Skip to main content

Full text of "Commentarii in Sacram Scripturam"

See other formats 


m 

?> 

K 

mm 

W'  "  ■ 

^ 

t' 

rt^    . 

,  ■<'T    , 

Rm 

1 

■2^ 

,.  t 

i^ 

^•^i 


\ 


A.'. 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/commentariiinsac08lapi 


t^^ 

•^4" 


CORNELIUS  A  LAPIDE. 


COMMENTARII 

IN  SCRIPTURAM  SACRAM. 


■f     .^        • 


LUGDUNI,    EX  TTPIS  PEI.ACAtJD  ET   I.LS.M'. 


R.  P.  C. 


E    SOCIETATE   JESU, 

S.    SCIUPTrRK   01. IM    LOVAMI,    PO.STF.\    RO\I  K   PIIOI  K.s.sdl.lS  . 

COHHENTARII 

IN  SCRIPTURAM  SACRAM. 


TOMUS  VIII, 

CO.MPI.ECTENS    I.XPOSITIONF.M    LITTERALEM    ET    ■MOIIAI.EM 

IN  QUATUOR  EVANGELIA 

MATTHtEI,  MARCI,   LVCM  et   joawis. 

INDICIBUS   NECESSARIIS   II-LUSTU.VTl  S. 

EDITIO  RECENS, 

A  QCAapi.rniMis  siEr<ois,Qi)inLS  ceter*  scatei)4ST,diucentissimf:  Exprnc.ATt  it  cASTir,*T»  . 

E  T 

ILLUSTRISSIMO  DD.  A.  R.  DEVIE,  EPISCOPO  RELLICENSI 

DEDICATA. 


apud  pelagaud  et  lesne 

»S.    DD.    PAP.E   niBLIOTVPOGU.i^PHOS. 


M.D.CCC.XXXl.X. 


^  v^ 


V 


.? 


■  t.  t.  i  >  <■'   i 


■NOV'3-    -1945 

I  Z9  91 


PROOEMIUM 

IN  EVANGELIA 


DE 


EVANGELIORUM 


PR^   C^TERIS  SAGR.i!:    SGRIPTLR/E   LIBRIS 


EXCELLEINTIA  ET  iMAJESTATE 


EX    PARALLELIS    LEGIS    ET    EVANGELH. 


CAPLT    PRhMUM. 


(CnEO  h  veteri  Testamento  ad 

hiovum  :  h  Salomone ,  inquam, 

lad  Cliristum ,   quasi  a  rivulo 

'ad  fontem ;   c>  Proverbiis  ad 

I^Evangelia,  quasi  a  tlumine  ad 

Oceanum  sapientia; ;  ac  per  ea 

jsacne  Scripturie  novi  Testa- 

menti  coronidem  impono. 

Tanta  est  sacra;  Scripturac 

digiiitas,  utiliias ,  majestas,  ut  onines  Pliiloso- 

phorum  et  Theologorum  ,  tam  Hebraeorum  quam 

Graecorum  et  Latinorum,  libros  tantum  superet , 

quantum   divina    sapientia    omnem    humanam 

transcendit.  S.  Scriptura  enim  est  verbum  Dei, 

ipsa  Dei  loquela  et  vox,  quS  scilicet  Deus  suam 

•apientiam  nobis  enuntiat,  viamque  ad  virtu- 

tem,  salutem  et  felicitatem  oeternam  demons- 

trat.  Ouocirca  S.  Aug.  epist.  3.  ad  Volusianum  : 

Quiv   mens ,   inquit^    avida  ceternitatis  ,  vitceque 

preesentis  levitate  permota,  contra  hujus  clivina 

auctoritatis  culmen  lumenque  contendat?  quce  dispu- 

tationes ,  qucs  litterce  quorumlibet  Philosophorum , 

«7«^  leges  quarumlibet  civitatum  duobus  prcBceptis  , 

ex  quibus  Christus  dicit  totam  legem  Prophetas- 

que  pendere ,  uUo  modo  sint   comparandce  :  Dili- 

ges  Dominum  Deum  tuum  ex  tolo  corde  tuo,  ct  ex 

lotn  anima  tua ,  ct  ex  tota  mente  tua ,  et  proximum 

tuum  tanquam  tcipsum?  Deinde  asserit  S.  Scrip- 

turam  csse  scientiarum  omnium  encyclopaediam, 

dicens  :  Ilic  Physica :  quoniam  omnes  omniutn  na- 

turaram  causce  in  Deo  creatore  sunt.  Ilic  Ethica  : 

quoniainvita  bona  et  honesta non  aliunde  formatur, 

quamcum  ca  ,  quce  diligenda  sunt,  quemadmodum 

diligcnda  sunt  diliguntur,  hoc  cst,  Deus  et  proxi- 

mus.  Ilic  Logica:  quoniam  vcritas  lumenque  animce 

rationalis ,  non  nisi  Deus  est.  liic  ctiam  laudabitis 

Reipubl.  salus  :  nrque  cnim  conditur  et  custoclitur 

optima  civilas ,  nisi  fundamcnto  et  vinculo  fidei  fir- 

mwque  concordict,  cum  bonum  commune  diligitur, 

7«od  summum  ac  verissimum  Dcus  est,  atque  /«  ilto 

mvicem  sinccrissime  se  diiigunt  homines,  ctim  prop- 

ttr  illum  se  ditigant,  cui,  quo  animo  diligant,  oc- 

cultare  non  possunt.  Et  nonnullis  interjectis  ita 

CORNF.L,    A    LAPtDF.    TOM.    VIII. 


concludit:  llis  salubriter  et  pravacoiriguntur ,  et 
parva  nutriuntur,  et  magna  oblectantur  ingenia. 
Ille  huic  doctrince  inimicus  est  animus,  qui  vel  er- 
rando  eam  noscit  esse  saluberrimam,  vel  odit  cegro- 
tando  medicinam. 

S.  Scriptura  ergo  est  ars  artium ,  scientia  scien- 
tiarum :  ipsa  est  Pandora  etencyclopiTcdia  sapien- 
tiic.  Nostril  memoria  S.  Teresia  virgo  spirilupro- 
plieliae,  aque  ac  sanctimonitX'  et  miraculorum 
gloria  in  Hispaniacelebris  ,  h  Deo  didicitomnem 
noxam  Ecclesiae,  omnia  mundi  damna  ex  hoc 
fonte  manare,  quod  mortales  clara  solidiique 
cognitione ,  et  seria  consideratione  non  pene- 
trent  verilates  S.  Scripturae.  AuctorestP.  Fran- 
ciscus  Ribera,  nobilis  S.  Scrlpturae  interpres,  in 
ejus  vita.  Nam,  ut  aitS.  Basilius  hom.  in  Psal.  1, 
5.  Scriptura  est  communis  curandarum  anitnarum 
officina,  d  qua  medelam  quisque  suo  tnorbo  sa- 
lutarem  et  accommodam  queat  seHgere  :  ipsa 
ergo  est  apotheca  rebus  omnibus  iiistructissima, 
quic  singuiis  temporibus,  locis,  personis,  difTi- 
cultatibus,  periculis,  morbis,  malis  pellendis , 
bonis  accersendis,  erroribus  jugulandis,  ortho- 
doxis  dogmatibus  statuendis,  virtutibus  insc- 
rcndis  ,  vitiis  propulsandis,  pharmaca,  arma  , 
instrumenta  suppeditat.  Ita  nimirum  Ecclesia  a 
sacra  Scriptura,  dum  agones  erant  marlyrum, 
hausit  constaniiam  et  fortitudinem  ;  dum  secula 
doctorum,  ac  facuUas  doccndi  discendique,  sa- 
pientiac  lumina,  eloquenti.T  llumina  ;  dum  tem- 
pora  haereticorum,  fidei  firmamenta,  quibus 
erroresconvclleret  :  in  prosperis  ex  ea  didicil  hu- 
militatem  et  modestiani ;  in  adversis  magnani- 
mitatem,  in  tcpore  diligeuiiam  et  fervorem. 
Denique  si  quando  tot  labentibus  annissenio, 
maculis,  nicvis  deformetur,  ex  ea  morum  per- 
ditorum  resiitutionem ,  redilumque  ad  pristinam 
virtutis  dignitateniet  statum  sibi  adsciscit. 

Porro  inter  omncs  divinus  auctoritates,  quit 
sacris  Littcris  continenlur ,  ait  S.  August.  L  1  de 
Consensu  Evangelist.  c.  1  ,  Evangelium  merito 
cxcelUt.  Quod  enitn  lex  et  ProphctcB  futurum  prce- 
nuntiaverunt  ,    hoc    redditum   et    completum   m 

1 


3  rnOOEMlUM  IN 

Evangelio  demonslralur.  Propheiia  ergo  eslEvan- 
geliuin  velaluin,  Evangelium  vero  cst  propiietia 
revelata.  Audi  S.  Ainbros.  lib.  5.  Hexaem.  cap.  7  : 
Evangelium  est,  de  quo  viurtyr  ascendit.  Evan" 
gelium  est  mare ,  in  quo  piscantur  Apostoli,  in 
quo  mitlitur  rete,  cui  siniile  est  regnum  ccelo- 
runu  Evangelium  est  mare ,  in  quo  Christi  figu- 
rantur  inysteria.  Evangelium  est  viare,  in  quo 
Hebritus  evasit,  Mgyptius  inleremptus  est.  Evan- 
gelium  est  mare ,  in  quo  divince  gratice  plenitudo 
est ,  et  sponsa  Cliristi  Ecclesia,  quce  supcr  mariu 
fundula  est ,  sicut  dixit  Proplieta  :  Ipse  supcr 
maria  fundavit  eam.  ExiLi  super  undas ,  6  homo , 
quia  piscis  es ,  non  te  opprimat  secuLi  istius  fluctus. 
Si  tempestas  est,  pete  aLtum;  si  serenitas,  Lude  in 
fluctibus  ;  si  procelLa,  cave  d,  scopuloso  litlore,  ne 
te  in  rupevi  furens  cestus  iLlidat.  Quocirca  S.  Ba- 
silius,  iiom.  16  :  Omnis,  ait,  Evangeliorum  vox , 
reliquis  omnibus  sancli  Spiritus  prceceptis  cmi- 
nentior  esse  dignoscitur.  Et  Origen.  Prrcfalion.  in 
Joannem  :  Totius  Scripturce  primitice ,  inquit,  est 
EvangeLium. 

Clamat  Christus  :  Ego  sum  luxmundi,  utique 
per  Evangelium  ,  quodquasi  lumen  diffundo,  ut 
per  illud  totum  orbem  illumineni.  Evangelium 
ergo  est  lumen  mundi,  et  soUerra?;  quade  causa, 
dum  illud  legitur  ,  cerei  accendunlur.  Vetus  fuit 
ille  mos  ante  tempora  S.  Hieronymi;  ita  eniin 
ipse  scribit  contra  Vigilaniium,  ad  lumina  haec 
caecutientem  et  dormitantem  :  Per  loias  Orientis 
EccLesias ,  quando  Legendum  est  Evangelium,  ac- 
cenduntur  Luminaria ,  javi  sole  rutiLante ,  non  uti- 
que  ad  fugandas  tenebras,  sed  ad  signum  Lcttiticc 
demonstrandum  :  unde  et  virgines  iilct  EvangeLicce 
semper  habent  accensas  Lampades  suas,  elc.  ,  ut 
sub  typo  Luminis  corporaLis  iLLa  tux  oslendatur, 
de  qua  in  PsaLterio  Legimus  :  Lucerna  pedibus 
meis  verbuni  tuum,  Domine,  et  Lumen  semilismeis. 
Ps.  118. 

Quocirca  mira  semper  fuit  omnium  non  tan- 
lum  Sanctorum ,  sedetChristianorum  erga  Evan- 
gelium  reverentia ,  mirus  amor ,  mira  veneratio. 
Constantin.  Magnus  Evangeliorum  codiccm  aurc 
gemmisque  ornatum  dono  misit  S.  Nicolao  My- 
reensi  Episcopo;  uti  habet  ejus  vita.  Theodosius 
Imperator  Evangelium  propria  manu  descriptum 
quotidie  lectitabat  bona  noctis  parte.  Te-,tis  est 
Nicephorus  ,  libro  14  ,  capite  3.  Synodi  Olxume- 
nicae  ambae  Nicaense,  Chalcedonensis,  Ephesina, 
Evangeliorum  codicem  in  medio  conciHi  statue- 
bant,  ut  ad  illum,  quasi  ad  personam  Christi 
converterentur ;  ac  si  Christus  ipse  eis  diceret  : 
Justumj udiciumj udicate ,  aitS.  CyrillusinApolog. 
Jure  canonico  sancitum  est,  ut  in  solemni  jura- 
mento  per  sacrosancta  Evangelia,  ea  manu  tan- 
gendo,  juretur  :  unde  etiamnum  rem  juramento 
lirmantes  dicimus  :  Sic  me  Deus  acLjuvet ,  et  hctc 
sancta  Dei  Evangelia.  Uti  ergo  per  Deum ,  ila  et 
per  Evangeiia  ,  quasi  per  sacrosanctum  Dei  ver- 
bumjuramus.  Neque  orthodoxi  duntaxat ,  sed 
et  haeretici  plerique  idipsum  faciunt ,  qui  licet 
alios  S.  Scripturae  libros  e  S.  Canone  expunxe- 
rint ,  alios  mutilarint,  alios  depravarint,  Evan- 
gelia  tamen  tangere  et  temerare  non  sunt  ausi; 
amphus  dico ,  Gentiles  Evangeha  suspexerc. 
Quantiea  fecerint  Platonici  narrat  S.  Aug.  1.  10 
de  Civit.  Dei  cap.  29,  qui  et  lib.  7.  Confess.  9, 
docet  se  in  Platonicorum  libris  legisse  initium 
Evangelii  S.  Joannis  :  bi  principio  erat  Ferbum , 
non  vero  illud  :  Et  Verbum  caro  factum  est. 
Denique  daemones  ipsi  ad  Evangeliorum  codices 
pavore  percelluntur ,  et  sacro  quodam  horrore 


FVANGELIA. 

concutiuntur  :  scribit  S.  ChrysosL  liom.  51  \n 
Joannem,  dcxmones  locumillum,in  quo  aliquis 
eorum  sit  codex,  ingredi  non  audere. 

Denique  per  Evangelia  plurinia  Cliristus  edi- 
dit  miracula.  Accipe  pauca  e  multis.  Gregorius 
Turon.  de  Vita  Palruni  cap.  6.  narrat  quod,  cum 
Arverna  civitas  incendio  conllagaret,  S.  Galius 
ecclesiam  ingressus  diutissime  ante  sanctum 
altare  Deum  exoravit ,  surgensque  apprehenso 
evangeliorum  codice ,  eoque  aperto  obviam  se 
igiii  obtulit ,  subiloque  incendium  extinctumesl, 
ut  nc  favilUe  quidem  remanerent.  S.  Martianus, 
ciim  jam  flamma  serpens  ecclesiae  S.  Anastasia 
appropinquaret,  accepto  in  manus  sacro  Evan- 
gelio,  per  legulas  in  tectum  conscendit,  preci- 
busqueetlacrymis  ilKTsam  ab  incendio  servavit. 
lla  refert  Nicephor.  lib.  5.  c.  22.  Zonaras  item  in 
BasilioMacedone  scriplum  reliquit,  Rhosos,  libro 
Evangeliorum  ab  igne  erepto  illieso,fidemChristi 
amplexos.  Itaque  Evangelia  totius  Scripiura) 
sanctffi  divinissima,  sublimissima,  fecundissima, 
profundissima  pars  sunt  ac  porlio,  idcoque  sem- 
per  obvia  in  cathedris,  in  pulpitis,  in  controver- 
siis,inoflicio  divino,  in  omni  sermone  et  publico 
etprivato  :  quod  ergo  Theologi  et  veteres  et  mo- 
derni  uno  ore  toti  S.  Scripturae  tribuunt ,  nimi- 
rum  illam  esse  omnium  librorum,  disciplina- 
rum,  scientiarum  certissimam,  augustissimam, 
efficacissimam , sapientissimam,  utilissimam,  al- 
tissimam,  et  maxime  necessariam,  hoc  proprie 
et  primo  sibi  vindicant  Evangelia,  sive  mate- 
riam  ,  sive  auctorem ,  sive  dicendi  rationem  et 
modum  spectes. 

Materia  enim  est  Deus  ipse,  tum  qu&  Deus, 
tum  qua  homo;  scihcet  Evangelia  describunt 
verba  et  acta  Christi  Domini ,  quibus  tum  nos  re- 
demit,  tum  docuit  quae  credenda  sunt,  quae 
agenda ,  quibus  itineribus  ad  vitam  beatam  len- 
dere  debeamus.  Itaque  hic  agit  de  praecepiis  di- 
vinis,  de  consiliis,  de  perfectione  vitie  Christia- 
nae,  de  virtulibus,  devitiis,  de  Sacramentis,  de 
fide,  spe,  charitate,  de  Trinitate,  ideoque  de 
omni  materia  iheologica,  ut  recte  Evangelia 
definire  possis  cum  S.  Hieronymo,  Breviarium, 
vel  Compendium  totius  TheoLogice ,  ct  doctrinae, 
vilaeque  Christianae. 

Auctor  ipse,  et  quasi  in  comoedia  hac  Evan- 
gelica  choragus,  qui  pene  solus  hic  aut  agit, 
aut  loquitur,  est  Christus  Dominus,  sapientia 
aeterna  :  MuLlifariam,  viuLlisque  modis,  inquit 
Apostolus  Hebr.  1 ,  oLivi  Deus  loquens  Patribus  in 
Proplietis  ,  novissime  diebus  istis  locutus  est  nobis 
in  Filio,  quem  constituit  hctredem  universorum, 
per  queni  fecit  et  secuLa.  Ergo  non  Moses,  non 
Prophelap,  non  reges ,  sed  Unigenitus,  qui  e 
mentePalris  arcana  sapientiajdivinae,  ipsamque 
increatam  sapientiam  totam ,  quanta  quania 
est,  cum  divinitate  hausit,  eamdem  hic  in  Evan- 
geliis  nobis  communicat  ;  ipsum,  inquam, 
ver)>um  omniscium  iniellectus  divini  ore  pro- 
prio  bic  sonat,  hic  loquitur,  hiceructat  mys- 
teria  aeternis  temporibus  tacila ,  et  tot  figuris 
legis  et  Prophetarum  adumbrata. 

Modus  autem ,  et  ratio  dicendi  atque  disse- 
rendi  in  Evangeliis  quam  admirabilis!  S.  Diony- 
sius  Areopagila  in  Platonica  et  Peripatetica  phi- 
losophia  instructissimus,  S.  Pauli  discipulus,  et 
Chrislianae  Theologiae  facile  princeps,  inter  aliqs 
doctissimos  libros  tres  pra;cipuos  edidit ;  pri- 
mum  inscripsit  de  Divinis  nominibus ,  in  quo 
ea  tantum  nomina  ,  quac  perfectionem  aliquam 


PROOEMIUM  IN 

el  excellentiam  contincnt,  Deo  convenire  de- 
monslrat,  qualla  sunl  cns  ,  bonum  ,  pulclirum, 
perfcctum.  Secundura  scripsit  dc  mystica  Theo- 
fogia,  in  quo  nulium  nonien  Deo  proprie  con- 
▼enire  posse,  et  perfeclius  cognosci  Deum  per 
negantem,  quam  aflirniantem  Tl)eologiam  ,  os- 
tendit.  Tertium  edidit  de  symbolica  Tiieologia, 
in  qiio  onmia  nomina,  qu;ccumquc  illa  cxis- 
tant,  Deo  attribui  posse  cx  Scripturis  sacris  de- 
monslrat.  Evangelia  triplicem  hanc  Tlieologiam 
sequuntur,  sed  maxime  uliimam  symbolicam, 
ad  quani  spectant  lot  melapliora',  tot  similitu- 
(lines ,  lot  parabolie ,  in  quibus  Deus  mullas  re- 
runi  specics  et  liominum  imagines ,  quasi  Pro- 
teus  quidam  coclestis  propter  nos  induiL  Jam 
enim  comparalur  regi  qui  fecit  nuptias  lilio 
«uo,  aut  hcro  ponenli  rationem  cum  servis  suis  ; 
aut  duci  venieiUi  ad  bellum  cum  decem  milli- 
bus;  nunc  vero  patrifamilias;  nunc  agricolae; 
nunc  pastori;  nunc  piscatori;  nunc  negotiatori ; 
nunc  fceneratori,  et  aliis  permultis,  quibus  se 
Chrislus  assimilare  voluit,  ut  seipsum  non  tam 
vocibus  quam  rebus  ipsis,  ad  eruditionem  nos- 
tram,  menti  oculisque  reprocsentaret.  Unde  hic 
adverlas  in  Evangeliis  nos  tum  per  verba,  tum 
per  facla  Christi  edoceri  :  Omnis  enim  Christi 
actio,  inquitS.  Gregorius,  nostraest  instructio,  et 
Uei  propriumest,  non  tantum  verbis,  sed  et 
rebus  ipsis  ac  gcstis  quasi  alphabeto  quodam, 
res  divinas  et  Evangeiicas  menti  spectandas 
exhibere. 

Vindicat  et  aliam  sibi  ha!C  EvangelicaD  sapien- 
tiac  methodus  dignitatem.  Ita  enim  esta  Spiritu 
sancto  concinnata ,  ut  et  rudes  et  simplices 
fructu  leclionis  ejus  non  dcstituantur ,  et  raagna 
et  excelsa  ingenia  difficilia  multa  obscuraque, 
in  quibus  exerceri  et  desudare  valeant,  inve- 
niant;  quia  neque  semper  aperta  est,  nec  sem- 
per  obscura  :  Divinus  enim  ser^no ,  ait  S.  Gregor. 
Pra?fat.  in  Job.  cap.  Ix,  sicut  mysteriis  prudentes 
cxercct,  sic  plerumque  superficie  simplices  refovet. 
Uahet  in  publico  unde  parvulos  nutriat,  servat  in 
iccrelo  unde]mentes  sublimium  in  admiratione  sus- 
pendat.  Quasi  quidani  quippe  est  fluvius,  ut  ita 
dixerim,  planus  et  altus ,  in  quo  ct  agnus  ambulet, 
et  eleplias  naiet.  Nimirum  Christi  doctrina  facilis 
et  pervia  est  parvuUs  et  studiosis  ;  diflicilis  et 
impervia  mentibus  supcrbis,  otiosis,  sibique 
pra;fidentibus.  Confitcor,  ait  ipse  Christus  ,  con- 
fiteor  tibi,  Pater,  Domine  cccli  et  terrce,  quiaabs- 
condisti  liccc  a  sapientibus  et  prudcntibus,  ct  re- 
relasti  ea  parvulis;  ila,  Pater ,  quoniam  sic  placi- 
tumfuit  ante  te.  Matth.    11. 

HiTC  et  plura  ad  oculum  perspicies ,  si  legem 
cum  Evangelio  per  parallela  et  aniilheta  com- 
ponas  et  opponas.  Sub  lege  Prophctas  c;cte- 
rosquc  veteris  Testamenli  libros  accipio ,  sub 
Evangilio  caeleros  noviTestamenti.  Evangelium 
enim  est  quasi  eorum  basis  et  centrum.  Sicut 
enim  sol  in  medio  Lun.-c  ,  Mcrcurii ,  Veneris  , 
Marlis,  Salarni  et  Jovis  fulgidus  resplcndet, 
hique  planela;  a  sole  lumen  suum  mutuantur , 
ac  circa  eum  oberrantes  quasi  cliorum,  et,  ut 
ita  dicam,  choream  agunt;  sic  Evangeiium 
quasi  sol  inter  Apostolorum  scripia  coruscal, 
eisque  suam  hiccm  et  fulgorem  imperiit.  Qnid 
enim  sunt  Peirus,  Paulus,  Jacobus,  Joannes, 
Judas,  uisi  pr.-ccones  et  inlerpreies  Evangelii  ? 
Paulus,  ait  S,  Hieron.  episl.  01.  ad  Pammach., 
lubaEvangelii,  rugilus  lconis  noslri ,  flumen  elo- 
quentiis  Clirisitana:.  Quocirca  Evangelii  praxin 
traduni  Acia  Apostolorum  ;  doctrinam  cpistol.x 


EVANGELIA.  '^ 

S.  Pauli  et  caiterorum  Aposlolorum ;  prophetiaui 
Apocalypsis.  Qua;  cnim  Christus  pra;dixii  de 
Elia  ,  Anlichristo,  judicio,  consummatione  se- 
culi,signisque  illi  pra^viis,  hacfusius  enarratei 
explicat  S.  Joannes  in  Apocalypsi.  Christus  ei- 
enim  in  Evangelio  uti  summus  est  legislator, 
Apostolus,  Evangelista  et  doctor,  ita  etdivinus 
est  vates  et  Propheta. 

Prima  ergo  anliihesis  legis  et  Evangelii  e»t 
In  auctore ,  quod  legis  auctor  sit  Moscs  me- 
rus  homo ;  Evangelii  vero  auctor  sit  Christus 
vcrus  Deus  et  homo.  Ita  Conc.  TridenL  sess.  U- 
Evangelium ,  ait ,  Dominus  noster  Jesus  Christus 
Dei  Filius,  proirrio  ore  primum  promulgavit.  Lex , 
ait  Apostolus  ,  Galat.  3.  19  ,  ordinata  est  per  An- 
gelos  in  manu  mediuloris ,  scilicet  Mosis,  qui 
medius  et  mediator  fuit  inter  Deum  et  po- 
pulum.  Quare  quantum  Christus  Mose  et 
Angelis,  quantum  Crcator  creaturis  antecellit, 
tantum  Evangelium  pra;cellit  legi.  Christus 
enim,  ut  ait  Apost.  Hebr.  1.  2,  ciim  sit  splendor 
gloria,  et  figura substantice  ejus(Y)e.\Vdi\.r\i),  etc, 
sedet  ad  dexteram  Majestatis  in  excelsis ,  tanto 
melior  fpra^stantiorj  Angelis  effectus,  quantodif- 
ferentius  prce  illis  nomen  luereditavit.  Cui  cnim 
dixit  aliquando  Angelorum  :  Filius  meus  es  tu, 
ego  hodie  genui  te?  Et  cap.  3.  3 :  Amplioris  enim 
gloricB  iste  CChristusj  prce  Moyse  dignus  cst  ha- 
bitus ,  quanto  ampliorcm  honorein  habet  domo , 
qui  fabricavit  illam.  Et  vers.  5  :  Et  Moyses  quidem 
fidelis  erat  in  tota  domo  ejus  tanquam  famulus , 
in  testimonium  eorum  quce  dicendu  erant  :  Chris- 
tus  vero  tanquam  fUius  in  domo  sua.  Christo  in 
Evangelio  subservierunt  Angeli  omnes,  velut 
cjus  administratorii  Spiritus.  Unde  S.  Cyprian. 
( \el  quisquis  cst  auctorj  tract.  de  Nativitaie 
Christi  :  A  supemis,  ait,  legationibus  (  Gabrielis 
Archangeli  ad  B.  Virginem,  et  ad  Zachariam  pa- 
trem  Joannis  Baptistae  J  incipit  Evangelium,  cujus 
primi  dictatores  Angeliextiter-unt.  Ca;terum  Chris- 
tus  ipse  per  se  Evangelii  est  conditor.  Idcirco 
enim  deitatem  suam  nostra  carne  vestivit,  ut 
per  illam  ore  suo  Evangelium  dictaret :  A'am, 
ut  ait  S.  Joanncs,  c.  1.  17,  lex  per  Moyscn  data 
est :  gratia  et  veritas  per  Jesum  Christum  facta  est. 
Quid  ergo  est  Evangelium  ?  Est  liber  Christi,  phi- 
losophia  Christi ,  Theologia  Christi ,  est  laetissi- 
mum  Chiisti  nuntium  de  rcdemplione,  gratia 
et  a^terna  salute  generis  humani  e  coelo  per  ip- 
sum  allata,  ipsisque  credeniihus  coUata.  Longe 
cnim  sublimiora  et  diviniora  Cbristus  ore  suo 
locutus  cst,  quam  per  Mosen  et  Prophetas  lo- 
cutus  sit. 

Quare  Evangelium  legere  vel  audire  cst  ip- 
sissimam  vocem  Filii  Dei  legere  vel  audire.  Tanta 
ergo  reverentia  audiendum  est  Evangelium , 
quanta  Christus  ipse;  uti  S.  Antonium,  S.  Basi- 
lium,  S.  Franciscum,  similcsque  Sanctos  facti- 
tassc  legimus.  !\'os  itaque  sic  audiamus  Evange- 
lium ,  quasi  prctsentcm  Dominum,  ait  S.  AugusL 
tract.  30.  in  Joannem  :  Sursutn  cst  Dominus ,  sed 
etiam  Idc  cst  vcritas  Dominus.  Quocirca  dum 
Evangelitim  in  tcmplo  legilur,  omnes  ei  assur- 
gant  quasi  Cliristum  in  eo  venerantes,  simul- 
que  ad  ccplum,  quod  in  eo  promittit,  anhc- 
lantes  :  idque  ex  Apostolorum  sanctione.  Audi 
S.  Clementem  lib.  2.  Consiit.  AposL  cap.  61 :  Cum 
Evangelium  lcgitur,  omnes  presbyteri,  diaconi  el 
laici  assurgant  cum  vtagno  silenlio.  Exlal  cl  in 
eam  scnlcntiam  aliud  Anaslasii  Ponlilicis  dc- 
crcium  ad  omncs  Gcrmania;  et  Burgundia;  Epis- 
copos,  in  liax  verba   :  Significaslis  quoidam  in 

1. 


4  «5 


&  PROOEMIUM  IN 

ecclcsia  ,  qnando  lcgimtur  Evavgelia ,  fcdere.  Et 
paulo  post  :  Quod  nullattnus  deinceps  fia-i  auc- 
toritate  ApostoUca  mandanius ;  sed  duni  sancta 
Evangclia  in  ecclcsia  rccitantur ,  sacerdotes ,  et 
catcri  onincs  [nwsentcs ,  non  scdcntes,  sedvenera- 
bilitcr  curvi  in  ronspectuS.  Evangelii  stantes ,  Do- 
viinica  verba  inlcntc  audiant,  ct  fidetitei-  adorent. 
Caii.  Apost.  dc  Consecr.  dist.  i.  Hanc  assurgcndi 
consuctudincm  ctiam  in  Episcopis  probat  Isid. 
Pclus.  lib.  1.  cpist.  136.  bis  vcrbis  :  I\'a7n  cum 
ipsc  vcrus  pastor  per  adorandorum  Evangeliorum 
apcrlionem  acccdit,  tum  demum  Episcopus  assur- 
git ,  atque  imitationis  habitum  dcponit  :  hinc  ni- 
viirum  Dominum  ipsum  pastoralis  artis  ducem, 
ac  Deum  et  herum  adesse  signiftcam.  Sozom. 
lib.  9.  hist.  tripart.  cap.  39.  damnat  riluni 
Alexandrinorum  ,  apud  quos  ,  praeter  commu- 
nem  morcm ,  non  surgit  Episcopus ,  dum  Evan- 
gdia  leguntur.  Porro  Synodus  8.  OEcumenica, 
action.  10.  can.  3.  Evangeliis  honorem  apqualem 
illi  qui  cruci  Christi  defertur ,  decei^nit  :  Sa- 
cram,  ait,  imaginem  Domini  nostri  Jesu  Cliristi 
et  omiiiuvi  Saivatoris ,  oequo  honore  cum  libro 
sanctorum  Evangeliorum  adorari  decernimus.  Si- 
cut  enim  pcr  syllabarum  eloquia,  quce  in  Ubro 
fei'untur ,  sulutem  consequuntur  onines;  ita  per 
colorum  imaginariam  operationem  ,  et  sapientes , 
ct  idiotce  cuncti,  ex  eo  quod  in  promplu  est ,  per- 
fruuntur  utilitate.  QucB  enim  in  syllabis  sermo, 
hac  et  Scriptura,  quce  in  coloribus  prcedicat ,  ct 
commendat. 

Secuinda  antithesis  consequens  ex  prima  peti- 
lur  a  doctrinic  praccellcntia.  Evangelii  enim  doc- 
Irina  longe  excedit  eam  qucC  in  Mose  et  legc 
reperitur.  Lex  Deum  unum  credendum  colen- 
dumque  proponit;  Evangehum  Deum  uniim  in 
essentia ,  sed  trinum  in  personis ,  amandum 
adorandumque  priedicat :  Euntes  ,  inquit  Cbris- 
tus ,  docete  omnes  Gentes,  baptizantes  eos  in  no- 
mine  Patris ,  et  Filii,  ctSpiritus  sancti.  Mattliaei  28. 
Fateor  in  lcge  ct  Prophetis  extare  umbram  mys- 
terii  S.  Trinitatis  :  unde  ex  illis  hausit  Trisme- 
gistus  suum  illud  oraculum  :  Monas  genuit  Mo- 
nadem ,  et  in  se  7'ellexit  ardorem ,  sed  mystcrii 
veritatem  non  inteilexit,  uon  penelravit.  Idip- 
sum  secuti  Platonici ,  sed  non  assecuti ,  errore 
Arianismo  siniili  veritatem  contaminarunt  , 
dum  unum  Deum  summum,  alios  vero  deos 
minores  et  inferiorcs  statuerunt.  Christi  ortum  , 
vitam,  passionem,  crucem,  ascensionem,  mis- 
sioncm  Spiritus  sancti,  vocationem  et  conver- 
sionem  omnium  Gentium  tenuiter  et  obscurc 
vaticinantur  Prophctac  ;  at  Evangelium  solide  ct 
clare  hacc  ipsa  annuntiat.  Dei  proescicntiam , 
providentiam  ,  pracdeslinationcm  ,  omnipotcn- 
liam,  charilatem  immensam  ,  ca^teraque  attri- 
huta  distincte  et  aperte  pandit,  non  lex,  sed 
Evangelium  :  Deum,  ait  S.  Joannes,  cap.  1.  18, 
nemo  vidit  unquam  :  unigenilus  Filius,  qui  est  in 
sinu  Patris  ,  ipse  enaii'avit.  Ideo  enim  Christus  e 
sinu  Patris  in  sinum  matris  factus  homo  des- 
cendit,  ut  arcana  Patris  ipsi  soli  cognita  nobis 
cnuntiaret,  nimirum  hoc  est  magnuni  pietatis 
sacramentum  ,  quod,  ut  ait  Apost. ,  manifestatum 
est  in  carne ,  justificulum  est  in  Spiritu,  apparuit 
/Ingelis,  proEdicatum  esl  Gentibus  ,  creditum  cst 
inmundo,  assumptum  est  in  gloria  ;  ulique  non 
in  lege ,  sed  in  Evangelio.  1.  Timoib.  3.  20. 

Tertia.    Lex  esl  veluii   umbra  ;   Evangclium 

vero  esl  ipsa  veritas  per  lcgis  lypum  adumbraia. 

Quantum  ergo  umbroe  pra?stat  vcriias,  vcrumque 

corpu»,  tanlum  Evangelium  prwslat  lcgc.   Lm- 

.1 


EVANGELIA. 

bram  enim  habens  lex  futurorum  bonorum,  non 
ipsam  imaginem  rerum,  ctc.  ,  ait  Apost.  Hebr. 
10.  1.  Et  Cor.  10.  1  :  Patres  nostri  omnes  ,  ait,  5u6 
nube  fuerunt ,  et  omncs  in  Moyse  baptizati  sunt  in 
nube  et  in  mari,  et  omnes  eamdem  escamspiri- 
lualem  manducaverunt ,  et  omnes  eumdem potum 
spirituulem  bibcrunt;  bibebant  aulem  de  spirituali 
consequente  eos  petrd  ;  petra  autem  erut  Chris- 
tus ,  etc.  Hwc  autem  omniu  in  figura  contingebant 
illis.  Nimirum  tot  Palriarcbarum  gcsla  ,  tot  Pro- 
phelarum  oracula,  tot  visionum  symbola,  tot 
iiostiarum  sacrilicia,  tot  baplismatum  et  caere- 
moniarum  sacramcnta,  tot  lcgum  dccrcta  san- 
guine  animalium  sancita,  erant  umbrne,  figurac 
et  typi,  quic  Cbristo  pncluderent,  cumque  quasi 
in  oenigmate  ct  sub  vdamine  rudi  populo  re- 
prffisentarent.  Evangclium  autem  manilestc  no- 
bis  Chrislum ,  cjusquc  mysteria  et  sacramenta 
cxbibet.  Unde  Apostolus  2.  Cor.  3.  8  :  Nos  vero 
omnes ,  inquit,  reveiuta  facie  gioriam  Domini  spe- 
culantes ,  in  eamdem  imaginem  transformamur , 
tanquam  d  Domini  spiritu.  Hac  de  causa  primam 
ad  Rom.  epistolam  Apostolus  ita  orditur  :  PaU" 
lus  servus  Jcsu  Christi,  vocatus  Jposlolus,  se- 
gregatus  in  EvungeUum ,  quod  ante  'promise-' 
rat  per  Prophetus  suos  in  Scripturis  sanctis  (U 
Fiiio,  etc. 

QuARTA.  Lex  erat  nuntia  timorls ,  Evangelium 
vero  amoris.  Lcx  enini  mortem  praevaricantibu» 
intentabat;  Evangeliumprtecipue  praemium  cre- 
dentibus  ostenlat.  Quare  lcx  erat  servorum; 
Evangelium  est  liberorum  et  filiorum.  Deus,  in- 
quit  Paulus  ,  idoneos  nos  fecit  nunistros  novi  Tes- 
tamenti ,  non  Utterd,  sed  spiritu.  Littera  enim  oc- 
cidit ,  spiritus  autem  vivificat.  Quodsiministratio 
morlis  (puta  lex  minans  mortem)  Utteris  defor- 
mata  inlapidibusfuit  in  gtoria ,elc.,  quomodo  non 
magis  vunistratio  spiritus  (  Evangclium  minis- 
trans  spiritum  j  ei-it  in  gtoria?  2.  Cor.  3.  6.  Quid 
ergo  est  Evangelium  ?  Est  lex  libertatis ,  lex 
spiritus ,  lex  beneficcntiae  et  cbaritatis.  Christu» 
cnim  pertransiit  benefaciendo  et  sanando  omnes 
oppressos  d  diaboto  ,  quoniam  Deus  erat  cum  ilto. 
Actor.  10.  38.  Quocirca  S.  Joannes  Eleemosy- 
narius  Patriarcha  Alexandr. ,  teste  Leontio  in  ejus 
vita,  cap.  22,  ad  largissimas  suas  eleemosynas 
accensus  fuit  Evangclio,  atque  exemplo  viri 
Evangelici  Serapionis  Sidonii,  cum  in  acti» 
cjus  legeret  ipsum  amictum  suum  dedisse  ege-r 
no,  et  iterum  paululum  processisse  illinc  ei 
frigus  patienti  obviasse,  et  illi  tunicam  prae- 
buisse ,  unde  quia  nudus  sedebat  tenens  sanc- 
tum  Evangelium  ,  interrogatus  a  quodam  :  Quis 
te  expoUavit,  Abba?  demonstrans  sanctum  Evan- 
gelium,  ait :  Iste.  Alio  quoque  tempore,  hoc 
ipsum  Evangelium  vendidisse,  et  dedisse  elee- 
mosyuam  :  discipulo  vero  suo  dicente  '.Abba, 
Evangelium  ubicst?  respondisse  \\\\xm  :  Credo , 
fili ,  quidixit  viilii  :  Vende  qucB  liabes,  et  da  pau- 
peribus  :  ipsum  vcndidi ,  et  dedi  eis,  ut  in  die  jit- 
dicii  habeamus  fiduciam  abundanlioreni  apud 
Deum.  Et  quia  alias  iterum  vidua  mulier  pe- 
liisset  ab  eodem  sancto  Serapione  eleemosy- 
nam,  quoniam  esuriebant  filii  cjus,  et  non 
habente  co  aliquid  omnino ,  tradidit  se  ei ,  ui 
vcnderet  eum  ad  mimos  Graccos,  quos  ei  Chris- 
lianos  fecit  in  paucis  diebus.  Sic  el  S.  Paulinus 
seipsum  pro  filio  vidu;c  Wandalis  in  serviiulem 
tradidit,  ut  imitaretur  Christuni ,  qui ,  cura 
esset  Dominus  gloricc ,  in  Evangelio  propter 
nos  pauperem  ei  servum  se  fecisse  legitur ,  ul 
nos  sua  paiipcrlale  el  servitule  ditarel,  libe- 


PnOOEMlUM  IN 

rosque  efflcereti  Palladius  iti  Lausiaca  cap.  116. 
narrat  Bisarionem  Abbalem  semper  Evanfjelium 
sub  axiliis  geslassc,  utexeo,  quid  agendum 
foret,  et  qua  latione  evangelice  vivcndum,  dis- 
ceret.  Quare,  ciim  iu  nudum  incidisset,  se  ves- 
libus  suis  spoliasse,  ut  nudum  vesliret.  Cum- 
que  rogarelur  :  Quis  te  nudavit  ?  protendisse 
Evangelium  :  Uoc,  inquit,  me  exuit.  Kursum  , 
cum  in  alium  egenum  incurrisset,  nec  aliud 
baberet  quod  daret ,  ipsum  Evangelii  codicem 
vendidisse,  pretiumque  egeno  dedisse.  Cumque 
Duias  ejus  discipulus  quaereret :  j^bba,  ubi  tuum 
cst  Evangclium  ?  Respondisse  :  iVe  iristitid  afji- 
ciaris  :  nam  ut  illic  (in  coelo)  habeamus  fiduciam, 
vendidi  ipsum  sermonem,  qai  milii  semper  dicebat : 
Vende  qucB  habes,  et  da  paupej-ibus. 

QuiNTA.  Lex  bona  terrena  et  caduca  promit- 
tebat ;  Evangelium  vero  coelestia  ct  aelerna.  In 
lege  non  audis  nisi  pollicitationcm  abundan- 
tiae  olei,  vini,  mellis,  pecorum,  elc. ;  in  Evange- 
lio  vero  visionis  et  possessionis  Dei,  gaudiorum 
et  bonorum  sempiternorum.  Josue  induxit  He- 
braDOs  in  terram  lacte  |et  melle  manantem,  sed 
terram  morientium  ;  Jesus  vero  Clnistianos  in- 
ducit  in  terram  viveniium  omni  gratia  et  gloria 
splendentem,  uti  docet  Aposlolus  Hebr.  U.  v.  8, 
unde  Rom.  1.  fidenter  ait  :  A'on  enim  erubesco 
Evangelium.  Virtus  enim  Dei  est  in  salutem 
omni  credenli,  Judcdo  primiim  et  Grceco ,  id  est, 
deinde  Gentili.  Justitia  enim  Dei  in  co  revelatur 
ex  fide  in  fidem,  sicut  scriptum  est :  Justus  autem 
ex  fide  vivit.  Virtus  ergo Evangelii  docel  et  persua- 
det  fidem  ,  fides  jusiificat,  justitia  salvat  et  beal. 

Sexta.  Lex  erat  onus  grave;  Evangelium  vero 
leve.  Audi  Christum,  Matlh.  11  :  Venite  ad  me 
omnes  ,  qui  laboratis  et  onerati  estis  ,  et  ego  refi- 
clamvos.  Discite  iime ,  quiamitis  sum  et  humilis 
corde.  Lex  enim  plurimas  sanxit  leges ,  easque 
triplices,  morales,  caeremoniales  et  judiciales, 
quarum  pleraeque  transgressoribus  mortem  de- 
cernunt;  at  Evangelium  pauca  decalogo  addi- 
dit  priccepta ,  aque  ac  sacramenta.  Insuper  eis 
annexuit  copiam  gratinc  Spiritus  et  consolatio- 
num  ccelestium.  Unde  Isaias  c.  61.  Christum  ita 
inducit  loqucntem  :  Spiritus  Domini  super  me , 
eo  quod  unxerit  mc  Dominus.  Ad  annuntiandum 
mansuetis  misit  me,  ut  mederer  contritis  corde , 
pradicarem  captivis  indulgentiam  et  clausis  aper- 
tioncm. 

Septima.  Lex  erat  via  ad  Christum  et  Evange- 
lium  :  hoc  vero  legis  est  meta  et  terminus  ,  ni- 
mirum  :  Finis  lcgis  Christus  ad  salutcm  omni  cre- 
denti.  Rom.  10. /i.  Quocirca  S.  Bernard.  hom.  1. 
super  Missus  est ,  docet  Chrislum  promissionis 
legis,  velut  seminis  et  llorum,  fuisse  fructum. 
Fructusenim  finiscst,  ad  quem  scminatendunt, 
et  in  quem  desinunt.  In  Chrislum  ergo,  ut  sco- 
pum,  collimant  Moseset  Prophet.-c  :  quare  Evan- 
gelia  pariter  corumdem  sunt  finis  et  scopus, 
omnesque  illi  ad  Evangelianianuducuut,  Evan- 
geliis  contineniur  et  cxplicantur. 

Octava.  Lex  dala  fuit  solis  Judncis,  Evange- 
lium  omnibus  Geiitibus.  Hinc  Isaia  cap.  fi9.  de 
Chrislo  valicinans  :  Porum  cst ,  inquit,  ut  sis 
mihi  sc}'vus  ad  suscitandas  tribus  Jacob,  et  fctccs 
Israel  convcrtcndas.  Dcdi  tc  in  lucem  Gcntium  ut 
sit  salus  mca  usque  ad  cxtrcmum  tcrra:. 

Rursum  lex  fuit  temporaria,  duravil  cnim 
dumiaxat  us(iue  ad  Evangelium;  hoc  vero  pcr- 
manebit  semper  eriique  a^ernum.  Audi  Aposto- 
luin  Hebr.  7.  18  :  Rcprobatioquidem  fit  prceccdentis 


EVANGELIA.  • 

mandati ,  propler  infirmitatem  ejus  ct  inutiliialem: 
nihil  enim  ad  perfeclum  adiuxit  tex.  Introductio 
vero  mclioris  spei  ,  pcr  quam  proximamus  ad 
Deum  ,  etc. ,  pei-  eum  qui  dixit  :  Juravit  Domintis, 
et  non  panitebit  eum  :  tu  es  sacerdos  in  ceiemum. 
Psal.  109. 

Porro  iia  miro  modo  ti  Chrislo  compositum  est 
Evangelium,  ut  cuique  hominum  atati,  sexuj, 
gradui  conveniat,  ut  universalis  sitliber,  ac  ins- 
tar  Pandoric  sit  universitas  sapientiae.  Evange- 
lium  enim  normam  vitse  justae  et  sanctic,  imo 
perfectic,  pracscribit  viris ,  feminis ,  pueris ,  con- 
jugibus,  viduis,  virginibus,  monachis,  pastori- 
hus,  docloribus,  Episcopis.  Exempli  sit  instar 
quod  ait  S.  August.  lib.  de  Vera  relig.  c.  16  :  Tota 
vita  Christi  in  terris  per  homincm,  quem  susci- 
pere  dignatus  est,  disciplina  morum  fuit :  omnia 
enim  bona  mundi,  cum  contempsit,  contem- 
nenda  docuit :  omnia  mala  mundi ,  dum  perpes- 
sus  est,  perpctienda  et  superanda  monstravit. 
Nihil  enim  Christus  verbo  docuit,  quod  non 
cxcmplo  monstravit.  Satellites  voluptatum  divi- 
tias  pemiciose  populi  appctcbant :  pauper  esse  vo- 
luit.  Honoribus  ct  imperiis  inhiabant :  rex  fierino- 
luit.  Carnales  suos  fdios  magnum  bonum  puta- 
bant :  tale  conjugium  prolemque  contempsit.  Con- 
tumelias  superbissime  horrebant  :  omne  genus  con- 
tumeliarum  sustinuit.  Injurias  intolerabiles  essc 
arbitrabantur  :  quce  major  injuria,  quam  justum 
innocentemque  damnari?  Dolores  corporis  exccra- 
bantur  :  flagellatus  atque  cruciatus  est.  Mori  me- 
tuebant :  morte  mulctatus  est,  Ignominiosissimum 
mortis  genus  crucem  putabant :  crucifixus  est.  Om- 
nia,  quce  habere  cupientes  non  recte  vivebamus  , 
carendo  vilia  fecit.  Omnia,  quce  vitare  cupientes 
d  semita  deviabamus  veritatis  ,  dejecit.  Hucusque 
S.  Aug. 

NoNA.  Lex  fuit  imperfccta,  Evangelium  vero 
quaquaversum,  sive  fidem,  sive  mores  spectes  , 
integrum  est  et  perfectum.  Judaei  ergo  sub  lege 
fu6re  quasi  alphabetarii  :  Christiani  vero  sub 
Evangelioperfecti  evadunt  Theologi.  Audi  Aposi. 
Galat.  h-  2i  :  Cum  essemus  parvuU  ^  sub  elcmentis 
mundi  eramus  servientes.  At  ubi  venit  plenitudo 
temporis ,  misit  Deus  filium  suum  factum  ex  mu- 
liere,  factum  sub  lege,  ut  eos,  qui  sublege  erant , 
redimcret  ,  ut  adoptioncm  fiiiorum  reciperemus. 
Quocirca  S.  Cyrillus  lib.  9.  in  Joan.  :  Oporiebat  , 
inquit ,  per  Moyscn  tanquam  puerum  erudiri  Israc- 
lem,  qui  pucrilis  adhuc  et  rudioris  mentis  erat :  at 
per  Christum,  in  quo  onmes  sunt  thesauri  sapicn- 
ticB  ct  scicnticB  rcconditi,  dcscriptam  vcram  et  con- 
summatissimam  7wbis  afferri  scientiam.  Quinimo 
Christus  Malth.  5.  multa  legis  decreta  reforma- 
vit,  et  ad  meliorem  virlutis  pictatisque  formain 
normamque  revocavit.  Audistis ,  inquil ,  quia 
dictumest  antiquis  :  ISon  perjurabis,  reddes  autem 
Domino  juramcnta  tua.  Ego  autcm  dico  vobis  . 
non  jurarc  ovmino,  neque per  ccelum,  quia  throniu 
Dei  est ,  ncque  pcr  tcrram  ,  quia  scabcUum  pedum 
cjus  est ,  ctc.  Sit  autcmsermo  vestcr,  cst,  cst,  non, 
non  :  quod  autcm  his  abunduntius  est ,  a  malo  est. 
Audislis,quia  dictum  cst  :  OcuUim  prooculo^  ei 
dmttm  pro  dcnle.  Ego  autcm  dico  vobis ,  non  re- 
sistcrc  malo  :  scd  si  quis  te  pcrcussn-it  in  dexte- 
ram  maxiUam  tiiam  ,  prcrbc  iUi  ct  alteram,  ctc. 
Audistis,  quia  dictum  cst  :  DiUgcs  amicuin  tuum  . 
ct  odio  habcbis  inimicnm  tuum.  Ego  autcm  dico 
vobis  :  DiUgilc  inimicos  vcstros  ,  bcncfacitc  his  qui 
odcrunt  vos  ,  ct  orutr  pro  pcrscquentibus  el  calum- 
niunlibus  vos,  ut  sitis    fiUi  Vulris  testri  ,  qui  in 


d  pnocEMiCM  m 

ccells  nt ,  qui  solem  satim  facit  oriri  nti,er  bonos 
et  matos ,  et  pluit  super  jtisios  ct  Injustos.  Hac 
de  causa  S.  Hieronyinus  (  vel  potius  S.  Pauli- 
nus ,  uli  8lylu5  iiidicai)  Cflaniia;  prajnobili  ma- 
trona;.  conjugio  lanirn  illigalw,  piae  viiae  regu- 
lam  flagiianii  eplsi.  l/i.  eidcni  respondcns,  Evan- 
gelii  tramitera  ui  legal,  assignat,  ejusque  qui 
«licit  :  F.f^o  lum  verita^  el  via.  Ad  compcndiosum  , 
nil,  quoddarn  commonitorium  illa  libi  Evangelii 
cUgenda  sententia  est ,  et  superscrihenda  cordi  tuo, 
quce  ad  totius  Justitia  brcviarium  Dominico  ore 
profcrtur  :  Omnia  qucecumque  vultis  ul  faciant 
vobis  liomines,  hcec  et  vos  facite  illis.  Cujus  prd'- 
cepti  vircs  expi'imens  jungit,  ac  dicit  :  Hcec  enim 
lex  et  ProphetoB.  YA  post  nonnulla  ;  Ad  omnem 
Igitur  actum  ,  ad  omne  verbum,  ad  omnem  etiam 
cogitatum  hcec  sententia  retractetur  :  qucB  tibi 
quasi  speculum  quoddam  paratum,  et  ad  manum 
setnperpositumqualitatem  tuaevoluntatis  ostendat, 
cic  etiam  vel  de  injusto  opere  redarguat ,  vel  de 
justo  latificet :  quotiescumque  enim  talem  in  alte~ 
rum  habueris  animum  ,  qualem  in  te  ab  altero  .^er- 
vari  cupis ,  oequitatis  viam  tenes  ;  quoties  vero 
talis  erga  alterum  fueris ,  qualem  in  te  vis  nemi- 
nem  ,  iter  justitice  dereliquisli.  Idem  S.  Hier. 
Epist.  ad  Gaudentium,  cum  quA  ralione  Pacatu- 
lam  filiolam  educet,  instruens  :  Cum  virguncu- 
lam,  ait,  septimus  annus  exceperit,  discat  memo- 
riter  psalterium ,  et  Evangelia  sui  cordis  thesau- 
rtim  faciat. 

Decima.  Lex  priTccepta  dumtaxattradit,  eaque 
naturae  conformia  :  Evangelium  vero  et  prae- 
cepta ,  et  consilia  ,  et  mixta  ex  proeceptis  et  con- 
siliis,  illaque  naturamtranscendentia,  paradoxa, 
supernaturalia  et  divina.  Inter  praecepta  primas 
tenet  illud  novae  charitatis  :  Mandatum  novuin , 
inquit ,  do  vobis,  ut  diligatis  invicem,  sicut  dilexi 
vos ,  tit  etvos  diligatis  invicem.  Joan.  13.  Zh. 

Gonsilia  sunt :  Si  quis  te  percusserit  in  dexteram 
maxiUam ,  pi'cebe  ilii  et  alteram.  Et  :  Et  qui  vuU 
tecumjudicio  contendere ,  et  tunicam  tuam  toUere, 
dimitte  ei  et  palUum.  Et  :  Quicumque  te  angaria- 
verit  miUe  passus  ,  vade  cttm  iUo  et  alia  dao. 
Mailli.  5.  39.  tx^.hi.  Mixta,  idest,partimpra;cepia, 
partim  consiiia,  suni  :  Beati  pauperes  spiritu , 
quoniam  ipsorum  est  regnum  coelorum.  Beati  mi- 
tes  ,  quoniam  ipst  possidebunt  terram.  Deati  qui 
esuriunt  et  sitiunt  Jtistitiam  ,  quoniam  ipsi  satura- 
buntur.  Beati  misericordes  ,  quoniam  ipsi  miseri- 
cordiam  consequentur,cxlerxque  oclo  beatitudi- 
nes ,  quas  recenset  S.  Matih.  c.  5.  v.  3.  et  seq. 

Quocirca  S.  August.  serm.  112.  de  Tempore, 
docet  beatitudinem  hujus  vitae  in  sacris  Litteris  et 
Evangelioconsistere,  idque  demonstrat  hocar- 
gumento.  Beatiludo,  ait,  consistit  in  Dei  cogni- 
tioneet  contemplatione.  Dei  cognitionem  hauri- 
mus  ex  sacris  Litteris  [el  Evangelio  :  ergo  in  iis 
eorumque  studio  et  meditatione  sita  est  beati- 
ludo;  quin  et  Christus  ad  Judaeos  :  Scrutamini , 
ait ,  Scripturas ,  quia  vos  putatis  in  ipsis  vitam 
ceternam  habere.  Joan.  5.  39.  Et  c.  17.  conversus 
ad  Patrem  :  Hcec  est  vita  celerna  ,  ut  cognoscant 
te  solum  vertim  Deum  ,  et  quem  misisti  Jestim 
Christtim ,  etc.  Ego  enim  sum  via  ,  veritas  et  vita  : 
sum  via  incipienlium,  veritas  proficientium  ,  vita 
perfeciorum.  Sum  via  sancttne  conversationis ,  ve- 
ritas  doctrinae  divin.-e,  vita  beatitudinis  sempi- 
lernoB,  aitS.  Leo.  Sequamur  ergo,  inquitS.  Bern. 
serm.  '2.  de  Ascens. ,  Scqtiamur ,  Domine ,  te,per 
te ,  ad  te  :  quid  tu  es  via,  veritas  et  vita  :  via 
in  «xempLo  ,  veritas  in  promisso ,  vita  in  prcemio. 
Causam  dat  S.  Aug.   serm.  112.  de  Tempore  : 


EVANGELIA. 

Qtiia,  ijiquit,  sacrarian  ieclio  Scripturarum  divincs 
est  prcBCOgnitiononparvabeAtitudinis.  In  his  enim. 
quasi  in  qtiodam  speculo  homo  ssipsum  considerare 
potest,  qualis  sit ,  vcl  qtid  lendat  ,  lectio  assidtia 
purificat  omnia,  timorem  inctitit  gehennce,  ad  gau- 
dia  supema  cor  instigat  legentis.  Qtu  vull  cum 
Deo  seviper  esse ,  frequenter  debet  orare  el  legere  ; 
nam  ciim  orccmtis ,  ipsi  ctim  Deo  loqtiimur ;  ciim 
verd  legimus  ,  Detis  nobiscum  loquitur. 

Tota  Gliristiani  sapientia,  virtus  ,  perfectio  <-t 
fclicitas  in  eo  sita  csl,  ut  Christi  doctrinam  et 
viiam  Evangelio  descriptam  hauriat,  mt^diietur, 
et  moribus  exprimat.  Docet  Clirislus  veram  jus- 
liliam,  et  sanctimoniam,  consistere  in  interna 
mentis  puritate  et  integritate,  non  in  externa 
0])erum  specie ;  in  conscientia  modesta  el  sancta 
coram  Deo,  non  in  pompa  plausuque  hominum  ; 
in  humilitate,  non  in  ostentatione;  in  honorum 
non  ambiiu,  sed  fuga  et  contemptu.  Docct  nou 
resisiere  malo,  sed  diligere inimicos  aeque  ac  ami- 
cos.Qnis  Socrates,  quis  Aristoieles,  quis  Platolia'c 
iniellexit?  Docet  terrena  ut  vilia  et  brevia  despi- 
cere,  anhelare  ad  coelestia,  ut  qui  mundo  et  se- 
culo  majores  essecoepimus,  supraomnes  mundi 
luctantis  astus  et  turbines  menieelvita  conver- 
senuir  incoelis,  vivamus  Deo,  laboremus  aeter- 
nilali,  ideoque  in  agone  justiiia» ,  Deo  et  Chrislo 
spectante.  ad  propositam  gloriae  palmam  alacres 
procurramus,  pro  eaque  viuim  el  sanpuinem,  si 
opus  sit ,  libcnter  et  generose  profundamus. 
Quis  Sophorum  iiaec  cogiiovii  ?  Seculi  sunt,  ci 
etiamnum  sequuntur  mundani  fanKC  et  gloriic 
fumos,  ambiunt  honorum  culmina.opibus  ct  do- 
liciisinhiant;  Christi  discipulus  hocfixumhabel: 
Mihi  atitem  adcerere  Deo  bonum  est  ,  nulii  viver* 
Christus  est ,  et  mori  lucrum. 

Docet  Christus  se  aPatre  missum  in  lerrastri- 
plici  de  causa,  ut  nimirum  hominibusesset  re- 
demptor,  doctor,  et  vitae  exemplar.  Redemptori 
amorem,  doctori  disciplinam  ,  exemplari  se- 
quelam  et  imitationemdebemus.  H.tc  estsumma 
Evangelii.  Evangelia,  inquit  S.  Basil.  in  princ. 
S.  Joannis ,  Christum  ipsum  nobis  reprcesentanl , 
quasi  spirantem,  docentem,  mira  patranlem, 
dira  patientcm.  S.  Antonius  ,  teste  S.  Anastasio 
in  ejus  vita :  EvangeUum ,  inquit,  est  epistola  quas- 
dam  Dei  e  ccelo  emissa,  docens  qua  via  ad  coelum 
tendere,  quomodoDeoplacere,.qua  ratione  bene 
perfecteque  vivere  debeamus. 

Clare  et  praeclare  S.  Bernard.  serm.  1  de  sep- 
tem  panibus  :  Evangelitim ,  inquit,  speculum  veri- 
tatis  ,  nemini  blanditur  ,  nuUum  seducit  :  talem  in 
eo  sequisque  reperiet,  quaUs  fuei-it ,  ut  nec  ibi  ti- 
more  trepidet,  ubinon  est  timor  ;  nec  loetetur,  cum 
maie  fecerit.  Eademmetaphora  utitur  D.Greg.  \.  2. 
Mor.  c.  1  iScripttira,  inquit,  sacra  mentis  oculis 
quasi  quoddam  spectdum  opponitur,  ut  intema 
nostra  facies  in  ipsavidealur.  Ibi  enim  fceda,  ibi 
pulchra  nostra  cognoscimus  :  ibi  sentimus  quan- 
tum  proficimus  :  ibi  d  profectuquam  longe  tlista- 
mus.  ConsentitD.  Amb.  serm.  20.  in  Ps.  118.circa 
medium  :  EvangeUum ,  inquit,  non  solum  ftdei 
doctrina,  sed etiammorum  esl  magisterium  etspe- 
culum  conversationis. 

Undecima.  Lex  nudum  praeceptum  intellectui 
proponit,  Evangelium  simul  cum  praecepto  vo- 
luntati  gratiam  ad  illud  implendum  aspiratjuxta 
illud  S.  Leonis  :  Juste  instat  prcecepto ,qiu  prceve- 
nit  auxilio  :  Christus  enim,  qui  in  Evangelio  lo- 
quitur,  non  tantum  exterius  insonat  auribus. 
sed  et  interius  menti  illabitur,  illique  soni externi 
sensum  gustumque  inginuat.utquod  vox  suadet. 


PROOEMIUM  J 

hoc  spiritus  pemiadcat  :  Verba  mca  s/nritus  ct 
vitasunt,  ait  ipse  Joan.  6,et  Jerem. c.  31 ,  qiiem 
cital  l'auliis  Heb.  10.  Iloc,  ait,  testamenliim,quod 
testahor  ad  illos ,  dicit  Dominus ;  dabo  lcgcsvieas 
in  coi'dibus  eoruin,  ct  inmentibus  corum  superscri- 
hameas.  Ciim  ergo  legimus  Evangelium,  loqui- 
turnol)is  Cliristus;  cumoramus,  nos  ipsi  loqui- 
mur  Clirislo.  Potuit  una  Evangelii  vox,  Si  vis 
perfectus  esse,  vade ,  vende  omnia  quce  liabes,  et  da 
pauperibus,  magnum  illum  Antonium,  jam  tum 
juvenem  nobilitate  et  opibus  inclytum  ,  tanto 
Evangclica:'  paupertatis  amore  incendere,  iil  e 
vestigio  bonisomnibus,  quibus  itaimpensccaici 
mortaies  inbiant,  sese  exueret,  et  cosieslem  in 
terris  vitam  monastica  professione  complecte- 
rctur.  liisonat  Cbristus  :  Omnis  qui  reliquerit  do- 
mum,vclfralres,  aut  sorcrres,  aut  uxorem,  aut  filios, 
aut  agros  propter  nomen  mcum,  cenluplum  accipiet, 
etvitamceta'nam  possidebit.  Matlh.  19.  29.  Hcec  sunt 
verbaiMlS.  Bern.  scrm.  Ecce nos reliq uimus omnia ) 
quo;  contemptum  mandi  in  universo  viundo  et  vo- 
luntariam  persaas&rc  paiipertatem,  licec  sunt  qiue 
monachis  clauslra  replent ,  descrta  anachoretis  : 
hoc  classicum  in  Bethi(;em  et  mandras  advexilla 
crucis  cxcivit  Hieronjmos,  Antonios,Franciscos; 
tenerrimas  et  nobilissimas  principes,  Paulas  , 
Melanias,  Pelagias,  et  millc  agmina  corporeo- 
rum  Angelorum ;  non  miror.  Mireturquis  placi- 
tum  S.  Bern.  qui  serm.  1.  in  Septuag.  non  dubi- 
tat  assererc  eum,  qui  verbum  Dei  cum  fructu 
audit,  legit,  meditatur,  signum  habere  et  lesse- 
ram  suoc:  praidestinationis,etne  mirere,  ralionem 
alTert :  Quiex Deoest,  ait  Veritas,v€rba  Dei  audit, 
propterea  vos  auditis ,  quia  ex  Deo  estis.  Quoc-irca 
S.  Caccilia,Romoe  gloria,  virginum  dux,  marty- 
rum  antesignana,  semperEvangelium  Cbristige- 
rebatin  pectore,  quod  nccignes,  necgladii,  nec 
aculei  ei  extorquere  potuerunt;  quin  per  iliud 
virginilaliset  martyrii  lauream  non  tantum  ipsa 
sit  assecuta ,  sed  et  sponsum  Valerianum,  fra- 
tremque  Tiburtium ,  pluresqucalias  ad  eamdem 
erudierit  ct  efformarit,  ut  de  ea  merito  canat 
Ecclesia  :  Cceciliafamula  tua,  Domine,  quasiapis 
tibi  argumenlosa  deservit.  S.  Ililarioiiis  hacreditas 
erat  Evangelium  propriamanu  descriptum,quod 
proindemoriens  legavitHesychio  discipulo.  Or- 
togesimo  (Btatis  suce  anno,  ait  S.  Hier. ,  ciim  absens 
esset  IIcsycliius,quasi  testamcnti  vice  brevemmunn 
propria  scripsit  epistolam ,  oinnes  divilias  siius  ei 
derelinqiiens  ,  E')angelium  scilicet ,  et  tunicam, 
saccmn ,  rucullnm ,  ct  palliolum. 

Ita  cn^nobiue,  anachoreto?,  sancti  oxnnes  ab 
Evangelio  suam  quoque  vit.rfonnam  bauserunt : 
multis  non  alius  erat  codex.  S.  Joannes  Calybita 
librum  unum  Evangelii  pro  suo  censu  babuit , 
nec  alium  vitic  ducem,  non  aliumdoclorcm  phi- 
losophi;e  tam  sublimis,  quaita  palrioe  et  paren- 
lum  artectus  vicit,  ut  cosmopoliianus  ,  ut  aiziTcop 
v.t  kp.-itrup  viderelur.  S.  Benediclus  ,  S.  Francis- 
cus,  S.  Augustinus,  S.  Basilius  regulas  suas ,  et 
constilutiones  monasticas  ab  Evangelio  muiuati 
sunt.  Hinc  et  S.  Bern.  serm.  h^.  in  Cant.  Evan- 
gelio  acccplum  refertomnem  suum  profectum  ;\ 
conversion»!  sua.  Ilac  de  causa  S.  Hieron.  S.  Eus- 
tochio  virgini  reliKiosan  pr.-vcipit  diurnam  et 
r.octurnam  hanc  lectionem ,  adeo  ut  lcnenti  codi- 
cem  somnus  obrepat ,  el  cculentem  faciem  pagina 
sancta  suscipiat.  De  S.  Paula  vero  qiiam  miram 
sacrarnm  Lilteramm  non  tantum  scientiam,  sed 
et  experientiam  usumque  commemorat  :  femi- 
nam  diceres  arcam  testamenii,  ct  armamenta- 
rium  F.vangclii.  In  pcriculis ,  ait  S.  Hieron. ,  lo- 


N  EVANGELIA.  9 

quebatur  :  Qui  vult  vencre  post  mc ,  ainegtt  sc- 
melipsum ,  et  toUat  crucem  suum  ,  ct  sequatur 
me.  Cum  eversio  lolius  patrimonii  nuntiabatur, 
aiebat  :  Quid  enim  prodest  homini,  si  totum  mun- 
dum  lucrifecerit  ,anim(B  verosu/edetrimenlum  pa- 
tiatur?  El: ^udus  exivide  utero  viatris.  In  crebra 
infirmitate  :  Quando  infirma  sum,  tunc  fortis  sum. 
Et  :  Ilabemus  Ihesaurum  istum  in  vasis  fictilibus, 
donecmortale  hoc  induat  immortalitatem.  In  moe- 
rore  cantabat  :  Quare  tristis  es  ,  anima  mea ,  el 
quare  conturbas  me?  spera  in  Deo.  Invidia  et  pro- 
bris  appetita  :  Cur  non,  ait ,  patientia  Uvoremsu- 
perem,  cur  non  humilitate  frangam  superbiam  ,  ct 
percutienti  maxillam  olfcram  alteram  ?  Cum  ni- 
mio  favore  virtulum  nonnullis  videretur  insana  : 
Theatrum,  ait,  facti  sumus  mundo,  Angelis  et  ho- 
minibus.  Et :  Aos  stulti proptcr  Christum;  sedstul- 
tumDeisapientius  est  hominibiis.  Cum  eleemosynas 
profunderet,  sequeipsa  nudaret :  Beati,  ait,  mi- 
sei'icordes ,  qiioniam  ipsi  misericordiam  conseqiien- 
tur.  Et  '.Facite  vohis  amicos  de mammona  iniquita- 
tis.  In  sui  contemptu  :  Dominus  mihi  adjutor  ,  non 
timebo  quidfaciat  mihi  homo  :  humilis  premi  po- 
test,  opprimi  non  potest;  palma  est,  quo  eam 
magis  deprimis,  eoaltius  victricem  comam  attol- 
lit.  Sola  bumilitas  exaltat.  In  Parasitos  :  Si  udhuc 
hominibus  placerem  ,  Christi  serviis  non  essem  ; 
adulari  non  possum,  palponesodi:  Cbristiana  li- 
bertas,  sinceritas,veritascumS.  Baptistamibi  vita 
sunt  cariora.  Et  quid  timeo  bomiiicm ,  qui  cras 
ciniseritet  vermis  Pacplura,  ad  singulas  vel  ten- 
lationes,  vel  v^rtutes,  vel  vitia  hDc  Dei  armatura 
peclus  obfirmans,  prima  in  Bethleem  angelicos 
virginum  choros  instruxit  :  tanti  dux  feniin;i 
facti,  virosdocuitopes,  gloriam,regna,  plausus, 
et  omnia  fortunae  ac  mundi  ludibria  ridere,  con- 
temnere,  pedibus  premere.  Haec  etpluraS.  Hier. 
sparsim,  et  iisdem  fere  verbis  inEpitapb.  S.Paula . 

DioDECiMA.Lexnulloscreavit  Aposlolos  :Evan- 
gelium  plurimos.  Causa  est,  quam  paulo  antr. 
assignavi  :  Vivus  enim  est  sermo  Dei,  et  efficax ,  et 
penelrabilior  onmi  gladio  ancipili,  et  pei-tingens 
iisqiie  od  divisionem  aninue  et  spiritus,  rompagum 
quoqiie  et  medullariim ,  et  disa-etor  cogitationiim  , 
et  intentioniim  cordis.  Evangelium  enim  hanc 
vim  habet,  ut  credcntcm  mox  sui  propagandi 
satagentcm,  ideoque  praeconem  ct  procdicatonnn 
elficiat. 

Sanctus  Cbrysanthus,'qui  Romam  multo  suoet 
suorum  sanguine  purpuravii ,  l(>ciione  Evangelii 
assidua  a  Centilismo  convcrsus  ad  Cliristum  ,  ad 
eumdem  et  Dariam  conjugem  convertit,  ac  in- 
numeros,  ille  viros,  hcec  mulieres  ,  ad  fidem  el 
castiiaicmpellexerunt.QuocircaipsiaNumeriano 
iinperatore  post  varia  tormenla ,  ac  post  lupanar, 
in  qua  Diiriam  a  stupro  dofendit  leo  a  Deo  iin- 
missus,  vivi  in  terram  defossi  et  saxis  obruti 
gloriosum  obi(>re  martyrium,  anno  Domini  28i. 
'25.  Octobr. ,  qua  die  aimivcrsiiri.Tm  eorum  mc- 
moriam  et  lauream  recolit  et  celcbral  Ecclesia  . 
pra>sertim  Romana ,  qute  idcm  ccrtaminis  eoruni 
ostendit  sepulcrum  et  troph.Tum. 

Cermanorum  Aposiolns  S.  Bonifacius  ,  anno  ;i 
Virginis  parlu  750,  Christi  lcgemcuin  suis  in  Gcr- 
m.Tiiia  propagans,  jugiter  sacrum  Evangelii  co- 
diccm  secum  defcrcbat,  adeo  ut  eum  nec  iii 
martyriodimilterei :  <|uin  cc.m  incjus  caput  Fri- 
son(>s  ens(Mn  vibrarent,  huuc  codicemquasi  spi- 
riiualcm  clypeum  objccit.  ct  illustri  miraculo, 
licctense  a(:uloper  mediiim  scctus  sitlibcr.  niilla 
tamcn  littera  eA  sectione  aboliia  est.  S.  Domini- 
cus  faxillaEcclcsia?,  PrcTdicatorum  parens,  Evan- 


ft  PROCEMIUM  IN 

pcliuni  S.  Matih.  pcrpctuum  habcbat  comitcm  ; 
iiaqu«*tcrrbat,  ui  pcne  toium  mcmoriternosset, 
cujus  illud  axioma  :  Sine  sacra  Scriplura  prcedi- 
ralor  esse  non  polcst.  nccte  S.  Gregorius  in  illud 
Jobi  :  Ilabct  ari^nitmn  vcnarum  suarum  principia. 
Argcntum  ,  ait,  cst  cloquii  vel  sapienlia-claritas. 
Vcnai  sunt  sacra;  Scriplurae ,  ac  si  aperte  dicat : 
Qui  ad  vcr(B  irrcpdicationis  vcrba  se  prccparat ,  ne- 
cesse  est,  ut  carum  origincs  a  sacris  paginis  sumat, 
ut  omne  quod  loquitur,  ad  divince  auctoritatis  fun- 
damentum  revocet ,  atque  in  eo  ccdificium  locutio- 
nis  sucp  firmet.  Hac  decausa  Evangclio  S.  Joannis 
immorluuscst  Vcn.  Beda,  et  pene  animam  agcns, 
ut  commcntarium  hunc  absolverct,  accito  scriba  : 
Accipe,  inquit,  calamum,et  festinanter  scribe.  Et 
tandcm  :  Consummatumest ;  accycnaumcanens: 
Gloria  Patri ,  et  Filio,  et  Spiritui  5anc/o,placidis- 
sime  spiritum  emisit,  pro  fidect  labore  Dci  vi- 
sionc  bcandum,  anno  Domini  731.  Quin  et  Ca- 
rolus  Imper.  uticorpore,  ita  sacrarum  Littera- 
rum  et  rcrum  gestarum  gloria  magnus,  sub  obi- 
lum  coronalo  Aquisgrani  Ludovico  filio,  totum 
se  orationibus,  clecmosynis  ct  liltcris  dedit  : 
ipse  scilicct  quatuor  Evangelia  ad  Graccaet  Syra 
cxemplaria  cgregie  correxit,  eisquevacavit  ad 
ultimum  usque  viiae  agoncm  :  codex  ejus  reii- 
giose  Aquisgrani,  ut  ipsc  vide,  asservatur.  Idem 
imitanlur  lia;reiici  velutCatholicorum  simiae.  De 
uno  Pbilippo  Melanchtone  celebrecst,  nusquam 
cum  profectum  esse,  nusquamconscdisse,  non 
ccenasse,  non  prandisse,  nisi  a  latere  ci  adesset 
codex  Evangclii ;  ita  profanus  ,  ct  ater  bic  tcrne 
lilius  hac  larva,  qua  sapientiie,  qua  sanclimonia^ 
mullisfucum  fecil !  Sed  missis  sectariis  ad  ortho- 
doxos  Apostolos  redeamus.  S.  Barnabas  primus 
cum  sancto  Paulo   gcniium  Apostolus  ,  ad  eas 
iturus  ,  Evangelium   S.  Matthiei  propria  manu 
descriptum  quaquaversum  circumlulit,  ac  tan- 
dem  pro  eo  marlyr  in  Cypro  occumbcns,  cum 
eodem  quasicumpignore  calestis  resurrectionis 
ci  promissiT,  scpeliri  voluit:unde  Evangelium 
hoc  in   pectore   ejus  repertum  est  sub  Zenone 
Imper.  uii  habet  ejus  vita.  S.  BartholomaGus,  teste 
Euseb.  libr.  5.  Histor.  cap.  10.  5.,  Matlhaei  Evan- 
golium  Hcbraice  scriptum  sccum  ad  Indos  detu- 
lit,  ibique  reliquit,  ac  post  centum  et  amplius 
annos  Pantcnus  illud  ibidem  repertum  Alexan- 
driam  translulii.  Quis  Saulum  effecit  Paulum? 
utique  Evangelium.  Isii  sunt  viri ,  ait  S.  Lco  serm. 
1.  de  SS.  Petro  ei  Paulo,  per  quos  tibi ,  o  Roma, 
Evangelium  Christi  rcsplenduit  :  hi  Evangelium 
^  Christo  sibi  creditum  tibi  in  depositum  iradi- 
dcrunt,  illudque  suo  sanguine  obsignarunt,  ut 
ipsum  purum  ac  putum  conserves,  cacterisquc 
Eccicsiis  quasi  magistra  veritatis  tradas,  etex- 
plices.  lloc  est ,  quod  tibi  inclamat  Paulus  ad 
Rom.  15  ,   vers.    16  :  Vt  sim  minister  Cliristi  in 
gentibus   sanctiftcans  {  Graece    hpoupyouv  ,  id   est 
consecrans,  sacrificans)  Evangelium  Dei,  ut  fiat 
ohlatio  gentium  accepta  et  sanctificata  in  Spirila 
sancto.  Evangchum  ergo,  el  Evangelii  praedicatio 
ac  interprelatio  cst  sacrificium,  victima  sunt 
Homani  ct  Gentes  Evangeliocredentes;hocenim 
quasi  victimam  gratissimam  evangelizando  Deo 
obtuliL  Libamen  est  sanguis  Pauli,  quo  hoc  sa- 
crificium  rigatum    et   sancitum  esr.  Idem  ad 
Ephes.  c.  3.  V.  8  •.Milii,  ait,  omnium  Sanctorum 
minimo  dalaest  gratia  lioec ,  in  gentibus  evangeli- 
zare  investigabiles  divilias  Christi,  et  illaminare 
omncs  ,  quce  sit  dispensalio  sacramenti  absconditi  ii 
seculis  in  Dco  ,  qui  omnia  crcavit ,  ut  innotescat 
principatibus  et  potestatibus  in  ccclestibus  per  Ec- 


EVANGELIA. 

clesiam  multiformis  sapisntia  Dei.  Paulus  ergo  fuit 
doctor  Angelorum,  docuit  principatus  et  pote»- 
tates  Evangelium  Christi ,  ait  ibid.  S.  ChrysosU 
Idem  1.  ad  Cor.  c.  9  :  VoBmilii  est ,  si  nonevangeli- 
zavfTO.  Qu(e  est  ergo  mcrces  mea ,  quct  gloria  ?  ul 
Evangelium  prccdicans ,  sine  sumptu  ponamEvan- 
gelium ,  ut  non  abular  poteslale  mca  in  Evangelio. 
Pauli  crgo  imitatores ,  asseclae  et  cooperalores 
sunt,  qui  Evangelium  tractant,  explicant,  prae- 
dicanttam  indigenis,  quamcxteris;tam  fidelibus, 
quam  infidelibus,quibus  merito  gratulaturlsaia» 
cap.  52.  7.  et  Pauius  Rom.  10.  15  :  Quam  speciosi 
pedes  Evangelizantium  pacem,  evangelizantium  bo- 
na  1  Supcrest ,  ut  in  morcs  noslros  et  alienos  haec 
Evangelii  dogmata  conferamus  :  Evangeliumesl 
speculum  in  quo  quisque  faciem  suam,  sequc 
ac  alienam  intueatur,  detergat,  poliat  et  ornet. 
ISonsit,  ait  S.  Aug.  serm.  112.  dc  Tcmp. ,  mora 
infaciendo,  quod  intus  sapitis  intelligendo,  Et  ille 
beatissimus  est ,  qui  divinas  Scripturas  vcrtit  in 
opera,  ut  divina  Christi  verba  in  divina  ejusfacta 
imitando  transferat.  AudiS.  Bern.  admilites  Tem- 
pli  cap.  11 :  Vita  Clirisli  vivendi  mihi  regula  extitit. 
Et  D.  Greg.  lib.  30.  Moral.  cap.  30:  De«5,inquit, 
inter  nos  homofactusest,  ut  non  solum  nos  sanguinc 
fuso  redimeret ,  sed  etiam  ostenso  exemplo  commu- 
taret.  Planius  adhuc  et  pleniusD.  Basil.  in  cons- 
litutionibusmonasticis,  cap.  2  :0m7iis  actio,  in- 
quit,    omnis  item   sermo  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cliristi ,  excoiendm  pietatis,  virtutisque  obeundoi 
regula   est.  Propter  hoc  enim  humanam  naturam 
suscepit ,  ut  inse  velut  in  tabula  quadam,veram 
nobis  pietatem  ac  virtutemdepingeret ,  eamqueom- 
nibus  nobis  ante  oculos  statutam  ,  unicuique  pro 
viribus  imitandam ,  seu  arclietypum  proponeret. 
Christus  enim  est  a  et  <u  ,  primus  et  ultimus. 
Apoc.  1 ,  h.  Primus  ccternitate,  ait  S.  Amb. ;  ulti- 
mus  humiiitate.  Unde  ab  Isaia  c.  35.  v.  3.  vocatur 
novissimus  virorum.  Hebr.  Desitio  vel  cessatio  vi- 
rorum.  O  novissimum  ,  exclamat  S.  Bern. ,  et  al- 
lissimum!  O  humilem  et  sublimem!  O  opprobrium 
hominum ,  et  gloriam  Angelorum!  Discamus  igitur 
ex  Evangelio  evangelice ,  id  est  angelice  vivere. 
Christus  enim  quasi  Angelus  e  coelo  descendit , 
ut  homines  angehcam  doctrinamaeque  ac  vitam 
doceret,  imo  ex   hominibus  Angelos,  et  quasi 
deos  quosdam  efTiceret.   Ecce  ego ,  ait  ipse  per 
Malachiam  cap.  3  ,  mitto  Angelum  meum,  et  prce- 
parabit  viam  ante  faciem  meam,  et  statim  veniel 
ad  templam  suum  Dominalor ,  quem  vos  quceri- 
lis,et  Angelus  testamenti ,  quem  vos  vultis.  Quare 
ab  ipso,  qui  aeterna  est  Patris  sapientia,  assiduc 
lumen  postulandum,  spiritus  et  gralia,  ut  ipse. 
qui    olim  in  medio  doctorum  sacrae  scripturic 
consedit,  Evangelium  inchoaturus,  etiam  nunc 
idem  docentibus  aeque  ac  discentibus  pandat,  ul 
illud  intelligamus  ,  et  intellectum    actionibus 
Christianis  compleamus.  Hoc  enim  ei  est  volupc. 
ISesciebatis  ,  ait,  quia  in  his  quce  Palris  mei  sunt , 
oportet  me  esse? in  scripturis  utique  priscis, qu.X' 
mihi  et  Evangelio  prjeluserunt,  de  quibus  audio 
et  sciscitor  Scribas  et  legis  doctores,  ut  ex  iis  mc 
Christum  etMessiam  a  Patre  missum  agnoscant. 
Dicamus  ergo  et  identidem  dicamus,  si  non  pari, 
certesimili  devotionis  affectu,  cumS.  Aug.  hb. /!i. 
de  TriniL  cap.  1  :ln  lioc  genere  liominum  {  qui 
dolorem  habent  peregrinationis  suac  ex  desiderio 
patriac  ,  et  conditoris  ejus  beati  Dei),  m  familia 
Cltristi  tui,  Domine  Deusmeus,  inter  pauperes  tuos 
gcmo,  da  milii  de  pane  tuo  respondere  hominibus  , 
qui  non  esuriunt  et  sitiunt  justitiam  ,  sed  satiati 
sunt  et  abundant.  Saiiavit  autem  illos  pliantasma 


PnOOEMinM  IN 

eorum,  nonveritas  tua,  quam  repeUendo  resiliunt, 
et  in  suam  vanitalem  cudunt.  Ego  certe  sentio  , 
quam  mulla  figmcnta  pariut  cor  humanum.  Et  quid 
est  cor  meum  ,  nisi  cor  luimanum  ?  sed  hoc  oro 
Deum  cordis  meiy  ut  nihil  ex  eis  jigmenlis  frro  solido 
vcro  eructem  in  has  lilteras,  sed  inde  veniat  in  eas 
quidquidper  me  venire  potuerit ,  undemihi  quamvis 
projecto  d  facie  oculorum  suorum ,  et  de  longinquo 
redire  conanli  per  viam  quam  stravil  humanitali 
divinilas  Unigenitisui,  auroraverilalis  ejus  asper- 
gitur.  Et  paucis  interjeclis  :  Omnino  enim  Dei  es- 
sentia,  qum  est,  nihil  mutabiie  habet ,  nec  in  ceter- 
nitate ,  nec  in  veritate  ,  nec  in  voluntate  :  quia 
CBterna  ibi  est  veritas  ,  et  (clerna  charitas ;  et  vera 
ibi  est  charitas  ,  vera  celernitas  ;  et  chara  ibi  est 
(Bternitas ,  et  chara  veritas. 

Aperi  nobis,  Domine  Jesu,arcana  veritalis,  ve- 
rajque  cliaritatis  lua),  qui  liabes  clavem  David  ; 
qui  aperis  ,  <'t  nemo  clauclit ;  claudis,  et  nemo 
aperit ,  ut  illam  ciare  coguoscamus  ,  cognitam 
colamus  et  diligamus  ,  dileciam  opere  exercea- 
mus,  quia  tu  es  amor  noster ,  desiderium no&- 
U'um,  viia  el  beatitudo  nostra.  Amen. 


CAPUT    II. 


DE  EVANGELIORUM  NUMERO  ,    ORDmE  ,  DISSO- 
NANTIA  ,   ET  CONSONANTIA. 


^ERMULTi  olim  scripsfire  Evan- 

i'gelia,  pra>sertim  liceretici ,  il- 

iaque  Apostolis  supposuerunt, 

'el   eorum    nomine  insignie- 

i  runi,  ut  illis  indeque  suaj  h;e- 

iresi    auctorilatem     concilia- 

'rcnl :  Vnde  (i  divei'sis  auctori- 

/;»5e(/t7a, aitS.Hieron.  prooem. 

"An  S.  Matth.,  diversarum  lusre- 

seon  fu(re  principia,  ut  est  iUud  juxta  /Egyptios , 

et   Thomam  ,  et  Matlhiam  ,   ct   Barlholomceum  , 

duodecimque  Apostolorum  ,  BasiUdis  atque  Apei- 

lis,  ac  reliquorum,  quos  cnumerare  longissimum 

est  :  cum    tantum  imprcesentiarum  hoc  necesse 

sit  diccre ,  exlitisse  quosdam ,   qui    sine    spiritu 

et  gratia  Dei  conati  sunt  magis  ordinare  nai~ru- 

tionem ,  quam  historia:  texcre  verilalem.  Quibus 

jure  potcst  iUud  propheticum  coaplari  :  Vce  qui 

prophetant  de  cordesuo,  qui  ambuUint  post  spiri- 

tum  suum  ;  qui  dicunt :  Dicit  Dominus  :  et  Domi- 

nus  non  misit  cos;  de  quibus  et  Salvator  in  Evan- 

gelio  Joamus  loquitur  :  Omnes  qui  ante  me  vene- 

runt ,  fures  ct  latrones  fucrunt !  El  post  plura  ; 

Quibus  cunctis  perspicue  ostendilur,  quatuor  tan- 

tum  debere  Evangelia  suscipi ,  et  omnes  apocry- 

phorum  ncenias  mortuis  magis  hcvrclicis  quam  Ec- 

clesiasticis,  cavendas.  Igitur  ha[;cquatuor  dumtaxat 

sunt  Evangelia  canonica  ,  ut  talia  enim  ea  pro- 

bavit  Ecclesia  cx  doctrina  et  Iradiiione  Aposto- 

lorum.  Nam  EvangeliumS.  Marci  probavitS.  Pe- 

irus  :    S.  Luc.-e    Paulus  :    S.    Mattha-i    chorus 

Apostolorum  ,  qui   ai)ituri  in  suas  provincias  , 

lllud  secum  detukrunt  :  S.  Jcannis  omnes  Asiaj 

Episcopi ,  caeterique  fideles.  Citant  Origenes  et 

S.  Hieronymus  subinde  Evangelium  secundimi 

Hcbracos  ,    quasi  S.  Matlha-i  :   quare  illud  idem 

fuisse  vidolur  cum  Evangelio  S.  Maltha;i  ,  sed 

addilionibus  variis  ,  iisque  incertis   binc  inde 

CORNEL.    A    LiPIUE.    TOU.    VIU, 


EVANGELTA.  9 

de[)ravalum  ;  unde  auctoritas  rjus  est  dubia  el 
incerta  :  Iranstulit  tanien  illud  ex  Hebrao  in 
Latinum  S.  llieronymus.  Audi  de  eo  ipsum  in 
catalogo  virorum  illustrium  ,  in  Jacobo  fratro 
Domini :  EvangeUum  ,  quod  appellatur  secundum 
Ilebrceos  ,  d  me  nuper  in  Groecum  Latinumque  ser- 
monem  transiatum  ,  quo  Origines  scepe  utilur,post 
resurrectionein  Salvatoris  de  Jacobo  sic  refert  : 
Dominus  autem  cum  dedissel  sindonem  servo  sacer^ 
dolis  ,  ivit  cul  Jacobum,  et  apparuit  ei ;  juraveral 
enim  Jacobus  se  non  comesturum  panem  ab  illa 
hora,  qua  biberat  calicem  Domini,  donec  videret 
eum  resurgentem  d  mortuis.  Rursusque  post 
paululum  :  Afferte  ,  ait  Dominus ,  mensam  et  pa- 
nem  ,  statim(|ue  additur:  Tulit  panem,  ac  bene- 
dixit,  et  fregit ,  et  dedit  Jacobo  Justo,  et  dixit  ei: 
Frater  nii ,  comedc  panem  tuum  ,  quia  resui-rexit 
fdius  hominis  a  dormientibus.  Hiec  Hieronymus  , 
qui  in  eodem  libro  de  Ignatio  loquens  ,  inquit  : 
Ignulius  unam  ad  Smynueos  scripsit  epislolam  ,  in 
qud  de  EvangeUo,  quod  nuper  d  me  translatum  est, 
super  persona  Cliristi  ponit  teslimonium  ,  dicens  : 
Ego  vero  et  post  resurrectionem  eum  incurnevidi, 
et  credo  quia  sit.  Et  quando  venit  cd  Petrum  et 
ad  eos  qui  cum  Vetro  erant ,  dixit  eis  :  Ecce  pal- 
pate ,  quia  ego  dcemonium  non  sum  incorporale  ; 
et  stalim  teligerunt ,  el  credidei-unt  eum.  Insuper 
Orig.  tom.  2.  in  Joan.  exEvangelio  hoccitat  illud: 
Dixit  Christus  :  Modo  accepit  me  niater  mea,  Spi- 
ritus  sanclus  uno  capillorum  ,  et  me  in  montem 
magnum  Thabor  portavit.  Qu«  quidem  sententia, 
nisi  candide  consideretur,  videtur  continere  ha'- 
resim  GnosticorumValentinianorumasserentium 
Spirilum  sanctumessematrem  Christi. 

Origenes  tamen  hoc  ita  excusat,  quod  Spiritus 
sanctus  vocetur  m  ater  non  generatione  ,  sed 
imitatione,  quia  imitatur  patrem,  ejusque  volun- 
tati  se  conformat:  qua;  excusatio  videtur  frigida. 
Beda  quoque  hoc  Evangelium  laudat,  et  a  veie- 
ribus  probatum  asserit.  Ututest,  certum  est  non 
essc  cancnicum  ,  nec  habere  aucloritatem 
S.  Scripturac.  Porro  Evangelium  hoc  secundum 
Hebra'Os  vocatur  quoque  Evangelium  Nazara^o- 
rum  ,  quia  eo  Nazaran  utebantur.  AudiS.  Hiero- 
nymum  in  cap.  12.  ;\Iaith.  v.  13.  ubi  agiiur  dc 
manu  arida  i  Christo  sanata  :  In  Evangelio ,  in- 
quit  ,  quo  ulunlur  ^azareni  et  Ebionilce  (  quod 
nuper  in  Gracum  de  Ilebrcco  sermone  transluUmus, 
elquod  vocalur  d  plerisque  Maltluei  authcnticum), 
homo  iste,  qui  aridam  liabet  manum,  ccemcntarius 
scribilur  ;  isliusmodi  vocibus  auxilium  precans  : 
Camentarius  cram  manibus  viclum  qiutrilans  : 
prccor  le  ,  Jesu,  ut  mihi  restituas  sanitatem,  ne 
turpiter  mendicem  cibos. 

Porro  Nazareni  fuere  Juda"!  ad  Christum  con- 
versi,  qui  cum  Evangelio  servantes  legemMosis, 
ab  Ecclesia  ejecti  sunt ,  ac  Evangelium  Ilebrai- 
cum  S.  Matthnci,  quod  primo  piM-um  int;ictum- 
que  servarunt,  addilionibus  quibusdam  viliasse 
videntur  ,  aeque  ac  fecere  Ebionaei  ,  et  Carpo- 
cratiani. 

Quacres  curpraecise  quatuor  sunt  Evangelia  et 
Evangelista?  ,  non  plures  ,  non  pauciores?  Varii 
varias  dant  causas.  Primo  S.  August.  lib.  \.  de 
Consensu  Evang.  cap.  1.  respondet  idfacium  essc 
ob  quatuor  mundi  |)lagas  ,  quibus  pracdicandum 
eral  Evangelium:  ()»o?i((;»j,  inquit,  quatuor  suni 
parles  orbis  teme,  pcr  cujus  univcrsilalem  Cltrisli 
Ecclesiam  dilalari  ipso  sui  numeri  exordio  quo- 
dammodo  dcclararunt. 


10  PROORMIUM 

Secmulo  ,  lii  qnatnor  siiin  velul  quatuor  c.o- 
iumn(B  Erclciitv ,  in  qtiibusvelut  inquadrato  lapide 
ianctiT  fidei slruciuraconsiir{j:-it,i\\lS.  Gregor.lil).  1. 
•'pist  2/|.  jEdilicia  enini  (luadrala  lorniA  rnint ,  iil 
sint  firma.  Undeei  caiiestis  Jerusalein  in  quadro 
posila  dicitur.  Apoc.  21.  IG. 

Tertio,  (Hiia  quaiernarius  e.stnumerus  solidus 
et  quadratus  :  liic  ergo  sigiiificat  Evangeliorum 
solidilaleni  et  perfectionem.  Unde  Philo  \\h.  de 
mundi  opificio  ait  ,  qualernarium  numerum 
primum  solidi  naturam  ostendere  :  nam  in  uni- 
tate  censetur  punctum  ,  in  binario  linea  ;  uhi 
accessit  lalitudo  lit  superficies  ad  ternarium 
pcrtinens  :  h;i'c  quominus  sit  corpus  natura  so- 
lidum,  una  deslituitur  aliiludine,  quft  junctii  ad 
lernariiiin  fit  quaternarius.  D.  item  Aug.  lib.  8?. 
qua^sl  ioiium,  quest.  57 :  Progressio,  ait,  d. puncto  ad 
longiiudincvi  ,  d  longiludine  ad  latitudinem  ,  h 
[atiliuiine  ad  altitudinem  ,  soliditatem  corporis 
facil  ,  quie  rursus  quaternario  numero  continctur. 
rraelciea  ncc  iilud  ignorandum  (aitPhilo)  quod 
primns  nmnerorum  quatuor  quadrangulus  est  , 
pariler  par,  niensura  acqual)iiitalis  el  justitire  , 
iiideque  omnis  virtutis.  Quocirca  Aristotcles 
lib.  1.  Rhetor,  cap.  12.  virnm  perfectum  com- 
parai  quadrato.  Nam  hic  numerus  est  primus 
pariier  par  ,  tanquam  justi  .'uquique  mensura. 
Idem  continet  irinam  solidi  corporis  cum  puncto 
dimensionem.  Denique  quateinarius  est  denarii , 
(lui  omnium  est  perfectissimus  ,  causa,  basis  , 
et  fons.  Nam  numeri  omnes  ab  unitate  usque  ad 
quaternarium,  si  eidem  addantur,  facinnt  dena- 
rium,  sciiicel  adde  1,  2,  3,  4,  efTicies  decem. 

Ouarto,  alii  assignant causam  quod  totidem  , 
scilicet  qualuor  liller.e  sint  in  nomine  Dei  tctra- 
frrammato  r~iv">,  quatuor  primaria  Dei  aitributa, 
(jua;  Evangeliis  explicantur  ,  reprajsentantes. 
Alii  ,  quia  quatuor  sunt  Humina  paradisi.  Ita 
,S.  Augiislimis  1").  Civit.  cap.  21.  et  S.  Hieronym. 
in  Prol.  .S.  Mattli.  Verum  haec  omnia  mystica  et 
symbolica  sunt :  unde  hisce  siniiles  causas  ,  vel 
[lOlius  analogias  SNmbolicas  ad  viginli  recenset 
iioster  Joannes  dc  la  Haye  in  apparatu  Evange- 
lico,cap.  29. 

Quinto  ergo  ad  litteram  propria  .et  genuina 
causa  esi ,  quod  sicut  in  aula  ccelesti  sunt  qua- 
tuor  Cherubini  ,  quasi  principes  et  sapienles 
Dei ;  sic  in  Ecclesia  terreslri  decuit  esse  qua- 
luor  Evangelistas  ,  quasi  principes  et  Chernbi- 
iios  Christi.  Id  ita  esse  palet  Ezech.  1.  ubi  ipse 
quatuor  hosce  Cherubinos  cum  quatuor  st(^m- 
inatibus  quatuor  Dei  attributa  repr.Tesentanlibus 
depingit.  Adde  ,  duos  Evangelislas  initio  sui 
Evangehi  diias  describere  Chrisli  naturas  ,  sci- 
licet  Matiiiaus  humanam,  Joannes  divinam:  dno 
vero  reliqui  duplicem  Christi  dignitalem,  scili- 
cet  Marcus  regiam  ,  Lucas  saccrdolalem  :  ita 
RuperL  in  cap.  1.  Ezech.  cap.  7.  Chrislus  cnim  csi 
liomo  nascendo ,  vitulus  moriendo  ,  lcoresurgendo, 
aquila  asccndendo ,  ix\t  S.  Hieronym.  Pr.-cfat.  in 
Marcum  ,  vel  quisquis  est  auctor,  stylus  enini 
indicat  non  esse  S.  Hieronymi.  Hic  ergo  currus 
Cherubicus,  est  quadriga  Evangehi,  a  quatuor 
cquis  ,  id  est,  Evangelistis  agilata  ,  et  toto  orJX' 
circumacta.  Quocirca  perquatuor  Cherui)inos  , 
quos  vidit  Ezechiel  cap.  1.  et  S.  Joannes  Apocal. 
cap.  ii.  quatuor  Evangelistas  significari  doc^ml 
S.  Hieronymus  ,  S.  Athanasius,  S.  Augusiintis , 
S.  Irenaeus,  S.  Gregorius,  S.  Ambrosius,  Beda  , 
caeterique  Patres  et  Intcrpreles,  unanimi  con- 
sciisu. 


IN  EVANGELIA. 

Audi  S.  Hieronjmum  episl.  103.  ad  Paalinuia  : 
MatthUius,  Marcus,  Lucas  et  Joannes,  quadriga  Do- 
mini,et  verum  Clierubim,quod  inter/n-ctatur  scien- 
ticc  multiludo  :  per  tolum  corpus  oculati  sunt  , 
scinlillce  cmicant ,  discurrunt  fulgura  ,  pedes  ha- 
brnt  rcctos,  et  in  sublime  pendentes,  terga  pennata, 
ct  ubique  volitantia.  Tenenl  se  mutuo  ,  sibi  per- 
plexi  sunt,  et  quasi  rota  in  rota  volvuntur  et  per- 
gunt,  quocumque  eos  flatus  Sancti  Spiritus  per- 
duxcrit. 

Jam  vero  Cherubini  Ezechielis  quaternas  habe- 
bant  facies  et  formas  ,  scilicet  Leonis,  Vituli, 
llominis  et  Aquikc.  Unde  S.  Joannes  Apocal.  6. 
illos  vocat  quatuor  animalia  :  Animal  primum  , 
inquit,  simile  ieoni ,  et  secundum  simile  vitulo ,  el 
tertium  simile  homini  ,  et  quartum  simile  aquilai 
volanti.  Et  post  paululum  :  Plena  erant ,  inquit , 
oculis  ,  et  rcquiem  non  habebant ,  die  ac  nocte  di- 
ccntia  :  Sanctus,  scmctus ,  sanctus  Dominus  Deus 
omnipotens,  qui  crat ,  et  qui  est ,  et  qui  ventu- 
rus  cst. 

Leo  denotat  S.  Marcuni ,  cujus  facies,  id  est, 
initiumEvangeliiest  clamor  et  rugitus  S.  Joannis 
P)aplistac  in  deserto  :  Pcenitenliam  agite ,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  avlorum.  Vitulus  denolat 
S.  Lucam  ,  qui  Evangelium  suum  orditur  a  sa- 
cerdotio  veteri  (cujus  viclima  erat  vitulus)  Za- 
charitc  ,  qni  paler  fuit  Raptistoe.  Homo  denotat 
S.  Matth.TGum  ,  qui  incipit  ab  humana  Chrisli 
genealogia.  Aquila  denotat  S.  Joannem,  altissime 
e  terra  in  coelum  instar  aquike  se  libranlem  ,  el 
illud  divinitatis  exordium  inionanlem:  In  prin- 
cipio  erat  Verbum,  et  Verbam  erat  apud  Deum , 
ct  Deus  erat  Verbum,  iit  merilo  S.  Dionys.  Areo- 
pag.  epist.  adeumdem  S.  Joannem,ipsum  vocel 
Solem  Evangeiu  ,  ejusque  Evangelium  nnncupet 
memoriam  et  renovationem  Theologia;  illius  , 
quam  ipse  recumbens  in  peclorc  Christi  ex  eo 
iiausit,  ac  Evangelio,  quasi  solis  radio,  posteris 
intuendam  reliquit.  Audi  S.  Hieron.  Prooem.  in 
S.  Matth.  : llcec igitur  quatuor  Evangeliamulto  ante 
pr(edicta  ,  Ezechielis  quoque  volumen  probat .  in 
quo  prima  visio  ila  contexitur :  Et  in  medio  sicut 
similiiudo  qualuor  animalium  ,  et  vultus  eorum 
facies  hominis ,  et  facies  (eonis  ,  et  facies  vituli , 
cl  facies  aquil(t.  Prima  hominis  facies  MatthcBum 
significat,  qui  quasidehomine  exorsus  est  scribere : 
Liber  generationis  Jesu  Christi  fiiii  David,  filii 
Abraham.  Secunda  Marcum  ,  in  qua  vox  Leonis  in 
e)'emo  rugientis  audilur :  Vcx  clamantis  in  de- 
scrto :  Parate  viam  Domini ,  rectas  facite  semitas 
cjus.  Tcrlia  vituti ,  quce  Evangelistam  Lucam  d 
Zacharia  sacerdote  sumpsisse  initium  prcefigurat. 
Quarta  Joannem  Evangelistam  ,  qui  assumptis 
pennis  aquila;  ad  alliora  feslinans ,  de  verbo  Dei 
disputat.  Porro  quatuor  h.TC  animalia  primaria 
quatuor  Christi  attributa  ,et  quasi  stemmata  sig- 
nificant  ,  nimirum  leo  fortitudinem  regiani  , 
quam  vel  maxime  in  resurrectione  ex  morle  et 
sepulcro  ostendii.  Sicut  cnim  leo  rex  est  ani- 
malium  ;  sic  Christus  Rex  est  fidelium  ,  ime 
omnium  hominum  et  Angelorum.  Vitulus  notat 
cjiisdem  sacerdotium  ,  quod  ipse  in  cruce  seip- 
sum  in  holocauslum  et  victimam  pro  peccato 
Deo  Pairi  orferens  ,  peregit  et  consummaviL 
Homoejusdem  humaniiaiem  ex  Virgine  assump- 
tam  ,  ejusque  dicla  ,  factaque.  Aquila ,  divini- 
tatem  et  ascensum  in  cnjlum.  Singula  hoec  ani- 
malia  quatcrnas  habebant  facics  ,  eo  quod  iniiia 
aliorum  trium  Evangelistarum,  adeoque  totai» 
narralionis  Evangelicc  seriem  quartiis  quisqut. 
complectatur  ,  ut  recte  nolavlt  Primasius.  Vid« 


PROCEMIUM 

dicla  Ezech.  1.  v.  28.  q.  ct  Apocal.  It.  Paiilo  alilcr 
heccqualuorassignavit  S.  Aiip.  1.  1.  dc  Conscnsii 
Evang.  cap.  3.  ct  1.  U.  c.  10.  acS.  Hieron.  lib.  1. 
contra  Jovin.  el  Uiiperlus:  Mattliicus,  inquiunt , 
praccipue  commendat  regiam  in  Christi  humani- 
tale  dignilalem  ,  Marcus  prophelicam  ,  Lucas 
«acerdoialem,  Joannes  divinam.  Chiistus  enirn 
fuit  Rex,  Propiieta  ,  Sacerdos  et  Deus. 

Jam  {|Uoad  ordinem  temporis,  primus  Evan- 
irclium  scripsil  S.  Matlhacus;  secundus  S.  Marcus ; 
tertiusS.  Lucas;  quarlusS.  Joannes.  AudiS.  Hiero- 
nymum  Prooemio  in  S.  Matlii.  Priinus  ovinium 
MaUheBus  est  publicanus ,  cognomincUus  Levi,  qui 
livungelium  in  Judam  Ilcbrao  sermone  edidit  ob 
eorum  vel  viaxime  causam,  qui  in  Jesum  credide- 
rant  ex  Judais  ,  et  nequaquam  lcgis  umbrain  suc- 
cedcnle  Evangelii  verilale  servabanl.  Secundus  Mar- 
cus  ,  interpres  ApostoU  Petri  ,  et  Alexandrina 
Ecclesid!  primus  Episcopus  :  qui  Dominum  quidem 
Salvatorem  ipse  non  vidit ,  sed  ea ,  qucemagistrum 
audierat  prcedicantem  ,  juxta  fidem  magis  gesto- 
rum  narravit  quam  ordinem.  Tertius  Lucas  medi- 
cus  ,  natione  Syrus  ,  Antiocliensis ,  cujus  laus  in 
Evangelio,  qui  et  ipse  discipulus  Apostoli  Pauli , 
in  AcliaiiC  Bceolioique  parlibus  volumen  condidit , 
quadam  altius  repetens,  et,  ut  ipse  in  procemio  con- 
jitetur,  audilamagis  quam  visa  describens.  Uttimus 
Joannes  Apostolus  et  Evangelista  ,  quem  Jesus 
amavit  plurimum ,  qui  supra  pectus  Domini  recum- 
bens ,  purissima  doctrinarum  (luenta  potavit,  et 
qui  solus  de  cruce  mcruit  audire  :  Ecce  Mater  tua. 
Audi  S.  Aug.  1.  1.  de  Consensu  Evang.  cap.  2. 
Primum  ,  inquit,  Matllueus  ,  deinde  Marcus ,  ter- 
tio  Lucas,  ullimo  Joanncs.  Unde  alius  eis  fuit  ordo 
rognoscendi ,  atque  prccdicandi ,  cilius  autem  scri- 
bendi.  Ad  cognoscendum  quippe,  alquc  prcidican- 
dum,  primi  utique  fu(;runt ,  qui  secuti  Dominum  in 
carne  prcesenlem,  dicentem  audierunt  facientemque 
viderunt ,  atque  ex  ejus  ore  ad  evangelizandum 
missisunt ;  sed  in  conscrilfendo  Evangetio,  quoddi- 
vinitus  ordinatum  esse  credendum  est,  ex  numero 
eorum,  quos  ante  passionem  Domini  ctegit,  primum 
atque  ultimum  locum  duo  tenuerunt.  Primum  Mat- 
tfuvus,  ullimam  Joannes,  ut  reliqui  duo ,  qui  ex  illo 
numero  nonerant,  sedtamen  Christum  in  ittis  lo- 
quentem  seculi  erant ,  tanquam  fitii  amptectendi , 
ac  per  hoc  in  loco  medio  constituti ,  utroque  ab  eis 
iatere  viunirentur.  llorum  sane  quatuor  solus 
Matlhceus  llebrceo  scripsisse  perliibetur  etoquio, 
cateri  Grceco. 

Insuper  lam  apposite  lii  qnatuor  scripsere 
dicta  gestaque  Clirisli,  ut  musicam  Dialcssaron 
harmoniam  eflicerc  videaniur ;  sic  enim  (juisque 
5cribit ,  ut  ab  aliis  stylo  dissonet,  sed  sensu  el 
reipsa  consonet.  Quod  enim  unus  tacet ,  alter 
supplet  ;  quod  hic  concise  perstringit  ,  ailer 
enucleate  exponit;  quod  illc  obscure  indical  , 
iste  clareenunliat.  Audi  S.  Aug.  locojam  citato  : 
Kt  quamvis  singuli  suum  quemdam  narrandi  ordi- 
nem  tcnuissc  videantur  ,  non  tamen  unusquisqur 
«orum  velut  altcrius  prceccdenfis  ignariis,  voluissc 
icribere  reperitur  ,  vel  ignorata  proftermississr 
qua  scripsisse  ulius  invenilur  ,  srd  sicnl  unicaiqu 
inspiratum  est ,  non  supcrfluam  quoquc  cooperaliv 
nem  sui  tal>oris  adjunxit. 

PUira  liac  d(>  re  dicam  in  canonibsis,  ([iios  mo\ 
»ubjungam  ,  ubi  ([uam  dispar  sit  eoiian  parilas. 
•  oncors  discordia  ,  osteiuiam  ,  ac  siniiil  (|uaiii 
»uavem  ha^c  discors  eorum  concordia  eHiciai 
I  istori;L>  nielodiam  et  concentiim  (iemoiislrabo. 

Denique  ha>c  Evaiigelislarum  diaphonia  luaxi- 
tium  fst  testimonium  inilatis  ,  ail  S.   Ci.iv^osl. 


I.N  EVANGELIA.  11 

piacfat.  in  Matth.  :  .S(  enim  es  lotu  et  cinuilms  lon- 
sonarmt ,  rt  ciim  nimia  diligentiu  atcjiu:  cura  usque 
ad  tempora  et  loca  omnia ,  usqnc  ud  singutu  aqua- 
lilcrvrrba  roncurrei'cnt ,  nnno  inimicus  credidissri 
unquam,  scd  eos  covimuni  cul  dcripicndum  consitiv 
congregatos  ,  quasi  ex  humana  quadam  composi- 
tiune  Evangeliuin  condidisse ;non  enim  simpticilutis 
tam  solticitum  comunantiam  indicarrnt.  \\  posl 
nonnulla  :  Sive  enivi  unus  qnilibrt  universa  dixis- 
set  ,  supcrfluus  Jam  fuissel  numerus  rceterorum  : 
sive  variu  omnia  inler  se  scripsisseiit  ,  ac  nocu 
cminia  ,  nutlum  potuisset  convenientice  apparcrt 
documentum :  propterea et  communitcr  mulla di.ie- 
runt,  et  nihitominus  quisque  proprium  ali^iiiid  ar 
speciale  conscripsit ,  et  ne  superflue  et  imporlun: 
atiquid  v  deretur adjcctum,  si  nihit  adderetitr  novi ; 
nec  tota  rerum  fides  adduceretur  in  dubium,  si 
omnia  di.ersa  d  xissent. 

CAPUT    III. 

DE    l.NTtftPUETIRlIS  EVASGKLIOP.UM. 

vniACA  Evangeliorum  cx 
Groeco,  ut  videinr.  iiilcipre- 
latio  exlat  in  liibJiis  !iegii!<. 
Aiabica  cuni  liaduclioiie  la- 
liiia  impressa  est  Ronia' ,  iii 
lypoj.iraphia  Medicea  ,  aiino 
liomiui  l.")91.  Llranjque  cie- 
bro  citabo. 

Romc'e  paritcr  in  bibliolhcca  Vali(  ana  ,  cl  in 
noslra  collegii  Romaiii  rcpcri  E\aii.i<ciia  Coptice 
sive  iEgyptiace,  if.tliiopice  el  Persicc  conscripla, 
illaque  veUista  :  mox  cnim  a  Chrisii  lcmporibu^ 
Evangcliuni  in  /Egypluni  illatum  esl  ii  S.  Marco, 
in  .^ilhiopiam  a  S.  Mattha'0,  in  Pcrsidcm  a  Simone 
ct  Juda.  Lnde  in  his  rcgionibus  Jloruii  luni  Kvan- 
gelica  fides,  vila  el  perfectio.  Quocirca  iijidcm 
cxtitere  tot  examina  SS.  monachorum  ,  a'(|ue  ac 
fortissimorum  maiLyrum.  Evangelium  l'crsi- 
cum  a  R.  P.  Hieronymo  Xavcrio,  Societatis  .'esii, 
cognalo  S.  P.  Francisci  Xaveiii  .  ex  civitaie 
Agra ,  quaeest  regia  regis  Mogor,  qii;.>i  pretiosum 
donum  ,  et  insigne  anliqnilatis  nionumenlum 
transmissum  esl  ad  collegium  Rciiiiinum  ,  ubi 
illo  usus  sum.  Codex  hic  cx  originali  transcriplii» 
cst  anno  790  Maurorum  ,  quos  scilicct  Mauri 
numerant  ab  orlu  ^ux  sccla;  Mahomelis,  <jua' 
ca^pil  auno  Clirisli  .VJl.  Annus  ergo  790  Maure- 
rum  ,  est  annus  ab  oitu  Christi  ir^Sl,  (|uotiaus- 
criptus  esl  hic  codex.  Sed  originalc  ipsiim  long»- 
esl  anliquius  :  unde  et  pcrpliira  habet  vocaiiula 
Persica  ,  valde  iis  (iiiibus  nuiic  ICrsa  iituuliii. 
dissimilia.  Hisonmibus  subinde  ular,  sed  sobiic 
ct  ciim  grauo  salis  :  iioii  cniin  liabcnt  islam 
aucloiilalcm  cl  (idcm  .  qiuui»  oblinciil  Evange- 
lia  Graca  ct  I-alina ;  illa  lanuii  confiruianl  ,  ei 
-iibiiulc  illustrant.  Porro  Roma-  sunt  .IMliiope.s 
sive  Abyssini,  idcoque  juniores  ex  cis  sacerdn- 
lcs  collcgium  Roiuniuim  frcqiicntanl  ;  siint  el 
aliarum  linnuaiuni  pcrili :  in  urbe  enim  v>\.  iw- 
i)is.  Hi  miiii  K\;iiigclia  siia?  geiilis  cl  lin.mi.c  iii- 
lei'|)i('lali  suiil ,  ac  prasertim  R.  P.  Alhanasiiis 
Kircher  Societatis  noslra!  ,  linguarum  Oricnla- 
liiim  piMilus  ,  uli  palel  ex  earum  I.exico,  (piod 
;iupcr  edidit. 

Porro  eslo  S.  Matlli.Tiis  pi.Tdic;:ril  in  cileiiori 

i.lhiopia  ,    qu;v    viciiiior  »  >t    igvplo.  h(idic(|iie 

Sonnur  niiiicupalur.  ubi  nigriores  siinl  iilbiopes. 

cmorluus  dicalur  iii  civilatc  Lu;>b  .  ubi  eliani 

j;unc    idiipla   in    Ik  iiorcm    S.    Malliiiii    (Xl.ilil  : 


«  PROOEMIUM 

tamen  reHqua  iflthiopia,  sive  Abyssia  Evangelia, 
rielerasque  SS.  Sciipturas,  acque ac  fidem  Christi 
accepta  refert  cuidani  monaclio  /Ethiopi,  cui  no- 
men  Aba  Salama,  id  est  Pater  pacis  ;  co  quod 
veram  paccm  el  salutem  eis  attulerit.  Hic  educa- 
lus  apud  Arabcs  Orientales,  ab  eis  Christianam 
fidem  et  S.  Scripturam  hausit  ,  ac  deinde  uni- 
versieitllhiopiieeasdem  communicavit;unde  ejus 
habetur  Apostolus.  Quocirca  yttluopica  S.  Scrip- 
tune  versio  cum  Arabica  ,  ceu  matrice  sua  , 
consentit. 

Plurimi  priscis  tcmporibus  ,  rcque  ac  poslc- 
rioribus  et  modernis,  Commentarios  scripserein 
Kvangeha  (  nonnulli  in  omnia,  plures  in  unum 
nliquodj  iliaque  suis  commentationibus  illustra- 
runt,  nimirum  Origcnes,  S.  Hieronymus,  S.  Au- 
gustinus,  S.  Ambrosius,  S.  Cyrillus,S.  Chrysos- 
tomus  ,  S.  Gregorius,  Beda,  Theophil. ,  Eutiiym. 
Audi  S.  Hieronymum  prooemio  in  Matthocum  : 
J^gisse  me  falcor  ante  annos  plurimos,  in  Mal- 
thiBum  Origenis  viginti  quinque  volumina,  et  toti- 
dem  ejus  liomilias,  commaticumqaeinterpretationis 
genus:  et  Theophili  Antiochence  urbis  Episcopi  com~ 
mentarios,  Hippolyti  quoque  Marlyris,et  Theodori 
lleracleotce  ,  ApoUinariique  Laodiceni  ac  Didymi 
Alexandrini :  et  Latinorum  Ililarii ,  Viclorini , 
Fortunatiani  opuscula  :  d  quibus  etiamsi  parva 
carperem ,  dignum  atiquid  memoria  scriberelur. 

Recentiorum  pene  infmitus  est  numerus.  Hic 
ergo  interprelum  copia  parit  ebgendi  inopiam  , 
ut  lector  dicat  cum  prisca  Niobe  : 

Inopem  me  copia  fecit. 

Inter  tam  varios  enim  in  sensu  evariantes, 
nescis  quem  praeferas  et  sequaris.  Multi  quoque 
ita  prolixi  sunt  ,  ut  non  studiosi  modo,  sed  et 
doctores  qui  toti  S.  Scripturaj  vacant ,  iis  evol- 
vendis  tempus  et  otium  ,  a;que  ac  capitis  robur 
viresque  requirant.  Eminent  Alphonsus  Tostatus 
Episcopus  Abulensis  ,  qui  quatuor  ingentes  to- 
mos  in  unum  S.  Matthfcum  elucubravit ;  Corne- 
lius  Jansenius  Episcopus  Gandavensis  ;  Francis- 
cusLucas,  Decanus  Audomarensis;  ac  e  Socie- 
latc  nostra  Alphonsus  Salmeron  »  Joannes 
Maldonatus  ,  Franciscus  Toletus  ,  Sebastianus 
Barradius.  Jansenius  interpretandi  solidilate 
excellit;  Lucas  in  linguis  GraecS,  Hebraca,  Chal- 
daea,  Syriacil;  Salmeron  in  adaptandis  parabolis. 
Toletusmaturitatejudicii;BarradiusinMoralibus, 
quac  meditationi  aeque  ac  concioni  subserviunt. 
Novatores  quoque  ac  sectarii  plurimi  in  Evan- 
gelia  commentati  sunt.  Tanta  enim  Evangelio- 
rum  apud  omnes  semper  fuit  veneralio ,  ut 
noslro  aevo  LuUieri  assecloe  nuncupari  voluerint 


IN  EVANGELIA. 

Evangelici ,  cum  revera  essent  cacangelici  ,  ac 
nemo  divinam  Evangeliorum  aucloritalem  in 
dubium  revocare  ausus  sit  praeler  Maniacos  , 
Manichacos  ,  Ebionem,  Cerinlhum,  Carpocram, 
Marcionem,  ct  nostros  Enthusiaslas ,  Anabap- 
listas,  et  Servetanos;  hacretici,  inquam  ,  innu- 
meri  Evangclia  suis  commentis  insignierunt , 
aut  potius  tcmerarunt  et  vitiarunt,  ut  Lutherus, 
Calvinus,  Zuinglius  ,  Beza,  Pelicanus,  adeo  ut 
^Augustinus  Marloratus  corum  Symmystes  ,  ex 
eorum  viginti  facilc  celebrioribus  ,  calenam 
contexuerit. 

Hosce  ergo  evolvi,  partim  cum  Lovanii  anno 
Domini  1600,  partim  cum  Romrc  publice  in  scho- 
lis  Evangelia  pcrtraclarem  ,  docerem ,  et  dicta- 
rem  ;  ac  nunc  cvolvo  eos  qui  posterius  in  illa 
scripserunt.  Jam  enim  senior  ,  ietatem  pene 
omnem  in  hac  sacra*  Scripturac  pala^slra  discenda 
contrivi,  ac  ii  quadraginta  fere  annis  illam  qu^ 
docendo  ,  qua  scribendo  docere  satago.  Nemo 
enim  in  arte  tam  vasta  ,  tam  sublimi  et  diflicili 
potest  esse  magisler  et  doctor,  nisi  qui  ante  stu- 
dcndo  in  ea  diu  fuerit  doctorum  discipulus  ;  ni- 
mirum  divinaiio  in  ore  doctoris ,  in  doclrina  non 
errabit  os  ejus. 

Denique  biparlitus  fuit  ,et  est  Evangelia  ex- 
plicandi  modus  et  ratio ;  prior  multorum  olimet 
etiamnum  ,  ut  scilicet  quatuor  SS.  Evangelia  sibi 
invicem  apte  intexentes,  ex  iis  unum  Monotes- 
saron  pulchru  harmonia  conlexerent.  Fecit  id 
primus  Theopliilus ,  scptimus  a  S.  Petro  Antio- 
chiiTC  Episcopus,  inquit  S.  Hieronymus  ad  Alga- 
siam  ;  deinde  Tatianus  Eucratitarum  parens  ; 
tertio  Ammonius,  quem,  ut  ait  S.  Hieronymus  , 
secutus  est  Eusebius  Cacsariensis  :  recentiores 
multi  id  imitati  sunt  ,  sed  magna  prae  caeteris 
laude  Cornelius  Jansenius.  Posterior  est  eorum 
qui  Evangelia  sigillaiim  ex  ordine  sunt  prose- 
cuti,  et  etiamnum  prosequuntur  :  posleriores 
hosce  ego  sequar  :  tum  quia  ha^c  methodus  ma- 
gis  plana,  obvia  et  ordinata  est ;  facile  enim  esl 
locum  ,  quem  quacris  in  Evangelio  quohbet , 
seorsim  invenire,  difRcile  veroin  Monotessaro, 
puta  in  concordia  e  quatuor  in  unum  conilata  , 
ideoque  confusa  :  tum  quia  mei  muneris  esl 
S.  Scripturam  uti  extat  explicare ,  non  autem 
novum  EvangeUum  ,  aut  novam  Evangelii  har- 
moniam  cudere.  Ita  tamen  id  exequar  ut  uni 
Evangeiistc-e  illa  ,  quoe  alii  commemorant,  inse- 
ram  ,  ad  illumque  in  aliis  lectorem  remittam, 
ne  idem  bis  ,  ter  et  quater  repetere  oporteat. 
Chronotaxin  vero,  ordinem  et  seriem  omnium 
quatuor,  asque  ac  singuloi'um,  nunc  paucis  sub- 
jungo ,  ct  commentario  velul  operis  synopsii) 
praepoao. 


MONOTESSARON , 


81TE 


CHRONOTAXIS  ANNORUM 

ET  GESTOUUM  CIIRISTI, 

Ilf   QDA  QtJATUOB  EVANCELIA   RECTO   ORDINE   TEMPOniS   DlfiERUNTUR  ,    ET  INTED  SB     OODnANITB 

UT  UNAM  VITiE  CIIRISTI  UISTORIAM  EITICIANT. 


INFANTU,  ADOLESCENTIA ,  ET  JUVENTUS 

CHRISTI, 


tlVE 


Acta  Christl  a  conceptione  usque  ad  annum  trigcsimum  completum  quando  a  Joanne  baptizatui  est. 


^FnnvM  ,  quotl  erat  in  princi- 
pio  apud  Deuin,  ideoquc  lux 
j  ct  vila  uiundi  in  temporccrcati, 
factum  est  caro  ,  puta  Dei  Fi- 
lius  faclus  est  lionio ,  ut  liomi- 
nes  Dei  filios  efliceret ,  anno 
a  nuindi  crealione  3950 .,  qui 
fuit  a  diluvio  annus  22i)3,  al) 
»,  Abraliam  2001,  a  Roma  con- 
dila  7Jl,  a  capliviLate  Babylonica  591  ,  ab  lieb- 
domadibus  Danielis  453,  a  Machabtcis  165  ,  ab 
annis  Juiianis  hZ  ,  Augusti  Citsaris  circiter  /»2, 
Joan.  1 ;  idque  hoc  modo  et  ordine  conligit. 

Arcliangdus  Cabriel  missus  ii  Dco,  nuntiat 
Zacharl.T'  conceplionem  S.  Joannis  Baplistoc  ,  qui 
fuiurus  erat  pnxcursor  et  index  Clirisii;  quarc 
Elisabeih  cjus  uxor  concepit  S.  Joanncm.  Idcm 
Gal)ricl  post  scx  mcnses  die  25.  Mariii  anni  jam 
dlcll ,  nunliat  R.  Virgini  conceptionem  filii  Dei; 
coiisfmii  iha,  concipitcpic,  acin  ca  verbuni  caro 
factum  csl.  B.  Virgo  visitat  Elisabctham;  ac  ip- 
sam  cum  Joanne  implet  Spirilu  sancto.  Nascitur 
Joannes  dic  1h.  Junii.  Nascilur  Cliristus  in  Betii- 
leem  die  25.  Dccemhris  cjusdem  anni  ,  ac  die 
octava,  puta  prima  die  Januarii  circumciditur, 
vocaturque  Jesus,  id  est  Salvalor.  Luc.  c.  1  et2. 
Genealogiam  Christi  ex  Patriarcliis  et  regibus 
texit  Matth.   c.   1  ,  ct  Lucas  c.  3. 

Die  13.  ab  ortu  Christi,  puta  dic  G.  Januarii 
proxime  sequentis,  l\Iagi  ducc  stclla  cxciii  vc- 
niunt  in  Bethlcem,  Christum  adorant,  eique  of- 
ferunt  aurum,  thus  et  myrrham  ;  fugicntes  He- 
rodem ,  alia  viik  revertuntur  in  terram  suam. 
Malth.  c.  2.   V.   1. 

Die  /iO.  ab  ortu  Christi,  pula  die  2.  Februarii 
quasi  die  purilicationis  pucrpcr;e  Icge  prais- 
cripto,  B.  Virgo  puerum  Jcsum  on\;ri  in  tcmplo, 
quein  S.  Simeon  in  ulnas  accipicns  ,  Messiam 
pra;dicat  ,  acquc  ac  Anna  prophetissa.  Luc. 
2.  22. 

Herodcs  se  dclusum  vidcns  i  Magis  ,  occidit 
omnes  infanles  in  Bethlecm,  hoc  finc  ,  ut  inter 
cos  ct  Christnm  occidcrcl ;  sed  is  jam  Angeli 
iiionilu  i»  Joscph  cl  Rluria  abductus  erai  in  .!•  g)  p- 


tum,  qui  mortuo  Ilerode  reducitur  die  7.  Janua- 
rii  moraturque  in  Nazareth;  unde  Nazaraeus  cog- 
nominatur.  Malth.  2.  23. 

Cliristusduodennis  ascendens  cum  parentibu* 
Hierosolymam,  ab  iis  perditus  ,  post  triduum 
rcperius  est  in  tcmi)Io  intcr  doctores,  cum  qui- 
])us  rcvcrsus  in  Nazarelh,  subdilus  illis,  proD- 
ciebat  actate,  sapientiu,  et  gratia  apud  Deum  et 
liomines.  Luc.  2.  fi2. 

A  duodecimo  anno  usque  ad  trigesimumChris- 
tus  delituit,  et  artem  fabrilem  exercuiU  Luc 
3.  23.  Marci  6.  3.  Mallh.  13.  65. 


vmiLis  cnRiSTi  .etas. 

Acta  Christi  a  Baptismo  usque  ad  proximum  Pas- 
cha  ,  puta  ocla  per  tres  vienscs  proximos  , 
scilicet  ab  initio  Januarii  anni  31.  Cliristi,  us- 
que  ad  25.  l\Iarlii. 

AnnoIS.  Tiberii  C.Tsaris  S.  JoanncsBoptisla  in 
descrto  juxta  Jordancm  jussu  Dci  cocpil  pra,'di- 
care  poenitenliam ,  et  bnptizare,  viamque  Christo 
pr.Tpararc.  Luc.  3.   1. 

Eodem  anno  Chrislus,  explcto  anno  ictalis  tri- 
gesimo ,  ac  trigcsimo  primo  per  tredccim  dio 
inchoato,  haptizatus  csl  a  Joanne  die  6.  Januarii. 
cadcm  scilicct  die,  qua  antc  triginta  annos  puer 
adoratus  fucrat  ii  Magis,  Luc.  3.  21.  Matth.  3. 
13.  Marci  1.  9. ,  tumquc  ii  Deo  dcclaratus  esi 
quis  essct ,  scilicel  filius  non  Joscph  ,  sed  Dei ; 
nam  Spiriius  sancius  in  cimi  spccie  cohimbac 
desccndit ,  ct  vox  Palris  intonuil  :  Ilic  est  (ilius 
ineus  dilcclus ,  in  quo  milii  complacui.  Mallh.  7>. 
IG.  Luc.  3.  21.  Joan.  1.  23.  Ex  hac  vocp 
Joannes  tcstatus  cst  ipsum  essc  Messiam  Palri- 
bus  promissum  ,  id  cst,  Rcdempiorcm  ct  Salva- 
lorcm  mundi.  Ibidem. 

lllico  iibapiismo,  puta  cadcm  dic  G.  Januaril, 
Christus  scccssil  in  dcscrtum  ,  ubi,  ui  se  ad 
opus  pra}dicalionis  pra-pararcl ,  per  quadraginla 
dics  vacavil  orationi  ct  jcjunio,  posl  ([uos  csu- 
riciis  lcniatus  a  diabolo.cuni  supcravil,  ac  Angeli 


l'i  CllliONOTAXlS  GES 

ri  ul  Doniino  suo,  niinislravcriinl.  Mallli.  U.  1. 
I.ucw  U.  1.  iMarci  1.  12.  Coepil  ergo  Chrislns 
jojuniunKjnadragcnariuni  di<;  7.  Januarii,  finiit 
tlie  iO.  qna'  fnit  15.  Fcbrnarii ,  qno  die ,  viclo 
lentatore  diabulo,  revcrtitur  in  Galilajam  ,  el 
quindecini  dicbus  mancl  in  Nazarelh,  ait  S.  Epi- 
phanius,  lia-rcsl  1.^. 

DieSG.  a  baptismo,  aitS.  Epiphan.  haeresi  61, 
scilicet  dic  prima  Martii  (  erat  cnim  ille  annus 
bissextilis.ac  conscqucnterFebruarius  habebatsy. 
dies),Juda?ilcgaiosmiscruntad.loannem,  rogan- 
tcsanipseessctMcssiasPncgavit  ipse,et  postcro 
die,  quae  fnit  2.  Martii,  Joanncs  videns  Christum 
vcnieutcni,  cumdem  digilo  dcmonstravit,  dicens : 
lure  ugmis  Dei ,  ecce  qtii  tollit  peccala  mundi. 
Idcm  fecit ,  dixitque  Joanncs  postridie  ,  puta  die 
tcrtia  Marlii ,  quo  audito  duo  ex  ejus  discipulis 
sccuti  sunt  illico  Jcsnm  ,  quorum  unus  Andrcas 
fratrem  snum  Simonem  i)ostridic  ad  Jcsum  ad- 
duxit.  Postridic  itcui ,  pula  dic /i.  Marlii,  Jcsus 
vocavit  Pliilippum  ,  qui  Natlianaclcm  adduxil ; 
ila  enim  ha'C  pcr  singulos  dics  cnarrat  et  consig- 
uat  S.  Joanues ,  c.  1.  2.  29.    35.  /i3.   ^5. 

Tertia  exinde  dic  h  vocationcPetri  et  Andrea*, 
scilicet  die  5.  Marlii,  qua)  fuil  scxagesima  a  bap- 
lismo  Christi,  aitS.  Epiphanius  h.prcsiSl,  Chri.s- 
lus  vocatus  ad  nuptias  in  Cana  Galih«ae,  muta- 
vit  aqnam  in  vinum ,  hocque  primum  ejus  fuit 
miraculum  ,  quo  se  ,  qui.s  essct,  mundo  patefe- 
c,iL  Joan.  2.  1.  Mox  desceudit  Capharnaum. 
Ibidem  vers.  12. 

ANNUS  Pr.iMUS 

PiUiDlCAJIONlS   CliniSTI  , 

.Sitnirum  acla  Cfiristi  n  primo  Pasrhate  post  baptis- 
mum  usque  ad  Pasclia  sccandam ,  scilicet  acta  Ci 
die  25.  Marlii  anni  31.  Chrisli ,  usque  ad  finem 
Martii  anni  32.  Christi. 

CnRisris  ex  uibc  Capharnao  ,  instante  Pa»- 
cliate  ascendit  Hicrosolymam,  ubi  tlagello  eji- 
ciens  ementes  ct  vendcntes  e  tcmplo ,  ac  prae- 
dicans,  pluraque  niiracula  patrans ,  multos  ad 
rredendnm  in  sc  pcllexit.  Joan.  2.  v.  13  et  IZi. 
Hspc  omnia  coniigcrunt  iu  Martio  ejusdem  anni, 
fjui  fnit  31.  Christi. 

E  quibus  unus  ftiit  Nicodcmus  princeps  JudcTO- 
rum  ,  cui  Christus  spiritualis  rcgeneralionis  , 
per  baplismum  et  fidem  in  Christum  crucifigen- 
d  um  ,  necessilatem  ostcndit.  Joan.  3. 1. 

CoDjjit  crgo  Christus  anno  a^tatis  trigesimo  pri- 
mo  snl)  loscha  pc  r  sc  pra^dicare,  et  per  Apos- 
tolos  sub  initinni  Aprilis  in  Judrea  baptizare  : 
quare  nuilti  ii  Joaiuic  ,  ipso  prol)ante  ct  insti- 
jiante,  ad  Christuui  transierunt.  Undc  Joannes, 
quasi  suo  defunctus  oflicio,  Hcrodcm  ob  adulte- 
rium  reprehendens,  sub  Dccembrcm  ab  co  con- 
jectus  cst  in  vincula,  Joau.  3.  22.  ct  23.  Matth. 
\U.  S.  Marci  6.  17.  Luca?  S.  19.  Quarc  Christns 
Herodein  fugiens  a  Juda-a  initio  anni  32.  (utpatct 
cx  eo  quod  ipse  ait :  Adhuc  qualuor  mniscs  sunl 
et  messis  vcnit.  Joan.  h.  35. )  ,  pcrrcxit  in  Gali- 
Ixam  ,  ac  in  iiincre  transiens  pcr  Samariam  , 
Samariianain  adulleram,  et  pcreamceierosSa- 
maritanos  coiuertii,  ac  posl))idnum  prosequens 
iler  in  GahUeam ,  a  Galila?is  bcnigne  exceptus 
fst.   Igit!ir  stib  iniiiuni   Fcl)ruiU'ii    cgrcssus  in 


rORUM  CHRISTI. 

Cana  Galilaea;,  ibi  rogatus  ^  regulo  ,  filium  cjii5 
fcbricitantem  t»  febribus  liberavit  ,  fuitquc  hoc 
secundum  Christi  ibidem  miraculum  ,  quod  plu- 
ra  alia  sccuta  sunt,  quibus  ipse  pradicationem 
suam  in  Capharuao  coufirmavit.  Mallli.  l\.  12. 
et  13.  Marci  1.  1/j.  Joan.  3.  22.  et  c  h.  v.  1.  k. 
hb.  et  /i6. 

Inde  am])ulans  juxta  mare  Galilaiae,  per  mi- 
laculum  capturai  piscium  Petrum  et  Andream  , 
mox  Jacobum  et  Joanuem  ad  sui  sequelam  evo- 
cavit,  eosque  piscatores  homiuum  elTecit.  Malth. 
/i.  18.  Luca;  5.  1.  Marci  1.  16. 

Cum  his  introiens  synagogam  Capharnai  , 
prajdicans  daemoniacum  a  daBmone  liberavit,  el 
domum  Petri  ingrcssus,  socrum  cjus  i  febribus, 
multosque  alios  a  variis  morbis  sanavit.  Postri- 
die  orandi  causa  secessit  iu  dcsertum  ,  ubi  a 
Petro ,  et  mox  a  turbis  repertus,  ut  eas  fugeret , 
jussit  discipulos  transfretare  ,  et  in  navi  obdor- 
miens  ,  orta  tcmpcstate ,  a  discipulis  excita- 
tus  ventis  imperavit  et  mari.  Marci  1.  21.  29. 
32.  h%  Lucae  h.  23.  31.  38.  /lO.  ^2.  Matth.  8.  1/|. 
16.  18.  2/i.  Ha;c  et  sequenlia  videntur  contigisso 
initio  Martii  anni  Christi  32.   anle  Pascha. 

Transfretans  ergo  pervenit  in  regionem  Gera- 
senorum ,  ubi  duos  d;cmoniacos  sanavit  :  per- 
mittens  daemonibus  id  postulantibus  ,  ut  in  por- 
cos  introirent ,  qui  in  eos  ingressi  eorum  duo 
millia  in  mari  submerserunt ;  quarc  rogatus  ab 
incolis  ut  discedcrct ,  rursus  transfretans  rcdit 
Capharnaum ,  ubi  paralyticnm  ,  per  tectum  atl 
se  submissum ,  curavit.  MatLh,  8.  28.  et  c.  9.  1. 
Marci  5.  1.  et  c.  2.  1.  Luc.  8.  26.  et  c.  5.  18. 

Tnde  cgrediens  ad  mare ,  Matthaium  ad  telo- 
nium  scdentcm  ad  sui  scquelam  evocaviU  Mox 
.iairi  filiam  a  moite  suscitavit,  et  in  itinere  hae- 
morroissam  a  fluxu  sanguinis  curavit,  ac  duos 
ca^cos  illumiuavit,  et  dajmonem  mutumexpulii. 
Matth.  9.  9.  18.  ct  27.  Marci  2.  ih.  et  c  5.  22. 
Luc.  5.  27.  et  c.  8.   h\. 


ANNUS  SECUNDUS 


PR^EDICATIOMS    CHRISTI, 

Continens  acta  ii  secundo  Paschate  post  baptismum 
usque  ad  tertium  ,  puta  Ci  fine  Martii  anni  32. 
Christi,  usque  ad  finem  Martii  anni  33.  Christi. 

CiiRisTus  a  Galila?a  profectus  Hierosolymam  ad 
-sccundum  Pascba  ,  a;grotum  per  38.  annos  de- 
cumbentem  ad  probalicam  piscinam  sanavit  , 
jussitque  ei  grabatuni  tollere  die  Sabbati :  quare 
iilud  opus  quasi  Sabbali  violationem  accusant 
.lud.^ei ,  sed  Cluistus  multis  idipsum  defendit. 
Joan.  5.  2.  Sic  ct  Pharisa;os  taxantes  ejus  disci- 
pulos,  quod  famcnlcs  in  Sabbato  vellercnt  spi- 
cas  (sub  fincm  Aprilis  anni  32.  Christi) ,  confutat. 
Luc.  6.  Matth.  12.  2.  Marci  2.  23.  Idem  praesli- 
tit ,  cum  alio  Sabbato  cuidam  manum  aridam 
restituisset.  Unde  Judaeorum  iras  declinans ,  con- 
tulit  se  ad  mare,  ubi  turbam  docuit  et  plurimos 
a-gros  ,  ac  diabolo  possessos  curavit.  Mallh.  12. 
9.  et  15.  Marci  3.  1.  et  Luc.  6.  6. 

Inde  sub  mcdium  Maii  secessit  in  montem ,  ei 
pernoctans  in  orationc,  mane  duodecim  Apos- 
tolos  clcgit ,  ad  quos  coram  ingenti  homiuum 
multitudine  habuit  scrmonem ,  qui  in  montecog- 
nominatur,  ac  jummam  vit»  Chrisiiaua',  ei  per- 


ncm  f;s.se  polum  ; 
Joan.  6.  2^. 


cnnONOTAXis  cr.STOnuM  Cfihisti 

rcctjonis  Rvangclico!  complecUtur.  Marci  3.  13. 
Luc.  6.  12.  <!t  17.  Malll).  5.   1. 

Descmdcns  dc,  nionte  in  iigro  Capiiarnaensi  le- 
prosum  mundavil  :  cl  iirbcm  ingressus  servnm 
Centurionis  paialysi  liberavit  :  ac  in  ingressu 
Naim  filium  viduae  k  morte  siiscitavit.  Malih.  b. 
1.  et  5.  Marci  1.  Lnc.  .5.  ct  c.  7.  v.  1.  et  11. 

Ilccc  andiens  Joanncs  in  carcere ,  misit  ad  eum 
(luos  discipulos,  ut  al)  co  discerent,  ipsum  esse 
Messiain  ;  quibiis  ad  Joannem  regredienlibus 
Christus  laudat  Joanncm,  laxatque  Scribas  el 
Pharisajos  ,  quod  iicc  Joanni  ,  nec  sibi  crede- 
rent  :  quare  eis  pra.'t'(;rt  publicanos  et  ineretri- 
r^s  pa;nit<'ntes.  Lnc.  7.  18.  et  2k.  Malth.  11.  2. 
vX  7. 

Quocirca  prandcns  apudSimoncmPharisacum, 
Magdalenae  poenilcnii  peccata  condonat ,  eamque 
Simoni  pricfcrl.  Luc.  7 ,  3G.  Mox  Capharnai  dfe- 
moniacutn,  ciecinn  ac  mulum  sanat ;  ac  Plia- 
risa>os  l)a;c  miracula  quasi  magica  carpentes  , 
confutal.  Matlh.  12.  22.  2U.  Luc.  11.  1/|.  15. 
Marci  3.  v.  21. 

Advolant  cognali,  ut  eum  quasi  furiosum  li- 
gent,  Marci  3.  v.  21.  Significanti  adesse  cogna- 
tos  respondet,  fratres  et  cognatos  suos  esse  eos 
qui  audiunt  et  custodiunt  Verbum  Dei.  Matth.  13. 
/4.  3.  Marci  3.  31.  Luc.  8.  19. 

E  domo  vadens  ad  mare ,  ibi  turbam  docuit 
per  varias  parabolas  seniinis,  zizaniorum,  sina- 


qni  confert  viiam  a-ternain. 


TF.r.TlLS   ANMS 


pn  KniCATio.Ms  <.Hiti.s ri , 


Contincns  acta  ejusdcm  a  terlio  /  (ischatn  itsque  ad 
instans  Pasclia  quartum  ,  puta  usque  ad  suscila- 
tionem  Lazari;  lioc  est ,  acta Chrisii  ii  fine Muitil 
anni  33.  cetatis  Cliristi,  usque  ad  initiinn  Mnrtii 
anni  3^.  ejusdcm. 


pis,  fermenii ,  quas  domi  discipulis  cxplanavit, 
addens  alias  ,  thcsauri ,  margaritffi  ,  et  sagena; 
loissa;  in  mare.  Matth.  13.  1.  Luc.  8.  U.  Marci 
^  1. 

Pergens  in  Nazareth  palriam  suam,  ibique  con- 
cionans,  ii  suis  non  est  auditus,  imo  urbe  ex- 
pulsus  ,  et  fere  pr.ccipitalus  :  quare  vicinas  ur- 
bes  ,  ceterosque  Galila;ie  vicos  ,  et  civilates, 
evangelizando,  cum  snis  perambulat.  Marc.  6.  6. 
Luc.  8.  1. 

Duodecim  Apostolos  iniliit  binos  ad  regnum 
Dei  pra;dicandum  et  sanandum  icgros  :  illi  ubi- 
que  prredicant ,  da;niones  pellunt ,  ajgros  oleo 
nngentes  sanant.  Idem  facit  Jesus  Galilacam 
obeuiulo.  Maltb.  10.  1.  et  c.  11.  v.  1.  Marci  G. 
7.  12. 

Herodes  Ikicc  audiens  ,  suspicalur  Jesum  esse 
.Toannem  ,  paulo  antc  a  se  occisum  ,  et  jam  ii 
niorte  suscitalum.  LiicaeO.  7.  Malth.  IZi.  1.  Marc. 
6.  l/i.  Qiiare  <'jus  insidias  declinans  Jesus ,  se- 
cessil  cum  suis  trans  mare  Galila;ae  in  deser- 
»um,  ibique  turbas  atHuenlcs  docens  et  sanans, 
quinque  millia  viroruni  pavit  quinque  panibus 
hordeaceis  ,  et  duobus  piscibus  :  quare  cum  lur- 
ba  vellet  euni  regem  creare,  jubens  discipulos 
iransfretarc,  ipse  solus  vespcre  fugit  in  montem 
orandi  causa  :  scd  discipulis  in  mari  periclitan- 
tibus ,  ambulans  supcr  mare,  Petrum  ad  se  ve- 
nientem  ,  scd  fide  tilubantcm  ,  cum  jam  merge- 
retur  ,  erexit ,  et  lempestatcm  sedavit ,  ac  ap- 
pcllens  in  tcrram  Gencsareth  ,  omnes  a;gros 
taclu  limbria'  sanavit.  Matth.  iU.  13.  22.  2U.  HU. 
Marc.  G.  30.  Ub.  US.  53.  Luc.  9.  10.  Joan.  G.  1. 
15.  18. 

Postridie  ,  multis  cum  ob  mulliplicationem 
pnnum  sequcntibus  ,  eos  traduxit  ad  deside- 
randum  panem  spiriiualem  et  coelestcm,  qui 
dat  viiam  mundo  ,  ct  sine  quo  ncmo  vivcrc  po- 
test  ;  alque  hunc  panem  se  esse  asseril  :  nain 
siiam  carnem  eisp  ribum  ;   et   suum  sanirui- 


Tehtio  hoc  Paschate  Jesus  non  ascendii  Hicro- 
solyniam,  uli  ex  lege  solcbat ,  <piia  Jud.ri  ci  im-- 
cem  niachinabanlur  :  sccessit  ergo  in  Calila-am, 
iibi  Scribis  discipulos  <'jiis  aigucntibiis ,  quod 
illotis  manibusmandiicaivnt,  <l<)cclnon  illa  qua- 
in  os  inlrant,  se<l  qua;  de  cor(l<;  cxeiint,  homi- 
nem  contaminare.  Joan.  7.  1.  Matlli.  15.  l.Marc. 
7.  1. 

Sub  initium  Maii ,  iit  vidctiir,  <"'  G.ilil.Ta  abiit 
in  partcs  Tyri  el  Sidonis,  iibi  Chanan.T.-e  filiarii 
victus  matris  prccibus  adiemone  lilx-ravit,  inde 
regrcssus  in  Galil.Tam  multoriim  hmgiiores  de- 
pulit,  ac  surdum  et  mutum  digitis  iii  aurcs  im- 
missis  ,  et  linguae  saliva  contingens,  curavit. 
Matth.  15.  V.   21.  et  29.  Marc.  7.  v.  32. 

Mox  miserlus  lurba;  se  seqni-ntis  ct  famentis. 
rursum  qiiatnor  millia  virorum  pavit  scptem  pa- 
nibus  et  paucis  pisciculis;  deinclc  consensa  navi 
venil  in  fines  Magedan.  Matth.  15.  32.  ei  39. 
Marc.  8.  v.  1.  et  c.  7.  v.  10. 

Ibi  curiositatem  Pharisa^orum  signum  de  corIo 
flagitantium  relundit.  Rursum  transfrctans  mo- 
net  discipulos  ,  ut  caveant  a  fermento,  i<l  est  , 
hypocrisi  Pharisa^orum;  ac  veniens  Bethsaidam 
ca;cum  extra  vicuin  illuminat :  inde  accedens  a<l 
partes  C.Tsareae  Philippi,  obPctri  fidcm  ,  qua  di- 
ccbat :  Tu  es  filius  Dei  vivi,  eum  pctram  Kcch-- 
siae  futurum  promillit  ;  mox  mortcm  crucis  sc 
Hierosolym.T  subiiurum  pr.Tdicit,  <|iiam  cuin 
Petrus  cxhoricsccict ,  a  Jesu  corripitiir,  doce- 
lurquc  ciiique  qui  salvari  velit ,  snam  crucem 
esse  ferendam.  Matlh.  16.  1.  13.  21.  Marc.  8. 
11.  22.  27.  31.  Luc.  9.  18.  ct  22.  Id  videtur  con- 
ligisse  sub  fincin  Julii :  nam 

Oclava  cxindc  dic  ,  qii.T  fuil  sexta  Angiisti  (hac 
cnim  di<'  Ecclesia  rccolit  mcmoriain  iransfigiira- 
lionis  Chrisli ),  transfiguralur  coram  Pctro,  Ja- 
<-obo  ,  el  Joanne ,  ac  resplcndcns  iit  sol  ciiin 
l.lia  et  Eiioch  de  sua  inortc  colloquitur.  Acccs^it 
\ox  Patris  :  llic  cst  fitius  mrus  dilectus,  in  qno 
niihi  bene  complacui ;  ipsum  audite. 

Postridie,  puta  septima  Augustidescendcns  dc 
inonte  ad  turbas  ,  sanavit  da;moniacum  ,  quein 
<liscipuli  sanare  nequiverant,  eo  qiiod  h«ic  gc- 
luis  d.Tmoniorum  non  pellaiur,  nisi  oratione  cf 
jcjiinio.  Proncisc<'ns  pcr  Galil.Tam  ,  rursiim  pra-- 
dicit  suam  mortcmct  rcsurrccli(Micm.Ingrcdi<'ii^ 
Capharnaum  jussit  solvi  pnl)licanis  didracli- 
innm ,  unum  pro  se ,  et  altcium  pro  P<tr(». 
Matlh.  17.  \U.  22.  24.  Marci  9. 13.  29.  Luc.  9.  37.  /lii. 

ll)ir<'v<'lavil<'tiedar;iiiil  ambiiioncm  Apostolo 
ruin,qui  iiiitiiicrc  de  primatiiconlciidcrant :  do- 
cuitqiic  valdc  cavinda  cssc  scamlala,  ac  nxxluni. 
quo  corrripicndus  csl  proxiinus  peccans.  ci<pic 
si  pcccavcrit,  veniam  esse  dandani ,  idque  pro- 
bal  parabola  scrvi  immisericordis  i\  quo  herus 
omiK'  (lcbilum  jam  rcmissiim  repcliit.  Mallh.  \K 
1.  6.  Marci  9.  32.  U\.  Luc.  9.  46.  ei  c.  17.  i. 


16 


CHRONOTAXIS  GESTORUM  CMRISTI. 


Inde  in  Septcmbri  asccndit  Hierosolymam  ad 
festum  Tabcrnaculonim  (  quod  celcbralur  dic 
15.  mcnsis  Tisri,  qiue  illo  anno  viclclur  incidisse 
in  dicm  '29.  scptcnibris) ,  scd  occulle  in  via  male 
exceptus  i\  Samariianis  ,  cum  .loanncs  et  Jaco- 
bus  vellcnt  cos  pcrdi  fuhnine ,  docuit  suum  Spi- 
ritum  non  cssc  nltionis,  scd  cliaritatis  ;  idcoque 
Samaritanum  lcprosum  curavit,  ac  gratum  pra3 
aliis  laudavit.  Ingrcssus  Hicrosolymam  ultimo 
die  fesli  Tabernaculorum ,  puta  die  scxta  Octo- 
bris  ,  tanta  graita  concionatus  cst,  ut  ministri  ad 
eum  capiendum  missi,  ipsi  capercntur  :  vcspcrc 
vero  exiit  in  monicm  Olivcti.  Mattli.  19, 1,  Joan. 
7.  2.  etli.  c.  8.  1.  Luc.  9.  51.  ct  c.  17. 11. 

Ex  montc  Olivcti  postcro  die  rcgressus  in  tcm- 
plum,  adulteram  ,  pudcfaciis  Scribis  cam  accu- 
santibus ,  absolvit  :  mox  docens  se  esse  Dei  Fi- 
lium  ,  cum  Judici  eum  quasi  blasphemum  lapi- 
dare  vcUent,  sccrcto  exiite  templo.  Inde  crecum 
^  nativitate,  dio  Sabbati ,  oculos  luto  cx  spulo 
oblinens,  illuminavit  :  mox  assercns  se  essc  ho- 
num  pastorem,  de  eo,  ac  de  mcrcenario  ,  et  ovi- 
bus  fuse  disseruit.  Joan.  8.  2.  12.  et  cap.  9.  1. 
et  cap.  10.  1. 

Discedens  Hierosolyma  ,  pcragrat  vicosetur- 
bes  Judaejc  ,  ac  72.  discipulos  designans,  misit 
eos  binos  instar  Aposlolorum  cum  mandatis  in 
omnem  locum ,  ad  quem  erat  ipse  venturus. 
Quos  cum  gaudio  ad  se  convertentes ,  modcstiaj 
admonet  et  fcliccs  pracdicat,  ac  spiritu  cxultans 
celebrat  Dei  sapicntiam,  quae  sua  arcana  revclat 
parvulis  ,  illamque  a  supcrl)is  sapicntibus  abs- 
condit.  Luc.  10.  1.  17.  Mallh.  11.  25.  Ilucusque 
ordo  certus  est.  Cctcrorum  ,  qu£e  sequuntur  , 
ordo  probabilis  est ,  at  non  plane  certus. 

icsus  a  Legisperito  tentatus ,  qu;e  sit  via  ad 
vitam  oeternam  ,  mandatum  dilcctionis  Dei  et 
proximi  assignat:instantcilIo,  quis  sitproximus, 
idipsum  per  parabolam  Samaritani ,  qui  vulne- 
rati  curam  susccpit,  dcclarat.  Luc.  10.   25. 

Novembri  mense  hospitio  excipitur  a  Martha 
et  Magdalena  ,  ac  pium  hujus  otium  soUicito  11- 
lius  ministerio  prccfcrt.  Luc.  10.  38. 

Paracta  oratione  ,  tradit  discipulis  normam 
orandi  :  Paier  nosler  ,  etc. ,  monctque  pcrscvc- 
randum  esse  in  oratione ,  cujus  vim  per  para- 
bolam  importune  noctu  petentis  panes  pro  hos- 
pite  amico ,  ostendit.  Luc.  10.  15.  et  c.  18.  1. 

Invitatus  a  Pharisajo  ad  mcnsamPharisa^orumt 
lotiones,  superbiam,  hypocrisim,  etc. ,  redar- 
guit.  Luc.  11.  37. 

Interpellatus  a  quodam  dicente  :  Dic  fratri 
meo,  utdividat  mecinn  hctreditatem  ;  avocat  ab  ava- 
ritia  et  soUicitudine  tcmporalium  ,  ct  ad  curam 
aternorum  spemque  divinoeprovidentire,  osten- 
dens  hujus  vilac  breviiatem  ,  ct  adventus  Domini 
incerlitudinem ,  muliis  adhortatur.  Luc.  12.  13. 

Audiens  Galih-eos  a  Pilato  occisos  ,  omnes  sfi- 
mulat  ad  poenitentiam ,  ne  simihter  mstar  fi- 
cus  sterilis  excidantur.  Luc.  13.  1. 

Sabbato  sanans  fcminam  contractam,  ideo- 
que  reprehensus  ab  Archisynagogo  ,  ejus  prae- 
posteram  religionem  confutat ,  ac  per  para- 
bolam  grani  sinapis,  et  alteram  fcrmenti,  de- 
monstrat  Evangclicam  pr£edicationem  a  parvis 
initiis  ad  magna  incrementa  processuram.  Luc. 
15. 10. 

Rogatus  an  pauci  salvarentur,  affirmavit ;  ideo 
arctam  virtulis  viam  cuique  esse  capessendam , 


idque  cito,  ne  clauso  coeli  ostio  frustra  illnd 
pulscmus.  Eodcm  die  monitus,  nt  cavcret  sibi 
ab  Hcrode,  rcspondit  se  non  ab  Ilcrodc,  sed  a 
Ilicrosolymitanis  occidcndum,  ideoque  illos  i 
Tito  csse  vastandos.  Luc.  13.  22.  et  31. 

Decembri  mense  invitatus  h  principe  Phari- 
saeorum  ad  mensam  ,  die  Sabbati  sanat  hydro- 
picuu) ,  idque  liccre  evincit ,  ac  docet  invitatos 
humilitatcm  ,  ut  imum  locum  capcssant;  invi- 
tnntes  vcro  misericordiam  in  egcnos.  Unde  in- 
ducit  parabolam  inviiantis  ad  cocnam,  qui ,  di- 
vitibus  seexcusanlibus,  vocavit  paupcres  undc- 
quaque  collccios  ,  quo  significat  Judicis  ob 
supcrbiam  rejectis,  gentcs  humiles  ad  ccelesto 
Christi  epulum  vocandas.  Luc.  li.  1. 

Aflluentem  turbam  docet ,  eum  ,  qui  suus  vc- 
lit  csse  discipulus  ,  dcbere  tcrrenis  afrectibus 
rcnuntiare  ,  ac  suam  crucem  tollere ;  ideoque 
instar  flcdificantis  et  bellantis  debcre  prins  vires 
suas  explorare,  an  ad  tam  ardua  suCQciam. 
Luc.  IZf.  25. 

Reversus  Hierosolymam  ad  festum  Encaenio- 
rum  ,  quod  cclcbrabatur  dic  25.  mcnsis  Casleu, 
quam  mathematici  ccnsent  illo  anno  incidisse 
in  dicm  septimam  Dcccmbris ,  rogatus  a  Judaeis, ' 
ut  clare  edicerct  an  ipse  essct  Christus,  res- 
pondit ,  opera  sua  idipsum  dcmonstrare  ,  sed 
illos  non  crcdere  ,  eo  quod  ex  ovibus  suis  non 
essent ;  quare  illorum  iric  et  perfidia^  se  sub- 
ducens ,  abiit  in  Belhabara,  ubi  Joannes  bapti- 
zarat ,  cumquc  eo  multi  cliam  peccatores  et  pu- 
blicani  connuerent,  illos  more  suo  docuit  etcu- 
ravit.  Murmurantes  Pharisa^os ,  quod  peccatores 
reciperet,  confutavit  tribus  parabolis ,  scilicet 
ovis  errantis  ,  drachma;  perditre,  ct  filii  prodigi. 
Joan.  10.  22.  hO.  Zil.  Malth.  19.  2.  Marc.  10.  1. 
Luc.  15.  1. 

Excitat  dcinde  ad  clcemosynam  per  exempla 
villici  iniqui,  ct  divitis  epulonis ,  Lvcce  16,  1, 
quibus  tacile  taxat  Pharisa^orum  avaritiam. 

Ibidem  disputat  cum  Pharisaiis  de  divortio  , 
ac  coelibatum  praefert  conjugio.  Matth.  19.  3. 
Marci  10.   2. 

Ineunte  Januario  monet  discipulos  de  cavendis 
scandalis,  de  fide  ut  grano  sinapis,  de  scrvo 
arante  ,  ctc.  Luc.  17.  v.  1.  5.  et  7.  Mox  in  Februa- 
rio  Pharisrcorum  superbiam  retundit  pcr  para- 
bolam  Pharisncict  publicani,  qui  humiliter  con- 
fitens  se  pcccatorem  ,  justificatus  cst  pra)  illo. 
Item  per  exemplum  parvulorum  ,  quos  ipse  sibi 
oblatos,  manibus  imposilis ,  henedixit  :  Sinite , 
inquit ,  Parvulos  venire  ad  me ,  talium  enim  est 
regnum  ca:lorum.  Luc.  18.  v  9.  et  15.  M^tth.  19. 
13,  Marci  10.  13. 

Adolcsccntem  divitem  servantem  Dei  man- 
data  ,  horlatur  ad  consilium  paupcrlatis  Evan- 
gelicaj  :  sed  ille  re  tam  ardua  perculsus,  resiliit- 
Unde  ostendit  Christus ,  quam  difficile  sit  divi- 
tem  salvari,  quamque  sapientes  sint,  qui  omnia 
Dei  amore  rclinquunt ,  ut  Christum  sequantur  , 
quibus  proinde  centuplum  ,  et  vitam  a?ternam 
promitlit.  Matth,  19.  23.  Marci  10.  17.  23.  Luc. 
18.   18.   2Zi. 

Denique  pcr  parabolam  opcrariorum  diversis 
temporibus  conductorum  ad  colendam  vincam, 
docet  inccelo  primos  fore  novissimos,  et  novissi- 
mos  primos  :  multos  cnim  esse  vocatos,  paucos 
vero  electos.  Maltb.  20.  1. 


QUARTUS  ANNUS 

Pn.«DlC\TlOMS,  PASSIOrJIS,  ET  RESIHUEGTIONIS 

ciiaisTi, 


Continens  acta  ejus  <i  suscitatione  Lazari ,  usque 
aU  ascemum  in  cazlum. 


SusciTATiolifcc  Lnzaricontigitpaulo  anle  quar- 
lumctulliinum  Pasclia,  quocriicirixus  est  Cliris- 
lus,  imo  ipsa  ruitcansa,  vel  poiinsoccasio  necis 
Chrisll ,  ul  mo\  tlicain  :  Chrislus  enim  vixit  33 
annos  el  trcs  incnsos,  qui  a  naiali  ejus  excur- 
runt  usquc  ad  Pasclia.  Ouarc  quarlus  liic  prae- 
dicalionis  et  passionis  Chri.sli  annus  fuit  tan- 
lum  inchoalus,  non  complcius ,  imo  duos  tan- 
lum  menses  conipleclitur,  scilicet  Martium  et 
Aprilem,  ac  inilium  Maii,  quibus  omnia  illae^t, 
ct  passus  est,  qurc  a  suscilalo  Lazaro,  usquc  ad 
Ascensionem  in  Evangcliis  narrantur  :  Christus 
enim  suscitavit  Lazarum  post  initium  Martii; 
crucifixus  csl  dic  25.  Martii;  resurrexit  die  27. 
Marlii ;  asccndit  in  coclum  die  5.  Maii,  anno  aetatis 
sua*  0^4.  inclioalo  per  quatuor  menses. 

Christus  Lazarum  mortuum  quatriduanum 
in  Bethania  \\  morle  suscitat ,  quo  miraculo  per- 
moti  multi  in  Cliristum  crediderunt  :  quare  in- 
videnles  et  Pontifices  ct  Pharisa.'i,  in  concilio,  cui 
pr.Tcrat  Caiphas,  decernunt  eum  esse  occiden- 
dum.  Id  sciensJesus,  secessit  ad  fines  Juda^acin 
urbem  Eiiiirem;  mox  instante  Pascliate,  ascen- 
dit  Hicrosolymam,  ac  in  via  edixit  Apostolis  , 
instarc  sil)i  crucem  et  mortem ,  seque  ultro  ad 
illam  pergere.  Joan.  11.  17.  /i6.  64.  5G.  Matth.  !iO. 
17.  Marc.  10.  32.  Luoac  18.  31. 

Joannes  et  Jacobus  opinantes  Christum  as- 
cendere  Hierosolymam  rcgni  sui  ineundi  causa, 
per  matrem  postulant  ut  in  regno  hoc  posteum 
primas  oblineant;  sed  Jcsiis  pro  regno  calicem 
passionis  eis  propinat.  Mallh.  20.  20.  Marci  10. 
35.  Lucic  19.  H. 

Jesus  transiens  pcr  Jericho  ,  Zacha^um  pu- 
blicanum  seinvitanlem  convertit :  inde  pergens 
Hierosolymam ,  duos  c(ccos ,  quorum  uni  nomen 
crat  Barlimjcus,  illuminat,  ac  ante  scx  dies  Pas- 
chac,  scilicct  dieVeueris  ante  Dominicam  Palina- 
rum  vcnit  Bethaniam ;  Lucai  18.  35.  et  c.  19.  1. 
Malth.  20.  29.  Marc.  10.  ZiG.  Joan.  12.  1. 

H)i  postcro  die ,  puta  Sabhalo ,  in  domo  Si- 
monis  Leprosi  cccnat  cum  Lazaro  :  Martha  niinis- 
Irat,  Magdalena  unguentum  nardinum  in  caput 
cjus  efluiulit :  id  a^grc  ferens  avarus  Judas  a  Jcsu 
corripilur.  Malth.  26.  6.  8.  Marc.  \h.  3.  h.  Joan. 
12.  2.  3. 

Postridie  ,  puta  Dominica  palmarum,  qua? 
ill()annoinciditindiem20.  Martii,IJcthaniaabiens 
Belhphagc,  illinc  asino  vcctus,  palliis  discipulo- 
rum  slrato,  populocum  ramis  palinaruin  applau- 
dcntc,  clauiantcquc  :  Uosanna  fUio  Dacid,  quasi 
triumphansct  Mcssias  Hicrosolymam  ingredilur; 
cunu[ue  ci  appropinquarct,  cjlis  cxcidium  pr.x- 
dicens  illacrvinavit.  Matth.  21,  1.  Marci  11.  1. 
Luc.T  19.  29  cl  /jl.  Joan.  12.   12. 

Urbem  ingrcssus  i^rimo  templum  adlit,  ex 
roquc  emcntes  ct  vendcnles  cjccit,  multosque 
agros  sanavit,  frendenlibus  idcirco  Pharisiuis  ; 


Cai\ONOTAXlS  GESTOnUM  CHRISTI.  17 

Gentiies  excitantur ,  ul  eum  videant  et  noscant- 
Unde  vox  de  coelomissa  Jesum  glorificat.  Maitli. 
21. 12.  15.  Marci  11.  16.  Luca;  19.  hb  ct  39.  Joau. 
12.  20. 

Eadcm  die,  scilicet  vespere  Dominic.x-  Pal- 
marum,  urbe  egressus  ivit  Bcthaiiiuin;  postcro 
manc,  nimirum  fcria  2.  sive  dieLuna-  21,  Marlii, 
in  urbemregrediens,  malcdixit  ficui  licubusca- 
renti,  atque  ejecit  vendentes  e  tcmplo  :  indecum 
tota  dic  docuissct  in  teniplo  ,  vcspcre  rursus 
exivit  Bethaniam.  Matth,  21.  17.  Marcill.  11. 

Postero  niane  ,  qua;  Iiiil  fcria  3.  sive  dies 
Martis,  22.  Martii  in  urbein  revcrlcns;  cum  dis- 
cipuli  ficum  a  Jesu  malcdictam  ,  arefactam  mi- 
rarentur,  quantaessct  vi.s  viv;c  Odei  cl  oralionis 
oslcndit.  Indc  more  suo  doccns  iu  icii)j)lo,  Pha- 
risa'Os  sibi  obstrepcntcs  coulutai ,  eisquc  cxci- 
dium  intentat.  Illi  ut  cum  capianl  in  scrnione, 
captiosas  ei  proponunt  qua^stiones  dc  censu,  n- 
surrcclione,  et  mandalo  maximo,  quas  omnc» 
ipseprudentissimeresoivit,  acvicissimeis  quK»- 
tionem  de  Messiae  Deitate  proponens,  eisdem  os 
occlusit  ,  eorumque  hypocrisim  ,  superbiam  . 
avaritiam,  aUaque  vitia  taxavit.  Matih.  21.  20. 
23.  et  c.  22.  16. ai.  etc,  23.  1.  Marcill.  20.  27,  ct 
cap.  12.  vers.  13.  15.  38.  Luce  20.  1.  20.  h\.  hh. 

Mox  sedens  contra  gazophylacium  ,  paupc- 
rem  viduam  duo  minula  oflcrcntem  ca;teris  ofT*  - 
rentibus  praitulit.  Egrcssus  tcmplo,  ac  discipu- 
lis  fabricam  templi  admirantibus ,  ejus  ruinaui 
pra^dixit.  Marci  12.  hi,  et  cap.  13.  1.  LucaE  21.  o. 
Matth.  1h.  1. 

Templo  egrcssus  in  monlcm  Olivarum  , 
cum  discipuli  rogarent :  (7aa?uio  lucc  crunt ,  'l 
quod  signuni  advenlus  lui ,  et  consummuttoms  sc- 
culi?  edixit  signa  consummationis  tum  urbis  , 
tum  orbis  :  diem  tamcn  advcntus  sui  ad  judicium 
fore  incertum  ;  idcoque  unicuique  vigilanduiu 
csse,  ut  a(i  eum  se  comparct,  docct  variis  para- 
bolis,  \irginum  sapientium  ct  fatuarum,  ser\i 
pigri,  furis,  diluviiNoe,  Matth.  1h.  3.  36,  Marcil-S. 
o.  32.  Luc.  21.  7.  Zh.  Deni(iue  formaiu  judicii  ul- 
limi  graphice  depingit.  Matth,  25.  31. 

lcria  quarta,  sive  dic  Mercurii ,  23.  Marlii . 
pra^dicit  Jesus,  se  postbiduum,  puia  in  diePas- 
ch.c  ,  crucifigcndum.  Unde  Judas  dc  eo  Judais 
vendendo,  cum  eis  pretio  30.  argentcorum  paci.s- 
cilur.  Malth.  26. 1.  3.  \.h.  Marcili.  1.  lO.Luc.  22. 1. 

Feria  quinta,  sive  die  Jovis,  2Zj.  Martii,  pra-- 
mitlit  Petrum  et  Joannem  in  urbem,  utparent 
Pa.>^clia ,  id  cst  necessaria  ad  ccrnam  Agni  Pas- 
chalis  ,  quos  ipse  sccutus,  vesperc  cum  (liscipu- 
lis  ca-iiam  Agni  celebravit,  ac  post  eam  pedes 
discipulorum  lavit  ,  et  Eucharistiam  instituil . 
eaniqucdiscipiilis  distribuit.  Mox  Judcc  proditio- 
ncm  pra'dixit,  ac  proditorcm  signo  buccclla- Jii- 
da' porrcctac,  Joanni  indicavit :  Judas  notatnin 
sc  sentiens,  egrcssus  cst  ad  scelus  pcrficicndum. 
Contendcntes  rursum  dc  primalu  discipulos  , 
praTcpto  humilitatis  rcpressit,  ac  noviim  dilcc- 
lionis  mandatum  edidii,  comprehcnsioncm  sihi 
instantem  ,  ac  discipulorum  fiigam  ,  Pctroqu'" 
constaiiliam  suam  jaclanti,  liinam  ncgntioncni 
pr.Tdixit  ;  iiulc  nurslis  discipulis  valcdiccns  , 
longum  sermoncm  amore  el  spiritu  .Tstuanleni 
texit,  quem  S.  Joannes  h  cap.  14.  usque  ad  18, 
fusc  dcscribit;  (Icni(|uc  cos  Pairi  commcndans  . 
finit  cl  valedicit,  Mallh.  26.  17.  20.  26.  Maici  \h. 


9'> 


12.  17 

Joaii.  c.  13, 
16.  c.  17. 


28.  Luc.  22.  7.   14.  19.  21.  24.  26.  31. 
V.  21.  20.  34.  56.  cl  cap.  14.  c.  13.  c. 


tor..\i:i,  A  LAriDE.  tom.  V  [\. 


il 


CHnONOTAXlS  OliS 


SEniEs  PASsioxis  cnnisTi. 


T.NDE  eadcm  nncte  hymno  graiiarum  actio- 
nisdiclo,  cwnaculo  et  ur))e  egressus,  In  monlem 
Olivanmi  oraturus  sccessit  in  hortum,  ac  seor- 
sim  coraui  Pctio,  Jacobo,  ct  Joanne,  ex  viva  ap- 
prchcnsionc  instaniis  passionis  ca'pit  pavere , 
lictiere ,  conlristari ,  el  mcrstus  essc.  Unde  orans : 
Patet-  mi ,  inquit,  si  fieri  potest ,  transeat  a  nie  ca- 
lix  isle  •  vcrumlamen  non  mea  volanla^s ,  scd  tiia 
iiai,  Tandcm  agoniam  subiens,  sudavit  aquam 
et  sanguincm  ;  ideoque  ab  Angelo  confortalus , 
niox  ultro  se  JudoD  osculandum,  ct  Juda^is  vin- 
cicndum  obtulit ,  Petrumque  gladium  stringen- 
tem  cohibuit,  Malth.  26.  31.  36.  37.  39.  k\.  51. 
Marci  l^i.  27.  32.  33.  35.  (xfx.  hl.  Lucac  22.  39.  40. 
42.  hl.  50.  Joan.  18.  1.  3.  7.  10. 

Vinctus  ergo  Jesus  ductus  est  primo  ad  An- 
nam,  deinde  ad  Caipham  illius  anni  Pontificem  ; 
cuilibere  respondens,  {\  satellitecacsus  estalapa  : 
produciis  falsis  tcstibus  ,  et  ob  falsitatem  rejec- 
tis,  rogatus  ipse  Jesus,  an  esset  Messias  Dei  Fi- 
Uus,  cum  id  assereret,  quasi  blasphemus  dam- 
natur  et  illuditur.  Interim  Petrus  ab  ancilla  et 
Judaeis,  an  Ciiristiforct  discipulus  interrogatus, 
ternegavit  :  sed  aspiciente  eum  Christo,  poeni- 
lens,  egressus  llevil  amare.  Haec  die  Jovis  nocte 
post  coenam  gesla  sunt.  Joan.  18.  13.  19.  16. 
Malth.  26.  59.  63.  69.  67.  Marci  14.  55.  61.  66.  65. 
Lucae  22.  56.  63. 

Feria  sexta ,  sive  die  Veneris,  25.  Martii, 
mane  concilium  i\  Caipha  coactum  Jesum  iterum 
damnavit,  ac  plectendum  tradidit  Pilato  Roma- 
norum  Praesidi.  Id  videns  Judas  ac  desperans , 
laqueo  se  suspendit,  projectis  prius  in  templo 
argenteis,  quibus  Judaei  emerunt  agrum  pro  se- 
peliendis  peregrinis.  Lucne  22.  66.  et  c.  23.  1.  2. 
Matth.  27.  1.  3.  6.  Marci  15.  1.  Joan.  18.  28. 

Pilatus  Jesum,  licet  a  Pontificibus  damna- 
tum,  ab  eis  sibi  traditum,  damnare  renuil,  nisi 
cognitaejuscausa.  Accusant  ergo  eum,  quod  se 
r.egem  Judcxorum  fecerit,  ac  tumultum  concitarit 
a  Judaca  usque  in  Galilieam.  Pilatus  ergo  rogat 
Jesum  an  verc  Rex  sit  Judacorum  ?  Asserit  ille , 
sed  addit,  regnum  suum  esse  coeleste,  non  mun- 
danum,  a  quo  proinde  sibi  timere  non  debeat 
Tiberius  Ca[;sar,  ejusque  PraDses  Pilatus.  Quare 
innocentemetsanctum  esse  JesumPilatus  agnos- 
cens  ,  variis  modis  eum  absolvere  et  dimittere 
satagit.  Primo  enim  audito  nomine  Galilaeae  ,  ro- 
gat  an  Jesus  sit  Galila?us?  quo  cognito,  eum  ad 
Herodcm  Galila^a;  Regem,  quasi  illi  subditum 
amandat,  atque  hoc  honore  ei  reconciliatur.  He- 
rodcs  h  Jesu  signa  el  mirabilia  cxpectans ,  cum 
nil  tale  vidcret,  cumveste  alba  indutum  spernit, 
et  adPilatum  rcmiltil.  Joan.  18.  29.  33.  Lucoi  23. 
23.  46.  8.  Matth.  27.  11.  Marci  15.  2. 

Secundo  ,  Pilatus  Jesum  ad  se  remissum  li- 
]>crare  laborat,  componens  eum  cum  Barabba 
.•icditiosohomicida,  uldemore  inPascbate  unum 
«I  morte  liberaturi ,  Jesum  eligant  et  libercnt :  at 
illi  Pontilicum  suggcstu  Baral)bam  libcrari  pos- 
tulanl,  Jesum  vero  crucifigi.  Mallh.  27. 15.  Marci 
15.  6.  Luca;  23.  17.  Joan.  18.  39. 

Tertio,  Pilalus  videns  Judacorum  in  Chris- 
tnm  rabicm,  utcam  sedet,jubet  eum  flagellari, 
ac  Dagellis  deformatum,  ct  corona  spinea,  vcs- 
leque  purpurea ,  velul  Cclum  piclumque  regem , 


TORUM  CHRISTL 

illusum  Judocis  spcctandum  cxhibel,  uttam  af- 
llicti  misercantur  :  at  illi  crudoliorcs  elTccti,  con- 
tentis  vocibus  poslulant  eum  cruciligi,  minan- 
lurquc  Pilato ,  illum  non  habendum  amicum 
Cacsaris,  si  Jcsum,  qui  se  rcg(!in  fecit,  iinpune 
diinillat.  Quarc  Pilalus  loiis  manibus  ,  innocen- 
tiam  Jcsut(;status;  Jud;eis  succlamantibu.s  :  San- 
guis  cjus  supernos,  et  lilios  noslros ,  (!um  Judaiis 
crucifigendum  tradidit,  liccl  pauloanle  ab  uxore 
monitus  esset,  ne  se  niorti  viri  tani  justi  immis- 
cerct.  Matth.  27.  28.  19.  23.  Marci  15.  17.  14.  Lu- 
c£D  23.  15.  20.  Joan.  19.    1.  7.  13.  15. 

Educiiur  ergo  Jesus  6  practorio  in  montcm 
Calvariai  crucem  suam  humeris  gestans,  quam, 
Judiei  in  exilu  porta;,  verentes,  ne  Jesus  illi 
succumbcret,  Simoni  Cyrcnaeo  postJesum  ba- 
julandam  imponunt.  Sequuntur  mulicres  piiC 
plaugenlcs,  quas  Jesus  super  seipsas  et  filios 
suos  plangere  jubct,  ob  imminens  urbi  Deicidae 
cxcidiuin.  Matlh.  27.  31.  32.  Luca;  23.  25.  26.  27. 
Marcil5.21. 

Ut  venlum  est  in  montem  Calvariae,  Juda;i 
Christo  propinant  vinum  felle  mixtum ,  ct  deindft 
myrrhalum  :  ncutrum  ipse  bibcre  voluit :  mox 
vcslibus  spoliatus,  ct  humi  in  cruccm  stratus 
eidemclavis  affixus  cst  hora  scxta,  pula  in  me- 
ridie  :  crux  deinde  erecta  est  cum  tiiulocausaj, 
atque  ab  utroque  ejus  laiere  fuere  suspensi  duo 
lalrones,  quasi  ipse  esset  princeps.  Denique  in 
conspectu  ejus  milites  vestimenta  iiiier  se  partiti 
sunt.  Matth.  27.  34.  35.  37.  38.  39.  Marci  16.  23. 
26.  27.  24.  Lucae  33.  33.  38.  23.  34.  Joan.  16.  19. 
18.  23. 

Principes  et  populus  Jesu  crucifixo  insul- 
tant  et  conviciantur,  illepro  eis  orat  Patrem.  Ei- 
dcm  conviciatur  lairo  a  sinistris  pendens,  quem 
alter  reprehendit,  Jesumque  Messiam  confessus 
deprecalur,  idcoque  a  Jesu  audit  :  llodie  mecum 
eris  in  paradiso.  Matth.  27.  39.  Murci  15.  29.  Lu- 
cae  23.  45.  39. 

Matrem  deinde  S.  Joanni  commendat.  A  Patre 
se  derelictum  queritur.  Clamat  :  Sitio  ;  quare 
accto  polatur,  ac  landem  vocifcratur  :  Consum- 
viatumest.  Deniqueinmanus  Pairis  commendans 
spiiitum  suum  emittit  circa  horam  nonam.  Inte- 
rim  sol  obscuratur,  terra  conculitur,  pelra;  scin- 
duntur  ,  monumenta  aperiuntur,  velum  templi 
scinditur,  ut  omnes  creaturaj  Crcatoris  suimor- 
tem  lugere  et  deplorare  videantur ;  quibus  com- 
motus  Centurio,  multique  e  populo  spcctante 
percussi  suut ,  et  tundentes  pectora  ,  domum 
reversi.  Joan.  19.  25.  28.  30.  Matth.  27.  45.  46. 
49.  51.  Marci  15.  33.  34.  37.  38.  Lucoe  23.  44. 
46.  47. 

Mortuo  Jesu,  Judaei  latronum  adhuc  viven- 
lium  ,  ut  cito  morerentur  ,  crura  fregerunt ; 
Jesu  vero  minime,  sed  unus  militum  lanceala- 
tus  ejus  aperuit,  exquomanavil  saiiguiset  aqua : 
mox  de  cruce  depositum  Christi  corpus  et  un- 
guentis  delibutum,  honorifice  a  Joscpho  ab  Ari- 
mathacaetNicodemo  scpclitur;  denique  sepulchro 
custodes  a  Pilato  apponunlur,  ac  sepulchri  os 
lapide  claudiiur  et  obsignatur.  Joan.  19.  31.  38. 
Matlh.  27.  67.  62.  Marci  15.  42.  Lucae  23.  60. 

SERIES   RESURnECTIOMS  CIIRISTI. 

Jesus  die  tertia  a  morte  sua,  scilicetdic  Do- 
minica,  qua>  fuit27.  Martii,  cscpulcroglorjosiis 
resurrexit  aute  auroram,  aciapidem  quo  scpul- 


CITRONOTAXIS  GESTORUM  ClIRISir. 

chrum  claudebatur,  pcr  doleni  snbtiliiaiis  pene- 

trans  exivil  :  lapidem  deind»;  removit  Angelus  , 

ac  custodes  cxterruit,  etin  fngam  compulit,  ut 

mulleres  venturae  sepulchrum  ingredi  possent. 

Quare  mnlieres ,  quac  emerant  et  paraverant  un- 

guenta  ad  corpus  Jesu  ungendimi,  cum  die  Do- 

minica  summo  mane  ad  sepulchrum  venirent, 

sepulchrum  apertum,  etcorpore  Christi  sublato, 

ejus  tantum  linteamina  rcperunt,  ac  ab  angelis 

audierunt  Christum  resurrexisse.  Id  ipsac  iliico 

nuntiarunt  Apostolis,  mox  Petrns  ctJoannescu- 

currerunt  ad  sepulchrum  ,  secutae  sunt  eos  mu- 

lieres  cum  Magdalena.  Petrus  et  Joaunes  visis 

tantum  Christi  linteaminibus,  admirantes  redic- 

runtdomum  :  sccuke  sunteos  rursum  mulieres; 

sola  Magdalena  ha^-rens  ad  sepnlchrnm,  et  plo- 

rans,  meruit  prima  videre  Jesum  specie  hortu- 

lani,  at  non  agnovit;  sed  audiens  ab  eo,  Mahia, 

illicocognovit.  Mox  secuta  mulieres,  eis  narra- 

vit  sevidisse  Jesiim,et  ecce  Jesusonmibusoc- 

currit  obvius,   dicens  :  ,1vete.  Haec   est  prima 

Christi  resurgentis  apparitio,  quac  in  Scriptnra 

extat,  facta  Magdaleua;  el  mulieribus.  Matlh.  28. 

1.  2.  3.  5.  9.  Marci  16.  5.  Lucae  29.  1.  3.  U.  Joan. 

20.  1. 

Mulieribus  testantibus  Jesum  resurrexissc  , 
cum  non  credcrentApostoli,  secundo  apparuit 
Jesus  Petro.  Luca3  2il.  3^. 


tione  panis  ab  eis  fuit  agrutus.  Luc. 
10.  12. 


24.  13.  Matth. 


Ouarto  ,  eadem  die  et  vespera,  apparuii  un- 
decim  discipulis  in  cocnaculo,  absente  TJjoma  , 
eisquc  se  palpandum  exhibuit,  ac  cum  eisman- 
ducavit ,  deditque  potestatem  remiltendi  pcccata. 
Marci  16.  14.  Lucac  24.  30.  Joan.  20.  19. 

Quinto  ,  apparuit  iisdem  oclavo  die  ,  sci- 
licet  die  3.  Aprilis,  pra^sente  jam  Thoma  ,  ei- 
que  vulnerumcicatrices  videndas  palpandasquo 
priebuit,  quare  Thomas  jam  credens  resur- 
rexisse,  exclamat  :  Dominus  meus ,€t  Deus  meus. 
Joan.  20.  24. 


Tcrtio,  eadem  die,  puta  Dominica  qua  resur- 
rexit,  apparuil  Christus  duobus  discipuhs  eiui- 
tibus  iu  Emuiaus,  ac  vespcrc  in  meusa  ex  frac- 


Sexto  ,  apparuit  in  littore  septcm  discipu- 
lis  piscantibtis  in  mari  Tiberiadis ,  ab  eisque  cx 
ingenli  pisciumcaptura  fuitcognifus.  IbidemPc- 
tro  dixit  :  Pasce  oves  ineas.  Joan.  21.  1, 

Septimo,  apparuit  Apostolis  celerisqne  fi- 
delibus  in  monte  (JaliK-ca^,  quem  eis  jam  anto 
designarat,  ibique  jussit  cos  evangelizarcomncs 
Oentes,  ac  EvangClium  miraculis  confirmare. 
Matth.  28.  19. 

Deniquc  quadragesimo  a  resurrectione  die  , 
puta  die  5.  Maii,  iilos  educens  in  montem  Oli- 
veli,  docens  et  instruens,  promittensquc  Spiri- 
tum  sanctumin  Pentecoste,  data  benediciione  , 
in  coehim  gloriosus  ascendit,  sedetque  ad  dex- 
teram  Dei ,  atque  inde  Ecclesiam  suam  guhernat , 
ac  sensim  illam  carpit,  et  ad  se  colligit.  Marci. 
16.  19.  Luc.  24.  50. 


CANONES 

QUI  FACEM  EVANGELIIS 


ET  EVANGELISTIS  PR/EFERUNT. 


;mMUS  Evangellstarum  scopus 
.ct  propositum  fuit ,  non  omnia 
^dicta  factaque  Christi  enar- 
rare  (hoc  enim  prolixum  fuis- 
1  set ,  et  pene  impossibile ) ,  sed 
tpauca  c  muliis,  pracipua  c 
':  communibus  seligere,  ut  perea 
doctrinaG  et  vita*  Christi  ima- 
^gincni ,  et  quasi  ideam  nobis 
proponerent ,  ulidiscrn;  asscrit  S.  .Toannes  in  fiue 
Evangclii  :  nimirum  ulostenderent  .lesum  bealaj 
Marix'  filium  esse  Cluistum,  sivcMcssiam  iii  lcgc 
ctProphctisolimpromissum.cl  nnncad  homincs 
h  pcccato  ,  mortccl  infcnio  rctliincndos  missum ; 
ipsumque  non  csse  mcrMin  houiincm,  sedveruin 
Deum  verumque  homincm  iu  una  persona  Filii 
Dei  subsistentem,  i\c  con.sequcntcr  in  Chrislo  at- 
Iributa  Dci  attribuenda  paritcr  esse  homiiii;  et 
qu;r  hominis  sunl,  danda  esse  Deo  pcr  com- 
municaiioncm  idiomatum,  ut  Deus  dicatur  na- 
tus,  crucifixus,  mortuus,  quia  hic  hoino  .  puta 
Jesus,  qui  simulcrat  Dcus,  natus,  crucifixus  et 
mortuus  cst  pro  homiimm  saliitc. 

Seciindis.  Hac  dc  caiisa  sa-pe  non  scrvant  or- 
dinem  tcmiwris  in  rcccnscndis  Christi  diciis  ct 
factis  ;  niulta  ctiain  silcl  unus,  ^pu-e  alii  expri- 
munt,  et  tamcn  sic  suam  coiilinuat  ct  prosequi- 


lur  narrationem,  quasi  nihil  sit  omissum,  ut 
palet  in  appariiione  Ciirisli  post  resurrectionem 
iacta  mulieribus,  qnaiu  valde  diversimodt;  nar- 
rant.  Quocirca  disparatas  non  raro  juugunt  sen- 
lenlias,  parabolas,  sermones,  quic  luiUum  iuicr 
se  habent  nexum  vel  ordinem,  scd  alio  temporc, 
aliu  occasione,  ct  dc  aUa  materia  dicio;  sunt  u 
Chrislo. 

Tf.rtius.  Evangelistaj ,  ne  omnino  idem  dicerc 
vidcantur,  vcri)is  discordant,  scd  sensu  concor- 
daiU.  lulcr  sc  crgo  confcrendi  sunt  Evangelist.c 
ilii,  qui  idcm  Clirisii  faclum,  dictumvc  narrani 
((|ui  proiudc  in  lUbliis  ad  margincm  adnotari  so- 
lcut) ,  ut  exomnium  collaiionc  plcna  rci  liistoria 
colligatur  :  sicubi  contrarium  dicerc  videanlur, 
conciliandi  siint.  (juod  aliam  ct  aliam  circum- 
sfantiam  tcmporis,  loci,  pcrsoiiarum,  ctc.  ,  ab 
aliis  omissam  spcclariut,  juxta  illud  :  Distingue 
(cmpora,  el  conciUabimus  jura.  Pra'clarc  S.  Au- 
giistinus  lib.  2.  de  Conscnsu  Evaiig.  cap.  28  : 
Prr  liujusmodi ,  iu(piit,  Evani^elistaruin  locutionea 
varias,  scd  non  contrarias,  rcin  pUuf  utiUssiiiuvn 
discintus  ct  pcryiccrssariam  :  lultil  in  cujusiiue  vcr- 
bis  nos  dcbere  inspicerc,  nisi  volunlaton  cui  dcbcnt 
vcrba  scrvirc;  nec  vwntiri  quenuiuani,  siuUis  vrrbij 
dixcrit ,  quod  iile  volucrit ,  citjus  vcrba  non  dicit : 
nequeniiseri  aucupes  vocum  apicibus  quodammodo 


.^- 


20 


CHRONOTAXIS  GESTORLM  CHRISTI. 


Utterarum  ptitent  ligandam  esse  veritatem,  cum 
utique  noii  in  vcrbis  tantum  ,  sed  etiam  m  ceteris 
omnibus  signis  animorum,  non  sit  nisi  ipse  animus 
inquirendus. 

Odai\tl's.  Christus  priscos  sequens  sapientcs 
et  ethnicos  ,  pracscrtim  Hebraeos  ,  doctrinam 
Evangclicam  de  moribus  per  breves  gnomas  et 
disparatas  sentcntias  tradit,  uli  fecit  Salomon  in 
Proverbiis,  et  Siracides  in  Ecclesiastico.  Quare 
in  his  frustra  quacritur  connexio ,  ut  patet  in  ser- 
mone  Christi  habito  in  monte.  Matth.  5.  et  seq. 

QoiivTus.  Christus  camdem  sententiam ,  pra3- 
sertim  si  sil  proverbium,  pluries,  et  ad  plura 
(liversaque  proposita  accommodat.  Exemplum 
est  Matth.  6.  15.  ubi  per  hoc  proverbium  :  JSe- 
que  accendunt  lucernam,  et  ponunt  eam  sub  modio, 
sed  super  candelabrum,  ut  tuceat  omnibus  qui  in 
domo  sunt,  Christus  docet  Apostolos  dobere  pu- 
blicum  dare  omnibus  virtutis  exemplum,  unde 
illud  huic  applicat ,  cum  illico  subjicit :  S/c /<t- 
ceat  lux  vestra  coram  hominibus,  ut  videant  opera 
vestra,  et  glorificent  Patrem  vestrum  ,  quiincoelis 
est.  At  Luca)  8.  17.  et  Marci  6.  21.  Chrislus  per 
hoc  idem  proverbium  docet  Apostoios  Evange- 
lium  non  abscondere,  sedpubliceomnibus  prac- 
dicarcdcbcre  ,  unde  subdit:  Dlon  enim  esi  occul- 
tum,  quod  non  manifestelur ,  nec  abscondilum  , 
quod  noncognoscatur.  Generice  ergo  hoc  prover- 
bnim  :  Luccj'na  ponenda  est  super  candelabrum, 
siguiQcat  doclores  ceteris  omnibus  tam  verbo, 
quam  exemplo  sanctae  vitae  praelucere  debere. 
Aliud  :  Christus ,  Malth.  18.  Ilx. ,  per  hoc  prover- 
bium  :  JSon  est  discipulus  supfv  magistrum,  nec 
servus  super  dominum  saum,  probat  Apostolos  non 
debcre  esse  melioris  condilionis  quam  ipse  sit , 
nec  honorem  et  laudem  debere  expectare  a 
mundo,  a  quo  ipse  accepit  vituperium ;  unde 
subjicit :  Si  patremfamilias  Beelzebub  vocaverunt , 
q uanto  magis  domesticos  ejusl  At  Joan.  13.  16.  per 
hoc  idem  probat  Aposlolos  sibi  invicem  debere 
servire  et  lavare  pedes,  cum  ipse  illis  eosdem 
laverit.  Exemplam  enini,  inquil,  dedi  vobis ,  ut 
quemadmodum  ego  feci  vobis,  itaetvos  faciatis. 
Lucae  vero  16.  ^O.  per  hoc  idem  probat  dis- 
cipulumnonesse  doctiorem  et  melioremmagis- 
tro  ;  quare  si  magister  sit  caecus ,  indoctus  ,  et 
vitiosus,  non  debere  sperare  discipulum  suum 
fore  oculaium,  doctum,  ct  virtute  praeditum. 
Igitur  hoc  proverbium  :  Kon  est  discipulus  super 
magistrum,  generice  accipiendum  est ,  ut  signi- 
ficet  discipulum  magistro  ,  nec  honore ,  nec 
commoditate,  ncc  gloria,  nec  doctrina,  nec  vir- 
tute ,  etc. ,  esse  superiorem. 

Sextus.  Christus,  quia  cordiagnostes,  et  cor- 
dium  inspector,  magis  ad  mentem  et  sensa  in- 
terna  eorum  qui  secum  agebant,  quam  ad  in- 
terrogationes  et  verba  exlerna  sermonem  suum 
iittemperat  et  accommodat,  ait  S.  ChrysOst.  in 
Malth.  9. 3.  ubi  clarum  in  se  extat  exemplum  :  Et 
ecce  quidam,  ait  S.  Malth.,  de  Scribis  dixerunt  intra 
se :  Hic  blasphemat,  Et  cum  vidisset  Jesus  cogitatio- 
nes  eorum,  dixit :  Vt  quid  cogitatis  mala  in  cordi- 
bus  vestris?  Et  cap.  12.  25.  cum  Pharisaei  intra  se 
rogitarent  :  Uic  non  ejicit  damonia,  nisi  in  Beel- 
zebub ,  subditMallh. :  Jesus  autem  scienscogilalio- 
nes  eorum,  dixit  eis ,  etc. 

Septimus.  Deitas  una  proedicatur  in  lege  a 
Mose  :  Dualitas  personarum  a  Prophetis  :  Tri- 
nitas  a  Christo  in  Evangeho.  Moses  enim  dicit  : 
Audi,  Israel  :  Dominus  Deus  nostcr ,  Dominus 
unus  est.  Deuter.  6.  U.  Prophetae  praedicunt,  et 


praedicant  Patrem  missurum  Filium  in  mundnm 
pro  salule  hominum.  Chrislus  vero  ait :  Docete 
omncs  Gentes ,  baptizantes  cos  in  noniine  Patris,  et 
Filii ,  et  Spiritus  sancti.  Matth.  28.  Non  qnod  in 
lege  et  Prophetis  S.  Trinitas  negetur,  aul  nullo 
modo  propouatur,  sed  quod  raro,  lenuiter  et 
obscure  pracdicclur;  in  Evangelio  vero  crebro, 
discrte  el  clare.  Ita  S.  E|)iphan.  hacresi  7^.  post 
medium  :  Deitas  una,  inquit,  in  Mose  maxime 
dcnuntiatur:  Dualitas  in  Prophetis  vehementer  prcB- 
dicalur  :  Trinitas  autem  in  Evangeliis  manifesta' 
tar,  amplius  Juxta  temporum  occasiones,  ac  ge- 
nerationes  conveniens  justo  in  cognitionem  et  fi- 
dem :  sensim  enim  in  mundo,  Deo  plura  reve* 
lante  Prophetis  et  Apostolis  crevit  fides,  et  cog- 
nitio  Dci,  et  sanctac  Trinitatis,  sicut  sol  crescit 
ab  aurorae  caligine,  usque  in  ciaram  lucem  me- 
ridiei.  2.  Petr.  1. 19. 

OcTAVus.  In  Christo,  ait  S.  Gregor.  Nazianz. 
ad  Cledonium ,  est  aliud  et  aliud ,  scilicet  aUa  na- 
tura  divina,  alia  humana.  In  S.  Trinitate  vero  est 
aliusel  alius,  quia  in  ea  sunt  tres  hypostases, 
sive  personae ,  puta  Pater ,  Filius  et  Spiritus  sanc- 
tus  ,  quae  tamen  in  essenlia  sunt  unum,  scilicet 
una  deitas. 

Noisus.  De  Deo  Patre  saepe  dicitur,  quodipse 
sit  Deus  unus  aut  solos  ,  ut  Joan.  17.  3 :  Iltec  est 
autem  vita  (tterna,  ut  cognoscant  te  solum  Deum 
verum,  et  quem  misisti  Jesum  Christuin,  supple 
etrepete,  esse  sohim  Deum  verum.  Vox  enim 
Solus  htc  non  excludit  Filium  et  Spiritum  sanc- 
lum,  sed  idola  et  falsos  Gentium  deos,  qui  di- 
versae  a  Deo  Paire  sunt  naiuras  :  Filius  autem  el 
Spiritus  sanctusejusdem  sunt  cum  Patre  naturae 
divinae,  ideoque  idem  cum  eo  Deus,  qui  unus 
duntaxat  est  et  solus ,  non  multi  vel  plures  :  ita 
S.  Chrysost.  hom.  72.  inMalth.  (^«aTirfo,  inquit,  m 
Scriptura,  siveveteri,  sive  nova,  dicitur  unumesse 
Deum,  et  prceler  eum  alium  non  esse,  non  ad  ex- 
clusionem  Filii,  sed  ad  exclusionem  dictum  est  ido- 
lorum,  Sic  etS.  Hieron.  in  Isaiae  cap.  43.  ante  me- 
dium.  Nazianz.  oral.  h.  de  Theolog.  S.  August.  lib. 
de  Spiritu  et  littera,  cap.  33.  et  passimTheologi. 

Decimus.  Christus  certani  habet  futurorum 
quorumlibetcognitionem  et  praescientiam;  addit 
tamen  subinde  adverbium  dubitandi  forte,  vel 
forsitan,  non  ut  rem  in  se  vel  sibi  dubiam  et  in- 
certam  significet,  sed  ut  ostendat  rem  futuram 
esse  conlingentem,  non  necessariam,  eamque 
subjacere  libero  hominum  arbitrio,  ut  homines 
dubii  et  incerti  de  sua  perseverantia  et  salute, 
magis  sint  solliciti ,  et  studiosius  eam  curent. 
For^eergo  non  tollit  Dei  praescienliam,  sednotal 
reicontingentiam,  et  arbitrii  humani  libertalem, 
cujus  tamen  electionem  fuluram  delerminate 
et  certo  praescit ,  ac  per  immensitatem  aciei 
mentis  suae  praevidet  Deus.  Quare  liJiertas  non 
repugnat  pracscientiae  Dei,  nec  praescientia  toliit 
homini  libertatem,  quia  natura  posterior  est  re 
praevisa,  et  libere  ab  homine  elecla.  Ideo  enim, 
ut  recte  ait  Damascenus,  praescit  DeusPetrum, 
v.  g.  peccaturum ,  quia  Petrus  libere  volet  pec- 
care;  non  vero  ideo  peccabit,  quia  Dcus  pra^vi- 
det  eum  peccaturum  :  sicut  quia  ambulo,  hiiic 
Deus  videt  me  ambulantem  ,  non  vero  e  conlra- 
rio,  quia  Deus  videt  me  ambulantem,  idcirco 
ego  ambulo.  Forte  ergo  significat  rem  non  ne- 
cessario,  sedcasu  et  quasi  per  sortem  evenire  , 
si  causas  secundas,  et  hominis  libertatem  spec- 
tes  :  Deo  enim  nihil  est  fortuitum,  sed  omnia 
certo  prasvisa  eL  provisa.  Id  ita  esse  palet  ex 


CHRONOTAXIS  GESTOnUM  CHniSTI. 


d 


lextuGraeco,  quipro  forte  habet  Sv ,  qua;  pariicula 
cxpletiva  est,  et  confirmantis,  non  duljitanlis , 
significans  sane  ,  ccrtc.  Sic  Clnisiiis  ait  de  Ca- 
pharnao:  Quia  si  inSodomis  facl(C  fuisscnt  virlulcs, 
qucB  factce  sunt  in  tc,  forlc  (Gra-ce  «v,  id  ost 
certc)  mansissent  usque  in  lianc  dicm.  Mallli.  11. 
23.  q.  d.  Si  in  Sodomis  facta  cssent  miracula , 
quae  ego  feci  in  Capharnao ,  uliquc  Sodomita) 
poenituissent  ,  et  poeniteniia  Deum  placantes, 
excidium  per  conllagralionem  evasissent. 

Unueciivius.  Chrislus  a^gros  sanans,  sajpe  sa- 
nitatem,  sive  salulem  anim;e  et  corporis  tri- 
buit  fidei,  dicens  :  Fidcs  tua  te  salvum  fecit,uh\ 
fidem  non  solam  et  nudam  intelUgit,  uti  volunt 
hoeretici,  sed  fidcm  charitate  vestitam,  ac  per 
aclus  spei,  p(Enitcntifc,  amoris,  elc. ,  operan- 
tem,  ut  patet  in  pocnitentia  Magdalenre  ,  qua; 
ex  dilectione  et  contrilionc  ardentissima  in  pu- 
bhco  convivio  lacrymis  lavans  pedes  Christi , 
capilhs  tergcns,  ore  osculans,  audire  ab  eo 
meruit  :  Bemittuntur  tibi  peccata ,  etc.  Fides  tua 
te  salvam  fecit.  Vade  in  pacc.  Luc.  7.  Z»8.  et  seq. 
Nominat  tamcn  solam  hdem  ,  tum  quia  inilio 
pra;dicalionis  ejus  maxime  necessaria  erat  fides 
in  ipsum,  quod  scilicet  ipse  qui  e!itlerius  vide- 
batur  paupcr,  vilis  et  dcspeclus ,  esset  verus 
Messias ,  oibis  doctor  et  redemptor  ,  lum  quia 
fides  principium  et  radix  cst  spei,  poenilentiae, 
charitatis,  celerarumque  virtutum.  QuareCbris- 
tus,  et  ex  eo  Paulus,  sub  fide  ut  principio  om- 
nia  dona  et  virtutes,  quasi  fructus  in  arbore  et 
radice  inielligit  per  metonymiam  :  fidcm  enim 
opponit,  non  charilati  et  gratiae,  sed  legi  vetcri 
et  naturic  viiibus  ,  idquc  ut  ostendat  necessita- 
tem  fidei  et  gratiic  su;c,  qua;  iniiium  est  justi- 
ficationis  ct  salulis.  Ila  S.  August.  libr.  de  Fide 
et  Operat.  cap.  \h.  et  Tridcnt.  sess.  6,  cap.  8. 

DuouKCiMus.  Verba  apud  Ilcbraeos  actuin  nunc 
inchoatum  ,  nunc  continualum,  nunc  perfectum 
et  consummatum  signlficant ,  ut:  Bcati  pauperes 
spiritu,  quoniani  ipsoruni  cst  regnum  coclorum  : 
Deati  mitcs,  quoniam  ipsi  possidebunt  terram. 
Matth.  5.  1.  Bcati ,  scilicel ,  inchoative  ,  sive  in 
spe,  sed  necdum  in  re ,  quia  nimirum  sunt  in 
via,  qua;  tendit  et  ducit  ad  beatitudinem  a^ter- 
nam.  Continuatum  ,  ut  cum  per  miraculum 
conversionis  aquic  in  vinum  in  Cana  Galilae^ , 
discipuli  dicuntur  credidisse  in  Jesum,  Joan.  2. 
21  :  crcdidisse ,  id  est  in  credendo  confirmati 
fuisse.  Jam  ante  enim  in  euni  credidcrant,  ut- 
pote  ejus  sequaces  et  discipuli.  Consummalum, 
ut  cum  Joan.  20.  17.  Jesus  ail  Magdalenae  :  JSoli 
me  tangcre,  id  est,  noli  in  hoc  tactu  mei  haerere 
cldesidere,  sed  vade  propcre  ,  et  nunlia  Apos- 
tolis  meis  de  mortc  mea  mocstissimis,  me  jam 
resurrexisse.  Et  :  Qui  crcdidcrit,  et  baplizatus 
fuerit ,  salvus  crit,  Marci  cap.  16.  16,  scilicet,  qui 
crediderit  pcrfeclc,  non  tantum  corde  et  ore, 
sedetopcre,  ut  ea  quce  cordc  crcdit,  ore  con- 
fiteatur,  et  opere  cxequaiur,  idque  continue  et 
perseverantcr,  usque  ad  linem  vit;e.  Si  cnim  quis 
postquamcredidcril,  a  fiJe  apostataret,  aut  sce- 
lerate  vivat,  hic  utiquc  non  salvabitur ,  sed  dam- 
nabitur.   " 

Decimus  tertius.  Afilrmantes  propositiones  , 
PTOsertim  (iu;c  contiiienl  |)iomissiones ,  bene- 
diciioiies,  bcatiiiulines,  pivcinia,  ctc. ,  sa;pe  in- 
lelligciuhe  suiit  non  absolule  et  universaliter, 
sed  commode  ei  cuin  exceptionc,  scilicet,  ut 
significeni  virtutem  (;t  nalui  am  lei ,  quantum  est 
e\  parte  ipsius,  nimirum  rem  esse  talcm  ,  qua3 
aJ  lauium  praeminiTi,  bonumve,  homiuem  per- 


ducere  nata  sit,  nisi  quid  aliud  impediat,  aut  si 
C(;tera  requisila  adsiiit.  Sic  dicit  Medicus  aegro  ; 
Hcec  medicina  sanabit  te ,  id  est  potens  esl  , 
ct  nata  curarc  tuam  a;gritudinem ,  scilicet , 
nisi  cjus  operatio  aliunde,  ut  pcr  tu;im  intciu- 
perantiam  vcl  imprudenliam,  iinpedialur.  Sic 
(Ibrislus  salutem  ajlernam  rursuni  liibuit  fidei , 
Joan.  3.  1.  Rom.  1.  22.  et  seq.  quia  sciUcet  fi- 
des,  quantum  est  ex  parte  sua,  nata  est  pcrdu- 
cere  liominem  ad  spem,  limorcm,  ptt-niten- 
tiam,  charitatem  et  salutcm,  nisi  ipse  hanc 
ejus  operationem  sua  malitia  vcl  pigritia  impe- 
diat  et  incidat.  Aliquando  vero  salus  tribuitui 
invocalioni  Dei ,  ul  Joan.  2.  32 :  Quicumquc  invo- 
cavcrit  nomcn  Domini,  salvus  erit ,  scilicet  si  ce- 
tera  requisita  adsint;nam  alibi  salus  tribuitur 
charilati,  spei,  timori,  pa-nitentiae,  et  bo,nit- 
operibus,  ut  Lucaj  7.  Ul.  1.  Cor.  13.  2.  Isai;e'iiO. 
31.  Alioqui  enim,  nisi  adhibealur  niodiratio, 
concludetur  pari  modo,  nec  Sacramcnta  reqiiiri, 
eteum  qui  semel  crediderit,  salvum  fore,  etiamsi 
postea  fiat  infidelis. 

Neganlcs  vcro  propositiones  absolute,  et  .siiic 
aliasuperaddila  condilione  intelligendre  sunt,  iit: 
Aon  adulterabis ,  non  occides  ,  non  furaocris  , 
non  falsum  teslimoniam  diccs ,  non  concupisci. 
Iloin.  13.  9. 

Decimus  quartus.  S.  Matlhaeusmaximedoclrina> 
et  verbis  Christi,  ad  mores  hominum  rectc 
formandos  idoneis  fuse  ordinalequc  recensen- 
dis  insistil  :  Lucas  vero  magis  factis  gestisque 
Chrisli  inlhTret.  Marcus  Matlhauest  abbreviator, 
et  subinde  interpres.  Joannes  maxime  divinita- 
tem  Christi  astruit;  ut  per  ejus  cum  Scribis  et 
Pharisaeis  disputaiiones  et  miracula  ostendat 
Christum  vere  esse  Deum,  Deique  Filium  ,  idque 
contra  Ceriniluim  et  Ebionem,  similesque  ha-- 
relicos  jam  tum  subnascentes ,  qui  docebani 
Christum  merum  esse  hominem,  illumque  Deum 
csse  negabant. 

Decimus  quintus.  Christus,  Apostoli,  et  Pro- 
phetae  ,  res  spirituales  el  divinas  per  corporales 
et  humanas  explicant ,  quia  alitcr  eas  hominefi 
capcre  non  possent.  Quidquid  enim  homo  mente 
concipit,  idipsum  prius  per  sensum  aliquem 
cognovit ,  juxta  illud  Aristot.  \?iihiL  est  iu  intci- 
lectu,  quod  prius  tion  fucrit  in  serisu.  Quia  ergo 
Deum  et  divina ,  uli  sunt  in  se ,  imaginari  nc- 
quiinus  ;  hinc  pcr  imagines  rerum  corporearum 
ca  adumbrat,  et  hominibus  rcpra?sentat  Giris- 
lus  :  Ncque  cnim  alitcr ,  aiU  S.  Dion.  c.  1 ,  ccehx. 
liierar.  sub  medium , /"«5  erat  infirmitati  nostrn 
luccre  divinum  radium,  7iisi  sacrorum  varielau 
vclaminum  (quibus  ad  supcriora  ferremur)  op^r- 
tum ,  et  liis  qace-nobis  familiaria  sunt ,  providcnt.o 
patcrna  nuturce  mortalium  scse accommodante,  rrr- 
titum.  Hac  de  causa,  S.  Sciiptura  Deo  dat  caput . 
nianus  ,  thronum,  arina  ;  item  situs  et  passiono . 
ut  scdere,  stare,  volare,  irasci,  misercri  . 
tristari  avO:oTio:ia(/&ij ,  qua  de  rc  sanctus  Augu^t. 
scripsit  libruin  de  ess(Mitia  divinitatis,  et  Kuchc- 
rius  Lugilun.  tiact.  de  Forma  Vcrborum  spiri- 
tualis  iiitclligeutia^  et  Dama.sc.  lih.  1.  delide. 
cap.  IZi.  Sic  Cbristus  tropice  vocalur  leo,  agiiu>. 
oslium,  liix,  vilis.  Sic  vila  a^terna  vocalur  dc- 
narius,  tlicsaurus  ,  nuplivT  Agiii.  C(cna  iiiagiia. 
mensa  Chrisli,  rcgnum  ccEloiuin ,  elc.  Sic  An- 
geli  in  Scripf.  pinguntur  qiuisi  juvenes  alali. 
Pi\Tclare  S.  Aug.  lil).  contra  Adimantum  cap.  7  : 
Sacra  Scripluru  ,  inqiiit,  verbis  nostris  ioqucns , 
etiam  per  licvc  vcrba  dcinonstrat  niliil  digne  de  Deo 
posse  dici.  Cur  enimnon  etiamverba  ista  Uiianiur 


22 


CFIRONOTAXIS  GESTORUM  CIIRISTI. 


de  iUa  majcstate  ,  dc  qiia  quulquid  dictum  fueril , 
indignc  dicitiir,  qui  oiiiiw.s  opcs  li»guarum  om- 
nitim  ineffabili  sublimitatc  pr^ecedit  ? 

DECiMfs  sEXTis.  Atlributa  Doi,  tit  bonltas , 
sapientia,  omnipoicnlia ,  prcTscionlia,  provi- 
dentia  ,  jusliiia,  niisericordia ,  sanciitas,  elc. , 
qua>  reipsa  ideni  sunt  cum  simplicissima  Dei 
nalura,  id(>oque  una  (luaniam  res  sunt,  unaquc 
essentia  singularis ,  ct  individua,  S.  Scriptura 
rffert  pluraliter,  et  in  numero  pluraii,  ut  signi- 
ficet  plures  cujusque  attrihuli  vires  et  effectus, 
imo  et  affecius,  qui  in  hominibus  et  Angelis 
sunt  varii  et  mulliplices  ,  sed  in  Deo  uniunlur, 
uutunquc  sunt  cum  deitate.  Exempla  accipe  : 
Miserationes  rjus  super  omnia  opera  ejus.  Vs.  18. 9. 
Magna  opcra  Domini,  exquisita  in  omnes  volun- 
taWs  cjus.  Ps.  110. 

Decimls  sEPTiMUs.    Sl   Christus,  ProphetcT,  et 
Apostoli  facinus  aut  llagilium  sua   voce  jubere 
aut  consulerc  videntur,  illa  vox  non  proprie,  sed 
figurate  et  mystice  accipienda  est.   Tale  quoque 
est  omne  id  quod  impossibile,  aut  quod  ad  morum 
J)onestatem  ,  vel  fidei  veritatem  ,  vel  ad  Sacra- 
menta  proprie  referri  non  potest,  ut  :  .St  manus 
tua,  vel  pes  tuus  scandalizat  te ,  abscinde  eum  et 
projice  abs  le ,  etc.  Si  oculus  tuus  scandaiuat  te  , 
crueeum,  et  projice  abs  te.   Matth.   18.  8.  Quod 
litteraliter  accipiens  Orig.  castravit  seipsum ,  ut 
tentationes  libidinis   evaderet  :  sed  perperam , 
non  enim   licet  seipsum  mutilare  :   quare  hai 
sententicTc  non  ad  litteram,  ut  sonant,  sed  figu- 
rate  accipienda3  sunt,  ut  per  manum,  pedem  , 
oculum,  accipias  amicum  ,  familiarem,  cogna- 
tum ,  elc,  qui  tibi  inslar  manus ,  oculi ,  pedis,  in- 
servit  et  opitulatur  :  hic  enim  si  tescandalizat ,  et 
ad  hffiresim,  libidinem,  aliudve  scelus  pellicit, 
omnino  a  conversatione  tua  abscindendus  et  ab- 
jiciendus  est.    Cum  vero  nullum  scelus  aut  fia- 
gilium  jubet  Christus,  tunc  proprie,  ut  sonat, 
id  quod  dicitur,  intelligendum  est :  ut  cum  ait : 
Uoc  est  corpus  vieum,  etc.  Hic  est  sanguis  meus. 
Matth.  26.  Nec  enim  carnem  Chrisli  in  Eucharistia 
laniamus,  aut  sanguinemcruentum  vel  patentem 
potamus,  uti  intelligebant  et  horrebant  Caphar- 
naitiE,  sed  ulrumque  sub  speciebus  panis  et  vini 
intectum   et  latentem   instar  Angeli  sumimus , 
qua  in  re  nuUum  estllagilium,  nullusque  horror. 
Tradit  hunc  Canonem  S.  Aug.  lib.  3.  de  Doctr. 
Christ.   c.  19:  Quidquid,  inquit  ,  in  sermone  di- 
vino ,  neque  ad  moram  honestatem ,  neque  ad  fidei 
verilatcm  proprie  referri  potest ,  figuratum  esse 
cognoscas.  Morum  honestas  ad  diligendum  Denm 
cl  proximum  ,  fideiveritas  ad  cognoscendum  Deum 
t  proximum  pertinet.  Et  c.  IG.  5/  fmeceptiva  lo- 
culio  est,  aut  flagilium  aut  facinus  velans ,  aut 
.itilltatem  aut  beneficentiam  Jubens,  non  est  figu- 
rala.  Si  autem  flagitium  vel  facinus  videturjuberc, 
aul    alilitatem  aut    beneficientiam  vetare,   figa- 
rata  est. 

Idem  de  catechizcindis  rudibus,  c.  26  :  Hoc  an- 
tcm  breviter  discet  ,  nt  quidquid  audierit  ex  libris 
ranonicis ,  quod  ad  dilectionem  ceternitatis,  et  ve- 
ritatis ,  et  sanctitatis ,  ci  ad  dileclionem  proximi 
referri  non  possit ,  figurate  dictum  vcl  geslum  es.<ie 
credat,  atpie  ita  conetur  inlelligerc,  ut  ad  illam 
geminam  referat  dilectionem.  Eumdem  Canonem 
IraditOrig.  U.  Periarchon.  c.  2. 
'Decjmis  octavus,  Hebraeorum  mos  est ,  ut 
antecedeniia  et  causas  taceant,  ae  consequentia 
et  cffectus  enarrent;  aut  vice  versa  ex  causis 
quas  recensent ,  eflectus  quos  subticent  intelli- 
geados  relinquant.  Sic  Joannes,  cap.  1.  ftS.  ait  : 


Jn  crastinum  volait  cxire  in  Judaam  ,  etinvenit 
Philippum.  Et  dicit  eiJesus  :  Scqucre  me ,  ubi  ex 
r'o  invenit,  intclligendum  relinquit,  quod  Chris- 
tus  jam  ante  quicsierit  Philippum,  q.  d.  Ideo 
Jesus  ivil  in  Galila?am,  ut  qUcTreret  Philippum; 
illum  enim  jam  animo  destinaratvocare  ad  Apos- 
tolatum,  unde  invenit  eum,  quem  quaerebat,  el 
vocavit ,  dicens  :  Sequere  me.  Sic  c.  16.  14.  ait  : 
Et  invenit  Jesus  asellum  ,  et  scdit  super  eum ; 
ubi  ex  To  invenit  inteligilur  jam  ante  quaesisse 
eum.  Nam  ut  ait  Matih.  c.  21.  2,Jesus  prcX'misii 
duos  discipulos  in  castellum  vicinum,  ui  asi- 
num  qucTrerent ,  et  ad  se  adducerent.  Non  ergo 
casu,  sed  studio  quc-erendi  eum  invenit.  Pari 
modo  ex  responsionc  colligendam  rcjinquunt 
prieviam  interrogationem.  Sic  Joannes  c.  1.  20. 
ait,  Judfcos  misisse  legatos  ad  Joannem  Baptis- 
tam ,  interrogantes  :  r«  quis  es?  respondit  Bap- 
tista  :  Non  sum  ego  Christus  :  ex  qua  responsione 
intelligitur  Judrcos  interrogasse  eum  :  Tune  es 
Messias ,  sive  Christus  ?  Sic  c.  3.  2.  ait  :  Res- 
pondit  Jesus  (Nicodemo)  et  dixit  ei  :  Amen ,  amen 
dico  tibi ,  nisi  quis  renatus  fuerit  denno,  non  potest 
videre  regnum  Dei.  Ex  qua  responsione  colligitur 
Nicodemum  prius  interrogasse  Jesum  ,  qua  ra- 
lione  posset  salutem  et  regnum  Deiconsequi; 
sed  hanc  interrogationeni  subticet  Joannes. 
Subinde  tcimen  respondere  apud  IlebrcTOS  idem 
est,  quod  ordiri  sermonem,  etiamsi  nulliusprae- 
cesserit  interrogalio.  Sic  apud  Gnccos,  unde  il- 
lud  ab  Homero  toties  iteratum  : 

T6u    o'    «Ttox(;tS6//.£vo{    npoci-f-/)     it65aj    wxu;     A;(Qieuj   , 

id  est,  huic  respondens ,  locntus  esl  pedibus  celer 
Achiiles,  quod  usurpat,  etlam  cum  nemo  Achil- 
lem  inierrogat. 

Simili  modo  silent  nonnuUa,  qua?  tamen  dicta 
esse  vel  ipsi  postea,  velalii  dicunt  autinsinuant. 
Sic  Joan.  c.  6.  36.  ait,  Jesus  :  Sed  dixi  vobis,  quia 
etvidistis  me ,  et  non  creditis ,  ubi  et  quando  id 
dixerit  Jesus,  Joannes  ntisquam  expressit,  uti 
notat  S.  Chrysostomus.  Sed  ex  hoc  loco  eum  id 
dixisse  conslat.  Sic  Joauuis  11.  28.  Martha  ait 
MagdalencTB  :  Magister  adcst ,  et  vocat  te  :  cum 
tamen  de  hac  vocatiojie  anlea  nulla  facta  sii 
mentio  in  colloquio  Martbc-c  c(uti  Jcsu,  sed  con- 
lentus  fuit  Joannes  illam  hoc  loco  dumtaxat  per 
Marlham  insinuare,  uti  notant  SS.  Cyrill.  Chry- 
sostomus(^tLeoniius.  Ibid.  v.40.  aitJesusMarthae: 
JSonne  dixi  tibi ,  quoniam  si  credideris ,  videbis 
gloriamDei  ?  puta  gloriosam  suscilationem  Lazari 
fratris  tui,  cum  tamen  ubi  et  quaudo  id  dixerit 
Jesus  ,  nunquam  ante  expresserit  Joannes. 

Decimus  nosus.  Hebraismo  sa^pe  verbum  po- 
nilur  sine  supposito ,  maxime  apud  S.  Mar- 
cum,  quasi  hoc  ex  circumstantiis ,  puta  ex 
antecedentibus  et  sequentibus  facile  intelligi 
et  suppleri  possit.  Sic  cap.  k.  v.  26.  ait  Marcus  : 
Sic  est  regnum  Dei,  quemadmodum  si  homoja- 
ciat  sementem  in  terrum ,  et  dormiat  ,  et  exurgat 
nocte  et  die  :  dormiat,  scilicet  homo ;  exurgat , 
scilicet  sementis  :  unde  explicans  subdit  :  Et 
( et  significat  id  est  )  scmen  gcrminet  et  in- 
crescat,  dum  nescit  ille  :  q.  d.  Sicut  dormiente 
homine  seminanie  semeniis  ipsa  exurgit,  cres- 
citque  die  ac  nocie  :  sic  Christo  in  ccelis  quies- 
cente  et  quasi  dormiente,  crescit  et  propagatur 
assidue  Evangelii  praedicatio  et  doctrina  :  ita 
explicant  cS.  Hieron.  Beda,  et  Glossa,  licet  aliter 
planius  interpretentur  S.  Chrysost.  Theophyl. 
Euthym. ,  ut  suo  loco  dicam.  Et  cap.  9.  /49  : 
Omnis  enim  (supple  (|ui  Dco  et  Christo  servire, 
ct  se  qucisi  victiiuam  offerre  ciipit)  igne  (iri- 


bulationis)  sallctur.  Undc  cxplicans  subjicit 
omnisvictima  saie  salicttw. 

ViGKsiMUs.  Solct  in  Evangclio  ct  Scriplnra  in- 
tcgcr  nuincrus  cxprimi ,  cliamsi  aliquid  illi  dcsif , 
autsupcrsit  :  sic  numcranturdiscipuii  ClirisliVO, 
cum  praccisc  fucrinl72.  S.  Aug.  in  qmcst.  Evangcl. 
quacst.  /i7.  Rursum  in  cosolct  poni  nnmerus  dcfi- 
nitus  pro  indcfinito.  Sic  Christns  rclinqucntibus 
nmnia,  ct  sc  scqucntil)us  ,  promiltit  cen/M/;/Mm. 
Mattli.  19.  29.  quodLucas  c.  18.  30.  explicat,  di- 
cens  :  llccipiet  mullo  piura. 

ViGESiMLS  PRiMus.  Cluistus  cx  phrasi  Hcbrnco- 
rum  solct  comparationcm  duorum  exprimcrc 
per  aflirmaiioncm  majoris,  et  negationem  mino- 
ris ;  id  cnim  quod  inajus  est,  et  praEcessit,  alTir- 
raat,  quod  vero  ininus  et  infcrius  est,  ncgat. 
Quarc  pcr  ncgationcm  tunc  non  proprie  diciam 
ncgalionem  significat,  sed  tantum  id  quod  nega- 
tur,  niinns  csse  altcro,  aut  ccrte  ipsuni  non  esse 
soUim  in  lioc  gencrc  indicat,  ut :  Misericordiam 
volo,  ct  non  sacrificium,  Mallh.  9.  13  :  hoc  cst, 
inisericordiam  malo,  et  pracfero  sacrificio  :  alio- 
qui  ccrtum  cst  sacrificium  quoquc  ipsi  placere, 
<'t  gralum  esse  in  suoordinc  ct  gradu,  piila  post 
misericordiam.  Sic  Luc.  10.  v.  20.  ait  Christus 
Apostolis  :  TSolite  gaudcre,  quia  spiritus  vobis  suO- 
jiciunlur :  gaudete uulem,  quia  nomina  vesira  scrip- 
rasMn^m Ctt7£5,idestplusgaudete,  quodscriptisilis 
incoelis,  quamquod  diTinonesvobis  subjiciantur; 
nam  ct  dc  hoc  suo  modo  et  gradu  gaudcndum 
ost.  Sic  Luc.  12. 4i.  ait  Christus  '.Quicreditinme, 
non  credit  in  me  (scilicet  solum,  vcl  pra^cipue)  , 
sedin  eumquimisit  me  :  q.  d.  Talis  non  tanlumcre- 
<lit  mihi  homini  diccnti  ciloquenli,  scdmulto  ma- 
giscredit  Deo  Patii,  qui  mc  quasi  legatuni  suum 
inisit. 

ViGESiMus  SECUNDUS.  Cavcnda  in  S.  Scripturae 
cxplanalione  nimia  subiilitas  et  argutia ,  aeque  ac 
plana,  nimiaquecrassiticsetruditas.Unde  sanctus 
llieron.  inc.  25.  Matth.  :  Prudentem,  inquit,  semper 
admoneo  lectorem,  ut  non  supei^stitiosis  acquicscat 
inlerpretationibus,  et  quce  commatice  pi'0  fingentium 
dicuntur  arbitrio,  sed  consideret  priora ,  mediaet 
sequentia,  etnectat  sibi  universa,  quce  scripta  sunt. 
S.  Scriptura  crgo  inicr  se  collata  et  composita, 
oplima  sui  ipsius  cst  interpres. 

ViGEsiMus  TERTius.  Evangclistac  sacpe  ludunt  in 
vcrbis  clcgantifc  causa,  ac  idem  vcrbum  vel  no- 
nien  statim  aliter  et  aliter  accipiunt,  maxlnie 
cumcxscnsu  litterali  ad  allegoricum,  vel  anago- 
gicum,  assurgunt.  Sic  Christus  ludit  in  voce  mor- 
luos ,  diccns  :  Scquereme,  ct  dimilte  mortuos  f  spi- 
ritualitcrj  sepelire  mortuos  Ccorporalitcr  j  5mo5. 
Walth.  8.  22.  Nec  enim  mortui  corporalitcr  pos- 
sunt  alios  mortuos  sepclirc,  ul  patet.  Sic  Joan. 
cap.  2.  V.  23.  2/4.  ludil  in  vcrbo  crcdo,  diceiis  -.Muiti 
credidcrunt  in  nomine  ejus,  vidcntes  signa  cjus  qucB 
faciebat :  ipse  autcm  J  esus  non  crcdebat  semetipsum 
eis.  Prius  cniin  crediderunt  nolal  fidcm  divinain, 
postcrius  vcro  crcdebat,  notat  hdcni  humanain, 
sive  fiduciam.  q.  d.  Jcsus  non  confidcbatcis,  quia 
licct  vidcret  coscredcrcin  se,  tamcn  scicbateos 
mutabilcs,  et  facilcaScribisposse  pcrvcrli  ;unde 
nondiu,  ncc  sccurc  vcrsatus  est  cum  cis.  Ita 
S.  Chrysost.  Sic  Paulus  luditin  \ocv  peccatum,  1, 
Cor.  5.  21  :  Eum  qtd  non  nuvcrat  peccatttm,  pro  no- 
bis  pcccatitm  fecit,  ut  nos  efficcremtir  Justilia  Dei  in 
'pso.  Vhi pcccattim  priori  loco  propric  accipil,  pos- 
'criori  vcro  metonymicc,  ut  significct  hostiam 
ftro  pcccato:  q.  d.  Dcus  Chrisiuminnocentcm,  et 
ab  omnipcccato  immuncm,  fccit  peccattim,'n\  cst 


CIinONOTAXIS  GESTOnUM  CIIRISTI.  13 

Et     hostiam  pro  peccato,  iit  nos  a  pcccato  liberaret 
el  juslificarct. 

VicEsiMCs  QUAnTUS.  Pal.eslinis  et  Syris  (qualis 
crat  Christus )  familiarc  cst  uti  parabolis,  pro- 
\crbiis,  et  trilis  catachicsibus,  ut  suavius  in  ani- 
mos  audicntinm  inlluant :  qua  de  causa  Christus 
toties  ulitur  parabolis,  easquc  multiplicat,  ut  pa- 
tet  Mallh.  13.  Ita  etiamnum  Romae  audivimus 
Maronitas,  qui  Syri  siintet  incolae  montis  Libani, 
ca  qua)  dicunt ,  illico  allaiis  simililudinibus  et 
parabolis  venustare.  Audi  S.  Hieron.  in  cap.  18. 
Matth.  ad  v.  23  :  Fainiliare  est  Syris  ,  et  nuucime 
l'alastinis ,  ad  omnem  sermonem  sutim  parabolas 
jtingerc ,  ut  qtiod  per  simpiex  prceccptum  teneri  ab 
atiditoribus  non  polest,  pcr  simiiitudinem  exem- 
ptorum  teneatur. 

ViGEsiMus  QuiNTUs.  Christus  coram  nasulis  et 
criticis,  quales  erant  Scrihac  ct  Pharisa,'i ,  para- 
bolis  utitur  ambiguis  ct  obscuris  ,  lum  quia  ipsi 
indignicrant  casiutclligerc,  lum  quia  qua:!rebant 
Jcsum  capere  in  scrmone,  accusarc,  ct  occidere ; 
scorsim  vcro  discipulis  et  amicis  suis  easdem  in- 
lcrpretabalur,  ul  diserte  palet ,  Mallh.  13. 11.  el 
7.  6.  ISoiite,  ailChristus,  sanctum  dare  canibus , 
neque  mittalis  margaritas  veslras  ante  porcos  ,  ne 
forle  conculccnt  eas  pcdibtis  suis,  et  convcrsi  di- 
rumpant  vos.  Hocfaclitavit  Arislotclcs,dum  libros 
suos  ita  lccte  et  involute  scripsit,  ut  ab  a?mulis 
carpi,  confutarique  nequeant :  unde  ipsc  libros 
dePhysico  audilu  ad  Alexandrum  scribit,  fuissc 
conscriptos,  ct  non  fuisseconscriptos,  eo  quod 
maximis  ambiguitatibus  ct  ohscuritatibus  ,  qui- 
bus  ipse  quasi  sepia  se  involvit  et  obtegit,  cous- 
lent. 

VicEsiMts  SEXTUs.  Scnsus  litteralis  parabolae 
non  cst  is,  qucin  voces  prima  facie  ostendunt, 
sed  qui  per  res  vocibus  signiflcalas  designatur  : 
l)rior  vocum  sensus  cst  grammaticalis,  qui  litie- 
rc-e  corticcm,  puta  veiha  voccsquc  explicat;  pos- 
terior  est  parabolicus,  ideoquc  in  parabola  pro- 
prius,  lilteralis  ,  et  gcnuinus  ;  v.  g.  Matth.  6.  22. 
et  Luc.  \h.  16.  in  parabola  Rcgis  invitanlis  ad 
nuptias  debiles  et  claudos,  co  quod  honestiores 
se  cxcnsarent,  sensus  lilteralisnon  cst  is  ,  qucm 
via/iuaTKj,  id  est  lillcrac  et  voces  ostentant, 
scilicet  quod  vere  Rex  quispiani  idipsum  feceril, 
cum  hoc  ad  scopum  Chrisli  sit  impcrtinens,  ct 
fortc  nunquam  conligerit ;  scd  ad  littcram  para- 
holice  significalur,  quod  Christus  adEccIcsiam, 
gratiam  ct  gloriain  suamvocaritGcntilcsidolola- 
tias,  ideoquc  vilcs  ct  abjcctos,  co  quod  Judici 
lcgi  Mosi  pra^fisi  Christum  rcspucrint. 

VicEsiMis  sr.vTiMts.  Trcs  sunt  parabola:,  apo- 
logi,  el  fabiikc  paries  ,  scilicct  TrccyJSiev ,  uJC&j, 
tn(/jii'&iov ,  hoc  esl  profabulalio,  fabula,  et  affa- 
bulatio,  sivc  proparabola ,  parabola,  ct  cpipa- 
rabola.  Profabulatio  cst  protcmium  parabol.T. 
vcl  fabuKT,  ct  quasiprologus,  sivc  gustns  et  pra'- 
libatio  qiuTdam  parabohc,  qni  illi  pi\Tniilliiur,  ut 
indicct,  quo  fiu»>,  et  contra  quos  parabola  di- 
ccnda  sit  :  posl  (piam  scqiiitur  ipsa  parabola  ,  vel 
fabula  :  ac  dcniciiic  subjiingitur  alTabulatio.  sivc 
postfabulalio,  qiiasi  conclusioct  applicalio  fabu- 
Uc,  aiit  parabohe,  (lua-  parabolam,  vcl  fabulain 
cxplical ,  appIicaKpic  ad  id  quod  sigiiificat,  qiiod- 
(|uc  in  nioribiis  corrigcndum,  vcl  facicndum  de- 
notat.  Kxcmplum  claruin  cst  I.nca^  18.  9.  in  para- 
bola  Pharisai  cl  Publicani,  ubi  t::ouuSiov  ,  sive 
profabulaliopraMnillitur,  cum  dicitnr:  Dixit  au- 
trm  ct  ad  qtiosdam,  (jui  in  se  conftdcbant  tanquam 
justifCl  aspcrniibautur  ca't<ros,  parabo!am  istam. 
Ipsam  dcinde  paraboIamcnaiTat.  Dcniquc  v.  li. 


96 


CHRONOTAXIS  GESTORUM  CHRISTI. 


inifiijiiovj  sivc  postfabulalioncm,  qiul  montem 
fructumque  parabolnc  ostendit,  siil)jungit,  di- 
cens  :  Dico  vobis  :  Descendit  liicjuslilicatas  in  do- 
mumsuam  ab  Ulo  :  quia  omnisqui  se  cxaltat  liumi- 
liabitur,  ct  qui  se  humiliat  exallabitur.  Idcm  ad 
oculum  videre  est  in  fabuiis  illsopi,  iu  apologis 
Phaedri,in  emblcmatibus  Alciati. 

ViGESiMus  ocTAVus.  lu  parabolis  Sc-epe  non  per- 
sonae  personis,  necpartes  parabolae  partibus  rei 
significatae,  sed  tota  parabola  toti  rei  aut  senten- 
liae  comparatur.  ExemplumestMatth.  11. 16.  Si- 
milisest  ( generatio  hacc )  pueris  sedentibus  in  foro, 
quiclamantes  co(Bqualibus  dicunt :  Cecinimusvobis, 
et  non  saltastis  :  lamentavimus,  et  non  planxislis  ; 
ac  deinde  id  applicat  pr;cdicationi  Chrisii  et  Joan- 
nis  Baptistae,  non  per  parles,  quia  Clnislus  et 
Joannes  nequeunt  comparari  hisce  pueris,  sed 
totam  paraljolam  toti  rei  significataB  adoequat. 
Sensus  enimcst,  q.  d.  Videreestin  hac  genera- 
tione  simile  quippiam  illi,  quod  in  parabola  et 
ludo  puerorum  contingit,  ut  sicut  nec  cantu,  nec 
planctu  puerorum  moventur  morosi  homines  ad 
saltandum  vellamentandum;sic  Scribaeet  Phari- 
saei  nec  exemplo  laxioris  vitae  Christi,  nec  seve- 
rioris  Joannis  Baptistae  provocari  potuerint  ad 
pcenitentiam ,  conversionem,  et  salutem.  Simile 
est  Matth.  13.  vers.  1h.  Simile,  inquit,  estregnum 
ccelorum  homiiti,  qui  seminavit  bonum  semen  in 
agro  suo,  etc,  nec  enim  praecise  et  per  partes  sc- 
minans  similisestregno,  sed  potius  regi.  Sensus 
ergo  est,  q.  d.  Simililcragitur  in  regno  coelorum, 
perinde  ac  si  quis  in  agro  suo  seminet  bonum 
semen,  cui  deinde  inimicus  superseminet  zi- 
/ania. 

ViGESiMUs  NONUs.  Ih  parabolis  aequc  acin  simi- 
liiudinibus  non  omnia  sunt  similia,  nec  appli- 
canda  rei  significatoe.  Multa  enim  in  iis  dicuntur 
ad  decorem  et  elegantiam  parabola?,  quae  ut  ab 
aliis  rei  significatte  applicandis  discernas,  hunc 
canonem  nota.  In  parabolis  finis  et  scopus  para- 
bolae  spcctandus  est;  illa  enim  quse  ad  hunc  sco- 
pum  perlinent,  parabolse  partes  sunt  necessa- 
rio  applicandae  rebus  per  parabolam  significa- 
tis  ;  quae  vero  ad  eum  non  pertinent,  para- 
bolae  sunt  emblemata  et  ornamenta..lta  Origenes 
et  S.  Chrysost.  in  Matth.  c.  13.  etS.  Aug.  lib.  16. 
de  Civit.  2.  Sic  Malth.  25.  15.  diciiur  rex  distri- 
buisse  servis  suistalenta,  unicuique  secandum  pro- 
priam  virtutem,  quia  scilicei  rex  prudens  ita  fa- 
cere  solet.  At  Christus  non  ita,  nec  enim  attribuit 
gratiam  secundum  vires  dotesque  naturae  et  li- 
beri  arbitrii,  uti  voluere  Pelagiani,  utingeniosis, 
divitibus,  principibus,  del  majorem;  rudibus 
vero,  pauperibus  etplebeiis  minorem.  SicLucae 
IZi.  26.  in  parabola  computantis  sumptus  ad  pa- 
randumbellum,et  ad  oedificandum  turrim,miilta 
sunt  emblemata,  ut  ibidem  patebit.  Denique  ex 
parabola,  et  ex  postparabola ,  puta  prologo, 
uique  ac  ex  conclusione  parabolne  venandus  est 
genuinus  ejusdem  sensus.  Audi  S.  Basilium  in 
regul.  brevior.  inlerrog.  55.  Sane,  inquit,  quce  af- 
feruntur  similitudines ,  nequaquam  ecBomnino  sin- 
^ulis  earum  rerum,  ad  quas  allatce  sunt ,  partibus 
respondent ;  sed  illud  agunt ,  ut  mentem  ad  id ,  de 
quo  agitur,  argumcntum  dirigant.  Celebre  est  Au- 
gustini  documentum  lib.  18.  de  Civit.  c.  2  :  JSon 
sane  omnia  qme  gesta  narrantur ,  aliquid  ctiam 
slgniflcare  putanda  sunt ;  sed  propter  illa,  quce  ali- 
qidd  significant,  etiam  ea  quce  nihil  significcmt,  at- 
I.  jcunlur  :  solo  enim  vomere  terra  proscinditur ; 
i"d  ut  lioc  furipossit ,  etiam  cetera  aratri  membra 
s:int  neccssaria  :  ita  in  prophetica   historia  dictin- 


tur  €t  aliqua,  quce  nihil  significant ,  scd  qtiibus 
adhcereant,  quoe  significant,  et  quodammodo  re~ 
ligcntur. 

Tricesimus.  In  multis  parabolis  prairer  id  ad 
quod  primo  et  principaliler  assumuntiir,  Chris- 
tus  secundariomysleria  aliqua  insinuare  voluit, 
quasi  sensu  tropologico ,  vel  allegorico,  ut  patet 
Luca3  10.  30.  ubi  Christus  per  parabolam  Suma- 
ritani  non  tantum  ostendere  voluit  quis  sitnos- 
ter  proximus,  quem  diligcre  debeamus.  quoil 
quaMcbat  legisperitus  ,  sed  simul  allegorice  sig- 
nificavit  se  esse  Samariianum,  qui  Ada.num, 
ejusque  posteros,  peccato  prim.Tvo  saucios  ,  in- 
fuso  oleo  gratioe  suoe,  et  vino  sauguinis  sui, 
sanaretet  salvaret. 

Trigesimus  primUs.  Parabolaj  sunt  duplices, 
aliae  similes,  aliae  dissimiles.  Insimilibus  visar- 
gumenti  est  a  pari  vel  simili;  in  dissimilibus,  a 
minori  ad  majus. 

Trigesimus  secundus.  Nonnulla  dicuntur  in 
EvangelioetScripiura  non  ex  rei  veritate,  sedcx 
opinione  hominum  illius  temporis,  quo  gesta  re- 
feruntur.  Sic  Joseph  vocatur  pater  Christi  etiam 
a  B.  Virgine ;  quia  homines  illius  aevi  putabani 
eum  esse  patrem,  cum  revera  non  esset  pater, 
Lucae  2.  A8.  SicAnanias,  Jerem.  28.  10,  vocatur 
Propheta,  quia  lalis  .'cstimabatur  a  vulgo,  cum 
revera  esset  Pseudopropheta.  Ita  S.  Hieron.  iu 
Jerem.  28. 

Trigesimus  tertius.  S.  Scriptura,mulatis  licet 
rebus,  eadem  tamen  prisiinaque  nomina^quae 
prius  habuere,  servat,  rebusque  assignat.  Sic 
Joan.  6.  caro  Christi  in  Eucharislia  vocatur  pa- 
nis;  quoc  fuit  panis,  sed  per  transsubstantiatio- 
nem  ,  qu.T  fit  in  consecraiione,  panis  mutatus 
est  in  carnemClirisli.  SicDina  a  Sichem  corrupta 
vocatur  \irgo,  quiapaulo  ante  fuerat  virgo.  Ge- 
nes.  36.  2.  Sic  virga  Aaronis  conversa  in  serpen- 
tem  vocatur  virga,  quia  paulo  ante  fuit  virga. 
Exodi  7.  12.  Devo7-avit,  inqmt,  virga  Aaronvirga» 
rorum,  hoc  est  serpens,  in  quem  virga  Aaronis 
a  Mose  conversa  erat,  devoravit  serpentes,  iu 
quos  Magi  Pharaonis  suas  pariier  virgas  adosten- 
tationem  miraculi  converterant.  Iia  S.  Hicron. 
in  Matth.  26. 

Trigesimus  quartus.  Evangelist.Te  et  Apostoli 
in  citanda  S.  Scriptura  veteris  Testamenti  saepe 
ill  am  non  verbo  tenus ,  sed  quoad  sensuni  citant : 
ut,  quoniam  JSazarcous  vocabilur,  Matth.  2.  23,  de 
quo  ibidem  plura.  Sic  quod  Osee  ait  cap.  2.  1. 
Dicite  fratribus  vestris ,  Populus  meus  :  et  sorori 
vest7'ce  ,  Misericordiam  consecuta  ,  Paulus  Ro- 
man.  9.  25.  citat  :  Sicut  inOsee  dicit  :  f^ocabonon 
plebem  meam,  plebemmeam;  et  non  miscricordiam 
consecutam ,  misericordiam  consecutam. 

Trigesimus  quintus.  Scriptura  novi  Testamenti 
saepe  alludit  ad  velus  Testamentum ,  quia  res 
novi  adumbratae  fuere  in  veteri  :  Finis  enim 
tcgis  Christus.  Rom.  10.  U.  Moses  ergo  et  Pro- 
phet.ne  fuere  npiSpo/jLot  ,  et  praecursores  Christi. 
Mira  igitur ,  mireque  consonaest  harmonia  no>  i 
Testamenti  cum  veteri,  cujus  artifex  et  auctor 
est  Spiritus  sanctus,  Quare  ut  Scripturam  novi 
Testamenti  a  radice  et  fundamentis  explices, 
scrutare  et  vestiga  figuram,  prophetiam  vtl 
sentenliam  veteris  Testamenti ,  ad  quam  alludii, 
vetus  cnini  lex  novoe  fuit  pr^cludium ; nova  veteris 
estcomplementum,  ut  fuse  docet  S.  August.  lib. 
pluribus,  quos  scripsit  contra  Faustum  Mani- 
nich.Tum,  etTertull.  lib.  quatuor,  quos  scripsit 
contra  Marcionem. 

TniGEsiMus    SEXTUS.    Intcrprcs   laiinus    idcfu 


CHRONOTAXIS   GESTORUM   CHRISTI. 


26 


verbum  GraDCum  divcrsimodc  vcrlit,  pracsertim 
dum  una  vox  Lalina  vim  verbi  Gracci  non  asse- 
quitur  ,  ncc  adtcquat  :  sic  e7riT(//aw  ,  in  Marco 
fere  semper  vertit  comminari,  in  Luca  increpare, 
in  MaltliKO  imperare  \el  prcecipere ,  ul  Marc.  U. 
39  :  Et  exurgens ,  inquil,  comminatus  est  vento. 
Sed  Lucoe  cap.  8.  25  :  At  ille  surgcns ,  inquit,  m- 
crepuvit  ventum.  Matth.  8.  autem  v.  26  :  Tunc  sur- 
gens  ,  inquit  ,  imperavit  ventis  et  mari  :  quia 
e":ttTt//ioi  significat  prcccipere  sive  iviperare ,  non 
simpliciter,  5e(/ cam  increpatione ,  objurgationc 
et  comminatione ,  addilis  tninis  objurg^are  ,  intcr- 
minari,  et  interdicere. 

Dcnique  liuc  spcctant  Canones  GU.  quos  Epis- 
tolis  S.  Pauli  priefixi.  Epislolnc  enim  istai  cx- 
plicant  Evangclium  :  quia  Paulus  interpres  est 
Ghristi. 

Trigesimiis  septimus.  Evangclistre  saepe  bre- 
vitatis  studio  rem  gestam  implicant  ct  convol- 
vunt,  qua  d<;  causa  subinde  rcpugnanlia  diccre 
vidcnlur :  quare  res  gesta  interpreti  fusius  expli- 
canda  et  disiinctius  enuclcanda  est,  ut  conso- 
nantia  appareat.  SicLucascap.  7.  v.  3.  deCenlu- 
rionc  millcnle  icgatos  ad  Chrislum,  ut  servum 
suum  sanarct ,  ait :  Et  cum  audisset  deJesu, 
misit  ad  eum  seniores  Judceorum,  rogans  eum  ut 
veniret,et  salvaret  serv um  ejus ;cum\.amen  paulo 
post  subdil  cumdem  dixisse  :  Propter  quod  et 
meipsumnon  su7n  dignum  arbitratus  ut  venirem  ad 
te,  quia  scilicet  (.'go  sum  Gentiiis,  ideoque  in- 
dignus  tuo  aspcctu  ct  alloquio,  quare  pro  me 
submisi  ad  tc  scniores  Judaiorum  :  quomodo 
crgo  paulo  antc  pulat  co  se  dignum,  imo  rogat 
ut  Chrislus  veniat  ad  se?  Resp.  xa  rogans,  qua- 


tenus  rcfertur  ad  ro  ut  salvaret  servum  ejus,  per- 
tinet  adipsum  Centurionem;  quatenus  vero  re- 
fertur  ad  to  ut  veniret,  pcrlinct  ad  seniores  Ju- 
daeorum ,  qui  de  suo  hoc  addiderunt ,  putantes 
hoc  decere,  et  Ccnturionem  tacitc  hoc  cupere  : 
Lucas  tamen  tribuit  idipsum  quoquc  Centurioni, 
quiaquaj  legatus  dicit,  et  petit  nominc  legaotis, 
ha;c  lcgans  ipse  dicerc  ct  petere  censelur,  de  quo 
plura  Malth.  8.  v.6.  SicLucas  c.  19.  9.  ait  Chris- 
tum  dixisse  ZachaiO,  cum  domum  cjus  ingrede- 
rctur  :  Qaia  hodie  salus  domui  liuic  facta  est,  ubi 
involute  siguificat,  Zaclia,'oiu  Ciaislumcredente 
et  converso,  totam  familiam  heri  sui  exemplum 
secutam  in  Christum  credidisse,  et  sanciifica- 
tam  fuisse,  eliamsi  pauloante  solius  Zacbaei  cre- 
dcnlis  mcmincrit.  Sic  octo  heatiludines,  quas 
reccusct  Maitha;us  cap.  5.  v.  1.  ei  seqq.  Lucas 
c.  6.  20.  in  qualuor  contrahit. 

Trigesimus  octavus.  Christus  sanaturus  oegro- 
tos,  prius  ab  cis  solet  requircre  fidem,  qua  sci- 
licetcredant  Christum  id  posse  facere,  spcrentque 
faclurum  :  quare  fides  hacc  non  est  historica  el 
nuda,  noneiiani  charitateformalact  justificans, 
sedest  fides  miraculorum,  qua;  includit  certam 
spcm  et  liduciam  miraculi,  quod  scilicel  Chris-. 
lus  eos  sua  omnipotcnli  manu  sanabit,  qualis 
fuitfides  S.  Gregorii,  qui  idcirco  cognominalus 
est  Tbaumaturgus,  id  cst,  miraculorum  opifcx. 
Hanc  enim  fidcm  quasi  congruam  ad  miraculum 
dispositionem,  praerequirit  Christus,  unde  de 
illa  ait:  Amen  dico  vobis ,  si  habueritis  fldem  sicut 
granum  sinapis  ,  dicetis  monti  huic ;  Transi  hinc 
illuc  :  ettransibit,  et  nihil  impossibile  erit  vobis. 
Matth.  17.  19. 


POSTREMO  in  Evangeliis  solerter  expendendum  est  et  secernendum,  an  id  cjuod  Christus 
ait,  sit  consilium,  an  preeceptum,  an  promissio,an  permissio  diimtaxat(quulis  est  illa 
ad  Judam  proditorem  :  Quod  facis,fac  citius  ),  Joane  i3.  27;  an  parabola,  an  adagium,an 
emblema,  etc.  Quocirca  in  gratiam  lectoris  ex  singulis  Evangeliis  collcgi  (eo  quod  nemo 
hucusqiie  id  prsestiterit),  omnia  EvangeHca  consiHa,  praecepta,proinissa,  minas,  miracula, 
oracula  ,  sacramenta,  paradoxa,parabolas,  adagia,  emblemataet  aenigmata,  eaque  ordine 
suo  disposita  hic  subjicio. 

Accipe  ergo  primo  omnia  Consilla  per  Evangelium  sparsa  hic  in  unum  coUecta,  deinde 
praecepta  Evangelio  propria,  denique  mixta ,  id  est,  partim  consilia,  partim  praecepta. 
Consilia  et  praecepta  voco  ,  quae  ut  plurimum  sunttalia;  nam  et  consiiia  in  necessitate 
fiuntpraecepta,  et  praecepta  citra  necessitatem  subinde  fiunt  consilia,  ut  patet  in  praecepto 
eleemosyn?3. 


COn:<EL.    A    I.APIDF.    TOM.    MII. 


26 


CONSILIA  EVANGELICA. 


CONSIUA    EVANGELICA , 

QUiE    OMNIA    SUNT    DE    ACTIBLS    HEROICIS   VIRTUTUM    CIIRISTrANARUM  ,    IMO 

APOSTOLICARUM, 


1.  QiNEmodo  :  sicenimdecctnos  implereom- 
O  nem  justitiam.  Mattk.  3.  16. 

2.  Bcaii  paiipercs   spiritu  :  quoniam  ipsorum 

cst  rcgnum  coelorum.  Mattlu  5.  3. 

3.  Bcati  miies  :  quoniam  ipsi  possidebunt  ter- 

ram. 
U.  Bcati  qui   lugent  :   quoniam  ipsi  consola- 
buntur. 

5.  Beati  qui  esuriunt  et  siliunt  juslitiam  :  quo- 

niam  ipsi  saturabuntur. 

6.  Bcati  miscricordes   :    quoniam   ipsi  mise- 

ricordiam  consequcntur. 

7.  Beati  mundo  corde  :  quoniam  ipsi  Deum 

vidcbunt. 

8.  Beati  pacifici :  quoniam  filii  Dei  vocabuntur. 

9.  Beati  qui  persccutionem  patiuntur  propter 

justitiam  :  quoniam  ipsorum  cst  rcgnum 
coelorum. 

10.  Beati  cstis  ,  cum  maledixerint  vobis,  et  per- 

secuti  vos  fuerint,  ct  dixerintomne  malum 
adversum  vos  mentientes  propter  me  : 
Gaudete  et  exultate  :  quoniam  merces  vcstra 
copiosa  est  in  coelis. 

11.  Si  quis  te  percusserit  in  dexteram  maxillam 

tuam,  prtcbe  illiet  alteram.  Matth.  5.  v.  39. 

12.  Et  qui  vult  tecum  judicio  contendere,  ct  luni- 

cam  tuam  tollere  ,  dimitte  cietpallium. 
Ibid.  V.  ^O. 

13.  Quicumque  te  angariaverit  mille  passus,  vade 

cum  ilio  et  alia  duo.  Ibid.  v.  /il. 

14.  Omni  petenti  te  tribue  :  et  qui  aufert  quas 

tua  sunt,  ne  repetas.  Luc.  6. 30.  Matth.  5. 42. 

15.  Estote  vosperfecti,  sicutet  pater  vester  coe- 

lestis  perfectus  est.  Matth.  6.  48. 

16.  Sequere  me,  et  dimitte  mortuos  sepelire  mor- 

tuos  suos.  Matth.  8.  22. 

17.  Vos  autem  nolilc  vocari  Rabbi  :   unus  est 

enim  Magister  vester,  omnes  autem  vos 
Iratres  estis.  Matth.  23.  8. 

18.  Et  patrem  nolite  vocare  vobis  super  tcrram  : 

unus  est  enim  patervester  qui  in  ccelis  est. 
Ibid. 
Nec  vocemini  Magistri ,  quia  Magisler  vestcr 
unus  est,  Christus.  Ibid. 

19.  Qui  major  est  vestrum,  erit  minister  vester. 

Ibid. 
Qm  autem  se  cxaKaverithumiliabitur  :  et  qui 
se  humiliaverit  exaltabitiir.  Ibid. 

20.  Oporlet  semper  orare ,   et  nunquam  defi- 

cere.  Lac.  18.  1. 


22 


23 


21.  Sunt  Eunucbi ,  qui  se  castraverunt  proptcr 

regnum  coelorum.  Qui  poiest  capere  ,  ca- 

piat.  Matth.  19.  12, 
De  Virginibus  autem  pracceptum  Domini  non 

habco  :  consilium  autemdo,  tanquam  mi- 

sericordiam  consecutus  a  Domino,  ut  sim 

fidelis. 
Exisiimo  ergo  hoc  bonum  csse  propter  ins- 

tantem  necessitatem ,  quoniam  bonum  est 

homini  sic  esse. 
Sivis  perfectus  csse,  vade,  vende  qunc  ha- 

bes,  ct  da  pauperibus,  ethabebis  thesau- 

rum  in  coelo,  et  veni ,  sequere  me.  Matth. 

19.  21. 

24.  Maria  opiimam  partem  clcgit,  quae  non  au- 

feretur  ab  ea.  Luc.  10.  42. 

25.  Majorem  hac  dilectionem  nemo  habet ,  ut 

animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis. 
Joan.  15.   13. 

26.  Mutuum  date ,  nihil  inde  sperantes.  Luc.  6. 35. 

Benefacite  his  qui  oderunt  vos  ,  et  orate 
pro  persequentibus  et  calumniantibus  vos. 
Matth.  5.  44. 

27.  Benefacite  his  qui  oderunt  vos  ,  et  orate  pro 

persequeniibus  et  calumnianiibus  vos. 
Matth.  5.  44. 

Et  accedens  unus  Scriba  ,  ait  illi :  Magister, 
sequar  te  quocumque  ieris. 

Etdicit  ei  Jesus  :  Vulpes  foveas  habent,  et 
volucres  coeh  nidos  :  Filius  autem  hominis 
non  habet  ubi  caput  reclinet.  Matth.  8.  19. 

Ecce  nos  rehquimus  omnia ,  et  secuti  sumus 
te.  Quidergo  eritnobis?Ma^;/i.  19.  27. 
30.  Denique  consilium  Evangelicum  est ,  Evange- 
lizare  gralis ,  non  accepto  ullo  prcedica- 
tionis  stipendio  aut  suniptu,  utifecit  S.  Paa- 
lus  labore  manuum  se  suosque  sustentans, 
qui  proinde  ait :  Quae  est  ergo  merccs  mea  ? 
ut  Evangelium  praedicans  sine  suuiptu 
ponam  Evangehum.  1.  Cor.  9.  18.  Jure 
enim  natura  ct  divino  Apostoius  vivere  po- 
test  ex  Evangelio  :  dignus  est  enim  opera- 
rius  mercede  sua  :  unde  si  gratis  evange- 
tizat,  facit  opus  liberale  et  supererogationis, 
quod  consilii  est ,  non  pracepti. 

Ex  dictis  liquet  multa  esse  consilia  Evangetica, 
sed  prcecipue  tria  ,  scilicet  voluntarice  pau- 
pertatis  ,  castitatis,  et  obedientice  religiosce, 
uti  contra  novantes  uno  ore  docent  omnes 
orthodoxi. 


28 


29 


\. 


PIliECEPTA    EVANGELIO    PROPRIA  , 

NEC  IN  LEGE  VETERI    EXPRESSA. 


POCNITEPTIAM  agitC 
regnum  coelorum. 


appropinquavit  enim 
„      _  Matth.  4.  17. 

2.  Sic  luceat  hix  vestra  coram  hominibus  ,  ut 
videant  opera  vestra  bona  ,  et  glorificent 
patrem  qui  in  coelis  est.  Mattli.  5.  16. 

S.  Si  olTers  munus  tuum  ad  aliare ,  et  ibi  recor- 
datus  fueris  ,  quod  fratcr  tuus  habet  ali- 
quid  adversum  te,  relinqueibi  munus  tuuni 
ante  altare,  et  vade  prius  reconcihari  fratri 
luo,et  tunc  vcniens  offcres  munus  luum. 
Matth.  5.  23. 


Esto  consentiens  advcrsario  ( actori  et  accii- 
satori ,  queni  verbo  et  verbere  lcesisti )  tuf) 
dum  es  in  via  cum  eo,  ne  forte  tradat  te 
adversarius  judici,etjudex  tradatteminis- 
tris,  et  in  carcerem  mitlaris.  Matih.  5.  25. 

Qui  vidcrit  mulierem  ad  concupiscendani 
eam,  jam  moechatus  cst  eamincorde  suo. 
Matth.  5.  28. 

Quod  sioculus  tuus  [veimanus)  dexter  scan- 
dalizat  te ,  erue  eum  et  projice  abs  te. 
Matth.  5. 29. 


PRyliCEPTA 

7.  Omnis  qui  dimiserit  uxoicm  suam,  cxcepta 

fornicationis  causa ,  facit  oam  moecliari ,  et 
qui  dimissam  duxcrit,  adultcrat.  Matlh.b.S^. 

8.  Diligite  ininiicos  vestros,  ut  silis  Jilii  patris 

vestri ,  qui  in  coclis  esl,  qui  solem  suum 
oriri  facit  super  l)onos  et  malos,  ct  pluit 
superjustos  et  injuslos.  Maiik.  5.  ^3. 

9.  Qui  irascitur  fratri  suo,  reus  erit  judicio  : 

qui  aut(;m  dixerit  fralri  suo  raca,  reus  erit 
coucilio  :  qui  autem  dixerit  fatue,  reus  erit 
geliennoc  ignis.  Matlk.  5.  22. 

10.  Atlendite  ne  justitiam  vestram  faciatis  coram 

]iominii)us  ,  ut  videamini  ab  eis  :  alioquin 
merccdemnon  lial)e])ilis  apud  patremves- 
trum,  qui  in  coelis  est.  Maiik.  C.  1. 

11.  Tu  autem  cum  oraveris,  intra  in  cubiculum 

tuum  ,  ct  clauso  ostio  ora  patrcm  tuum  in 
abscondito  :  et  pater  tuus,  qui  videt  in  abs- 
condito,  reddel  tibi.  Ibid.  v.  G. 

12.  Oi'anles  nolite  multum  loqui  [ore,  sed  corde) 

sicut  Ethnici.  Ibid.  v.  7. 

13.  Sicergo  vos  orabitis  :  Pater  noster,  qui  cs  in 

coclis :  sanctificetur  nomen  tuum  :  advcniat 
regnum  tuum  :  fiat  voluntas  lua,  etc. 
\k.  Nolite  thesaurizare  vobis  thesauros  in  terra, 
etc. ,  sed  in  coelo.  Mattk.  6.  19. 

15.  Non  potestis  Deo  servire  etmammonoe.  Matth. 

6.  2a. 

16.  Ne  soUiciti  siiis  animae  veslriTc  quid  mandu- 

cetis,  ncque  corpori  vestro  quid  indua- 
mini.  Matth.  6.  25. 

17.  Ouocrite  ergo  primum  regimm  Dei,  et  justi- 

liam  ejus,  et  haec  omnia  adjicientur  vobis. 
Nolite  ergo  solliciti  esse  in  crastinum. 
Matth.  6.  35. 

18.  Nolite  judicare,  utnonjudiceraini.  Ma;//i.  7. 1. 


EVANGELICA.  27 

19.  Nolite  sanclum  dare  canibus ,  neque  mlttatis 

margaritas  vestras  ante  porcos.  q.  d.  NoUte 
sanctadogmata  tradere incredulis  et  obstina- 
tis,  qui  ea  rideant  et  subsannent.  Mattli.  7.  C. 

20.  Quoccumque  vultis  utfaciant  vobis  homines, 

et  vos  facite  ilUs.  Matth.  7.  12. 

21.  Intrate  per  angustam  portam ,  quia  lata  porta, 

et  spatiosa  via  est  qu;e  ducit  ad  pcrditio- 
ncm.  Matth.  7.  13. 

22.  Qui  dixerit  [verbum)  contra  Spiritum  sanc- 

tum  non  remittetur  ei,  neque  in  lioc  seculo, 
neque  in  futuro.  Mallk.  12.  32. 

23.  Omne  verbum  otiosum,  quod  locuti  fuerint 

homines,  reddent  rationemde  eoin  die  ju- 
dicii.  Ex  verbis  enim  tuis  justificaberis  :  et 
ex  verbis  tuis  condemnaberis.  Mattk.  12. 3G. 

2Zj.  Nisi  conversi  fueritis,  et  elTiciamini  sicut  par- 
vuli,  non  intrabitis  in  regnum  cadorum. 
Matth.  18.  3. 

25.  Si  autem  peccaverit  intefrater  luus,  vade  et 
corripe  eum  inter  le  et  ipsum  solum  :  si  te 
audierit,  lucratus  cris  fratremtuum.  Ibid. 
V.  15. 

2G.  Si  autem  te  non  audierit ,  adhibe  tecum  adliuc 
unum  vel  duos,  ut  in  ore  duorum  vel  trium 
lestium  stet  omne  verbum.  Ibid. 

27.  Quod  si   non  audierit  eos,  dic  Ecclesiae;  si 

autem  Ecclesiam  non  audierit,  sit  tibi  sicut 

Ethnicus  et  publicanus.  Ibid. 

Amen  dico  vobis,  qua^cumque    alligaveiilis 

super  terram,  crunt  ligata  et  incoelo,  et 

quaecumquc  solveritis  superterram,  erunt 

soluta  et  in  coelo.  Ibid. 

Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diligatis  invicem 

sicut  dilcxi  vos.  Joan.  13.  ?>h.  His  adde  prcp- 

cepta  Sacramenlorum,  quoeinferius  a([cram. 


MIXTA  ,  HOC  EST  ,  PARTIM  CONSILIA  , 


PARTIM    PR^CEPTA. 


1.  T7G0  autcm  dico  vobis  non  jurare  omnino. 
Ih  Matth.  5.   34. 

2.  Sit  aulem  scrnio  vester,  est,  est  :  non,  non  : 

quod  autcm  his  abundantius  est,  a  malo 
est.  Matth.  5.  37. 

5.  Cum  jojunas,  unge  caput  tuum  et  facicm 
tuamlava,ne  videaris  hominibus  jejunans, 
sedpatrituoquiest  inabscondito.  q.  d.Cum 
Jejunas,  noliidpstenlare,  sedcela  ct  dissimula 
per  corporis  animique  alaa'itatem  et  loeti- 
tiam.  Mattk.  6.  17.  Idemdixit de Elecmosyna. 
V.  3.  dc  Oratione  vers.  6. 

U.  Petilc  ct  dabitur  vobis  :  quaerite  et  inveniclis  : 
pulsale  ct  aperietur  vobis.  Matth.  7.  7. 

5.  Qui  recipit  Prophetam  in  nomine  Prophet.-c, 
merccdcui  Prophetae  accipiet :  et  qui  re- 
cij)it  justum  in  nomine  justi,  mcrcedem 
jusii  accipiet.  Matih.  10.  61. 

G.  Et  quicunif|ue  potiun  dederit  uni  cx  minimis 
istis  calicem  aquoe  frigid;c  tanlum  in  no- 
mine  discipuli,  amen  dico  vobis,  nonperdet 
mercedeni  suam.  Ibid. 

7.  Venilc  ad  me,  omnes  quiIaboratis,et  onerati 


eslis,  et  ego  rcficiam  vos.  ToUite  jugum 
meum  super  vos,et  discite  a  me,  quia  mi- 
tis  sum  ct  humilis  corde,  etinvenielis  re- 
quiem  animabus  vestris.  Maith.  11.  28. 

8.  Quicumque  fecerit  voluntatem  Patris  mei  qui 

incoelis  cst,  ipse  meus  frater.et  soror,  et 
mater  est.  Matth.  12.  50. 

9.  Si  quisvult  post  me  venire,  abneget  scmct- 

ipsum,  ct  tollat  crucem  suam,  etsequatur 
me.  Matlh.  16.  26. 

10.  Vendite  qua?  possidetis,  el  date  eleemosynam. 

LucoB  12.  33. 

11.  Vigilatcilaqueomni  tcmporeorantes,  utdigni 

habeamini  fugere  istaomnia,  quse  futur.i 
sunt,  etstareanteFiIiumhominis.LHC.21.3G. 

12.  Scrulamini  Scripturas.  Joan.  5.  39. 

13.  Operamini  non  cibum  qui  perit,  sed  qui  per- 

manet  in  vitam  .Tetcrnam,  quem  Filius  ho- 
minis  dabit  vobis.  Hunc  cnimPater  signa- 
vit  Deus.  Joan.  6.  27. 
l/i.  In  hoc  cognoscent  omnes  quoddiscipuli  mei 
estis,  si  dilectioncmhabucrilis  ad  invicem. 
Joan.  13.  35. 


PK^CEPTA   ET  CONSILIA    A    CliRISTO 

SEORSIM     DATA 


!.  T7EMTE  post  me ,  et  facitim  vos  ficri  pisca- 

V    lores  hominum.   Matlh.  U.  19. 
%  In  viam  Gcntium  ne  abieriiis,  et  in  civitatc 
Samarilanorumneintraveriiis  :  sed  potius 


APOSTOLIS. 

ite  ad  oves  qua;  perierunt  domus  Isracl. 
Mafth.  10.  5. 
".  EuiUes  auteni  praedicnte  diccntes ,  quia  ap- 
propinquavit  regnum  ca-lorum.  Ibid. 


28 

U. 

5. 
6. 


PRiECEPTA  EVANGELICA. 


9. 
10. 


11. 
12. 

15. 

li. 

15. 
16. 
17. 

18. 


10. 


iDfirmoscurale,  moiluos  suscitalc,  leprosos 

nuindule,  (la;monia  ejicitc  : 
Gratis  acccpibtis,  gratis  date.  Ibid. 
Nolite  possidere  aurum,  neque  argentum, 

neque  pecuniani  in  zonis  veslris.  IbUl. 
Nonpcram  in  via,  neque  calceamenla,  ne- 

q\ie  virgam  :  dignus  est  enim  operarius 

cibo  suo.  Ibid. 
Iii  quauicumqucautemcivilatem  autcaslcUum 

iutravcritis,  interrogate  quis  in  ea  dignus 

sit,  et  il)i  manete  donec  exeatis.  Ibid. 
lutrantes  autcmin  domum ,  salutate  eam  di- 

centes  :  Pavhuic  domui.  Ibid. 
Et  quicumque  non  receperit  vos,  nequc  au- 

dicrit  scrmoncs  vestros ,  exeunles  foras  de 

domovelcivitate,  cxcutiiepulverem  dcpe- 

diijus  vestris.  Ibid.  v.  I/4. 
Amen  dico  vobis  :  Tolerabilius  erit  terric  So- 

domorumct  Gomorrhaeorum  indiejudicii, 

quam  ilh  civitati.  Ibid. 
Eccc  cgo  miito  vos  sicutoves  in  medio  lupo- 

rum.  Estote  ergo  prudentes  sicut  serpen- 

>cs,  et  simphces  sicut  columbrc.  Ibid.  v.  16. 
Cavete  autcm  ab  homlnibus.  Tradent  enim 

vos  in  conciHis,  et  in  synagogis  suis  flagel- 

labunt  vos.  Ibid.  v.  17. 
Et  adpro^sidcs,  ct  ad  reges  ducemini  prop- 

tcrmcin  lcstimoniumilhs  etgcntibus.Z/><rf. 
Cum  aulem  tradentvos,  noHte  cogitarequo- 

modo,  aut  quid  loquamini:  dabiturenira 

vobis  in  illa  liora  quid  loquamini.  Ibid.  v.  19. 
Non  cnim  vos  eslis  qui  loquimini,  sedspiritus 

patris  vestri,  qui  loquitur  in  vobis.  Ibid.    ^ 
Cum  autem  persequenlur  vos  in  civitate  ista, 

fugite  ad  aliam.  Amen  dico  vobis,  non  con- 

summabiiis  civitates  Israel,  donecveniat 

Fihus  hominis.  Ibid.  v.  23. 
Ne  ergo  timueritis  eos.  Niliil  enim  est  opcr- 

tum,  quod  non  revelabitur  :  et  occultum  , 

quod  non  scietur.  Ibid.  v.  26. 
Quoddico  vobis  in  tenebris,  dicite  in  lumi- 

ne,  etquod  in  aure  auditis  praedicate  super 

tecta.  Ibid. 
Etnolitc  timerc  eos  qui  occidunt  corpus ,  ani- 

mam  autem  non  possunt  occidere :  sed  po- 

lius  timete  eum,  qui  potest  et-  animam  ct 

corpus  perdere  in  gehennam.  Ibid.  v.  28. 
Nolite  arbitrari  quia  pacem  venerim  mittcrc 

in  terram,  non  veni pacem  mittere,  sed  gla- 

dium.  Veni  enim  separare  homincm  ad- 

versus  palrem  suum,  et  filiam  adversus  ma- 

trcm  suam,  et  nurum  adversus  socrum 

suam.  Et  inimici  hominis  domestici  ejus. 

Ibid.  v.  ZU. 
Quiamatpatrem  autmatrem  plusquammc, 

nonestme  dignus;etqui  amatfilium  autfi- 


1. 


liam  super  mc,  non  cstmc  dignus.  TWd.v.  37- 

20.  Et  qui  non  accipit  cruccm  suam  ei  sequitur 

me,  noncst  medignus. 

21.  Qui  invcnit  animam  suam,  perdct  illam  : 

etqui  pcrdidcrit  animani  suam  propter  me 
inveniet  cam.  Ibid.  v.  35. 

22.  Qui  rccipit  vos,  me  recipit :  et  qui  mc  rcci- 

pil,  rccipit  cum  qui  me  misit.  Ibid.  v.  iO. 

^S.  Ncmini  dixerilis  visionem  (  Transfiguratio- 
nis)  donec  Filiushominis  ^  mortuis  re- 
surgal.  Mattli.  17.  9. 

2/4.  Ut  aulem  non  scandalizemus  eos  [exactores 
didrachmi  pro  tributo  ),  vade  ad  mare  el 
milte  hamum,  cl  eum  pisceni,  qui  primus 
ascenderit,  toUe  :  ct  aperlo  orc  ejus,  in- 
venics  statcrem:  illum  sumens,  da  eis  pro 
me  et  te  (0  Petre).  Mattli.  17.  26. 

25.  Qusccumque   alligaverilis    super    terram  , 

erunt  ligata  et  in  coelo,  ct  qu£ccumque  sol- 
veritis  supcr  terram  ,  erunt  soluta  et  in 
coelo.  Maltli.  18.  18. 

26.  Quicumque  voluerit  inter  vos  major  ficri , 

sit  vester  ministcr. 
Et  qui  voluerit  inler  vos  primus  csse  ,  erit 

vcster  servus.  Mattlt.  20.  26. 
Sicut  Filius  hominis  non  venit  ministrari, 

sed  ministrare,  et  darc  animam  suam  re- 

dcmplionem  pro  mullis.  Ibid. 

27.  Tristis  est  anima  mea   usque  ad  mortem  : 

sustinete  hic  et  vigilate  mecum  :  Vigilate  et 
oraie ,  ut  non  intretis  in  tentaiionem. 
Matth.  26.  38. 

28.  Ego  rogavi  pro  te  {uPet7-e)  ut  non  deficiat 

fides  tua,  et  tu  aliquando  conversus,  con- 
firnia  fralres  tuos.  Liic.  22.  32. 

29.  Deinde  dicit  Thomae  :  Infer  digitum  tuum 

huc,  et  vide  manus  mcas  :  et  affer  manum 
luam,  ct  mitie  in  latus  meum  ;et  noli  esse 
incredulus,  sed  fidelis.  Joan.  20.  27. 

30.  Mittite  in   dexteram  navigii  rete  ,  et  invc- 

nietis,  etc. ;  afTerte  de  piscibus  quos  pren- 
didistis  nunc  ,  etc.  Veniie,  prandete.  Joan. 
21.  6.  et  seq. 

31.  Simon  Joannis  ,  diligis  me  plus  his?  dicit 

ei  :  Etiam,  Domine,  tu  scis  quia  amo  te. 
Dicit  ei  :  Pasce  agnos  meos. 
Dicit  ei  iterum  :  Simon  Joannis  ,  diligis  me? 
Ait  illi :  Etiam,  Domine,.tu  scis  quia  amo 
te.  Dicit  ei :  Pasce  agnos  meos.Ibid.  v.  15. 

32.  Eunles  docete  omncs  Gentes,  baplizantes  eos 

in  nomine  Patris,  et  Fihi,  et  Spiritussanc- 
ti :  docentes  eos  servare  omnia  qusecum- 
quc  mandavi  vobis.  Mattli.  28.  19. 
Et  ego  milto  promissum  palris  mei  in  vos. 
Vos  autem  sedete  in  civitatc,  quoadusque 
induamini  virtute  ex  alto.  Luc.  2U.  ^9. 


PROMTSSA   EVANGELICA. 


NE  timeas,  Zacharia,  quoniam  exaudita  est 
deprecatio  tua,  et  uxor  tua  Elizabeth  pa- 
riel  tibi  filium,ct  vocabis  nomen  ejus  Joan- 
nem. 
Et  crit  gaudiumtibi,  et  exultatio,  et  multi  in 

nativitateejus  gaudebunt.  L«c.  1.  13. 

Eritcnim  magnuscoram  Domino  ;  ct  vinum 

et  siceram  non  bibet,  et  Spiritu  sancto  re- 

plebilur  adhuc  cx  utero  matris  suoe.  Ibid. 

Et  multos  filiorum  Israel  convertetad  Domi- 

num  Deum  ipsorum. 
Et  ipse  prsccedet  ante  illum  in  spiritu  et  vir- 
tute  Eli.T  ;  nt  convertat  corda  palruro  in 


filios,  etincredulos  ad  prudenliam  justo- 
rum,  parare  Domino  plebem  perfeclam. 
Ibid. 
Ne  timeas  ,  Maria  :  invenisti  enim  gratiam 
apud  Deum. 
5.  Ecce  concipies  in  utero,  ct  paries  filium,  (.t 
vocabis  nomen  ejus  Jesum. 
Hic  erit  magnus  ,  et  filius  Altissimi  vocabi- 
tur  :  et  dajjit  illi  Dominus  Deus  sedem  Da- 
vid  patris  sui ,  et  regnabit  in  domo  Jacob 
in  aeternum.  Et  regniejus  non  erit  finis. 
Ibid.  v.  30. 
G.  Beati  paupercs  spiritu  ;    quoniam  ipsorum 


PnOMlSSA  EVANGELICA. 


29 


7. 
8. 


10. 
11. 

12. 
13. 

l.'i. 


15. 

16. 
17. 


18. 
19. 

20. 

21. 

22. 
23. 


2?! 


est  regnum  coDloruni.  MattU.  6.  3.  Ibld.  in 
seq.  idem  rcgnum  aliis  titulis  ctnominibus  y 
ceteris  septein  bcalitudinihus  proviittilur. 

Qui  recipii  vos  ,  mc  rccipit  :  cl  qui  rccipil 
me  ,  recipjl  cum  qui  me  niisit.  Mattli. 
10. /lO. 

Qul  rccipitProphctam  in  nomine  Prophetic, 
mcrccdcm  Prophcl.ne  accipict  ;  ct  qui  re- 
cipitjustum  innoraine  justi  ,  mercedem 
justi  accipiet.  Ibid. 

Et  quicum(iue  polum  dedcrit  uni  ex  miui- 
mis  islis  caliccm  aqu.T  frigidaj ,  tanlum  in 
noinine  disci])uli  :  amcn  dico  vobis ,  non 
pcrdct  mercedcm  suam.  Ibid. 

Justi  fulgcbunL  siciit  sol  in  regno  palris  co- 
rum.  Mattlt.  1.".  v.  UZ. 

Beatus  cs  Simon  I$ar-Jona:  quia  caro  ct  san- 
guis  j)on  rcvclavit  libi ,  scd  Paler  mcus, 
qui  in  coclis  cst.  Mallh.  16.  17. 

Et  cgo  dico  til)i ,  qnia  lu  es  Pclrus ,  ct  super 
hanc  pclrani  jcdificabo  Ecclcsiam  mcam, 
ct  portic  infcri  non  pracvalebunt  adversus 
cam. 

El  libi  dabo  clavcs  regni  ccelorum  :  et  quod- 
cumque  ligavcris  super  terram,  eril  hga- 
tum  et  in  cochs  :  ct  quodcumque  sol- 
■veris  super  tcrram ,  crit  solulum  et  in 
coclis.  Malth.  16.  17. 

Si  duo  cx  vobis  conscnserint  supcr  terram  , 
de  omni  re  quamcumquc  pcticrint ,  (ict  il- 
lis  .'i  Palrc  mco  qui  in  cochs  cst.  Laith. 
18.19. 

Lbi  enim  suntduo  veltres  congregati  in  no- 
mine  meo  ,  ibi  sum  in  mcdio  eorum.  Ibid. 

Tunc  accedcns  Petrns  ad  eum  dixit  :  Do- 
mine,  quolies  pcccabii  inme  fratermeus, 
et  dimittam  ei  ?  usque  septies  ? 

Dicit  ilii  Jesus  :  Non  dico  tibi  usque  septies, 
sed  usque  septuagies  septies.  Ibid. 

Sunt  Eunuclii  ,  qui  se  castraverunt  propter 
regnum  ca-lorum.  Malth.  19.  11. 

Quia  h.TC  dicit  Dominus  Eunuchis  :  Qui 
custodicrint  Sabbata  mea ,  et  clegerintquic 
egovolui,  et  lenuerint  foedus  meum, 

Dabo  eis  in  domo  mea  et  in  muris  meis  lo- 
cum,  ct  nonjcn  mclius  a  filiis  et  fihabus: 
nomen  sempiternum  dabo  eis  quod  non 
peribit.  Isaim  26.  U. 

Vade  ,  vende  quac  habes  ,  et  da  pauperibus  , 
ethabcbis  Ihcsaurumin  coelo.  il/a/</j.l9. 21. 

Anien  dicovobis  ,  quod  vos  ,  qui  secuti  estis 
me,  in  regcneratione  cum  sederit  filius 
hominis  in  sede  majestatis  sufc  ,  sedebitis 
et  vos  super  scdcs  duodecim  ,  judicantes 
duodccim  tribus  Israel. 

Et  oninis  qui  reliquerit  domum,  velfratres, 
aui  sororcs  ,  aut  patrem  ,  aut  matrcm  , 
uut  uxorcni  ,  aut  filios  ,  aut  agros  propter 
npmcn  meiim,cenluplum  accipiet,  etvi- 
lam  jclernam  possidebit.  Ibid. 

In  resurrcctione  ncquc  nubcnt ,  neque  nu- 
bcniiir,  sed  crunt  sicut  Angeli  Dei  in  coclo. 
Mullh.  22.  30. 

Eiigc,  scrve  bone  eifidclis :  quia  super  pauca 
fuisli  fidelis,  super  multa  tc  constituam, 
inlra  in  gaudiuni  Domini  tui.  Malth.  25.  23. 

Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  us- 
que  ad   consummationem   seculi.  Matth. 
_  28.  20. 

Signa  nutem  cos  qui  crediderint  ,  hocc  se- 
qiicmur:In  nominc  meo  diemonia  ejicicnt: 
linguis  lo(iucntur  novis. 


25. 


26. 
27. 


28. 

29. 
30. 

51. 

32. 


Zh. 
35. 

36. 

37. 
38. 


39. 


hO. 
41. 


42. 


43. 


44. 


45. 


Serpenles  tollcnl  :  et   si  mortifcrum   quid 

biberint ,  non  eis  nocebit  :  supcr  a^gro» 

manus    imponent,    ei  bcne    habebuni. 

Marci  16.  17. 
Habcte  fidcm  Dei. 
Amen  dico  vobis  :  quia  quicumquc   dixcril 

huic  monti :  ToIIere  ct  mittere  in  mare ;  v.i 

non  hfcsitaverii  in  corde suo,  sed  credidcrii 

quiaquodcumque  dixerit  fiat ,  fict  ei. 
Propterea  dico  vobis ,  omnia  quae  orantes 

petilis,  credite  quia  accipietis,  etevenienl 

vobis.  Marci  11.  22. 
Nunc  dimitlis  servum  tuum,  Dominc,  secun- 

dum  vcrbum  tuum ,  in  pacc.  Luc.  1.  29. 
Spiritus  Domini  supcr   me ;   propter  qiiod 

unxit  me  ,  evangclizare  paupcribus  misii 

me,  sanare  contritos  corde, 
Pracdicare  captivis  rcmissionem  ,  et  caccis  vi- 

sum,  dimittereconfractosin  remissionem, 

proedicare  annum   Domini  acccptum ,  et 

diem  retributionis.  Lucce  4.  18. 
Ecce  dedi  vobis  potestatem  calcandi  super 

scrpenlcs  et  scorpioncs  ,  ct  supcr  omnem 

virtutem  inimici,  et  nihil  vobis  nocebit. 
Verumtamen  in  hoc  noliie  gaudcre,  quia  spi- 

ritus  vobis  subjiciunlur  ;  gaudetc  autem  , 

quod  nomina  vcstra  scripta  sunl  in  ccelis. 

LuccB  10.  19. 
Martha ,  Martha  ,  sollicita  es  ct  turbaris  erga 

plurima.    Porro  unum  est  necessarium. 

Maria  optimam  pariem  elcgit,  qu.T)  non 

aufcretur  ab  ea.  Lucce  10.  41. 
Omnis  quicumque  confcssus  fuerit  me  co- 

ram  hominibus,et  Filiushominis  confite- 

hiturillum  coram  Angelis  Dei.  Luc.  12.  8, 

Matth.  10.  32. 
Quicrite  primum  regnum  Dei ,  et  justiiiitnj 

ejus,    et  hccc  omnia   adjicienlur   vobis, 

Matth.  6.  33. 
Ignem  veni  mittere  in  terram  ;  et  quidvolo, 

nisi^ut  accendaiur  ?  Lucce  13.  49. 
Injicicnt  vobis  manus  ,  etc.  Ponite  ergo  in 

cordibus  vestris ,  non  praemeditari  quem- 

admodum  respondeatis. 
Ego  enim  dabo  vobis  os  et  sapientiam  ,  cui 

non   poterunt  rcsistere,  et  contradicere 

omnes  adversarii  vestri.  Luc.  21.  13. 
Vos  auiem  estis  qui  permansislis  mecum  in 

tentationibus  mcis. 
Et  ego  dispono  vobis  ,  sicut  disposuit  mihi 

Pater  meus  ,  rcgnum. 
Ut  edntis  et  bibatis  supcr  mensam  meam  in 

rcgno  meo  :  et  scdcatis  super  thronos  judi- 

cantesduodecim  trii)uslsrael.  Luc.  22.  28. 
Pax  vobis,  egosum,noIitetimere.  Luc.  24.  36. 
Et  ego  millo  promissum  Palris  mci  in  vos  : 

vos  autem  sedete  in  civitatc ,  (luoadusque 

incluamini  virtute  ex  alto.  Ibid.  v.  49. 
Eduxit  autem  eos  foras  in  Bcthaniam :  et  ele- 

vatis  manibus  suis  bcnedixit  eis. 
Et  factum  est,  cum  benediccrctillis .  recessit 

ab  cis  ,  et  ferebatur  in  c(rlum.  Ibid. 
Et  ipsi  aciorantes  regressi  sunt  in  Jerusalem 

cum  gaudio  magno. 
Et  erant  scmpcr  in  tcMTipIo  laudantcs,  et  be- 

nedicenles  Dcuid.  Aincn.  Ibid. 
Oves  mccvocem  nicam  audiunt :  et  ego  cog- 

nosco  eas  ,  et  scquuntiir  me. 
Et  ogo   vilam  .Tlcrnam  do  cis  :  et  non  per- 

ibunt  in  ;cternum:et  non  raniet  eas  quis- 

quam  dc  manu  mea.  Joan.  10.  27. 
Vado  pararc  vobis  locum.  Et  si   abicro  ,  cl 


so 


66. 


Ul. 


68. 


69. 
50. 


51. 


52. 


53. 


prajparavcro  vobis  locuin  ,  iterum  venio, 
el  accipiam  vos  ad  mcipsum  ,  ul  ubi  sum 
ego ,  cl  vos  silis.  Joan.  1/j.  2. 

Amen  dico  vobis  ,  qui  crcdit  in  me  ,  opera 
qua?  ego  facio  ei  ipse  facict,  et  majora  ho- 
rum  facicl  :  quia  ogo  ad  Patrem  vado. 

Et  quodcumque  pciieritis  Palrcm  in  nomine 
meo ,  hoc  faciam ,  ut  gloriQcetur  Pater 
in  Filio.  Joan.  16.  12. 

Et  ego  rogal)0  Patrem ,  et  alium  Paracletum 
dal)it  vobis ,  ut  maneat  vobiscum  in  aeter- 
num. 

Spiritum  veritatis,  quem  mundus  non  potest 
accipere,  quia  non  vidct  eum  ,  nec  scit 
eum  ;  vos  auiem  cognoscetis  eum ,  quia 
apud  vos  manebit  et  in  vobis  erit. 

Non  rclinquam  vos  orphanos  ,  veniam  ad 
vos.  Joan.  16.  16. 

Qui  habet  mandata  mea ,  et  servat  ea  ,  ille 
est ,  qui  diligit  me.  Qui  autem  diligit  me, 
diligelur  a  Patrc  meo  ;  et  ego  diligam 
eum ,  et  manifestabo  ei  meipsum.  Joan. 
16.21 


MliN.E  EVANGEL1C.E. 

lieritis  Patrcm  in  nomine  meo ,  det  vobis. 
Joan.  15.  15. 
66.  Cum  auicm  venerit-Paraclelus,  quem  ego 
miltani  vobis  k  Patre ,  spiritum  vcritatis , 
qui  a  Patre  procedit,  ille  testimonium  per- 
hibcbit  de  me. 
Et  vos  teslimonium  perhibcbitis  ,  quia  ab 
inilio  mecum  eslis.  Joan,  15.  26. 

55.  Cum  autcm  vcnerit  illc  spiritus  vcritatis  ,  do- 
cebit  vosomnem  verilaicm  :  non  cnim  lo- 
quelur  a  semclipso,  sed  qua;cumquc  au- 
dict,  loquelur,  et  quai  venlura  sunt  an- 
nuntiabit  vobis.  Joan.  16.  13. 

56.  Sanciifica  eos  in  vcritate,  etc.  Et  pro  eis  ego 
sanciifico  meipsum,  ut  sint  et  ipsi  sancli- 
ficali  in  veritate.  Joan.  17.  17. 

57.  Non  pro  cis  aulem  rogo  tantum ,  sed  et  pro 
eis,  qui  crediiuri  sunt  per  verbum  eorum 
in  me.  Ibid.  v.  20. 

58.  Ut  omncs  unum  sint,  sicut  tu  Pater  in  me, 
el  ego  in  le  ,  ut  et  ipsi  in  nobls  unum  sint, 
ut  credat  mundus  quia  tu  me  misisti.  Ibid. 
V.  21. 


Si  quis  diligit  me  ,  sermonem  meum  serva- 
bit ;  ct  Pater  meus  diliget  eum ,  et  ad  eum 
veniemus,  et  mansionem  apud  cum  facie- 
mus.  Joan.  16.  23.  59. 

Jam  non  dicam  vos  scrvos ,  quia  servus  nes- 
cit  quid  faciat  dominus  ejus  :  vos  autem 
dixi  amicos,  quia  omnia  qu;ccumque  au- 
divi  h  Palre  meo,  noia  feci  vobis.  Joan.  15.16. 

Non  vos  me  elegistis  ,  sed  ego  elegi  vos  ,  et     60. 
posui  vos  ut  eatis,  et  fructum  afferatis,  et 
fructus  vester  maneat :  ut  quodcumque  pe- 


Et  ego  charitatem  quam  dedisti  mihi,  dedi 
eis,  ut  sint  unum ,  sicut  et  nos  unum 
sumus.  Ibid.  v.  22. 

Pater,  quos  dedisti  mihi,  volo  utubi  sumego, 
et  illi  sint  mecum,  ut  videant  charitatem 
meam  ,  quam  dedisti  mihi  :  quia  dilexisti 
me  ante  constilulionem  mundi.  Joan. 
17.  26. 

Mulier  ,  ecce  filius  tuus.  Deindc  dicit  disci- 
pulo  :  Ecce  malertua.  Et  exilla  hora  acce- 
pit  eam  discipulus  in  sua.  Joan.  19.  26. 


MINyE   EVANGELTC^. 


1. 


Q: 


uicuMQUE  non  recepent  vos,  neque   au- 
dierit  sermones  vestros ,  exeuntes  foras 

de  domo  vel  civitate ,  excutite  pulverem 

de  pedibus  vestris. 

2.  Amen  dico  vobis  ,  tolerabilius  erit  terrai  So- 

domorum  et  Gomorrhaeorumindie  judicii, 
quam  illi  civitati.  Mattli.  10.  16. 

3.  Vae  tibi ,  Corozain  :  Va3  tibi,  Bethsaida ;  quia  si 

inTjToet  Sidone  facta3  essentvirlutes,  quae 
factae  sunt  in  vobis,  olim  in  cilicio  etcinero 
poeniteniiam  egissent.  Mattlu  11.  21. 
6.  Verumtamen  dico  vobis,  Tyro  et  Sidoni  le- 
missius  erit  in  die  judicii,  quam  vobis. 
Ibid.  V.  22. 

5.  Et  tu,  Capharnaum,  numquid  usque  in  CCE- 

lum  exallaberis  ?  usque  in  infernum  dcs- 
cendes  ;  quia  si  in  Sodomis  factae  fuissent 
virtutes  qua3  factae  sunt  in  te,  fortemansis- 
sent  usque  in  hanc  diem.  Ibid. 

6.  Verumtamen  dico  vobis ,  quia  lerr;c  Sodomo- 

rum  remissius  erit  in  die  judicii ,  quam 
tibi.  Ibid. 

7.  Viri  Ninivitae  surgent  in  judicio  cum  genera- 

tioneista,  et  condemnabunt  eam  ,  quia 
poenitentiam  egerunt  in  praedicatione  Jonae, 
et  ecce  plus  quam  Jonas  hic.  Matili.  12.  61. 

8.  Regina  Austri  surget  in  judicio  cum  genera- 

tione  ista,  et  condemnabiteam;  quia  venit 
h  finibus  terrae  audire  sapientiam  Salomo- 
nis  ;  et  ecce  plusquam  Salomon  hic.  Ibid. 

9.  Sic  erit  in  consummatione  seculi ,   exibunt 

Angeli  etseparabunt  malos  de  medio  jus- 
torum.  Matth.  13.  60. 
tO.  Et  mittent  eos  in  caminum  ignis  :  ibi  erit 
fletus  el  stridor  denlium.  Ibid.  v.  68. 


U.  Vae  mundo  h  scandalis.  Necesse  estenim  ut 
veniant  scandala  :  verumtamen  vae  illi, 
per  quem  scandalum  venit.  Maltli.  18.  7. 

1 2.  Si  autem  manus  tua  vel  pes  tuus  scandahzet 
te,  abscinde  eum  ,  et  projice  abs  te  :  bo- 
num  tibi  est  ad  vitam  ingredi  debilem  vel 
claudum,  quamduasmanusvel  duos  pedes 
habentem  mitti  in  ignemaeternum.  Maff/j. 
18.  V.  8. 

15.  Vae  vobis,  Scribae  et  Pharisaei  hypocritae,  quia 

clauditis  regnum  ccelorum  ante  homi- 
nes,  etc.  Matlli.  23.  13. 

16.  Vae  vobis,  Scribae  ,  etc,  quia  comeditis  domos 

viduarum,  etc.  Mallli.  23.  v.  13.  etsequent. 
ubi  continuo  usque  ad  finem  capitis.  VoB 
fulmen  oeteimce  damnalionis  in  Scribas, 
ob  eorum  superbiam ,  avaritiam  ,  smvi- 
tiam,  impietatem ,  denotat. 

15.  Ut  veniat  super  vos  omnis  sanguis  justus  , 
qui  effusus  est  super  terram ,  a  sanguine 
Abel  justi  usque  ad  sanguinem  Zachariae 
filii  Barachiae  quem  occidistis  inter  tem- 
plum  et  altare.  Mattli.  23.  35. 
Amcn  dico  vobis:  venient  haec  omnia  super 
generationem  istam. 

Ir  Terusalem  ,  Jerusalem,  quac  occidis  Prophe- 
tas,  et  lapidas  eos  qui  ad  te  missi  sunt, 
quoties  volui  congregare  filios  tuos,  quem- 
admodum  gallina  congregat  pullos  suos 
subaIas,etnoIuisti !  Ecce  relinqueturvobis 
domus  vestra  deserta.  Ibid. 

17.  Si  autem  dixerit  malus  servus  ille  in  corde 

suo :  Moram  facit  dominus  meus  venire  ; 
Et  coeperit  percutere  conservos  suos ,  man- 
ducet  autem  et  bibat  cum  ebriosis  ; 


MIRACULA 

Veniet  dornimls  scrvi  illius  in  die  qua  non 

sperat ,  et  hora  quam  ignorat. 
Et  dividct  eum ,  partenique  ejus  ponet  cum 

liypocrilis.  lllic  erit  (letus  ct  stridor  dcn- 

tium.  Matth.  2/i.  /i8. 

18.  Et  ibunt  hi  in  supplicium  aeternum,  justi 

autem  in  vitam  ajtcrnam.  Matth.  25.  U^. 

19.  Vae  homini  iili  (Juclce) ,  per  quem  Filius  ho- 

minisiradetur:  bonumerat  ei  sinatusnon 
fuisset  homo  ille.  Mutth.  26.  1l\. 

20.  Vaj  vobis  divitibus  ,  quia  habetis  consolatio- 

ncm  vestram. 

21.  Vae  vobis  ,  qui  saturati  estis,  quia  esurietis  : 

va3  vobis  qui  ridctis  nunc,  quia  lugcbilis  ct 
flebitis. 


CIIRISTI.  3£ 

22.  Vuj  cum  benedixerint  vobis  homine.«;  :  sfoun- 

dum  hajc  enim  faciebantpseudoproplieiis 
patres  eorum.  Luc,  6.  Ilu 

23.  Ilic  aiitem  scrvus  ,  qui  cognovit  volunlalem 

domini  sui,  et  non  pra;paravit,  et  non  fe- 
cit  secundum  voluntatem  ejus  ,  vapulabit 
multis. 
2/i.  Quiaulemnoncognovit,  etfecitdigna  plagis, 
vapulabit  paucis. 

25.  Omnis  autem ,  cui  multum  datum  est ,  raul- 

tum  qu.Tretur  ab  eo ,  et  cui  commendave- 
runt  multum  ,  plus  pctent  ab  co.  Luc. 
12.  Zj8. 

26.  Nisi  poenitentiam  habueritis  ,  omnes  simi- 

liter  peribitis.  Luc.  13.  3. 


MJMCULA  CHRISTI  ORDINE  TEMPORIS  ,  QUO  TATRATA  SUNT  , 

SIGILLATIM   DIGESTA. 


1.  Et  factumest,  utaudivit  salutationem  Marioe 

Elisabelh,  cxullavit  infans  in  utcro  ejus, 
et  rcpleta  est  Spiritu  sancto  Elisabelh. 
JjUc.  \.h\. 

2.  Et  exclamavit  voce  magna  ,  et  dixit :  Bene- 

dicta  tu   inter  mulicres  ;    et  benedictus 

fruclus  vcntris  tui.  Ibid. 
5.  Et  undc  hoc  miiii  ,  ut  vcniat  mater  Domini 

mci  ad  me  ?  Ibid. 
i\.  Christus  recenter  natus  misit  Angelum  ,  qui 

pastoribus  ;  et  slellam ,  qu(B  Magis  nuntia- 

ret  suam  nativitatem  ,  eosque  ad  se  visen- 

dum  adorandumque  vocaret.  Lucae  2.  v.  9. 

Matlh.  2.  3. 

5.  Oblatus  in  templo  fecit ,  ut  Simeon  et  Anna  se 

ut  Messiam  agnoscerent ,  ac  de  se  prophe- 
tarent.  Lucae  2.  25. 

6.  In  Christum  ,  cum  baptizaretur  a  Joanne  , 

Spiritus  sanctus  spncie  columbce  illapsus  est , 
ct  vox  Palris  intonuit  :  Hic  est  Filius  meus 
dileclus,  inqiiomihicomplacui.il/aff/t.  3.1/i. 

7.  Christus  inox  a  Baptismo  secedens  in  desertum 

■  ibi  ZjO.  diebus  Jejunavit  et  per  miraculum 
ab  omni  cibo  potuque  abslinuit.  Matlh.  U. 

8.  Christus  in  nuptiis  CanceGaliloeasmutat  aquam 

in  vinum.  Joan.  22.  11. 

9.  Mox  in  Paschale  omnes  vendentes  et  ementes 

vultds  sui  majestate  procellens,  (lagello  eji- 
cit  6  templo.  Joan.  2.  15. 

10.  Filium  Reguli  cegrum  sanat  Capharnai.  Joan. 

h.  50. 

11.  DoBmoniacum  ibidem  in  Syntiagoga  a  dcemone 
■   liberat.  Marci  1.  23. 

12.  Socrum  Pclri  febrientem ,   multosque   cegros 

curat.  Matlh.  8.  15. 

13.  Dormiens  in  navi  Kxcitatur  a  discipulis  ,   ac 

sedai  maris  tempestalcm  ,  ventisque  et  jluc- 
tibus   Imperat.  Malth.  8.  15. 

14.  Sanat  duos  damoniuros  in  regione  Gerascno- 

rum ,  ac  docmonibus  permittit  ingredi  in 
porcos,qui  eos  prcecipitant  in  mare.  Malth. 

8.  28. 

15.  Sanat  paralyticum  per  tegulas  ante  se  demis- 

sum.  Malih.  9.  'J. 

16.  Focat  Malthfeum  d  tclonio  ,   itaquc  mentcm 

ejus  immutat,  ut  omnibus  rclictis  iilico  cum 
sequatur.  Matlh.  9.  9. 

17.  Archisynagogi  filiam  amorte  rcvocat,  etllcp- 

morroisscB  (luxum  sanguinis  sistit.   Matlh. 

9.  18. 

18.  Duos  cctcos  illuminat,  et  dccmoniacum  viutum 

curat.  MaUh.  9.  27. 


19.  Ad    probaticam  piscinam   in  Sabbato    sanat 

cegrumper  38.  annos.  Joan.  5.  2. 

20.  Mancomanum  aridamrestituit.  Matth.  12.  13. 

21.  Leprosum  A  lepra  mundat.  Mallh.  8.  2. 

22.  Centurionis  servum  paralyticum  sanal.  Mallh. 

8.  5. 

23.  Filium  viduce  in  Naim  i  morte  suscitat.  LucJC 

7.11. 
2/i.  Magdalenam  h  morte  animce ,  et  a  doemonibua 
iiberat.  Lucae  7. 

25.  Curat  dcemoniacutn  ccecum  et  mutum.  Matlh. 

12.  22. 

26.  Quinque  panibus  pascit  quinque  hominum  mil- 

iia.  Joan.  8.  11. 

27.  Ambulat  Jesus  super  mare ,  et  Petrum  super 

illud  ambulare  facit.  Matlh.  \l\.  25. 

28.  Sanat  fUiam  ChanancecB  a  Dcemone  vexatam. 

Matth.  15.  28. 

29.  Sanat  surdum  et  mutum  mittens  digitos  in 

auricutas  ,  et  expuens  tangensque  linguam 
ejus  ,  diccns  Ephplieta  ,  id  est  ,  adapaire. 
Marci  7.  3/i. 

30.  Septem  panibus  pascit  quinque  hominum  millia. 

Malih.  15.  36. 

31.  lliuminat    cctcum  in  Bethsaida  ,    dicentem  : 

Video  liomincs  sicut  arbores  ambulantes. 
Marci  8.  1h. 

32.  Transfigurat  se  Christus  in  monte  Thabor  :  Ft 

resplenduit  facies  cjus  sicut  sol ,  et  ap- 
paruerunt  Moyses  et  Elias  cum  eo  loquen- 
tes.  Matth.  17.  2. 

33.  EJicit  dcemonem    lunaticum ,    quem   discipuli 

ejiccre  non  potuerant  ;  quia  hoc  genus  , 
inquit ,  non  ejiciiur  nisi  per  oraiioneui  ci 
jejunium.  Matth.  17.  \h. 

34.  Facit  ut  Petrus  in  ore  piscis  inveniat\didrarh- 

ma  ,  illudque pro  tributo  persolvat.  Mutlh. 
17.  26. 

35.  Mundat  decem  leprosos.  Luca?  17.  12. 

36.  Cwco  nato  visum  rcstituit.  Joan.  9.  1. 

37.  Sanat  mulierem  contractam.  Luc.  13.  11. 

38.  Sanat  liydropicum  in  Sabbafo ,  prandens  cum 

Phariscpo.  Luc.  l/i.  2. 

39.  In  festo  Encceniorum  cripit  sc  (•  lapidantium 

manibus.  Joaii.  10.  v.  31.  ct  39. 
/lO.  Lazarum  quatriduanum  t  scputchro  cvocat  et 

suscitat.  Joan.  11.1. 
41.  Duos  ccpcos  Juxta  Jericho  illuminat  ,  t  quibiis 

unus  famosior   crat  ,   nomine    Bartima-us. 

Malth.  20.  29.  Marci  10.  h6.  Luc.  18.  35. 
l\1,  Jnsidcns  asino  gtoriose  quasi  Messias   ingi'c- 

dilur  Jerusalem ,  turbis  cum  ramis  patma- 


22 


ORACULA  ET  PROPHETIyE  CIIRISTI. 


rum   acclamantibus ,   quin   et   infantibus  : 

Hosanna  Filio  David.  Matlh.  21.  9. 
43.  Mox  c(tcos  ct  claiulos  in  teinplo  curat.  Matlht 

21.  \li. 
tiU.  Ficulneam  maledicendo  arefacit.  Ibid.  v.  19. 
&5.  Ejicit  rursuni  vendentes  et  ementes  e  tcmplo. 

Luc.  19.  ^5.  Mallh.  21.  12. 
UG.  Apparuit  illi  Angelus    de  coelo    confortans 

eum.  Et  facius  in  agonia  prolixius  orabat. 

Et  factus  est  sudor  ojus  sicut  gutta^  san- 

guinis  decurrenlis  in  terram.  Luc.  22.  titu 
hl.  Ut  ergo  dixiteis,  ego  sum,  abierunt  retror- 

sum  ,  et  ceciderunt  in  terram.  Joan.  18.  G. 
48.  Asextaautem  hora  tenebr.-e  facloe  sunt  super 

universamterram  usque  ad  horamnonam. 

Mattli.  27.  /j5. 
A9.  Christus  in  passione  et  cruce  fuit  miraculum 

miraculorum ;  fuit  enim  portentum ,    imd 

abyssus  hamilitalis  ,  patientice ,  obedientice, 

charitatis ,    fortitudinis  ,    martyrii ,    om~ 

niumque  virtutum.  Matth.  27. 

50.  Clamans  :  Paler  ,  in  manus  tuas  commendo 

spiritum  meum  ,  per  miraculum  expirat ; 
viorientis  enim  vox  ,  vita  ,  et  spiritus  deficit. 
Malth.  ibid.  v.  60. 

51.  Et  ecce  velum  templi  scissum  est  a  summo 

usque  deorsum  ,  et  terra  mota  est ,  et 
petrsc  scissae  sunt ,  et  monumenta  aperta 


sunt ,  et  muUa  corpora  sanctorum ,  qui 
dormierant,  surrexerunt.  Et  exeuntes  do 
monumenlis  post  resurrectionem  ejus  ve- 
nerunt  in  sanclamcivitalem,  et  apparuc- 
runt  multis.  Cenlurio  autem,  ct  qui  cum 
eo  erant  cuslodicnles  Jesum  ,  viso  terriu 
motu  et  his  quae  licbant,  timuerunt  valde, 
dicentes  ;  Vere  Fiiius  Dci  erat  istc;  Ibid. 
V.  51. 

52.  Unus  militum  lancea  latus  ejus  aperuit ,  rt 
continuo  exivit  sanguis  et  aqua.  Joan. 
19.  2,h. 

63.  Christus  tertio  post  mortem  die  seipsum  resus- 
citat,  et  corpus  gloria ,  ceterisque  dotibus 
beatitudinis  condecorat ,  et  beat.  Matth.  28. 
Marci  16.  Luc.  2Zi. 

54.  Et  factum  est  dum  recumberet  cum  eis,  ac- 

cepit  panem  ,  et  bencdixit,  ac  fregit,  et 
porrigebat  illis.  Et  aperti  sunt  oculi  eorum, 
ct  cognoverunt  eum  ,  et  ipse  evanuit  ex 
oculis  eorum  ,  et  dixerunt  ad  invicem  : 
Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis, 
dum  loqueretur  in  via  ,  et  aperiret  nobis 
Scripluras  ?  Luc.  24.  30. 

55.  Christus  die  40.  d  resurrectione  sua  ,  coravi 

Aposlolis  ,  i  monte  Oliveti  gloriosus  in 
coetum  ascendit ,  sedetque  d  dexteris  Dei. 
Luc.  24.  51.  Marc.  16.  19. 


ORA.CULA  ET  PROPHETIvE  CHRISTI  EX  ORDINE  ,   QUO  AD    IPSO  PER  SE 

VEL    SUOS    EDITiE    SUNT  ,    DISPOSITiE. 


1.  TjtccE  enim  ex  hoc  beatam  me  dicent  omnes 
JCj  generationes.  Luca  1.  48. 

2.  Et  tu  ,  puer,  Propheta  Altissimi  vocat)eris  : 

pra^ibis  enim  ante  faciem  Domini  parare 
vias  ejus. 
S.  Ad  dandam  scientiam  salutis  plebi  ejus ,  in 
remissionem    peccatorum   eorum.  Lucce 
1.  76. 

4.  Ecce  positus  est  hic  in  ruinam  et  in  resurrec- 

tionem  multorum  in  Israel ,  et  in  signum 
cui  contradicetur.  • 

5.  Ettuam  ipsius  animam  pertransibit  gladius, 

ut  revelentur  ex  multis  cordibus  cogita- 
tiones.  Lucce  2.  34. 

6.  Priusquam  te  PhiUppus  vocaret,  'cum  esses 

sub  ficu,  vidi  te.  Joan.  1.  48. 

7.  Videbitis  coelum  apertum  et  Angelos  Dei  as- 

cendentes ,  et  descendentes  supra  Fiiium 
hominis.  Ibid. 

8.  Christus  ejiciens  ementes  et  vendentes  ^  templo, 

Judceis  petentibus  signum  assignat  suani 
mortem  et  resurrectionem ;  utrumque  prce- 
dicens  primo ,  Joan.  2.  19  ;  secundo,  paalo 
ante ,etpost  transfigurationemsuam,  Matth. 
17.  21  ;  tei-tio,  paulo  ante  mortem,  cum  ad 
eam  Ilierosolymam  pergeret ,  Malth.  20.  19 ; 
quarto,  in  ultima  cocna  paucis  horis  ante- 
quam  capei'etur.  Matth.  26.  2. 

9.  Christas  mulieri  Samaritance  edicit  occulta, 

quce  p$lr  vitam  gesserat :  itaqua  eam  et  Sa- 
maritanos  convertit.  Joan.  4. 18. 

10.  Venit  hora  et  nunc  est ,  quando  veri  adora- 

tores  adorabunt  Patrem  in  spiritu  et  veri- 
tate.  Joan.  4.  23. 

11.  Levate  oculos  et  videte  regioiies  ,  quia  111® 

jam  albae  sunt  ad  messem.  Joan.  4.  35. 


12.  Ego  veni  in  nomine  Patris  mei,  et  non  acci- 

pitisme  :  si  alius  [Antichristus)  venerit  in 
nomine  suo,  illum  accipietis.  Joan.  5.  43. 

13.  Nonne  ego  vos  duodecim  elegi ,  et  ex  vobis 

unus  diabolus  est  ?  Scilicet  Judas,  quivie 
tradet.  Joan.  6.  71. 

14.  Multi  ab  Oriente  et  Occidcnte  venient,  et  rc- 

cumbent  cum  Abraham,  Isaac  et  Jacob  , 
in  regno  ccelorum  :  filii  autem  regni  eji- 
cientur  in  tenebras  exteriores.  Mallh.  8. 11. 

15.  Tradent  enim  vos  in  Conciliis  ,   et  in  Syna- 

gogis  suis  flagellabunt  vos. 

16.  El  ad  pra?sides  et  ad  reges  ducemini  propter 

me,  in  testimonium  illis  et  Gentibus. 
Maith.  10. 17. 

17.  Tradet  autem  frater  fratrem  in  mortem  ,  et 

pater  filium  :  et  insurgent  filii  in  parentes , 
et  morte  eos  afficient. 

18.  Eteritis  odio  omnibuspropternomenmeum: 

qui  autem  perseveraverit  usque  ia  finem , 
hic  salvus  erit.  Ibid.  v.  21.    - 

19.  Amen  dico  vobis :  sunt  quidam  de  hic  stanti- 

bus,  qui  non  gustabunt  mortem ,  donec 
videantFilium  hominis  venientem  in  regno 
suo.  Matth.  16.  28. 

20.  Elias  veniurus  est,  etrestituetomnia.  Matth. 

17. 11. 

21.  Vade  [6  Petre)  ad  mare,  et  mitte  hamum,  et 

eum  piscem,  qui  primus  ascenderit ,  tolle , 

et  aperto  ore  ejus  invenies  staterem:  illum 

.    sumens,  da  eis  pro  te  et  me.  Matth.  17.  26. 

22.  Calicem  quidem  meum  bibetis  :  sedere  ati- 

tem  ad  dexteram  meam  vel  sinistram  non 
est  meum  dare  vobis  ,  scd  quibus  para- 
tum  est  k  Patre  meo.  Matth.  20.  23. 

23.  Digito scribens  in  terra,  occulta  Phariscvorum 


OUACULA  ET  PROP 

adulteram  accusantium  scclera  panclUj  cos- 
qae  confundit,  Joan.  8.  8. 
Itc  in  castelluin  qiiod  cojJir.'i  vos  est,  in  qiiod 

inlroeunles  juvenielispullum  asinic  alliKa- 

lum,  cui  nemo  unquam  liominum  seciil: 

solvite  illum  ,  et  adducite. 
24.  Et  si  vos  interrogaverit:  Quare  solvitis?  sic 

dicetis  ei  :  Quiu  Dominus  operuui  ejus  de- 

siderat. 
':5.  Abieruut  autcm  qui  missi  crant ,  ct  invcnc- 

ruut  sicut  dixil  illis  stantem  pullum.  Luc. 

19.  30. 
20.  Venient  dics  in  te  (  o  Jerusalem)  ,  et  circum- 

dabunt  te  inimici  tui  vallo  ,  et  circumdu- 

bunt  tc,  et  coauguslabunt  te. 
Et  ad  terramprosternent  te  ,  vl  (ilios  luos,  qui 

in  te  suiit,  et  non  relinquent  iu  telai)idem 

super  lapidem  ,  eo  ([uod  noa  cognovcris 

lcmpus  visitationis  tua\  Luc.  19.  /iS. 

27.  Eccc  cgo  mitto  ad  vos  Propbetas,  et  Sapien- 

tcs,  et  Scribas,  et  ex  illis  occidelis  ct  cru- 
cilisetis;  et  ex  eis  llap;ellal)ilis  iu  Synagogis 
vestris ,  cl  persequemini  dc  civilate  in 
civitalem. 

28.  Ut  veniat  supcr  vos  omnis  sanguis  justus  , 

qui  eirusus  esl  super  tcrrani ,  ii  sanguiiK! 
AJjel  jusli  us(juc  ad  sanguinem  Zacbarijc, 
lilii  Baracbi;e  ,  quem  occidistis  inter  lem- 
pluniet  altare.  Mattk.  23.  3^. 

29.  Ecce   relinquctur  vobis    domus  vestra  de- 

serta.  lOid. 

30.  Dico  cnim  vobis,  non  me  videbilis  amodo, 

don(X  dicalis  :  Benedictus  qui  venitinno- 

mine  Domini.  Ibid.  v.  38. 
Sl.  Mulli  (>nim  venient  in  nomine  meo  ,  dicen- 

tcs  :  Ego  sum  Cbrislus,  et  mullos  seduceut. 

Maitli.  Iti.  5. 
3'?.  Audituri  enim  estis  praclia  et  opiniones  pi\T- 

liorum.  Videte  ne  turbemini:  oportetenim 

b;ec  fieri,  sed  nondum  est  finis.  Ibid. 
33.  Consurget  enim  gens  in  geniem,  et  regnum 

in  regnum,  et  erunt  peslilentiae,  etfamcs, 

et  terr;c  motus  per  loca.  Ibid. 
Hnec  autcm  omnia  inilia  sunt  dolorum.  Ihid. 
SZi.  Tunc  Iradent  vos  in  tribulationem,  et  occi- 

dentvos  :  ct  eritis  odio  omnibus  Gentibus 

propter  nomcn  meum.  Ibid. 
35.  Et  tunc  scaudalizabuntur  niulti,  ct  invicem 

tradent  et  odio  babcbuntinvicem.  Jbid. 
SG.  Et  multi  Pseudopropbeta)  surgent,  ct  scdu- 

cent  multos.  Ibid. 
37.  Et  quoniam  abundavit  iniquilas,  refrigcscct 

cbaritas  nmltorum.  Ibid. 
88.  Qui  autem  pcrseveraverit  usquc  in  fincm, 

bic  salvus  erit.  Ibid. 
39.  Et  pnedicabitur  boc  Evangelium    repni   in 

univcrso  orbe ,  in  testimonium  onmibus 

Gentibus:  ettuncvenietconsummatio.  Ibid. 
IxO.  Sol  obscurabitur,  et  luna  non  dabit  lumen 

suum.et  stelbc  cadcnt  dc  coilo,  et  virtutes 

coilorum  commovebuntur.  Ibid.  v.  29. 
/jl.  El  tunc  parebit  signumFiliiliominis  in  ccelo, 

et  tunc  plangcntomncs  tribus  terra>,  ci  vi- 

debuntFilium  bominis  venientem  in  mibi- 

bus  cocli  cum  virtule  mulia  et  m;iieslale. 

I()id. 
.'i2.  Et  mittct  Angelos  suos  cuni  Uil)a ,  et  vocc 

magna  :  ctcongregabunteleclos  ejus  iiqua- 

tuor  vcntis,  ;^  sunnnis  ccclorum  usque  ad 

terminos  eorum.  Ibid. 
U^'-  Sicut  enim  crant  in  diebus  antc  dilnvium  co- 

Tucdentes  ct  bibcntes.nubrnlcs,  el  nuplui 

CORNF.I,    A   LAriDl-..    TOM.    VIII. 


HETIA  CIIP.ISTI.  83 

tradentes  usque  ad  eum  diem,  quo  intravit 

r\oe  in  arcam.  lOid.  v.  38. 
Et  non  cognoverunt  donec  vcnit  dibivium  ,  et 

tuliionines;  itaerit  etadventus  Filii  liomi- 

nis.  Ibid. 
ii'».  Tunc  duo  erunt  in  agro  :  unus  assumetur, 

ct  uiius  rclinrpietur. 
Du;e  molentes  in  mola  :  una  assumetur,  et 

iina  rclin(|u(Hiii'.  Ihid. 
Vigilate  (;igo,  qiiia  n(;scitis  (jua  bora  Domi- 

nus  vester  venturus  sil.  Ibid. 
hh.  Cum  autem  veneiit  Filius  bomiuis  in  majes- 

t;ite  sua,  et  onines  Ang(!licum  eo,  tune  se- 

debit  supcr  sedem  majestatis  sua-.  Mattli. 

25.  31. 
hC).  Et  congregabuntur  ante  eum  omnes  gentes, 

et  separabit  cos  nb  invicem  ,  sicut  pa.slor 

segregat  ovcs  ab  li(cdis.  Ibid. 
hl.  Et  statuetovesquidem  a  dextris  suis,  hados 

atiteni  i\  sinislris.  Ibid. 
i,o.  Tunc  dicetRcx  liis,  qui  u  dexlris  ejus  erunt : 

Venite,  benedicti  Patrismei,  possidctc  pa- 

ratum  vobis  regnum  a  constilutione  muiidi. 

Ibid. 
hO.  Jcriisalem  calcabitura  Gcntibus.  doncc  im- 

plcaniiir  icmpora  nationum.  Luc.  21.  l^. 

50.  Ecce  introeunlibus  vobis  in  civilatem,  occur- 
ret  vobis  bomoampboram  aqua,'  portans  : 
sequimini  cumin  domiimin  quam  intrat. 

51.  Et  dicelis  patrifiimilias  domus  :  Dicit  tibi  ma- 
gisler  :  Lbi  cst  diversorium ,  iibi  Pascba 
cum  discipulis  meis  nianducem  ? 

52.  Et  ipse  oslcndct  vobis  ccenaculum  magnum 
stratum ,  et  ibi  parate. 

Euntes  autem  invcnerunt,  sicut  dixit  illis,  ct 
paravcrunt  Pascba.  Lar.  22.  10. 

53.  Amen  dico  vobis,  quia  unus  vcstrum  me  tra- 
dilurus  cst.  Mattli.  2G.  31. 

5'i.  Qui  intingit  mecum  nianum  in  paropside  , 

bic  me  tradcl.  Ibid.  v.  23. 
55.  lUe  est,  cui  cgo  intiucium  panem  porrexero. 

Et  cum  intinxisset  panem  ,  dedit  Jud;c  Si- 

moni  Iscariol;e. 
5G.  Et  post  buccellam  introivit  in  cum  Satanas. 

Et  dixit  ei  Jesus  :  Quod  facis,  fac  citius. 

Joan.  13.  26. 

57.  Respoiidens  autem  Judas  qui  tradidit  eum, 
dixit  :  Numquid  ego  sum,Ral)bi?  Ait  illi : 
Tu  dixisli.  MattlK  26.  25. 

Omnes  vos  scandalum  paliemini  in  me  in 

ista  nocte,  Scriptum  est  enim  :  Percutiam 

paslorem,  eldispergenlur  ovesgregis.  Ibid. 
Postquam  autcm  n^surrexero,  prajccdam  vos 

in  Galibeam.  Ibid. 
Respondens  autemPetrus,  aitilli  :  Etsi  om- 

nes  scandalizatifuci'inlinte,  egonunquam 

scandalizabor. 
Ait  illi  Jesus  :  Amen  dico  tibi,  quia  in  bac 

nocte,  antequam  gallus  canlet,  termene- 

gabis. 

58.  Cliristus  tam  ante  quam  post  mortnn  prct- 
di.vit  advcntum  Spirilus  sancti.  Joan.  li. 
16.  Luc.  2i.  V.  Zi9. 

59.  I\on  bibam  amodo  de  lioc  gcniminc  vitis  us- 
que  indieni  illum.cum  illud  bibamvobis- 
cuninovumiuregnol\ilrismei..1/(i//ft.2G.29. 

CO.  Eccc  appropinquavil  bora  ,  et  Filius  bominis 
Iradetur  in  manus  peccatorum.  Surgitc  , 
camus,ecceappropinqiiavit  quimetradcL 
Matth.  26.  Ub. 

G\.  ViUiK  Jerusnlem,  nolile  llere  snpcr  me',  sed 
super  vos  ipsas  llclc.ol  suuer  filios  veslros. 

5 


S.'»  SACRAMENTA  A  CIIRISTO 

G2.  Oiioniani  cccc  venient  dies,  in  quibiis   di- 

cent  :  Bealiesleriles,  el  venlres  qui  non  ge- 

nuerunt,  et  ubera  quocnon  iactaverunt. 
53.  Tunc  incipieut  dicere  montibus  :  Caditc  su- 

per  nos  ,  et  collibus  :  Operite  nos. 
6/i.  Quia  si  in  viridi  li^no  hacc  faciunt ,  in  arido 

quid  fiet?  Luc.  23.  28. 
65.  Amen  dico  tibi :  hodie  mecum  eris  in  para- 

diso.  Luc.  23.  63. 
G6.  Tunc  ait  iWis  (niulieribus  venientibus  ad  ChrislL 

sei)ulchrum)Jesus  :  Noiitc  timere :  ite ,  nun- 

tiate  fratribus  mcis,  ut  eant  in  Galilaeam  , 

ibi  me  videbunt.  Matth.  28.  10. 
Ilis  addc  nonnulla  ex  Joanne  prceter  ordinem. 
G7.  EtaUasoves habeo, qucc  non  sunt ex  hocovili; 

et  illas   oportet  me  adducere  ,  et  vocem 

mcamaudient,  clfiet  unum  ovile  et  unus 

pastor.  Joan.  10.  IG. 
68.  Rcsurgct  fraler  tuus,  ait  Christas  Marthcc  de 

Lazaroniortuo.  Joan.  11.  23. 
61».  Expeditvobls,  ut  unus  moriatur  homo  pro 


IXSTITUTA. 

populo  ,  et  non  tota  gens  pereaf.  Joan. 
11.  50. 

70.  Sinite  illam.utin  diem  sepultur.nc  meae  ser- 

vct  iilud,  scilicet  unguentum  Magdalence. 
Joan.  12.  7. 

71.  Sciens  Jesus  quia  venit  hora  ejus,  ut  transeal 

ex  hoc  mundo  adPatrem,  cum  dilexissel 
suos,  qui  erantin  mundo,  in  finem  dilcxil 
eos.  Joan.  13.  1. 

72.  AbsqueSynagogisfacientvos;  scdvcnithora, 

utomnis  qui  iulcrfecit  vos  ,  arbitreturob- 

sequium  sc  pricstare  Deo. 
Et  h.x-c  facicnt  vobis,  quia  non  noverunt  Pa- 

trem  ,  neque  me.  Joan.  10.  2. 
Ecce  venit  hora,  et  jam  venit,  ul  disperga- 

mini  unusquisque  in  propria  ;  et  me  so- 

lum  relinquatis,  et  non  sum  solus  ,  quia 

Pater  mecum  est. 
Hacc  lojutus  sum  vobis  ,  ut  in  me  pacem  ha- 

beatis :  in  mundo  pressuram  habebitis,  sed 

confidite ,  ego  vici  mundum.  Joan.  16.  22. 


/0. 


7/1 


SACRAMENTA  A  CIIRISTO  INSTITUTA. 


1.  BAPTISMUS. 

Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  ct,  Spii-itu 

Sancto,  non  potcst  introire  iu  rcgnurn  Dei. 

Joan.  3.  6. 
Data  est  mihi  omnis  potestas  in  ccclo  et  in 

terra. 
Euntesergo  docete  omnes  Gentes  :  baptizantes 

eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spirilus 

sancti. 
Docenteseosservareomniaquaecumqueman- 

davi  vobis  :  et  ecce  ego  vobiscum  sum  om- 

nibus  diebus  usque  ad  consummationem 

seculi.  Mattlu  28.  18. 

2.  CONFIRMATIO. 

His  auditis  baptizali  sunt  in  nomine  Jcsu. 
Et  cum  imposuisset  illis  manus  Paulus  , 
venit  Spiritus  Sanctus  super  eos,  et  loque- 
banturlinguisetprophetaliant.  Actor.  19.  5. 

Miseruntadillos  PetrumetJoannem.  Qui  cum 
venissent ,  oraverunt  pro  ipsis  ,  ut  acci- 
perentSpiritum  Sanctum  :nondum  enim  in 
quemquam  illorum  venerat ,  sedbaptizati 
tantum  erant  in  nomine  Domini  Jesu. 

Tunc  imponebant  manus  super  illos  ,  et  ac- 
cipiebant  Spiritum.  Actor.  2.  \h. 

3.  EUCHARISTIA. 

Ccenantibus  autcm  eis  ,  accepit  Jesus  panem, 
etbenedixit,  acfregit,  dcditque  discipulis 
suis  ,  et  ait  :  Accipile  ,  et  comcdite  ,  hoc 
est  corpus  mcum. 

Et  accipiens  calicem,  gratias  egit ,  et  dedit 
illis  ,  dicens  :  Bibite  ex  hoc  omnes. 

Hic  cst  enim  sanguis  meus  novi  Tcstamenli, 
qui  pro  multis  effundetur  in  remissionem 
peccatorum.  Matth.  26.  26. 

Ego  sum  panis  vivus ,  qui  de  coelo  descendi. 

Si  quis  manducaverit  ex  hoc  pane  ,  vivet  in 
aeternum  :  et  panis  quem  ego  dabo  ,  caro 
mea  est  pro  mundi  vita.  Jo^n.  6.  51. 

Sacrificii  Eucharislice. 

Uoc  facite  in  meam  commemorationem. 
Luc.  22.  19. 

Hic  est  calix  novum  Testamentum  in  san- 
guine  meo,  qui  pro  vobis  fundetur,  qur, 
scilicet  calix    ( ul  patet  ex  Grceco  ) ,  pro 


vobis  offeretur  (  nam  Uquida  solent  per  effu- 
sionem  Deo  libari  et  oj]'ei-ri )  Jamjam  in  hac 
ultinia  cccna,  cum  ego  et  vos  illum  bibemus , 
et  bibendo  Deo  Libabimus.  Lucae  22.  20. 
h.  PCENITENTIA. 

Accipite  Spiritum  sanclum ;  quorum  remi- 
seritis  peccata ,  -remittuntur  eis  ;  et  quo- 
rum  retinueritis ,  retenta  sunt.  Joan. 
20.  22. 

Quaecumque  alhgaveriiis  super  terram ,  erunt 
ligata  et  in  coeio ,  et  quaccumquc  solveritis 
super  terram  ,  erunt  soluta  et  in  coelo. 
Mattli.  18.  18. 

5.  EXTREMA  UNCTIO. 

Ungebant  oleo  multos  oegros ,  et  sanabant 
MarcL  6.  13. 

Infirmatur  quis  ex  vobis  ?  inducat  Presby- 
teros  Ecclesia3 ,  et  orent  super  eum  ,  un- 
gentes  eum  oleo  in  nomine  Domini  ,  et 
oratio  fidei  salvabit  infirmum :  et  alleviabil 
eum  Dominus  ,  et  si  in  peccatis  sit,  re- 
mittentur  ei.  JacobL  c.  5.  v.  Ik- 

6.  ORDO. 

Sicut  misit  me  Pater  ,  et  ego  mitto  vos.  Haec 
cum  dixisset  ,  insufllavit  ,  et  dixit  eis  : 
Accipite  Spiritum  sanctum  :  quorum  re- 
miseritis  peccata ,  remitluntur ,  etc.  Joan, 
20.  21. 

Admoneo  te ,  ut  resuscites  gratiam  Dei ,  qure 
est  in  te  per  impositioncm  manuum  mea- 
rum.  2.  TLm.  1.  6. 

Tunc  jejunantes,  et  orantes  ,  imponentesque 
eis  manus ,  dimiserunt  illos.  Actor.  13.  S. 

Constituas  per  civitates  Presbyteros,  sicul  et 
ego  disposui  tibi.  Tit.  1.  5. 

7.  MATRIMONIUM. 

Propter  hoc  dimittethomo  patremetmatrem, 

et  adhoerebit  uxori  suoe  ,  et  erunt  duo  in 

carne  una. 
Itaque  jam  non  sunt  duo  ,    sed  una  caro. 

Quod  ergo  Deus  conjunxit,  homo  non  sc- 

parct.  Malth.  19.  3. 
Sacramentum  hoc  magnum  est :  ego  aulera 

dico  in  Christo  ct  in  Ecclesia.  Ephes.  5.  32. 


pyVRADOXA  EVANGELICA. 


1.  iKprincipioeralVerbum,  etVrrbum  eral  apud 

Dcum,  elDeusorat  verbum,  elc.  Et  Ver- 

bum  caro  faclumcst,  ethabilavilin  nobis. 

Joan.  1.  1. 
5.  In  ipso  viia  erat,  etvita  eral  luxhominum. 

Joan.  1.  /j. 
3,  In  mundo  erat ,  et  mundus  per  ipsum  factus 

est ,  et  mundus  eum  non  cognovil. 
In  propria  venit,  et  sui  eum  non  receperunt. 
U.  guoiquot  aulem  receperunt  eum  ,  dedit  eis 

poiesialem  filios  Dei  lieri  ,    his  qui  cre- 

dunl  in  nomiue  ejus. 
5.  Qui  non  ex  sanguinibus  ,  neque  ex  voluntalc 

carnis  ,    neque  ex  vohinlate  viri ,  sed  cx 

Deo  nati  sunt.  Joan.  1.  10. 
G.  Qui  post  mc  venturus  est  ,   anle  mc  factus 

est,  quia  prior  me  crat.  Ibid.  v.  15. 
7.  El  dc  plcnitudine  ejus  nos  omncs  accepimus , 

et  graliam  pro  gratia. 
:8.  Quia  lex  per  Moysen  data  est ,  gratia  et  ve- 

rilas  per  Jesum  Cluustum  facla  est. 
9.  Dcum  nemo  vidil  unquam  :  unigenilus  filius, 

qui  est  in  sinu  palris  ,   ipsc  enarravit. 

Joan.  1.  V.  16. 

10.  Ecce  cgo  mitto  Angchim  meum  anlc  facicm 

tuam  ,  qui  prreparabitviam  tuam  ante  te. 

11.  Vox  clamantis  in  dcserto  :  Parate  viam  Do- 

mini ,  reclas  facitc  semitas  ejus.  Marci  1.  2. 

12.  Ecce  Agnus  Dei  ,    ecce  qui   toliit  pcccata 

mundi.  Joan.  1.  29. 

13.  Spiritus  ubi  vult  spirat :  vocem  cjns  audis  : 

sed  nescis  unde  veniat  aut  quo  vadat :  sic 

est  omnis qui natus  est  cx Spiritu.  Joan.2>.S. 
1/i.  Nemo  ascendit  in  ca'lum  ,  nisi  qui  descendil 

de  coclo  filius  hominis  ,  qui  cst  in  corIo. 
15.  El  sicut  Moyses  exaltavit  scrpcnlcm  in  dc- 
>v-     serlo  ,  ita  exaltari  oporlctFilium  hominis  ; 
Ut  omnis  qui  credit  in  ipsum  ,   non  percat  , 

sed  habeat  vitam  .Tternam. 
K.  Sic  enim  Deus  dilexit  mundum  ,  ut  Fihum 

suum  unigenilum  daret  ,   ut  omnis  qui 

credit  in  eum  ,  non  pereat ,   sed  habeal 

vitam  acternam.  Joan.  3.  13. 
17.  lUum  oportet  crescere  ,  me  aulem  minui. 

Joan.  3.  30. 
1«.  Qui  accepit  ejus  testimonhim ,  signavit,  quia 

Deus  verax  est. 
ly.  Quem  enim  misit  Deus  ,  verba  Dei  loquitur : 

non  enim  ad  mensuram  dat  Deus  spirilum, 

20.  Pater  dihgit  filium ,  ct  omnia  dedit  in  manu 

ejus.  Joau.  3.  33. 

21.  Omnis  qui  bibit  ex  aqua  hac  ,  sitiet  iterum  : 

qui  autem  biberit  ex  aqua  quam  ego  dalJo 
ei ,  non  siliet  in  icternum. 

22.  Sed  aqua  quam  ego  dabo  ei ,   fiet  in  eo  fons 

aqucc  salientis  in  vitam  acternam.  Joan. 
li.  V.  13. 

23.  Meus  cibus  est  ,  ut  faciam  voluntatem  ejus 

qui  misit  mc  ,    ut  pcrficiam  opus  ejus. 
Joan.  U.  V.  3/j. 

2/j.  Non  potest  Filius  ii  sc  facere  quidquam  ,  nisi 
quod  viderit  Patrem  faciontem  :  quaccum- 
que  enim  ille  fecerit ,  ha.'C  et  Filius  simi- 
liter  facit.  Joan.  5.  19. 

25.  Sicui^nim  Pater  suscitat  mortuos  ,  et  vivi- 
Gcal :  sic  et  Filius  ,  quos  vult ,  viviQcat. 


26.  Neque  enim  Paterjudicat  quemquam ,   sed 

omne  judicium  dedit  Fiho.  Joa7i.  5.  21. 

27.  Venit  hora ,    in  qua  omnes  ,  qui  in  monu- 

mentis  sunt,  audient  vocem  Fiiii  Dei. 

28.  Et  procedent  qui  bona  fecerunt  in  resurrec- 

lionem  vila;  :  qui  vero  mala  egerunt ,  in 
resurreclionem  judicii.  Joan.  5.  28. 

29.  Ego  sum  panis  vita;  :  qui  venit  ad  me  non 

esuiiel  ,  el  qui  credit  in  me  ,  non  sitiet 
imquam.  Joan.  6.  35. 

30.  Ncmo  potest  venire  ad  me  ,  nisi  Patcr  qiil 

misit  me ,  traxerit  eum  :  et  ego  resuscilabo 
eum  in  novissimo  die. 

3L  Et  scriptum  est  in  Prophetis  :  Et  erunt  omnes 
docibiiesDei.  Omnis  qui  audivit  a  Patre  , 
et  didicit ,  venit  adme.  Joan.  6.  Zj/j. 

52.  Spirilus  est  qui  vivificat  ,  caro  non  prodesl 
quidquam  :  verba  qua;  ego  loculus  sum 
vobis,  spiritus  el  vita  sunl.  lOicl.  Gh. 

33.  Qua.u'etis  me  ,  et  non  invenietis  :  ct  ul}i  ego 
sum  ,  vos  non  polestis  venire.  Joan.  7.  cU. 

o/j.  Si  quis  sitit  ,  veniat  ad  me  ,  et  bibat.  Qiii 
crcditinnie,  siculdicitScjiptura  :  Flumina 
de  vcntre  ejus  fiuenl  aquae  viv;c. 

35.  Abrahampalerveslerexultavilutviderctdiem 
meum  :  vidit  ct  gavisus  est.  Joan.  8.  36. 

30.  In  judicium  ego  in  hunc  mundum  veni  ,  ul 
qui  non  vident  ,  videanl ,  et  qui  vidcut , 
caeci  fiant.  Ibid.  v.  39. 

37.  Ego  sum  resurrectio  et  vita :  qui  credit  in  me , 
etiamsi  mortuus  fuerit ,  vivet  :  et  omnis 
qui  vivit  et  credit  in  me ,  non  morietur  in 
a.'ternum.  Joan.  11.  25. 

,"8.  Qui  amat  {  Mattli.  cap.  10.  30.  qui  invenit ) 
animam  suam  ,  perdet  eam  :  et  qui  odit 
animam  suam  in  hoc  mundo  ,  in  vilain 
icternamcustoditeam.  Joa?!.  12. 2/j. 

Beati  pauperes  spiritu.    Beati   mites.  Beati 

quilugent,  clc.  Matlh.  5.  1. 
39.  Nunc  judicium  est  mundi  :  nunc  princeps 

hujus  mundi  ejicictur  foras. 
/|0.  Elego  si  exaltatus  fuero  a  teria  ,  omnia  tra- 

ham  ad  meipsum. 
Iloc  autem  dicel)at  ,  significans  qua  morlc 

essct  moriturus.  Joan.  12.  31. 
/il.  Ego  sum  via  ,  veritas  ,  etvita  :  nemo  venit  ad 

Pali-em  ,   nisi  per  me  :  si  cognovisselis 

nie,  ct  patremmeum  ulique  cognovissetis, 

et  amodo  cognoscetis  eum ,  et  vidistis  cum. 

Joan.  1/j.  6. 

l\1.  Non  creditis  ,  quia  cgo  in  Patre  ,  ct  Pater  iu 

mc  est  ?  Joan.  \h.  10. 
ho.  Ego   sum  vitis  ,    et    Pater   meus    agricola 

cst ,  etc.  Ego  sum  viiis  ,  vos  palmites  :  qui 

manet  in  me,  et  ego  in  eo,  hic  fert  fruc- 

tum  mullum  ;  quia  sine  me  nihil  potestis 

facere. 
L\h.  Si  quis  in  me  non  manserit  ,   mitietur  foras 

sicut  palmes  ,  et  aiescet ;  et  colligentcum, 

et  in  ignem  mitlent ,  et  ardet. 
/j5.  Si  manseritis  in  me ,  ei  vcr])a  mca  in  vobis 

manserint,  quodcumquc  yoluerilis  ,   pe- 

telis,  et  fietvobis.  Joan.  15.  5. 
/jG.  Ilicc  est  autem  vita  a;terna  ,  ut  cognoscant  te 

solum  Deum  verum ,   et  qucm  misisli  Je- 

sum  Christum. 


67. 
68. 


69. 


APOLOGI  ET  PARABOL/E  EVANGELIC7i<:. 

E{jo  te  clarificavi  super  tcnam  ,  opus  con- 

sumniavi  quod  dedisti  milii ,  ut  laciam. 
Et  nunc  clariiica  mc  tu,  Paler,  apud  temet- 

ipsum  clarilate    quam  luibui ,  priusquam 

mundus  esset ,  apud  te. 
Manifestavi  nomen  tuum  hominil)us  ,   quos 

dedisti  milu  de  mundo.  Joan.  17.  3. 


50.  Facilius  est  camelum  per  foramcn  acus  trans- 
ire  ,  quam  divitem  intrarc  in  regnum  cce- 
lorum.  Malth.  19.  ^. 

51.  Omnis  qui  se  exaltat  ,  humiliabitur  ,  et  qui 
sehumiliat,  exallabitur.  Luccc  IS.  IZi. 

52.  Noli  me  tangere  :  nondum  enim  ascendi  ad 
Patremmeum.  Jo«n.  20.  17. 


APOLOGl  ET  PARABOLyE  EVANGELIC^  , 

ORDINE   HISTORICO   DISPOSlTiE. 


3. 
U. 
5. 
G. 

7. 
8. 

• 

y. 

10. 

11. 

1-2. 
13. 


16. 

15. 

16. 


P.\nAr>OL.v  puerorum  canciUUim  et  lamcntan- 

tium.  Matth.  11.  16. 
Parabola  seminanlis  ,  in  qua  scmcn  aliud  cc- 

cidit  sccus  viam  ,  aliud  in  petrosa,  aliud  in 

spinas  ,  aliud  in  terrani  bonam  ,   fccilquc 

fructum  ccntesimum  ,    sexagesimum  ,   tri- 

gesimum.  Malth.  1.3.  6. 
Parabola  zizaniorum  ,  qucv  semini  supcrscmi- 

navit  inimicus.  Ibid.  v.  2^. 
Similc  est  regnum  coelorum  grano  sinapis. 

Ibid.  v.ol. 
Simile  est  regnum  coelorum  fermento  in  fa- 

rinoD  satis  tribus.  Ibid.  v.  38. 
Simile  est  regnum  cffilorum  tliesauro  abs- 

condito  in  agro.  Ibid.  v.kh. 
Simile  est  regnum  coelorum  margaritc-c  pre- 

tiosaj.  Ibid.  v.  65. 
Simile  est  regnum  coelorum  sagenas  missaj 

in  mare.  Ibid.  v.  67. 
Parabola  patrisfamilias  ,  qui  h  servo  in  con- 

seroum  immiscricorde  debitum  decem  mil- 

lium  talentorum  ,  jam  remissum  repetiit. 

Malth.  18.  23. 
Parabola  boni  pastoris ,  mercenarii ,  et  ovium. 

.Toan.  10.  2. 
Parabola  Samaritani ,  curantis  eum  qui  inci- 

derat  in  latrones  ,  infuso  in  plagus  olco  ct 

vino.  Lucse  10.  30. 
Parabola  amici  petentis  noctu  ab  amico  Ires 

panes  pro  hospite  ,  docens  modum  et  vim 

orandi.  Lucre  11.  5. 
Parabola  divilis  sic  dicentis  :  A^iima ,  habcs 

multa  liona  posita  in  annos  plurimos  :  rc- 

quiesce  ,  comede ,  bibe  ,  epulare.  Dixit 

autemilli  Deus :  Stulte,  hac  nocte  animam 

tuam  repetunt  a  te  :  quae  autem  parasti , 

cujus  erunt  ?  Lucw  12.  19. 
Parabola  servi  vigilanlis  nocta  ,  et  dominum 

ti    nuptiis   revertentem   expectantis.   LuCcX' 

12.  36. 
Parabola  ficulnecB  infrugiferce  ,  quce  jubetur 

excidi.  Lucac  13.  6. 
Contendite  intrare  pcr  angustam  portam  in 


17. 
18. 
19. 
20. 


21. 

9-> 


26. 
25. 
2G. 


27. 
28. 

29. 
3o. 


3J. 


32. 


calum  ,  quia  pauci  salvantur  :  et  arcta  est 

salulis  via.  Lucie  13.  26. 
Parabola  de  captando  inter  convivas  uliimo 

loco.  Luc.  16.  7. 
Parabola  de  computandis  sumplibus  anlc  bel- 

lum,  et  ante  fabricam  lurris.  Luc.  lA.  28. 
Parabola  ovis  centesimoi  pcrditoi ,  quam  pastor 

reliclis  99.  requisivit.  Luc.  15.  6. 
Parabola  mulicris  qucerenlis  drachma%n  perdi- 

tam ,  edque  invcnld,  sibi  suisque  congra- 

tuiantis.  Luc.  15.  8.- 
Parabola  filii  prodigi.  Luc.  15.  11. 
Parabola  de  viiiico  iniquo  ,  faciente  sibi  omi- 

cos  de  viammona  iniquitalis  ,  ut  officio  pri- 

vatus  ,  ab  eis  reciperetur.  Luc.  16.  1.  ' 
Parabota  divitis  epulonis  et  Lazari  viendici. 

mid.  V.  19. 
Parabola  iniqui  Judicis  et  vidua'.  Luc.  18.  2. 
Parabola  Phariscei  et  Publicani.  Luc.  18.  v.  9. 
Paraboia  de  operariis  in  vincam  conduclis  hora. 

1.3.  6.9.eMl.  ubiin  mercede  novissimi  fuint 

prinii ,  et  primi  novissimi.  Matth.  20.  1. 
Parabola  de  decem  ninis   in  servos  ad  nego- 

tiandum  distributis.  Luc.  19.  v.  13. 
Parabola  duorum  fdiorum  ,   unius  pcenilentis 

et  patri  obedientis  ,    alterius  fingenlis  se 

obedirs.  Matlh.  21.  28. 
Paraboia  localcc  vinece ,  cujus  conductores  oc- 

ciderunt  heri  servos ,  et  fdium.  Ibid.  v.  33. 
Parabola  invitantis  ad  nuptias  filii ,   abi  invi- 

tati  neglexerunt  venire ,  sed  abierunt ,  alius 

in  villam  suam  ,    alius  ad  negotiationem 

suam  :  unde  herus  invitavit  omnes  obvios, 

et  ingressus  in  convivium  ,  ejecit  eum  qui 

carebat  veste  nuptiali.  Matth.  22,  1. 

Paraboia  de  dccem  virginibus  ,  quinque  pru- 
dentibus,  quce  acceperunt  oleum  invasis  cum 
lampadibus  ,  et  quinque  fatuis  ,  quce  oleum 
accipere  negiexerunt.  Matth.  25.  1. 

Paraboia  de  talentis  in  servos  distributis ,  cum 
uni  dedit  quinque,  alteri  duo,  tertio  unum. 
Ibid.  V.  16. 


3. 


ADAGIA ,  GNOMyE ,  ET  EiW>LEMATA  EVANGELICA. 


Vos  estis  sal  tcrrcTC :  quod  si  sal  evanuerit , 
jn  quo  salictur  ?  ad  nibilum  valet  ultra 
nisi  ut  mittatur  foras  ,  et  conculcetur  ab 
hominibus. 

V03  estis  lux  mundi.  Non  potcst  civitas  abs- 
condi  supra  montem  posita. 

Ncque  accendunt  lucernam  ,  et  ponunt  eam 
6ub  modio  ,  sed  super  candelabrum  , 
iit  kiceat  omnibus  qul  In  domo  sunt. 
Matth.  0.  13. 


ibi 


estet  cortuuni. 


6.  Cbi  est  thesaurus  tuus 
Matlh.  6.  21. 

5.  Nemo  potest  duobus  dominis  servire;  Malth, 

Ibid.  26. 

6.  Suflicit  diei  malitia  sua.  Ibid.  v.  36. 

7.  In  qua  mensura  mcnsi  fueritis ,  reraetielur 

vobis.  Matlh.  7.  2. 

8.  Quid  vides  festucam  in  oculo  fratris  tui  ,   et 

trabem  in  oculo  tuo  non  vides  ?  Ibid.  v.  3. 

9.  Nolite  dare  sanctum  canibus,  neque  miltatis 


ADAOIA  ET  EMBLEMATA  EVANGELICA. 


.17 


margariias  vcslrasanicporcos.  Maiih.  Ihid. 
V.  G. 

10.  Quis  est  cx  vol)is  liomo  ,   qucm  si  pclicrit 
"  liHus  suiis  paaciu  ,  luimquid  lapidcm  por- 

rigct  ci  ? 
Aut  si  pisccm  pcticrit,  numquid  serpcntcm 

porrigct  ci  ? 
Si  crgo  vos  cum  silis  mali ,  nosiis  bona  daia 

darc  (iliis  vcstris  ,  quaulo  magis  1'ater  vcs- 

tcr  qui  in  cociis  cst ,  clal)it  bona  pctcu- 

libus  sc ! 

11.  Omnia  ergo  quKCumquc  vullis  ut  faciant 

vobjs  homincs,et  vos  facilc  illis.  Ihid.  v.  9. 

12.  Non  cst  opus  vdenlibus  mcdicus ,  scd  malc 

habcnlibus. 

13.  Euntcs  autcm  discitc   quid  cst ,  Misericor- 

diam  volo  ,  et  non  sacrificium.  Nou  enini 
vcnivocarc  juslos ,  scd  pcccatores.  Mcdih. 
9.  V.  13. 

14.  Numquidpossuntfiliisponsilugcre,  quamdiu 

cum  illis  cst  sponsus  ?  vcnicnt  autcm  dics , 
cum  aufcrclur  ab  eis  sponsus ,  et  tuuc 
jcjunabunt. 

15.  Ncmo  auLcm  immillit  commissuram  panni 

rudis  in  vcslimcnlum  vclus  :  tollit  cnim 
plcnitudincm  cjus  ii  vcslimcnlo  ,  et  pcjor 
scissura  fit. 

16.  Nequc  mittunt  viuum  novum  in  utrcs  velc- 

res  ;  alioquin  rumpunlur  ulrcs  ,  ct  viuum 
cffundilur  ,  et  utres  pcreuut  ;  scd  vintuii 
novum  in  utrcs  novos  milUuU ,  ct  ambo 
conscrvanlur.  Dlatih.  9.  i'.  17. 

17.  Secundum  fidcm  vcstram  fiat  vobis.  Malih. 

9.  '29. 

18.  Mcssis  multa ,   opcrarii  autem  pauci.  Ihid. 

V.  38. 

19.  Non  est  discipulus  super  magistrum  ,  ncc 

servus  supcr  don)inum  suum.  Matth.i<).1.h. 

20.  Nihil  est  operlum  quod  non  revelabitur  ,  et 

Gccullum  quod  non  scictur. 

21.  Quod  dico  vo])is  in  lenebris ,  dicitc  in  lu- 

mine  ,  et  quod  iu  aurc  audilis  ,  pra?dicalc 
super  tecta.  Mallh.  10.  2G. 

22.  Non  surrcxit  inter  nalos  mulicrum  major 

Joanne  Baptista  :  qui  autcm  minor  cst  ia 
rcgno  ccclorum  ,  major  csl  illo. 

23.  A  dicbus  autem  Joannis  Baplistaiusquenunc 

regnum  coclorum  vim  patitur ,  et  violcnii 
rapiunt  iliud. 
tU.  Omncs  enim  Propheta3  et  lex  usque  ad  Joan- 
nem  prophetaruut. 

25.  Et  si  vultis  rccJpcrc  ,  ipsc  est  Elias  qui  vcn- 

turus  est. 

26.  Qui  habet  auves  audieudi  ,   audiat.  Matth. 

11.  V.  11. 

27.  Justincataest  sapientia  a  filiis  suis.  Ibid.  v.  19. 

28.  Confiteor  libi,  Pater  Domiuc  cccli  et  tcrric  , 

quia  abscondisti  hacc  ii  sapieniibus  ct  pru- 
dentibus  ,  ct  rcvelasti  ca  parvulis. 

29.  Ila,  Pater ,  quoniam  sic  placilum  fuitantetc. 

Ibid.  V.  26. 

30.  Jugum  meum  suavc  cst ,  ct  onus  mcum  lcve. 

Matth.  11.  30. 

31.  Omne  regnuni  divisum  conira  sc  ,  desola- 

bitur.  Mattii.  12.  25. 

32.  Qui  non  est  mecum ,  conira  mc  cst.  Ihid. 

V.  30. 

33.  Quicumque  feceril  voluntatem  Patris  mei , 

qui  in  coclis  csl  ,    ipse  meus  fratcr  ,  et 
soror  ,   et  mater  est.  Ibid.  v.  50. 
Zh.  Omnis  Scriba  docliis  in  regno  cfclorum  . 
similisesthomini  patrifamilias,qui  profert 


de  tlicsauro  suo  nova  ct  vclcra.  Maith. 

13.  52. 
35.  Non  est  Prophcla  sinc  honorc  nisi  in  pairia 

sua.  Ibid.  v.  .57. 
,36.  Modicae  fulci,  quare  dubilasli?  Matth.  \'\.  31. 

37.  Non  cst  ])oiium  sumcrc  pancm  filiorum ,  ct 

millcre  cauiJ)us. 

38.  At  ilia  dixit  :  illiam,  Doniinc  :  nametcatclU 

edunt  de  micis,  qua?  cadunt  do  mensa  do- 
minorum  suorum.  Matth.  15.  26. 

39.  Non  quod  intrat  in  os  coinquinat  homincm  , 

scd  quod  cxit  deorc,  lioc  coinquinat  lio- 

mincm.  il/«^//j.  15.  v.  11. 
hO.  Facio  vcspcrc  dicitis  :  Screnimi  erit,  rubi- 

cundum  esl  cnimca-lum. 
Et  manc  :  Hodic  tempcstas  ,  rulilat  cniiii 

triste  coclum. 
Facicm  crgocoelidijudicarcnostisrsigna  au- 

tcm  tcmporum  non  polcstis  scirc'.'  Matth. 

16.  2. 
hl.  Quid  prodcst  homini,  si  univcrsum mundum 

lucrctur,  anim.'E  vcrosuac  dctiimcntumpa- 

tiatur?  Matlh.  16.  26. 
Zt2.  Amcn  dico  voiiis  ,  si  habucrilis  fidem  sicut 

granum  sinapis,dicelismonti  huic:  Transi 

hiuc  illuc,  ct  transibil,  et  nihil  impossi- 

bilc  erit  vobis.  Malth.  17.  19. 
L\o.  Quicumque  humiliavcril  sc  sicut  parvulus 

istc,  liic  niajor  cst  in  rcgno  coelorum. 

Mattlu  18.  Uu 
hh.  Domus  mca.domns  oralionis  vocaliitur :  vos 

autcm  fccislis  illam  spcluncam  latronum. 

Matth.  21.  13. 
/j5.  Scribis  pctenlibas,  an  iiccat  trihulum  dare  Cce- 

sari,  rcspondct  Christus  :  Ostcndite  mihi 

numisma  ccnsus.  At  illi  oblulcruut  ei  dc- 

narium. 
£t  ait  illis  Jcsus  :  Cujus  cst  imagoha;cct  su- 

perscriptio?  Dicuut  ci :  Cxsaris, 
Tunc  ail  illis:Rcddilc  crgo  quaesnnt  Caesaris, 

Cxsari;  ct  qua;  suntD('i,Dco.  Matlh.li.  19. 
ifiG.  Supcr  calhedram  iMoysi  scdcrunt  Scribae  et 

Pharisa^i. 
Omnia  ergo  qna?cumquc  dixcrint  vobis,  ser- 

vatc  ct  facitc  :  sccundum  opcra  vero  eo- 

rum  noliic  faccrc ;  dicunteuiuj  et  non  fa- 

Ciunt.  Matlh.  23.  2. 
hl.  Et  vos  implctc  mcnsuram  palrum  vcstro- 

rum.  Matth.  23.  32. 
AS.  SicuL  fulgur  cxit  ab  Oricntc,  etparet  usquc 

ad  Occidcnlcm,  ita  erit  et  adventus  Filii 

homiuis. 

49.  Arundincm  quassatam  non  confringet,    ct 

linum  fumigans  non  cxtinguet.  Matth. 
12.  20. 

50.  Ca>Ium   ct  tcrra  transibunt,  verba   autem 

mca  non  pra^tcribunt.  Ihid.  v.  35. 

51.  Vigilatc,  quia   ncscitis  qua  horu    Dominus 

vcnturus  sit.  Matth.  Ih.  U'2. 

52.  Quamdiu  fccislis  uni  cx  his  fralribus  meis 

miuimis,niihifccistis.  Maitlu  25.  40. 

53.  Patcrmi,  si  nonpoicsl  hiccalixlransire,  nisi 

bibam  illum,  fial  voluutas  tua.  Matth.  26.42. 

54.  Sabbatum  propter  homincm  factum  cst,  et 

non  homo  pro|)tcr  Sabl)alum;  ilaquc  Dq- 
minus  est  Filius  hominis  ,  ciiam  Sabbati. 
Marcil.  28. 

55.  Non  in  solo  panc  vivit  homo,  sed  iu  omni 

verbo  quod  proccdit  dcorc  Dci.  Mattlu  h.  h. 

56.  Angelis  suis  mandavit  dc  tc,  ct  iii  manibus 

tollent  te  ,  ne  fortc  offcndas  ad  ',lapidem 
pcdcm  tuum.  Ibid. 


23 


;n.\IGMATA  EVANGELICA. 


57.  NemomUtcns  nianum  ad  aratrum,  ei  respi- 

ciens   letro ,  aptus  esl  regiio  Dei.  LuccB 
9.  62. 

58.  Dignus  est  operarius  mcrcede  sua.  Luca  10. 
69.  Beaius  venler  qui  te  portavit ,  et  ubcra  quju 

suxisti. 
Atille  dixit :  Quinimo  beali  qui  audiunt  ver- 
buni  Dei ,  et  custodiuiit  illud.  Luccc  11.  27. 

60.  Facite  vobis  amicos  de  mammona  iniquitalis; 

ul  cum  deleceritis,  recipianl  vos  in  aeterna 
labernacula.  Lucce  16.  9. 

61.  Qm  fidelis    est  in    minimo,   ct   in    majori 

lidelis  est :  et  qui  in  modico  iniquus  est,  et 
in  majori  Miiquus  est. 
Si  crgo  in  iniqno  mammona  fideles  non 
fuistis,  quod  verum  csl  quis  credetvobis? 
Et  si  in  alieno  fidelos  non  luislis,  quod  ves- 
trum  estquis  dabit  vobis?  Luctc  16.  10, 

G2.  Fili,  recordare  quia  recepisti  l)ona  in  vila 
lua',  et  Lazarus  simiiiter  mala  :  nunc  au- 
lem  liic  consolatur,  tu  vero  cruciaris. 

63.  Et  in  liis  onmibus  inter  nos  et  vos  chaos 
magnuni  firniatum  cst :  ut  lii,  qui  volunl 
hinc  transire  advos,  non  possint,  ncque 
indc  huc  transmearc.  Luccc  16.  25. 


6i.  Vidit  quamdam  viduam  paupcrculam,  mit- 

tenlem  iera  minuia  duo ; 
Et  dixit  :  Vere  dico  vobis,  quia  vidua  ha;c 

pauper  plusquam  omnes  misit. 
Nam  omnes  lii  ex  abundanti  sibi  miscrunt  in 

munera  Dei :  htec  autem  ex  eo  quod  deest 

illi,  omnem  victum  suum,  quemliabuil, 

misit.  Luccv  21.  2. 

65.  Nonne  haecoportuit  pati  Christum,  et  ita  in- 

Irare  in  gloriam  suam?  Luccelk.  26. 

66.  Nisi  granum  frumenti  cadens  in  terram  mor- 

tuum  fuerit ,  ipsnm  solum  manet :  si  au- 
tem  mortuum  fuerit,  mullum  fructum  af- 
fert.  Qui  aniai  animam  suam ,  perdet  eam: 
et  qui  odit  animam  suam  in  hoc  mundo  , 
in  vitamailernamcustodit  cixm. JoanAI.  1h. 

67.  Si  ergo  lavi  pedes  vestros  ,  Dominus  et  Ma- 

gister;  et  vos  debetis  alter  altcrius  lavare 
pedes. 

68.  Exemplum  enim  dedi  vobis ,  ut  quemadmo- 

dum  ego  feci  vobis,  ila  ct  vos  faciatis. 
Joan.  13.  \h. 

69.  Quia  vidisli  me,    Thoma ,  credidisti :  bcali 

qui  non  viderunt,  et  crediderunt.  Joan. 
20.  29. 


.ENIGMATA    EVANGELICA. 


1.  Ipse  vos  baptizabitin  Spiritu  sancto  et  igni.        12. 

2.  Cujus  ventilabrum  in    manu  sua  ,  et  per- 

mundabit  aream  suam  :  et  congregabit  tri- 
licum  suum  in  horreum,   paleas  auleni     13. 
comburet  igni  inextinguibili.  Maiih.  3.  12. 

3.  Populus  qui  sedebat  in  tenebris  vidit  lucem     \h. 

magnam  :  et  sedentibus  in  regione  umbrae 
mortislux  orta  est  eis.  Maltli.  h.  16. 
h.  Lucerna  corporis  tui  est  oculus   tuus  :   si     15. 
oculus  tuus  fuerit  simplex,  totum  corpus 
tuum  lucidum  erit.  16. 

5.  Si  auiem  oculus  tuus  fuerit  nequam,  totum 

corpus  tuum  teneJjrosum    erit.  Si   ergo 
lumen,    quod  in    te  est,  tenebroe    sunt,     17. 
ips;e  tenebrse  quantae  erunt!  Malllu  6.  22. 

6.  Dimitte    mortuos    sepelire    morluos    suos. 

Matth.  8.  22.  '  18. 

7.  Cum  immundus  spiritus  exierit  ab  homine  , 

ambulat  perloca  arida  quaerens  requiem  ,     19. 
et  non  invenit. 

Tunc  dicit  :  Rev^rtar  in  domum  meam , 
unde  exivi;  et  veniens ,  invenit  eam  va- 
cantem,  scopis  mundatam  et  ornatam. 

Tunc  vadit ,  et  assumit  septem  alios  spiritus 
secum  nequiores  se,  et  intrantes  habitant 
ibi :  et  fiunt  novissima  hominis  illius  pe- 
jora  prioribus.  Sic  erit  et  generationi  huic 
pessimae.  Matlh.  12.  /|3.  20. 

8.  Lal)idem  quem  reprobaverunt  aedificantcs, 

hic  factus  est  in  caput  anguli,  etc.  Ei  qui     21. 
ceciderit  super  lapidcm  istum ,  confrin- 
gctur  :  super  quem  vero  ceciderit,  con- 
teret  eum.  Matth.  21.  62. 

9.  Qui  habet,  dabitur  illi  :  et  qui  non  habet^     22. 

etiam  quod  habet,  auferetur  ab  eo.  Marc. 

h.  25.  23. 

10.  Video  homines  vclut    arbores   ambulantes. 

Marc.  8.  Ih.  2'i. 

11.  Omnis  enim  igne  salietur  ,  et  omuis  victima 

sale  salielur. 


Bonumest  sal  :  quod  si  sal  insulsum  fuerii , 

in  quo  illud  condietis  ?  Habete  in  vobis 

sal,etpacem  habele  inter  vos.  Marci9.  hS. 
Potens  est  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare 

filios  Abrahae.  Luccc  3.  8. 
Dicite  vulpi  illi  (  UerocLl )  :  Ecce  ejicio  da'- 

monia  ,  et  sanitates  perficio  hodie  et  cras, 

et  tertio  die  consummor.  Luc.  13.  32. 
Multi  autem  erunt  primiiiovissimi,  et  novis- 

simi  primi.  Matlh.  20.  30. 
Nuncquihabet  sacculum,  tollat,  similiter  ct 

peram  :  et  qui  non  habet,  vendat  tunicam 

suam,  et  emat  gladium.  Luccell.  36. 
Modicum,  et  jam  non  videbitis  me :  et  iterum 

modicum,  ct  videbitis  me,  quia  vado  ail 

Patrem.  Joan.  16.  16. 
Ubicumque  fuerit  corpus ,  ibi  congregabun- 

tur  et  aquilae.  Mattlu  1h.  28. 
Etcum  venerit  ille  {Paracletus)  arguetmun- 

dum  de  peccato,  et  de  justitia,  et  de  ju- 

dicio. 
De  peccato  quidem  :  quia  nou  crediderunt 

in  me. 
De  justitia  vero  :  quia  ad  Patrem  vado,  ct 

jam  non  vidcbitis  me. 
De   judicio   autem  :   quia    princeps    hujus 

mundi  jamjudicatus  est.  Joan.  16.  8. 
Noli  me  tangere  :  nondum  enina  ^scendi  ad 

Patrem  meum.  Joan.  20.  17.  t.iij;  jb 
Cum  esses  junior  cingebas  te,  et  ambulabas 

ubi  volebas  :  cum  autem  senueris,  exten- 

des  manus   tuas ,  el   alius   tc  cinget,  et 

ducet  quo  tu  non  vis.  Joan.  21.  18. 
Sic  eum  volomanere  donec  veniam,  quid  ad 

te?  IbUL  V.  22. 
Duces  caeci,  excolantes  culicem,  camelum 

autem  glutientes.  Matth.  23.  2Zj. 
Vie  vobis  ,  Scribae,  etc,  quia  mundatis  quod 

deforis  est  cahcis  et  paropsidis,  inlus  au- 

tem  pleni  estis  rapiua  et  imDiundilia.  Ibid. 


30 


ARGUMENTU3I 


IN 


S.  MATTH^.UM. 

SANCTUM  JESU  CHRISTI  EVANGELIUM 
SECUNDUM  MATTIIiiUM. 


fjscniBiTun  liic  liber  tam  iii 
Latinis  ,  qiiam  Gra;cis  et  Syris 
oxomplaril)US  :  Sanctum  Jcsu 
Chrisli  Evangclimn  sccundum 
^MaUhceum  :  (\.  d.  Hic  est  liber 
Jcontinens  optimum  et  lcTtis- 
simum  Nuntium  adventus 
>Ciu'isli ,  sive  Messisc  Palriar- 
fcliis  promissi ,  puta  Incarna- 
tionis,  Nativitatis  ,  Yitic,  pncdicationis  ,  passio- 
nis,  resurrcctionis  ,  ascensionis  Christi  ac  re- 
dempfionis ,  salutis,  gralicx  et  gloritcab  eo  parloe, 
cttotiorbiallat£e,cujus  scriptorfuit  S.  MattlKTUs, 
diclator  Spiritus  sanctus.  Syrus  interpres  liunc 
pricfigit  titulum  :  In  virtute  Domini,  Dcique  noslri 
Jescua  Christi,  incipimus  scribcre  librum  sacrosancti 
Evangelii,  primumque  Evangelium ,  Hlattkcvi  pr(v- 
conium,  hoc  est  quod  Matthccus  pneconizavit, 
sivc  prnedicavit.  Undc  illud  sic  finit  :  Sancti 
Evangetii  ffrccccnii  Matlhcei ,  quoct  prccdicavit 
Uebraice  in  tcrra  Palestince,  fuiis.  Arabicus  : 
Evangelium  Jesu  Chrisli  sicut  scripsit  Mar  f  id  est 
Dominus)  Matthaus ,  unus  cx  duodecim  disci- 
\mlis  ejus.  Nunc  ^ingula  verba  pressius  cxpen- 
damus. 

Sanctum.  ]  Evangelium  cst,'et  dicitur  saiictum  , 
quia  omnia  qua;  continet  ,  sancta  sunt  pcr 
rminentiam  ,  scilicet  sancta  est  Christi  nati- 
vitas  ex  Spiritu  sancto,  sancta  doctrina,  sancta 
opera,  sancla  miracula ,  sancta  passio,  sancta 
rcsurrectio  ,  ascensio ,  missio  Spiritus  sancti. 
Alludit  ad  illud  Daniel  9.  2^.  ubi  dicitur  consum- 
mandas  esse  70.  annorum  hebdomades  usque 
ad  Christum ,  «?  ungatur  Sanctus  Sanctorum: 
q.  d.  IIoc  libro  et  Evangclio  ostenditur  impletam 
cssc  prophetiam  Danielis  dc  Christo  veniuro , 
qui  est  Sanclus  Sanctorum,  ideoque  sicut  olim 
.lacobo  Patriarchae  ,  sic  ct  nunc  asscclis  suis 
Christianis  dabit  scientiam  Sanctorum ;  finis  enim 
ejus  cst  sanctificatio  nostra,  ut  scrviamus  illi  in 
sanctilate  et  justitia  coram  ipso  omnibus  diebus 
vostris.  Luc.  1.  75.  Porro  quanta  ct  quam  admi- 
rabiiis  sit  sanctitas  et  pcrfectio  Evangelii  pne 
legc  naturac  el  Mosaica  ,  liquet  ex  ccelestibus 
pricceptisct  consiliis,  quojsancit  Christus.Matth. 
cap.  5.  6.  et  7.  alque  ex  vitis  Sanctorum  novi 
Tcstamenti :  in  iis  enim  videre  est  quantus  fue- 
rit  zelus  sancti  Pauli  ct  Apostolorum  ;  quam 
eoelostis  viia  et  contemplatio  anachoretarum  ct 
religiosorum,quaminsuperabilis  fortitudo  mar- 
tyrum  ;  quam  angclica  puritas  Virginum  ;  quam 
hcroici  labores  SS.  Confcssorum,  Episcoporum, 
rontificum,  oic. 


Jesu  CiiRisTi.  ]  Jesus  est  proprium  nomen  Vorl)!' 
incarnati ,  puta  hujus  hominis  Verbo  hypostatice 
uniti,  sicut  mcum  nomen  proprium  est  Corne- 
lius,  alterius  Petrus,  Paulus,  Jacobus  ,  etc. 
Dicitur  Jesus  Ileb.  y;:)in^  Jehoscua,  et  covitracte , 
i^\^^  Jescua,  id  est  salvator,  (piia,  ut  prsedixit 
Gabriel  Archangelus  :  Ipse  populum  salvum  facict 
ii  pcccatiscorum.  Matlli.  1.  21.  Luc.x  1.  31. 

Christus  vei'o  nomen  est  olficii  et  digniialis. 
Jcsus  enim  Hebraice  cognominalur  n^lCJD  Mes- 
sias  :  Graece  xf^'05  :  Latine  unctus,  quia  ix  Dco 
Patrc  unctuset  consecratus  estin  summumorbis 
Pontificem,  Regem ,  Legislatorem,  Prophetam  et 
Doctorem. 

EvANGELirM.]Id  esl,  bonum  nuntium  ,  xyyi).).'.! 
enim  est  nuntio ,  unde  ayyO.oi  est  nuntius  ,   ew- 

v.yyi)).'ji    (iSl\bona    nuntio  ,     t>j.yy'.)oi     el     Vju.yyUi-.- 

■zhi  est  bonus  Angcius  ,  sive  icetus  nuntius  ,  ti>- 
ayyi)iov  cst  jucundum  ta^tuinque  nutitiuin.  Ita 
S.  Chrysost.  Hic  vide  Budicum  in  Pandectas  , 
ubi  addit  Evangclium  per  metonymiam  signifi- 
care  donarium ,  vel  sacrificium  exhibitum  pro 
feJici  nuniio.  Unde  Cicero  ad  Atticum:  Osuaves  , 
ait,  tuas  Epistolas,quibus  Evangetia  deberi  fateor: 
Evangelia,  id  est,  praeraia  LxMi  nuutii  :  Evange- 
lium  Ilebr.dicilur  niV^::  besora  i\  1UJ3  basar  ,  id 
est,  caro;  quasi  besora  sit  hTlissimum  Incarna- 
lionis  Verbi  nuntium  do  saluteetfelicitate.Tterna, 
quod  Christus  Dominus  quasi  magni  consilii  An- 
geius  hominibus  altulit.  Hic  vero  Evangelium 
motonymice  sumilur  i^rolibio  vel  scriptura,  quac 
hoc  nuntium  historice  enarrat. 

Secundum  MATTH.KrM  ]  Vox  secundum  notat 
Primo,  primum  et  primarium  Evangelii  hujus 
auctorem  esse  Spirilum  sanclum ,  sccundarium 
vero  S.  Matth.Tum  :  fuit  enim  ipse  (|uasi  orga- 
num ,  instrumentum  et  calamus  Spirilus  sancli 
scribens  ea  qu.T  Spiritus  sanctus  dictabat,juxta 
illud :  Lingiia  mea  calamus  ScribcE  vclocit(rr  scri- 
bentis.  Psal.  /j.'4. 

Secundo,  notat  unum  idemquc  esse  Evange- 
lium,  sed  divorsimode  et  quadrupliciter  i»  qua- 
tuor  Evangelistis  conscriptum.  Igitur  sccundum 
indicat  Evangelium  sancti  Mattluei  non  ossc  aliud 
ab  Evangelio  S.  Luc.t,  Marci  et  Joannis  ,  ncc 
aliam  afferre  historiam  vel  docirinam ,  sod  lari- 
tum  alium  fuisse  scriptorem  ,  aliumque  scri- 
bcndi  modum.  Unum  enim  est  Evangelium,  scd 
a  quatuor  Evangelistis  quadrupiici  modo,  or- 
dine,  et  stylo  conscriptum. 

Tcrlio  ,  notat  S|)iritum  sanctum  se  naturae  ct 
ingonio  S.  Matlluci  attemperasse  :  illuminabat 
enim ,  excitabat  ct  dirigebal  eum  Spiriius  sanc- 


LiO 


ARGLMENTUM  IN  MATTH/EUM. 


lus,ul  ca,  (iii.Tpartini  vidcrat,  vol  ab  Aposlolis 
audierat,  parlim  <jua;  Dcus  ci  revelabat,  scribc- 
ret  illA  inclliodo,  oriliju;,  sctUcntii^,  conccplu  et 
phrasi ,  (puc  sancli  Mallhici  genio  et  ingcnio 
conjrrucbat.  Non  cnim  opus  crat  nova  rcvcla- 
tionc  Dci  in  his  (|iiic  S.  Mattha-us  jam  scicbal, 
(juia  ca  vidcral  V(!l  audicrat,  scd  lantum  assis- 
tcnlia  ,  cxcitatione  ct  direclione  Spirilus  S.,  n(5 
ex  o!)hvione  aut  hipsu  mcntis  ,  simihve  fragih- 
tate  immana,  vcl  iu  puucto  a  veritate  abcrraret, 
iicvc  aha  vcl  ahtcr  scribcrct,  quam  Spirilus  S. 
voIcJjal.  liinc  S.  Lucas  initio  Evangciii  ait ,  se 
scribcre  ca  quac  ab  Apostolis  audicrat.  Hinc 
rursum  ahus  est  stylus,  aha  phrasis  ,  alia  mc- 
thodiis  S.  Lucae,  aha  S.  MallliaM,  aha  S.  Marci, 
alia  S.  .loannis  .  sicut  cui(]uc  suus  cst  dicendi 
scribcndi(jue  gcnius. 

Putant  nonnulli  hunc  titulum  suo  Evangclio 
esse  pr;cfixum  h  S.  Matth;co  ,  ioque  ac  suo  a 
S.  Marco  Luca  ,  ct  Joannc.  Sic  enim  Prophct;u 
.^uis  prophetiis  nomen  suum  prasfixerunt,  uivi- 
iio  IsaicCj  visio  AMict},  vcrba  J crcinicd  ,  elc. 

Verum  longe  vcrius  cst,  titulum  cuitiue  Evan- 

fjclio  csse  prajfixum  non  ab  ipsis  Evangclistis  , 

scd  ab  Ecclcsia;  id  enim  indicat  similitudo  in- 

scriptionis.  Eadcm  enim  est  inscriptio,  sive  titu- 

lus  cujusque  Evangelii,  rautatodumtaxatnomiue 

F.vangelist.T  qui  illud  conscripsit.  Idem  clarius 

Indicat  inscriplio  tituli  Syriaca  ,  qua}  sic  liabet : 

Invirtate  Domini  Dcique  nostri  Jcscliua  Cliristi, 

incipimas  scribere  librum  sacrosancli  Evangclii  , 

-jirimumque  Evanpelium  ,  Matai  (  Malthrei )  pne- 

conium.  Sic  ct  Arabica  initio  citata.  Atque  hinc 

collige  irrefragabile  argunienlum  pro  auctori- 

tate  traditionum,  scilicct  non  sufhcere  sanctam 

Scripturam  Ecclesiac  ad  veram  fidem  moresque 

adstruendos,  sed  insuiicropusesse  traditionibus 

Aposlohcis  :  quare  eas  perperam  negari  ab  Hns- 

reticis.  Dic  euim  sodes  ,  unde  scis  Evangelium 

hoc  esse  S.  Matthoei,  esseque  Canonicam  Scrip- 

turam  polius  quam  Evangelia  Tlioma? ,  Barnabae, 

diiodecim  Apostolorum,  qua;  olim  circumfere- 

bantur,  nisi  ex  traditione,    sensu  el  consensu 

Ecclesire  ?  Multi  cuim  libri  falsos  habcnt  litulos , 

falsoque  aliis  auctoribus  inscribuntur  ,  iit  patet 

in  operibus  S.  Augustini,  S.  Hieronymi  ,  S.  Cy- 

priani,  S.  Prosperi,  et  ceterorum  Patrum.  Sic 

cnim  nonnulla  Evangelia  ab  Hncreticis  conficta 

inscribebantur  nominc    sancti   Bartholomaci  , 

S.  ThomnB,  S.  Barnab;c,  ctc. ,  qui  potuerc  eadem 

artcet  fraudefalsa  adscribereS.  Matlha^o,  utide 

faclo  fecere  Gnostici ,  qui  Evangelium  sancli  Mat- 

thnn  suis  additionibus  immutarunt  et  vitiarunt. 

Ut  ergo  sciamus  librum  vere  adscribi  soncto 

Matth.TO,  ac  magis  ut  sciamus  illum  tolumesse 

Evangelium  aSpiritu  sancto  dictatum  ,  accedat 

oportet  declaratio   et  dcfinitio  Ecclesiae  ,   quac 

hunc  librum  k  Pseudepigraphis  seccrnat,  et  Ca- 

nonicum  cssc  decernat.  Undc  sapienter  sanctus 

Augustinus    lib.   conlra  Epistolam  Manichcei  , 

quam  vocantFundamenii,  cap./i :  Evangelio,  ait, 

non  crederem ,  nisi  me  Ecclesice  Catliolicce  commo- 

veret  auctoritas.  Non  quod  dignioi-  aut  m.ajor  sit 

Ecclesi.ne  auctoritas  quamS.  Scripiur.x,  cum  et 

sit  verbum  et  oraculum  Dei  ipsius,  sed  quod 

Ecclesiae  sit  veram  sanctam  Scripluram  a  falsa 

ct  supposititia  sogregare  ct  indicarc  ,  ejusque 

gcnuinam  mentem  et  sensa  explanare.  Cumergo 

dicimus ,  ait  quidam  gravis  auctor,  Evangelistas 

ct  ceteros  scriptores  sacros,  eo  modo  quo  dictum 

est  ,   ab  Ecclesia  catliolica  auctoritatem  liabere, 

nallus  Oifmdi  merito  debet  quasi  Deo  Ecclcsiani 


anteponanuis.  Sic  enim  dicimus  Ecclcsiam  Scrip- 
turis  uuctoritatem  dare  ,  qaod  cas  d  Dco  da- 
tas  csse  dcclaret ,  et  ab  ipso  dictatas  esse  confir^ 
mct.  An  domino  servum  prceponant ,  qui  vulgo 
dicunt  litteras  regias  a  Nomophylace,  qui  sigiilum 
adhibuit ,  auctorilatcni  haberc?  Ecclcsia  profecto 
Dci  sigillum  habet  illum  ipsum  Spiritum,  qui  Ec- 
clcsiw  promissus  et  datus  est ,  ut  cum  illa  mancret 
in  (eternum,  quique  suam  manum  scripturamquc 
rccognoscit.  Uic  est  qui  quatuor  luec  Evangelia 
primum  dictavit :  dcinde  nobis  cadcm  d  se  dictata 
fuisse  per  Ecclcsiani  declaravit. 

Mattileum.  ]  Sauctus  MatllKeus  a  telonio  vo- 

catus  a  Chrisio  ad  Ajioslolatum,  Matth.Ti  9,  pri- 

mus  omnium  scripsit  Evangelium.  Unde  hoc  ci 

clogium  dat  l)ealus  Petrus   D.iinian.   s(>rm.   dc 

sancto  Matth.TO  :  Inlcr  omncs  pUinc  sancios,  qui 

ccelesti  gtoria;  de  triumphato  mundo  rictoricc  tita- 

los  intutcrunt,  B.  Maltlucus  viihi  vidctur  insignis 

atque  conspicuus  ,  ct  queuidam  intercos  dignitatis 

obtinerc  primatum,  atque  ut  clarius  dicam  ,  nemo 

post  Christum  cst,  cui  magis  debcat  sancla  ani- 

vcrsalis  Ecclcsia.  Nam  quod  mundus  vioit,  hcec  est 

causa  ,    quia   lax  nobis   Evangelica  coruscavit. 

Quia  ,  ut  idcm  subdit :  Tanquam  dux  vexillum 

sequentibus  pcrlulit ,  suocjue  exemplo  ,  ut  scribe- 

rcnt ,   incitavit.  Cr.Tce  eum  scripsisse  ccnseiit 

Cajetanus  et  Anabaptist.c  hic,  co  quod  nomina 

Hebraica  Gr.TCC  intcrpretotur ,  ulEmmanucl,  qaod 

cst  interpretalum  nobiscum  Dcus.  Matlh.  1.  23.  Et 

Eli,  Eli  lammas(d)aclani,  hoc  est,  Deus  meus,  Dcus 

virus,  ut  quid  dercliquisti  jue.^^Matth.  27.  /j6.  Verum 

h.T3  intcipretaiioncs  adject.T  sunt  alMnterprctc 

Gr.TCO.    Quocirca   S.  Hicronynius  ,  S.   Augus- 

tinus  ,  Euscbius  ccterique  omnes  uno  ore  asso- 

ruiit  sanctum  JkUlh.Tum  scripsissc   Ilebraicc  , 

ulpote  rogaium  h.  Jud.neis,  ut  abiturus  ad  Genles, 

qu.'c  pr.Tdicaverat  ore  ,  eis  scripto  relinqueret, 

uli  asscrit  sancius  Chrysostomus  hic  hom.  1.  et 

cx  co  Euthymus  ,  et   sanctus    Hieronymus  dc 

Scrip.  Eccl.  iuMaith.TO,  et  Eusebius  1.  ?>.  Hist. 

c.  18.  Addit  Auclor  Imperfecti  in  prooemio  :  Mat- 

thceum  ,  inquit  ,    conscribcre  Evangeliam  causa 

compulit  talis:  cum  facta  fuisset  in  Pcdoestina per- 

secutio  gravis  ,  ut  periclitarentur  dispergi  omnes , 

ut  carcntes  forte  doctoribus  fidei ,  non  carerent 

doctrind,  rogarant  Mattliceum  ,  at  omnium  ver~ 

borum  el   operum  Christi  conscriberet  eis  liislo- 

riam ,  ut  ubicumque  essent  futuri ,  totius  secani 

haberenl  fidei  slatum.  S.  Bartholomrxnis  ad  Indos 

profecturus  ,  Evangelium  sancti    3\fatth.Ti  des- 

criptum  secum  detulit  ,  teste  Euscbio  libro  5. 

Hist.  caj).  10.  et  sancto  Hicronymo  de  Script. 

Eccles.  in  Pantctno  :  ac  S.  Barnabas  illud  idem 

sua  manu  cxaratuni  asporlavit  in  Cyprum ,  uti 

initio  dixi.  Quin  et  sanctus  Hieronymus,  loco  jam 

citato  in  M.itth.TO  ,  asserit  se  cjus  Evangehuiu 

Hobraice  conscriptum  vidisse  Ca2sare;c  in  Bi- 

bliothecaS.  Pamphyli  martyris,  indcqueillud  sc 

descripsisse.    Jam  tamen  Hebr.TUS   S.   MalliKTi 

tcxtus  intcrcidit.  Nam  quodnobisobtrusitSebas- 

tianus  Munsterus  excucullalus  aposlata  ,  quasi 

a  Judacis  acccptum,  viris  probis  et  doctis  ,  vcl 

cx  auctore  H.-eretico  et  tradiloribus  Jud.Tis ,  de 

falsitate  suspectum  est ,  et  in  se  spurium  olet. 

Verbotenus  enim  textum  Gr.TCiim  conscctalur  , 

et  nimispueriliter  Hebraismosimitatur,  ei  affec- 

tat,  Adde:  plureshabetvocos  ct  phrascs  non  Hc- 

br.Tas,  scd  exoticas  et  Ral)l)i.iicas  ;  imo  soloecis- 

mos   et  barbarismos.  Dcniqiic  de  ejus  parum 

fida  translatione  vari.T  cxlanl  docloriun  qucreU', 

ait  noslor  Gretserus. 


Scripsit  sanctus  Mallhreus  Evangelium  IIc- 
braice ,  praDcipientibus  Apostolis  ,  ait  sanctus 
EpipJianius  liieresi  51.  eodem  anno  quoApostoli 
consilium  inieruntde  dispersione  et  profcctione 
ad  Genles  ,  qui  fuil  annus  a  nativilale  Christi  37, 
ab  ejusdem  passione  (luarius  ,  uti  ostendi  in 
Chronolaxi  ,  quam  Actis  Apostolorum  priefixi. 
Minus  erRO  verisimiie  est  quod  ceiiset  Haronius , 
Matlh£eum  scripsisso  anuo  Christi  Ul.  Minus 
adliuc  probabile  est  quod  censet  sanctus  Ire- 
n.X'us  lib.  3.  cap.  1  ,Evangelium  lioc  scriptum  eo 
tempore,  quo  SS.  Petrus  et  Paulus  Roniie  praj- 
dicabant.  S.  Petrus  enim  non  venit  Romam  anK; 
annuni  secundum  Claudii  Imperatoris,  Paulus 
jion  ante  annum  lerlium  Neronis.  Unde  seque- 
letur  ,  quod  decimo  oclavo  vel  vigesimo  ab  as- 
censu  Chrisli  incoelum  anno,  scripsisscl  simcius 
Maltha;us  ,  quod  liquet  esse  falsum. 

Porro  Evangelium  Ilebraice  scriptum  a  sancto 

Matiluco  illico  conversum    est  in  linguam  Gru-- 

qam,  utpotctunc  apud  gentes  quas  Apostoli  ad- 

jluri  erant,  celeberrimam  et  latissime  patentcm  , 

idque    vel   ab  ipsomet  sanclo  Mattha-o  ,    vel  a 

S.  Joanne  ,  Jacobo,  aut  simili.  Unde  S.  Athana- 

sius   in  Synopsi  S.  Scriptur;e  :  Matllicei  Evange- 

/(Hm,inquit,  IlebraLca  diatccto  conscriplam  est  a 

Matthceo  ,  editum  Hierosolymis  ,  et  interpretantc 

Jacobo  fratrc  Domini  expositum.  Theophylactus 

vero  Pra;fat.  in  Malth. :  Joannes  ,  inquit ,  hoc  cx 

Jiebraica  lingua  in  Grcccam  ,  ut  ferunt ,  interpre- 

tatus  est.  Sunt  qui  opinantur,  Rarnabam  Aposto- 

lum  Matthici  Evangelium  e\  Ilebrico  in  Gnecum 

transtulisse  ,   inter  quos  est  Sixlus   Senensis  : 

Anastasius  vero  Sinaita  Antiochen.  lib.  8.  Ilexa- 

mcron  ,  dicit  Lucam  et  Paulum  reddidisse  idem 

Evangelium  Gra-ce.  Hinc  textus  Syriacus  Evaii- 

gelii  sancti  Malthtei    non  ex    Hebneo  ,   sed  ex 

Gneco  traductiis  est ,  ut  patet  utrumque  confe- 

renti.  Hinc  et  sanctus  Hieronymus  jussu  sancli 

Damasi  corrigens  quatuor  Evangelia ,  ac  inter 

illa  Evangelium  S.   Mattha;i,  illa  correxit  juxla 

textum   Griccum  ,  non   Hebrajum  ,   atquc  illa 

Graccae  fideireddidit,  utipseait  pra^fat.  in  Evang. 

ad  Damasum,  ubi  adverte  S.  Hieronymum  jussu 

Damasi  vertisse  vetus  Testamentum  ex  Hebrico 

in  Latinum  ,  novum  vero  non  vertisse,  sed  cor- 

rexisse  ad  GivTCum  aulographum.  Quare  inter- 

pres  novi  Testamenli  non  fuit  S.  Hieronymus , 

sed  alius  eo  antiquior,  minus  tamen  Latinus,  ut 

patet  illud  decurrenti.  Unde  non  mirum,  si  sub- 

inde,  aiiier  quam  iile,  verlat  hlc  S.  nieroDymus 

in  Comment. 

Quocirca  tcxtus  Lalinus  Evangclii  S.  Maithaci, 

jcque  ac  S.  Marci  in  vulgata  cditione  non  ex  He- 

braio  sed  ex  Gra-co  traductus  videtur ,  uti  diserte 

asserit  Bellarminus  lib.  de  Scriptor.   Eccles.  in 

Matth.  et  Franc.  Lucas  pracfat.  in  Marcum,  idquc 

conferenti  textum    Gnecum  cum  Latino  clare 

apparebit,  scilicet  hunc  ex  illo  esse  expressum. 

Adi  eumdeni  Bellarminum  lib.  2.  de  Verbo  Dei 

c.  7.  Porro  Athanasius  loco  citalo  existimat,  ab 

Aposlolo  Jacobo  Matthiei  Evangelium  in  Griecam 

linguamesse  translatum;  alii  vero  Joanni  Apos- 

lolo  ,  et  alii  ipsi  Mattha-o  eam  translationem  tri- 

buunt.  Sed  cujuscumque  sit ,  ita  recepta  est  illa 

iranslatio  ,  ac   si  eft  lingua  primum  scriptum 

fuissei  Evangelium  Matth.ei.  Ouocirca  non  mul- 

lum  egemus  Evangelio  Hebraico  quod  Munsterus 

edidii ,  nec  illo  etiam ,  quod  nuper  edi  curavit 

Joan.  .Tilius,  in  quo  muKa  desunt,  multa  super- 

vacanca  eunt,  non  pauca  ctiam  immutata  cer- 

nuntur ,  cl  Deus  novii  utrum  id  farium  uon  «it 

ccaMCL.    ,\  I  A'<iDi;.   ii)M.  Mll. 


ARGUMENTUM  IN  MATTIiEUM.  u\ 

ad  detrahendam  fidem  Gracoe  et  Laiincc  edi- 
tioni,  astutia  videlicet  Judajorum  ,  ex  quorum 
promptuariis  Evangelium  illud  prodiiL  Porro 
S.  Mattiiaus  cum  scripserit  Hebraice  ,   in   ci- 


tandis  sentenliis  cx  veteri  Testamento  secutus 
videtur  Hebraicam  veritatera  ,  ait  sanctus  Hiero- 
nymus  de  Scrip.  Eccles.  in  Matth. ;  sed  inter- 
pres  Gra;cus  ejus  loco  in  Graca  sua  trans- 
latione  substiiuit  versionem  Gnecam  Septuag. 
Interpretum  ,  utpote  Gentil)us  notioiem. 

An  S.  Mattha;us  scripserit  Ikbraa  dialecto 
pura,  quali  scripserunt  Moyses  et  Prophetie;  aji 
A  ero  in  captivitate  Babylonica  per  Chaid;eos  cor- 
rupta  ,  puta  Syriaca,non  constat.  Certe  Juda-i 
lempore  Chrisii  loquebanlur  Syriace,  non  pure 
Hebraice :  quare  Syriaca  luiic  eis  erat  vernacula : 
undc  AJbertus  "Widmanstadius,  qui  primus  no- 
vum  Testamcntum  Syriace  edidit,  et  Guido  Fa- 
bricius,  qui  illud  in  Lalinum  convertit ,  putaiil 
Syram  versionem  esse  autographum  S.  Mattha'i. 
Sic  et  Matthieus  Galenus  Cancellarius  Duacensis 
pra'fat.  in  Epistolam  S.  Pauli  ad  Hebraos  ,  con: 
tendit  Syrum  textum  illius  Epislola;  ,  qui  cxtat 
inBibliis  Regiis,esse  ipsumS.  Pauliautographum. 
Verumhocparum  eslverisimile.  Constalenimce- 
tera  innovo  Testamento  ex  Gra-co  convcrsa  essc 
in  Syrum,  idcmque  omnino  videlur  horum  etillo- 
rum  fuisse  interpres.  Idem  liquet  ex  eo  ,  quod 
Hebra;a  ,  qute  cilanlur  in  Grieco  autographo  , 
discrepent  a  Syris  vocibus  ,  quaj  in  Syra  ver- 
sione  S.  Mattha'i  nunc  extant.  Nam  Matth.  27.  8. 
pro  Hebrao  hacelcUlma,  id  est,  ager  sanguinis, 
Syrus  jam  haheX  aguresca  clema,  ubi  manifeste 
.griccizat,  dum  ex  Sy.^o,- ,  idest,  agcr  ,  format 
aguresca.  Sic  pro  Hebra?oCe/j/!ashabetA'jp/ic»;pro 
Jt7<,E/«V,  vertit  J/,  //,  id  est,  Dcus,  Dcus,  sine  meus, 
quod  est  in  Eii.  Malth.  27.  /46.  pro  Golgota,  Gol- 
goulto ,  pro  Jacob,  Jciacoub,  pro  Joseph ,  Jauseph, 
ct  sic  consc(iuenter  in  ca;teris  discrepat  «i  voci- 
bus  Hcbraicis ,  qujc  extant  in  Gra^co  et  Latino , 
quin  ct  ipsas  voces  Gra^cas  facit  Syras,  ut  ex 
/;oj>5yTr,5 ,  id  est,  consiliarius ,  format  bulcuta. 
Marci  15.  /i3.  et  plura  talia. 

Syri  putant  interpretem ,  qui  novum  Testa- 
mentum  cx  Graco  in  Syrum  vertit ,  fuisse  sanc- 
tumMarcumEvangelistam.  Verum  id  difficile  esi 
creditu.  Nam  uterque  Cyrillus,  Clemcns  Alexan- 
drinus  ,  S.  Anastasius ,  Damascenus  ,  Theodo- 
rctus ,  S.  Ephrem  et  alii,  qui  in  Syria  vel  vicina 
yl"gypto  vixerunt  et  scripserunt,  illius  non  me- 
niinerunt.  Adde  quod  quadamhabeat,  qua-doctis 
vel  displicent,  vel  parum  placent.  Videtur  ergo  in- 
terprcs  Syrus  Patrmn  jam  citaiorum  ictate  pos- 
tcrior.  Hoc  tainen  boni  habet,  quod  faveat  Ca- 
tholicis  contra  Hareticos  :  sa^pe  enim  in  titulis 
meminit  jcjuniorum,  vigiliarum,  feslorum  ,  in- 
vocationis  Sanctorum,  elc. 

Jam  quoad  ]il)ri  partitionem  ,  Evangelium 
S.  Mattha'i  a  variis  varie  fuit  divisum  et  iiiter- 
punclum  ;  nam  a  vetustioribus  Latinis  secundum 
S.  llilarii  sectionem  dividitur  in  Canones  33,  el 
secundum  aliorum  pariition(^m  in  Canones  67. 
apud  recentiores  vcro  Latinos  in  28capita:  apud 
Gracos  autem  juxta  Euthymium  in  capiia  68: 
juxtaSuidam,  intitul.  68,  cai)ita  355.  Ammouius 
simililcr  et  Eusebius  in  capita  355  illud  par- 
tiuntur. 

Deniquc  S.  MattluT.us  ceteris  EvangelisUs  iu 
liisce  pra-cellit:  Primo  ,  quia  omnium  primus 
Evangelium  edidit;  hinc  plene  cuncta  et  initan- 
fcr  exequitur,  ait  S.  Chrysostomus  hom.  6.  in 
Mallh.  Uude  Terlullianus' lib.  de  Carne  Cbristi. 

(> 


/,2  AHGUMENTUM  IN  MATTM.ELM. 

cai).  22  ,  cum  nuncupal  lidclissimum  Evangclii 


commentaiorem. 

Sccundo,  (juod  rcgiam  Cin'islidij?niratcm  pr.nc 
cetcris  cxplicct.  Ita  S.  Augustinus,  Bcda  ,  rciius 
Damian. ,  Hupcrt.  ct  alii. 

Tcrlio,  (|uod  divina  revelalionc  sit  invontum 
Evangelium  cjns  Hcbr.cum  sub  Zcnone  mipcra- 
lore  adpcclusS.  Barnabie  :  rursumdcindc  ilkid 
injuria  tcmporum  intcrcidit.  Unde  .Nicolans  V. 
Pontifcx  quinquc  ducatorum  miliia  Evangclium 
Matib.  Hcbraicum  ad  sc  affcrcnti  promisit ,  ut 
gcribit  Joannes  Eckius  Luthcromast.  homil.  de 
S.  Matih. 

Quarto  ,  quod  S.  ]\ralth;cus  fucrit  Mlhiopico 
Apostoius,  ct  virginitatis  victima  :  occisus  enim 
cst  al)  Ilirtaco  rcgc,  co  quod  Iphigeniam  regis 
ifltliiopum  nUam,  (pue  virginitalcm  Deo  voverat, 
ipsi  in  uxorcm  dari  noUet. 

Ouinio  ,  quod  S.  Matthacus  valdc  usu  rerum  ct 
cxpcrientia  exccllcns  ( undc  ct  iclonio  pr.cfectus 
ruit,\  aitS.  Chrysostomus,  adChristum  convcrsus 
sit.non  ex  visis  cjus  miracuh"s,  non  ex  audita 
[)r.X'dicatione ,  sed  unica  cjus  voce  :  Sequere  mc  , 
tuiic  cnim  promptissimc  obcdicns  ,  rcpente  in 
alium  virum,  imo  Apostolum  mutalus  cst  p  ut 
relicto  telonio,  opibus  ,  familia,  ctc.  ,  Clirislum 
seculus  sit  ejusque  mores  inducrit.  Adde  eum 
deinde  nunquam  a  Christo  disccssisse,  testem- 
que  ac  spectatorcm  signorum  ejus  ct  miraculo- 
rum  ,  vii.ne  etiam  imitatorcm,  iliueris  socium  , 
atcjuc  laborum,  curarumct  angorum  fuisse  par- 
licipem ;  ut  qui  toto  terapore  dispensationis  cum 
eo  sit  versatus ,  et  in  numerum  relatus  summo- 
rum  discipulorum  ,  et  simul  procedentem  tem- 
pore  habens  virlutem. 


Ilinc  Matth.Tus  Hcbraicc  idcm  esl,  quod  dona- 
//(5  ,  aiunt  Origines  et  Isidorus  lib.  7.  Etymol. 
cap.  9,  aut  dontun,  ut  vult  Pagninus  mn  mattan 
cnim  cst  donum ,  licct  aliud  etymon  ( unde  peti- 
lumsit,  nescio)  det  Anastasius  Antiochenusl.  8. 
Hcxameron  :  Matthceus  ,  inquit  ,  interpretatur 
mandatnm  Altissimi.  Quocirca  S.  Greg.  18.  mo- 
ral.  c.  16.  ad  iilud  Job  28.  Ferrum  de  terra  toUi- 
tur.  An  non  Matthceus,  inquit,  in  tcrra  invcntus 
cst,qui  ten-cnis  negotiis  implicatus,  tclonii  usibus 
servicbat  ?  sed  de  terra  sublatus  in  fortitudineni 
ferri  convaluit ,  cujus  vidclicet  lingua  quasi  acu- 
tissimo  gladio,  Evangelii  administratione  Dominus 
infidclium  corda  transfixit  :  et  qui  infirmus  prius 
dcspcctusqucfuerat  per  terrcna  negotia,  fortisposl- 
modumfactuscstad  ccelestia  prwdicamenta.  Scrip- 
sit  dc  codcm  Evangclista  Clcmcns  Alexandrinus 
Ptcdag.  ].  2.  c.  1.  quod  scminibus,  baccis  el  ole- 
ribus,  non  carnibus  vesci  solcrct. 

Omitto  quod  Al)dias  hb.  3.  Histor.  Apostol. 
scripsit  S.  Matlh.Tum  ob  Evangclium,  quod  Myr- 
midonibus  pncdicabat,  abidololatrisfuissc  exc;c- 
catum,  scd  a  S.  Andrca  Apostolo,  jussu  Angch  , 
ipsi  visumfuisse  reslitulum.  Uem  S.  Matth;cum 
duos  magos  Zaroen  et  Arphaxat  opc  divinil  su- 
pcrassc,  aliaque  plura:  quia  Abdias  hic  apocry- 
phus  cst.  Plura  dc  S.  Matlhaio  vide  apudSurium, 
Haronium,  Ribadenciram,et  Joannemdelallayc 
in  Apparatu  Evangcl.  cap.  45.  et  scq.  Denique  andi 
quid  S.  Matthccus  de  scipso  rcvelaveritS.  Brigitt.-c 
oranti  ad  sepulchrum  cjus  in  urbe  Malphi ,  1.  1. 
Rcvcl.  cap.  229.  Cum  illud  (Evangelium)  scriberem, 
tantus  divince  inflammationis  ardor  perseverabat 
mecum,  quod  si  tacere  voluissemj  nuUatenus  prce 
ardore  intenso  voluUsem, 


•o 


CAPUT   PRIMUM, 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


DESCHIBITTJn     GENKALOGIA     CIIRISTI     AD     ACr.AIlAM     USQLE     AD     IPSIM.     irCDI'     \rn5.     1 8. 
EJUSDKM   CONCKPTIO    EX    SPIRITU    SANCTO  ,  AC    AATIVITAS    EX    VinCIKE    DtlPAUA. 


fiBER  (jenorallouls  Jesii  Chilsll,  fllii  David  ,  fUii  Abraham.  2.  Abiaham 
geniiit  Isaac.  Isaac  aiitem  genuit  Jacob.  Jacob  autem  genuit  Judam  et 
!fratres  ejus.  3.  Judas  autem  genuit  Phares  et  Zaram  de  Tiiamar.  Piiares 
jautem  genuit  Esron.  Esrou  autein  genuit  Aram.  4-  Aram  autein  genuit 
y  Aminadab.Aminadabautem  gcnuit  Naasson.NaassonaulemgcnuilSalmon. 
5.  Sahnon  autem  genuit  Rooz  de  Raliab.  Booz  autem  genuit  Obed  ex  Ruth. 
SS  Obed  autemgenuit  Jesse.  6.  Jesse  autem  genuit  David  rcgein.  David  autem 
rexgenuit  Salomonem,  ex  eaqu»  fuit  Uriae.  7.  Salomon  autem  genuit  Roboam.  Roboam  au- 
lem  genuit  Abiam.  Abias  autem  genuit  Asa.  8.  Asa  autem  genuit  Josaphat.  Josaphat  autem 
genuit  Joram.  Joram  autem  genuit  Oziam.  9.  Ozias  autem  genuit  Joatham.  Joatham  autem 
genuit  Achaz.  Achaz  autem  genuit  Ezechiani.  10.  EzechiasautcmgenuitManassen.  iManasses 
autem  genuit  Amon ,  Amon  aulcm  genuit  Josiam.  1 1.  Josias  autom  gonuit  Jechoniam  et 
fratres  ejus  in  transmigratione  Babylonis.  12.  Et  post  transmigrationcm  Rabylonis,  Jocho- 
nias  genuit  Salathiel.  Salathiel  autem  genuit  Zorobabel.  i3.  Zorobabel  autem  genuit  Abiud. 
Abiud  autem  genuit  Eliacim.  Eliacim  autem  genuit  Azor.  il\.  Azor  autem  genuit  Sadoo, 
Sadoc  autem  genuit  Aohim.  Achim  autem  gonuit  Eliud.  i5.  Eliud  autem  genuit  Eleazar. 
Eleazar  autem  genuit  Malhan.  Mathan  autem  genuit  Jacob.  16.  Jacob  autem  gcnuit  Joseph 
virum  Mariae  :  de  qua  natus  est  Jesus,  qui  vocatur  Christus.  17.  Omnes  itaque  genera- 
tiones  ,  ab  Abraham  usque  ad  David ,  genoraliones  quatuordecim ,  et  a  David  usque  ad 
transmigrationem  Babylonis,  generationes  quatuordecim,  et  a  transmigratione  Babylonis 
usque  ad  Christum,  generationes  quatuordecim.  18.  Christi  autem  generatio  sic  erat :  Cum 
esset  desponsata  mater  ejus  Maria  Joseph,  antequam  ct)nveniront,  inventa  est  in  utoro  ha- 
bens  de  Spiritu  sancto.  19.  Joseph  autcm  vir  ojus  cum  csset  justus,  et  nollet  cain  Iradu- 
cere,  voluit  occulte  dimiltere  eam.  20.  Haec  aulcm  eo  cogitante  ,  ecce  Angclus  Domini  ap- 
paruit  in  somnis  ei ,  dicens  :  Joseph  ,  fili  David  ,  noli  timere  accipore  Mariam  conjugem 
tuam  :  quod  enim  in  ca  natum  est,  de  Spirilu  sancto  est.  21.  Pariet  autem  filium  ,  ct  vo- 
cabis  nomen  ejus  Jesum  :  ipse  enim  salvum  facict  populum  suum  a  j)eccalis  eorum.  22.  IIoc 
autem  totum  factum  est  ut  adimplorctur  quod  dictum  est  a  Domino  pcr  Prophetam  dicen- 
tein  :  23.  Ecce  virgo  in  utero  habebit ,  et  pariet  filium  ,  et  vocabunt  nomon  cjus  Emma- 
nuel,  quod  est  interpretatum :  Nobiscum  Dcus.  24.  Exurgens  autem  Josoph  a  somno,  fecit 
sicut  praecepit  ei  AngeUis  Domini,et  accepit  conjugem  suam.  25.  Et  non  cognoscebat 
cam,  donec  peperit  filium  suum  primogenitum  :  et  vocavit  nonicn  ejus  Jcsum. 


LinFB  Gr.NrnATiOMs]  Sic  ad  verl)uinhabcl  lextiis 
ririTcns,  Latiniis  ,Syriacus  ,  Arabicus,  .l^gypliiis  , 
rersiciis.  yKUiiopiciis  vero  habot :  Genealoy;ia  Jcsu 
Chriiii.  Porro  Matliiirns  iinitatur  Moyson.  (Aiidi 
H.  Potruin  Da'niianuni ,  Sonn.  d(!  S.  MaUhieo : 
Siciit  Moysrs  /'ropliciis ,  et  ouniihus  qid  aliqiiid 
arripscrunt  in  vctcri  Tcstamciilo  uon  absurdi;  prwpo- 
nitur  ,  ita  Matluvus  oiimcsjure  praccUit  qui  sa'ip' 
iissf  repcriuntur  in  ^ovo ;  ut  cnim  itle  uasccn- 
tts   jnimli  texit  originnn  ,  sic  iste  tanquam  spi- 


rilalis  cujusdam  mimdi  oricntcm  dcscripsit  Eccle- 
si(V  noritatcm.  Undc  Spirilu  sanclo  calamiim  tem- 
pcranle,  provisiiin  est  ut  utcrqne  non  divrrsum  , 
scd  unum  idcmque  suis  liOris  pramitlcrct  initium, 
diccns  :  Libcr  gcna-alionis.  Uxc  Damianus  : 
Mov.sos  oniin  Goiios. ,  capilo  5.  1  ,  goncalngiani 
cl  prosapiam  Ad;c  proioplasli  ,  ct  posioronun 
ita  orditur:  llic  lihcr  '^cncrationis  .-Idam;  Adam 
onim  fiiit  tvpns  Chrisli.  Sicnt  onim  Adam  om- 
nibus  hominibus  ftiit  j^atcr  viirc  morlnlis;  sic 


^'»  CO.MMENT ARIA  IN  M 

Christus  fidelibus  esl  pat^-  vita;  iminortalis  , 
uti  docet  Apostolus,  Rom.  5,  vers.  lU  ct  scq. ;  1. 
Corintli.  15.  47etscq.  Ilebr.estTniV  ^nitS^^scphei' 
toledoth,  id  est,  liber,  sive  calalogus  et  cnumeratio 
generationum  Ad.T.  Nam  Gencs.  5.  plurcs,  imo 
omnesgenerationcsrcccnsentur,quihusabAdam 
usque  ad  Noe  et  diluvium  propagata  est  slirps 
huniana.  Undc  vcrisimile  cstS.  Malthrcum ,  qui 
«lludit  ad  Moysen  ,  in  HelmTo  hlc  paritcr  scrip- 
sisse  sepher  toledoth,  id  est  Liber  generationuvi  in 
piurali.  Scptuag.  tamen  Gcnes.  5.  vertcrunt  /3i6>o? 
y£v^7£'.,c,  idest,  Libergenerationis,  in  singulari,  quia 
una  fuit  generatio  Ad.T  ,  quu  ipse  quasi  tolius  ge- 
neris  humani  Patriarcha  genuit  Seth,  qu.T  dcinde i 
Selh  et  postcris  continuata  et  propagata  fuit  usque 
ad  Noe.  Septuag. ,  utpote  Gra>cos,  sccutus  est  hic 
GrcTCusS.  Mailh.Tiinterpres ,  ct  qui  ex  Grccco  tra- 
ducius  est  Lalinus  vulgatus  ,  quia  proprie  hic 
dcscribitur  generatio  et  prosapia  solius  Christi, 
qu.T  tanien  per  plures  generationes  patrum  ct 
avorum  ,  ab  Abraham  derivatur  et  continualur 
usquc  ad  Chrislum.  Igitur  sicut  Adam  fuit  mundi 
vcteris,  sic  Christus  est  mundi  novi  et  mclioris 
origo.  Undc  ab  Isaia  ,  cap.  9.  v.  6,  vocatur  pater 
futuri  secuii.  Hinc  et  ex  Sibylla  Cumana  Virgilius 
Eclog.  U.  ita  de  eo  cecinit : 

IJIlima  Cuiraei  vcnll  jam  carmlnissolas. 
Mngnus  i\h  iiitegro  sccloruni  nascilur  ordo. 
Jam  redit  et  Virgo ,  redeunt  Saturnia  regna, 
Jam  uovaprogcnics  ccelo  Jcniiitiiuv  alio. 

Kiniirum  ut  subdit : 

CliaraDeisoboles,  raagnumJovis(veriusPalris)  incrcmenium. 
Jiiciiie,  parte  puer,  risu  cognosccremalrem. 

Har-c  enim  de  Christo  a  Sibylla  essc  diclaliquct, 
sed  Virgilius  vel  ignorans,  vel  adulans,  eatrans- 
tulit  ad  Pollionem,  Asinii  Pollionis,  ConsulisRo- 
mani ,  filium. 

Nola  :  ZQ  liber  hlc  idem  est  quod  catalogus  , 
sive  enumeratio  aut  descriptio.  Undc  Syrus  vcriit 
^^rrtD  ketobo,  id  est  Scriptur.T  descriptio.  Hoc 
pnini  proprie  significatHebr.  -\bo  sepher, cui  res- 
pondet  Groecum  (3i6>o; ,  et  Lalinum  Liber ,  a 
rad.  130  saphar,  id  est  enumerare,  recensere. 
Unde  nonnulli  ^  saphar  derivant  siphra  vel  cifra, 
id  est  numerus  et  computus.  Simili  sensu  liber 
rcpudii  vocabaturcharta,in  quarepudium  uxoris 
factum  a  marito  describebatur :  sic  liber  justo- 
rum  vocaturcatalogus,  in  quo  justorum  nomina 
et  facta  nolabantur.  Sic  et  liber  vitae  est  catalo- 
gus  elecforum ,  qui  in  mente  Dei  quasi  in  libi^o 
conscripti  sunt,  ot  dcstinati  ad  vitam  actei^nam. 
Sic  Cicero  librum  nominum  appellavit  catalo- 
gmn  nominum.  Sic  denique  dicitur  Psal.  70.16: 
Quoniam  non  cognovi  Lilteraturam  inlroibo  inpolen- 
tias  Domini.  Lilteraturam  Heb.  j — ^-^-^y^Z)  sephorot , 
id  est  librcs,  calalogos,  computos  Unde  Septuag. 
vertunt  ypa.y.y.xzzixi ,  quod  Noster  vertit  litleratu- 
ram,  pro  quo  nonnulli  legunt,  Trpav/;taT;ia?,  id 
rst  ncgotiationes.  Sensus  c-st,  q.  d.  David  :  Quo- 
niam  non  cognovi  litteras  seculares,  computos 
pula  ,  et  negotia  hujus  sec<ili ,  quac  mentem  a 
Deo  distrahunt,  hinc  accedam  ad  peneirandam 
et  celebrandam  Dei  potentiam,  et  beneficcn- 
tiam  erga  me. 

Nota  secundo  :  to  generationis  Primo  et  pla- 
nissimc  idcm  est  quod  generis  aut  gcnealogia; 


iVTTILI^.UM.  Cap.  I. 

Christi :  ha^c  cnim  hic  reccnsetur.  Hoc  cnim  sigui- 
ficat Hebr.  toicdothciSyrumJelidoulho,  cui rcspou- 
det  Gr.TCum  yivects.  Secundo,  gcncrationis,  id  esl, 
conccpiionis  et  nativitatis  Christi.  Iloc  sensu cnim 
niox  se  explicabit  vers.  18.  dicens:  Christi  autem 
generatio  sicerat,  id  cst,  hoc  modo  contigit.  Tcr- 
tio,  Maldonatus  :Gcncrationis ,  inquit,  id  cst,  vitac 
Christi.  Matijucus  enim  hoc  Evangelio  lotum  vitac 
Christi  decursum  quasi  historiam  describiL  Sic 
Gen.  6.  9.  dicUuv  ^oo ,  pcrfcctus  in  gcnerationibus 
suis,  idest,  inomnibus  partibus  vitaesu.T.  Verura 
ibipro  gcncrationibussuis,  Hebr.  noncst  toledoth, 
scd  vr^f^M  dorotau,  id  cst  in  suis  seculis.  q.  d. 
Noe  inter  homines  su.T.Ttatiset  scculi  corruptis« 
simos,  fuit  justus  et  perfectus,  quarc  intcr  eos 
velut  stella  lucidissima  emicuit.  Quarto,  Hebr. 
toledoth  propric  significat  gencrationcs,  quoeplu- 
rcs  ab  Adam  usque  ad  Christuin  inlercesserunt. 
Unde  in  iis  toiics  repetilur  to  gcnuit.  Gcne- 
rationes  hasce  reproesentarunt  gradus  in  scala 
J.ncob,  cui  innitebatur  Dcus  ,  per  quos  Angeli  a 
terra  in  coclum  asccndebant.  Sicut  enim  scala  h.TC 
quasi  jungebat  tcrram  coelo  ,  et  JacobumDco, 
sic  gcnorationum  h.TC  series  omnes  Palriarcbas 
univit  Christo ,  qui  caro  faclus,  omnes  ho- 
mincs  sibi  Deoque  copulavit.  Vide  dicta  Genes. 
'28.  12. 

FiLii  DAViDjFilii,  id  est  ncpotis.  Hebriei  enim 
omnes  nepotes  in  recta  generationis  linea  ab  avis 
et  abavis  descendentes ,  vocant  filios.  Davidem 
prcTponitAbrahoe:  tum  quiaDavid  eratproximior 
Christo,  ac  pereum  Chrislus  ad  Abrahampertin- 
git ;  tum  quia  sic  brevius  et  commodius  genealo- 
gi;e  Christi,sinerepetitioneseriestexitur.  Sionim 
pr.Tposuisset  Abi^aham ,  nonpotuissetsubjungere 
filii  David :  nec  enim  Abraham  fuit  filius  David. 
Prolixeergo  dicere  debuisset:  Qui  Abraham  fuit 
pater  David,  ex  quo  prognatus  est  Christus;  vo- 
luit  enim  dicereChristumdescendcreexAbraham 
perDavid.  Ita  S.  Hieronymus.  Terlio,  et  inaximo 
quia  promissio  Dei  facta  Davidi  dc  Christo  ex 
posterisejusnascituro,erat  recentior,  specialior 
ethonorificenlior,  uiidocetS.  Chrysost.,  Theoph. 
et  Euthym.  Hinc  Judoei  Messiam  suum  passim 
vocabant  filium  David.  Unde  in  Dominica  palma- 
rum  Cbristo  ingrcdienti  Hierosolymam,  quasi 
Messioe  acclamarunt  :  Osanna  filio  David,i(!i  est, 
Salva,  Domine,  nostrum  Messiam ,  quasiDavidis 
filium  el  h.Tredem.  Denique  nomine  fdii  David , 
innuitur  nobilitas  stirpis  Messioe,  puta  Christi , 
ejusque  regnum ,  quod  scilicct  ipse  velut  Davidis 
regis  filius  sit  futurus  rex ,  juxta  illud  Archangcli 
Gobrielis  ad  B.  Virginem  oraculum  :  11  ic  erii 
magnus  et  filius  Altissimi  vocabitur,  et  dabit  illi  Do- 
minus  Deus  sedem  David  patris  ejus,  et  regnabit 
in  domo  Jacob  in  ceternum,  et  rcgni  ejus  non  erii 
fmis.  Lucoe  1.  31.  Hac  dc  causa  PropheloD  pas- 
sim  de  Christo,  quasi  deDavidis  filio  et  h.Trede 
vaticinati  sunt,  ut  Isaias  c.  9.  7,  c.  55.  3;  Jere- 
mias  c.  25.  5  ,  Ezechiel  c.  ZU.  23  ,  et  c.  37.  25  ; 
Amos  c.  9.  11.  etc.  Porro  prima  promissio  facta 
Davidi  de  Chrislo  cx  se  nascituro  et  regnaturo 
in  a^ternum  extat  1.  Reg.  7. 12.  Eadem  h  Deo  cor- 
roborata  estPsal.  88.  ct  131.  acrcpetita  Salomoni 
Davidisfilio3.  Reg.9. 5.  Malthoeusergodicens,  Je5« 
Christi  fdiiDavid,  significat  hasce  omnes  promis- 
siones  jam  in  Christo  esse  expletas.  Ita  S.  Chry- 
sostomus,  homil.  2,  Theoph. ,  Eulhym.,Irenaeus 
lib.  8.  c.  18;  S.  Ambr.  lib.  3.  in  Lucam  c.  3. 
ct  alii. 

Fii.u    AnnAiiAM  ]   ^»   fdii    larn    ad   Christum 


COMMEiNTARIA  IN 

qiiam  ad  Davitlom  rcferas  :  laiu  ciiim  David 
qiuim  Clirislus  fiiit  filitis,  id  ost,  licpos  Ahraha;, 
titpolc  ex  eo  prognalus.  Significat  ergo  Christum 
per  Davidcm  palrem  suum  fnissc  quoquc  filium 
Abraha;,  qui  fuit  patcr  credentium  et  Ecclesiic 
veteris,cui  prinio  facta  cst  cxpressa  de  Chrislo 
promissio,Cenes.  22.18.  Porro  a  nalivitalc  Ai)raiia; 
tisqui!  ad  diem  natalem  Christi  nuxere  anni  200J. 
b  morte  vero  Davidis  usque  ad  Cliristum  fluxere 
anni  1013.  Tam  antiqua  fuere  Dci  oracula  et  pro- 
missa  de  Christo,  tam  conslans  paritcr  et  certa 
iuitejus  fidelitas  in  iis  explendis!  Atque  ha.'C  est 
causa,  cur  S.  Mattha^us  studiose  genealogiam 
Christi  arcessat  ab  Abrahain,  per  continuas  ^2. 
g(!ncratione8  scilicet,  ut  Juda'is  ostendat  Jesum 
Christum  verum  esse  Messiam  Abralue  proniis- 
sum,  ejusqucetceterorum  Patriarcharumfilium, 
ideo  ix  Judteis  ut  talem  rccipiendum,  vcneran- 
dum  et  colendum. 

2.  AnRAnAM  genuit  Isaac]  Ili  duo,  uii  ci  sc- 
quentes,  fuercprimipatriarch;e,  fundatorcs  Sy- 
nagogse  ct  populiDei,  ac  regni  Chrisli;  illi  ergo 
ut  typi  pneluscre.  Vidc  dicta  in  Genesi ,  ubi  hascc 
eorum  gcnealogias  explicui ,  quarc  hic  eas  non 
repetam.  Ilinc  Deus  passim  se  vocat  Deum 
Abraham,  Isaac,  ct  Jacob,  de  Goque  glorialur. 
Unde  et  Abraha;  posleritatem ,  descendentem 
pcr  Isaac,  et  Jacob,  sibi  in  familiam  et  Eccle- 
siam  delegit,  ejusqucsignumct  tesseramei  dedit 
circumcisionem.  Quocirca  Deus  Abrahai  nomen 
commulavit,  ut  pro  Abram,  id  cst  pater  excel- 
sus,  vocaretur  Abraluivi,  qua  pn  31  DN  «^  rah 
liamon,  id  est  paler  magna;  multitudinis,  scilicet 
populi  fidelis  ex  se  nascituri  secundum  carnem; 
sicut  ex  Christo  tam  Judiei  quam  Gcntes  in  eum 
crcdentes,  nascuntur  secundum  spiritum.  Isaac 
vero,  id  est,  risus,  immolandus  ab  Abraham 
patre  in  monte  Moria,  plane  repra;sentavit  Chris- 
(um,  quiineodem  monte  crucifixus,'salutem  et 
gaudium  toti  orbi  attulit.  Genes.  22.  v.  2.  et  seq. 

3.  JrUAS     AUTEM   GENllIT    PlIARES    ET    ZARAM    DE 

Toamar]  Videqua;  d(;Thamar  dixi  Genes  38.  vcrs. 
29.  Nota  in  genealogia  Cbristi  nulhe  ( dempta 
ejus  sanctissimft  matre)  nominantur  femina?, 
oisi  quatuor,  ill;e(iue  peccatrices,  scilicet  tres 
meretrices  :  nimirum  Thamar,  Rethsabec  el 
Haab,  de  qua  Josue  2,  et  quarta  Genlilis,  puta 
Rulh  Moabitis.  Gentilis  quoque  fuit  Raab,  utpote 
lerichuntina.  Atqua;hujus  reiestcausaPRcspon- 
dent  S.  Hieronynuis,  Chrysoslomus,  Ambrosius, 
Euthymius  hic,  id  fieri,  ut  significet  Christus  se, 
qui  propter  peccata  dissolvenda  el  dimillenda 
veniebat,  dc  peccatoribus  velle  nasci.  Uxc  ralio 
vera  cst,  sed  allegorica.  Litteralis  ergo  el  simplex 
est,  quod  ha;  mulieres  modo  non  ordinario,  uti 
cetera;,  sed  exiraordinario  et  novo  accidcntc 
viris  suis  copulata^  sunt,  ideoque  typus  fuerunt 
Ecclesiaj  Christi  ex  Gentilibus  (rejectis  JudaMs) 
nova  vocalione  novoque  modo  congregaiuUe. 
Thamar  enim  ob  negatum ,  vel  polius  dilatum 
Sela  marilum,  sibi  promissum  i\  patre  Juda,  ei 
se  dolose  prostituit,  quiaexejus,  utpote  Jacobi, 
•saac  ac  Abrahic  stirpe  prolem  qu;erebat.  Rethsa- 
bee  uxor  Uria;,  Davidi  copulata  est,  primo  per 
;iduUerium,  deinde  per  conjugium.  Raab  nupsit 
Salmon,  quia  Hebraeorum  exploratores  ii  Josue 
in  Jericho  submissos,  hospitio  excepit  ac  pro- 
lexit,  ideoque  in  eorum  fidem  et  religioncm 
iransiit.  Ruih  nupsitBooz,  quia  cum  Noemi  socru 
ex  Moab  transiit  in  Juda\im.  Vide  librum  Rulh. 


IJATTD.T.m  Cap.  I.  i,i 

Tropologica  causa  est,  ut  ostendatur  g^.-neris 
ct  prosapia;  vanitas,  ac  nobilitatem  non  in  avo- 
ruin  stemmate,  sed  in  piopria  indole  et  virtute 
consistere.  Ita  S.  Chrysostomus.  Quare  nemini 
erubescendum  esse  de  suis  natalibus  et  majoribus 
obscuris ,  vel  vilibus  aut  sceleratis,sed  diccndum 
cum  Cicerone  :  Ego  mea  virlute  meis  majoribus 
prceluxi.  Sane  non  est  dubium  in  cujusque  etiam 
nobilissimj  stirpe,  siillaab Adam,  imoabaliquot 
annorum  centuriis  dumtaxat  repetatur,  multos 
intercurrisse  patrcs  et  matres  ignobiles,  ai)jectas, 
sceleratas  et  infames.  Certe  Plato,  tesle  Seneca, 
epist.  Uh.  asserit  omnes  regcs  ex  servis  iiatos  ,  et 
omnes  servos  et  ex  regiJjus  ortos,  nullumque 
olim  regcm  extitisseligonis  expertem,  neccontrii 
ligonem,  ad  quem  non  ali(iuando  sceplrum  per- 
tinuerit.  Trilum  est  Camilium,  Curionem,  Fabri- 
cium  et  priscos  Romanorum  duces,  ii  ligone  et 
aratro  vocatos  ad  Rom;e  regimen  et  culmen. 

Deniquc  Salomon  intcr  alias  mundi  vanitatcs 
ct  inconslantias  lianc  recenset  :  Ouod  de  carcere 
calenisque  inlerdum  quis  egredialur  ad  regnum, 
el  atius  natus  in  regno  inopid  consumatur.  Eccles. 
h.  ih.  Vidc  ibi  dicla. 

ti.  Aminadar  ]  Hic  fuit  dux  tribus  Juda  in 
egressu  filiorum  Israel  ex  /Egypto,  qui  ceteris 
trepidantihus  ingredi  marc  rubrum,  licet  a  Dco 
patefacto  alveo  divisum  et  siccum,  primusillud 
animose  ingressus  ,  suam  tribum  per  illud  inco- 
lumem  traduxit,  quem  deinde  ceteri  duces  et 
tribus  secuti  sunt,  uti  tradunt  Hcbr;ei,  et  ex  eis 
Lyranus.  Unde  Canlic.  c.  6.  v.  11.  de  eodicitur: 
Anima  mea  conturbavit  me  propter  quadrigas  Ami- 
nadab.  Vide  ibi  dicta.  Successlt  ei  in  Ducatu  filius 
Naascn  in  deserto,  ut  patetNumer.  1.  vers.  7.  et 
sequcnt. 

5.  Booz]  Plures  fuisse  Rooz  censet  Lyranus, 
sed  unicum  dunUaxat  fuisse  patet ,  eum  scilicet 
cujus  fitnuntio  cap.  Rulh  U.  vers.  21.  et  1.  Paral. 
cap.  2.  V.  H.  el  12. 

Jesse]  vel  aliis  punctis  Isai,  pater  fuit  Davidis, 
qui  suo  nomine  pr;efiguravit  Jesum  Chrislum  ex 
se  nascilurum.  Jesse  enim  et  Jesus  idem  (luasi 
sunt  nomen,  si  utriusque  radiceui  Hebr;eam 
(qua^est  yiD' /fl5ca,  id  est,  salvare)  spectes,  si 
scilicet  lesse  addas  expunctum  y. 

6.  Ex  ea  qu/E  rriT  Uri.Iv]  Gr.x'ce  £/  -Tr.i  toOQusiou, 
idest,  ex  ea  quce  IJrice,  scilicet  fuerat  uxor.  Nam 
Uria  mortuo  duxit  eam  David,  ex  eaque  genuit 
Salomonem,  ne  quis  putet  Salomonem  natum 
ex  adulterio  fuissc  spurium,  cum  sit  natns  ex 
conjugio.  Hac  cniin  senlenlia  significatur  Deum 
promissa  data  Davidi,  ob  ejus  adulierium  cum 
Bethsabec,  non  revocassc,  sed  ob  utriusquc  pcn- 
nitentiam  confirmasse.  Unde  ex  Beihsabee  cjus- 
que  filio  Salomone,  prognalus  est  Chrisius,  ni- 
mirum  Bethsabee  poenilens  evasit  sancta,  ac^Sa- 
lomouem  filium  sancte  educavit,  imo  spiritu 
prophetico  claruit,  ut  dixi  Proverb.  31.  1.  ad 
illa  :  Verba  Lamuelis  llegis  :  Visio  qua  crudivit 
eum  mater  sua. 

7.  JORAM  ACTEM  CENtiT  OziAM]  Nou  immcdialc, 
sed  mediantibus  tribus  generationibus ;  nam 
Joram  proxime  genuit  Ochosiam,  Ochosias  ge- 
nuit  Joas,  Joasgenuit  Amasiam,  Amasiasgenuit 
Azariam  sive  Oziam  (erat  enim  binomius)  ,  ut 
patct  1.  Paralip.  3. 11.  et  2.  Paralip.  22.  ct  sequeni. 


ftG  COMMENTARIA  IN 

Polcs,  ciir  Iros  iiirdios,  scilicet  Ochosiam, 
Jons  et  Aiijasiamorniuii  liic  S.  Maiih.  Rcsporulcl 
S.  Hicronyimis  hic  id  cum  lccissc,  quia  ei  pio- 
positum  (-rat  Ircs  tesscradccadcs  gcnerationum 
pr;rcis(;  assignarc,  dc  quo  v.  17,  ct  quia  Joram 
semiscuciMl  impiissim;c  Jezabcli,  et  Achal),  ejus 
sororcm  Allialiain  impiam  (ulpole  qu;e  omnes 
suosfilios,  cxceplo  Joas  a  sorore  abscondilo,  oc- 
cidit,  ut  sola  rcpiiarel)  in  uxorem  accipiens.  Jura- 
veratcnim  Ueus  scomnempostcrilatcm  Achab(3l) 
impictatcMii  etidololatriam  dcleturum. ,".  Reg.  21. 
22.  Posteritas  autem  in  Scriptura  computalur  iis- 
quc  ad  quartam  gcnerationem  ,  iit  patetExodi  20. 
5.  U.  Fieg.  10.  ;?0.  Dclelur  ergoliic,  dum  ;"i  Matth.TO 
omiltiliir  ct  oblittciatur. Sic  ct  S.  liilarius,S.  Tho- 
inas,  Janscnius,  Salmcron,Barradius,  Abulcnsis 
ct  alii.  Aliter  respondet  Gaspar  Sanchez  in  lib.  li. 
Heg.  cap.  l.'i.  V.  18,  scilicet  Mallh.Tum  hos  tres 
non  omisisse,  sed  addidisse,  scripsisscquc  hoc 
modo  :  Joram  aulon  gcnuit  Ocliosiam ,  Oclwsias 
autem  genuit  Joas,  Joas  aalem  genuit  Amasiam, 
Amasias  aulem  gr.nuit  Oziam  :  sed  descrii)toreiii 
Matth;ti  ol)  similitsidinem  Ocliozi;c  et  Oziac,  fal- 
lente  oculorum  jactu  ,  ab  Ochosia  transiliisse  ad 
Oziam  scripsisscque  Joram  genuit  Oziam,  pro 
Ocltosiam,  Slcanhnv, i2.Jeclionias genait Salatliiel, 
transiliit  medium  Jeconiam,  putans  cumdcm  esse 
cum  Jechonia.  Verumliic  saltusnimiscstniagnus 
et  eiiormis,  quem  etsi  unus  descripior  fallentc 
oculo  commisissct,  alii  tamen  eum  deprehendis- 
senl  et  correxissent.  Jam  autemomnia  exempla- 
ria  Gneca,  Latina,  Syra,  Arabica,  ctc. ,  habcnt, 
Joram  autem  genuit  Oziam ,  non  Ochosiam,  etc. 
Denique  si  hi  tres,  scilicet  Ochosias,  Joas  et  Ama- 
sias  interserantur,  erunt  generationes  septemde- 
cim  aDavide  usque  ad  transmigrationem  Babylo- 
iiis,  cumtanien  Matthaeus  diserte  v.  17.  tantiim  nu- 
merct  quatuordecim,  vimque  faciat  in  trina  gc- 
nerationum  tcsseradecade. 

11.   JOSIAS  AVTEM  GENilT  JfXHOXIAM  ET  FHATRF.S 

F.jus]  Josias  quatuor  geniiit  filios  :  primus  fuil 
Johanan  :  secundus  Eliakim,  qui  el  Joakim  :  ter- 
lius  Joachas,  qui  et  Sulluni  :  quartus  Sedecias, 
qui  et  Matanias.  Porro  Joachas,  li.cet  tertio  ge- 
nitus,  proximc  in  regno  successit  Josias  palri 
occiso :  sed  amovit  eumPharao  Rex  /Egypti,  eique 
suffecit  fratrem  secundo  genitum,  puta  Joakim  ; 
hunc  post  undccim  annos  regnicepit,  ct  occidit 
Naliucliodonosor  rex  Babylonis,  eique  substituit 
filium  nomine  Joachin;  quem  post  tres  menses 
in  Babylonem  abducens  subrogavit  ei  in  regno 
patruum,  puta  Sedeciam,  quem  tandem  rebel- 
lantem  abduxit  et  excajcavit,  in  eoque  desiit 
stirps  regia  Davidis.  Undcde  Joachin  dixitDcus  Je- 
rem.  cap.  22.  30 :  Scribc  viram  istum  slcrilem,  etc., 
nccenim  critde  semine  cjas  vir,qui  sedeat  superso- 
UumDavid.  Jechonias  ergohic est  Joakim  sccundo 
genitus  Josiac  niius,  qui  duos  fraires  habuit  reges, 
fuitque  pater  Joachin,  qui  ctiam  Jcchonias  vo- 
catiir.  Lege  hisloriam  1.  Paralipom.  3.  lo.  et  IG. 
et  ti.  Reg.  cap.  23.  ct  2^.  Licet  ergo  pater  Joakim 
proprie  dicendus  fuis.set  Jekonias  per  k,  filius 
vero  Joachin  Jechonias,  per  cli,  iiterque  tamen 
dictus  est  Jechonias,  nimirum  in  nominibus  pro- 
priis  multa  talia  magis  immutata  videmus,  Igitur 
tam  pater  Joakim  quam  rilius  Joachin  vocatur 
Jechonias,  sed  hlc  pater  intclligilur  :  Iiic  enim 
trqs  hahuit  fratrcs. 

fN  TRANSMICRATIONK  BAnYI.OXIS  ]    CraCCe    trrt   t6 


MATTH^liUM.  Cap.  I. 
/*eTO(x£(Tfa? /9s:6uiwvo; ,  id  BSt  sub  vcl  circitcr  trans- 
migraiionem  Babylonis,  id  est,  sub  captivitatem 
BabyIonic;im,  in  qua  Jiidc-ci  capli  Sx  Nabuchodo- 
nosore  abducli  sunt  in  Babylonem.  Transmigra- 
tio  ergo  Judacorum  Babylonis ,  id  est,  Babylonica 
vel  in  Babylonem,  fiiit  triplex.  Prima  enim  con- 
ligit  aiiiio  undecimo  Joackim  regis,  in  qua  ab- 
ductus  fuit  Daniel  et  Ezechiel.  Secunda  contigit 
posttres  menses,  in  qua  cum  rege  Joachin,  filio 
Joakim,  abductus  fuit  Mardochacus,  Patruus  Es- 
tlicr.  Terlia  et  perfectissima  accidit  post  un- 
decim  annos,  scilicet  anno  undecimo  et  ultiino 
Sedcci;e  regis,  qua  pene  omnes  reliqui  abducti 
sunt.  Vide  dicta  Daniel  1.  1.  et  Jerem.  52.  k. 

12.  Jeciiomas  autem  genuit  Salatfiiel  j  Hlc 
gravis  est  dinicultas,  quam  Porphyrius,  Chrisli 
et  Christianorum  hostis,  eis  objectabat  velut  in- 
extricabilem  :  nimirum  quod  hic  Jechonias  pater 
Salatbielis,  non  fuerit  Jechonias  filius  JosicT,  dc 
quo  dictumestvers.  prc-cccHlenti,  sed  Josia;  nepos 
ex  palrc  Joakim  sive  Jechonia,  ac  conquenter 
hic  recenseri  tantum  trcdecim  gencrationes,  non 
quatuordccim,  cum  tanien  quatuordecimnume- 
retS.  MatthcTus  vers.  17.  RcspondetS.  Hieronymus 
hunc  Jechoniam  aliumesse;i  Jechonia  filio  JosicT, 
de  quo  vers.  iiracedenti :  pr;cccdens  cnimdictus 
fuit  Joakim  et  Jechonias,  ac  corrupte  Jeconias  , 
fuitque  pater  hujus  ;  hic  enimpropric  dictus  fuit 
Joachin,  et  Jechonias  :  JosiasenimgeAuitJo;ikim 
sive  Jeconiam ;  Joakim  autem  genuit  Joachin  sive 
Jechoniam.  Quare  hlc  supplenda  est  una  gene- 
ratio,  nimirum  ut  ante  vers.  12.  addas  :  Jeconias 
autem  genuit  Jechoniam;  uti  addunt  nonnulli  co- 
dices  GrcTci  et  Latini.  Id  iia  esse  patet  ex  1.  Paral. 
3.  vers.  15.  etl6;el4.  Reg.  cap.  23.  et  2^.  Omissa 
est  autem  ista  generatio,  sive  ab  ipso  Matthaeo, 
nc  bis  idem  nomen  JechonicT  repeteret,  uti  censet 
S.  Augustinus  lib.  2.  de  Consensu  Evangel.  capite 
k,  sive  potius  scriptorum  vitio  et  ignoranlia,  pu- 
lantium  scilicet  eumdem  esse  Joakim  et  Joachin, 
sive  Jeconiam  et  Jechoniam,  prcTsertim  cum 
Jeconiam  quoquc  Jechoniam  vocari  viderent, 
qiiare  alterum  quasiredundantem  e.xpunxcruut. 
Ita  S.  Epiph.  in  secta  EpicurcTOrum. 

SALATIIIELAUTEMGENTIITZOR0BABEL]Quis,qUalis 

et  quantus  fuerit  hic  Zorobabel,  diix  JudcTorum 
e  Babylone,  quasi  ex  cxilio  in  patriam,  puta  ia 
JudcTam  redeuntium,  ideoque  typus  Christi,  fiise 
dixi  AggcTi  1.  vers.  1. 

16,  JaCOB  AXJTEM  GENUlT  JosEpn  vinuM  Mari.«  ] 
Qii.Tres,  quomodo  ex  genealogia  Joseph,  htc 
colligatur  genealogia  Cbristi,  cum  Christus  Maria; 
Virginis,  non  autem  Jo.sephi  fuerit  filius,  prai- 
sertim  cum,  ut  videtur,  B.  Maria  potuerit  nubere 
viro  non  su.t,  sed  alterius  iribus,  sicut  Elisa- 
beth  cognata  ejus,  adeoque  orta  ex  tribu  Juda, 
nupsit  ZacharicT  s;vcerdoti ,  ideo(}ue  oriundo  ex 
tribii  LeviP  Respondetur,  femiiias  quidem  apud 
JudcTOS  potuisse  nubereviro  alterius  tribus;  sed 
tamen  si  ips.T,  deficienle  prole  mascula,  in  hx- 
reditatem  patris  succedebant,  ne  illa  h;ereditas 
per  conjugium  ad  aliam  iribum  transiret  , 
debuisse  ex  legc  Num.  ult.  v.  7.  nubcre  viro 
ejusdem  tribus  et  famili.T.  Joakim  autem  Pater 
beat;e  Virginis  nullos  habebat  masculos  filios, 
uti  pr;esupponit  hic  S.  Mattha;us ,  quasi  illoaevo 
sat  perspectum  et  vulgatum  :  tum  ex  fama  com- 
muni ,  tum  ex  labulis  genealogiarum  el  matri- 
moniorura  ,  qu.t;  apnd  Jiulaeos  extabani  exactis^ 


COM.MENTARIA  I.\  M 

simac.  QuareB.  Vligo  dehuil  conlribuli  et  ejus- 
dem  familiae  viro  nii])cre,  pula  Joscpho.  L"nd(^ 
cjus  gcnealogia,  paiiler  estgcnealogia  D,  Maria;, 
et  conscqnciilcr  Ciii-isli  Doniini.  Vidc  dicla  Num. 
Tilt.  V.  7.  Unde  l'atrcs  doccnt  passini  Joscpii  et 
JJ.  .Vlariam  fuissc  cjusdcm  trihus  et  familiic. 

Instal)is,  cur  S.  Matihtcus  rctexit  potius  genus 
Joseph,  quam  B.  Mari.e,  cum  ex  hac  sola,  ul- 
potc  virginc,  natus  sit  CJnislus?  Resp.  l'rini(), 
quia  apud  Judicos  aliasquc  gentcs  gcncalogia 
solct  texi  pcr  patrcs  ct  viros,  non  pcr  matrcs  el 
fcminas.  Secundo ,  quia  Joseph  fuit  verus  et  le- 
gitimus  Chrisli  patcr,  ea  ralione  ct  modo,  qucm 
niox  explicaho,  ac  pcr  Joseph,  non  pcr  B.  Ma- 
riam,  Cliristus  fuilha-rcs  sccptri  et  solii  Davidis, 
proutD(uisDavidipromiscrat,  2.  Reg.  7.  12.  Psal. 
88.  et  131.  ct  rursum  3.  Reg.  9.  5.  Sccptrum  ergo 
Jiida  non  tantum  cx  Dci  promissionc  ct  dona- 
lionc,  sed  et  ha.'reditario  succcssionis  jure  pcr 
Joseph  dcvenit  ad  Jcsum  Christum.  Si  enim  jure 
communi  in  ha?reditatcm  parentum  succcdunl 
lilii ,  qui  dumtaxat  pcrpuhlicam  famam  ccnscn- 
turiilii;  item  illi  (pii  a  parcnti])us  adoptantur; 
quanto  magis  Cliristus  succcssit  Josepho  patii 
suo,  utpote  natus  cx  ejus  conjuge,  virtutc  et 
dono  Spiritus  sancti :  quarc  sicut  Josephus  habc- 
bat  in  Cliristum  jus  patcrnum,  puta  omnia  jura 
qua;  hahcnt  patrcs  in  hlios  ;  sic  vicissim  Chrislus 
habcbat  erga  Joscphuni  jus  filiale,  scilicet  omnia 
jura,  qua)  hahcni  filii  respectu  parenlum,  ac 
conscqucntcrjus  quoquc  regni  Judaici  postmor- 
tcm  Joscphi.  Unde  c.  2.  2.  aiunt  Magi  ;  Vbi  csl 
(fui  natus  cstrex  Judworam?  quod  cum  denions- 
irare  velletS.  Matth.eus,  qui ,  ul  ait  S.  Augusti- 
nus,  praicclerisEvangeJislis  rcgiam  Chrisli  riig- 
nitatcm  persequitur ,  idcirco  illi  fuit  gcncalogia 
Joseph  lexenda,  non  B.  Virginis,  utpole  quae  vi- 
ris  superstitihus  ( qualis  erat  Joscph )  ex  Davide 
et  regibus  prognalis  ,  rcgni  h.x-rcs  esse  non  po- 
terat.  Ita  Franc.  Lucas  ,  idque  satis  est  probabile. 
Unde  consequenler  diccndum  est  Josephi  pa- 
Irem  et  avos  fuisse  primogcnitos  ,  aut  maximos 
natu,  ut  jus  regni  aci  eos  devolvcrctur,  Deo  sci- 
licel  ila  ordinante,  sicut  idem  ordinavit,  ut  Ro- 
l)oam,  Asa,  Josaphat,  cetcrique  Davidis  posteri 
usque  ad  Jechoniam  essent  primogeniti ,  ex  iisque 
Christus  nasceretur,  ilanuefieret  solii  Davidis  lc- 
gitimus  successor  et  hjcrcs.  Huc  enim  ordinavit , 
npleque  disposuit  Deus  omncs  hasce  generatio- 
nes,  uti  et  cetera  omnia,  ad  majorem  scilicct 
Christi  gloriamac  rcgnijus  regiamque  ejus  dig- 
nitalem.  Idque  Dco  fuit  pcrfacile.  Idem  cnim  fc- 
cit  in  Joakim,  Sedccia,  aliisque  impiis  regibus  , 
crgo  multo  magis  in  Christo.  Hoc  est  quod  dici- 
tur  Lucae  1  :  Et  dabit  ei  Dominus  scdcm  David  Pa- 
triscjus.  EtGenes.  69.  10:Aon  auferetur  sceptrum 
de  Juda ,  nec  dux  de  femore  ejus ,  doncc  vc.niat 
qui  mittendus  est ,  pula  Christus,  qui  sceptrum 
inique  per  Herodem  ahlatum  Judte  restituat,  sit- 
que  rex  JudaDorum,  imo  rcgnum  eorum  evehat, 
ct  in  ionge  sublimiorem  siatum  commutct,  ut 
(•X  corporali  facial  spiritalc,  ex  tcrrcslri  coclcstc, 
cx  lcmporali  atcrnum.  Ita  Franc.  Lucas  ct  alii 
qui  profunde  hajc  scrutati  sunt.  Quare  immc- 
•■ilo  nommlli  Tlicologi  hanc  de  Chrisli  hcredi- 
lario  jure  ad  rcguum  Judicie  sentcnliam  re- 
Jiclunt. 

N(5ta  ri  Josepli  virum  Marift,  id  est.marilum 
*>aria; :  Arabicus ,  sponsum  Mari(e;  ex  eo  enim 
cpllige  S.  Josephum  Iiabuisse  omnia  jura  veri 
sponsi  in  virginem,  ac  consequeiuer  eum  jurc 


i\TT{I/EUM.  Cap.  T.  /,7 

vercque  vocaii  palrem  Chrisli ,  uii  docet  Fraiic. 
Lucas ,  Suarc/.  3.  p-  q.  29.  disp.  8.  sect.  1.  el  scij. 
et  indicat  S.  Augusiinus. 

PioI)alur  id  piiino,  quia  CJiristus  fiiil  friicliis 
conjiigii  Joscpli  cl  Maii;c;  natiis  cniin  in  ulrius 
(jue  coiijiigio,  iitriqiic  jurc  adsciil)(!iidus  est, 
tanqiiam  patri  cl  nialri.  Ralio  a  piioii  csl,  qiiia 
Joscph  pcr  coiijugiuin,  coi|)Oiis  ii.  Mrginis  quu- 
si  domiiius  circclus  cst ;  ergo  cl  huctus  corporis 
B.  \iiginis,  piila  Cliristus,  ad  Josc|)liuin  pci tinuit, 
nli  melalla  nata  in  agio,  ad  doniiniini  agri  pcr- 
lincnt.  Quod  enim  in  agro  mco  nascilur ,  iiieum 
est,  ait  Jurisconsullus. 

Diccs:  H.ic  proles  ,  piila  Clnisius  natus  cst  cx 
conjugio  Josc|)h  cum  Maria,  iion  naluralilcr, 
scd  siipcrnaturalilcr ,  pula  virlule  non  Jo^cphi . 
scd  Spirilus  saiicli  fcccuiidaiilis  virginciii :  crgo 
iila  Joseplio  allril)(ii  ncqiiil.  Rcsp.  ncgando  con- 
scquenliani  :  prolcs  cnim  qui.c  cx  coiijugio  lcgi- 
timc  nascitur,  conjugum  cst  undccumquc  et 
quomodocumque  nascatur:  sicut  segcs  nala  in 
agro  nico  stcrili  supcrnaUiralilcr,  mca  ei.t,  Sicut 
ergo  Christus  vcre  B.  Virginis  cst  lilius,  etiamsi 
cx  ca  naturalilcr  non  sit  natus,  scd  miraculosc  ; 
sic  ctidcmjurccoiijugiicst  Joscplii  filius,  ctiamsi 
ex  conjugio  non  naluralilcr,  scd  miraculosc  sit 
gcnitus  ,  imoco  magis  magisquc  admirabilis  Jo- 
scphi  est  filius,  quia  Deus  in  pr;emium  virginitalis 
scrvat.T  incoiijugio,  liunc  miraculosum  coiijugii 
virginalis  fruclum  Joscpho  dedit  donavilquc  ; 
pcrindc  ac  si  Dcus  in  agro  ejus  produxisset  mes- 
sem  sine  scminc  ,  illamqueci  cledissct. 

Sccundo,  quia  vircluxor  pcrconjugium  fiunt 
ununi ,  ct  (juasi  una  pcrsona  civilis  :  quarc 
onmia  habcnt  communia,  cliani  proles  lcgitimc 
nalas  (excipio  cnim  prolcs  natas  ex  adulicrio  ; 
Ikt  enim  adultcrum  habcnt  patrem  ,  ejusque 
sunt ).  Ergo  Christus  ,  Dcipara;  filius  ,  fuit  quoque 
filius  Joscphi,  quicralconjux  ,  idcoque  omiiium 
cjus  honorum  consors  et  parliceps.  Ita  Franc. 
Suarez,  loco  citato,  qua:st.  29, 

Joseph  ergomagis  fiiit  palcr  Christi,  quam  pa- 
tcradoptans  fit  paicr  (ilii  adoptati.  Hic  cniui  tan- 
tum  est  patcr  adoptivus  ,  Joseph  vero  fuit  pater 
malrimoniaJis  Chrisli.  Hinc  sequitur ,  Jose|)Iium 
habuissc  quasi  palris  auctorilalcm  in  Christum, 
idcoque  summum  crga  cum  affcclum  ,  curain  ct 
sollicitudincm;  ac  vicissim  Chrisius  Joscphum 
ut  palrcm  cohiit,  aniavit,  honoravit,  ei^iucobe- 
divit ,  ut  patct  LuciC  2.  51  :  Et  erat  subdilus  illis. 
Et  tmc  suhjcctio  ,  ait  Gerson  ,  sicut  inwstimabilem 
notat  humHilatcm  in  Cliristo ,  ita  dignitatem  in- 
comparahilem  signat  in  Josepk  et  Maria. 

Tcrtio,  quia  Chvistus  proprie  pertiuebat  ad 
familiam  Joscphi :  perlincbat  cnim  ad  familiam 
matris,  matcr  aulcm  ad  familiam  Joscphi  ma- 
rili  sui.  Una  ergo  in  terris  dignissima  ,  imo  ca*- 
lcsiis  ct  divina  erat  familia,  in  qua  paicrfami- 
lias  ,  ideoque  pr;cses  ct  rccior  cral  Joscph  ,  ma- 
lcrfamilias  B.  Virgo,  filius  vero  Chrislus.  In  hac 
igilur  erant  trcs  summas  ct  exccllcniissim;c  to- 
tius  orbis  pcrson;c:  prima  Christus,  uipole  Deu!« 
et  homo  :  secunda  Virgo  Dcipara  Christo  con- 
junctissima ,  quasi  maicr  naiuralis  :  tcrtia  Jo- 
seph,  quasi  palcr  Christi  matrimonialis.  Hac  dc 
causa  Christo  dcbciur  culius  adoraiionis  cl  la- 
lri;c;  B.  Virgini   hypcrduIi.T  ;  Josepho  summa; 


us 

ilulia,'.  Quociica  errai  viilgus  liominum  ,  imo 
multi  in  seculo  sapientcs  ,  qui  S.  Joscphum  ut 
simpliccm  cl  al)jcclum  fal)rum  lisnarium  par\i 
ieslimanl  :  ncglcclus  quidcm  luil  ct  incognilus 
hucusquc  in  lerra,  sedco  gloriosior  fuil  in  ccelo. 
Jam  tanjcn  viri  docii  ejus  cxccllcnliam  osicn- 
dent(>s,  multos  in  cjus  admirationem  ct  venera- 
tioncm  rapucre.  Undc  nu|)cr  Grcgor.  XV.  Ponti- 
fex  fcslum  ejus  riiu  duplici  solcmniter  a  tolo 
populo  lotaque  Ecclcsia  quolannis  cclchrari 
jussit  dic  11).  Mariii.  Et  mcriio  :  considcra  enim 
fuerit  prac  omnihus  hominihus 
ct  oflicium  ex  his   quic 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  1. 


quanta    cjus 
praerogativa  , 
suhjungo. 


dignilas 


Primo ,  S.  Joscph  fuit  maritus  B.  Virginis  ac 
paier  Chrisli ,  uii  jam  ostcndi ;  fuit  ergo  ipse  ca- 
put  et  superior  lam  li.  VLrginis  quam  Christi ,  ut 
4iomo  cst.  Ilinc 

Secundo,  singularis  fuit  amor  el  reverentia  lam 
B.  Virginis  quam  Christi  erga  Josephum.  Unde 
Joanncs  Gcrson  Canccllarius  Parisiensis  serm. 
de  nativit.  B.  Virginis  :  O  mlranda  prorsus ,  in- 
(|uit ,  Joseph,  sublimUas  tua,  6  dip;n'Uas  incom- 
parabilis ,  ut  mater  Dei ,  7-egina  cccli,  Domina  mundi 
appellare  te  Dominum  non  indignum  putaverit. 
Sanclus  Gregorius  Nazianzenus  orat.  11.  Gor- 
goniic  sororis  su;c  mariium,  cjusque  excellcn- 
liam  hoc  uno  tilulo  indicat  et  celchrat ,  quod 
Gorgonia)  fuerit  conjux  et  vir:  VuUis,  ait,  ano 
verbo  virum  describam  ?  vir  iUius ,  id  est ,  Gorgo- 
nia: :  nec  enim  scio  quid  ampUus  dicere  necesse  sit. 
Idem  dicas  de  sancto  Joseph.  Aves  scire  quis, 
qualis,  quantus  fucrit  S.  Joseph?  vir  fuit  Dei- 
parae. 

Terlio ,  ministerium  et  ofTicium  Josephi  fuit 
nobilissimum,  quia  atligit  ordincm  unionis  hy- 
postaticae  Verbi  cumcarne  nostra,  uli  ct  mater- 
nitas  B.  Virginis.  Joseph  enim  omncs  suos  la- 
bores  cl  actiones  proxime  circa  Christi  perso- 
:iam  cxcrcebat.  Hinc  Chrislum  aluit,  fovit,  cus- 
;odivit,  ac  eum  in  arte  fabrili  sccum  exercenda 
lirexit,  ut  habcl  communis  Doctorum  senlcntia. 
^udi  Franciscum  Suarez  3.  part,  qucTSt.  29.  dis- 
3utat.  8.  sect.  1.  Quicdam,  ail,  minisleria  pra- 
i^ise  pertinent  ad  ordinem  gratiic  gralum  facien- 
iis,  et  in  hoc  supremum  f;isligium  tenent  Apos- 
loli ,  idcoque  indigueruntpluribus  auxiliis  gratia- 
'  prajscrtira  gratis  dat;u  et  sapientia' ;  quam  ccteri. 
Miaverosuntministeria  quic  altingunt  ordinem 
unionis  hypostaticse ,  qui  ex  suo  genere  perfec- 
lior  est,  ut  patet  de  maternitate  Dei  jn  B.  Virgine. 
El  in  hoc  ordine  cstministeriimi  S.  Joseph.quod 
proinde  priorcm  exccdit. 

Quarlo,  Joseph  per  familiarem  ct  coniinuam 
cum  Christo  et  B.  Virgine  conversationem  ,  fac- 
tus  est  secretorum  divinorum  particeps,  etsum- 
marum  utriusque  virtulum  quotidianus  ins- 
pector  et  imitaior. 

Quinto,  Joseph  fuit  cximioe  sanctitatis ,  ac  exi- 
miis  naturie  et  gratiae  doiibus  a  Deo  instructus  , 
adeoque  illo  seculo  non  fuit  vir  sanctior  aut  dig- 
nior,  cui  mater  Dei  desponsaretur.  Unde  Fran- 
ciscus  Suarez  3.  part.  qutest.  29.  disput.  8.  sect. 
1.  probabiliter  opinalur  Josephum  in  gratia  ct 
gloria  antecellcre  Apostolos  et  Joannem  Baptis- 
tam,  quia  ejus  oflicium  illorum  ofTicio  prKcel- 
lebat.  Plus  enim  est  esse  pairem  et  rectorem 


Chrisli ,  quam  pra-conem  et  praxursorem  ejus- 
dcm.  Addii(|uc  Joscphum,  cum  duxit  B.  Virgi- 
nem,  fuisse  a-talc  matura,  non  juvenili  nec  se- 
nili,  cumque  viia  fimcium  esse  ante  mortem 
Christi,  ct  15.  Virginis.  Unde  in  passione  Christi 
nulla  Joseph  Jii  meniio.  Dcnique  eum  post  mor- 
tcm  cum  Christo  inier  ceteros  Patriarchas  rc- 
surrexissc,  dcqiiibus  dicilur  Matth.  27.  52:  MuUu 
corpora  sanctorum ,  qui  dormierant  ,  surrexerimt. 
His  omnibus  ipse  emincbai. 

Porro  nostri  Barradius  et  Ribadeneira,  in  fcsto 
sancli  Josephi,eum  cmineniis  sanctilatis  fuisse  , 
docte  solideque  probant,  primo  ex  ejus  oflicio, 
quia  ipse  fuit  patcrChrisli  et  sponsus  B.  Virginis; 
inter  sponsos  auicm  solet  essc  fcqualitas,  id 
est  proporiio ,  ul  sit  matrimonium  congruum  ci 
commodum :  crgo  pr;e  omnibus  Joseph  accessil 
ad  sanctitaicm  B.  Virginis.  Undc  Patrcs  ccnsent 
Joseph  fuisse  virgincm  ,  ct  sua  virginilatc  quasi 
meruisse ,  ut  fierct  conjux  Virginis  Deipara*. 
Audi  sanctum  Hicr6nymum  conlra  Helvidium  : 
Tu  dicis  Murlam  virginom  non  pcrmansisse  :  ego 
mild  plus  vindico  ,  etiam  Joseph  virginem  fuisse 
per  Mariam,  ut  ex  virginali  conjugio  virgo  fUius 
nasccTctur.  Et  sanctus  August.  serm.  2Zi,  in  na- 
tivitale  Domini  :  llube ,  ait,  Joseph,  cum  Maria 
conjuge  tua  communcm  virginitatan  membrorum, 
quia  de  virginis  membris  virtus  nascitur  Angelo- 
rum.  Sit  Maria  sponsa  Christi  in  carne  sua ,  vir- 
ginilate  servata  ':  sis  autem  et  tu  pater  Christi , 
cura  castitatis  et  honorificcntia  virginitatis,  ut  dJe 
virgineis  membris  Genilricis  seculis  christianis 
nuUa  sit  zelotypia.  Iclcm  et  paulo  post  :  Gaude 
itaque  ,  Joseph ,  nimiumque  congaude  virginitati 
Marice,  qui  solus  meruisti  virgincUem  affecturn 
possidere  conjugii ,  quia  per  meritum  virginitatis 
ita  separatus  es  d  concubitu  uxoris ,  ut  pater  di- 
caris  SalvcUoris.  Sic  et  ceteri.  Unde  B.  Petrus 
Damian.  epist.  11.  ait  Ecclesiai  fidem  in  eo  esse, 
ut  non  modoDeipara,  sed  et  Josephejusmarilus 
et  nutritius  Chrisli ,  virgo  habcatur. 

Secundo,  quia  beata  Virgo  uuica  salutaiionc 
sanctiflcavit  Joannem  Baptistam,  eumque  quasi 
Christi  pracursorem  et  paranymphum  conse- 
cravit  :  quantum  ergo  ipsa  sanctitalis  afflavil 
Joseph  crebra  salutatione ,  imo  coiilinua  conver- 
sationc  et  alloquio  tot  annorum ! 

Tcrtio,  quia  Joseph  quotidie  videnselaudiens 
Christum  ,  divinaque  cjus  verba,  gcstus,  el  spi- 
ritus  hauriens,  mire  inccndebatur  ejus  amore 
et  reverentia,  Ad  ha^c  Christus  nutritus  a  Josephp 
corporaliter ,  vicissim ,  imo  multo  magis  nutrie- 
hateum  spiritualiter,  mcnlcmque  ejus  spiritua- 
libus  epulis  gratiisque  cumulabat. 

Quarto,  quia  omnes  Josephi  actiones  erant 
circa  Verbum  incarnatum,  ideoque  coelestes  et 
divina:  :  fuit  ergo  ipse  Angelus  potius  quam 
homo. 

Quocirca  B.  Thcresia  mira  devotione  colebai 
S.  Josephum,  eumdemqueomnibus  cominenda- 
bat,  asserens  se  per  intercessionem  S.  Josephi 
multa  et  magna ,  imo  omnia,  quoe  habebat ,  a 
Deo  impetrasse, 

Plurcs  S.  Josephi  pra;rogativas  et  dignitates  rc- 
censet  noster  Sebast.  Barradius  lib.  6.  c.  8. 


CO?,IMF,NTA»IA  L\  M 

DcniquoS.  Joseph  saiiclincalmn  fiiisso  in  ulcro 
malris,  conset  Gcrson  iiomil.  de  Nalivit.  R.  Vir- 
ginis  ,  ct  S  part.  al|)lial)cli  59.  lib.  2.  ubi  ait  i(ii['- 
sum  asscri  in  OfTicio  Uicrosolymitano,  clJaco- 
i)us  dc  Valcnlia  scribens  super  Magnificat.  Idcm 
de  S.  Jacobo  fratrc  Domini,  qui  ca  do  causa  vo- 
catus   sit  Jusliis,    opinanlur   Hegesippus   a|)u<i 
.S.  Diuronymum  )ib.  dc  Script.  Eccles.  in.Iacobo, 
ctEpiplian.  liacrcsi  29.  Idem  de  S.   Nicolao,   et 
S.    Dominico  suspir  ilur  S.     Anloninus  3.  parl. 
Sumin.c  tit.    18.   cap.    15.    §.   G.  Idcm   dc  Ja- 
cobo   Patriarcba  ,  qni   in  ulci-o  matris   coUisiis 
fuit  ciim   Esan  ,  illunuino  supplanlavit ,   ccnset 
S.  Ambrosius  lib.  ^i.  dc  Fidc  c.  h.  Uislor.  Eccles. 
c.  60.  in  Gcncs.  et  Dionys.  Carlhus.  in  Gen.  c.  25. 
ct  28.  nbi  pro  eadem  scnlontia  cilal  S,  Augusli- 
II um.  Idcm  de  Mose  aulumal  S.  Ephrcm  orat.  (!<; 
Transfig.  Chrisli.    Alii  idcm    privilegium   daiit 
Samsoni ,  (juia  dc  eo  dicilur  Judic.  13  :  Et  eril 
i\aznra;(ts  (id  cst,  separatus,  ot  consccratus)  Dci 
ob  infanlia  sua ,  el  cxmatris  utcro.  Verumh.xcin- 
cerla  suiU  ,  el  lanlum  exempiionis  a  communi 
peccali  et  nativitaiis  niacuUUxO  legc  privilegium 
iiulli  dandumcst,  nisi  deeoconsleteS.  Scrii)tura, 
\i'\  tradiiione.  llic  aulem  uiliil  tale  constat  de 
iillo  nisi  dc  Jeremia  cap.  1.  5.  ot  dc  Joanne  Bap- 
lista,  J.uca3  1.  hU.  Ita  }'arrad.  lib.   7.  Concord. 
Evangcl.  cap.  12.  etFranc.  Suarczl.  p.  quoest.  27. 
disp.  8.  scct.  1.  Excipio  Chrislum  ex  visu:c  con- 
coptionis  ,  quia  concoplus  est  de  Spiritu  sancto, 
ot  natus  cx  Maria  Virgiuo.  llom  H.  Virginom  , 
iitpote  matrom  Doi ,  uti  habol  iradilio  Ecclesiio, 
l'otuit  Deus  pluribus  hoc  privilegium  dare  ,  sed 
an    do  faclo  doderit  ,   noscimus.    Sane  si   post 
r..  Virginom  ilhid  alicui  alloii  ox  initio  recensilis 
dodit ,  S.  Josepho  ejus  sponso  idipsum  non  no- 
gasse  vidotur. 

De  qua  natus  est  Jesus  ]  Mutat  phrasim  ,  non 
onim  ait  :  Josoph  genuit  Jcsum  ,  uti  dc  aliis 
dixit :  Abraham  genuit  Isaac,  Isuac  genuit  Jacob  , 
Jacob  genuit  Judam  ,  ctc.  ,  nec  eliam  dicit  : 
Maria  genuit  Jcsum  ,  olsi  id  vorum  sit ,  sed  :  Dc 
(jua  nattts  est  Jesus  ,  (pia  phrasi  significat  primo 
.losum  do  Maria  nalum  ,  non  virtute  naturali  , 
sod  supernaturali,  vietoperalioneSpirilus  sancti. 
Sccundo ,  Jcsiun  non  esso  gonitum  a  patre  Jo- 
soph  ,  sed  nalum  ex  sola  malre  ,  idcoquc  ex 
virgine  ,  ac  proindc  Joseph  non  aliter  perlinoro 
ad  gcnealogiam  Christi ,  quam  ratione  uxoris  , 
scilicet  B.  Mariic ,  ex  qua  natus  est  Christus. 

Pr.TcIaro  S.  Bornardus  hom.  1.  m\i0.vMissus  est: 

Vulcliru  ,  ait ,  permixtio  virginitatis  ct  Immilita- 

tis  :  ncc  mediocriter  placet  Deo  illa  anima  ,  m  qua 

ct  liumilifas  commendat  virginitatem,  ct  virginitas 

cxornat  luimiUialcm  :sed qitantavcncrationedigna 

rst  y  in  qua  Iiu7nilitatem  exaltat  foccunditas  ,  et 

partus  consarat  virginitatem !  Elrursum  :  Talis  , 

inquil,  naincas  deccbat  Dcum  ,   ut  non  nisi  ex 

virginc  nasccretur  :  talis  partus  decebat  virginem, 

ut  non  parcret  nisi  Dcum  :  tum  quia  decobat ,  ut 

Christus  habons  pairem  in  coelis  ,  non  haberot 

patrcm  in  lerris  ,  sed  matrom  dumtaxat ,  ut  qui 

in  crclis  erat  awv.rop  ,  iu  torris  ossct  arrarwp  :  tum 

quia  concepius  ci  ortus  Cliristi  dobobat  esse  re- 

inoiissimus  ii  pcccalo  origiuali,  ut  noc  dcberet, 

nec  posset  ilUul  contrahore  ,  in  eoque  supcraret 

pialrom  ,  qn;v  licet  conccpta  sit  sine  poccato  cx 

sitigulari  Dci  praiservalione,  tamon  ex  vi  con- 

fopilonis  sufc  ,  qua  ox  Adam  naturali  el  Roncra- 


ATTH/EU.\f,  Cap,  I.  hO 

tione  Joachimi  et  Annae  prognata  est ,  dcjjcbal 
illud  contrahere ,  nisi  a  Deo  Doique  gratia  prac- 
venta  fuisset  :  tum  quia  partus  hic  dobcbat  ossc 
l)urissimus  ot  divinus  :  tiim  dt.nique  ul  virgini- 
latem  etcastitatcm  nobis  impense  commendaret, 
Lnde  S.  Gregorius  Naziany-onus  oratione  Zb.  de 
^ativitate  in  Priiicipio  :  Cliristus  ,  inquit  ,  ex 
virgine  {nascilur)  :  mulicres,  virginitalcm  co- 
iite,  utmalres  Clirisli  esse  possitis.  Et  Cyrill.  Hie- 
rosolymitanus  Catecliesi  12  :  Christtis  ,  ait, 
nascebatttr  ,  iit  virgines  faccret  :  multo  ergo  via- 
gis  debtiit  virgineum  conscrvare  corptts. 

Secundo ,  haoc  phrasis  ,  de  qita  nalus  est  Jestis, 
significat  B.  Virginem  vcram  esse  raatrem  Josu, 
id  est ,  hujus  hominis  ,  qui  hypostatice  uiiitus 
Dco  simul  ost  Deus  et  homo  :  quaro  ipsam  ven! 
ossc  malrcm  Dei  :  licet  enim  ipsa  non  gonuorit 
Deitatom ,  genuittamen  Dcum  ,  quia  gonuit  huiic 
liominom  :  atqui  hic  homo  ost  Deus  ;  ergo  B.  Virgo 
genuit  Deum.  Ralio  ii  priori  est  idontitas  perso- 
n.e  ;  quia  cnim  una  cst  porsona  ,  eaque  divina  in 
Christo  ,  hinc  illi  competunt  atlributa  utrinsquu 
nalune  ,  fitquc  communicatio  idiomaliim,  ut  liic 
liomo  dicatur  Deus ,  ac  vicissim  Dous  dicatur 
Jiomo  ,  filius  Virginis  passus  ,  crucifixus  ,  ctc. , 
pcrsona  enim  est  supposiitim  in  se  suscipiens 
omnes  naturaj  utriusque  actionos  ot  passiones  ; 
quare  porsona  Filii  Doi ,  qua;  cst  Deus  ,  vero 
dicilm^  nata  exMaria  Virgine  ,  sed  socundum  na- 
turam  humanam  ,  non  (livinam.  Indicatur  orgo 
liic  immensa  dignitas  B.  Virginis  ;  talis  enim  ost 
maternitas  Doi ,  per  quam  Filius  Dei  ab  ipsa  suum 
osse  ,  et  substanliam  luimanam  ,  scilicet  car- 
nem ,  ossa  ,  sanguincm  ,  etc.  ,  accepit,  ita  ut 
oam  coloret ,  amaret ,  revererctur  quasi  matrem , 
eiquo  ut  malri  in  omnibus  obedirot ,  jiigitor  com- 
poilans  oam  :  Mater  mca,  Undo  .S.  Bernard, 
liom,  1,  supcr  Misstts  cst ,  id  admirans  exclamat: 
lltrinque  stttpor ,  utrinque  miractditm  :  ct  quod 
Deus  fcmince  obtemperet ,  liumilitas  absqtte  exem- 
plo  ;  et  quod  Deo  femina  principcli.tr ,  sublimitas 
sine  socio. 

Virgo  enim  Deipara  habcbat  jus  ot  auctoritatom 
matornam  in  Chrislnm,  uti  habent  alicT  malres 
in  suos  filios ,  quos  genuerunt  ,  imo  plusquam 
alia;  malres  ,  quia  ipsa  magis  fuit  mator  Christi, 
quam  sint  alice  malres  suorum  filiorum  ,  ob  ra- 
tionom  quam  mox  afleram,  Quocirca  sanclus  Tho- 
mas  1,  part,  qutcsl,  25.  ait,  (i,  docet ,  Deum  nqii 
posse  facere  opus  majus  quam  sit  incarnatio 
Verbi  etmatornilasB,Virginis,  (|iiia  ipsa  ostmalci' 
Dei ,  quo  uil  majus  conoipi  potest ;  unde  Beda  : 
O  beatissima  Virgo  ,  iiKiuit  ,  m  te  sola  Rex  illc 
dives  et  prfcdivcs  exinanilus  est  ;  maternitas  enim 
Dei  esl  summa  alfinitas,  consanguinitas,  ei 
conjunctio  cum  Deo  :  per  illam  orgo  B.  Virgo 
tam  afTmis  et  consanguinea  est  Doo,  quammaicr 
filio. 

Ex  hac  dignitato  matornitalis  Dci  sequunlur 
omuia  dona  ot  privilogia  B.  Virgini  a  Doo  pr;p 
omnibus  hominibus  ci  Angolis  concessa,  Sicut 
oniin  humanitas  Cbrisli  ,  quia  Vorbo  unita  ab  eo 
accopit  dotos  ot  privili>gia  lali  unione  et  c()njugio 
digna  ,  qu.a;  scilicot  lalom  humanilatom  sicexal- 
tatam  otVorbo  uniiam  decebant ,  imo  quo:  eam 
cxaltaront,  ot  unione  cum  Verbo  quasi  dignam 
emcoront  :  sic  p;irilcr  Dcus  B,  Virgini  largilusost 
omnia  charismala  el  dccora  qnae  talcm  malrein 
Christi  et  suonsam  Dei  dprpbant.  Unde  sic  con- 


(".OnXLI..     \    I  APIDF.   TOM.    VIll. 


50  COMMExNTAniA  IN 

clutle  :  B.  Virgo  cst  nialcr  Dci ;  ergo  ipsa  longc 
cxccUcntior  cst  oninil)us  Angclis  ,  cliam  Scra- 
phinis  ,  ct  Clicrul)inis.  Matcr  Dci  est ;  crpo  pu- 
rissima  cst  ct  sanctissima  ,  adco  ut  sub  Dco 
major  puritas  intciligi  ncqueat ,  ait  S.  Ansclm. 
111).  dc  Exccllcntia  Virginis.  Matcr  Dci  cst  ;  crgo 
(luidquid  ulli  Sanclorum  conccssuni  cst  privi- 
legii ,  lioc  illa  pra'  oninibus  oblincl. . 

Tcrtio ,  -0  de  qaa  nntus  csl  Jcsus  ,  significal 
eum  ex  sola  matrc  natum  ,  ac  proindc  illam  so- 
lani  Christo  dcdissc  omncm  carncm  cl  substan- 
tiani  ,  quam  ccteris  (iliis  dant  palcr  ct  matcr 
conjunclim  :  lilii  cnim  parlcm  substantia"  acci- 
piunl  a  patrc ,  partcm  h  matrc  ,  imo  plus  acci- 
piunt  a  palrc  ,  quam  Ix  matrc  :  patcr  cnini  potior 
estcansa  gcncralionis  filiiquam  sitmatcr.  Quare 
bcata  Virgo  plus  dcdit  Chrislo ,  quam  filiissuis 
dant  cctcr.T  roalres ,  quia  ipsa  dcdit  quoquc  id 
quodpalcr  daic  solct.  Undc  ipsa  magis  cst;  matcr 
Chrisli ,  quam  sint  alia:  matrcs  suorumfiliorum  . 
quia  ipsa  sola  fuit  patcr  ct  malcr  Christi.  flinc 
scquilur  primo  ,  quod  15.  Virgo  majus  jus  habuc- 
rit  in  Christuni ,  quani  habcnt  cctcric  malrcs  in 
suos  filios.  Sccundo ,  quod  15.  Virgo  longc  magis 
amavcrit  Chiistiun  ,  ac  Christus  vicissini  15.  Vir- 
gincm  ,  quam  aliaj  malrcs  amcnt  suos  filios  , 
ac  niii  vicissim  amcnt  suas  matres  ;  lum  quia 
sola  eum  gcnuit ,  tum  quia  genuit  cum  modo 
non  naiurali ,  scd  supcrnaturali  ct  divino.  Amor 
ergo  qui  in  ccicris  liliis  dividitur  in  patrcm  ct 
matrem  ,  in  Christo  fuit  unitus  ,  lolusquc  fcrc- 
batur  in  matrcm  :  mater  vicissim  diiplicato  quasi 
amorc  palris  cl  malris  diligcbal  Chrislum  ,  ideo- 
quc  duplicato  quasi  scnsu  sensit  dolores  Chrisli 
in  crucc  ,  ac  vicissim  gaudia  in  rcsurrcctione. 

■  Quarto  ,  rb  de  qua  natus  cst ,  significat  polis- 
simam  causam  ct  activitatem  nativiiatis  Christi 
fuissc  Spiritum  sanctum  ,  qui  in  beata  Virginc 
ex  purissimis  ejus  sanguinibus  corpus  Christi 
formavit ,  organizavit,  animavit,  ac  Verbo  liy- 
poslaticc  univit  in  primo  conceptionis  cjus  ins- 
tanti.  B.  Virgo  tamen  quoquc  ut  causa  sccunda  , 
ct  vera  mater  ad  generationem  Christi  ,  non 
tantum  passive  snbministrando  mtitcriam,  sed 
et  active  illam  formando  ,  disponendo ,  orga- 
nizando  concurrit.  Vidc  Franciscum  Suarez  3. 
p.  q.  32.  art.  Zi.  ac  q.  33.  art.  i).  ubi  docct  genera- 
tionem  Cliristi  ex  virginc  fuisse  supernaturalem 
quoad  modum  et  vclocitatem  ,  quia  in  instanii 
perfecta  cst  a  Spiritu  sancto  ,  velut  causa  efli- 
ciente.  Eamdcm  vero  naturalem  fuisse  quoad 
materiam  ,  vim  originis  ,  et  terminum  ,  quia 
lerminus  fuit  proles  ,  puta  Christus  natus  cx 
matrc  ,  quasi  filius  cjus  naturalis  ,  instar  alio- 
rum  filiornm,  qui  cx  suis  matribus  naiuraliter 
oriuntur  et  nascuntur.  Actio  crgo  paricndi 
in  ea  fuit  naturalis ,  sed  modus  fuit  supcrna- 
turalis. 

Natus  est  Jf.stts  ]  q.  d.  Vcrbum  caro  factum 
cst  ,  Deus  factus  cst  homo  ,  Filius  Dei  faclus 
est  Filius  Virginis.  Hoc  ,  ut  luse  docet  D.  Tho- 
mas  3.  part.  quacst.  1.  a.  1  ,  fuit  omnium  Dei 
operum  summum  ct  niaximum  ,  ideoquc  illud 
slupucrunt  et  stupent  Angeli,  Sanctiqueomnes. 
In  eo  enim  Deus  ostendit  summam  potentiara 
uniendo  hominem  Deo  ,  limum  Verbo  ,  terram 
ccvAo  :  ac  summam  sapientiam  ,  ut  qui  divinitate 
pati  et  nos  redimcre   non  poterat  ,  carnem  in 


MATTH/EU.M.  Cap.  I. 

Virgine  indueret ,  qua  pati ,  et  pro  pcccatis  nos- 
iris  Dco  Patri  satisfaccrc  posset :  sunnnam  quo- 
quc  jusliliam  ,  quia  ob  dignitatcm  persona;  ,  ex 
aMiuo  quasi  Dci  iric  ct  vindict.-e  moriendo  in 
cruce  salislecit :  summam  ctiani  bonitatem,  quia 
semelipsum  exinanivit ,  ut  nos  suis  donis  re- 
pleret  :  /lc  faclus  est  lilUis  hunibus,  ut  nos  effi- 
cerel  fiUos  Dei  ,  ut  ait  S.  Augusl.  Natus  cst  in 
terra  ,  tU  homo  nascei'etur  in  ccclo  ,  ut  ait 
S.  Grcgorius. 

Qii  voc.vTCR  CiiniSTis  J  iloc  est ,  qui  est  Mes- 
sias  sive  Christus  ,  rcdemptor  orbi«^  Putribus 
promissus  ,  ac  proinde  Mcssias  sivc  Christus 
suojure  vocari  potcst  et  dcbet ,  ilaque  nunc  ab 
omnibus  fidclibus  reipsa  vocatnr.  De  nomine 
Jesu  ct  Chrisli  dixi  in  litulo  libri. 

Quomodo  hacc  gencalogia  Ciirisii  consontiat 
cum  illa  S.  Luca:  c.  3.  v.  Ti.  ibi  cnucleabo. 

17.  OmNES  ITAQIE  CENER.iTIONES  AB  AbRAHAM 
rSQVE    AD    DaVID  ,    GE>EUATIO.NES    QLATCORDECIM  : 

ET  A  David  ijsque  ad  transmiguationem  (  Syrus 
usque  cuL  exilium  )  Babvloms  ,  generationes  qua- 
tiordecim    :    et   a  transmigratione  Babyi.o.ms 

USQUE  AD  ChRISTUM  ,  GENERATIONES  QUATUORDE- 

ciM.  ]  Ab  Abraham  crgo  usque  ad  Christum  sunt 
gencrationes  ti'2,  ter  enim  IZi.  faciuntZi2.  Uucas 
capit.  3.  numerat  geuerationes  77,scdnuIIam 
vim  ponit  in  numero,  uti  facit  hic  S.  Matthasus  ; 
S.  Auguslinus  tamcn  lib.  2.  de  Consensu  Evang. 
cap.  U.  per77.  generationes  censet  denotari  ple- 
nam  omnium  peccatorum  remissionem  ct  aboli- 
tionem  ,  quaj  facta  est  per  Christum  :  unde 
Christus  jussit  fratri  peccanti  dimittendum  esse 
septuagesics  septies.  Matth.  J8.  v.  22.  Pcr  gene- 
raiiones  accipe  et  numera  personas  omnes  tam 
generantes  quam  genitas  :  hte  enim  sunt  \U. 
Cracce  cnim  non  cstycveK;,  id  est  generalio;  sed 
/svsi ,  id  cst  progenies  ,  gcnus  ,  familia  ,  et  li- 
bcri  ,  fetas  vita^  unius  hominis.  Nam  gcnera- 
tiones  ipsjc  prajcise  sunt  tanlum  13.  in  prima 
tesseradccadc ,  ut  vidcbis  ,  si  numeres  to  genuit : 
Iioc  enim  in  ea  13.  vicibus  repetitur  :  quia  in  ea 
sola  numeralur  primus  Abraham  ,  et  ultimus 
David  :  in  secunda  vero  tesseradecade  non  nu- 
meratur  primus  in  ea  David  ,  nec  in  tertia  pri- 
mus  in  ea  Jechonias  ,  quia  hi  jam  nominati  et 
numerati  sunt  ut  ultimi  in  secunda  et  tertia  tes- 
s(n'adecadc  ,  quapropter  in  tertia  lesseradecade 
addi  debet  una  generatio  ,  scilicct  :  Jechonias 
aulem  genuit  Jechoniam  ,  ut  in  ea  conflentur  lU. 
generationes  :  Iioc  est ,  14.  personac  tam  gene- 
rantes  ,  quam  genita? ,  ut  superius  dixi.  Gene- 
ralioncs  ergo  omnes  praccise  sunt  41;  personce 
vcro  gcnerantes  et  genita^  sunt  U2  ,  quia  primi , 
jiuta  Abralhx  ,  gcneratio  hic  non  recensetur  , 
scd  cx  Genesi  nota  pncsupponitur. 

Qunercs  ,  quo  fine  S.  Matthrcus  tam  accurate 
hasce  tres  tesseradecades  gcnerationum  enumc- 
rct  ?  Respondetur ,  quia  voluit  triplicem  populi 
Judaici  statum  reccnsere ,  primum  quasi  demo- 
craticum  sub  singulis  Patriarchis  ct  Judicibus  , 
quales  fucre  Othonicl ,  Gcdeon  ,  Samson  ,  Heli, 
Saniuel,ctc. ,  quipraefueruntlsraeli  abAbraham 
nsque  ad  David  :  secundum  quasi  monarchi- 
cum  sub  regibus,  qualis  fuit  sub  Davkl ,  ejusque 
posteris  usque  ad  captivitatem  Babylonicam  : 
lerlium  quasi  arisiocraticum  sub  duclL^us  ei 
poniificibus ,  uli  fuerc  Jndas,  .Tonalhas,  Simon, 


COMMKNTAr.IA  l.\ 

r.eterifjuc  Macliabasi ,  quaiis  fuil  u  cap(ivilale  Ba- 
])ylonica  usquc  ad  Chrislum.  Sigriilicat  ergo 
ftiatthajus  triplicem  liunc  populi  stauun  et  re- 
t?imen  tertio  immutaluni ;  (luarlo  debuisse  j)er 
(jhristum  nmlari,  et  in  Chrislo,  qiii  regnum 
attulit  .Tternum,  lerminari.  Ita  pas.sim  Patres 
<!t'lnierpretes  ;  unde  Nazianzenus  in  carminc  dc 
(Jcnealogia  Chrisli  ait : 

Sic  traxit  regale  genus  ,  sccptrumque  superbum. 

Addit  Maldonaiusmcdicam  analof?iam  :  Mcdici 
cnim  in  febrihus  el  morJ)is  diem  decimum- 
(luarlum  vocant  criticum,  cumquc  omnium 
«'sse  periculosissiinum  asscrunt.  Videlur  er{,'o 
congrue  ad  naluram  hominis,  decima  quaria 
(jua(|uc  gcneralionc ,  sive  hoininis  lelalc  et  sc- 
culo,  Deus  populi  sui  statum  immutare  voluisse, 
ut  una  republica  quasi  a?grotantc  ct  deficiente, 
alia  nasceretur  ct  succederet  melior,  donec  oj)- 
lima  pcr  Cliristum  subrogarelur,  quai  triplicis 
prfficcdcntis  dcfectus  ct  infirmilates  sanarct  ct 
eorrigcrct ,  ac  regnimi  Ecclesia;  slabiliret  vegc- 
lum ,  sanuni  ct  aitcrnum. 

Dcnique  Maltliajus  cnumcrat  ^2,  gcncrationes 
per  tres  tesseradccades  ,  ut  probabilem  lectori 
conjecluram  faciat ,  debuisse  Christum,  posl 
exaclum  hunc  numerum  generalionum,  venire. 
Sicut  enim  fuerimt  generaliones  Ik.  anle  regnuni 
Judajorum  slabililum  ,  Ih.  in  regno,  post  quns 
per  1/t,  generationes  sensim  planc  defecit,  ita 
verisimili  conjcclura  poiuit  coUigi ,  post  l/i. 
hasce  generationes  regnum  hoc  deficiens  ei 
labascens  a  Messia  in  melius  fore  restituenduni. 
Sicut  cnim  fuerunt  Ih.  generationes  antc  reg- 
iium ,  et  lotidcm  in  rcgno,  ila  totidem  fucrunt 
post  regnum  Israelis  usquc  ad  Christum.  l\ur- 
sum  ante  regnimi  facta  est  Christi  promissio 
Abrahic  ,  Isaac  et  Jacob  :  in  regno  Davidi  et  Sa- 
lomoni  :  posl  rcgnum  cadem  repelila  est  per 
Agg(cum,  Zachariam,  Malachiam,  elc. ,  ut  sensus 
>it,  q.  d.  Omn(!s  propbctiaj  factai  dc  Chrislo 
tam  ante  regnum,  quam  in  regno,  et  post  reg- 
num  terminata!  et  adimj^lctoe  sunt  in  Christo. 
1'rimam  tesseradecadem  inchoat  Abraham,  fmit 
David  :  secundam  inchoal  Salomon  ,  fmit  Joa- 
chim,  sivc  Jechonias  :  tertiam  inchoat  Joachim, 
sive  Jechonias,  finit  Chrislus  ,  qui  est  finis  legis, 
loliusquc  populi  et  mundi  captivi  liberalor.  Ita 
Tranciscus  Lucas.  Juda^i  enim  ex  defectu  et 
lai)su  suic  reipublicic  ac  pra^sertim  ex  eo  quod 
ablatumessct  sccptrimi  a  Juda  perHerodcm  ,  ex 
prophetia  Jacob,  Gcnes.  h9.  10,  sciebant,  ccr- 
toque  expeciabant  advcntimi  Messia>.  Unde  ex 
^•odem  jam  coilapso,  sceptroque  translato,  Mes- 
siam  jam  venisse,  nec  alium  esse  quam  Jcsum 
Cliristum  doccthlcS.  Mattlioeus,  ut  Judaeis  fidcm 
in  Christum  persuadcat. 

SymboliceOrig.  Homil.  27.  inNum.  et  S.  Hier. 
epistol.  ad  Fabiolam  de/j2.  mansionibus,  notant 
has  ^2.  generationes  respondere  /j2.  mansioni- 
bus  Hebra'orum  in  deserto ,  quibus  ipsi  ad  tcr- 
ram  Chanaan  Abraha?  ii  Deo  j)romissam  pervc- 
nerunt.  Simili  enim  modo  i)er  hascc  /42.  g(!nera- 
liones  ad  Messiam,  sivc  Christum  ,  eidem  pro- 
missum  pervenilur,  ct  per  cum  ad  terram  vi- 
ventium  Sanctis  in  coelo  promissam. 

Rursum  numerus  l/i.  quia  gcminatum  con- 
imei  sepienariimi,  quo  septena  Spiritus  sancti 


MATTIF.EUM.  Cap.  I.  51 

gratia  declaralur,  dupiicatam  in  honiinr;  dc- 
signat  cjusd(!m  Spiritus  largiiatem ,  (jualis  fuit 
in  Cliristo,  qui  proindc  eodcm  syml)Olo  die  Ih. 
mensis  Msan,  cum  luna  plena  est,  puta  in  Pas- 
chate,  passus  morle  sua  nos  redemit,  et  gra- 
tiarum  copiam  nobis  promeruit.  L'n(I(-  de  eo 
canit  Psaltcs  Psalm.  71  :  Orielur  in  diebus  ejus 
justilia,  et  abunduntia  pacis,  donec  aufcralur 
luna.  Audi  S.  Ambros.  orat.  in  obilti  Theodosii 
Imp.  :  In  quarlodecimo  perfeclioncni  hoininis  accc- 
pitnus,  etc.  Undc  Domini  rasclia  \h.  luna  formam 
celcbrilalis  acccpil.  Quoniam  (jui  Pascha  ccleUrat , 
debet  csse  perfectus,  debet  amare  Dominum  Je- 
sum ,  qui  diligens  populuin  suum  pcrfecta  chari- 
tdte  sesc  obtulit  passioni.  Grande  numei'i  mystc- 
rium ,  quundo  Patcr  Filium  unicum  pro  nobis  om- 
nibus  iradidit ,  cum  pleno  luminis  sui  orbe  luna 
fulgcrct.  Ita  est  enim  Ecclesia,  qu(B  pie  Pascha 
celebrat ,  Domini  nostri  Jesa  Christi;  sicut  luna 
perfecta  in  wternum  manet ,  quisquis  bene  hic  Do- 
inini  Pasclia  celebrat,  in  luminc  perpcluo  crit. 

Anagogice,  numerus  h'^.  constat  ex  sex  et 
septem;  sexies  cnim  septcm  faciunt  h'2.  Senarius 
autem  notal  labores  hujus  vit;c,  quibus  perve- 
nilur  adseptcnarium,  pula  ad  sabbatum  quietis 
ct  felicitaiis  ^eierna!;  sex  enim  primis  mundi 
diebus  Deus  omnia  operalus  est  in  ccelo  et  in 
terra;  die  autcm  septimo,  puta  Sabbato,  re- 
quievit  ab  omni  opere  suo.  Genes.  1. 

Tropolog.  quadragcnario  lioc  generalionum 
numero  signiiicalur  noslra  vita  corporis ,  qua- 
luor  elementis  constantis.  Ihcc  enim  in  decem 
mandatorum  Dei,  qua;  quatuor  Evangeliis  per- 
(icinntur  ,  obscrvalione  consistlt,  duc  enim  qua- 
luor  in  deccm,  ellicies  quadraginta.  Ita  Salme- 
ron  ;  imo  S.  Augustinus,  et  cx  eo  Pctrus  Bongus 
lib.  de  Num.  mysleriis.  Num.  ih :  3'm  distinc- 
lioncs ,  ait,  in  generalione  Christi  mystice  insi- 
ntiant  fidem  S.  Trinilatis  ,  quam  concorditer  as- 
truit  (loclrina  legalis  ct  Evangclica.  Trcs  enim , 
Trinitatis  fidem;  quatuor,  doctrinam  Ecaugeli- 
cam  ;  decem  ,  legis  significant  insiitutionem.  Idenj 
(|uoquc  paulo  post  :  Quod  autcm  tcr  quatuor- 
(lecim  ponuntur,  id  veram  significat  rcligionem. 
Qualuor  enim  et  decem  novum  ct  vetus  Testamen- 
lum  indicant ,  quia  via  ad  Christum  pcr  deccm 
verba  tegis ,  et  qualuor  Evangelia  prcedicatur  ;  ila 
tamen ,  ut  quidquid  ascribitur  Trinitati ,  quce 
Deits  csl ,  consecremus ,  quia  nidla  pnvccptio  im- 
plctur ,  ntsi  hic  numerus  colcndi  Deum  lcncatur. 
Hoc  quocjuc  nuiucri  typo  Ezccbiel  cap.  h.  vidit 
(luariodccimo  anno  percussionis  civitatis,  no- 
vam  civiiatcm  ,  j)uta  Ecclesiam,  quam  qnarta- 
dccima  gencratione  j)Ost  cxcisam  ii  Chaldx-ls  Je- 
rusalcm  ,  nascens,  moriensqu(>  Christus  funda- 
vit  :  ut  notavit  Cassiodorus  in  Psal.  \h.  siib 
fincm.  Deniquc /t2.  anno  a  passione  Christi,  iu 
ejus  vindictam  Jcrusalem  excisa  est  a  Tito  el 
Vespasiano,  uti  notat  S.  Hieron.  in  Psalm.  108. 
xid  illa  :  In  gencratione  una  dclcalur  nomcn  cjus  : 
iunc(|ue  ca>pit  fiorcre  Ecclcsia  Chrisli.  Haec 
J)Ongus. 

18.  CliniSTI    AtTEM   GENF.nATIO    SIC    ER.^T  ]    q.    d. 

Chrisli  ortus  hoc  niodo  contigit  :  pro  peneratio 
enim  Grircc  non  est  yivtJij  ,  id  est ,  pcne  ratio 
proprie  dicla,  scd  /svvvik,- ,  id  cst  ,  orlus,  con- 
ccptus,  generatio,  nativitas,  qui  quis  oritur  . 
concipilur,  gignilur,  nascitur, 

CUM  ESSET  DESPONS.iT.V  MATEU  EJIS  M  A- 
niA      JOSEril    .      A."<TE(JUAM      C  0  N  V  E  .M  n  E  N  T 


5-  COMi\ii:.\TAI\lA  LN  Jl 

Ccopularentur  aclu  coiijugii.  Arahicus ,  /Inte- 
qiiam  sesc  cognosccrent )  inve?<ta  est  in  VTUfiO 
HABENS  (  uieruiu  ferre,  esse  pricgnans  et  gravida ) 
UE  SPiiUTU  SANCTO.  Syrus  :  Dc  SinrUiisanclilutis, 
idest,  sanclo,  et  sanclitatis  omnis  auclore  et 
fonle. 

Voluit  Dcus  15.  Vircinem  Ca^spoiuleri  Josepli , 
piiiuo,quia  Josepli  videtur  fuisse  proxinuis  reg- 
ni  Davidis  ha^res,  ut  illud  ab  eo  ad  Chrisium 
quasi  a  patre  ad  fiiium  reclo  successionis  ordine 
jureque  devolveretur,  uti  dixi  vers.  16.  Secundo, 
quia  Josephfuitvir  sauclissimus,  utihidem  dixi, 
similis  Patriarchoe  Joseph,  cujus  proinde  uti  iio- 
men,  sicetcaslitatem  virtutemque  sortilus  est, 
diclusque  Joseph,  id  est,  auctus,  magnisque  Dei 
donis  et  virtutibus  cumulatus.  lla  S.  Bernardus 
homil.  2.  super  Missus  cst.  Vide  dicla  Genes.  30. 
2'4.  et  c.  39.  v.  20. 

Quaprcs  ,  an  U.  Virgo  fueril  lilc  dcsponsala  Jo- 
sepiio  per  sola  dumtaxat  sponsaiia,  an  vero 
etiam  per  matrimonium  reipsa  contractum,  et 
nuplias  cclebratas  :  ac  consequcnter,  an  Chris- 
tus  incarnatus  et  conceplus  sit  ex  Virgine  des- 
ponsata  tanlum,  an  vero  eliam  conjugata?  nam 
ad  Virginem  sic  desponsatam  missus  est  Gabricl 
nuntians  incarnationem  Cluisti.  Lucte  1.  27.  Vir- 
goquc  ejus  nuntio  conscnliens,  dicensque:  Ecce 
ancilla  Domini ,  fuit  mihi  scc untUim  vcrbum  luum, 
illico  eodem  instanti  concepit  Christum.  Multi 
censent  B.  Virginem  tantum  desponsatam  fuisse 
per  sponsaiia  ,  sive  per  verba  de  futuro,  quibus 
tantum  fit  pi-omissio  matrimonii.  Ita  S.  Hilariiis 
hic,  S.  BasiUus  hom.  de  Humana  Chrisli  Gene- 
ratione,  Origenes  homil.  1.  in  diversos  Evang. 
locos  ,  Cyrillus  catechesil2,  Abulcnsis  et  Cajc;- 
tanus.  Verum  melius  alii  censent  B.  Virginem 
desponsatam  fuisse  non  tanluin  per  sponsalia , 
sed  ctiam  per  matrimonium  per  vcrba  dc  prce- 
senti,  et  nuptias  reipsa  contractas.  Probatur 
primo,  quia  vers.  sequenti  et  vers.  IG.  Joseph 
vocatur  vir,  id  est,  maritus  Marice.  Jr.m  ergo 
per  malrimonium  illam  sibimaritarat.  Secundo, 
Joseph  voluit  eam,  utpote  gravidam  dimiltere, 
ut  dicitur  vcrsu  sequenli.  Ergo  jam  cam  acce- 
jicrat  in  uxorem  :  nemo  enim  dimittit  id  quod 
non  habet.  Tertio ,  quia  despoiuatam  Lucas 
cap.  2.  vers.  5.  interprelatur  conjugatam,  iino 
eam  vocat  uxorem  Joseph.  Erat  ergo  ipsa  jam 
dncta,  et  traducia  in  domum  sponsi  Josephi 
quasi  uxor,  ut  scilicet  Joseph  esset  testis  virgi- 
nitatis  cjus,  ejusque  tpque  ac  pueri  Jesu  esset 
custos  et  nutritius.  Adde  :  B.  Virgo  illico  accepto 
Gabrielis  nuniio  jam  plena  Verbo  visitavit  Eli- 
sabeth,  ac  apud  eam  mansit  tribus  mensibus : 
unde  ibi  non  videtur  celebrasse  matrimonium 
cum  Josepho ,  nec  post  reditum  in  Kazareth , 
quia  nullum  ejus  exlat  vesligium  :  ergo  ante 
Gabrielis  nuniium  ct  Verbi  incarnalionemma- 
trimonium  hoc  celebravit :  nec  decebat  Virgi- 
nem  innuptam  iter  tantum  in  montana  confi- 
cere  sine  marito,  vel  comite,  vel  potius  direc- 
tore  associante  ei  ancillam  ,  vel  cognatam  fide- 
lem.  Quarlo,  quia  si  non  fuisset  conjugata , 
ludaei  videntes  uterum  ejus  intumescere,  illi 
notam  fornicationis,  imo  adullerii  impegissent, 
illamque  lapidassent.  Quinto,  quia  plane  dece- 
bal  Chrislum  ex  conjugata  in  conjugio  nasci, 
ne  a  Jiuloeis  ut  spurius  contemnerelur ,  sed  ut 
legitimus  acceplaretur.  Et  hac  dc  causa  Joseph 
vocatur  pater  Christi.  Denique  proles  est  pro- 
prius  matrimonii  fructus.  iia  S.   jMicronymus , 


AITILEUM.  Cap.  L 

Haymo,  etS.  Chrysoslomiis  hic  lioniil.  U,  Tlico- 
phylactus,  S.  Ambrosius  lii).  2.  in  Lucam ,  Jan- 
senius,  SuareZj  et  alii  passim. 

Objicies  primo  :  Angelus  hic  ait  Josepho  : 
NoU  limere  acciperc  Mariam  conjugem  luam  : 
ergo  nondum  eam  acceperat  in  conjugein,  sed 
tantum  despondcral  per  sponsalia.  Respondetur, 
accipere  hic  idem  est  qiiod  acceptum  habere  ei 
rctinere  :  ait  eniin ,  vocalqiie  eam  conjdgcm 
itiam.  Erut  eigo  ipsa  jam  conjugata.  ilebra-a 
enim  veiba  sacpc  aciiim  non  inchoatum,  sed 
coniinualum  signincant,  lU  dixi  Canone  12.  Sen- 
sus  ergo  est,  q.  d.  Noli ,  6  Joscpii ,  dimittcre  Ma- 
riam  tuam  conjugem ,  sed  acce|)tain  serva  et 
retine.  l\on  enim  dimiltitur,  nisi  jam  acceplum 
ct  hal)ituiu. 

Objicics  secundo  :  B.  Virgo  liic  dicilur  dc3- 
ponsata  antequam  conveniient,  ergo  ante  con- 
jugium.  Respondetur :  Nego  consequeniiam,  quia 
convenire  hic  non  significat  conlrahere  inalri- 
monium,  ncc  cohabilare,  sed  conlracto  malri- 
monio  uii  :  notat  enim  congrcssmn  et  actum 
marilalem  ,  dc  quo  mox  plura. 

Objicics  tertio:  Cur  ergo  hic  non  dicitur  con- 
jugala  ,  sed  desponsaia  ?  Respondetur  :  Diciiur 
desponsata,  quia  viro  incognita  perinde  ao  esl 
sponsa^  qucc  viro  nccdum  nupla,  sed  lantum 
est  promissa.  Ita  S.  Chrysostomus.  Unde  B.  Pe- 
trusChrysoI.  serm.  176  :  Josepk,  ait,  maritus  solo 
nomine,  conscieiilia  sponsus ,  id  est,  sponsus  per 
luatrimonium  ralum,  sed  non  maritus  per  con- 
siimmatum  ,  sive  per  copulam.  Et  S.  Bernard. 
homil.  2.  super  Missus  est  :  Virum  nominul ,  quiu 
homo  virtulis  crat ,  non  quia  maritus. 

Porro  Aeruni  fuissc  matrimonium  inter  .To- 
srph  et  B.  Virginem,  certum  est  ex  dictis,  et  ex 
commiini  Theologorum  et  Jurisperitorum  axio- 
mate  :  Malrimonium  facit ,  non  copula,  sed  con- 
sensus.  Unde  S.  August.  lib.  1.  de  Nuptiis  et 
concup.  c.  11  :  Nuptiarum,  ait,  bonum  irapletum 
est  in  illis  jiarentibus  Christi ,  proles ,  fides,  Sacra- 
menium  (  ha^c  enim  sunt  tria  matrimonii  bona  , 
qu.t)  ex  S.  Augustino  illi  assignant  passim  Theo- 
logi  j  :  fji^otem  cognoscimus ,  ipsum  Dominum  Je- 
sum  :  ficlcm,  quia  nullum  aduUerium  :  Sacra- 
menlum,  quia  nuUum  dicorlimn.  Idem  fusius 
docet  lib.  5.  contra  Julianum  Pelagianum  ( qui 
negabat  matrimonium  Joseph  et  Maria^j  c.  9, 
jus  enim  mairimonii  non  repugnat  religioui  et 
voto  castitalis.  Ex  matrimonio  habeo  jus  in 
uxorem ,  sed  ex  voto  non  possum  licite  eo  uti. 
Si  utor,  pecco  contra  votum,  non  contra  matri- 
monium,  id  est ,  facio  actum  irreligiosum,  sed 
non  injustum  ;  non  enim  est  adulterium ,  uti 
esset,  si  forct  uxor  copulata  matrimonio.  Joseph 
ergo  per  matriiuonium  habebat  jus  in  B.  Virgi- 
ncm  ,  ut  posset  uti  copula  marilali,  sed  per  cas- 
titatis  propositum ,  et ,  ut  videtur ,  votum  ,  hoc 
jure  suo  non  est  usus,  nec  uli  voluit :  hsec  enim 
duo  valde  distincta  sunt,habere  jus  ad  copu- 
lam,  et  copula  uti ;  prius  requiritur  ad  matri- 
monium,  non  posterius. 

Jus  autem  hoc  copuloc,  et  quasi  dominiiim 
conjugis ,  in  virginibus  conjugatis  habet  aliquos 
effectus  non  fictos ,  sed  veros  et  reales.  Primus 
est,  ut  conjux  virgo  non  possit  alteri  nubere.  Se- 
cundus,  utlicctper  copulamvotumviolent,  non 
tamen  sit  fornicatio.  Tertius,  ut  proles  divini- 
lus  daia  et  nata  (uti  Chrislus  hlc  conceptus  ex 


CO.MMExNTAaiA  IN 

Ppirilu  Sanclo)  sit  el  lialjcatui- legilinia,  ulpote 
vx  legitimo  conjusio  prognata.  Ita  Suarez  3.  p. 
q.  29.  urt.  1.  secl.  1. 

Ex  dictis  coUige ,  uon  lantum  vernm  ,  sed  ct 
licitum,  inio  sanctum  fuisscconjugium  B.  Mari?e 
cum  .Joseplio.  Vcriim,  tpiia  essentia  matrimonii 
consistit  in  mutua  traditionc  ct  potcstatc  cor- 
porum,  etiamsi  Iktc  poustas  nunquam  in  ar- 
lum  rcdigalur,  votum  autem  virginilalis  nemini 
hoc  jus  ct  potestalcm  adimit,  sed  tantum  iliius 
usum  facit  illicitum.  Sicut  ergo  dominiimi  se- 
paratur  ah  nsu  in  nonnullis  religiosis,  qui  ma- 
nent  domini  li.Ereditatis  paterna)  ,  sed  ol)  votiim 
paupertatis  illa  uti  non  possunt  :  sic  idem  do- 
minium  separatur  ab  usu  in  conjugio  virginum. 
/.;c<7«m,quia  licet vovissct virginilatemB.  Virgo, 
licite  lamcn  et  sine  pcriculo  violandi  voti  iniit 
malrimonium  cum  Joscplio  ;  qula  ex  inslinctu 
Spiritus  sancti  sciebat  Joscphum  potcstate  sua 
et  jure  maritali  nunquam  usurum  ad  volum 
lioc  infringendum.  Ita  S.  Aug.  de  S.  Virg.  c.  h. 
et  passim  Theologi.  Et  verisimile  cst  B.  Virgincm 
hoc  suum  votum  Josepho  ante  matrimonium 
rcvelasse,  ei  Joseplium  in  illud  consensissc. 
Addunt  aliqui  et  promisissc  se  illud  custoditu- 
rum.  Snnclam ,  i\\\\i\\>Gv  matrimonium  hoc  Jo- 
seph  tutatus  est  famam  et  virginilatem  B.  Vir- 
ginis,  ac  puerum  Jcsum  cuslodivit,  aluit,  cdu- 
cavit.  Oiiid  co  sanclius  ? 

VideS.  Tliomam  3.  p.  q.  59.  art.  1.  in  corpore, 
ubi  multas  aflert  causas  cur  ex  Virgine  despon- 
sata  natus  sit  (".iirisius.  Additquc  :  Potest  et 
(piinta  ratio  csse ,  quod  mater  ijomini  fuit  des- 
ponsata  et  virgo  :  quia  in  pcrsona  ipsius,  et 
virginilas  ,  ct  matriinonium  honoratur  contra 
iKTi-cficos,  alterihorum  detrahcntes.  Additaliam 
rationem  S.  Ignatius  martyr ,  qucmcitat  sanctus 
Hieronymus  hic  :  Ut  parUts  ejus,  inquit,  celarelur 
diaholo,  dumeiimpulatnon  de  virgine  ,  sed  uxore 
generalum,  Deo  sciliccl  impediente,  ne  diabolus 
videret  quod  naturaliter  vidcre  poterat,  quid 
scilicet  agcrctur  inter  B.  Virginem  ct  Joseph  , 
videlicet  quod  viverent  caste  ct  intacte. 

Tropologice :  nota  liic  in  B.  Virginc  et  Josepli 
summum  angeliccT castitatis  et  virginitatis  gra- 
dum.  Aliic  enim  virgines  fugiunt  viros,  et  vir- 
ginitalem  in  claustris  et  coetibus  virginum  con- 
swvant.  At  B.  Virgo  in  ipso  conjugio ,  assidue 
vcrsaus  cum  viro  virginitatcm  illibatam  ser- 
vavit,  quod  tantumdem  cst,  ac  inlcr  cpulas 
esurire  ,  inter  vestes  algere ,  inter  honores  se 
humiliare,  imoinigne  versari  et  non  ardcre. 
Nam  ,  ut  ait  S.  Bernardus  scrm.  65.  in  Cant.  : 
Cum  femina  semper  esse ,  et  non  cognoscere  fe- 
minam,  nonne  plus  cst  qaam  morluum  suscitare? 
Quocirca  B.  Virgo  nonnullis  cximiis  personis 
sibi  devotis ,  hoc  continentiae  in  conjugio  do- 
imm  con)municavit,  ut  S.  Pulcheri.T,  et  Martiano 
Imper.  ,  SS.  Juliano  et  Basilissa* ,  qiiibus  prima 
nocte  post  emissum  continentiac  votum  apparuit 
hinc  Christus  slipatus  ingenti  albatorum  choro , 
inde  B.  Virgo  cincta  virginum  coetu.  Qui  cum 
Christo  eranl,  succinebant  :  Vicisti,  Jutiane,  vi- 
risti.  Quae  cum  B.  Virgine,  occincbant  :  Bcata 
es,  BasiUssa ,  qucc  terrcnas  niiptias  sprrneyis,  ad 
(t^ternam  gloriam  te  prceparasli.  Qiiocirca  Julia- 
uus  innumeros  Chrislo  fidelcs  et  martyres  : 
Hasilissa  vero  innumeras  virgincs  verbo  et  exem- 
plo  Ciiristo  peperii.  Ita  non  sKMilis,  sed  fcecun- 


MATTH^.UM.  Ca]).  1.  59 

dissima  est  virginitas  conjugum,  uij  lnii  ii, 
Deipara,  qii.T  genuit  Jesum  hominem  et  Deuni. 
\i(lc  vilani  eorum  apud  Siuiiuu  die  9.  Janiiaiii. 
Sic  S.  Eduardus  Angliic  rex  mire  devolus  B.  Vii- 
gini,  ejus  imilatione  cum  conjuge  Edilha  illiba- 
tum  pudiciticT  llorem  servavit.  Lnde  ab  ea  per 
S.  Joaimem  Evangelistamevocatus  et  assumptus 
est  in  crclum  anno  Domini  10(i(J.  die  5.  Jamiaiii. 
Idcm  fecit  S.  Ccccilia  cum  sponso  Valfriano , 
quibus  proinde  B.  Virgo  |jer  Angelos  corona^ 
ex  liliis  et  rosis  Cdilestibus  transnii{,it.  hlim 
S.  Hcuricus  l,  vel  ut  alii  numerant,  s(cuiidus, 
Imper. ,  cum  conjiige  sua  Ciinegunde,  quain  mo- 
riens  pareniibus  redd(,'ns  :  iin,  inquit,  virginevi 
avobis  accepi ,  virginemrcstilao. 

Symbolice  ;  in  hoc  matrimonio  ct  familia  Jo- 
sephcumMaria  fuitimago  S.  Trinitatis  :  Joseph 
enim  rcpriesenlabat  Patrcm  a-ternum  ,  B.  Viigo 
Spiritum  sanctum,  quia  ipsa  erat  sanctissima  , 
et  quia  ex  Spirilu  sancto  concepcrat  :  Cluislus 
seipsum  ,  puta  Filium  Dci.  Undeprimo,  sicul 
in  S.  Trinilate  est  una  esscntia  deitatis  iii  iribus 
personis  ,  sic  liic  uuum  erat  matrimonium  ,  el 
uua  familia  pci  iccla  (•  trihus  personis,  sciiicet 
Joseph,  Maria,  et  Christo.  Secundo,  sicut  in 
S.  Trinilalc  Patcr  spiritualiler  gcucrat  Filium, 
et  spirat  Spiritum  sancium  ;  ila  liic  B.  Virgo 
spirilualitcr,  non  cainalitcr,  pula  per  virlutem 
Spiritus  sancli ,  concepit  pcperitquc  Christum. 
Terlio,  in  S.  Trjniiatc  Pater  gcncrat  Filium, 
sicut  lux  emittit  lumcn  :  unde  in  symbolo  ca- 
ninuis  :  Lumen  de  luinine,  Deam  veram  de  Deo 
vero :  ita  B.  Virgo  quasi  stella  maris  peperit 
Christum,  qui  csl  candor  tucis  ccternce,  et  spe- 
calam  sine  macula.  Sap.  7.  25.  Unde  sicut  sine 
sui  corruptione  sidus  fulgidum  evibrat  radium  ; 
sic  absque  sui  lajsione  Virgo  genuit  Cliristum  , 
qui  est  lux  mundi  :  ISec  sideri  radius  suam  mi- 
nuit  claritatem,  nec  Filius  Virginis  saam  integri- 
tatem,  ait  S.  Bernardus  hom.  2.  super  Missus 
csl.  Unde  illud  S.  Simeonis  de  Chrislo  :  Lamen 
ad  revclationem  geniiam ,  ct  gloriam  plchis  tuce 
Israel ,  LuCcT  2.  32. 

Fuit  ergo  htrc  familia  (juasi  cfchim  ([uoddam 
terrenum,  trium  non  tam  liomiuum,  ((uam  cor- 
poreorum  Angelorum,  imo  trium  (|uasi  perso- 
narum  divinarum  symbolicc  Onaie  non  diibium 
illam  plenam  fuisse  Angelis  miuislranlibus  Vir- 
gini ,  (|uasi  Regina!  coelorum  ;  ac  Christo,  quasi 
Domino  Dcoquc  suo  :  nimirum  stupebant  illi, 
et  summe  tlesiderabant  videre  Verbuui  in- 
carnatum.  Igilur  domus  illa  quasi  c(Elum  erat 
admirandum  cclans  mystcrium,  I\igra  foris, 
sed  forinosa  inlus ,  sicut  tabernacula  Cedar  , 
sicut  pcllcs  Salomonis ,  Cantic.  1.  5,  ait  Ruperl. 
Unde  Joannes  Gerson  scrm.  de  Nativitat.  quasi 
attonitus  exclamat  :  0  quam  dilccta  Trinitaii  , 
Patri,  Filio,  elSpiritui  sancto  domus  illius  Tri- 
nitas,  Christus,  Maria  ,  Joseph  !  nil  charius,  nil 
mclius,  nil  in  terris  crat  excellentius.  Invidebal 
terris  tales  habitatores  coclum,  utique  coelo 
digniorcs  quam  lerris. 

Tropologlcc  :  Conjuges  imitcutur  B.  Virgincm 
et  Joseph  in  castitate,  sanctitate  ,  paticntia  ,  cl 
charitate,  ut  aller  allerius  onera  portet.  Eral 
enim  in  familia  Joseph.  Mari.Tct  Christi,  summa 
omnium  concordia,  summus  amor,  summa  re- 
verentia,  humilitas,  pieias,  auxilium,  et  obse- 
quium  nuituum  :  ab  ea  procul  aberat  non  tan- 
lum  rixa,  sed  el  omnis  mali  vel  levissiiua  sus- 


5k  COMMENTAP.IA  IN  M 

picio.  Hinc  mcruerunt^MKneroCiiri.slum  Sancium 
Sanctorum  :  nunc  sicpe  in  iamiliis  sunt  jjiolcs 
pravu',  inol)e(lienlcs,  superb.-c,  rixosoe,  oIjscoc- 
iKO,  (juialalessunt  parentcs.  Patremenim  se(jui- 
lur  sua  i)roIes  ,  (|ikc,  quod  videt  et  audit  i\  palre 
ct  niiili-e,  lioc  iiiiitatur  et  imbibil  :  proles  enim 
sunt  simia^  parcntum. 

Anteqlam  coNVEMRiiNT  ]  Puta   autc  congrcs- 
sum  et   actum   maritalcni,    non  quasi  jjoslca 
convcncrint,  ut  infcrcbal  impurus   Helvidius, 
qui  ncgabal  B.   Virginem   scmpcr  fuisse  virgi- 
ncm  ,  asscrebatquc  eam  posica  cx  Joseph  con- 
«•episse  ac  genuissc  eos,  qui  iu  Evangelio  vo- 
cajitur  fratrcs   Domini,  quem  multis  confutat 
S,  Hi(M'ouymus,  sed  tantum  ut  indiccretur  mi- 
raculosa  Cliristi  ex  Virgine  sine  opcra  viri  con- 
ceptio.  Sic  vulgo  dicimus  :  Talis  ha])uit  canos, 
antcquam  sencsceret,  signincanics  mirumcsse, 
«juod  viro  iiati  sint  cani ,  ctiamsi  is  postea  non 
senuerit,  scd  antc  senium  mortuus  sil  :  signi- 
Jicamiis  enim  dumlaxat,  quid  faclum  sit  anle 
senium,  non  quid  in  senio,  vel  post  senium  : 
ilhid  enim  velutimpcrtincns  taccmus  et  praeler- 
imus.  Simile  cst,  cum  dicimus  :  Hic  puer  sapit 
ante  virilem  ;etatcm,  hoc  est,  pra;cocis  cst  in- 
gcnii,  etiamsi   antc  virilem  oetaiem  morialur, 
uli  sa?pc  pr.Tcoccs  moriuntur.  Porro  fralrcs  Do- 
mini  vocanlur  cognali  Clirisii.  Nam,  ul  ait  S.  Hie- 
ronymus  conlra  Helvid. ,  fratrcs  dicuntur  qua- 
fuorniodiS;,  natura,  gcnie,  cognatione,  alTectu. 
Natura  fratres  sunt,   qui  cx  iisdem  parentibus 
nati   sunt  :  gentc,   qui  cx  eadcm   genle  sunt 
oriundi.  Sic  Paulus  Jud.TPOS  vocal  fralrcs  suos. 
l^oman.  9.    1.    ct  sequenti  :  cognatione,    quia 
cognati  vocantur  fratres   in  Scriplura  :  affcctu, 
ut  cum  Christiani  amant  se  mutuo  amore  fra- 
ferno ;  hic  est  enim  amor  fralernitatis ,  quem 
toiies  commendatS.  Paulus. 

I>VE.\TA  EST  i.N  UTERO  ii.vuE.^s  (gr:.vida  esse, 
ut  vertit  Arabic.  ,  ue  spiritu  s\.ncto]  ?«ota  Jo- 
sephum  ex  tumcre  uteri  dcprehcndisse  B.  Vir- 
gincm  conjugem  suam  conccpisse,  scd  an  sci- 
verit  eam  concepissc  dc  Spiritu  sancto,  dubium 
est.  Allirmant  S.  Easilius,  Origencs ,  Theophy- 
laclus,  et  alii  superius  citati.  Contrarium  vcrius 
est,  quia  Joseph  volens  eam  dimittere,  v.  se- 
quenti,  vetatur  ab  Angelo,  qui  ei  scrupulum  exi- 
mens  subjicit  :  Qiiod  enim  in  ea  nattnn  esl,  dc 
Spirilasancto  est.  Ergo  ante  revclalionem  Angeli 
id  nesciebat;  si  enim  id  scivissct,  noluisset  eam 
dimittere. 

Dicitur  ergo  C.  Virgo  inventa  in  atero  liabens  de 
Spiritu  sancto,  eo  quod  revera  concepisset  de 
Spiritu  sancto.  Unde  ro  dc  Spirita  Sanclo  refe- 
rendum  est  ad  ro  in  atero  habens,  non  autcm  ad 
-b  inventa.  Ita  passim  ceteri  Patres  et  Interpretes. 
Addil  Origenes  eam  inventam  ab  Angelis  :  bi 
cnim  sciebant  eam  concepisse  de  Spiritu  sancto. 

De  sriniTu  SANCTO  ]  Non  quasi  dc  S|)iritus 
sancti  substantia  dccisus  sit  Cbristus,  uii  fil 
in  aliis  prolibus,  qu;e  deciduntur  a  parentibus  : 
nec  de  Spiritu  sancto,  ul  patre;  (juia  Christus, 
qui'i  homo,  non  erat  similis  Spiritui  sancto,  qui 
est  Deus  in  natura  ;  scd  de  Spiritu  sancto,  ut 
Hgulo  et  arlifice.  Ita  S.  Ambrosius  in  Eucae  1.  35. 
De  Spiritu  sancio  ergo,  non  quasi  de  Patre  ,  sed 
cuasi  de  patris  concursuin  supplente;  quod 
cnim  fccit  pater  in  matrc,  hoc  Spirilus  sanctiis 
fccil  iu  Virgiiic  formando  Jcsum  pcr  suam  po- 


ATTILEUM.  Cap.  I. 

tcsiatcm  et  operalionem ,  ait  S.  Ambrosius 
lib.  '1.  (le  Si)iritu  sancto ,  c.  5,  ct  S.  Aug.  in  En- 
chiridio,  c.  39.  Nam  materiam  corporis,  qiiani 
;iliis  niiis  subministrat  tam  paler  (juam  matcr , 
haiic  soia  15.  Virgo  siibministravit  Eilio  suo.  Vidc 
rranciscum  Suarcz  3.  i)art.  (j.  29.  art.  1.  alioqui 
proprie  de  signitical  causam  cfficicntcni ,  r.r 
materialem.  Unde  Christus  dicilur  iu  symbolo 
conccplns  de  Spirita  sanclo ,  nalus  ex  Maiia  Vir- 
ginc. 

Ou;cres  cur  non  ;cque  diclt  Matthfcus,  in  uteru 
liabcns  de  Patrc  cetervo,  aut  de  Filio  ,  sicut  dicit, 
in  utero  liabcns  de  Spiritu  sancto  ?  Respondetur 
id  .-cque  vere  cum  diccre  potuisse.  Axioma  enim 
Theologorum  est  :  Ojiera  S.  Trinitatis  ad  tjxtra 
(in  creaturis)  omnibus  iribus  j^ersonis  divinis 
csse  communia  :  scd  maluit  diccre  dc  Spiritu 
sancto ,  quia  sicul  potentia  appro|)riatur  Patri , 
et  sapientia  Filio,  utpote  Verbo  :  sic  amor,  bo- 
nilas,  gratia,qu;e  in  hoc  incarnalionis  opere 
inaximc  elucct,  attribuilur  Spiritui  sancio.  Nam 
Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  procedit  per 
spirationem,  quasi  icrminus  amoris  notionalis 
Patris  el  Filii. 

Porro  S.  Thomas  3.  part.  q.  52.  ari.  1.  et  sc^j. 
ac  ibidem  Suarcz  docent  to  de  Spiritu  sanctu 
tria  significarc.  Primo ,  ex  puro  amore  Dei  ct 
Sjjiritus  sancti,  sine  meritis  hominum,per;ic- 
tam  csse  Ver])i  incarnationcm.  Secundo,  exea- 
dcm  gratia  Dci  et  Spiritus  sancti  conceptuni 
esse,  sine  pr;cviis  ejus  meritis.  Unde  S.  Augusl. 
lib.  de  Procdest.  Sanctor.  c.  15.  Chrislum  quasi 
ideam  prasdestinalionis  et  pr.-Edcslinatorum  pro- 
ponens  :  Ea  gratia ,  inquit,  fit  ab  inilio  fidei  suui 
liomo  quicuvique  Christianus ,  qaa  gratia  liomu 
itle  ab  initio  suo  factas  est  Christus  :  de  ipso  Spi- 
ritu  et  liic  renatus  ,  de  quo  est  ille  natus  :  eodetn 
spirita  fit  in  nobis  reviissio  pcccatoram,  quo  Spi- 
ritu  factum  est  ut  nuUum  habcret  ille  peccatum. 
Tertio,  Christum  ex  vi  conccptionis  suse  fuisse 
sanctum  :  sicut  enim  homo,  (jui  per  generatio- 
nem  commuuem  propagatur  ex  Adam  pecca- 
tore,  ex  vi  conceptionis  sui;  nascitur  peccator  : 
sic  Christus,  qui  conccptus  ct  quasi  propagatus 
cst  de  Spirilu  sancto ,  ex  vi  conceptionis  sua; 
conceptus  cst  sanctus  :  quod  cnim  oj^cratur  Spi- 
ritus  sanctus,  hoc  aliud  esse  nequit,  qiuiin 
sanctum  :  sicut  ignis  non  aliud  producit ,  quam 
calorem  et  ignem.  Quarto,  t6  Spiritu  suncto 
significat  Spiritum  sanctum  in  efformatione  hu- 
manitatis  Christi,  omnem  suam  sanctitat(.'m  in 
eam  transfudissc  (quanlum  creatura  capax  (ist, 
potcstquc  suocreatori  assimilari)  cainque  quasi 
in  se  iransformasse,  ita  ut  post  se  fcc<!rit  eani 
quasi  exemplar  et  prototypum  sauclitalis ,  ut 
cx  illo  et  ad  illud  omncm  deinde  sanclilalcm 
omnium  lam  Angclorum  quam  hominuin  quasi 
expingeret  et  exprimeret.  Ilumanitas  Christi 
,crgo  fuit  opus  eximium,  proprium  et  sanctis- 
simum  Sj^iriius  sancti,  in  qiio  ipse  onmis  sanc- 
titalis  fontem  constituit,  qui  sua  puritate  om- 
jies  scelcrum  sordes  ablueret,  omnesque  pec- 
catorcs  ( ([uantum  in  sc  est  j  sanctificaret. 

PojTO  S.  Thomas  (pia;st.  32.  jam  ciiata ,  arlic.  2, 
docet  pneposilionem  dc,  cum  dicitur  de  Spiritu 
sanclo,  signincare  Christum  esse  consubstantia- 
lcm  Spiritui  sancto  quoad  divinitatem,  non 
quoadhumanitalcm,  quam  in  Christo  opcraliis 
cst.  Verum  negat  S.  August.  in  Enchiridio  ,  c  S!i ; 


COM.ULiNTARIA  IN  M 

riaiii,  itu|uit,  dr  lioruine  nijsciiur  capillus,  pedi- 
culus  el  iunii)ricu.s  ,  (juorum  iiiliii  est  filius  ,  quia 
diversa!  sunl  al)  Jioniinc  sul)stanliJe  :  crgo  pric- 
posilio  (k'  non  si^jiiilical  rem  factam  essc  con- 
subslantialcm  suo  raclori. 

Articulo  vero  /|.  docel  D.  Thomas  ex  Aristotele, 
ct  cx  ulroqueSuarcz,B.  Virginem  solmn  mate- 
rialiter  concurrisse  ad  generationem  Christi 
subministrando  corpori  ejus  materiam ,  puta 
sanguincm,  non  eHective,  quia  sic  decidisset 
semen  ,  quod  videtur  repugnare  pnrissim;e  cjus 
virginilati.  Vcrum  contrarium  censet  S.  Bona- 
ventura  ct  Scotus  cx  Galeno,  qui  docet  niatrem 
non  lantum  malcrialilcr,  scd  et  cireclivc  ( licel 
debiliori  actionc  quam  patcr  )  concurrcrc  ad 
generationcm  prolis  :  quare  valdc  probabilc  est 
n.  Virginem  effcctivc  quoquc  concurrissc  adgc- 
nerationem  Cln'isii ,  quia  sic  magis  fuit  malcr 
Cbristi,  quamsi  solum  matcriam  siibniinislrasset. 
Necid  obstat  illibal.T  ejus  virginitati,  quia  sine 
omni  concupisccntia  inopcrantc  Spiritu  sancto 
[)urissimus  cjus  sanguis  (qui  viccm  habuit  sc- 
minis)  decisus  est  ad  formandum  corpus  Christi. 

19.  JosKPH  ArxEM  vin  ejus  ctM  esset  jvstus, 

ET  NOLLET  EAM  TRADUCEP.E,   A  OLUlTOCCVI/rE  DnilT- 

TEivE  EAM  ]  Primo,  S.  Chrysostomus  hic ,  S.  Au- 
gustinus  epistola  5'2.  ad  Maccdonium,  S.  Justi- 
nus  contra  Triphon.  ,  Francisc.  Lucas,  bic  cen- 
sent  Joscphum  male  suspicatum  de  B.  Virginc, 
quod  cx  alio  viro  conccpisset ;  id  cnim  innuerc 
Aidclur  To  iraduccve  :  sed  procul  absit  lucc  sus- 
I)icio  ^  viro  tam  probo  de  virgine  tam  sancla. 
Ouomodo  v,n\n\  Joscph  de  tali  suspicari  potuis- 
set  eam  adulicrium  commisissc,  vcl  fornicalam 
csse  in  domo  parcntum? 

Sccundo,  alii  ccnscnt  Joscphum  cx  rcvcrcntia 
voluissc  dimitterc  15.  Virgincm ,  quod  se  indig- 
num  censerel  illa  quam  Dcus  fcccundasset. 
Unde  ccnscnt  paritcr,  quod  S.  Joscph  R.  Virgi- 
nem  comitatus  sit  dum  visiiarct  ElisalxMli,  ab 
caque  audicrii  15.  Virgiiicm  salulari  malrcmDei, 
ideoquc  ca  sc  pulasse  indignum.  Ita  Origencs  ct 
S.  Basilins  locis  jam  citatis,  Thcopbylactus  hic 
ct  S.  Bcrnardus  Ilom.  2.  super  Missits  csl.  Idip- 
sum  sibi  rcvelatum  asscrit  S.  Brigilla  lib.  7. 
lievclat.  c.  25:  undejiostcr  Salmcron  lij).  3.  c.  30. 
ircdccim  rationibus  hocipsum  connrmar. 

Terlio,  plane  ctgcnuine,  Joscph  vidcns  H.  Vir- 
ginem  gravidam,  rei  novitale  fuit  attonitus , 
ct  suspcnsus  varios  animi  molus  .Tstusquo  sen- 
liebai,  cx  (piibus  sic  raliocinabalur  :  Scio  hanc 
Virgincm  cssc  sanctissimam  ;  undc  illam  fulem 
mihi  daiam  fcfcllisse  non  credo.  Est  tamcn  gra- 
vida  ,  scio  (|uod  non  cx  nie  ;  cx  quo,  nescio.  An 
forte  a  sponso  aliquo  priorc?  an  in  itincre  visi- 
lalura  Klisabclham  ab  aliquo  vim  passa?  an  dor- 
miens  a  s|)iriiu  quodam  illiisa?  an  poiius,  quod 
cjus  sanciiias  suadet,  ab  Angelo  vel  Deo  ipso 
imprafgnala  ?  si  iia  est,  nolim  cgo  dctinere  il- 
lam',  quam  Angclus  vel  Dcus  sibi  ambit  :  in- 
dignus  ca  sum,  qua;  digna  cst  Dco  vd  Angclo  : 
quftre  illam  ei  resignabo,  et  ;i  me  dimittam.  Id 
permisil  Dcus,  ut  conccptus  Virginis  ex  Spirilu 
sancio,  tum  a  Joscplio,  tum  ab  Angclo  oinnibus 
lcstatus  fierct;  sicut  permisit  S.  Thomam  dubi- 
lare  dc  rcsurrcclionc  Christi ,  ut  ipso  langens 
Cbrisli  vulnera,  fieret  teslis  irrefragabilis  resur- 
I  cctionis  ciusdom.  Joseph  ergo  vir  justus  docct 
conjiigcs  ct  tidelcs ,  no   ob  indicia  de  pcrsonis 


ATTn/EL?.i.  Cap.  I.  5.' 

I)robis  et  sanctis  male  suspiccnlur,  scd  in  iu- 
diciis  sistant,  nccultcrius  pcrgant  adinferendaDa 
consequentiam  criminis ,  scd  potius  illa  in  me- 
liorcm  partein  intcrpr(;lcj)tur. 

Dlces:  Cur  Joseph  non  intcrrogavit  B.  Virgi- 
iicm,  quid  sibi  vcllct  utcri  tumor,  et  ex  quo 
csset  gravida?  Rcspondclur  :  Fuit  hic  primus 
quasi  motus  mentis  Joscphi,  quem  ex  verecun- 
dia  lacuit ;  mox  pra^ventus  fuit  ab  Angelo,  qui 
pro  Virgine  rcspondit ,  camquc  (.'xcusavil ,  di- 
ccns  cam  conccpisse  cx  Spiritu  sancto. 

B.  Virgo  autcm,  cx  inodcslia,  iioluil  ullro  sc- 
crctum  boc  divinum  .loscpbo  pandcre,  ne  sua 
dona  lanta  ct  tam  divina  jaclare  viderctur,  sed 
Dco,  Dciquc  providenli;u  et  cur;c ,  cinus  totum 
boc  opus  crat,  idipsum  rcsignavit,  certissimc 
confidens  Deum  suam  innoccnliam  ct  famam 
lutaturum,  ac  rem  lotam  opportune  vcl  pale- 
faclurum,  uti  paulo  anlc  Llisabctbo.*  cognala; 
palefactum  essc  cxpcita  crat,  vcl  dirccturum 
omnia  ad  majorcm  suam  gloriam  ,  et  consc- 
(|uenter  ad  majorem  conccplionis  hujus  hono- 
rem  ct  vcncraiionem.  Lnde  vidc  hic,  ct  mirare 
magnaniinitatcm  cl  magnanimam  B.  Virginis  in 
Deum  rcsignationcin  ct  confidcnliam,  (|ua  omnc 
boc  suspicionis  siuistrcc  ct  infamia:  periculum 
metumquc  discussit  :  qua  in  re  rarum  ^edit 
excmplum  a'quanimilaiis  ct  constanliai  uxoribus 
qua:  maritos  babcnt  zclolypos,  a-que  ac  fiducia' 
in  Deum ,  ut  spcrcnt,  quod  Deus  innocentiam 
cl  castitalcm  eoriim  pandct,  prolcgct,  ct  cele- 
])rabit,  uli  bic  fccitB.  Virgini.  ItaS.  Hieronymus: 
lloc,  ail ,  lcslimoniinn  Marice  esl ,  quod  Joseph 
sciens  illiiis  caslilalem,  et  admirans  quodevenrrat, 
cclat  silentio,  cujus  inysterium  nesciebat.  KtS.  Am- 
brosius  in  c.  1.  Luca;  :  Maluit,  ait,  Dominus 
quosdam  dc  sua  gcneralione ,  quam  de  matris  pu- 
dore  dubifare. 

Hinc  vidclur  S.  Joscph  non  fuissc  cnmitalns 
R.  Virgincni,  dum  ipsa  mox  h  conccplionc 
Christi  visilavit  S.  Eiisabcth  :  si  cnim  fuissct 
comiiatus  ,  vidissct  ct  andissct  magnalia  ct  mi- 
rabilia  dc  B.  Virgine,  qu;i;  omncm  ei  scriipnlum 
cxcmissent,  ncc  dc  cjus  dimissionc  coritassct : 
ac  prn?sertim  illud  qu()d  dixitS.  ElisabctbB.  Vir- 
gini  :  Unde  hoc  mihi ,  ut  veniat  Mater  Domini  mei 
ad  me?  Indc  enim  scivisset  lieatam  Virgincm  noii 
tanlum  conccpissc  ex  Deo,  sed  conccpisse  ip- 
summct  Dcum,  ruiiHpic  ulcro  suo  gcslare. 
Nota,  Joscpb  hic  vocaltir  juslus,  id  est,  probus  , 
ulpotc  qui  cx  cbarilalc  vcllcl  conjugis  suo;  famac, 
imo  etdignilati  consulcrc,  diim  cam  occulte  di- 
mittcrc  cogiial,  qua  sc  i)iiiat  iiidignum.  Ccnsent 
S.  liicronymus  cl  Tiicophylacius  lege  vetcri  prac- 
ccplum  fuisse  mariiis,  ut  uxores ,  si  adulieiium 
commisisscnt,  traducercnt,  ct  apud.  judices 
accusarcnt,  tradcrcnlquc  punicnd.TS.  Vcruin  uui- 
lum  locum,  in  quo  id  praccptum  sil,  afTcrunt. 
Nam  locus  ille,  Num.  5.  2,  id  lanluni  pcrmittit, 
non  vcro  praci|iil;  scd,  ut  di\i  .  hnc  crimen 
procul  aberat  i\  B.  Virgiiie,  cl  cjus  suspicio  pro- 
cul  a  Joseplio. 

Tr.ADiCEnK.jNon  in  donuim  suam,  iit  vuli.^bul. 
Gracc  cniin  est  :T2;*'':(/uaTiia! ,  id  csl ,  infa- 
iiiare,  pro|)alarc ,  publicum  cxcmplum  facere, 
cl  ul  S.  Augusl.  cpisl.  bO.  ad  Paulinum  verbo 
tcnus  vertit,  excmplare.  Solcbantenim  adultera» 
in  Crcia,  sicut  ca|)tivos  Romae,  pcr  mcdiam  iir- 
])cm  populo  spociandoscldcridcndos  Iraducfre, 


5G 


COMMENTARIA  TN  M 


iiido  iradiiccrc  sigi:ificat  divulgarc,  diiramare. 
Linde  illa  ic\  olini,  ct  pccna  iii  lcnas  :  Lena'  ct 
poly^ntmi  mUhdlali  prr  publica  rivitatis  toca 
cfftruntiir,  ut  catamidicntur  et  derideanlur.  Et 
I'roi)crL  : 

Necsic  inraiiiis  lotam  traduccret  urbem. 

Vide  Budanini  iu  Pandectas  paji.  203.  in  vorbo 
/«T2y5io(5iw  ,    id  est ,  derideo,  traduco. 

VOLVIT   OCCLLTE   DIMITTEUK    F.AM  ]  pcr  SeCretUUl 

divortium  dando  ei  occulte  libeilum  repudii, 
ait  Abulensis  hic  q.  39,  aut  potius  et  lionestius 
secedendo  ab  ea  pra-textu  percgrinationis,  quasi 
abiturus  in  longiuquam  regionem.  Ita  Maldona- 
tus.  Unde  Syrus  vertit  :  El  cogitabat  clam  illain 
derelinqucrc  :  Arabic.  :  Cum  non  vellet  eam  divul- 
gare ,  cogitavit  de  dimissione  ejus  occalta. 

20.  H.KC  .\UTF.M  1:0  cociT.\>TE  ( Non  plonc  de- 
ccruente  ;  iuit  enim  hssc  prima  cogilatio  et 
quasi  primus  animi  motus)  ecce   angei,i's  Do- 

!MIM  APPARUIT  EI  IN    SOAIMS,  DICENS  :  JOSEPH  ,  Fll.l 

David,  noli  timere  ACCiPERE  f  id  est ,  acceptani 
retinere  ,  eique  deinceps  indivulse  connivere , 
jam  eniin  duxcrat  in  uxorem  ,  ui  dixi  vers.  18. ) 
MaRIAM  CONJUCxEM  tuam,  quod  enim  in  ea  natcm 
EST,  DE  Spiriti'  sancto  est]  Natum,  simul  sci- 
iicet  et  eodcm  tempore  concepium  ,  formatum  , 
et  animatum  :  hoc  cnim  proprie  dicitur  ys.-JY,Oky , 
jd  est,  genrralum,  ct  natum.  Vide  Abulcnscm 
qu.Tst.  53.  et  S.  Tliomam  3.  part.  q.  33.  et  3^j , 
ubi  docet  Christi  corpus  a  Spiritu  sancto  primo 
ronceptionis  suoc  instanti  quoad  omnia  membra 
<iiisse  :  Primo,  perfecte  formatum  et  organiza- 
(nm.  Secundo ,  animatum  anima  ralionali.  Tertio, 
assumpturaaVerbo.Quarto,  animamChristifuisse 
impletam  omni  sapieniia  et  gratia  capitis  ,  quam 
scilicet  in(luerel  in  omnia  membra  ,  id  est,  in 
omnes  lideles.  Quinto,  eamdem  vidisse  Deum 
|)er  visionem  heatilicam.  Sexto,  eamdem  usam 
ratione  extra  visionem  bcatificam ,  per  scientiam 
infusam,  ac  per  eam  cognovisse  se  unitam 
Vcrbo  hypostalice  ,  ideoque  pro  hacunione  et 
exaltatione  summas  Deo  egisse  gralias  :  Deum 
\ero  eirevclassc  suam  voluntatem  de  ejus  morle 
et  cruce,  ut  per  illam  homines  redimeret  et 
salvaret:  ipsam  vero  mox  id  acceptasse,  sese- 
([uc  Deo  in  holocaustum  et  victimam  pro  pec- 
rato  ad  mundi  salutem  ultro  summa  humili- 
I  ate ,  obedientia ,  revcrentia ,  amore ,  exultation(\ 
(^t  jubilo  mentis  obtulisse,  dicendo  :  Eccc  venio  : 
in  capile  libri  scriplum  est  de  me ,  ut  faccrem  vo- 
lunlalem  tuam:  Deus  meus,  volui,  et  legcm  tuam  in 
viedio  cordis  mei.  Ps.  39.  S.  et  Hebr.  10.  7.  Vide  ilii 
dicta. 

De  Spiritu  sancto  ]  Qui  modo  inefTabili  et  di-> 
vino  hscc  omnia,  quce  dixi,  in  D.  Virgine  opc- 
ratus  est.  Praeclare  sanctus  August.  epist.  bh.  ad 
Macedonium  :  Apparuit ,  inquit,  illi  Angelus , 
i]ui  doceret  esse  Numinis,  cfuod.  ilte  putaverat 
criminis.  Putat  enim  Augustinus  .losephum  vo- 
'uisse  dimittere  B.  Virginem  ob  suspicionem 
adulterii ,  uli  superius  dixi. 

21.  PaRIET  AUTEM  FlLIUM,  ET  VOCABIS  NOiSTEN 
EJUS    JeSUM    :    IPSE    ENIM    SALVUM   FACIET   POPULUM 

suuM  A  PECCATis  EORUM  ]  Si  Jesiis ,  qui,  ut  sequi- 
tur,  est  Emmanuel,  M  est,  nobiscum  Deus,  esl 
parlus  et  fiUus  B.  Mariic,  tit  hic  dicitur;  ergo 
ipsa  ejusdem  est  mater,  idcoquc  non  tantuni 
Christipara,  sed  et  Deipara ,  uti  dcfmivit  Con- 


ATT1I.EUAI.  Cap.  1. 

cilium  Ephesinum  contra  Nestorium  :  maler 
enim  et  lilius  sunt  correlativa.  Rursum  damna- 
tur  liic  Valentinus,  qui  docebat  Christum  e  coelo 
corpus  coeleste  detulisse,  ac  per  B.  Virginem 
tantum  fiuasi  per  canalem  transisse  :  quia,quie 
parit  lilium ,  liaec  vcre  mater  est  filii ,  ei(iuo 
corpus  ct  membra  omnia  subministrat ,  imo 
cfformat. 

Jesum]  id  cst,  Salvatorem.  IIoc  nomeu  fuit 
proprium  Christo,  hic  ab  Angelo  prienuntiatum  , 
scd  in  circumcisione  illi  indiluin,  quod  cjus  offi- 
cium,  dignitatem,  inio  toiam  vitam  quasi  per 
compendium  significat  et  repncsentat.  Vide  qua; 
de  hoc  nomine  dixi  Num.  13.  17,  et  S.  Bernard. 
serm.  15.  in  Cant. 

22.  HOC  AIJTEM  TOTUM  FACTUM  Esr,  UT  ADlMPLE- 
RETUR  ()LOD  DlCTUM  EST  A  DOMINO  PER  PnOPIIE- 
TAM  DICENTEM  :  ECCE  VlRGO  CONCIPlET  ET  P.4RIET 
FlLIUM  ,     ET    VOCAIJUNT    NOMEN     EJUS     EmmANUEL  , 

QUOD  EST  interpretatum  ,  N015ISCUM  Deus  ]  Syrus  : 
Et  vocabunt  nomen  cjus  Amanuit,  quod  crponitur 
hobiscum  Dcus  nostcr.  Pcrsicus  :  Immanuit ,  id  esi 
cjuod  in  nohis  habilet  Deus.  .Egi»ptiacus  :  El  impo- 
ncnt  nomcn  ci  Emmcmuet,  ciijus  inlcrprclatlo  est , 
cjuod  Dcus  apudnos.  S.  Matthaais  leclori,  vel,  iit 
alii,  Angclus  Joscpho  rcfricat  oracuhim  lsai;e, 
cap.  7.  l^  ,  ut  significct  illud  jam  impletum  essc 
in  hoc  B.  Virginis  sponsic  suae  concepiu ,  et 
plene  implendum  in  ejus  partu  :  ideoque  Jose- 
phum  nuncupavit  fiUiuii  David,  quia  idipsum 
Davidia  Deo  promissum  fucrat.  Porro  oraculum 
lioc  exposui  Isaia;  7.  Vide  ibi  dicta,  ne  idcm  hic 
repetcre  cogar. 

Ecce]  Vox  est  excitans  altcntionem,  conside- 
raUonem  et  admiralionem.  q.  d.  Eccc,  o  Angeli, 
o  homines  universi ,  videte  et  admiramini  rem 
novam,  admirandam,  et  omnibus  scculis  inau- 
dilam,  quod  Virgo  concipiet  et  pariet  Emma- 
nuclem  ,  hoc  est ,  Deum  hominem  factuin.  Unde 
Jeremias  idem  obstupescens  exclamat  c.  31.  22: 
Crcavit  Dominus  novum  supcr  tcrram  :  Femina 
circumdabit  virum.  Primus  Persarum  rexCyrus, 
tesle  Xenophonte,  nil  admirabatur  ,  suosque 
docebat ,  nit  in  lerris  admirari.  Hoc  enim  essc; 
magni  animi  et  regii ,  omnia  quasi  sub  se  po- 
sita  despicere,  utparva  et  minora  sc.  Et  Seneca 
aiebat  sapientem  nihil  mirari,  quia  terris  altior 
cuncta  sub  se  despicit.  At  in  divinis  omniasunt 
admiranda,  quia  magna,  imo  maxirna,  pra.'sertim 
hoc  Emmanuelis  mysterium  ,  quod  est  magnum 
divinae  pietaUs  sacramentum ,  ut  ait  Apostolus  1. 
Tim.  3.  10.  Igitur  stupenda  et  admiranda  est 
pietas  magni  Dei ,  qui  per  viscera  misericordia,' 
suae  visitavit  nos  oriens  ex  allo.  Ecce  ergo  Ver- 
bum  infans ,  pucr  sapiens  ,  Deus  homo  ,  ait 
S.  Bernardus.  DoceiU  Theologi,  viricjue  contem- 
plativi,  hoc  mysterium  variis  modis  nos  posse 
considerare  et  meditari ,  ut  per  modum  com- 
passionis,  gaudii,  gratiarum  acUonis,  amoris, 
imitationis,  sed  sublimissime  per  modum  stu- 
poris,  ut  quasi  siupentes  et  attoniU  jugiier  stc- 
mus  ad  lantam  Dei  nostri  dignaUonem,  qua  ad 
nos  terrae  vermiculos  descendere,  et  vermisno- 
biscum  fieri  dignatus  est,  idque  non  propler  se  , 
sed  propter  nos,  uti  homines  velut  vermes 
sibi  uniret,  facerelque  Deos.  Ita  stupebat  illud 
B.  Virgo.  S.  Paulus,  S.  Bernardus,  S.  Franciscus, 
aliique  maximi  Sancti ,  qui  ijlaue  pleneque 
mundiim,  et  omnia  quaj  in  mundo  sunt,  uU 
exilia,  breviaetcaducacontempserunt,  totumqtic 


COAIMENTARIA 
omorem,  cogiiationem,  et  sluporem  defixerunt 
irj  Verbo  incarnato,  jugiierque  cum  Jesu  vcrsati 
sunt,  cetera  omnia  despicientes. 

Emmanuel]  Syrus  interpretatur :  Amman  Eloltan 
id  est,  nobiscum  Deus  .loslcr ,  sed  t&  noster  non 
est  in  Ileljrico  Enimanuel.  Ex  Syro  liquet  potuisse 
S.  Mallliamm,  siSyriacescripsit  (utimulli  putant, 
eo  quod  Judai,  quibus  ipse  scribebat,  lempore 
Cbristi  Syriace  loquerenlur),  Ilebr.-cum  EmmanueL 
inlerprelari  Syriacc  Amman  Elolui,  id  est,  no- 
biscum  Deus;  imo  Munsterus,  et  alii  qui  Evan- 
gelium  S.  Malthaei  ex  Latiuo  vertunl  in  IIc- 
braeum,  unicam  vocem  IIebra}am  Emmanuel  in- 
terprelanlur  per  duas  :  unde  sic  babent  :  Eni- 
manuel,  quod  interprctatur ,  Immanu  Eloliim  ,  id 
est.nobiscum  Deus. 

Alii  putant  hanc  intcrpretationcm  faclam  al) 
interprete  Graeco,  et  deinde  Latino.  Galli  Em- 
manucl  per  aphacresin  decurtarunt  in  Aoc/,  quod 
in  Christi  nataliliis  dccantant  et  ingeminant. 
Jam  nomen  Emmanuel ,  id  est,  nobiscum  Deus  , 
significat  Vcrbi  incarnationem,  et  omnem  ejus 
in  carneoeconomiam.  Ita  S.  Chrysostomus,  quia 
l)er  eam  propric  et  physicc  nobiscum  fuil  Deus 
per  carnem  ei  conversalionem;  elhice  vero  per 
rcconcilialioncm  et  gratiam. 

Dices :  Quomodo  nomen  J^5««  idem  est  quod 
Emmanuel ,  ut  innuit  hic  S.  Matlhocus?  Rcspon- 
det  Tertullianus  libr.  contra  Juda.'Os  ,  idem  essc 
iion  sono ,  sed  sensu.  Esse  enim  nobiscum  Deum 
(  quod  significat  Emmanucl)  idcm  est  quod  esse 
Jesum,  id  est  Salvatorem  :  necenim  alius  a  Dco 
poterat  nobis  esse  salvator.  Nota  Hebraismum, 
<|uo  vocari  sumitur  pro  esse.  q.  d.  Jesus  voca- 
bitur ,  idest,  erit  Emmanuel,  quia  in  ipso  et 
per  ipsum  nobiscum  erit  Deus,  ul  ipse  jure  vo- 
cari  possit  Emmanuel.  Est  metonymia,  cui 
plane  similis  est  Jeremiac  23.  G.  Zachariac  8. 
vers.  3.  et  Isaiae  9  :  6.  £?  vocabitur  nomen  ejus  , 
inquit,  admirabilis ,  consiliarius ,  Deus  forlis  , 
pater  futuri  seculi,  princeps  pacis.  IIocc  enim  om- 
nia  significantur  vel  explicite  ,  vel  impliciteno- 
mine  Jesu  ,  id  est  Salvaloris.  Vide  ibi  dicta. 

Nota  ,  Christus  al)  Isaia  etMatlhffO  non  vocatur 
Emmanu  Jehova,  ye\  Emmanu  Adonai,  aut  Elo- 
tiim,  sed  Emmanu  El,  cum  tamen  h;cc  omnia 
sinl  nomina  Dei ;  quia  Jehova  notat  Dei  cssen- 
liam ,  significatque  Deum ,  quatenus  cst  primum, 
summum  et  immensum  ens,  a  quo  omnia  enlia 
suum  esse  participant.  Adonai  notat  Dei  domi- 
nium,  significatque  Deum,  quatenus  ipse  su- 
premus  est  omnium  Dominus.  Elohim  notat  Dei 
providenliam,  significatque  Deum,  qua  guber- 
nator  est,  judex  et  vindex  omuium.  El  vero 
notat  Dei  robur  et  omnipotentiam,  significatque 
Deum,  qua  fortis  est  ct  omnipotens;  quia  Deus 
in  incarnalione  etChristo  summum  robur  et  po- 
tentiam  ostendit,  dum  per  Christum  debellavit 
hostes  polenlissimos ,  scilicet  dicmoncs,  infer- 
num,  mortem,  etpeccatum;  imo  et  peccata  ct 
vilia  omnia  quantumvis  enorn)ia  et  i)lurinia. 
Ilinc  et  Angelus  nuniians  hoc  mysterium  dictus 
est  Gabriel,  id  est,  fortitudo  Dei. 

Hinc  et  Tropologice  nota  :  ISobiscinn  cst  Dcus , 
noniantum  per  essentiani,  pr.tsentiam  ,  et  po- 
leniiam,  uti  est  in  omnibiis  et  singulis  creaturis, 
sed  etiam  per  incarnatiouem  vere ,  propric  el 
realiter  nobiscum  cst  quasi  frater,  vivens ,  lo- 
quens,  conversaus  nol)iscum  in  natura  humana 

i:01l_>i:i..    i    1.A1M))E.   TOM.    VIll. 


1\  MATTH/EU\I.  57 

ii  se  assumpta  ;  inde  sfcundo  nobiscum  est,  seu 
caput  cum  suis  membris.  Christus  enim  quasi 
eaput  fidelium  in  eos  sensum  et  motum  spiri- 
lualeni,  ;eque  ac  direclionem  et  regimen  inlluit. 
Tertio,  idem  jam  incarnatus  in  Eucharistia  no- 
biscuni  est,  quasi  cibus  sua  carne  nos  pascens  , 
et  suo  sanguinc  potans.  Hsec  physice.  Qiiarto, 
eihicc  Ciirislus  est  cum  Ecclesia  quasi  sponsus 
cum  sponsa,  ei  assistens  ,  protegens ,  sustentans , 
ornans,  foecundans.  Unde  Psaltes  :  Si  ambula- 
vero ,  ait,  in  medio  umbra  mortis  ,  non  timebo 
mala,  quoniam  lu  mecum  es.  Psalm.  22.  .'i.  Fidelis 
<;rgo  iii  quavis  dinicultate,  labore,  tiibulatione 
invocet  Emmanuelem,  id  est,  Deum  nobiscum 
in  carne  versantem ,  hetusque  dicat :  Dominus  re- 
git  me ,  et  niliil  mihi  deerit :  in  loco  pascucB ,  ibi 
vie  collocavit ,  etc.  ;  deduxit  me  super  semitas  jus- 
litice.  Ibidem  vers.  1.  Et  Psahn.  2G.  1  :  Dominus 
illuminatio  mea ,  et  salus  mea,  quem  timebo? 
Dominus  protector  vitm  mcce,  d  quo  trepidabo? 
Si  consislant  adversum  me  castra  ,  non  timebit  cor 
meum.  Si  exurgat  adversum  me  prceUum ,  in  hoc 
ego  sperabo.  Et  cum  Paulo  :  Si  Dcus  pro  nobii 
(imo  cumnobisj,  quis  contra  TJOs^Roman.  8. 
Jam  ergo  cuivis  fideli ,  procserlim  Sancto  aul 
Martyri,  dicere  licel  id  quod  Angelus  dixit  Ge- 
deoni,  Judic.  6.  22  •.Dominus  tecum,  virorum  for- 
tissime. 

2/j.  ExuRGF.Ns  (Graece  ojsysp&eis,  idest,  experge- 
factus ,  excitatus )  autem  Josepo  a  somno  fecit 

SICCT    I'R.«CEPER.Vr     EI     A>GEI.US     DO.MIM,     ET     AC- 

CEPiT,  idestjjam  acccptam  non  dimisit ,  sed 
reiinuit  conjugem  suam]  Hocenim  praeceperat  ei 
Angelus. 

25.  Et  non  cognosceb.vt  eam,  donec  peperit 
FILIUM  suum  primogenitu.m  :  et  vocavit  nomen 
Ejus  Jesum  ]  Primo,  S.  Hilarius  citatus  lilc  k 
S.  Thoma  in  Calena,  Dionys.  Carthusian.  et 
Gagneius  sic  exponunt,  q.  d.  Sicut  Judici  non 
potuerunt  inspicere  et  cognoscere  faciem  Mosis 
ob  radios  lucis ,  quos  quasi  cornua  illi  Deus 
airiaverat,  dum  cum  eo  colloqucretur  in  Sina  , 
Exodi  Zh.  V.  29.  et  seq. ;  sic  nec  Joseph  poteral 
intueri  et  cognosccre  B.  Virginem,  utpote  quae 
Deum  habebat  in  utero,  ideoque  facie  erat  ra- 
diantissima;  nato  autem  Christo  fulgor  hic  et 
gloria  faciei  desiit,  tumque  a  Joseph  videri  et 
jgnosci  potuit.  Ita  ipsi. 

Secundo,  e  conirario  S.  Epiphan.  bacrcsi  30. 
qua-  estEbionocorum,  sic  exponit,  q.  d.  Joseph 
mente  non  cognovii,  nec  penetravit  sanctitatem 
(>t  dignitatem  R.  Virginis  suac  sponsac ,  donec 
ipsa  peperit  Chrisium.  Verum  hcxc  vel  alicna 
sunt,  vel  symbolica  et  mystica. 

Terlio  crgo  ad  litteram  genuine  cognoscere 
conjugem  in  Scriptura  significat  copulam  mari- 
talem  ,  sive  actiim  conjugalem  :  hunc  cnim  cx- 
cludita  Christo,  ut  significet  eum  non  ex  Joseph, 
sed  ex  Spiritu  sanclo  coiiceptum. 

Donec]  Ilinc  inferebant  hcxrelici  :  Ergo  post- 
quani  peperil  filium ,  Joseph  illam  cognoviL 
Dnde  negabant  B.  Virginem  semper  mansisse 
virginem  ,  eamque  asserebani  virginitatem  per- 
didisse  post  parlum.  Ila  Helvidius,  Jovimanus, 
Kbion;ei,  ceterique  Antidicomariani,  quos  con- 
futat  S.  Epiphanius,  S.  Hieronymus  ,  S.  Augusti- 
nus  ,  et  alii ,  qui  docent  rd  doncc  dumtaxat  signi- 
ficare  quid  ante  parlem  factum  sit,  non  quid 
post  parium  ;  hocenim  ad  iuinc  locum  erat  ini- 
periinens.  Ilac  enim  vocc  doncc  tantum  voluii 

s 


58  COMMLNTARIA  IN  MA 

Matthajus  assorcro  roni  miram,  inaudilam  ot 
naluralitor  incretlibilcm,  scilicct  conccptionom 
Christi  sine  palrc  ex  soia  malre  virginc.  Simili 
modo  sumilur  to  donec,  vcl  usque  ,  Psalm.  lOi).  2  : 
Sede  d,  dcxtris  meis,  donec  ponam  inimicos  tuos 
scabellum  pedum  tuorum;  non  quod  tunc  ullc- 
rius  non  sedchis,  scd  (juod  lunc  longe  glorio- 
sior,  quasi  viclor  et  triumphator  sedebis  ad 
dexteram  mcam.  Et  Malth.  5.  26:  Non  exies  inde, 
donec  rcddas  novissiinum  quadranlem,  hoc  est, 
uunquam  exibis  de  carccre  gehenna?.  Et  2.  Reg. 
23 :  Micliol  fdice  Saul  non  csl  natus  filius  usque  in  dicm 
mortis  suce  ,  id  est  nunquam.  Et  Genes.  8.  8.  de 
corvo  h  Noe  emisso  ex  arca  dicitur  :  Non  revei'- 
tebatur  donec  siccarcntur  aqucB,  idest,  nunquam 
estreversus.  Sic  dicimus  :  S.  Agnes  mansit  virgo , 
donec  mortua  est ,  id  est,  semper  mansit  virgo ; 
necenim  postmortem  virginitatemperdere  potuit. 


TTILCUM.  Cap.  II. 

instabls  :  S.  Malthaeus  ait  :  Donec  peperit  Filium 
suum  primogenitum  :  ergo  alii  dcinde  fu6rc  ab 
oa  geniti  ex  Joseph ,  scilicet  qui  in  Evangelio 
vocaniur  fratres  Domini.  Resp.  Wego  consequen- 
tiam.  l'rimogenitus  enim  in  Scriptura  dicitur 
omnis  is ,  ante  quom  nomo  est  nalus ,  eiiamsi 
sit  unigenitus,  ut  palct.  Exodi  U.  22.  ct  cap.  13. 
2.  To  enim  primo  ncgat  tantum  anteriores  luisse 
lilios  ,  nec  rcquirit  aul  prajsupponit  posteriorcs 
extitisse  :  sic  otiamnum  primogenitus  vocatur  is , 
qui  cst  unigenitus. 

Igitur  B.  Virgincm  semper  mansisse  virginem 
dogma  est  fidci ,  ut  patct  Lucai  1.  Zk.  Ezech.  hU.  2. 
et  cx  consensu  Patrum  omnium  ac  communi 
Ecclesise  sensu,  jugique  tradilione.  Vide  S.  Hie- 
ronymum  coutra  Helvidium  initio  tom.  2. 


CAPUT   SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

DESCRIBITUR  PRIMO  MaGORUM  PER  STELLAIM  VOCATIO  ET  ADORATIO  ChRISTI.  SeCUNDO 
VERS.  l3.  FUGA  ClIRISTI  IN  iEGYPTUM.  TeRTIO  VERS.  i6.  INFANTICIDIUM  HeRODIS. 
QUARTO  VF.RS.  20.  ChRISTI  F.X  yEcYPTO  REDITUS  ET  SECESSUS  IN  NaZARETH. 


lUM  ergo  natus  esset  Jesus  in  Bethlehem  Juda  in  diebus  Herodis  regis  r 
'ecce  Magi  ah  Oriente  venerunt  Hieiosolymam ,  2e  diccntes  :  Ubi  est  qui 
natus  est  liex  Judaeorum?  Vidimus  enim  stellam  ejus  in  Oriente,  et  ve- 
nimus  adorare  eum.  3.  Audiens  autem  Herodes  rex,  turbatus  est,  et  om- 
nis  Hierosolyma  cum  illo.  4-  Et  congregansomnes  Principes  sacerdotum, 
et  Scribas  popuH,  sciscitabatur  ab  eis  ubi  Christus  nasceretur.  5.  At  iUi 
dixerunt  ei  :  In  Bethlehem  Judoe;  sic  enim  scriptum  est  per  Prophetam  : 
6.Et  tu  Bethlehem  terra  Juda,  nequaquam  minima  es  in  principibus  Juda  :  ex  te  enim  exiet 
dux,  qui  regatpopulum  meum  Israel.  -y.  Tunc  Herodes,  clam  vocatis  Magis,  dihgenter  di- 
tUcit  ab  eis  tempus  stellae,  quae  apparuit  eis  :  8.  et  mittens  illos  in  Bethlehem,  dixit  :  Ite  ,  et 
interrogate  diligenter  de  puero  :  etcum  inveneritis,  renuntiate  mihi,  ut  et  ego  veniens  ado- 
rem  eum.  9.  Qui  cum  audissent  regem,  abierunt,  et  ecce  stella,  quam  viderant  in  Oriente, 
antecedebat  eos,  usque  dum  veniens.  staret  supra  ubi  eratpuer.  10.  Videntes  autem  stel- 
lam,  gavisi  sunt  gaudio  magno  valde.  11.  Et  intrantes  domum  ,  invenerunt  puerum  cum 
Maria  matre  ejus,  et  procidentes  adoraverunt  eum  :  et  apertis  thesauris  suis ,  obtulerunt  ei 
munera  ,  aurum ,  thus,  et  myrrham.  12.  Et  responso  accepto  in  somnis,  ne  redirent  ad 
Herodem,  per  aliam  viam  reversi  sunt  in  regionem  suam.  13.  Qui  cum  recessissent,  ecce 
Angelus  Domini  apparuit  in  somnis  Joseph,  dicens  :  Surge,  et  accipe  puerum  et  matrem 
ejus,  etfuge  iu  ./Egyptum  :  et  esto  ibi  usque  dum  dicam  tibi.  Futurum  est  enim ,  ut  He- 
rodes  quaerat  puerum  ad  perdendum  eum.  \[\.  Qui  consurgens  accepit  puerum  et  ma- 
treim  ejus  nocte ,  et  secessit  in  iEgyptum.  i5.  Et  ibi  erat  usque  ad  obitum  Herodis,  ut 
adimpleretur  quod  dictum  est  a  Domino  per  Prophetam,  dicentem  :  Ex  .^gypto  vocavi 
fil  um  meum.  16.  Tunc  Herodes  videns  quoniam  illusus  esset  aMagis,  iratus  est  valde  : 
et  mitteas  occidit  omnes  pueros,  qui  erant  in  Bethelehem ,  et  in  omnibus  finibus  ejus,  a 
bimatu,  et  infra,  secundum  tempus,quod  exquisierat  a  Magis.  17.  Tunc  adimpletum  est 
quod  dictum  est  per  Jeremiam  Prophetam  ,  dicentem  :  18.  Vox  in  Rama  audita  est ,  plora- 
tus,  et  ululatus  multus,  Rachel  plorans  filios  suos,  et  noluit  consolari,  quia  non  sunt. 

19.  Defuncto  autem  Herode,  ecce  Angelus  Domini  apparuit  in  somnis  Joseph  in  .^gypto, 

20.  diccns  :  Surge,  et  accipe  puerum  et  matrem  ejus,  et  vade  in  terram  Israel  :  defuncti 


COMMEiNTAUIA  LN  MATTILTXM.  C.ip.  11.  ftO 

iunt  enlm,  qui  quaerebant  animam  pucri.  ii.  Qui  consurgons,  accepit  puerum  ct  ma- 
trem  cjus  ,  et  venit  in  terram  Israel.  a2.  Audiens  autem  quod  Archelaus  regnaret  in  Judaea 
pro  Herode  patre  suo,  timuit  illo  ire  :  et  admonitus  in  somnis,  secessit  in  partes  Galilaeae. 
'j'5.  Et  veniens  habitavit  in  civitate  quae  vocatur  Nazareth,  ut  adimpleretur  quod  dictuni 
est  per  Prophetas  :  Quoniam  Nazaraeus  vocabitur. 


1.  CCM   EnCO  NATtJS   F.SSET   JeSTIS  IN   nETIir.EnEM 

Ji;i)A,  iN  DiEKusllKuonis  j\EGis]jHda,  ita  Irgendiim 
rum  Romanis  oi  (ircTcis,  nor  Jtidfc,  multo  minus 
Jad(B(C.  Juda  vociihatur  ti-ihus  Jnda  ,  ctii  posl 
schisnia  decem  liil)uum  croantium  sibi  rcgcm 
Jeroboam,  adhoesit  trihus  Bcnjamin,  alqtie  hoc 
duarum  Irihuuni  fiiit  rcgnum  Juda,  in  qno  rcg- 
navit  noboam,  cctcrique  ejus  |)Osteri  usqiic  ad 
caplivitatcm  Bahylonicam.  AddithocS.  MattluTiis 
ad  dislinctionem  allcrius  Belhlchcm,  qiiic  erat 
in  (ialiKx'a  in  irihu  Zahiilon,  de  qiia  Josue  19.  \h. 
Ita  S.  Hicronymiis.  1'orro  Hcrodcs  hic  fuit  pri- 
mus,  Antipatri  firuis,  cognomiMUo  Ascaloniia  et 
Magnus,  gentc  Idumaeiis  ,  qucm  Senalus  Ronia- 
nuscommcndatione  Anlonii  primuni  suhacl.T;  Ju- 
d.TaB  regcm  creavit,  teste  Joscpho  lih.  \h.  Aiili([. 
cap.  18.  vel  juxta  aliam  distinctionem  26.  Mat- 
ihaeus  Herodcm  nominat,  ul  innuat  translatiim 
jam  esse  sccptrum  a  Juda  in  alicnigcnum,  quii- 
lis  erat  Hcrodes  ,  ac  proinde  vcnissc  jam  Mcs- 
siam,  sive  Chrislum:  hoc  cnim  signum  advcntiis 
ejus  fore  pra;dixerat  ct  prophctarat  Jacoh  Pa- 
iriarcha,  Gencs.  hSi.  10.  Ita  S.  Chrys.  et  Thco- 
phyl.  Id  audicns  ct  advcrlens  Hcrodes ,  ut  rcg- 
num  sihi  stahilirct,  hoc  oracuhim  in  sc  dcclina- 
vil,  voluitquc  ipse  haheri  Mcssias,  atquc  idco 
magnificcnlissimum  tcmplum  Jiid.Tis  a^dificavit, 
illudqucannivcrsario  rcgni  sui  dic  natali  dedica- 
vit,  lcste  Josepho  lib.  15.  Antiq.  cop.  14.  et  lih. 
20.  c.  8. 

Porro  hujus  Hcrodis  Ascalonit.T  filius  fuit  He- 
rodos  Antipas,  qui  Joanncm  Baptistam  dccoilavif, 
et  Christum  in  passione  vcstc  aliia  indiiit,  ct  il- 
lusit  :  nepos  vcro  cjtis  ex  Aristohulo  fiiio  fuit 
Herodes  Agrippa,  qui  Jacohum  Apostolum  fra- 
trem  Joaunis  occidcns,  ah  Angelo  perciissus  in- 
leriit.  Act.  12.  cujus  Agrippae  filius  fuit  Hero- 
des  Agrippa  junior,  coram  (pio  Paulus  vinctus 
causam  suam  pcroravit.  Actor.  25.  23.  et  seq. 

Denique  noster  Salianus ,  Scaliger  et  alii  cen- 
«ent  Chrislum  nalum  anno  rcgni  Herodis  36.  et 
penultimo,  regnavitenim  37.  aiinis,  de  quo  plu- 
ra  vers.  1(5;  licct  Baronius  putct  Christum  na- 
lum  anno  rcgni  Hcrodis  20,  Ahulcnsis  30  ,  Beda 
31,  Euscbius  32,  Scveriis  Sulpitius  33,  Tornicllus 
34,  alii  alio,  ut  nil  ccrli  in  re  tam  nova  et  incerta 
statui  possit. 

ECCEMaGI  AB  OrIENTE  VENERCNT  HlEnOSOI.YMAM, 

DiCENTEs:  Ubi  est  ()ri  NATi's  estRex  Jcd.eorum?] 
Mi^^i  cst  nomen  usitatiim  apud  Persas  (undc 
F.vangelium  Persicum  hoc  loco  hahet  Magusan, 
hoccstMagl,  sapientcs,  Astrologi)  significans 
sapientes  et  Philosoplios.  Videtiir  aiit(»m  origine 
esse  Hchr.Tum,  ut  censet  Genebrardiis  in  Psalm. 
1.  ^  radice  non  hnga ,  id  est,  meditari ,  indc. 
^'^l^r^magim  ,  q.  d.  nfeditantcs,  speculantes. 
MecUtatio  euim  cst  clavis  sapieuli(¥ ,  ut  ait  Ptolo- 
maBus  in  prooemio  Almagesti :  hinc  mcditahtindi 
vcl  suntveUiuntsapientcs.  Hcbracos  seculi  Chal- 
dan  snos  Philcsophos  vocabant  Magos ,  leslc 


S.  nieronymo  in  cap.  2.  Daniclis  ei  Euguhino  lih. 
1.  dc  Pereniii  Phiiosophia  cap.  3.  Indc  Arabes , 
Syri,  Persa;,  .'Ilthiopes ,  et  alii  Orientales  (quo- 
riim  lingti.T,  vol  proles  sunt,  vel  cognalic  et  af- 
fincs  lingii.T  lleliiica;),  suos  sapientes  et  Astrolo- 
gos  vocautMagos,  leste  Plinio  lih.  25.  cap.  2,  et 
Terluliiano  lib.  contra  Jud.Tos.  Magia  ergo  Iiicc 
natiiralis,  Aslrologica,  licita  ct  hona  fuit,  sed  ex 
Astrologorum  ahusu  tam  nomcii  quam  res  in  vi- 
tium  ahiit,  aeque  ac  Astrologia  judiciaria  ( imo 
Astrologos  jtidiciarios  fuissehos  Magos,  opiiiatus 
est  Origcnes),  hinc  Magos  jam vocamiis  sagos  et 
incaiitatores.  Quocirca  perperam  !\Iunsterus  in 
Evangelio  Hehr.TO  (quod  ipse  quasi  autographum 
S.  Maltiiaji  nobis  ohtrudit )  pio  riiagi  vertil 
Cii^CCJ-D  mecassepldm  ,  id  est  piucsiigiatores  , 
incuntalores.  Nam  Syrus,  Arahiciis,  Persicus, 
jEgyptius,  oeque  ac  Gra;cus  et  Latinus  retinent 
vocem  Magi  :  solus  iElhiopicus  pro  Magi  hahct 
adoratorcs ,  quia  Magi  hi  veneruut  ad  adoran- 
dum  Christum. 

Nove  qiioquc  ct  perpcram  Thcodor.  Bcza  Cal- 
vinista  pulat  Magos  hos  oriundos  ,  dictosquc 
a  Magia  rcgione  Media; ,  dc  qua  Hcrodotus  lih. 
1.  ,et  3. 

Plura  de  Magorum  nomiue  vocisque  usu  vide 
apud  Baronium  et  Jansenium  Iiic. 

Venerunt  IIierosoi.ymam]  Tum  qiiia  Magi  I\e- 
gem  Judaiorum  in  urbe  regia  qn.Trendum  cen- 
schant.  Ita  S.  Leo:  tum  quia  Hierosolymis  erant 
Pontifices,  Scrih.T,  etlegis  doctores,  qui  exora- 
culis  Prophetarum  scire  poterant,  ubi  et  quando 
nascCrelurChristus,  uti  defaclo  hicrespouderunt 
eum  nasciiurum  in  Bcthlehera.  Prudenter  enim 
Magi,  licct  slcllam  haberent,  volucrunl  eliam 
illos  adirc  quasi  animalosDei  interpretes,  ideo- 
que  stcUa  inanima  ibi  se  suhdiixit ,  ut  cogeret 
Magos  adire  Scrihas  ;  vult  cnim  Deus  homines 
pcr  homincs  ,  ct  doctores  a  se  slatutos  vi.im  sa- 
lutis  edoceri. 

An  OniENTE]  Gracce  ijjo  avaro).&iv,  id  est,  ab 
Orienlibus,  quasi  ex  diversis  Orienlis  regionihus 
vel  proviuciis  venerint  hi  Magi.  Nota  :  Saha,  Ma- 
dian  et  Epha,  filii  Ahrah.T  ex  Cctura ,  datis  mu- 
nerihus  separaii  sunt  a  Patre  Abraham,  ah  Isaac 
filio  Saia;  h.Trede  stio,  hinc  ab  co  discessenint 
adplagamorientalem,  fuerunlque  incol.T  Arabi.T 
fclicis.  Genes.  25.  6.  Undein  Scriptura  vocanlur 
fidi  Oricntis.  Quocirca  Epiphan.  in  fine  Panarii 
ait,  Magos  Iios  fuisse  successores  Ahrah.T  j>alris 
crcd(>iuium  ex  Cetuia  ,  hahitantes  in  partibus 
Arahiic  Magodi.T  regionis. 

Ou.Tres,  ex  qua  regionc  veniire  Magi  ':•  Primo, 
Clemens  Alexaud.,  S.  Chrysost.,  Cyrill.,  AlcxJind. 
et  S.  Lco,  quos  cital  Baronius,  censent  venisso 
ex  Persia,  h.TC  enim  orientalis  est  respectu  Ju- 
d.T.T.  Vcrum  obstat  distautia  nimia.  Persiaenim 
treceiitis  leucis  dist.nt  a  Juda'a,  quod  iler  tredc- 
cim  diehus  .Tgre  coiiftccre  pottiissent  Magi.  Ve- 
rum  est  dromedariis  ,  qiii  quotidie  40.  leucas  cle- 
currunt,potuisseabsolulehocilertotdiebusicur- 


CO  ,  COMAii:NTAl\IA  IN  M 

soiibus  peragi  :  vcrum  rcges  dcliciis  rlicdisquc 
suis  assucli  non  sunt  cursorcs,  nec  solcnt,  inio 
uon  possunt  ita  continuo  dccurrcre.  Coninuuiior 
enim  Palruni  ct  Doctorum  scntcntia  est,  Magos 
die  13.  ab  ortu  stcllos  et  a  navitatc  Chrisll,  vc- 
nisse  in  Bcthlchcm  ,  Christumquc  adorassc,'  id- 
(juc  innuit  to  ecce ;  et  quia  ipsi  Christum  cum 
parcntibus  in  Bcihlehcm  apud  pcrcgrinos  adluic 
hacrentcm  invcncrunt,  qui  paulo  post  cum  iis- 
dcm  in  Nazareth  civitatem  suam  rcdiit :  ita  cen- 
sent  S.  August.  serm.  1.  2.  ct  3.  dc  Epiphan.  et 
S.  Leo  scrm.  dc  cadcm ,  ac  cctcri  :  unde  et  Ecclc- 
sia  hoc  mystcrium  rccolit  et  celebrat  dic  13.  a 
natali  Christi. 

Secundo,  alii  vcrisimilius  putant  Magos  fuissc 
Chaldajos  :  tum  quia  Chaldaii  erant  astrologiae 
dediti,  sicut  Magi  hi  cx  inluitu  stellae  agnovc- 
rnnt  Christum  :  tum  quia  ipsi  posteri  erant 
Abrahrc,  qui  a  Deo  c  Chaldaea  cvocatus  cst  iu 
Judseam.  Ila  opiuanlur  sanctus  Ilieronymus, 
Chalcidius  Platonicus  scribcns  in  Timacum  Pla- 
lonis,  Janscn.  ct  Glossa,  sive  Strabus ,  hic  enim 
auctor  fuit  Glossa". 

Tertio,  Abulensis  inNumer.  cap.  2^.  et  nosicr 
Scbast.  Barradius  hlc  ccnscnt  Magos  fuisse  Mc- 
sopotamios,  quia  inde  oriundus  fuit  Balaam  , 
qui  hanc  Magorum  stellam  praedixit.  Numer. 
2h.  27. 

Quarto,  Navarrus  tract.  dc  Oratione  cap.  21. 
asserit  se  accepisse  ad  Hicron.  Osorio  Episcopo 
Algarbiorum,  ct  celebri  scriptore,  in  vetustissi- 
mis  Calecutii  annalibus  habcri,  rcgcm  Calecutii 
fuisse  unum  e  Magis ,  aut  certe  primarium  so- 
cium  trium  Magorum.  Credibile  est  id  postea 
factum,  cum  Magi  ibidem  cumS.  Thoma  Apos- 
tolo  praedicarunt.^Vide  Osorium  libr.  1.  de  Gestis 
Emmanuelis  rcgis  Lusitan.  ubi  asscrit  cx  Indo- 
rum  traditione  rcgcm  Cranganoris,  quas  non 
longc  distat  a  Calcculio,  fuisse  luium  e  Magis  : 
hunc  cnimduobus  Magis,  ePersidc  ct  Carmania, 
stella  ducc,  adChristum  properantibus,  lertium 
se  socium  adjunxisse,  idcoque  Chercperhnale ,  id 
est,  unum  c  tribus  nominatum.  Addit  eumdem 
fuisse  colorc  subnigro,  ct  quasi  jEthiopem.  Si- 
milia  habet  noster  Maffeius  lib.  2.  .Hist.  Indicae  : 
ubi  cumdem  vocat  Pirimal ,  asseritque  Culani 
regemfuisscj  ac  Sibyllae  Indicoe  monitu,  duce 
slella  ad  Christum  vcnisse. 

Quinto,  et  verisimillime,  Magi  hi  fucrc  Ara- 
bes  orientales.  Unde  Cornelius  Tacitus  libr.  5. 
Histor.  ait,  Judaeani  ab  Oriente  habere  Arabiam. 
Probatur  id  Primo,  quia  ita  censent  S.  Justinus, 
Tertull.,  Cypriau.,  Epiphan.et  alii,quoscltantet 
sequuniur  Baronius,  Franc.  Lucas,  et  Suarez. 
Secundo,  quia  id  proprie  respondet  vaticinio 
Isaiae,  qui  cap.  CO.  6.  pruidicit  SabaeoSj  Madian 
et  Epha  (hiomnes  enim  sunt  Arabes)  venturos 
ad  Christum  cum  muneribus.  Et  sic  videtur  va- 
ticiniumhoc  Isaiae  intelligere  Ecclesia ,  cum  idip- 
sum  assidue  rccitat  in  officio  Ecclesiastico  Epi- 
phanioe.  Id  quoque  plane  respondet  illi  oraculo 
Psaltis,  Psal.  71 :  Reges  Tharsis  et  insulee  niunera 
offei'ent  :  reges  Arabum,  el  Saba  dona  adducenl. 
Tertio,  quia  Arabia  vicinior  est  Judaesc,  quam 
Chalda^a,  Persia,  India,ctc.  Quarto,  quia  Ma- 
gorum  horum  typus  fuit  regina  Saba,  quoc  ex 
Arabia  cum  similibus  muneribus  venit  ad  Salo- 
monem,  Christi  antitypum.  3.  Reg.  10.  Etlicet 
regina  haec  dicalur  venisse  ex  iEthiopia,  tamen 
/Ethiopia  haec  non  erat  Abyssia ,  sed  pars  Arabiae : 


ITTII/EUM.  Cap,  li. 

uam  \enerat  cx  iEthiopia  orientali ,  non  occideu- 
tali ,  ui  ait  S.  Anselm.  lib.  de  Imagiuc  mundi  c.  19. 
Arabia  crgo  complectilur  ct  rcgioncs  huic  mari 
adjacentcs,  ac  pricscrtim  vicinam  Elhiopiam 
oricntalcm.  Sic  Madianitae  vocautur  a;thiopes, 
(luianigri,  velfusci.  Unde  uxor  Mosis  Madianitis 
vocalur  Althiopissa.  Num.  12.  Indeenim  mareRu- 
brum  dicilur  sinus  Aiabicus,  non  ^thiopicus, 
quia  tam  eis  quam  ultra  mare  hoc  porrigit  scse 
Arabia.  Hinc  rursum  verisimile  estunum  vel  al- 
terum  Magorum  fuisse  uigrum,  sive  ^lhiopem , 
tum  quia  vulgo  omnes  ila  scnliunt,  itaque  adora- 
lioucm  Magorum  pingunt  pictores  :  tum  quia  cx 
jElhiopia  dicitur  vcnissc  regina  Saba,  tum  deniquc 
quia  Psal.  71.  dicitur  :  Reges  Arabum  ct  Sabu 
dona  adducenl.  Et  mox  :  Coram  illo  procident 
JEthiopes.  Magi  vocantur  :  Reges  Tharsis,  id  est, 
maris  Rubri. 

Quinto,  id  palet  ex  donis ,  quaj  Magi  Christo 
obtulerunt.  Nam  Arabia  abundat  auro,  thurc , 
myrrhft  :  hinc  cognominatur  Felix,  utpote  au- 
rifera,  thurifcra,  aromatifera:  Tiiura  prceter  Ara- 
biamnullis,  ait  Plinius  lib.  1.  2.  2/4.  Et  Virgil. 

Solis  cst  ihurca  virga  Sabceis. 

Et  2.  Ccorg. 

India  mittit  ebur  ,  molles  sua  thiira  Sabcei. 

In  hac  Arabia  quoquc  myrrhcc  et  aromatum  tania 
est  ubertas ,  ut  non  alia  ligna  sint  in  usu ,  quam 
odorata,  ne  ad  ignem  quidem  parandum ,  ait 
Plinius  lib.  12.  c.  17.  Ibidem  tantum  esl  auri ,  ut 
gentis  supcllex  auro  argentoque  splendeat,  imo 
in  Saba  iEthiopiae  vincula  reorum  fiunt  ex  auro. 
Unde  Mela  lib.  S.  c.  10  :  Mre,  inqnit,  exornantur , 
auro  sontium  vincula  fabricant. 

Sexto,  quia  vaticinium  Balaam  de  hac  Mago- 
rum  stella  editum  fuit  in  Moab ,  quie  erat  in  Ara- 
bia,  ut  docet  S.  Hieronymus  in  locis  Hebr.  Vide 
nostrum  Pinedam  lib.  5.  dc  Rebus  Salomonis 
cap.  l^ ,  ubi  docet  reginam  Saba  venisse  ad  Sa- 
lomonem,  et  tres  Magos  ad  Christum  ,  ex  Saba 
qua'-  est  in  Arabia  Felice,  ubi  habitani  Homeritae 
(apud  quos  proinde  sub  Elysbaam  rege  mire 
lloruit  Chrisliana  religio,  quasi  avita  a  patribus 
et  regibus,  puta  Magis  his  accepta) ,  non  autem 
ex  Saba  quae  est  in  jEthiopia. 

Communis  fidclium  vox  ct  sensus  cst,  Magos 
hos  fuisse  regcs,  id  est  regulos,  sivc  principcs, 
idque  (licet  id  rideat  Calvinus)  diserte  tradunt 
S.  Cyprianus,  S.  Basilius ,  S.  Chrysostomus, 
S.  Hieronymus,  S.  Hilarius,  Tertullianus,  Isido- 
rus,Bcda,  Idacius,  quos  citat  et  sequitur  hic 
Maldonalus,  Baronius,  etBarradius.  S.  Matthaeus 
tamen  cos  non  vocatrcges,  sed  Magos,  quia  ex 
stella  Christum  agnoscere  magorum  fuit,  non 
rcgum.  Hinc  ct  Psalm.  71.  vocantur  Reges  Thar- 
sis ,  Reges  Arabum  et  Saba.  Rursum  eos  numero 
tres  fuisse  ,  secundum  tria  munerum  genera, 
puta  aurum,  thus,  et  myrrham,  quae  Christo 
obtulerunt,  docent  S.  Augustinus  serm.  29.  et 
33.  detempore,  S.  Leo  serm.  1.  3.  5.  6.  de  Epi- 
phania,  idque  habet  pia  fidelium  traditio,  et  in- 
nuit  Ecclesia  in  ofTicio  Eccles.  Epiphanise. 

Ad  haec  auctor  operis  imperfecti  in  sanctum 
Matthaeum  apud  S.  Chrysostomum  asserit  post 
Christi  rcsurrectionem  sanctum  Thomam  Apos- 
tolum    adiisse  provinciam   horum  Magorum  , 


rosquo  baplizasse,  ei   fecissc  sibi  socios  praj- 
dicationis. 

Insu|)er  Vener.  Reda  (penes  quem  sit  fides  )  in 
colleclaneis  iion  longe  a principio,  ita  eos  nominat 
et  depingit :  Primus  dicitur  faissc  Mclcliior,  senex 
ct  canus  prolixa  harha  et  capillis  :  liic  aurum  ob- 
tulil  licgi  Doniino.  Sccundus  Gaspar,juvenis  ,  im- 
berbis,  rubicundus,  thure,quasi Deooblatione  digna, 
Deum  lionoravit.  Tertius  Fuscus,  inlcgre  barba- 
tus,  per  myrrham  Filium  hominis  morilurum  pro- 
fessusest.  Aiiiopinantur  Magos  singuloslerna  mu- 
nera,  pula  aiuHun,  tlius  et  myrrham  Christoob- 
tulisse  ,  ut  eum  proliterenlur  simul  esse  He- 
gem,Dcum,et  moriturum  pro  salule  hominum, 
idque  verisimiHus  est,  uii  inferius  ostendam ;  fieri 
tamen  potuit,  ulprimusplus  auri ,  secundusphis 
tburis,  tertius  plus  myrrhae  obtulerit,  ct  hoc 
videtur  voiuisse  Beda. 

Deniquc  Magos  hos  Christum  pr.xdicantes  ,  al) 
idololalris  occisos,  ct  martyrii  lauream  adeptos, 
ac  seipsos  ,  quasi  aurum  ,  thus  et  myrrham  , 
Christo  in  holocaustum  oblulissc  tradunt  noii- 
nulli ,  inter  quos  L.  Dexler  in  Chronico  anno  Chrisii 
70.  In  Arabia  Felice ,  inquit,  civitate  Sessanice 
Adrumctorum  ,  martyrium  SS.  Regum  trium  Ma- 
gorum,  Gasparis,  Dalthasaris,  et  Melchioris,  qui 
Christum  adorarunt.  hide  sacra  eorum  corpora 
translata  sunt  Constantinopolim,  inde  Mediola- 
num  ,  Mediolano  (cum  illud  ii  Fredcrico  Barba- 
rosa  everteretur )  Coloniam ,  ubi  hodie  magno 
hominum  concursu  et  religione  coluntur,  ibique 
eadeni  ego  ipse  sacpe  vcneraius  sum. 

Qvi  NATUs  EST  Rex  JuD.TORtm]  Nota  hic,  ct  mi- 
rare  fidem  et  magnanimitatem  Magorum,  qua  in 
urbe  regia  alium  regem  qucxrunt ,  nec  timcnt  iras 
et  vires  Herodis,  Dco  confisi.  to  Natus  dupllciter 
capi  potest :  Primo  materialiter,  q.  d.  Quinatus 
est,  ut  sit,  vel  fiat,  RexJudajorum.  Secundo,  for- 
maliter,  q.  d.  Qui  natus  est  Rex,  qui  naturft, 
aut  nativitate,  sivc  naturalis  est  Rex  Judacorum; 
lU  Christus  opponatur  Herodi,  qui  fuit  intrusus  rex 
h  Romanis.  Utrumque  verum  esi :  tum  quia  Chrislo 
ob  unionem  hypostaticam  debebatur  regnum 
omnc  ,  non  solius  Judaca!  ,  sed  totius  mundi ; 
tum  quia  Christus  desccndens  quasi  primogeni- 
tus  ex  Davide  et  Salomone,  jure  primogcnituras 
hacres  et  succcssor  erat  regnieorumdem,  ut  dixi 
cap.  1.  16.  ItaFranciscusLucas,  Janscnius,  Mal- 
donat.  et  alii.  Rex  Judeorum  Antonomaslice,  puia 
Messias,siveChristus:UndciisauditisHerodescon- 
grcgans  ScrWiA^ ,  sciscitabatur  ab  eis  ,  ubi  Christus 
rxasccrctur.  Chrisli  enim  index  eratstella,  de  qua 
Magi  subdunt  :  Vidimus  enim  stcllani  cjus.  q.  d. 
Natus  est  Rex  Judtcorum,  imo  coelornm,  quia 
euni  nobis  indicavit  stella  coelorum,  nosquc 
evocavit,  imo  omncs  invitavit,  ut  eum  visitenl, 
honorent,  et  adorent.  In  nova  enim  stella  hac 
in  cnelo  producta ,  coDlum  quasi  stuporeni  suum 
lanti  Regis  ,  puta  Verbi  incarnati  ostendit. 
Nato  ergo  Christo  stupet  coelum,  stupunt  Angeli, 
elattoniti  adhancDeisuiphilanthropiam,  canunt 
jiibilantes  :  Gloriain  Excclsis  Dco ,  uthomines  stu- 
pidos  ad  tantai  dignationis  stuporem  et  vencratio- 
nem  excitcnt,  sicut  eadem  de  causa  in  passione 
Christi  obscuratuscst  sol  el  luna,  tcrra  contrcmuit, 
petrae  scissncsunt,  etmonumcnta  aperta,  ut  signi- 
licarcnt  Deuni  suum  mori  ,  seque  ob  indignissi- 
mam  cjus  necem  funditus  concuti  et  indignari. 
Hoc  esi,  quod  pracdixit  Aggaeus  cap.  2.  7  :  Adhuc 
unummodicuui  est ,  et  ego  commovebo  ca-luin  et 
terram,  eic.  Et  vtnisi  Dcsidcratus  cunctis  gentibus. 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  II.  CA 

Hoc  et  stupens  Habacucc.  3.  2:  Consideravi ,  aii, 
opera  tua,  et  expavi :  in  viedio  duorum  animaUum 
cognosceris  (in  prtesepioa  Magisetpastoribusj  uti 
verlunt  Septuag.  Quocirca  Franciscus  Maronitus 
serm.  de  Nativital.  docet  majus  mugisque  slu- 
pendum  Dei  opus  esse  incarnationem  Verbi , 
(juam  sit  mundi  creatio ,  quia  magis  distat  homo 
a  Deo,  quam  homo  a  nihilo  :  Iiomo  enim  est 
linitus,  sedDeus  est  inliniius.  In  incarnatione 
autem  Deus  unilur  homini ;  in  crcalione  vero 
homo  unilur  niliilo,  id  cst,  corpori  crealo  ex 
nihiio. 


Denique  cx  stulia  hac  nomen  sibi  imposnit 
imposlor  ille,  qui  paulo  post  Chrislum  sub 
Adriano  Imperatore  Messiain  se  esse  simulans  , 
Judacos  excitavit  ad  rebellandum  Romanis,  ac 
rebellium  dnx  faclus,  vocavit  sc  Barchocabas ,  id 
cst  Filius  stelUe  ,  dicens  seob  salutem  eorum  sidus 
magnum  ccclo  dilapsum ,  cegris  mortalibus  longa 
obscuritate  damnatis  fcrre  iucis  auxiiium,  ait  Eu- 
sebius  lib.  ^.  Hist.  cap.  6  :  scd  ciio  Ikcc  stella 
occidit,  nam  ipse  cum  suis  mox  a  Rouianis  in- 
teremptus  est,  uti  subjicit  Eusebius. 

Apposile  slclla  duxil  tresMagosreges  ad  Chris- 
tiim  Regeni  regnm,  quia  slella  habet  speciem 
corona)  regiie ,  ejusciue  fulgentis  ct  radianlis , 
aique  ideo  stella  symbolum  est  regis  et  regni. 
Unde  Deus  Gen.  15.  5.  promittit  Abrahie,  dicens  : 
I^umera  stellas  coeii,  si  potes,  sicerit  scmen  tuum; 
ubi  inter  alia  per  stellas  designavit  reges  Israel 
ct  Juda  ex  Al)raham  nasciluros ,  ac  pricsertim 
Regem  Christum.  Hinc  Gen.  17.  6.  eidem  Abrahae 
id  explicans,  diserte  ait  :  Regesqae  ex  tc  egre- 
dicntur.  Quocirca  sanctusFulgentius  serm.  6.  de 
Epiphania  :  Quis  cst  inquit ,  iste  Rex  .Judaorum? 
pauper  ct  dives ,  hiimilis  et  subiimis,  qui  porlatur 
ut  parvulus ,  adoratur  ut  Deus ,  parvulus  in  prce- 
sepio ,  immensas  in  coclo,  vilis  in  pannis ,  pretiosus 
in  stellis. 

Hinc  acceptus  et  vetus  inililaris  ordo  regum 
ciprincipiumFrancia;,  qui  insignestelhe  in  veste 
prcc  se  ferebant,  cujus  hoc  erat  cmblema  : 

Monstrant  regibus  astra  viam. 

Qui  ordo  postea  a  Ludovico  XI.  Francioc  rege  in 
ordlncm  sancti  Michaclis  comnuitatus  cst,  uti 
rcfcrunt  Gaguinus  1.  10.  et  Gcnebrardus  in  Chro- 
nol.  ad  ann.  Domini  l/i96.  Hic  ordo  stcllifer 
primitus  instiiulus  fuit  a  Robcrto  rcge  Francias, 
sub  annuni  Christi  1022.  in  honorem  B.  Virginis, 
cui  rex  mire  erat  devotus,  ipso  ejus  nalivita- 
tis  festo  dicS.  Scplembris  ,eoqiiod  ipsa  sitstella 
maris,  obsecrans  ut  ipsa  sui  regni,  ac  prreser- 
tim  nobililatis  essetductrix,  quasi  praMens  stclla. 
Quare  triginta  equiles  e  prima  nobililalc  in  hunc 
ordinem  allegit,  singulisque  torqucm  aureum 
cum  stella  ad  pectus  dependente,  iu  colkiin  in- 
jecit.  Vide  annales  Parisienses  Jacobi  Broulii. 

VlDIMUS   EXIM  STELLAM   EJUS]    SCillcet    RCgiS  Ju- 

dacoriim,  puta  Messia\  sive  Christi  recens  nati. 
Ilinc  videlur,  quod  stella  ha?c  radios  suos  cla- 
riores  et  longiores  extenderil  vcrsus  JudaNim , 
uti  cometa;  suas  expandunt  caudas  in  hanc  vel 
illam  regionem ,  ut  scilicet  Magi  scirent  quo  ire 
deberent,  nempe  versus  JudaMiii;  ibi  enim  na- 
tum  esse  Messiam  Regem  Juda^orum ;  quia  hoc 
innuit  t6  enim.  Sapientcr  S.  Gregorius  hom.  10  : 
Omnia  elementa,  ait,  auctorcm  suum  vcnisse  tes- 
tata  sunt :  Deum  hunc  cocli  cssc  cognovcrunt ,  quia 


G2  COMMENTARIA  IN  MATTUyEUM 

protinus  itcUammiscnnit.  Marecognovil,  quia  snb 
plantis  ejiis  sc  catcahilc  pra'huit.  Tcrra  cogno- 
vit,  quia  eo  moricntc  contrcmuit.  Sol  cojj^novit ,  quia 
lucis  siuc  radios  absconUit.  Saxa  ct  parietcs  cogno- 
verunt ,  quia  tempure  mortis  cjus  scissa  sunt.  In- 
ferniis  agnovit,  quia  lios ,  quos  tcnchat  mortuos, 
reddidit.  Et  tamen  liunc ,  qucm  Dominum  omnia 
inscnsibilia  elcmenla senserunt,  adluic  infideliumJu- 
da-orum  corda  Deum  csse  minime  cognoscunt ,  et 
diiriora  saxis  scindi  ad  pcenitcndum  nolunt. 


Cap.  II. 

liabe])atlitteras  :  litteris  enim  {;cribendum  erat : 
Virgo  paricl  fitium  :  Christus  nascctur ,  crucifi- 
getur ,  rcsurget ,  asccndet  in  ccclum,  etc. ,  nullis 
cnim  noiis,  scd  solis  litteris  significad  poterat 
tota  scries  vitfc  Christi. 


OuiTres.quomodoMap,  visa  stella , ex ea cog- 
noverunt  natum  esse  Christum? 

Primo,  PriscillianistaB,  teste  S.  Greg.  homil.  10, 
diccbant  stellam  hanc  csse  fatum  Christi,  ut 
sicul  fatum  significat,  imo  determinat  res  fu- 
turas ,  sic  stella  h.-ec  significarit  el  doicrminarit 
Chrisium  :  sed  hos  rectc  refulal  S.  Greg.  hom. 
10.  in  Evang.  diecns  :  Dum  non  puer  ad  stellam, 
scd  stclla  ad  pucrum  concurrit ,  si  dici  liceat ,  non 
stella  falum  pueri ,  sed  fatum  steilce  is  qui  appa- 
ruit  pucrfuit.  Et  S.  August.  lib.  5.  de  Civitat.  cap. 
1.  et  seq(|.  confutat  eos  ,  qui  dicunt  stellas  cui- 
que  sua  fata  distribuere.  IIuc  accedunt  Astrologi, 
ut  Albumasar,  et  ex  eo  Albertus  Magnus  (si  tamen 
ipse  est  auclor )  in  Speculo  ,  ac  Pelrus  de  Aliaco 
Cardin.  et  Archiepiscopus  Cameracensis  quaest. 
30.  in  Genes.  et  libr.  de  Legibus  et  seclis,  qui 
censent  Deum  in  astris  providentiam  suam,  et 
ea,  quoe  per  illam  facturus  cst,  cerlis  notis  sig- 
nasse,  et  quasi  scripsisse,  ut  in  iis  Astrologi 
legere  potuerint  Christi  ortum ,  mores,  totamque 
vitam.  Unde  Petrus  de  Aliaco  ait  sub  tempus  na- 
tivitatis  Chrisli  fuisse  concursum  Jovis  cum  Sa- 
turno  in  Cancro  ;  in  ipsa  vero  Chrisli  nativitate 
Horoscopus,  inquit,  erat  pars  Virginis  octava, 
quae  religionis  mutationes  (et  partum  Virginis) 
significat;  in  culmine  vero  cceli  erat  Saturnus  ; 
in  imo  aulem  sol.  Horoscopum  hunc  Christi  in 
figura  speclandum  exhibet  Sixtus  Senensis  I.  6. 
Biblioth.  cap.  10.  Hoc  de  ascensu  Virginis,  et 
benigno  siderumin  Christumnascentem  aspectu 
fidei  non  repugnat,  ait  Salmeron.  Sic  enim  co- 
meta3  dicuntur  portendere  mortem  regum,  et  mu- 
tationem  regnorum,  ac  nominatim  cum  cometcC 
apparent  in  signo  Libra;,  portendunt  rebellio- 
nem  populi,  uti  id  contigit  in  celebri  iilo,  qui 
apparuit  anno  Domini  1618.  ac  praesagus  fuit 
rebellionum  et  bellorum,  quae  haeretici  in  Ger- 
raania  conlra  Imperatorem  et  Catholicos  gesse- 
runt,  et  etiamnum  gerunt. 

Verum  nulla  stclla  potuit  ostendore  et  signifi- 
care  Magis  orlum  Christi  ex  Virgine,  ejusque 
morcs ,  miracula  ct  facta  singula ,  praesertim  su- 
pernaturalia  ,  ut  transfigurationcm  ,  resurrcctio- 
nem,  ascensionem  in  coelum,  etc.  Primo,  quia 
nulla  res  naturalis,  qualis  est  stella,  significat 
rem  supernaturalem,  qualis  est  partus  Virginis  , 
resurrectio,  ctc. 

Secundo,  Astrologorum  praesagia  et  praedic- 
tiones  fiunt  experientia,  v.  g.  dicunt  Astrologi : 
Tali  anno  iu  concursu  Mariis  cum  Jove  in  Libra 
experti  sumus  successissc  tot  rebelliones  etprae- 
lia  ;  ergo  lioc  anno  in  simili  eorum  concursu 
idcm  accidet.  Hic  autem  nulla  pr.TCcssit  cxpc- 
rientia  :  nunquam  enim  virgo  pepererat,  imo 
omnrs  putabant  hoc  esse  ioyvarov ,  ct  plane  im- 
possibile  :  ergo  nullo  modo  ex  stellis  id  prresa- 
girc  potuere  Aslrologi.  Addc,  stclla  Iktc  nuUas 


Terlio,  conjectanl  Aslrologiex  horoscopo,  sive 
ex  concursu  slellarum,  qui  fit  dum  nascitur 
puer,  V.  g.  ex  ascensu  sfelhe  Jovis ,  infantem, 
qui  tunc  nascitur,  fore  jovialem  et  hilarem  :  ex 
ascensu  Martis  forepngnacem  :  ex  asccnsu  luna», 
fore  varium  et  mutabilom  :  ex  asccnsu  Saturni , 
fore  suspicacem  et  melancolicum ,  quia  hjc 
stellac  ad  has  complexiones,  et  ad  hos  effecius 
naturalem  habentordinfm,  inclinaiionem  et  in- 
lluxum  :  sed  nulla  stella  est,  quje  ]ia])eat  ordi- 
nem  vcl  inlluxus  ad  patranda  miracula,  verbi 
gratia  ,  ad  partum  Virginis,  ad  Dei  incarna- 
lionem  :  h.e  enim  omuem  vim  stellarum  su- 
perant,  ac  i  sola  Dei  omnipotenlia  super- 
naturali  peragi  queunt. 

Quarto  Christus  est  dominus  stellarum  utl  et 
rerum  omnium  :  ergo  eis  subdi  non  debct , 
sed  potius  eas  sibi  subdere. 

Denique,  Astra  inclinnnt,  non  necessitant. 
Quare  Sapiens  dominabalur  astris.  Vide  S.  Au- 
gust.  libr.  2.  contra  Faustum  c.  5.  ubi  confutat 
Manichreos  dicentes  Cliristum  colligalum  esse 
stellis,  etesse  sub  fato  stellarum,  undeconcludit : 
Itaque  stella  illa,  quam  vidcrunt  Magi,  Cliristo 
secundum  carnem  nato ,  non  cul  decretum  domi- 
nabatur ,  sed  ad  testimonium  famulabatur ,  nec 
eum  subjiciebat  imperio ,  sed  indicabat  obsequio. 
Et  inferius  :  ISon  ideo  Clirislus  natus  est,  quia 
illa  extitit,  sed  ideo illa  nova  exortaest,  quia  Cliris- 
tus  natus  est.  Unde ,  si  dici  oportcrct,  non  stcllarn 
Christi,  sed  Cliristum  steUo'  fatum  fuisse  diccremus. 
Ipse  quippe  iUi,  non  iUa  huic  nascendi  attulit  cau~ 
sam.  Si  ergo  suntfata,  quce  d  fando,  id  est  di- 
ccndo  appellata  sunt ,  ^uoniam  Christus  Verhimi 
Dei  est ,  in  quo  anlequam  esscnt ,  dicla  sunt  omnia , 
non  consortium  siderum  fatum  Christi  est,  sed 
fatum  etiam  siderum  Cliristus  est ,  qui  et  ipsam 
carnem  sub  cceio  crealam  ea  voluntate  assumpsit , 
quci  etiam  ccelum  creavit ,  ed  potestatc  disposuit 
et  recepit ,  qiui  etiam  sideribus  imperavit. 

Secunda  sententia  est  auctoris  imperfecti: 
Stella  haic,  inquit,  insignita  fuit  imagine  pucri 
gestantis  crucem,  quia  fidei  lumen  ostendit 
Christi  incarnationem  et  crucem.  Verum  hoc 
gratis  dicitur  :  nulla  enim  historia  id  narral 
aut  lestatur,  nisi  libri  Selhianorum  h.'ereiico- 
rum,  de  quibus  mox. 

Dico  ergo  Magos  cognovisse  Christum  natnra 
ex  stelh-c  indicio  :  primo ,  quia  id  proplietaral 
Balaam,  Num.  24.  17.  Orietur,  inquit,  stella  ea 
.Jacob.  Magi  autem  fuere  posteri  vel  succes- 
sorcs  Balaam.  Sensus  est  ergo  ,  q.  d.  Ubinam 
est  qui  natus  est  Rex  Judaiorum  ?  vldimus 
enim  stellam  ejus,  qucm  scilicet  ex  vaticinio 
Ralaam  et  Sibyllac,  indicio  stellaj  designanduni 
omnes  hactenus  expectavimus ,  etjam  ea  visa, 
natum  credimus.  Sibyllae  enim  Erythrere  hoc 
extat  oraculum  1.  8.  Orac.  siliyllin. 

Divinrvmque  Magi  steliam  coluere  rccenlem  , 
Monstraiusque  Dci  praecepla  sequenlibas  infaos 
Est  iu  prxsepi. 


COMMENTARIA  IN 

Ila  ex  Balaam  <;»  Sib>lhi  Magos  cogiiovisse  sifl- 
iani  lianc  essc  indiccni  Christi,  ccnscni  S.  Dasih , 
S.  Hi(Ton.  ,  Origcn. ,  S.  Lco  ,  Eusci). ,  Prospcr, 
S.  Cyprian.  Procopius  ,  ct  aiii ,  quos  ciJavi,  Num. 
27.  17.  Hinc  ct  Suclonius  in  Vcspasiano  ,  ac 
Cicero  lih.  2.  dc  Divinatione,  etOrosius  1.  C.  c.  6. 
scril)it  conmunicm  lum  fuissc  famam  ,  cx  Juda?a 
piodilurum  rcf^cm  ,  qui  onjnii)us  dominarctur  , 
quod  Gcntiies  lalso  tribucrunt  Vcspasiano.  ld(;m 
tradit  Clialcidius,  qui  lic(!l  Gcnlilis  et  1'lalonicus 
JPhilosophus  ,  comnK.-nlans  in  Timaeum  Platonis 
ita  scribit  :  Est  alia  (  ab  Evangclio  ,  scilicct 
Mattha'i  )  sanclior  cl  vcncrabilior  hisloria ,  quce 
perliibet  de  ortuslcllce  cujusdam,  non  morbos  mor- 
tcsque  denuntiantis  ,  sed  descensum  Dei  vencrabilis 
ad  liumance  conversionis ,  rerumque  mortalium 
gratiam  :  quam  slcllam  cum  noclurno  ilincre  sus- 
pexissent  Chaldceorum  profecto  sapientes  viri  ,  e( 
consideratione  rcrum  gcslarum  satis  exercitati  , 
qucesisse  dicuntur  recentem  Dei  ortum  ,  repertaqne 
illa  viajestate  puerili  ,  venerati  esse  ,  et  votd  Deo 
tanto  convenienlia  nancupasse.  Addil  Auclor  im- 
perfecl.  hom.  2.  successorcs  Balaam  post  hoc 
cjus  oraculiim  de  slclla  ,  pcr  singulas  gcncralio- 
nes  aliquos  dcputassc,  qui  continuo  cooliim  con- 
templarcntur ,  ut  ohscrvarcnt  stclUe  hujus  orlum 
in  monte  ,  qui  Viclorialis  diccbatur  ;  ac  laiidcm 
cum  Magi  hi  ibidcm  cjus  ortum  expcclarcnt  : 
Apparuit  eis ,  ait,  descendens  super  montem  illum 
Victorialem,  Itabens  in  se  formamquasi  pueri  par- 
vuli  ,  et  supcr  se  simdiludincm  crucis  :  et  locuta 
est  eis  ,  et  docuit  eos  ,  ct  prcecepil  eis  ,  ul  proficis- 
cerentur  in  Judaam.  Proficiscentibus  aulcm  cis  per 
biennium  pra^cedebat  stclia ,  et  neque  csca  ,  neque 
potusdcfccil  in  peris  eorum.  Cetera  autemquce  gcsta 
referuntur  ab  eis  ,  in  Evangetio  compendiose  posita 
sunt.  Verum  h?uc  inccrt;c  sunt  fidci ,  ct  ex  Apo- 
cryphis  Sethianorum  lihris  ,  uii  Auctor  fatetur  , 
acccpta. 

Secundo  ,  potius  id  cognoverunt  ex  instinctu 
el  revelatione  divina  :  Magi  enim  secreiiori  coe- 
lestis  numinis  afllatu  instincti ,  hanc  quasi  coeli 
linguam,  ait  S.  Auguslinus  serm.  2.  de  Epiphan., 
loquentcm  (natum  esse  in  Judica  Chrislum  ) 
audierunt  ,  eamque  usqnc  ad  Bethlchcm  et  ad 
cunas  Cln'isti  prosecuii  sunt.  Nam,  ut  ait  S.  Leo 
scrm.  U.  de  Epiph.  Dedit  (  Deus  )  aspicientibus 
intellectum  ,  qui  prcnstitit  signum  (  stclke  ) ,  et 
quod  fecit  intclUgi ,  fecit  inquiri  ,  ct  se  invenien- 
dum  obtulit  7-cquisitus.  Tanta  cnim  claritas  ctma- 
jestas  fuit  stelhe,  ut  divinam  esse,  ac  divinum 
quid  porlcndere  Magi  intelligerent,  scilicet  Deum 
incarnatum  esse  ,  uti  eis  suggerebat  Spirilus 
sanctus. 

Denique  vultus  Christi  pucri  divinns  coelestis 
lucis  radium  evibrahat,  qui  oculos  ct  magls  mcn- 
tes  Magorum  fcricbat  ct  illustrabat ,  ut  agnosce- 
rent  infantcm  hunc  non  esse  mcrum  homincm , 
sed  verum  Dcum ;  nam,  ut  S.  Hierony  mus,  in  c.  9. 
Mattli.  Fulgor  ipse  ,  elmajeslas  divinilatis  occullce, 
quce  ctiam  in  liumana  facie  rtiucebal ,  ex  primo  cul 
i€  vidcntcs  traliere  poLcrat  aspectu. 

Onacrcs  secnndo  .  qiwlis,  ct  qnanta  fucrit  haec 
slella  ?  an  communis  uti  ceter;c  ,  an  propria  et 
ab  aliis  diversa  ?  Primo  ,  Auclor  de  Mirabil. 
S.  Script.  libro  3.  c.  40.  qui  extat  tom.  3.  S.  Augus- 
tin.  censolslellamhanc  fuisse  Spiritum  sancum, 
qui  sicui  pcr  columbam  descendit  in  Chris 
lum,  sicperslellamdirexii  Magos.  Secundo,  n:-i- 
fMies,  Thcopbyl. ,  S.  ;ChrT80stomus  et   Maldo- 


MATniUM.  Cup.  11.  03 

nalus  putant  stellam  hanc  fuissc  Aiigijlum,  quia 
scilicctAngehis  erat  motorclquasi  auriga  stelhe. 
T(Tlio  ,  ahi  putanl  fuissc  vcriim  novumque  si- 
diis  ,  siniilc  illi  quod  appariiit  in  CassioprBia 
aiino  Domiiii  1.572.  Quarlo,  alii  oi)inanlur  fnisse 
comctam.  VerumBcsp.  :Novaeliniisitala  fuit  haec 
stcUa  pian(!  diflcrcns  a  cctcris  ,  casque  siipcrans 
novcm  privilcgiis  et  qtiasi  porlcntis  ,  ad  lioc  ab 
Aiigclis  cnormala  ,  ut  Magos  ra|)('rcl  in  siil  ad- 
mirationem  ,  illique  ipsani  iioviim  quid  ct  divi- 
num  pracsagire  cognoscerenl.  Primo  cnim  stella 
li;cc  supcrabal  cctcras  creatione  siv(!  prodnc- 
tionc  ,  ([iiia  cctcnc  crealic  sunl  quarto  niundi 
(lic  ,  Gcn.  1.  l/i,  hicc  vcro  pioducla  est  ipsa  noclc 
nalivitatis  Christi.  Nova  crgo  fuit ,  cl  nunqiiam 
antca  visa  ,  nec  postea.  lla  S.  Augusliiuis  lih.  2. 
conlra  Faustum  c.  5. 

Sccundo  ,  malcria  :  hcrc  cnim  in  cctcris  stcllis 
est  coelcslis  ,  in  hac  autem  crat  acrca.  Angcii 
cniin  cx  aerc  condcnsato  ,  splendorcm  ei  in- 
dcndo  ,  illam  ellormarunt. 

Teriio  ,  loco  :  ceteroc  enim  sunt  in  coelo  ,  hac 
vcro  erat  in  aerc  ;  proiihat  enim  Magis  ^iam  c.\ 
Arabia  in  Juda-aiTi. 

Ouarlo,  moiu  :  quiacetcra}  circularcm  habent 
moiuin  ,  haec  vero  habebat  rectum  ;  rccla 
cnim  ibat  ex  Orienlc  in  Occideniem  ,  puta  in 
Bethleem. 

Quinto,  tempore:  celeraj  enim  noctc  dumtaxai 
fulgcnt ;  per  dicm  enim  hix  solis  cas  ohscurat : 
hcTC  vero  interdiu  splcndente  sole  aeque  fulgebat 
ac  noctu. 

Soxto  ,  dnratione  :  quia  cetera;  perpeluie  sunt, 
h;cc  vero  crat  limporanca  :  t;intum  enim  tcra- 
pore  ilincris  Magorum  ,  quod  fuil  trcdecim  die- 
rum  ,  duravit,  ct  deinde  evanuit. 

Septimo,  magnitudine  :  cctera- cnim  majores 
sunt  tcrra  cl  luiia ,  h;cc  voro  ulraquc  crat  niinor : 
major  tamcn  apparcbal  ,  quia  citima  eral  tcrra', 
etMagis  vicinior;  sicutluna  m;ijor  apparct  stellis 
fixis,  qiiia  nobis  vicinior,  cum  rcvcra  iis  longe 
sit  minor. 

Octavo,  varietate  :  stella  enim  h;cc  aliquando 
se  occuliabat ,  uii  fccii  in  Jcrusalcm  ,  'alias  vcro 
se  ostcndcbal ,  cratque  dux  vi;c.  Rursum  cum 
ambulantibiis  Magis  ibat  ,  cum  quicsccntibus 
quicsccbat.  Dcniquc  slctit  super  domum  ,  ubi 
erat  pucr  ,  ibiquc  quasi  pcracto  jam  ostensionis 
Chrisli  oflicio  cvanuit.  MI  tale  liabcnt  cetene 
stella'. 

Nono,  fulgore  ,  quo  ccteras  omnes  slellas  vin- 
cebat.  UndcS.  Ignalius,  qui  paulo  post  Christuni 
vixit,  ep.  14.  ad  Ephesios  dc  stella  hac  ait :  Stclla 
fulsit  ,  cxuperans  omnes  quotqitot  anle  ftterunt  : 
lux  enim  illiits  erat  inenarrctbilis,  et  stuporem  in- 
cussit  omnibus  aspicicntibus  cam  rei  novitas  :  omnia 
autem  rcliqua  astra  itna  cum  sole  et  luna  ,  chortt.* 
fuere  slellce  illius  ;  ipsa  vero  rlaritate  exuperabat 
omncs.  Prudenlius  in  hymnn  Kcclcs.  Epiphaniac  : 
Stclla  ,  i\\t,  qu(V  solis  rotiim  i:incil  d<'Corc  cf  liimine. 
Idcm  docet  S.  Cbrysost.  Unde  S.  Lco  scrin.  1.  dc 
Epi()han.  :  Tribtis  Magis,  inquit,  in  regione  Orien- 
tissteUa  novce  claritalis  appariUl  ,  qiue  iUustrior 
ccteris ,  pulrhriorqtte  sidcribus  ,  in  se  intuenlium 
-oculos  animosque  convcrlcrcl ,  ut  confestim  ad- 
verteretur  non  csse  otiosum  ,  qitod  tum  imoUlum 
ridcbalur. 


G.'i 


COMMENTAniA  IN  MATTIl.^itIM.  Cap.  il. 


Fuit  crgo  liaT  sto'a  novum  nicloorum  ab  An- 
gelis  ex  aerc  cirorinatinn  ,  ct  lucc  ingenli  infor- 
matum  ,  ac  moium  al)  Angelo  ,  pcrindc  ac  co- 
lumna  ignis  cl  nul)is  ,  quic  dux  licbntiorum  fuit 
in  descrto  in  lerrani  promissam ,  puia  in  camdcm 
Juda-am.  Ita  S.  Clu>sost.  liic,  S.  rulgcnlius  scrm. 
de  Lpipbania  ,  S.  Ijasil.  bom.  dc  Ihunana  Cbristi 
Gencralionc ,  D.  Tbom,  3.  p.  q.  30.  art.  7.  ibiqnc 
Suarcz  ,  ct  alii.  Imo  illa  coknnna  lypus  fuil  hujus 
stclUe  :  quarc  |)lura  ejus  prodigia  ,  quic  rcccnsui 
Exoili  13.  21.  ct  Num.  9.  15.  ct  seq. ,  Imic  stelhc 
aitribue.  Vcrc  S.  Clirysosl.  liom.  16.  cx  variis  in 
Matlb.  locis  :  I[>se ,  inquit,  aduaitu  tao  Magos  ab 
Oricnte  vocasti  ,  ct  Evangclistas  cos  ad  sua  remi- 
sisti  ,  ut  sciliccl  ipsi  Gcnlibus  cvangelizarent 
natum  cssc  Cbristum  orbis  salvatorcm  ,  seque 
cum  vidisse  el  adorassc  in  Bclbicbem. 

Porro ex libris  quibusdam  Apocrypbis,  nomine 
Seth  filii  Adte  inscriplis  ,  multa  dc  Magis  ferun- 
tur  ,  deque  stella  formam  puericruceni  gcstantis 
exprimenlc  ,  elc.  Oa;c  commcnta  ab  lucreticis 
Setbianis  cxcogitata  vidcnlur.  Ita  S.  Hpipbanius 
liKresi  26.  ct  39. 

Rursum  Gregorius  Turon.  ait  Haymo  ,  narrat 
stcUam  banc  cecidissc  in  putcum  ,  ibique  etiam- 
num  vidcri  ,  sed  non  nisi  ii  virginibus  :  undc 
cum  trcs  viri ,  inquit  ,  ad  eam  inspiciendam  ve- 
nissent,  unus  solus  ,  qui  crat  virgo  ,  illam  vidit; 
sed  celeri  duo ,  quia  non  crant  virgines  ,  illam 
non  viderunt.  Vcrum  hx  naniiic  sunt  ct  fabula; , 
ait  S.  Anselmus. 

AUegor.  Cbristus  cst  slclia  splcndida  et  matu- 
lina  ,  Apoc.  22.  16.  Undc  S.  Ambros.  in  Lucam 
c.  2.  1.  2  :  Christus  ,  ait ,  est  stelta.  Orietur  enim 
stella  ex  Jacob  ,  et  exurget  liomo  ex  Israel.  Deni- 
que  ubi  Christus  ,  ct  stella  est.  Ipse  cnimest  stella 
sjjlendida  et  matulina  ,  sua  igitur  ipse  Luce  se 
signat. 

Rursum  slclla  maris  ,  id  est  mundibujus  pro- 
cellosi  ,  quiXi  viam  nobis  per  illud  ostendit  ct 
pra'it  ad  portum  salutis  ,  est  B.  Virgo :  unde  no- 
men  ejus  cst  Maria  ,  Hcbr.  ai^?2  Maricim  ,  id 
cst  doctrix,  sive  magistra  et  ductrix  maris.  As- 
pice  stellam  ,  invoca  Mariam  ,  ait  S.  Bcrnardus. 
Hinc  ctEcclesia  eam  invocat,  dicens  :  Ave,  ma- 
i'is  stella  ,  Dei  mater  ahna. 

Tropologice  stclla  bominis  fidelis  ,  primo  est 
fides  ;  secundo  prudentia  ;  tertio  pricccpta  ; 
(luarto  consiiia  Evangelica  ,  ac  pricsertim  obc- 
dicniia  ductusque  supcrioris  ;  quinto  sanct;e  ins- 
pirationes  a  Deo  menli  immissaj  ,  quibus  eam 
vocat  ad  actum  vel  statum  perfcctiorem  ;  v.  g. 
ad  virginitatcm  ,  ad  uiarlyrium  ,  otc.  Vide  Bar- 
radium  et  Adamum  Sasbout  bomil.  de  Stella. 
Vocat  ergo  le  Deus  ad  sanctitatem  et  beroicam 
virtutem  ,  ad  statimi  perfectionis  ,  ostendit  tibi 
stellam  ,  qua;  iter  praeeat  in  coelum ;  illam  in- 
luere  ,  illam  sequcre ,  ne  stclla  hvoc  vocationis 
divina;  a  te  visa  ,  scd  ncglecta  ,  in  dic  judicii 
coram  Deo  te  accuset  et  condemnct  :  ISiL  ergo 
arduum  est  ImmiLibus  ,  ait  S.  Leo  serm.  5.  de  Epi- 
pban.  ,  nitdl  est  asperum  mitibus ,  el  facile  omnia 
proicepta  veniant  in  efjectam  ,  ciuando  et  gratia 
prcetendit  auxiLium  ,  ct  obedientia  molLit  imperiuni. 


Audi  S.  Gregor.  bom.  39. 
{nos  Deus  )  per  se  ,  vocal  per  Angelos 


in  Evang. 


Ecce vocat 
vocal  per 


Patrci  ,   vocat  prr  Prophetas  ,   vorat  pcr  Aposlo 


los  ,  vocat  pcr  Pastores  ,  voral  ctiam  per  nos  , 
vocat  per  miracula  ,  vocat  pLcraimpw  per  llageLla , 
vorat  aliqaando  per  hujus  mundi  prospera ,  vocat 
uLiquando  per  adversa.  ISemo  contemnat  ,  ne ,  dum 
vocalus  excusat ,  cum  voLuerit  intrare  non  vcdeat, 
Audite  quid  Sapientia  per  Scdomonem  dical  :  Tunc 
invocabunt  mc ,  et  nonexaudiam,  mane  consur- 
gent ,  et  non  invenicnt  me.  Ilinc  est ,  quod  fatucs 
virgines  tarde  venientes ,  clamant ,  dicentes  :  Do- 
mine  ,  Domine ,  aperi  nobis. 

Anagog.  Doctores  ,  ct  quicumquc  adjustitiam 
crudiunt  muLtos,  fulgebunt  quasi  slcKce  in  perpetuas 
cetcrnitates.  Danicl  12.  3.  Apoc  2.  28.  Vide  ibi 
dicta.  QuocircaS.  Lco  serm.  3.  de  Epipban,  in  fine: 
Quicamque ,  ait ,  in  EccLesia  pic  vicit,  ct  caste ;  qui 
ea  quoi  sursum  sunl  sapit ,  non  quiv  super  terram, 
cocLestis  quodammodo  instar  est  iuminis.  Et  dum  ipscs 
sanctce  vitce  nitorcra  servat ,  muLtis  viam  ad  Domi- 
num  quasi  steLla  demonstrat.  In  quo  stucLio  omnes, 
diiectissimi  ,  vobis  invicem  prodesse  debelis  ,  ut  in 
regno  Dei ,  ad  quod  recla  fidc  cl  bonis  operibus  per- 
yenitur,  sicut  lucis  fiLii  spLcndcuLis. 

Denique  stella  nos  invilat  et  vocat  ad  cceluni, 
ut  pcr  vitam  coelcsiem  tendamus  ad  fclicissimum 
Angelorum  ,  ct  coelitum  omnium  consorlium. 

VlDIMUS    STELLAM    EJCS    IN    OrIE^TE    ]     Aliqui  to 

in  Oriente  referunt  ad  rh  vidimus  ,  q.  d.  Nos  in 
Oriente  existentes,  vidimus  stellam  in  Occidente 
incubantem  Juda^cC  ,  nt  Magi  scirent  eo  sibi  esse 
eundum  :  simili  cnim  modo  stella  polaris  nautis 
viam,  et  turris  vel  mons  viatoribus  ostendit  qua 
sit  eundum.  Iia  Procopius  in  Num.  c.  2Zj.  v.  17. 
Alii  melius  t6  in  Oriente  referunt  ad  steLLam,  q.  d. 
Nos  degentes  inOrientc  ,  vidimusibidem  stellam 
in  Oriente  fulgentem.  Utrumque  est  probalnlc. 
Primo  enim  stella  ba-c  \idetur  apparuisse  supra 
Juda-am  ,  m  significaret  nalum  ibi  esse  Regem 
Jndicorum  ,  ibiquc  a  Magisqua^rcndum  :  alioqui 
uude  cx  ca  scivissent  Magi  Christum  qua^renduni 
in  Judica  poiius  ,  quam  in  Gra^cia ,  Italia ,  Assy- 
ria  ,  India  ?  Unde  Num.  ^U.  17.  pro  orietur  Hebr. 
esl  "|°n  darach  ,  id  est ,  inccssit  ,  boc  est  incedit 
sieLLacxJacob  :  deinde  mox  cadem  stella  apparuit 
in  Orientc  ,  ut  Magos  inde  evocaret  ad  Cbristum. 
Ita  Barradius. 

Quajres,  an  stella  haec  fixa  manserit  steteritque 
in  Orientc  ,  an  vero  inde  Magos  assidue  co- 
mitata  fuerit  usque  in  Juda;am  ?  NonnuIIi  proba- 
biliter  censent  eam  b;csisse  fixam  in  Orienie.  Itu 
Jansenius ,  Cajetan.,  Clarius ,  Barradius,  rrancisc. 
Lucas.  Probantprimo  ,  quia  Magi  aiunt :  Vidimus 
slcllam  ejus  in  Oriente  ,  et  S.  Matth.  v.  9.  cum 
Magi  discessere  c  Jcrusalem  ,  ait ,  Et  ecce  stella, 
quam  viderant  in  Orienle.  Secundo  ,  quia  Herodes 
et  Judiei ,  ac,  ut  videlnr  ,  celcri  homines  eam 
non  viderunt ;  alioquienim  eam  secuii  cum  Magis 
venissent  ad  Chrisium.  Tertio,  (piia  Magiex  pro- 
pbetia  Balaam  sciebant  stellam  hanc  portenderc 
Hcgem  Judaiorum  jam  esse  natum,  ipsi  autem 
scicbant  iier  in  Judteam  ;  ergo  ad  hoc  iueundum 
uon  erat  opus  duce  stella. 

Ex  adverso  stcllam  hanc  comitalam  esse  Ma- 
gosnsquein  Judaiam  ,  censentS.  Chrysostomus, 
S.  Lco  ,  Tbeopbyl. ,  D.  Thomas  ,  Lyran.,  Abulen- 
sis  ,  Suarez  ,  Maldonatus  ,  Pererius  ,  Conimbri- 
sens.  et  Cbrysologus  serm.  156.  dicens  :  Ambu- 
Lante  Mago],  steLLa  ambulat ;  cedente ,  stat ;  dor- 
viiente,  excubat.  Estque  hic  communis  fidelinm 


sensiis.  Probatur  prirno,  quia  stclla  quam  vide- 
rant  in  Oriente,  postca  apparuit  in  Bethleem, 
stctitque  super  domum  ul)i  crat  puer.  Ergo  co 
commigravit.non  alitcr  utiquequamcumMagis; 
uisidicas,  Magis  cxcuntiJ)us  e  Jerusalem  ,  stel- 
lam  exOriente  subilo  se  transtulisse  in  Bethlebem, 
ut  Magis  viam  pnx'iret  :  nescie])ant  enim  ipsi 
stabulum ,  in  quo  erai  Cbristus.  Secundo  ,  quia 
iter  cx  Arabia  in  Judocam  prolixum  erat,  in- 
certum,  dinicile.  Ut  igitur  Magi  ad  illud  capcs- 
senduin  animarentur,  opus  fuit,  ut  stella  quasi 
dux  iter  piicirct.  Undc  Ecclesia  in  hymno  Eccl. 
canit  :  Ibant  Magi ,  quam  viderant  steilam,  sc- 
quentes  prctviam. 

Quod  crgo  aiunt  Magi,  Vidimus  stellam  ejus  in 
Orienle,  tantum  initium  visionis  stellae  ,  quod 
cos  ad  Cbristum  cvocavit,  significant.  q.  d.  Vi- 
dimus, id  esl,  viderc  cocpimus  stcliam  in  Oriento, 
atquecx  liac  visione  cvocati  venimus,  scilicct  ca- 
dem  stelia  duce,  secuti  illam  ilcr  nobis  prcceun- 
tcm  usque  Hicrosolymam  :  sed  quia  ibi  stclla 
disparuit,  hinc  adicrunt  Herodem  et  Scribas, 
<ib  cisque  sciscitati  sunt,  ubi  Christus  nascc- 
retur. 

Utraque  senientia  est  probabilis,  et  quasi  pro- 
blema,  ac  utraquc  conciliari  potest ,  dicendo 
quod  stella,  quac  in  Orientc  lucc  fulscrat  cla- 
rissima,  teste  S.  Ignatio  cp.  lU ,  utferiret  oculos 
Magoruni  (ideoque  dicunt  Magi  :  V idimus  stellam 
ejus  in  Oricnte ,  scilicet  mire  fulgentem  et  ra- 
diantem  ),  cum  deinde  eos  comitata  est ,  ut  viam 
pr.tiret,  obtecta  fuerit  nube,  minusque  fulserit, 
ita  ut  soUs  pene  Magis  cssei  conspicua  :  ne ,  si 
alii  liomiues  et  gentes  viderent  eam  ita  fulgidc 
coruscantem,  et  iter  priceuntem  ,  ad  Magos 
concurrerent ,  cosquc  magno  agmine  sequc- 
rentur  in  Judc-cam ,  itaquc  concitarcnt  Ilerodcm 
ct  Judicos  contra  Chri»tum ,  ut  eum  perderent. 
Decebat  enim  plane,  ut  stclla  evocans  Magos, 
monstrarct  cis  viam  ad  Christum  ita  dissilum 
et  occultum.  Simili  modo  columna  ignis  ct  nu- 
l)is  (qu;c  fuit  typus  bujus  stcllic)  erat  dux  cas- 
trorum  Hebricorum,  illaque  pricibat ,  ac  noclu 
eis  praefulgcbat  ut  ignis,  pcr  dicm  vero  nube 
legebatur,  iino  ipsa  cx  sc  spargcbat  nubem 
lota  castra  adumbrantcm,  et  ab  lestu  solis  pro- 
tegcntem ,  ut  dixi  Exodi  13.  et  Num.  9. 

Quodaliqui  alii  pnctcr  MagosslcUam  vidcrint, 
est  probabile:  stella  enim  magna  erat,  clara  et 
visibilis  Magis,  curnon  et  aliis?  quia  Deus  vole- 
J)ai  toti  miindo  Christum  patcfacere  :  sed  pauci 
vel  nulli  stcllam  cum  Magis  sccuti  sunt ,  tum  quia 
ejus  mystcrium  ignorabant,  tum  quia  curis  do- 
mesticis  occupabantur.  Hinc  disce,  quam  neces- 
saria  sit  gratia  potens  et  eflicax  ad  quajrendum 
Christum,  de  qua  Cbristus  Joan.  6.  /i^:  Nemo,  ait, 
potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxerit  cum. 
Sic  in  passione  Christi ,  cclipsis  solis  visa  est 
Athenis  ii  S.  Dionysio  Areopagita,  qua  de  causa 
Jpse  conversus  est  a  S.  Paulo,  cum  ipse  ab  eo  il- 
lius  causani  didicit,  scilicet  quod  eadem  die  et 
bora  crucifixus  ct  mortuus  essct  Cbrislus. 

Addit  Franciscus  Suarez,  quod  stcUa,  quac  in 
progrcssu  erat  tcrrn;  vicina,  lantum  luccbat  in 
locis  quae  vicina  crant  Magis  pcr  diem  ;  noctu 
vcro  elevabatiir.  minusque  eralconspicua,  ut  ait 
Nicrphorus  lib.  1.  Histor.  13. 

Denique  apposite  Magi  vocanlur  pcr  stellam  , 
<nna  ipsi  erant  Astrologi :  unde  scire  potcrant  slcl- 
l;in)  hanr  nonessecommunem,  sed  prodigiosam. 
(:on:<Ki..   \  i,AriDK.  tom.  Vlll. 


COMMENTARIA  IN  MATTH/KUM.  Cap.  II.  65 

et  divinum  quid  portendcrc  :  quociica  ipsj  r-x 
novo  pulcherrimoque  sidere,  siderum  condito- 
rem  et  Dominum,cui  sidera  omnia  famulantur, 
jamnatum  agnoverunt.  Pastores  vero  vocati  sunl 
per  Angelos,  quia ipsi  e rant  fideles  et  probi,  utpote 
Judjci,  qualibus  gaudent  Angeli.  Ila  S.  Gregorius 
Ilom.  10.  inEvang,  Magiergofuere  primiii.e  Gen- 
tium  vocati  ad  Christum  per  stellam;  pastores 
fucre  priiniliae  Judaoriim  ,  vocati  ad  Cbristum 
perAngelos :  undcEccIesia  tanta  solemnitatccele- 
brat  festum  Epipliani;e  ,  quo  Magi  vocati  Chris- 
lum  adoraiunt,  quia  in  ipsis  et  per  ipsos  ccepit 
Gcntium  vocalio  ct  salus.  Quocirca S.  Leo  serm.  2  : 
de  Epiphan.  :  Agnoscamus,  ait,  dilectissimi,  inMu- 
gis  adoratoribus  Cliristi ,  vocalionis  nostriv  fidei- 
(jue  irrimitias ;  et  exultantibus  animis  bcala  spei 
initia  celebremus.  Exinde  enim  in  atei-ncnn  hwredi- 
tatem  ccepimus  introire.  Et  S.  Aug.  serm.  2.  de 
Epipban.  qui  cst  serm.  30  de  Tempore  :  lllis  ( Ma- 
gis  ) ,  inquit,  dies  isle  primus  illuxit ,  annivcrsaria 
nobis  festivitute  rediit.  lUi  cranl  primiticcGenlium, 
nos  populi  Gentium.  I\'obis  fioc  lingua  nuntiavit 
ApostoLorum,  stelia  istis  tanquam  lingua  ccclorum, 
et  nobis  iidem  Apostoli  tanquamalii  cocli  enarrave- 
runt  gloriain  Dei. 


3.  AUDIENS  AUTEM  HeIIOUES  BEX    TUHBATUS    EST, 
ET   OMNIS    HlEROSOLYMA    CUM    ILLO  ]    HcrOdcS  tUr- 

batur,quia  se  rcgnum  Juda,'orum ,  nato  jam  ejus 
vero  et  legitimo  rege  Messia,  perditurum  metue- 
bat,  quasi  Messias  cumessel  regno  deturbaturus. 
Quidmirum,  si  nascente  pietate  turbatur  impietus'.' 
ait  S.  August.  scrm.  2.  de  Innoc.  Turbatur  Hiero- 
solyma,  tum  quia  multi  in  ea  erant  faventes  He- 
rodi,  quasi  ejus  clientes;  tum  quia  Scribae  et  Pon- 
tifices  suis  vacantes  commodis,  iisque  indor- 
mientes,  non  cogitabant  de  adveniu  Messia-, 
quod  is,  translato  jam  sceptro  a  Juda,  nalus 
csset,  uli  procdixerat  Jacob,  Genes.  49. 10  ;  tum 
quia  ceteri  suis  cupidinibus  vitiisque  addicti, 
mctuebant  Messiam,  ne  is  illa  castigaret.  Sa- 
picntcr  S.  Gregor.  bom.  10.  in  Evang.  :  Cceli  Rege 
nato,ixvi,  rex  terrce  turbalus  est ;  quia  nimirum 
tcrrena  altitudo  confunditur,  cumattitudo  coclestis 
apcritur;  scd  in  vanum  ,  et  frustra.  Nam  ,  ut  ait 
S.  Fulgentius  serm.  1.  de  Epipb.  :  llcx  iste  non 
venit  regcs  pugnando  superare ,  sed  moriendomira- 
biiiter  subjugare.  Nec  ideo  natus ,  ut  tibi  succe- 
dat,  scd  ut  in  eum  mundus  fideliter  credat.  Kon 
capit  Christum  regia  tua  (  ait  D.  Lco  serm.  h.  ),  ncc 
viundi  dominus  potestatis  tuce  sceptri  est  contcntus 
angustiis  ;  quem  in  Judcva  regnare  non  vis  ,  ubique 
regnat ,  et  fclicius  ipse  regnares,  si  ejus  imperio 
subdereris. 

Porro  Herodes,  quia  Idumneus,  in  alicnum  Ju- 
daeac  regnum  per  fraudem  irrepserat ,  binc  ut  il- 
lud  retineret,  legitimos  regni  luTredcs  ad  unum 
omnes  partim  dolo,  partim  aperta  vi  occidit,  adeo- 
que  inuniversos  saiviit,  qui  in  regno  sibi  assecu- 
rando  obiccm  posituri  videbantur.  Primo  ergo 
occidit  Hyrcanum  legitimum  regni  baredem 
ct  Pontificem  ,  mox  Aristobulum  Hyrcani  nepo- 
lem  ci  Pontificem  ;  tertio  Mariamncm  Hyr- 
cani  filiam ,  ct  suam  uxorcm  ;  quarto  Alexan- 
dram  Mariamnis  matrem  ;  quinto  Alexandruoi 
ct  Aristobiilum  suos  ex  Mariamne  filios  ;  sexto 
Antipatrum  suum  ex  alia  uxorc  filium,  idque 
cx  mctu  amitlcndi  rogni,  quo  Hcrodes  usque 
ad  mortem  laboravit, ideoquc  in  timoribus,  sus- 
picionibus,  angoribus  misLTrimam  et  crudelissi- 
inam  egit  viiam.  Atquc  ha^c  fuii  caiisa,  cur  toi 

9 


CG  COMMENTARIA  IN  M 

Innocentes  parvulos  occideiit,  ut  nimiruminter 
eosChristumJudoDa!  regem  jam  natum  inierime- 
ret,  nc  ipse  sibi  regnum  auferret.  Lcge  Jose- 
phum. 

Ix.  ETCONVOCANS  OMNES  PniNCIPES  SACEnOOTUM  ET 
ScniBAS  POPULI  SCISCITABATUK  AB  EIS  VUl  CliniSTUS 

NASCERETun]  Scribas  vocat  lilteratos ,  legisquc 
doctores  ,  qui  sacris  Litteris,  puta  S.  Scriptune 
describcndaj ,  legcndaj ,  explicandaj  vacabant: 
nndc  alibivocanlurlegispcriti,  qualis  fuit  Esdras 
Scriba  : 

5.  At  illi  DixF.nuNT  Ei  :  In  Betiileem  Jud^e  :  sic 
EMM  scRiPTUM  EST  PER  Propuetam  (  Michoeam 
cap.  5.  2.  ) 

6.  ET  TU  BETnLEEM  TEnRA  JUDA  ,  KEQUAQUAM 
MIMMA   ES  IN  PRINClPinUS  JUDA  :    EX  TE  ENIM  EXIET 

uux  ,  Qui  nr.GAT  POPULUM  MEUM  Israel]  Testimo- 
niutn  lioc  exposui  Michaea)  5,  quarclbi  dicta  non 
repetam. 

Tanlum  advcrtc  tripliccm  hic  cssc  S.  Mattha;i 
cum  Michaia  antilogiam.  Prinia  est,  quod  Mal- 
Iha;  usnominalU<?//(/cf;?i,cum  Michaeas  eamvocct 
Ephrata.  Rcspondelur,  Bethlcem  eratbinomia.  A 
conditoribus  enimdicta  cstBellilcem,  etEphrata, 
quia  EphratafuitpatcrBethieem.  1.  Paral./i.  v.  k. 
Et  EphrataWGh.  idem  est  quod  frugifer  ;  idem  sig- 
nificat  Bethleem ,  id  cst ,  domus  panis.  Vide  dicta 
Gen.  35.  v.  16.  etl9.  Causalittcralis,  cur  Christus 
nasci  volucrit  in  Bclhleem,  fuil  ut  hahereturfilius 
Davidis  qui  nalus  fuii  in  Bethleem ,  ilii  promissus 
quasi  futurus  Messias  :  moralis,  ut  doceret  nos 
humilitatem,  sciUcet  amplecti  humilcs  natales , 
humilem  patriam,  humilem  casam.  Undc  S.  Lco 
scrm.  1.  in  Epiph.  :  Qui  formam  servi  susceperat , 
inquit,  Bethleem  prailegil  nativitati  ( ut  in  illo  loco 
obscuro  gloriam  ortus  sui  occultaret),  Hierosoly- 
mam  passioni,  ut  probrum  crucis  magis  esset  pu- 
blicum.  Docuit  ergo  nos  dccus  abscondere,  dede- 
cus  nostrum  propalarc.  Docuit  hic  nos  suo  cxem- 
plo  sapientiam  ccclcstem ,  et  mundo  paradoxain , 
viam  ad  gloriam  esse  fugam  glorice.  Christus  enim 
qui  est  stella,  id  cst,  lux  et  dux  ad  bcatitudincm 
ctgloriam,  se  suaniquc  deitatem  et  dignitatem 
Mcssi^  abscondit,  latens  in  pra^sepio  Bethlcemi- 
tico ,  ideoque  Deus  Pater  illum  toti  mundo  indi- 
cat  et  glorificat  per  stellam  e  codIo  radiantem. 
Igitur  si  appetis  veram  gloriam,  fugegloriam, 
ambi  ignominiam  :  si  enim  ambis  gloriam,  per- 
des  eam :  si  contemnas,  vel  invitus  honoraberis. 
Verissimum  enim  est  i,lud  paradoxon :  Gloria  se- 
quiturfagientem,sequcntemfugit,  sicutumbracor- 
pus.  Gloriam  prctcedit  humilitas,  aitSapiens  Prov. 
15.  33.  Deus  enim  humiles  exaltat ,  et  superbos 
humiliat.  Unde  Christus  exinanivit  ct  humiliavit 
semetipsum,  factus  obediens  asque  ad  mortem , 
mortem  autemcrucis,  propterqaodet  Deus  exaltavit 
iltum,  et  dedit  iUinomcn,quodest  super  omneno- 
men.  Philipp.  2. 

Secunda  antilogia  cst,  quod  pro  nequaquam 
minima  es  ,  ut  habcl  Matth. ,  Michaeas  dicat  con- 
trarium  ,  scilicet  parvulus,  id  est,  minimus  es. 
Respondetur:  Apud  Micliaeam  tacitc  advcrsativam 
pariiculam  exnexu  sermonis  intelligi,  ut  Psalm. 
118.  v.  141.  et  157.  q.  d.  Minima  quiclem  es ,  0 
Beihleem,  o  Ephrata,  si  muros,  si  cives,  si 
eedificia,  si  celebritatem  spectes,  sed  tamen  ne- 
quaquam  minima  es ,  si  principes  ^  te  datos ,  et 


ATTHvEUM.  Cap.  IL 

in  te  natos,  vel  nascituros  spectcs.  Ex  te  cnim 
natus  est  rex  David,  et  ex  te  nascclur  Chrislus 
Davidis  aniilypus.  Aliqui  legunt  pcr  interroga- 
lionem  in  Michaja  pflnj»<«5  es?  q.  d.  Nequaquam 
cs  minima,  sed  per  Christum  evadcs  maxima  el 
celcl)errima.  Verum  Romani  codices  carent  Iiac 
interrogalione. 

Tertia ,  pro  in  principibus Micha?as  habet  in  mil- 
libus.  Rcsp.  Hebr.  c\^iirlephct  principem  elmillc 
significat ;  scd  eodem  hic  rcdit  ulraque  versio. 
Namm  principibus  idcm  cst  quod  inter  principes, 
scilicet  urbcs  Jiula,  vel  ciiam  homines,  hoc  est, 
in  proventu  hominuni  principum,  quiextc  pro- 
dicrunt,  vcIprodibunt:oi  millibus  idcmest  quod 
intcrcivitates,  quai  continent  multa  populi  mil- 
lia,  ideoqucsunt  principcs:  et  ipsa;  suos  habent 
principcs.  Nani  in  Chiliadas,  sive  pcr  milUa  fa- 
niiliarum,  dislributus  i\  Mose  cratpopuluslsrael, 
rjnarum  qua;que  suos  habebat  duces  et  principes , 
ut  patct  Exodi  18.  25  ct  Judic.  6.  15. 

7.  TUNC  HEnODES  ,  CLAM  VOCATIS  MaCIS  ,  DILI- 
CENTER   DIDICIT   AB   EIS   TEMPUS    STELLyE,    QUAJ    AP- 

paruit  i.is]  FcciL  idclam,  tum  ad  evitandos  ru- 
inores  ct  populi  Messiam  suum  expeciantis  mur- 
nuir  ac  tumulius ;  tum  ut  penilius  et  fidentius 
omnes  stclia;  circumstantias  indagaret  a  Magis. 

Didicit  ab  eis  tempus  stellcB ,  ut  ex  eo  sciret,  quo 
icmpore  nalus  esset  Christus  ,  ac  omnes  infan- 
tcs  illo  tempore  natos  occidendo,  inter  eos 
etiam  Christum  occideret.  Jam  enim  animo  des- 
tinabat  infanticidium,  ut  sibi  regnum  Juda^se  as- 
sccuraret.  Unde  Arabicus  vertit  :  Certior  factus 
fuit  ab  iltis  de  lempore ,  in  quo  apparuit  eis 
stclla. 

8.  Et  mittens  illosinBethleem,  dixit  :  Ite,  et 
interrogate  diligenter  de  puero  :  et  cum  inve- 
neritis,  renuntiate  miiii,  ut  et  ego  veniens  ado- 
REM  EUM  ]  Vulpis  haec  vulpina  fuit  fraus ;  ut  enim 
Magos  sibi  redderet  obsequentes  et  fidos,  lingit 
se  vcUc  Christum  adorarc  ,  cum  cum  jugularc 
cogitaret.  Sic  Antonius  Caracalla,  ut  solus  impc- 
raret ,  Getam  fratrem  consortem  Imperii  anno 
Christi  21Zi.  in  sinu  matris  occidit ,  utquc  scelus 
pietate  mitigaret,  fratrem  inter  divos  retulit,  di- 
ccns  :  Sit  divus  ,  dum  non  sit  vivus.  Ita  Sparlia- 
nus  in  vita  Gela3.  Simili  modo  Herodes  ait  Magis 
se  Christum  adoraiurum  ut  Deum,  sed  animo 
dosiinat  se  eum  ut  hominem  regemque  oc- 
cisurum. 

9.  QUI  CUM   AUDISSENT  REGEM  ABIERUNT    (  VCfSUS 

Boihlecm ,  ubi  Scribae  dixerant  nasciturum  Mes- 

Siam)  ET  ECCE  STELLA  ,  QUAM  VIDERANT  IN  ORIENTE 

( magno  splendore  radiantem,  eosque  evocan- 
lem,  resumpto  simili  splendore ) ,  antecedebat 

F.OS,   USQUE    DUM   VENIENS   STARET  SUPRA   UBI    ERAT 

puer]  Hinc  apparct  quod  stella  in  Oriente  majori 
fulgore  splcnduerit ;  deinde  Magos  comitans,  ful- 
gorem  hunc  temperavit,  ac  in  Jerusalem  planc 
eum  occultarit ,  tum  ut  Magos  cogeret  adire  Pon- 
lifices  et  Scribas  ,  ad  quaerendum  ubi  nasce- 
retur  Christus,  itaqueeis  innotesceret  jam  na- 
tum  esse  Messiam;  tum  quia  Herodes ,  ceterique 
cjus  asseclae ,  utpote  impii,  indigni  erant  qui 
ccelestem  hanc  stellam  viderent :  nam  ea  abusi 
fuissent  ad  quaerendum  et  occidendum  Chris- 
lum.  Discedentibus  vero  6  Jerusalem  Magis ,  rur- 
sum  stella  apparuit,'et  primaevaclarttateproeful- 
sit,  utChristum,  qui  lux,  imo  sol  esi  mundi , 


COMMENTARIA  IN  MA 
fiuo  fulgoic  indicarct,  cerlumquc  locum,  puta 
siabulum,  in  quo  ipsc  natus  dcgcbat,  demons- 
traret,  nc  Magi  per  domos  cum  qufcrcndo,  diu 
ct  frusira  oberrarcnt. 

10.    VlDENTES   AUTEM    STELLAM   (ita  Ut   primilUS 

eoruscanicm)  gavisi  sunt  gaudio  magno  VAunK  ] 
Jd  est  «audio  maximo.  Sic  enim  llebrici  dicuni 
nXO  nViTJ  gcdola  meod,  id  est  magno  valde, 
vel  niagno  nimis,  id  cst  maximo  ;  quia  ex  slella 
ita  radianlc,  quasi  excerlo  Messia;  indicio,  cog- 
iiovcrunt  cum  sibi  essc  vicinum  ,  seque  ducc 
elella  recia  ad  cum  lendcrc. 

H.Et  INTHANTES  DOMUM  INVENERTINT  PtTEHUM  CUM 

Maria  matre  ejls]  Hinc  putant  aliqui  Christum, 
cumaflluens  ob  dcscriptioncm  ctcensumlurba, 
co  peraclo,  recessisset,  ut  mult?e  domus  in  Belli- 
lcem  hospilibus  csscnt  vacu;c,  Cliristum,  in- 
quam,  c  stabulo  in  quo  natus  erat,  in  lionesiam 
civis  alicujus  domum  fuisse  translalum,  ibique 
adoratum  a  Magis ,  quia  hic  dicitur  intranles  ilo- 
mum.  Ila  S.  Epipban.  ha;rcs.  51.  Maldonatus, 
Franc.  Lucas  ct  alii. 

Verumalii  passim  censent,  domum  hicvocari 
locum,  puia  stabuhmi  in  ([uo  naius  erat  Ciiris- 
tus :  de  eo  enim  dixit  v.  9 :  Dum  veniens  siarct  su- 
pra  ubierat  pucr.  Hebrajienim  quemlibet  locum, 
in  quo  quis  degit,  vocant  domum.  SicPsal.  103. 
17.  dicitur:  llcrodd  donuis  (id  cstnidus)  dux  est 
eorum,  scilicct  volucrum  et  avium.  Cum  enim 
census  ab  Augusto  toli  populo  indiclus  per  mul- 
tos  dies,  imo  scptimanas  ct  menses  ageretur, 
pcr  singulos  dies,  alTluenlc  aUa  ct  alia  divitum 
censendorumturba,  B.  Mariae  et  Christo,  utpoic 
pauperibus,  nullus  eratlocus  in  divcrsorio,  iis- 
que  ad  diem  lertium  decimum  ab  ortu  suo,  id- 
(|uc  ordinavit  Deus,  tum  ad  probandam  constan- 
fiam  Magorum,  tum  ut  eos  ceterosque  doccret 
Chrisli  regnura  situm  esse  in  paupertate,  humi- 
litate,  conlemplu  mundi,  non  in  opibus,  fastu, 
palaliis,  pompisquc  hujus  seculi.  lia  S.  August. 
serm.  1.  et2.  dcEpiph. ,  Justinus  contra  Tripho- 
iiem,  S.  Chrysostomus ,  Nyssenus,  Rabanus ,  Eu- 
ihymius,  S.  Bernardus,  D.  Thomas  3.  p.  q.  36. 
otibidemFranc.  Suarez  secl.  l\.  qui  addit:  Cons- 
lat,  inquit ,  in  stabulo  mansissc  Chrislum  et  B. 
Virginem,  utpote  puerpcraui,  usque  ad  puriU- 
cationem. 

Unde  S.  Hleron.  cp.  17.  ad  MarccUam  :  Eccc, 
ait,  in  lioc  parvo  tcrra;  foramine  ca:lorum  conditor 
natus  cst,  hic  involatus  pannis ,  liic  inventus  u  pas- 
toribus,  hic adoratus  a  Magis.  Et  S.  August.  serm. 
de  Epiph.  ;/n  prcesepi,  ait,  tuncjacehat ,  et  Magos 
ab  Oriente  ducebat :  abscondebatur  in  stabulo,  et 
agnoscebatur  in  ccclo ,  ut  agnitus  in  coelo  manifes- 
taretur  in  stabulo.  Utramque  sententiam  conci- 
Habis,  si  dicas  in  Betlileem,  utpole  urbe  par- 
vula ,  unum  dumtaxat  fuisse  hospiiium  publicum 
proadvenis,  cujus  appendix  fuerit  stabulum  pro 
illorum  equis  et  jumentis  :  quare  Magos  dici  in- 
gressos  domum  sivc  diversorium,  quia  iugressi 
suni  stabulum  diversorii.  Huic  sentcntia;  favct 
quod  ait  Lucas:  Et  no7i  erat  ei  locus  indiversorio, 
non  scilicet  communi,  non  pluribus.  Et  invene- 
runt  infantem  positum  in  prctsepio ,  uno  scilicet, 
nnius  illius  hospiiii  et  stabuli. 

Josephi  hic  nulla  fit  mcntio,  vel  quia  aberat, 
iveratque  in  urbem  vcl  agrum ,  ul  cibos  aliaquc 


TTHT-UM.  Cnp.  11.  C7 

iieccssaria  B.  Virgini  et  Chiisto  procuraret,  id- 
que  Dei  consilio,  ne  Magi  euin  Christi  esse  pa- 
trem,  Cliristumque  ex  eo  more  ceterorum  pue- 
rorum  gentium  putarent :  vel  si  aderat,  ut  cura- 
lor  Christi  aeque  acstabuli,  sub  nomine  Mariae 
conjugis  sua;  intelligitur.  Scd  hac  phrasi  signi- 
ficat  Matthajus  ita  se  gcssissc  B.  Virginem  et  Jo- 
scphum  coram  Magis,  ut  illi  cx  D('i  instinclu  in- 
lelligerent  Christum  nalum  ex  sola  Virgine  ,  per 
virtutem  Spiritus  sancti,  Josepiium  vero  tantum 
esse  eorum  administrum.  Unde  Aucior  imper- 
fecli :  Vides,  ait,  ut  Josepli  ad  ministerium  Maricc 
crat  elcctus.  Quocirca  non  dubium  est  Magos  cum 
B.  Virginc  per  se  Arabice  (  quia  B.  Virgo  dono 
linguarum  pollebat)  vei  per  inlerpretem  He- 
braice  fuisse  collocutos  ,  ab  eaque  djtlicissc 
modum  concepiionis,  parlus  ct  nativiialis  Cliris- 
ti ,  ideoque  Christum  ut  Deum  Dcique  Filium 
adorasse,  ac  ei  terna  muncra  obtulisse,  sed  ma- 
jora  ab  eo  spiriiualia  munera  in  menle  rece- 
pissc,  puta  illuminaliones,  consolationcs,  ci  ar- 
dores  coelestes ,  ut  pro  Christo  usque  ad  fatiga- 
tionem  laborare  ,  cruciari,  et  nccari  opiarent. 
Pro  auro  crgo  quod  oblulerunt ,  receperuni  aug- 
nienlum  sapieniia;  cl  amoris  arilenlis :  pro  thurc, 
donum  orationis  ct  devotionis  :  pro  myrrha , 
studium  pura;  et  incorruplic  vilx. 

Et  procidentes  adoraverunt  eum]  Arabicus  : 
Prociderunt  euni  adorando.  Krasmus  censet  Ma- 
gos  non  cognovisse  Christum  esse  Deum,  ideo- 
que  nonlatria,  sed  cultu  civili  eum  ul  regem 
Judajorum  adorasse  ,  id  est  veneratos  esse :  ve- 
rum  contrarium  docent  Patres  el  Inierpretes , 
scilicet  Magos  inslinctu  Dei  agnovisse  Christi 
(livinilateni,  eam^iue  latria  adorasse,  ideoquc  ci 
llius,  quod  soli  Deodebetur,  obtulisse.  Ita  S.  Ire- 
iia;us  I.  3.  c.  10 ,  S.  Leo  serm.  1.  dcEpiphan.  el 
ceteri  passim.  Unde|sapicnter  S.  Fulgent.  scrm.  de 
Epiph.  :  Attendc  ,n\\. ,  ciuidobtuierint ,  ct  agnosce 
quid  crcdidcrint.  Hinc  dies  liic  ii  Gra;cis  vocatur 
Epiphania  ct  Theopliania ,  id  est  Dei  npparitio, 
quod  Chrislus  eo  die  Magis  declaratus  sit  esse 
Deus,  ac  ut  Deus  ab  eis  adoratus. 

Et  APERTIS  TIIESAURIS    SUIS,  OnTUI.ERUNT   EI  MU- 

nera  (pairia  et  domestica  ) ,  aurum,  tiius,  et  myr- 
riiam]  Horum  enim  Arabia  est  ferax,  teste  Ezc- 
chiele  cap.  27.  v.  22.  et  Plinio  1.  12.  cap.  16 ,  ex 
qua  veniebantMagi.  Nam  vetus  Arabumet  Orien- 
talium  fuit  mos ,  regem  vel  principem  non  adire, 
iiisi  cum  munere,  quasi  hic  sit  vectigalis  honor 
regi  debitus,  ut  patet  Genes.  63.  11.  1.  Reg.  cap. 
10.  27.  Unde  Seneca  ep.  17  :  Recres  Parthos ,  in- 
quit,  non  potcst  quisquam  salut(u-c  sine  munere. 
Porro  Dci  lex  est,  Exodi  23  ;  Non  apparebis  in 
conspcctu  mco  vacuits.  Denique  regina  Saba  pre- 
liosa  dedit  munera  Salomoni,et  majora  ab  eo 
reccpit,  2.  Paral.  9.  12,  Similiter  factum  est  cum 
Magis  et  Chrislo ,  qui  verus  esl  Salomou. 

S.  Bernardus  in  Scntentiis  censet  Magos  ob- 
lulisse  B.  Virgini  et  Christo  aurum ,  ut  eoruin 
paupertali  sucurrerent;  myrrham.  a<l  consoli- 
danda  infantilia  Christi  nuMubra :  thus,  ad  sta- 
huli  et  animalium  foetorem  abigendum.  Hic  sen- 
sus  est  humilior,  et  ad  liltera;  corticem.  Nam 
passim  subtilius  ei  sul)limius  Patres  doccnt  Ma- 
gos  illuminatos  a  Spiriiu  sancio,  obtulisse  aurum 
Cliristo  quasiRegi  sapieutissinw  (Mpientia  enim 
confertur  et  prxferlur  auro  ,  Prov.  8.  19.  Melior, 


68 


iuquil,  est  fiuctus  mcus  aui-o):  ihus  quasi  Deo, 
et  quasi  sunimo  Sacerdoti  ac  Pontifici,  qua 
homo  erat;  myrrliam  quasi  homini  pro  gcneris 
huniani  redcniplione  morituro,  sepeliendo,  et 
dic  teriia  vi  divinitatis  suoc  adimmortalitalemet 
gloriam  oeternam  resurrccturo  :  myrrlia  enini 
condiuntur  mortuorum  corpora  ,  ut  maneant 
incorrupta;  nam  myrrha,  cum  sicca  sit,  humi- 
ditatera  exsiccat ,  nec  sinit  gigni  vermes.  Ita 
S.  Leo  serm.  1.  dc  Epiph.  TliuSy  inquit,  Deo ; 
myrrham  liomini;  aurum  offcrunt  regi,  scienter 
divinam  liumanamque  naluram  in  unitatc  vcnc- 
rantes  ;  quod  cordibus  crcdunt ,  muneribus  prolcs- 
tantur. 

Et  S.  Ambr.  lib.  2.  in  2,  c  Lucx :  Aurum  regi, 
Inquit,  thus  Deo ;  myrrha  defuncto.  Et  S.  Greg. 
liom.  10:  Auro  rcgem;  thure  Deum  ;  myrrlia  mor- 
talem  prccdicant.  Pulcherrime,  ait  S.  Hieron.  hic, 
Juvencus  prcsbytcr  muneram  sacramenta  uno  vcr- 
siculo  comprehendit : 

Thus  ,   aurum  .  myrrham  ,  rogique,  homlnlque  ,  Dcoque 
Dona  fcrunt, 

Hinc  Grammalici  thus  derivant  a  5uio>,  id  est 
odorcm  facio ;  aut,  potius  a  &uw,  id  cst  sacri- 
fico  ,  quod  qui  sacrincabant,  thure  utebantur  , 
imo  prima  priscorum  sacrificia  fuerethuris  suf- 
fumigationes,  tniqnG  im\c  thuris  honores  vocantur 
honores  divini,  qui  soli  Deo  deferuntur.  Hinc 
rursum  Saba,  ubi  thus  nascitur,  alludit  ad  'siS',), 
id  est  colo,  vcneror,  et  ad  Hebr.  nnt  zabach, 
id  est  sacrifico:  licet  Priscianus,  Varro  et  Ser- 
vius  tas  scribentes  sine  aspiratione ,  derivent  a 
tundendo,  quod  glebfc  tunduntur,  cum  quil)us 
fluens  tlius  coalescii. 

Beda  in  collectaneis ,  cujus  verba  superius  rc- 
citavi ,  asserit  primum  e  Magis  nomine  Melchio- 
rem  Christo  donasse  aurum  ;  secundum  nominc 
Gasparcm  thus  ;  tertium  nomine  BaUhazareni 
myrrham. 

Verum  alii  melius  censent  singulos  terna  haec 
dona  Christo  obtuhssc  ;  singuli  enim  hisce  donis 
protestabanturfidem  suam  in  Chiistum ,  scihcet 
se  credere  Christum  csse  regeni  totius  orbis , 
ideoque  aurum  ei  obtulere:  eumdem  quoqueesse 
Deum,  ideoquc  ei  thus  :  ac  denique  moriturum 
pro  sakitc  liominum,  ideoque  myrrham  addi- 
dere ;  quisque  enim  credebat  Christuni  esse  re- 
gem,  et  Deum  ,  et  passibilem,  passurumquc 
pro  hominibus.  Ita  Juvencus,  Ambrosius,  Grc- 
gorius  locis  jam  citatis,  atque  hoc  loco  Abulen- 
8is,Lyranus,  Anselmus,  Remigius,  Dionysius 
Carthus. ,  Barradius  et  alil.  Unde  Glossa :  Divina, 
inquit ,  inspiratione  id  factum  est ,  ad  sigiiifican- 
dam  in  Christo  regiam  potestatem  (per  aurum) , 
divinammajestatem  (perthus),  et  humanammor- 
talitatem  (per  niyrrham ). 

AUegorice  haec  iria  munera  notant  Christum  , 
fl[ui  Deo  Patri  seipsjim  in  crucc  obtuUt  ut  au- 
rum,  dum  ex  aurea  charitatc,  scilicet  ex  amorc 
liominum  scipsum  immolavit;  ac  ut  myrrham 
auiarissimaj  passionis  dolorumettormentorum, 
atque  ut  thus  summte  religionis,  submissionis , 
venerationis  ct  latriac.  Unde  eadem  feria  sexta  , 
qua  Christus  se  obtulit  in  cruce,  Magi  quoque 
haec  tria  munera  Cliristo  obtulerunt.    Traditio 


COMMENTAUIA  IN  MATTil/EUM.  Cap.  11. 

cnim  est,  Christum  natuni  essc  dic  Dominico, 
a  quo,  si  numeres  tredecim  dies,  incides  in  fe^ 
riam  sextam  hebdomadae  sequentis.  Magi  enim 
adorarunt  eum  decimo  tertio  ab  ortu  ejus  die , 
quo  Ecclesia  corum  memoriam  recolit.  Ita  Sua- 
rez  3.  p.  q.  36. 


Rursus  Christus  S.  Trinitati  trina  obtulit  dona, 
pula  suam  carnem  ,  animam,  et  divinitatem , 
acque  ac  Christiani  eidem  oflerunt  actus  fidei, 
spei,  et  charitatis. 

Tropologice,  primo  aurum  estcliaritas,  item 
sapientia ;  thus  est  oratio  et  devotio  ;  myrrlia 
mortificatio.  Unde  S.  Gregor.  Hom.  10  :  Aurum, 
ait ,  offerimus  ,  si  sapientice  lumine  splendemus  : 
tlms ,  si  oralionis  studio  redolemus  :  viyrrham,  si 
carnis  vilia  mortificamus.  Hinc  Cant.  6.  v.  l^.  de 
Christo  sponso  ait  sponsa  :  Manus  ejus  tornatiles 
aurece ,  plcnce  hyacinthis.  q.  d.  il/a>i«s,  idestopera 
Christi  adeo  perfecta  erant,  ac  si  torno  essent 
elaborata.  Rursum  tornaiiles,  idest  versaiileset 
agiles  ad  omne  bonum :  aurecc,  quia  ornata;  chari- 
tate  :  plcnce  hyacinthis ,  quia  coelestium  amorem 
spirantes :  aurea  ergo  operacharitatis  faciuntau- 
reas  manus :  quare  quot  opera  cbaritatis  facis , 
tot  quasi  aureos  annulos  digitis  tum  tuis  ,  tum 
Ciiristi  inseris.  Bona  autem  opera,  ait  S.  Bern. 
de  Convers.  adCleric.  c.  15 ,  sunt  semina  ceterni- 
tatis,  et  aeternaj  gloria;.  Zeuxis  pictor  celeberri- 
mus  morosc  pingebat :  rogatus  causam  dedit : 
Pingo  ,  inquit,  cetcrnitati;  ita  et  tu,  0  fidelis , 
operare,  vive,  pinge  eeternUati,  ut  opera  tua 
incoelocoram  Deo,  Angelis  etbeatis  peromnem 
seternitatem  resplendeant.  Porro  thus  oraiionem 
denotare,  et  myrrham  mortificalionem ,  patet 
ex  Cant.  l\.  7  :  Vadam,  ait,  ad  montem  myrrhce, 
et  ad  coilem  thuris.  Et  c.  1.  lZ:Fasciculus myrrhce, 
(lilectus  meus  milii.  Et  c.  U.  Ih  :  Odor  vestimento- 
rum  tuorum  sicut  odor  thuris ,  id  est ,  exhalans 
orationem  et  suspiria  ad  Deum :  Quia  in  omni- 
bus  operibus  suis  orat ,  dum  perveniendi  ad  ccelestia 
intentione,  ea  quce potest,  bonaoperatur,  aitibidem 
S.  Greg.  Idem  in  c.  3.  Cant.  :  Sancta  anima ,  ait , 
quasi  tharibulum  cor  suum  Deo  facit.  Notanda  est 
sententia  S,  Gregorii  Nysseni  :  Peccati  causa  est, 
Dei  auxilium  per  orationem  non  impiorare. 

Rursum,  aurumest  voUmtaria  paupertas;hsec 
enim  ditissima  est,  et  Deo  gratissima  proe  omni 
auro.  Unde  Apostolus  :  Tanquam  nihil  habentes , 
et  omnia  possidentes.  2.  Cor.  6.  10. 

Thus  est  obcdientia,  qua  homo  suam  volun- 
tatem  et  intellectum,  imo  totum  seipsum  Deo 
quasi  thus  in  holocaustum  ofTert. 

Myrrha  est  jejunium,  carnis  mortificatio,  et 
quae  inde  nascitur,  castitas.  Quocirca  multi  hic 
tria  reUgiosorum  vota  mystice  notari  censent, 
scilicet  per  ihus  votum  obedicntio) ,  per  myr- 
rham  votum  castitatis ,  per  aurum  votum  pau- 
pertatis. 

Insuper  tribus  hisce  donis  denotantur  tria 
bonorum  operum  genera  ,  scilicet  eleemosyna , 
oratio,  el  jejunium,  ad  quae  omnium  virtutum 
opera  referuntur.  Eleemosyna  enim  proximum 
juvat :  oratio  Deum  colit  et  invocat  :  jejunium 
Uominem  in  seipso  componit.  Ad  hcec  per  hoec 
tria:  tria  ,  id  est  omnia  bona  nostra  Deo  ofleri- 


COMMENTAHIA  IN  MATTH/EUM.  C:ip.  11 


r,o 


mus ,  scilicet  per  elecmosynam  opera,  perora- 
tionem  animam,  per  jcjunium  corpus. 

Anagogice  S.  Maximus  hom.  3.  de  Epiphan. 
censet  auro  designari  redemptionem  hominum  ; 
thure  Chrislianan»  religionem ;  myrrha  resurrec- 
tioncm  :  Auro ,  inquit ,  ostcndltur  captivitatis  nos- 
tra  pretiosa  redemptio  ;  in  thure  autem  et  dcemo- 
nioricm  superstitio  cessatura ,  et  futurus  verre 
religionis  cuUus  aperitur ;  in  myrrha,  qua  exa- 
nima  solent  corpora  conservari,  prcefiguralur  car~ 
nis  nostrce  reparatio ,  et  resurrectio  mortuo- 
runij  etc. 

12.  Et  nESPONSo  (id  cst,oraculo  a  Deo  :  xp-noH-oi 
enim  snnt  oracula.  Vox  responso  innuit  JMagos  in 
re  ancipiii  Deilumen  etnumen  prius  implorasse , 
ac  hoc  responsum  a  Deo  acccpisse )  accepto  in 

SOMNIS,  yli  REDIRENTAD  HeRODEM,  PER  ALIAM  VIAM 

REVERSi  suNT  iN  HEGioNEM  suam]  Cyrillus  mona- 
chus,  in  vita  S.  Thcodosii  coenohiarchaj,  narrat 
Magos  fugientes  Herodcm  ,  puhlicas  vias  et  pu- 
hlica  hospitia  dcclinasse  ,  ac  in  monlihus  et  spc- 
luncis  hospitatos  esse,  atque  in  iisdem  vitam 
cgisscS.  Thcodosium;  qnia,  inquit,  cum  statuis- 
sont  non  ingredi  Jcrusaiem,  difTicile  eis  fuisset 
aha  via  domum  rcvcrii,  sicut  etiamnum  vide- 
raus  eos  qui  ix  Belliielicm  iranseunt  per  hanc 
(Jerusalem)  proficisci.  Aucior  imperfecti  admi- 
rans  hic  fidem  ct  constantiam  Magorum,  excla- 
mat:  O  fides  Magorum!  non  contradixerunt  an- 
gclo  culmonenli ,  dicentes  :  Tanlani  viam  venimus, 
venientes  autem  muUitudinem  civitatum  non  ti- 
muimus,  regem  terribilem  apud  iUos  omnino  non 
expavimus ,  sed  stetimus,  et  fiduciaUter ,  qui  na- 
tiis  fuerat ,  regem  prcediccwimus ,  et  quasi  Deo 
munera  digna  obtuUmus  :  et  quasi  sei'vos  latentcr 
jubes  nunc  fugere ,  ut  aUci  vici  venientes ,  alid  re- 
deamus  !  sed  fidcles  constituli,  nec  tunc  timuerunt 
cognosci ,  ncc  modo  erubuerunt  occulte  recedo'e. 

Tropologice,  Herodes  est  diaholus,  mundus ,  et 
Caro;  via  ad  eum  est  voluptas  et  cupiditas  :  qni 
ergo  ah  eo  ad  Cliristum  transeunt,  per  aham 
viam  crucis  et  mortificationis  gradiantur,  et  in 
patriam  suam ,  pnla  in  paradisum  coelestem , 
revertantur  oporiet.  Audi  Auctorem  imperfecii 
hom.  2  :  Qui,  inquit,  ii  diabolo  venit  ad  Deum , 
nunquam  dehet  per  illam  viam  ambulare,  per  quam 
vcnit  ad  diaboUim.  Venisti  per  viam  fornicationis , 
ambuUi  de  cetero  pcr  viam  castitatis.  Vcnisti  pcr 
viam  avaritice ,  ambula  de  celero  per  viam  eleemo- 
synarum.  Si  autem  pcr  ipsam  viam  redieris ,  itcrum 
sub  regnum  UcrocUs  vadis ,  et  fis  procUtor  Ch7'isti. 
EtS.  Greg.  hom.  10  :Uegio  nostra ,  ait,  paracUsus 
esl ,  ad  quam  ,  Jcsu  cognito,  rccUre  per  viam ,  qud 
veninuui ,  prohibcmur.  A  regione  etenim  nostra, 
superbiendo,  inobecUendo,  visibiUa  sequendo ,  ci- 
bum  vetitum  gustando ,  discessimus ;  sed  ad  cam 
necesse  est,  ut  stando,  obediendo ,  visibilia  con- 
tcmncndo  atquc  appetitum  carnis  refrctnando  rc- 
deamus.  Pn'  aUam  ergo  viam  ad  regionem  nos- 
tram  regrecUmur ,  quoniam  qui  a  paradisi  gauciiis 
per  cUlcciamenta  discessimus,  ad  hcBc  per  lamenta 
rcvocamur. 

13.  Qdi  cum  recessissent,  ecce  Axcei.us  Do- 

MINI  APPARUIT  IN  SOMNIS  JOSEPII ,  DICENS  :  StRGE  , 
ET  ACCIPE  PUERUM  ET  MATREM  EJUS  ,  ET  FUr.E  IN 
i^GtPTUM  ,  ET  ESTO  ini  USQUE  DUM  DICAM  TIBI  :  Fu- 
TUnUM    EST  ENIM,  OT  HERODES  QUiERAT  PUERUM   AD 

pERDExnuM  EVM]N0la  hccc  non  stalim  contigisse 
posl  adoraiionem  Mogorum  :  nonnuUa  ergo  hic 


supplenda  sunt  ct  inierserenda  ex  Luca  c.  2. 
V.  22 ,  scilicet  quod  post  ahitum  Magorum  ,  sivc 
postdiem  6.  Januarii,  Christus  ductus  sitHieroso- 
lymam,  ihique  pra^sentatus  in  templo  die  2.  Fe- 
bruarii ,  indequc  redlerit  in  Nazareili  patriam 
suam,  qua)  eralin  GaHJaja  ,  ut  aitsanctus  Lucas 
2.  V.  39,  indeque  tandem  fugerit  in  iEgyptum. 
Ita  Euthymius  et  Maldonatus  hlc,  et  Ammonius 
ac  Tatianus  in  Harmon.  Evangel.  :  licel  S.  Augus- 
tinus,  etex  eo  Jonscnius ,  ccnseant  Chrisium  ex 
Judaja  ,  non  ex  Galitea  fugissc  in  /Egyptum  ,  ex 
eo  quod  Matlhaeus  hic  v.  22.  dicat  Joseplium  re- 
deuntem  exMgypio,  cogitassc  ire  in  Judajam  ; 
ergo,  inquiunt,  ex  ea  fugerat  iu  ^Egyptum.  Ve- 
rum  id  cxpressc  non  dicit  Matthaous,  sed  tan- 
tuni :  Audicns  auteni,  inquit ,  quod  Archelaus  reg- 
naret  in  Judcea  pro  Ilcrode  patre  suo  ,  timuit  illo 
ire.  Innuit  tamen  eum  cogiiasse  ire  in  Juda;am, 
ut  scilicet  adirct  Jcrusalem  et  templum  ,  ijjiquc 
pro  felici  redilu  Deo  gratias  agerct;  sicut  viris 
piis  mos  est,  cum  in  aliquem  locum  appellunt, 
ut  primo  adeant  templum ,  Deoque  gratias 
agant,  et  se  suaquc  commcndent,  de  quo  plu- 
ra  V.  22. 

Causa  cur  in  .Egyptum  potius  quam  in  Assy- 
riam  aliamve  rcgionem  fugerit  Christus  :  Pri- 
ma  cst,  quod  /Egyptus  Juda;a)  sit  vicina,  eratquc 
illo  tempore  ab  Herode,  cetcrisquc  Tetrarchis 
libcra,  ac  ob  Nili  rivos,  quibus  circumdatur,  et 
ob  mare,  quo  aluitur,ab  hostium  incursu  se- 
cura.  Hinc  Judaei  fugientes  Chaklajoset  Assyrios, 
ibant  in  yEgyptum. 

Secunda,  quia  Abraham,  Jacob  etJoseph,  adeo- 
que  omnes  fllii  Israel ,  ex  quibus  prognatus  est 
Christus,  per  ducentos  annos  habitarunt  in 
jEgypto,  indeque  evocati  sunt  a  Deo  per  Moscm  , 
qua;  erat  figura  et  typus  revocationis  Chrisli  ex 
jEgypto,  juxtaillud,  quod  Matthaeus  subdit:  Ut 
acUmpleretur  quod  cUctum  est  ii  Domino  per  Prophe- 
tam  (  Osee  c.  11.  )  cUcentem  :  Ex  Aigypto  vocavi 
fdium  meum:  prajsertim  quiaHebrajiiibcrati  sunt 
ex  jEgypto  per  sanguinem  agni  Paschalis ,  qui 
lypus  erat  Chrisli  Exod.  12.  Ne  sine  ilta  rcgionc. 
pararetur  singularis  hostict  Sacramentum,  in  qua 
primum  occisionc  Agni  salutiferum  crucissignum, 
et  Pascha  Domini  fuerat  prccformatum ,  ait  S.  Leo 
serm.  3.  dc  Epiphan. 

Tertia ,  quod  /Egypius  plena  crat  idolis  et  su- 
perstitionibus.  CoIebatenimcanem,crocodiIum, 
felem  ,  vitulum  ,  arietem ,  hircum ,  ct  quid  non  ? 
Christus  ergoeam  ingreditur,  ut  a  sordibus  hisce 
eam  expurget,  et  Deo  vero  dedicet.  Audi  S.  Leo- 
nem  serm.  2.de  Epiph.  TuncetiamMgypto  Salvator 
iltatus  est ,  ut  gens  antiquis  errorihus  dcdita  ,  jam 
ad  vicinam  saUttem  per  occultam  gratiam  signci- 
retur ;  et  quce  7wncUim  ejecei'at  ab  animo  supersti- 
tionem,jam  hospitio  reciperct  veritatem. 

Unde  idipsum  in  sensu  mystico  prophctans 
Isaias  c.  19.  1 :  Ecce,  ait,  Dominus  ascenclct  super 
nubcm  lcvem,  ct  ingrcdietur  Mgyplum  ,  et  commo- 
vebuntur  simulacra  ii  facic  ejus.  Cnde  rcvera  idola 
in  /Egvpto  ad  ingressum  Christi  corruissc,  scri- 
bit  ibiilem  S.  Hieronymus  ,  Palladius .  Ruflinus  , 
quoscitavi  Isaiae  19.  1.  et  2,  utmeritohc^c  tradi- 
tio  prisca  videri  possit. 

Sozomcnus  lib.  5.  cap.  20.  vctercm  fuissc  fa- 
mamwarrat,  quod  Christo  Hcrmopolim  urbcm 
.Egypti  ingredienli ,  arhor  prajccisa  se  inclinarit . 


7«  COMMENTAWA  IN 

cuniqiic  ut  Doniinnm  vcnrrata  sit.  Plura  alia 
narrantur,  sed  quia  cx  lil)ro  Apocrypho,  cujus 
titultis :  Infantin  Satvatoris  ,  cl  ex  Alcorauo  ac- 
cepta ,  ut  dc  fidc  suspccta  cl  fabulosa  rejicicnda 
vjdcntur. 

FUTUnUM  KST  ENIM,  tJT  HEnODES  QU.15RAT  PUERUM 

AD  PF,nDE.NDUM  EUM]  Scicbat  id  Angclus  ex  rcvc- 
laliono  Lci;  qui  sua  proiscientia,  qua  infinita 
mentis  suac  acic  ct  vi  omnc  verum  ciiamoccul- 
tum  el  futurum ,  licet  conlingens  ac  libcrum,  cer- 
to  cognoscit,  id  revcra  certe  fulurum  praDvidc- 
bat.  Idem  per  se  Angelus  conjcctabat  ex  He- 
rodis  ingenlo  cl  ambilionc  regni.  Herodis  inge- 
nium  suspicax,  crudele  et  ferum,  ita  dcscribit 
Josephus  lib.  2.  de  Rello  cap.  19  :  Timore  pavidus 
erat  f  et  ad  omnes  saspicioncs  excitabatiir  ,multos~ 
que  innoccntes  metu ,  ne  qucm  nocentium  pritter- 
mitteret ,  in  tormenla  ducdmt.  Hinc  ct  amjcos 
sibi  intimos,  puta  Dosillicum ,  Lysimachum, 
Antipalrum,  ct  Costobarum  occidit,  tcstc  Jo- 
seplio  lib.  15.  Anliq.  cap.  1.  Idem  hb.  17.  Antiq. 
cap.  10  :  Erut  in  omncs  sccvus,  ait,  ircv  servus, 
juris  dominus. 

\h.  QUI  COXSrRGENS  ACCEPIT   PUERUM  CT   MATREM 

Ejus  NOCTE  (iiQia  hic  prompiam  obedientiam 
Joseplii)  ET  SECESSIT  IN  vEgyptum]  ut  Christus 
eam  suo  ingressu  sanctificaret  et  benediceret. 
Hinc  in  .'Egypto  adeo  lloruit  fides  et  sanctitas,  ut 
protulerit  Antonios,  PauloSj  Macarios  ,  et  phi- 
rima  Essa^orum,  monachorum  et  anachorcta- 
rum ,  angehcam  in  terris  vitam  acmulantium 
examina,  ut  patetex  Eusebio,  Palladio,  S.  Hie- 
ronymo ,  S.  Athanasio ,  et  vitis  Patrum.  Unde 
S.  Chrysostomus  hic  hom.  8.  ait  /Egyptum  a 
•Cliristo  in  paradisum  esse  conversam  :  ISon  ita. 
inquit,  ccclum  variis  astrorum  choris  refulget ,  ut 
Aigyptus  innumeris  monachorum  ac  virginum  dis- 
tinguitur  et  illustralur  habitaculis.  EtTrismegis- 
tus  apud  sanctum  Augustinum  1.  8.  de  Civitate 
Dei  c.  li.  /Egyptus,,  ait.,  cocli  imago  ct  totius 
mundi  templum. 

AdditexBrocardo  et  SaligniacoAdrichomius  in 
descriptionc  Terrae  sanctae.pag.  kl.  numer.  116. 
in  Engaddi,  Jesum  cx  Juda-a  fugientem  in  /f-gyp- 
lum  secum  transtulisse  balsamum.  Cleopatra 
enim  amica  Antonii,  invidens  Herodi  regi  Ju- 
deea;  tantam  felicitatem ,  ab  Antonio  impetravit 
facultatem  transferendi  frutices  l)alsami  ex  Ju- 
('aea  in  /Egypium ,  cui  ipsa  proeerat  ut  regina, 
lesteJoscpho  lib.  1.  Belli  cap.  13.  Juslum  fuit 
hoc  Dei  vindicis  judicium  ,  ul  quia  Herodcsolini 
balsamipossessorpcrsequebatur  puerum  Jesum, 
Jesus  fugiens  in  jEgypium  ,  quasi  post  se  traheret 
hortum  balsami :  Jesus  enim  est  verum  merum- 
que  menlis  baisamum  ,  juxta  illud  :  Unguentum 
effusum  nomen  tuuni.  Cant.  1.  Addit  Achichomius: 
Hortus  hic  in  ^Egypto  irroratur  a  fonte  parvo, 
uberrime  tamen  fluente,  in  quo  fama  est  sae.pe 
lotum  a  beata  Virgine  puernm  Jesuni,  adeo- 
que  ex  eo  polum  sibi  et  sponsaj  suae  sanctum 
Joseph  paravisse,  cum  in  vEgypto  essct;  atque 
ideo  ab  incolis  in  veneratione  et  cullu  haberi 
maxituo. 

Porro  Anselraus  asserit  Chrislum  in  jCgypto 
habitasse  in  urbe  cui  nomen  Heliopolis  ,  id  est 
urbs  solis.  Denique  -fuga  ha;c  Christi  non  formi- 
(linis  fuit,  sed  prudentia;  et  forliludinis.  Audi 
Chrysologum  serm.  150 :  Sicut  nalus  est  Christus, 
ut  repararet  hominem ,  sic ,  utfugaces  vcvocaret . 


MATTH/EUM.  Cap.  II. 

anfugit.  Et  si  ut  ?-evocet  errantem  ovcm  in  monti- 
bus,  ipsc  errat;  quomodo  ipse.  non  fugiet,  fu- 
gientes popuios  ut  reducat  ?  Et  paulo  post :  Jleorum^ 
inquit,  refugium  fugit ,  auxilium  lalcscit  omniuvi, 
formidat  fortitudo  cunctorum,  sese  universorum 
dcfcmio  non  defcnsat.  Et  posl  pauca  :  Detlicosus, 
inquit,  mitcs  quod  in  bctlo  fugit,  arlis  est ,  non 
timoris  :  Deus  quando  fugit  homincm,  sacramenti 
est ,  non  pavoris :  potens  quando  se  subducit  in- 
firmo ,  insequentcm  non  pavet,  sed  foras  projicit : 
vutt  enim  in  aperto  vinccrc,  qui  pubiicam  referrc 
cupil  ex  hoste  victoriam  :  occutiurn  se  non  patitur 
inirc  conflictum,  qui  mandare  suum  seculis  vult 
triumphum. 

Tropologicc  :  Chrislus  fugit  in  ^Egvplum ,  ut 
doceret  nos  exilium  contemnere,  adeoque  nos 
quasi  peregrinos  et  exulcs  in  terra,  ad  ccelum 
quasi  ad  patriam  assidue  anhelare  et  contcn- 
dere.  UndePetrusChrysolog.  scrm.  ilo:  Christus, 
inquit ,  fugit,  ut  fugas  nostras  in  perseculionibus 
tcmperaret.  S.  Greg.  Nazianz.  orat.  i'8.  Mihi,  ait, 
omnis  terra,  et  nulta  terra  patria  est.  Nulla  terra 
crat  Gregorio  patria ,  qiiia  patria  illi  erat  coelum  : 
omnis  lerra  pariler  eidem  eralpatria,  quia  to- 
tum  orbem  pro  patria  ducebat.  Slc  Socrates  ro- 
gatus,  cujus  cssct?  respondit  :  Siim  cosmopolita , 
hoc  est,  civis  mnndi.  Idem  dixit  S.  Basil.  tcstc 
Nazianz.  orat.  20.  Nimirnm  : 

Omne  solurn  forli  patria  csl,  cca  piscibus  wrjuor. 

15.  Et  ERAT  IBI  TiSQUE  AD  OBITUM  HeRODIS,  UT 
ADlMPI.EnETUn   QUOD  DICTUM    EST   PER  PnOPUETAM , 

dicentem  :  Ex  /Egypto  vocavi  fihum  meum  ]  Ciiai 
Osee  cap.  11.  v.  2.  ubi  hanc  prophetiam  exposui: 
lu ,  lecior,  si  libet,  ibi  notata  consule. 

Tropologice  Chrysostomus  hlc  homil.  8.  docet 
Deum  Christi  et  Christianorum  vitam,  quasico- 
ronamex  adversis  et  prosperis  pulchre  contexere 
et  variegare.  Vidit  quippe  S.  Joseph  sponsam 
gravidam  ,  inquit  ,  incidit  in  conturbationem 
maximam  :  sed  affuit  repente  Angelus  suspicio- 
nemsolvensettimorem  expellens  :  subsecutaest 
Kx'ta  adoratio  Magorum,  sed  hanc  excepit  per- 
seculio  Herodis,  et  fuga  in  yEgyptum.  "  *; 

Porro  non  dubium  muUos  ^gyptiorum  ,  visa 
sanctitate  B.  Virginis  et  Josephi ,  atque  ex  crebra 
cum  eis  conversatione  et  colloquio  Deum  verum 
cognovisse,  coluisse  et  amasse.  Mariyrologium 
Romanum  reditum  Christi  ex  jEgypto  consignat 
die  7.  Januarii :  annum  alii  terlium  ab  itu,  alii 
quintum,  alii  septimum,  alii  octavum,  aliialium 
assignant.  De  anno  ergo  liicnil  statui  potesl.  Vidc 
SuarezS.  p.  q.  87.  disput.  17.  sect.  2. 

16.  TUNC  Herodes  videns  quoniam  illusus  esset 
A  Magis  { promiserant  enim  illi  se  ad  illum  redi- 
luros,  sed  monitu  Dei  cognita  ejus  perfidia  non 
redierunt)  iratus  est  valde,  et  mittens  occidit 

OMNES    PUEROS  ,    QUI   ERANT    IN    BeTHLEEM  ,    ET    IN 

OMNiBUs  FiNinus  Ejus  ]  Hcrodcs  videns  Magos  noii 
redire,  cogitabat  eos  forte  delusos,  nec  invenisse 
Christum,  ideoque  ex  pudore  non  ausos  ad  se 
ieverti :  al  ubi  audivit  ea  ,  qu»  in  prcxsenlationc 
Christi  in  templo  die  secunda  Februarii  conti- 
gerant ,  quomodo  scilicet  S.  Simeon  et  Anna  pa- 
lam  professi  fuissent  illum  esse  Messiam.hoc 
est,  lumen  ad  revetationem  Gentium,  et  gtoriam 
ptcbii   suce   Israel ,  vidil  se   ^i  Magis  delusum. 


ideoquo  excaiulescens,  iram  in  omnes  infantes 
cvomnit.  Nam,  ul  ait  S.  Chrysosiomus  :  Inex- 
tlnffuibilis  cst  ira,  quani  rcgni  zelus  accendil,  etc. ; 
ut  fera  vulncrala  (fuidquid  oculis  occurrity  tan- 
quam  auctorem  vuineris  dilaniat. 

Immcnsa  rcRni  Jud.Ta;  servandi  augendiquc 

cupido  et  aml)ilio,  ad  infanlicidium  lam  ])ar])a- 

rum  impulit  Herodem  :  quocirca  cum  ex  scril)is 

intelligcrct  instare  lempus  Messiie,  eo  quod  jam 

transluium  csset  sccptrum  a  Juda  ad  se  alicnige- 

nam  ,  ipse  sibi  ambivit  nomen  Messiie,  dixitquo 

30  essc  Messiam  Judasis    promissuni,  ideoquc 

magnilicenlissimum,   instar    Salomonis,    tem- 

plum  eis  extru\it ,  d(!  quo  riirislo  dixere  Jud:ei : 

Ouadraginla  sex   annis  adificalum  est  templuni 

iloc ,  ct  tu  in  tribus  diebus  excilubis  illud?  Joan^ 

cap.  2.  V.  10.  Sed  incassum  cl  frustra  nomen 

Messiic  ambivit.   Mcssias  enim  nasciturus  crat 

ex  Juda,  ac    Davidi  et   Judtris,  quasi    corum 

filius  ct  iKcres,  erat  promissus  :  Herodcs  autem 

oriiuidus  eratnon  exJudacis,scdex  Iduma,'is,  qui 

continuifuere  Judajorum  lioslcs.  Id  sciens  Hcro- 

des,  verum  Mcssiamcssenatum,  acindiciostello; 

Magis  indicalum,   liunc  destinavit  ad  ncccn), 

cumque  ex  Scribis  didicissel  Messiam  nascitu- 

rum  in  Bethleem,  sed  nesciret  cx  qua  familia  et 

domo,  liincinfantes  omnes  in  Betlilccm  occidit; 

sed  videbicjustum  judicium  Dei,  quo  cffccit^ut 

Herodes  pcr  hoc  ipsum  regnum  Christo  stabiii- 

ret,  et  sibi  adimerct.  IMam  in  pocnam  hujus  scc- 

leris  ipse  Herodcs  suos  fdios  sibi  in  regno  suc- 

ccssuros  occulit,  ac  anno  codem  paulo  post 

caedem  infantium  ,  et  Antipatri  filiisui,  ipsc  ii 

vcrmibus  corrosus  ct  interempius  cst  paulo  anle 

Pascha.  Cum  enim  ob  ejus  crudelitatem,  in  ejus 

necem  conjurassenlfraterejus  Plieroras,etuxor 

Mariamne,  ejusque  paier  Hyrcanus  Pontifex,  et 

mater  Alexaudra,  actres  filii  Alexander,  Arislo- 

bulus  et  Antipalcr,   hos  omnes  occidit,  obtenta 

prius  ab  Augusto  Caesarc  illos  trucidandi  facul- 

tate,   qui  tamen  illam   Herodis  soevitiam  salsc 

perstringcns  :   Malini ,  ait,  llerodis  esse  porcus 

quam  fdius  ;  do  quo  niox  plura.  Rursum  Chris- 

tus   infanticidium   Herodis   evasit  fugicndo   in 

jEgyptum ,    indcque    sensim    crcvit    ejus  no- 

men,  regnum  et  gloria ,  imo  infantes  ab  Herode 

in  odium  Messioe  occisi ,  suil  cacde  teslati  sunt 

jam  naium  esse  Messiam,  utpoic  quem  Hero- 

des  impie  quajrebat  ad  ncccm;  ut  cnim  eum 

occideret,   omnes  infantes  occidit.  Fusc  ha^c 

omnia  narrat  Josephus  hbro  15.   Antiquitatum 

cl  sequcnl. 

Tropolog.  Herodcs  est  diabolus,  qui  infantes, 
id  est  leneros  in  fideet  virtute,  item  primas  Dei 
inspirationes,ac  bonas  cogitationes,  antequam 
roborentur  ac  crescant,  elidere  satagit :  Vnde  si 
parvulos  intcrficiat,  ait  S.  Leo  serm.  2.  de  Epiphan., 
Jesum  sibi  videtur  occidere,  quod  utique  facere  sine 
cessatione  violitur,  dum  primordiis  renatorum  Spi- 
ritum  sanctum  criperc,  et  quamdam  tenera:  fidei 
velut  infantiam  tentat  extinguere. 

A    niMATU,    ET    INFRA,    SECUNDUM   TEMPCS  QUOD 

EXQUisiKUAT  A  MAGis  ]  Graccc  cst  «-o  ocETOi,-,  id  est 
ubimatu,  vel  d  bimo  :  posterius  hoc  secutus  Sy- 
:us  cum  Arabico  verlit :  A  filio  duorum  annorum; 
-^gypliacus  :  A  duobus  annis  et  infrd,  sic  et  Pcr- 
sicus.  Pro  exquisierat  Gracce  est  >5x|5ieu5£,  id  est, 
exactescrutatus  erat.  Unde  Koslcr  vers.  7.  verlil : 
dUisenterdidicit. 
Quasres ,  cur  a  bimatu,  id  ost ,  biennes  infantoj 


COMMENTARIA  IN  MATTH.flDM.  Cap.  If.  71 

necavit  :  prujsertim  cum  multi  censeant  llero- 
demmox  ab  abituMagorum,  cumaudissetChris- 
lum  in  templo  praisenlaium  a  S.  Simoneet  Aniu 
Messiam  fuisse  celebralum  sub  Pascha,  cuui 
Clirislus  tantum  esset  triummensium,  occidissc 
iufantes  ?Respondent  Jansen.,  Maldon.,  Baronius, 
et  alii,  id  cum  fecisseex  ingenti  metu  perdendi 
per  Messiam  regni ;  ex  eo  euim  extendisse  lem- 
pus  trimestre  naii  jam  Chrisli  usque  ad  bien- 
nium.  Si  oJ)jicias,  Malthaeum  diccre  caedem  hanc 
d  bimatu  faclam,  et  infra ,  secundum  tempus  quod 
exquisieratd  Magis,  respondent  to  sccundum  tem- 
pus quodcxquisicral ii}i]ugh,  referendum  essenon 
ad  To  d  bimatu,  sed  ad  to  et  infra,  ut  significet 
Ilcrodem  caedendorum  puerorum  non  initium, 
sedterminum  Aixmiaxiylfccissc sccundum  tempus 
quod  cxquisicrat  d  Magis,  ut  scilicct  ulterius  non 
occiderel  infanies  ,  qui  intra  illos  tredecim  dies 
nati  erant  post  orlum  stcllae  indicantis  Christum 
jam  natum.  q.  d.  Herodes  occidit  infantes  omnes 
a  bimalu,  quia  nimis  erat  perspicaxet  crudelis; 
etinfra  bimatum,  secundum  tempus  quod  ex- 
(luisierat  a  Magis,  quia  eos  solos  a  caede  cxcepit, 
c,'ui  nati  crant  posttempus,  quo  Magis  apparens 
slella  significa])al  eis  jam  natum  esse  Cliristum : 
inde  enim  certo  constabat  ncinincm  eorum  ut- 
pote  post  ortum  stcUaj  natum  esse  Messiam,  a 
quo  sibi  Herodcs  meluebat ;  hic  cnim  cum  ortu 
stellaj  jam  natus  crat. 

Verum  vix  vidclur  crcdibilc  Hcrodcm  adeo 
ambitiosum  et  meiiculosum,  voluissc  occidere 
infantcs  biennio  antc  ortum  stellae  natos ;  ne- 
glcxisse  vero  eos,  ae  pcpercisse  eis  qui  paulo 
|)Ost  ortum  slellae  nati  fuerant  :  a;qua  enim,  vel 
major  ralio  erat  suspicandi,  praesertim  Herodi 
timidissimo  ct  suspicacissimo,  tam  inter  hos, 
quam  inlcr  illos  nasci  potuissc  Clu  istum.  Unde 
Herodem  occidisse  infantes,  tam  post  ortum 
stellae,  quam  ante  eum  natos ,  censent  Beda, 
Glossa,  Dionysius  etBarradius.  Et  quorsum  oc- 
cidisset  infantes  hiennio  fere  anle  stellum  natos? 
Nullaenim  suspiciocsse  poterat  inter  eosnatum 
esse  Christum,  ulpote  qucm  stella  post  bien- 
nium  secum  natum  iudicabat.  Quare  eos  occi- 
derenon  tantum  inhumanum,  sed  et  irrationalc 
ac  stolidumbrutumque  fuisset,  necnisi  summae 
crudelitalis  infamiam,  et  odium  immane, 
omniumque  execralionem  Herodi  conciliasset, 
imo  omnes  in  illum  ut  tyrannum  iutoleran- 
dum,  qui  fera  potius  esset  quam  homo,  invo- 
lassent. 

Dico  crgo  Herodem  nonstatim,  nec  eodem 
anno,  quo  venere  et  abierc  Magi ,  occidisse  in- 
fantes,  sed|anno  sequenti,  qui  eral  secundusi 
nato  Christo,  ideoque  infantes  bimulos  occidit. 
Sensus  ergo  est  q.  d.  Herodes  infantes  nccavit 
a  bimatu,  id  est,  qui  duorum  erant  annorum , 
ct  infrd,  id  esteos,  qui  necdum  attigerant  bien- 
nium,  sed  iu)ius  erant  anni,  vel  aliquot  men- 
sium  autdierum  dumtaxat,  hoc  est  occidit  om- 
nes  ,  qui  intra  biennium  ab  ortu  stella)  naii  fuc- 
rant,  sccundum  tempus  quodcxquisicrat  d  Magis, 
juxta  quod  currebat  annus  secundus  ab  ortu 
stellae,  tunc  cum  Herodes  occidit  infantes  hoc 
biennio  natos.  Rursum  magis  stricte  et  praecise 
Tb  secundum  tcmpus ,  quod,  elc. ,  sic  accipi  possct, 
q.  d.  Herodes  biennium  hoc  non  integrum  ac- 
cepit,  sed  computavit  ii  lempore  quo  stella  Ma- 
pisapparuit,  quod  eral  tempus  biennii  iuchoati, 
sed  non  expleti.  Herodes  cnini  occidit  pueros 
anno  sccundo  ab  ortu   stellai  ct  Christi  circa 


72  COMMENTARIA IN 

1'a.sclia ,  cnm  ycilicfi  Chrislus  esset  anni  unius 
et  trium  mcnsium;  nam  ab  oriu  stelloc  tanium 
lapsi  crant  quindccini  mcuses  :  (juarc  eos  non 
occidit,  (jui  diu  anlc  ortum  stcUa),  antcquindc- 
cim  mcnscs  nali  crant.  Hoc  innuit  quod  riy.pi- 
twje ,  id  cstexacte  scrulatus  eral  tempus  stellae, 
iil  illos  solos  occiderct,  qui  sub  tempus  stella; 
nati  fucrant,  non  autem  eos  qui  diu  anle,  vcl 
diu  post  tempus  stclla)  nati  fueranl,  nc  sinecausa 
plures  barbara  nimiscrudclitaleoccidcrct,  quam 
ncccssum  erat  ad  occidcndum  Christura  cum 
sleih»  nalum.  Ergo. 

A    lUMATU     ET   IM'RA,    SECUKUUM   TEMPUS  ,   QUOU 

EXQiisiERAT  A  Magis ]  Idcm  cst,  quod  ii  quin- 
decim  mensibus  natos;  lioc  enim  esttempus, 
quo  orta  fuit  stella,  quoc  ad  tredecim  dies  du- 
ravit,  quibus  Magis  ilcr  prscivit  usque  in  Belli- 
leem.  licrodes  crgo  vidctur  tantum  occidisse 
infanit:s  a  quindecim  mcnsibus  circitcr,  hoc 
cst  paulo  aiite  quindecim  menses ,  vel  paulo  post 
(luindecim  menscs  sub  orlum  slellae  natos.  Cre- 
debat  enim  cum  Magis  Christum  simul  cum  stella 
sui  indice  natum ,  non  vcro  diu  ante  cam  na- 
tum,  vel  diu  posl  eam  nasciturum  :  quare  non 
curavil  occidi,  nisi  eos  qui  simul  quasi  cum 
stella  nati  eranl.  Hinc  coUigitur  to  u  bimatu  et 
Lnfra ,  non  copulative  accipiendum  esse,  sed 
copulatim,  sicut  cum  dicimus:  Duo  et  tria  sunt 
quinque  ;  omnes  planeta^  sunt  sepiem ;  clementa 
sunt  qualuor,clc. 

Infanticidiiim  hocnon  tertio  mense,  sed  bien- 
nio  inchoato,  puta  decimo  quintomense  ab  ortu 
Christi  contigisse  tradunt  Euscbius  in  Chron. , 
S.  Epiphanius  hseresi  30 ,  S.  Augustinus  serm.  de 
Epiphan. ,  Eucherius ,  Cedrenus ,  S.  Anselmus , 
Iiaymo.,*Hugo  Victor.,  S.  Thomas, Lyranus ,  Abu- 
lens. ,  D.  Antonius,  DionysiusCarthusianus,  Bar- 
radius,  et  alii  passim  :  licetex  his  nonnulh  nou 
rectc  separarint,  vel  ortum  slella;  abortu  Christi, 
dicentes  stellam  biennio  antc  natum  Christum 
apparuisse  Magis:  ita  S.  Augustinus,  Chrysosto- 
nuis;  vel  ortum  Christi  ct  stellaj,  ab  adoratione 
Magorum,  dicentes  Magos  ob  longitudinem  iti- 
neris ,  biennio  post  natum  Christum  appulisse  in 
Bethleem  ,  ibique  Christuin  adorasse.  Ita  S.  Epi- 
phanius  hb.  2.  hajresi  30.  contra  Ebionaeos,  et 
Auctor  imperfecti  liic.  Longeenim  verius  est  slel- 
lam  ortam  simul  cum  ortu  Christi,  ut  ejus  essct 
index,  ac  quasi  signifer  et  hiciier;  atque  Magos 
eodem  anno  quo  natus  esl  Christus,  scilicet  dc- 
cimoterlio  die  ab  ejus  nativitate  yenisse  in  Beth- 
leem  :  nec  enim  verisimile  est  Magos  visft  stelhi 
lam  potenter  i\  Deo  vocatos  et  excitatos ,  iler  lioc 
confecisse  vel  dislulisse  ad  biennium,  ait  Franc. 
Suarez ,  Baronius .,  et  alii ;  sed  Herodem  infantici- 
dium  hoc  a  se  animodestinatum  dislulisse  ad  an- 
num  sequentem,  ob  causas  quas  mox  afTeram. 
Hunc  sensum  exigit  plana  S.  Matthsei  narratio, 
praesertim  to  a  bimatu,  item  rcrum  post  adora- 
tionem  Magorum  faciarum,  ante  fugam  Chrisli 
in  iEgyptum,  congeries,  quie  non  potuit  paucis 
diebus  vel  mensibus  peragi.  Nam  post  alritum 
Magorum  Christus  fuit  praesentatus  in  templo 
Hierorolyma;  quadragesimo  ab  ortu  die,  scihcet 
die  secunda  Februarii,  quando  Ecclesia  hoc 
mysterium  recolitper  feslumPurificationis.  Inde 
Christus  revcrsus  est  in  Gahloeam,  ac  habitavit 
in  Nazareth  :  ex  qua  tandem  fugit  in  yEgyptum, 
ut  patet  Lucaj  c.  2.  v.  22.  et  39 ,  qua^  omnia  plu- 
rcs  liebdomadas,  imo  menscs  exigcJ^ant. 


MATTri/EUM.  Cap.  II. 

Huic  sententioe  favet  quod  Nicephorus  lib.  i, 
cap.  IZi.  etCcdrenusin  Compendio  Histor.  scri- 
bunt  sanctum  Joanncm  Baptistam  ob  hanc  He- 
rodis  pcrsecutionem  fugisse  in  descrtum ,  cum 
csset  bimulus,  hoc  cst,  cum  ageret  secundum 
ajiatis  annum,  sed  necdum  eumdem  explesset : 
Baptista  enim  scx  mensibus  ante  Christum  natus 
est,  quarein  infanlicidio  erat  meusium  viginti 
et  unius.  Unde  Niccphorus  1.  1.  Histor.  cap.  lU. 
ait  :  Joannes  annum  cum  dimidio  agebat,  ci  cuin 
matre  Elisabetlia  in  spelunca  quadam  montana  sal- 
vus  conservabatur ,  fortasse  Herodis  sunguinariam 
cffugicns  manum. 

Rursum  quod  Macrobius  ait,  non  d  bimaiu,  sed 
intra  bimatum  infantes  ab  Herode  cssc  occisos  : 
intra  bimatum  autem  sunt,  qui  quindecim  sunt 
mensium.  Ad  Uxc  Lucius  Dexter  in  Chronico  : 
Jnno  tertio  Christi,  ait,  ui'bis  Boma;  754,  Ucrodes 
universos  pueros  in  Bethleemitica  regione  necat. 
Fuit  enim  tertius  annus  ab  ortu  Chrlsti,  inchoando 
annum  a  die  prima  Januarii  :  hinc  enim  lit,  ut 
Christi  nalivitas,  qua?  contigit  in  Decembri 
anni  pra3cedentis,  terlium  annum  efRciat,  cum 
ahas  biennium  integrum  non  Ikixerit  ab  ortu 
Christi  usque  ad  infanticidium. 

Quseres,  cur  Hcrodes  distuht  infanticidium 
usque  ad  secundum  annum  ab  ortu  stellae  et 
Christi.  Respondetur  primo,  ut  sensim  magis  se 
de  Ghristi  ortu,  persona,  parentibus,  loco  in- 
formaret.  Ita  Glossa.  Rursum,  quia  omnes  qua;- 
sivit  modos  ad  vitandam  crudeHtatis  invidiam, 
ut  solum  Christum  posset  invenire  et  occidere, 
ut  innuit  hic  MatthaBus  vers.  13.  Ita  S.  Augusti- 
nus  lib.  2.  de  Consensu  Evang.  cap.  12.  et  Abu- 
lensis  hic. 

Secundo,  quia  ut  docent  Euthymius,  D.  Tho- 
mas,  et  Lyranus,  Herodes  sub  finem  vitae  accu- 
satus  ab  Arabibus  apud  Augustum  Caesarem,  ejus 
indignationem  incurrit,  adeo  ut  Augustus  ejus 
legatossemel,  iierumettertio,  nequidem  ad  al- 
loquium  admiserit:  tandcmtamen  mira  arte  He- 
rodes  Caesarem  placavit,  uti  narrat  Josephus 
]ib.  17.  Antiq.  c.  7.  etseq.,  tumque  veniam  occi- 
dendi  infantes ,  ut  videtur,  ab  eo  peliit  etimpe- 
travit,  qua  in  re  non  parum  culpandus  cst  Au- 
guslus,  quodveniam  hanc  dederit.  Ita  Rupert. 
lib.  1.  de  Victor.  cap.  2. 

Tertio,ca3dem  distuht,  ut  modum  certum  in- 
veniret  omnes  infantes  occidendi,  ne  quis  a  ma- 
tre  absconderetur,etnecemevaderet.  UndeAbu- 
lensis  censet  Herodem  prius  conscribi  jussiss<; 
parvulos  cum  nominc  et  aHale  cujusque,  ac 
juxia  catalogum  singulos  evocasse.  cumque  om- 
nes  evocati  simul  essentcongregati,  omnes  oc- 
cidisse  :  congregati,  inquam,  non  in  uno  loco, 
v.  g.  in  foro  Bethleem,  sed  in  singulis  ejus  pagis, 
aut  vicis ;  unde  ad  singulos  misit  carnifices,  qui 
quaerercnt ,  colligerent  et  occidercnt  linfantes  , 
uti  docct  hic  S.  Malllia;us.  Porro  facile  id  erat 
apud  Judscos  ,  qui  hbros  genealogiarum  conscri- 
bebant  exactissimos ,  ut  sciretur  quod  Messias, 
quem  expectabant ,  ex  tribu  Juda  foret  natus  , 
juxta  oraculum  Jacob  Genes.  48.  Hinc  in  circum- 
cisione  cujusque  infantis ,  ejus  nomen  ,  diem 
nativitatis ,  et  parentes  in  Ubros  lioscc  refere 
bant ,  sicut  modo  Parochi  eadem  conscribunt  in 
Baptismo  parvulorum. 


COM:,liiNTAiiIA  IN  MA 
Sanclus  Anloainus  ccnsct  Ilcrodcm  insiituissc 
festum  puerorum  ,  et  jussissc  iit  malrcs  omncs 
parvulos  bimulos  ad  sc  aflcrrcnt  ,  quasi  prie- 
mium  acccpturos.  Ca;lerum  Ilcrodcs  pcr  caedcm 
hanc  ,  licct  ignorans  ,  infantes  summo  affccit 
beneficio  ,  quia  dum  cos  pcrderc  curat  ,  mc- 
liorcm  vitam  cis  procurat,  uii  doc(;t  S.  Chry- 
sostomus  ,  csto  pra^tcr  mcnicm  ci  inteiilioncm 
suam. 

Porro  Ilcrodcs  ab  Augusto  obtinuit  facultatcm 
ircs  suos  filios  ,  scilicct  Alexandrum  ,  Aristo- 
bulum  ct  Antipatrum  occidcndi  :  undc  duos  pri- 
mos  anterius  necavil;  Antipalruni  vcro  paucis, 
pula  quinquc  dicbus  antc  mortcm  suam  ,  qutc 
contigifsub  Pasclia  anno  rcgni  cjus  37,  ait  Jose- 
phus  lib.  17.  Aniiquit.  cap.  10.  11 ,  quando  ct  in- 
fantcs  occidit.  Id  discimus  cx  Macrobio  ,  qui 
lib.  2.  Saturnal.  cap.  10.  intcr  jocos  Augusii  hunc 
recenscl  :  Curn  audisset  ,  inquit  ,  inter  pueros  , 
ijiios  in  Syria  Ilcrodcs  rex  Judccorum  inlra  bima- 
tum  jussit  inlcrfici  ,  filium  (juoque  cjus  occisum  , 
ait  :  Mclius  cst  Ilcrodis  porcum  cssc  quam  filium; 
ijuia  Juda-i  porcos  non  niaciabant :  illorum  cnim 
vclut  animalium  immundcrum  csus  crat  cis  vc- 
titus  ,  Lcvit.  11.  Hunc  cnim  Ilcrodis  fiiium  fuissc 
Antipatrum  docet  Joscphus  :  si  enim  fuissct  par- 
.\  ulus  ,  ct  bimulus  ,  liunc  ulique  Hcrodes  non 
occidissct ,  scd  rcgni  sui  haercdcm  et  succcsso- 
rcm  jam  scucx  oplasset. 

Ex  dictis  colligilur  ,  infantcs  ab  Herode  occisos 
fuisse  sub  Pascha ,  dccimo  quinto  circitcr  mcnse 
ab  ortu  stella!  ct  Christi:  Ecclcsia  tamen  cclcbrat 
corum  festum  mox  a  Nativitate,  quia  proplcr 
Christum  fucre  occisi  ,  ut  Naiivilatcm  Christi 
iisdem  condecorct  ct  cxoriict  :  licet  noslcr  Bar- 
radius  et  Emmanucl  Sa  ,  illo  ipso  dic  anno  rc- 
dcunlc  ipsos  occisos  cxislimcnt  ,  quo  Ecclcsia 
eorum  fcslum  ccle])ral.  Infanlcs  ergo  ab  Hcrodc 
occisi  sunt ,  cum  Chrislus  agerct  annum  ajtalis 
secundum  in  vcrc  ct  Martio  :  quo  tcmporc  olim 
quoquemortuafuiiriachclcorum avia.  Gcnes.  35. 
v.  16.  Sub  idcm  lcnipus,  scilicct  quinio  dic  antc 
morlem  suam,  niandavit  Ilcrodcs  occidi  lilium 
suum  Antipatrum  ,  quasi  sibi  suoquc  rcgno 
msidiaiitem. 

Eodem  tempore  concilium  magnum  Judajo- 
riim  ,  quod  Sancdrim  diccbatur  ,  sustulit  ;  ac 
plurcs  PharisDBOs  quod  cum  nollent  rcgcm  agnos- 
cere  ,  intercmit;  cetcri  coacti  sunt  ipsi  juramcn- 
tum  praistarc.  Ad  hoc  eum  juv-it  cjus  soccr  Simon 
Bocthi  fiHus  ,  ab  co  faclus  Pontifcx,  ct  licbant 
hajc  conscio  Ouintilio  Varo  Syri;e  Praesidc  ,  Ilc- 
rodis  amico.  Undc  omncs  primorcs  Juda;orum 
in  carccrcm  conjiccrc  non  cst  vt- ritus  ,  cosquc 
occidisset ,  si  diulius  vixissct.  Inslanlc  vcro  sibi 
mortc,  jussit  sorori  sua5  Salomas ,  cjusquc  marito 
Alcxaj  illos  omncs  occiderc  :  Ut ,  iiuiuit ,  Judwi 
vel  inviti  coganlur  lugerc  morlein  mram ,  ctim  suo.s 
occisos  lugcbunt.  Vcrum  Salonu"  milior,  co  mor- 
luo  jirimorcs  c  vinculis  solvit ,  ct  libcros  ilomuui 
dimisit.  Ita  Josc|)hus  ,  Josippus,  Euscbius  ct  alii. 
Vide  Joscph.  17.  Antiq.  cap.  8.  cl  seq.  et  Eusc- 
bium  lib.  1.  Histor.  <:.  i). 

Opinantur  nonnuUi  cx  Apocal.  cap.  IJi.  v.  1. 
•nfanics  ab  Ucrodc  occisos  fuisse  numcro  ItiU. 

t<M\M  I  .     .V    !..\!M»)E.    TCV.    Vlll. 


TTH^UM.  Cap.  L'.  73 

millia  :  tot  cnim  ibidcm  visa  sunt  a  Joanne.  Vi,-- 
rum  S.  Joanncs  loquitur  dc  Virginibus  ,  qui  Anti- 
christi  libidini  ct  pcrscculioni  usquc  ad  mortcm 
ct  marlyrium  resislcnt ,  non  vero  loquitur  dc 
nostrjs  ab  Hcrode  occisis  :  ncc  crcdibile  cst  in 
locotamparvo,  qualiseratncthlehem,  fuissel^i. 
inillia  parvulorum  ])imulorum  temporc  Herodis. 
Vcrisimilius  cst  quod  habent  Abyssini  in  suo 
Blissa;  canonc,  infantcs  ab  Herodc  occisos  fuissc 
numero  quatuordccim  millia.  Iia  noster  Salme- 
ron  ,  Franc.  Lucas  ct  Gcnebrardus  lib.  2.  Chro- 
nolog.  anno  Cln^isti  tcrtio ,  qiii  ct  addit  Grajcos 
cumdcm  numcrum  in  siio  Calcndario  cxprimcre. 
Vcrisiniilc  cst  cnim  Ilcrodcm  suspicacissimum 
jiississc  carnilicil)us  ,  ut  locum  ii  Scribis  indica- 
tum  C  putr.  Bcthlclicm  )  a;quc  ac  tcnipus  orlus 
slclla;  anipliarent,  idcoquc  carnifices  plures  oc- 
cidisse,  quam  vcllocus,  vcltcmpusslclhcpraicisc 
posccbat,  ncullomodo  Christuscvadcrct;  quam- 
quam  adluic  in  loco  lam  cxiguo  diflicilc  sit  inve- 
nirc  l^.  millia  infaniium  ;  ncc  cnim  tot  Piomae  , 
Ncapoli,  Mcdiolani,  aliisquc  magnis  in  urbibus 
rcpcriuntur. 

Nota  primo  ,  hos  infantes  al)  Ilcrodc  in  odium 
Christi  occisos  vcrc  cssc  Mart\rcs  ,  ac  ut  talcs 
al)  Ecclcsia  coli  ct  fcsto  cclcbrari ,  idquc  com- 
nuuic  cst  omnibus  infanlibus  ,  qui  in  odium 
(idci  trucidaniur  cx  graluila  ct  li!;crali  Dci  ordi- 
natione. 

Unde  sequitur  martyrium  cx  opcre  opcrato  jus- 
tificarc  (pcr  illudcnim  parvuli  illi,  qui  nccdum 
crant  circumcisi  purgabantur  a  pcccatooriginali, 
ct  justificabantur )  ac  idcm  opcrari  ,  quod  opc- 
ralur  Baplismus.  Ita  passim  Palrcs  ct  Doclorcs 
in  U.  distincl.  6,  inio  Eccbsia  lota  ,  ut  dixi.  Vide 
S.  Bcrnardum  scrui.  dc  Innoccutibus.  Hinc  Doc- 
torcs  trcs  classcs  marlyrum  slaluunt:  Prima  esl 
horum,  qui  opcrc  ac  voluntatc  sunt  martyi^es, 
qualcs  sunt  adulti  ,  qui  voluntaric  mortcm  i\ 
tyranno  pro  Chrislo  illalani  suscipiunt.  Sccunda 
corum  ,  qui  solo  opcrc  sunt  martyrcs  ,  (|ualcs 
suut  infantcs,  qui  pro  Christo  occiduntur.  Tcrtia 
corum  ,  qui  sola  volunlalc  ,  ut  (lui  optant  mar- 
tvriinn  ,  uti  optabat  S.  Eranciscus  ,  qui  idcirco 
pVorcclus  cst  ad  Soldanuin  .Kgypli  :  scd  hic  vi- 
dcns  cum  virum  sanclum,  noluit  cumoccidcrc. 
Unde  caruit  ipsc  rcalis  martyrii  laurca.  Hi  crgo 
infanlcs  fucrc  cruorc  laclco  loti  ,  ait  sanctus 
Cyprianus.  Quocirca  sanclus  Augustinus  scrm. 
de  Innoccntibus:  O  parvuli ,  ait,  dcvestra  corona 
dubitet  ,  qui  parvuiis  baptisnum  prodesse  non 
putat. 

Nota  sccundo  miram  Dci  providcntiam ,  qua 
primo  Bcthlchcmitas  punivil  stragc  pucronun  , 
co  quod  ipsi  B.  Virgincm  pucrpcram  ct  pucrum 
Jcsum  hospitio  non  cxccpisscnt ,  scd  cocgisscnt 
stabulum  adirc  ,  ibiquc  parcrc.  Sccuiulo  ,  qiia 
pucros  pcr  lianc  caHlcm  launw  martyrii  dcco- 
ravit.  Tcrtio  ,  qua  fccit  ut  Christus  pcr  fugain  in 
yEgyptiim  cvadcrct ,  ct  pcr  canlcm  hanc  magis 
orbi  innotcsccrct  ,  qua  rc  portcndcbalur  Kcclc- 
siam  Dci  pcr  furorcm  crudclitalis  i  pcrscqucntium) 
augcri,  ait  S.  Lco  scrni.  6.  dc  Epii^lian. ,  quomam 
in  suppliciis  ct  mortibus  bealorum  martyrum,  qui 
putabantur  minui  numcj-o ,  multiplicabantur  exem- 
plo.  Quocirca  sangiiis  Marfyrum  scmcn  est  Chris- 
tianorum  .  uli  nolat  Tcrluilianus  iu  finc  Apolog. 


%  COMMCNTAaiA  IN  MA 

Porro  Chrislus  (lua  homo  ,  licet  infans  .  iilc- 
batur  tamen  raiione;  quare  rcvclanie  Vcrho  sibi 
unito  ,  hanc  parvulorum  propter  sc  siragcni  in- 
timopiclatis  aneclu  dolehat,  eisque  el  parcnlihus 
eorum  compatiehalur ,  spiritu  vero  exuha!)at  de 
eorum  marlyrio  et  gloria  :  quare  illos  qnasi  ad- 
venius  sui  primilias  ,  primasque  gralirc  suaj 
viclimas  Deo  Patri  ofTerchat. 

Nota  icrlio  justam  in  Hcrodem  infanticidam  , 
et  quantum  in  ipso  erat ,  Chrislicidam ,  Dci  vin- 
dictam.  Nani  ipsc  post  quinque  dies  ah  infanti- 
cidio ,  fci)ri ,  tussi  ,  dyscntcria  ,  hydrope  ,  po- 
dagra  ,  phlhiriasi  (morbopediculari),  pulrcdinc 
verendorum,  aslhmalc  elfoelorc  intolcrahili  per- 
cussus,  animam  iruculcniam  exhalavit,  adco  ut 
ipse  seipsum  occidcrc  conalus  fucrit.  Fihi  cjus 
non  ad  rcgnum  ,  scd  ad  rcgni  pariicuLim  dum- 
taxat  (juasi  tclrarcha)  fuerc  admissi ,  cit  infcH- 
citor  pcrierunt.  Tola  quoque  cjus  posieritas  licct 
numcrosissima ,  inlra  centum  annorum  spatium, 
paucis  dcmptis  ,  consumpta  interiit,  lUi  narrat 
Joscph.  lih.  17.  Antiquit.  c.  8.  ct  sequcnt.  qui 
et  addit  omncs  censuissc  hanc  essc  justam  Nu- 
minis  vlndiclam.  Sic  eicx  Joscpho  Eusehius  lih.  1. 
Hist.  c.  8. 

AUegoricc  infanles  occisi  ah  Hcrodc  suh  Pas- 
cha  quasi  agni  Paschales  ,  lypus  fuere  Chrisii  , 
qui  post  32.  annos  ahHerodc  ,  fiiio  hujus  Herodis 
infaniicidae  ,  illusus  ,  et  ii  Pilato  in  Paschate  cru- 
cifixus ,  semctipsum  quasi  agnum  et  victimam 
Paschalem  ,  pro  salute  mundi  Deo  Palri  obtulit. 
Audi  S.  Augustinum  serm.  8.  de  Sanctis  ,  qui  est 
primus  de  Innoccntihus  :  Nascente  Christo  luctas 
ccepit ,  non  ccelo  ,  secl  mando.  Indicitur  matribus 
lamentatio,  Angelis  exultatio  ,  et  infanlibus  trans- 
migratio.  Deus  est ,  quinatus  est ;  innocentes  illi 
debentur  victimce  ,  quia  venit  damnare  mu7idi  ma- 
titiam.  AgneUi  debent  immolari ,  quia  agnus  fu- 
turus  est  crucifigi ,  qui  tollit  peccata  mundi ;  sed 
oves  ululant  matres ,  quia  agnos  perdunt  sinevoce 
balantes.  Grande  mariyrium ,  crudele spectacuUm. 
Et  Prudentius  in  Hymno  Epiphan. : 

Vos  prima  Clirisli  viclima  , 
Grex  immolatorum  tener  , 
Aram  anle  ipsam  simplices  , 
Palma  et  corona  luditis. 

lidcm  praclusere  et  exemplum  dcdere  omnihus 
mariyribus ,  quoUhet  seculo  pro  Chiislo  usque 
ad  mortem  generose  certaturis.  Unde  S.  Lco 
serm.  8.  de  Epiphan.  :  In  stellce  fulgore ,  ait ,  Dei 
gratia  ;  et  in  tribus  viris  (  Magis  )  vocatio  Gen~ 
tium ;  et  in  rege  impio  crudelitas  Paganorum  ;  et 
in  occisione  infantium  cunctoram  Martyrumforma 
pracessit.  Si  enim  infantes  teneri  juguhitionem 
pro  Christo  paliuntur ,  quidni  eamdcm  pro  eodcm 
patiantur  fidcles  adulli  et  rohusti  ?  Quod  enim 
censent  aliqui  usum  ralionis  infantibus  fuisse  ac- 
celeratum ,  eosque  ehcuisse  actum  fidei  ,  cre- 
dendo  in  Christum,  ct  martyrii,  suscipiendo  mor- 
tem  pro  Christo ,  temere  et  frivole  dicitur.  Extat 
tameu  idipsum  in  serm.  quodam  de  Innoc.  qui 
S.  Chrysostomo  trihuitur  ;  sic  enim  ait  :  Fiunt 
interea  pueri  sine  Magistro  diserti ,  doctisine  doc- 
tcrre  ,  periti  sine  eruditione.  Agnoscunl  Christum  , 
prcBdicant  Dominam ,  non  quem  persuasio  hamana 
docuerat ,  sed  quem  divinitas  innocentibus  inspi- 


TTH;EUM.  Cap.  II. 

rabat.  Verum  falso  liic  sermo  ascrihiturS.  Chry- 
sostomo ,  nam  S.  Chrysostomus  hic  homil.  U. 
diserle  contrarium  asseril ;  verha  ejus  mox  suh- 
jiciam.  Jam  si  in  parvulis  passio  propter  Chris- 
tuminvoluntaria,  et,  utila  dicam,  invita,  parvu- 
lis  uiiquc  reluctaniihus  ,  adeo  accepta  fuit  Deo  , 
ui  illam  icstimarit  mariyrium  ,  ac  palicntes  in- 
fantes  laurea  marlyrii  coronaret  ,  quid  faciet 
passio  voluntaria  ,  qua  quis  cupit ,  imo  ambit 
mulia  paii  ct  mori  pro  Christo  ? 

Symbolice  ,  pucri  in  vcrc  ab  Ilerode  occisi 
fuere  quasi  vcrni  fiorcs  ,  b  tcrra  Bethlehemitica 
solis  justiliaj  radiis  tepefacta  producli,  et  Christo 
Nazareno,  id  cst ,  ilorido  oblati.  UndcPrudentius 
in  Hymno  Epiphan.  et  ex  eo  Ecclcsia  in  Ollicio  : 


Salvetc  ,  ait ,  flores  marlyruni , 
Quo»  lucis  ii)so  in  liminc 
Ciirisli  inseculov  suslulit  , 
Ceu  lurbo  nasceiiles  rosas. 


Et  S.  Augiistinus  serm.  2.  dc  Innocent.  :Quam. 
feiiciler  nali ,  ait ,  quibas  in  ipso  nascendi  limine 
(tterna  vita  obviam  venit  ?  Et  serm.  3  :  Jure  Inno- 
centcs  dicuntur  martyrum  flores  ,  quos  in  medio 
frigore  infidelitatis  exorlos  ,  velut  //rimas  erum- 
pentes  Ecclesice  gemmas  ,'  qucedam  pruina  persecu- 
tionis  dccoxit.  Et  S.  Chrysostomus  serm.  k  :  In- 
fantia,  ait ,  passionis  ignara  palmas  martyrii  ra- 
puit ,  et  coronas.  Veri  isti  sunt  gratice  martyres  , 
confitentur  tacentes  ,  ncscientes  pugnant ,  vincunt 
inscii ,  moriuntur  inconscii ,  ignari  tollunt  pal- 
mas  ,  coronas  rapiunt  ignorantes.  Hosce  ergo 
parvulos  Dcus  prius  facit  quasi  triumphare  , 
quam  viverc  ;  prius  eos  coronis  ornat ,  quam 
memhris. 

Tropologice,  Christus  amat  infantes ,  id  est , 
parvos  ct  humilcs ,  talcsque  evehit  ad  summam 
graliam ,  itno  ad  martyrium.  Hinc  ipse  ait :  Qui- 
cumque  humiliaverit  se ,  sicut  parvulus  iste  ,  hic 
major  est  in  regno  coclorum.  Matth.  18.  U.  Audi 
S.  Leonem  scrm.  7.  in  Epiphan.  :  Vnde  tota  ,  di- 
lectissimi ,  Christiana  sapienticc  disciplina  non  in 
abundantia  verbi ,  non  in  astulia  dispatandi,  neque 
in  appetitu  laudis  et  glorice  ,  sed  in  vera  et  votun- 
taria  humilitate  consislit ,  quam  Dominus  Jesus 
Christus  ab  utero  matris  usque  adsupplicium  crucis 
pro  omni  fortitudine  et  elegit  et  docait.  Et  mox  : 
Amat  infantiam  ,  quam  primum  suscepit  et  animo 
et  corpore.  Amat  Christus  infantiam  humilitatis 
magistram,  innocentice  regalam,  mansuetudinis 
formam.  Amat  Christus  infantiam,  quce  majorum 
dirigit  mores  ,  ad  quam  senum  recLucit  cetates ,  et 
eos  adsuum  inclinat  exemplum  ,  quos  ad  regnum 
subtimat  ceternum.  Et  anterius  :  Tota  victoria 
Salvatoris  ,  quceet  diabotum  superavit  et  mundum, 
humililate  est  concepta ,  kumititate  est  confecta. 

17.  etl8.  TUNC  ADIMPLETUM  EST,  QUOD  DICTUM  EST 

PER  Jeremiam  Propiietam  dicentem  :  VOX  IN  Rama 

AUDITA  EST  ,  PLORATUS  ET  ULULATUS  MULTUS.  RA- 
CIIEL  PLORANS  FILIOS  SUOS  ,    ET  NOLUIT  CONSOLARI, 

QuiA  KON  suNT  ]  Quia  scilicet  occisi  ab  Herode 
interierunt  quoad  corpus  ,  nam  quoad  animam 
erant,  qui  inoeternitatem  afferebantur ,  ait  sanctus 
Hilarius ;  locum  hunc  explicui  Jeremiae  cap.  31. 
V.  15.  Vidc  ihi  dicta.  Ploratus  hosce  matrum  gra- 
phice  depingit  S.  Augustinus  serm.  1.  de  Inno- 


COMMExNTARIA  IN 

cent.  et  taDdcm  concludit  :  Misccbalur  lamen- 
tatio  matrum ,  et  ad  coeLum  transibat  obLalio 
parvulorum. 

Tropologice  :  plangit  Rachcl,  id  cst,  ovis  neccm 
agnorum  [liaclicL  enim  IIeJ)r.  signilicat  ovcm), 
sed  plaudunt  Augdi,  imoetparvuli,  quia  anima; 
parvulorum,  quasiagnorum,  adsocietatem  trans- 
ibant  Angciorum.  Uiido  S.  Augustinus  serm.  3. 
de  Innoc. :  Eccc,  ait,  profanas  liostis  nunquam  bea- 
tis  parvulis  tantum  prodesse  poluisset  obsequio , 
quantum  profuit  odio.  Causam  suiKlit  :  Siquidem 
ante  vilcc  perpclu(e  adepli  sunt  dignitatem,  quam 
usuram  prwsentis  accipcrent ,  etc. ,  quia  incipientis 
vitce  primordiis,  ipse  eis  occasus  initium  gloriw 
dedit ,  qui  praisentis  terminum  imposuit.  Nasccndo 
orgo  mortui  sunt  mundo,  et  moriendo  vivcre 
ccepere  coelo.  Infanlilius  hiscc  igitur  proprie 
compelit  illud  S.  Pauli  :  Spcctaculum  {Gra;ce 
9ii«Tpo-j,  id  cst,  Iheatrum)  facli  sumus  mundo ,  et 
AngeLis ,  et  Iwminibus.  1.  Corinth.  h.  9.  q.  d.  In 
circo,  in  amphithcatro ,  al)  omnihus  spectamur 
quasi  pioOdvaxoi,  gladiatorihus,  hcstiis  ct  fcris 
ohjecti. 

Uhi  advcrte :  hoc  infanticidio  voluit  Deus  quasi 
in  sccna  nos  docerc,omnem  Christiani  vitam 
a  puero  usquc  ad  mortcmessc  continuamperse- 
cutionem,  cruccm  et  mortcm,  ac  foriitudincm 
ct  virtutcm  Christiani  magis  consistere  in  ardua 
patiendo,  quam  iu  agendo,  puta  in  constanti  pa- 
tientia  magis,  quam  in  pugna  :  difficilius  enim 
est  pati,  quam  agcre  et  pugnare  :  Fortia 
agere,  ait  illc,  Romanum  est ;  fortia  pati ,  Chris- 
tianum,  Cln-istus  pro  nohis  paticns  :  Corpus 
meum  ,  inquit,  dedi  percutientibus ,  et  genas  meas 
veLlenlibus  :  faciem  meam  non  averti  ab  increpan- 
tibus ,  et  conspuentibus  in  me.  Isaiai  50.  5.  Parvuli 
vicissim  pro  Cliristo  memhra  sua  dedere  lace- 
randa  carnificihus.  Idem  faciat  Christianus ,  ut 
corpus  suum  pra^dae  det  Dco ,  et  pro  Deo  mor- 
his,  lahorijyus,  tormcntis  quihuslihet.  Id  lecit 
S.  Eusehius  Vcrccllensis  Episcopus,  qui  ad  suos 
scrihit  :  Ego ,  ait ,  corpus  meum  in  prcedam  dedi 
Arianis.  Unde  ah  cis  excarniQcatus  gloriosus 
ChristiMartyr  et  Homousii  usque  admortempro- 
pugnalor  occuhuit.  Celehrat  Ecclesia  hiinc  fidci 
pugilem  et  hcrocm  die  15.  Deccmhris.  Vere 
S.  Fulgentius  de  Epipliania  :  Ad  Iwc ,  ait,  per- 
misit  Dcus  Jlerodem  infantes  occidere  ,  ut  ilLos  de 
Herode  faceret  triumphare.  S.  Cyprianus  lih.  6. 
epist.  6.  ad  Tibarit. :  Aitas  ,  ait,  necdum  habiiis  ad 
pugnam,  idonea  extitit  ad  coronam.  Et  mox  : 
Filius  Dei  passus  cst ,  ut  nos  fitios  Dei  efficeret ;  et 
fllius  hominis  pali  non  vult ,  ut  esse  Dei  filius 
perseveret ? 

19.  Defuncto   autem  Hebode,    ecce   Angelus 

DOMIM  APPAnUIT  IN  SOMMS  JOSEPII  IN  ;EgYPTO. 

20.  DlCENS  :  SURGE,  ET  ACCIPE  PUEIVUM  ET  MATREM 
EJUS  ,  ETVADE  VN  TERRAM  ISRAEL  :  DEFUiSCTI  SUNT 
ENIM,    nui  QU^EREnANT  AMMAM    PUERl  ]    DefunClU 


MATTHyEUM.  Cap.  II.  75 

licetBaronius  putet  Christnm  rediissc  (.x  /Egypto 
anno  a;iaiis  nono ,  Ammonius  septimo  ,  Jahsc- 
nius  quinto.  VidePercrium  lib,  11.  in  Danielera 
quajst.  5. 


Qui  QUiEREBANT  ANiMAM  PVEni]  Puta  Hcrodcs , 
ejusque  filii  Aristobulus,  Alexanderet  Antipater, 
qui  ainhientcs  regnum,  ideoque  conlra  patrcm 
(consequcntcr  ctcontra  Messiam,  ut  videtur)  , 
coiijurantcs  cum  Scribis  et  Pharisajis  eis  faventi- 
hus ,  ah  Hcrode  inlerfccli  sunt,  teste  Josepho  lih. 
17.  Antiq.  c.  8.  et  sequent. 

21.  Qtl  CONSURGENS,  ACCEPIT  PUERUM  ET  M.VTREM 
EJUS,   ET  VEMT  IN  TERRAM  ISIIAEL. 

22.AUDIENS  AUTEM  QUOD  Archelausregnaret  (noii 
ut  rex ,  sed  ut  tetrarcha )   i.\  Jud.ea  pro  Herode 

PATRE  SUO,  TIMUIT  ILLO  IRR  :  ET  ADMOMTLS  I>"  SOM- 
MS,     SECESSIT   IN    PARTES  GaLIL.EEJ    AngcluS   JO- 

sepho  dixerat  :  Fcule  in  terram  Israel.  Josephus 
Judajam  intellexit,  quia  ha^cerat  potiorpars  tcrrae 
Israel,  ac  in  ea  erat  tcmplum  :  iilud  ergo  adire 
cogitahat ,  ut  Dco  pro  felici  reditu  gralias  agcret, 
pricsertim,  quia  Dci  jussu  masculi  omnes  Hebrtci 
ler  singLilis  annis  debebant  adire  templum,  Exodi 
23.  17.  Unde  S.  Augustinus  lib  2.  de  Conscnsu 
Evang.  cap.  9  ;  et  ex  eo  Glossa  :  ^on  detcrminat 
(  Angelus) ,  inquit,  in  quam  partcm ,  ut  ad  dubi- 
tantem  iterum  revcrtatur  :  quiavero  non  distinxe- 
rat ,  Joseph  intcLlcxit  Judceam,  qucB  dignior  est 
purs  regni :  putavit  enim  tali  pucn-o  rwn  nisi  Jlie- 
rosolymis  habitandum .  Angelus  vero  GaLiiceam  in- 
tcLLexit. 

Porro  Joscph  sccessit  inGalikcam,  hcet  illi 
pivccsse  sciret  Herodcm  Antipam,  Archelai  fra- 
trem;  tum  quia  Archclaus  amhitiosior  erat  et 
sa;vior  quamAntipas,  idcoque  ah  Augusio  pul- 
sus  est  in  cxilium;  lum  quia  infanticidium  He- 
rodis  Ascalonitic,  qui  patcr  erat  Archelai  et 
Anlip*  ,  contigcrat  in  Judaca  ,  puta  inBethleem. 
Unde  illius  menior  erat  Archelaus,  ac  facile 
intcllexisset  Cliristum  rcduccm  in  Judanim  eva- 
sisse  infanticidium,  idcoque  eum  ad  neccm  rc- 
vocasset. 

Ut  historiam  hanc  plene  et  ab  ovo,  ut  dicitur , 
inlclhgas,  nola  ex  Josepho,  lib.  10.  Antiq.  c.  10. 
ct  seq. :  Mortuo  Herode  anno  regni  sui  37,  cuiii 
duo  ejus  filii  supersiitcs  Archelaus  et  Hcrode> 
Antipas,  qui  Christum  in  Passione  veste  alba 
indutum  iilusit,  de  regni  successionc  inter  se 
contcnderent,  Auguslus  Cicsar  htem  hanc  deci- 
dendam  commisit  Caio  Ciesari,  suo  ex  Juha  filia 
nepoti ,  qui  litem  sic  dccidit,  ut  ncutri  regnum 
adjudicarct,  scd  illud  in  quatuor  tetrarchias  dis- 
sectum,  quatuor,  non  rcgil)us,  scd  tctrarchis 
administrandum  assignaret  :  nimirum  Judapam 
Archelaotradidit;  Galiilieam  Antipa; ;  Trachoni- 
tidem  tertio  eorum  fratri  Plulippo ;  Abilinam  Ly- 
sania;,  ut  patet  Lucic  3.  1.  Cuni  crgo  S.  Maliha>u.< 
ail,  quod  Archelaus  regnarct ,  intelUgc,  iion  ut 
rex,  veluthahcns  iilulumrcgis,sed  uttctrarcha 


EINIM,    QHI   Qli;EnEBANT  AMMAM     PUERI  J     DCIUnClUS        »«-»,' v-i  "t  """v-i.c    in,uiuiii  i  «.510  ,  ^v-^  ^a^  v> >,..- 

est  Herodes  paucis  dicbu«  post  caHleni  Aniipatri,     ^1^^  toparclia ,  cum  spe  tamen  regni  et  nominis 
aitJoscphus,  ac  conscquenter  et  infantum  ,  ut     ''^'Sii,  si  bene  se  gereret ,  ilhdataet  pi'omissaab 


liquet  cx  Macrobio  :  quare  Christus  non  vide- 
lur  hiesisse  in  i^Egypto  ulira  hiennium  ;  nam 
<'0  non  ivit ,  nisi  uno  anno  ante  niortcm 
llerodis,  ct  post  cam  slalim  Archclao  Hero- 
dis  filio  Romam  profecto,  et  mox  inde  re- 
(ieunte  ac  rcgnante ,  rediit,  ut  h?c  dicitur.  Ita 
Onuphr.  Panuinus  in  Fastis,  ct  ante  eum  S.  Epi- 
phaniHshoeresi  78.',  Nicephorus  lib.  1.  cap.  IZi. 


Augusto 


Cccsare. 

Porro  Archelaus  post  novem  annos  siiac  te- 
trarchix' ,  oh  malum  rcgimcn  pulsus  est  in  cxi- 
lium  anno  37.  ab  Actiaca  Vicioria  ,  et  septennio 
antc  mortem  Augusti.  Ita  Josephus ,  Eusebius  , 
Zonaras,  Beda,  Havmo,  Abulensis,  Marianu*:, 
Scotus,  Salmeron ,  Scaliger,  Toletus  ,  Barrartius, 
ct  alii. 


COAIMRNTARIA  IN  MATTIl^UM.  Cap.  11. 


7G 

Archelaoincxilium  acio,  Aiigustus  .hulicicdedit 
[TaBSides,  qui  cam  nomine  suo  gubernarent.  Ili 
tres  fuere,  qui  seplem  annis,  scilicet  usque  ad 
morteniAugusli,  Juda-a;  pracfu(>runt.  Primus  fuii 
Coponius.qui  siuiulcum  Quirino  Syrioc  Proesidc 
confiscavitopcs  Archelai.  SecundusM.  Amhivius. 
Tertius  Annius  I\ufus.  Morluo  post  septem  annos 
Augusto,  iliisuccedensTiherius  Cajsar,  quarlum 
Syria-  Pracsidem  creavit  Valerium  Cralum,  ac 
posl  eum  Ponlium  Pilalum,  qui  Christum  cruci- 
fixit.  Pilalo  cx  ordine  succcsserc  Marcellus,  Cu- 
manus,  Claudius,  Felix,  Porcius,  Festus,  Alhi- 
nus  elFlorus,  suj)  quo  anno  Neronis  12.  amorlc 
Cliristi  35.  ca'[)eruntJudoeirehellare  nouianis,  ac 
niox  excisi  sunl  ii  Titoet  Vespasiano;  nam  quinto 
post  anno  dic  octava  Septemhris  Ilierosolyma 
capta  esl,  et  vastata  a  Tito.  Fuse  haec  narrat  Jo- 
seplius. 

llerodi  Anlipoc  veroTelrarcliiH  Galiloeajlandem 
fi  Ca^sare  concessum  fuilnomen  regis,  cumdia- 
demaie  ceterisque  insignihus  regiis.  Idem  con- 
cessum  fuit  Ilerodi  Agrippac,  qui  fuit  llerodis 
Anlipoe  (ex  Aristol)ulo  fratre ,  quem  olim  pater 
Herodcs  Ascalonita  occiderat) ,  nepos  ,  ejusque 
hlio  Agrippae  juniori,  qui  rex  permansil  usquc 
ad  excidium  Ilierosolymoc.  Unde  iiorum  trium 
in  Evangeliis  et  Aclis  crehra  est  mentio.  An- 
tipas  enim  Joannem  Baptisiam  occidit,  ct  Chris- 
lum  illusit.  Agrippa  senior  Jacohum  Aposloluni 
inleremit,  el  S.  Petrum  in  vincula  conjocit. 
Acior.  12.  Agrippa  junior  Pauli  auditor  fuit  et 
jude.x.  Act.  25.  et  seq. 

Ex  dictis  lux  magna  SS.  Mallhoco  et  Uucoc  affer- 
lur ,  ac  imprimis  clare  liquel  cur  Matthoeus  dicat 
Josephuni  scccssisse  in  Calilooam  metu  Archelai 
regnanlis  in  Judaja,  nc  scilicet  ipse,  oeque  ut 
pater  ejus  Herodes,  Christum  quasi  Regem  Ju- 
daeorum  quaereret  ad  necem.  Rursum,  cur 
Chrislus  nonnisi  duodcnnis  ascenderitin  Judoeam 
ad  lemphim ,  quia  scilicet  jam  Archelaus  ii  Coesare 
privatus  erat  tetrarchia  Judffiae,  et  pulsus  in 
exilium.  In  Archelao  autem  dcsiil  Herodis  slirps 
in  Judaea  regnare ,  a  quo  meluendum  erat 
Cliristo,  illique  successere  Proesides  Romani ,  a 
quihus  nil  Christo  erat  limcndum ,  utpoie  qui 
Clirisium  non  norant,  imonec  nomcn  ejus  au- 
dierant. 

2.3.  Et  VENIE.VS  lUBITAVITINCIVITATE  QTJ.E  VOC\- 
Tl'n  NazAUETH,  VT  ADIMPLERETCR  QrOD  DICTUM  ES>T 

TER  Propiietas,  quomam  NAZARiEus  fS.  Marcus  La- 
linos  imitatusc.  1.  26.  hahet  Na?a,:v;vo5 ,  ceteri  vero 
Evangelistu;  scrihunt  NK?wpato,-)  vocabitur]  Naza- 
reth  urhen)  ita  ex  S.  Hieronymo,  Eusehio,  Bro- 
chardo,  Saligniaco  et  aliis  descrihit  Adrichomius 
jn  descript.  Terrac  sanctae  pag.  2;il.  num.  73  :  Na- 
zaretli,  inquit,  quod  inlerpretatar  flos ,  palchraac 
florens  GaUlaicc  civilas  est  Capharnaani  urbisabja- 
cens ,  (Biiificata  supermontem,  qucm  coronce  instar 
ambit ,  duabus  leucis  a  monte  Tabor,  trium  autem 
dierum  itinere ab  J eruscdcm  distans.  lUc  beataMa- 
ria,  candens  flos  virginum,  nataest.  Uic  Christus 
Dominus  noster  et  Salvator ,  gloria  et  corona  nos- 
tra,  ut  flos  campi  (inquit  Uieronymus)  nasceretur 
in  flore  virtutum,  conceptus  et  educatus  est ,  ac  vi- 
ginti  quatuor  annis  habitavit.  Unde  et  cioitas  iuec , 
civitas  sua  et  patria  sua;  ipsc  vero  JSazarenus ,  sea 
Nazarceus  e.t  Galilceus  appellatus  est.  Sedet  nosqui 
nunc  (l  Christo  Christiani,  apud  veteres  quasi  op- 
probrio  ti  Dlcuarceo  [Sazarcei ,  et  a  Galiiceo  Galiloci 
dicebamur. 


Porro  Galilcea ,  ait  Rah.  ,  interpretatur  iransmi- 
gratio;  Nazareth  flos;  quo  enim  ardcntius  Ecclesia 
ad  ccelestia  trimsmigrat ,  eo  raagis  virtutum  flore 
abundat. 

Ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per  Propiie- 
tas;  quoniam  (idest,  quod)  Nazar.ijus  vocabitur] 
QuiaChristus  a  Nazareth,  uhi  conceptus^et  edu- 
catus  fuit,  cognominatus  cst  Nazarocus,  vel,  ui 
hahet  Marcus,  Nazarcnus.  Porro  vox  Nazarcth 
non  nominaiur  in  toto  veicri  Testamento;  undc 
nescimus,  an  per  litteram  T  zain  an  pcr  x  tsade 
scripta  fuerii.  Si  per  e«m  sci'ihatur  ,  hebr.  idem 
est  quod  sanctificata,  separata,  consecrata  :  si 
per  tsade,  idem  est  quod  llorida  vel  custodita.^ 

Oua^res,  a  quo  Propheta,  uhi,  et  cur  Christus 
vocatus  sit  Nazarenus?  varii  varia  aireruul.  Duo 
sunt  verisimiliora. 

Primum,  quod  Chrislus  dictus  sit  Nazaraius, 
he!)r.  -)nj  nazir  vel  nozcri  ptT  lilteram  zain,  id 
esl,  separatus, sanctus,  consecralus,  coronalus, 
i"eIigiosus,  quia  Chrislus  qua  homo,  scparalus 
ah  omni  alia  rc  ,  hypostaticc  tolus  fuit  unilus 
Verho  :  radix  enim  it:  nazar  significat  scpararc, 
consecrare,  coronare.  Unde  religiosi  vetcris  lc- 
gis,  qui  se  ii  vino  ct  seculo  separa])ant,  ac  Deo 
consecrahaut,  vocahajilur  Nazara>i,  ut  patct  Nu- 
mer.  6.  2.  et  seq.  Vide  ii)i  dicla  ;  Christum  autem 
fore  sanctum  et  Deo  consecratum,  omnes  Pro- 
phetae  pra^dixerunt,  ac  imprimis  Danicl  cap.  9. 
V.  24  :  Vngelur ,  ait,  Sanctus  sanclorum,  scilicel 
Christus ,  et  sic  Samson ,  qui  Christi  typus  extitit, 
fuitNazaraeus,  .ludic.  13. 7,  oeque  ac  Joseph,  Genes. 
49.  2.  Sicutenim  Joseph  post  carcerem  factus  csl 
princeps  vl^gypti;  sic  Christus  posi  mortem  fac- 
lus  est  princeps  mundi.  Ita  S.  AmJ)rosius  et  Ru- 
pertus ,  quos  citavi  Gcnes.  49.  2.  Verum  tamen 
est,  quod  hi  Nazanci  Grocce  vocaniur  NaCapatoi 
per«,  Christus  vero  uhique  vocatur  NK?wfKio>  per 
w,  ut  distinguatur  ii  Nazaraeis,  quod  ipse  non  ex 
voio ,  ut  illi ,  sed  ex  palria  Nazareth  dictus  sit  Na- 
zarceus.  Chrisius  enini  })ihit  vinum,  quod  vetitum 
erat  Nazarajis  ex  voio.  Ita  S.  Hieronymus  hic  et 
Eusehiuslih.  7.  dcDemonstr.  cap.  2.  demonstr.  5. 
uhi  citat  illud  Levit.  21.  12.  dePontifice  Aaronico, 
qui  typus  erat  Christi,  dictum  :  Nec  egredictur  de 
Sanctis ,  quia  oleum  sanctdi  unctionis  Dei  sui  supcr 
eum.  Pro  sanctce  hehr.  estiT:  nezer  ,  idest,  con- 
secratio,  vel  sanctificatio  olei  unctionis  Dei  sui 
super  eum  est :  sic  et  Leo  Caslrius  in  cap.  11. 
IsaicC  v.  1.  et  seq.  Index  vocmB  hehr.  qui  Bibliis 
in  fine  afTigi  solet,  ac  Paulus  Burgensis  hic,  qui 
propriehic  cilari  putat  illud  Psalm.  131.  18  :  Su- 
per  ipsum  autem  efjlorebit  sanctificatio  mea,  hehr. 
'■^TJ  nizri,  quod  S.  Ilieron.  vertit  dmde»m  ejus. 
Unde  et  lamina  aurea  tiaroe  Pontificis  affixa,  cui 
iusculptum  erat  sanctitas  Domino,  vocatur  iTj 
nczer  ,  id  est,  corona  vcl  diadema  sanctitatis. 
Exodi  29.  6.  Eratque  typus,  imo  index  Christi 
Nazaraji  sancti  et  coronati.  Quare  huc  alludens 
Apost.  hehr.  2.  9:  Videmus,  ait,  Jesuni  propter 
honorem passionis  gloriact  honore  coronatum.  Vide 
dicta  ihidem  v.  9.  et  10.  Audi  Eusehium  :  Nazer , 
ait,  Septuaginta  vcrtunt  scmctum;  Aqidla,  Sepa- 
ratio  ;  Symmach. ,  intactum.  Itaque  ex  his  Naza- 
rceum  nomen  significabit  autsanclum,  cait  segrega- 
tum,  aut  intactum.  Atvero  prisci  quidem  sacerdo- 
tes  cumoleo  coniparato,  quod  apudMosen  Nazer  ap- 
pellatur,  ungerentur,  ex  clerivatione  d  Nazer  voca- 
bantiu-  Nazarcei.  Sed  Salvator  et  Dominus  noster 


COMMENTARIA  IN  MATTIf.EUM.  Cnp.  11 

suaptenalura  in  sc lialjcns  el  sanclum,  elintactam,      scribil  pcr  tsade 

et  scparatum,  nequc alicujus  indif^ens  Immanai  unc- 

tionis,  tamenNazarwi  appellalionem  apud  homincs 

obtinuit,  nonquod  ah  oLco ,  quodNazervocaretur  , 

NazarOiUS  cxtitcrit,  scd  quod  quamois  natura  qui- 

(tem  tulis  esset,  tamen  d  Civitate  Nazaretk  apud  lio- 


// 


mincs  Nazarceus  vocatus  sit ,  ubi  apud  suos,  qua 
liomo  erat,  parentes  pueritem  educationem  obtinuit. 
Clirislus  erf^o  fuit  Nazaraeus,  id  cst,  a  cclcris  ho- 
minihus  scgrcgatus,  sanclificatus,  consccratus 
cl  coronatus  suminusmundi  Ponlifcx,  lcgislator, 
(loclor,  redemptor  ct  sanctificator. 

Huic  scnlcnliae  favot  cliaracier  :  nam  ul)iquc 
Evangdislac  Nazaranis  vol  Nazurenus  scriljunl  pcr 
lilteram  z,  quae  cst  in  Hebr.  nezirctnazir.  Si  enim 
Nazarcnus  derivarclur  a  iXi  nescr  per  tsade, 
ut  significct  Floridum,  scri])i  deberet  Nasarenus 
pcr  lilteram  s.  Nam  in  oniuibus  aliis  nominibus 
liltcra  nei)raBa  X  isadc  transfertur  per  lillerams  , 
utpatetin  15osra  Asor  (de  qua  Josue  c.  11.  etl5. 
quam  aliqui  putant  essc Nazarclb) ;  Melcbisedecb, 
Sabaolb,  Sion,  Sepbora,  Sadoch,  Sadducaji.  E\ 
adverso  T  zain  hcbr.  s(!mper  transferlur  in  zcla, 
ut  patet  in  Zare,  Zabulon, Zacharias ,  Beelzebub, 
etc 

Addc, dignius  cst Cbrislum  vocari Nazaracum, 
per  zain,  id  est,  sanclum,  quam  Nasarenum  per 
tsade,  idestfloridum;  nam  itj  nezcr,  id  cst,  sanc- 
titas,  consccratio  et  corona  Cluisti,  qua  homo 
est,  fuit  unio  hypostatica,  vel  poiius  i|)sa  Verbi 
divinitas,  quae  humaniiatem  Chrisli  lolam  coro- 
navit,  sanctificavit,  sibique  separavit,  univit  ct 
consecravit,  Dcniquc  favet  huio  scntcntiae,  quod 
S.  Matthoeus  dicat  :  Quod  dictum  est  per  Proplie- 
tas,  non  per  Prophetam,  quo  ostcndit  se  non  verba 
unius  Scripturcc ,  sed  multarum  sensum  dcdisse , 
ait  sanctus  Ilieronymus,  quia  scilicet  multoe 
Scriplurae  dicuut  Christum  forc  sanctum  per  an- 
tonomasiam. 

Secundo,alii  passimccnsent  quodChrislusdi- 
catur  Nazarcnus  inxi  neser  pcr  tsadc,  q.  d.  llo- 
ridus  a  llorc,  aut  poiius  germinans  i\  germinc  : 
neser  enimTheodoliou  et  Aquila,  tcste  S.  Hiero- 
nymoin  Isaioe  11.  2,  verierunti-crmeji.  Ilocenim 
nominc  proprie  vocatur  Christus  Isaioe  II.  2  :  E^ 
flos,  inquit,  de  radice  ejus  asccndet  :  ubi  pro  flos 
hebr.  esi,  -ijj  ncscr  pcr  tsadc.  Nazaroeus  ergo 
idcm  est,  quodlloridus  aut  gcrminans,  succres- 
censque  in  magnametgloriosam  arborem,  pre- 
tiosos  nmltosque  fruclus  producentem. 

Raiio  est  prima,  quia  alibi  Christus  vocatur 
TVQX  tscmach,  id  est,  ^ermen,  (juod  noster  verlit 
oricns ,  scilicel  germinans  i;  terra,  Zachar.  G.  12. 
et  cap.  3.  v.  8,  quia  scilicel  Cbristus  de  Virgine 
ut  germeu  de  lerra  iiupoUutum,  et  ab  omni  labe 
pcccati  purum,  onniivirtute  virens  eflloruit,  ac 
suavilatemodoris  sui  et  famelongelate(|uc  spar- 
«it.  Unde  S.  Aml)rosius  lib.  2.  de  Spiritu  sancto 
c.  5:  Vlos,  ait,  avulsus  odorcm  non  amiltit ,  con- 
tritus  accumulat.  Sic  et  Cbristus  in  passionecon- 
trilus  et  occisus,  viui  suae  divinitalis  et  graliic 
magis  ostendil. 

Secunda  ralioest,  quodin  tilulo  crutis  Christi, 
qui  Romae  servalur  ei  ostcnditur  in  Basilica 
«ancioe Crucis  in Jerusalem, nij ?iofsc?-<scribatur 
per  tsadc,  non  per  zain,  ait  oculalus  testis  Pag- 
ninus,  iuExplic.n.  vocum  hcbr.  invoce  Nazarcih 
Ct  Nazarcnus.  Sic  ei  Syrus  cum  ArabicoiYacnreH«5 


et  Rabi)ini  moderni  u  Clnislo 
nolseri,  id  est,  Nazareno,  Christianos  vocanljiof- 
serim  \wt  tsade ,  id  esl,  Nazarenos.  Unde  pr.ccise 
scril)(;ndum  fiiisset  Nasarenus  per  s,  non  Naza- 
renus  perz;  sed  (juia  litlera  tsade  Ilebra-is  sono 
est  duplex,  valetque  ds,  vel7s,  ae(|ue  ac  idem 
valet  apudCraecos  et  Latinoslitterazcirt,  biiicper 
eam  scripsei-e  Nazarenus.  Vidi  (;t  ego  sacijius  ti- 
tulum  S.  CrucisChrisliriomac,  el  studioseinspexi, 
sed  litteras  ita  exesas  vidi ,  ut  discernere  nequi- 
verim,  an  Nazarenus  in  Hebroco  scriberetur  per 
tsade  i\n  percrtai,  imopotiiis  per  crt(»  (juani  pcr 
tscule  scribi  \iderelur.  rormam  liujiis  liiiili  ex- 
acte  in  imagine  expictam  inipressit  Jacobus  Ho- 
sius  lib.  1.  de  Criice  triumphante  c.  11:  in^pice 
illam,  et  ila,  ut  dixi,  essecenscbis.  Addetitulum 
hunc  fuisse  conscriptum  a  Pilalo  Proeside  Ro- 
mano,  ejusque  mini^lris  liomanis,  qiii  parum 
Hebraiceperili,  nesciebantan  Clirislus  diceretur 
Nazarenus  per  tsade ,  an  per  zain,  aiit  ceilc  non 
curabant  hasce  iitteras  distinguere,  cum  quasi 
ejusdem siutsoni.  Porro Nazarenum per  tsude scri 
bunt  explicantque /('o/vV/»»!  Rabanus,  Lyranus,- 
Abulensis, Pagninus,  Jansenius,  Cajelanus,  Bar- 
radius,  Iranciscus  Lucas  ,  Salmeron  ;  sed  multi 
ex  his  secuti  sunt  Pagninum,  iliiquc  quasi  ocu- 
!ato  testi ,  dicenli  in  Cruce  Chrisli  notseri  scribi 
per  tsadc,  crediderunt. 

Verum  utraque  scntentia  coiiciliari  ct  conjungi 
potest,  si  dicas  Christum  Nazarenum  diei,  si  litte- 
iaspraecis(!  spectes  ,  i\  -|TJ  nczcr  per  cf(/';i,  id  est, 
sanctitas,  consecratio,  corona;  alluderc  tamcn 
adlJj  ncscr  per  tsade ,  idest,  germen,  llos,  quia 
hoe  duaj  litterae/5a(/eet  zain,  uticharactere,  ita  el 
sono  sunt  vicinae,  et  inter  se  ,  ac  cum  aliis  quas 
includunt,  subindecommutantur,  ut  patet  in  con- 
jtigatione  Hilpaej.  Vide  Grammaticani  Hebra^am 
Rellarmini  et  aliorum.  Quocirca  utrumquecon- 
junxit  Psaltcs  psal.  131.  18.  dicens:  Super  ipsum 
autcm  efporebit  (  ecce  Nazarcnus,  id  est  floridus) 
sanctijicalio  mea ,  ecce,  nczcr ,  id  est,  sanctitas. 
Sic  et  S.  Hieronymus  hic  :  Nazarceus,  ait,  sanctus 
interprclatur.  Sanctum  autcm  Dominum  fulurum, 
omnis  scriptura  commcmorat.  Possumus  ct  aliter 
dicere ,  quodctiam  cisdcm  vcrbisjuxta  Ucbraicam 
vcrilatcm  in  Isaia  soiptumsit :  E.vicl  virga  de  ra- 
dice  Jcsse,  et  Nazarwus  de  radice  cjus  consccndet. 
Denique  ut  litteris ,  ila  et  scnsu  baec  duo  nomina 
sibi  nniluo  cognala  sunt ;  qui  eniin  est  Nazarenus. 
id  cst,  separatusii  terrenisvoluplalibus,  hic  uti- 
que  esl  Nazarffius,  id  esl,  lloridusvirtutibus.  Hinc 
nonnulli  (iraecum  5/ioj ,  id  est,  5rt/ic<((s ,  deri- 
vanl  al)  y.  privalio  ct  yr.  ,  id  est,  lerra,  (j.  d.  sine 
terra,  qui  enim  a  lerra  semotus  coelestia  ambit, 
liic  ccclestis  est  et  sauctus. 

Porro  Matthoeus  hoc  addit,  quia  Nazareth  oppi- 
dum  erat  cxile  et  vile:  hinc  Nazareni  nonun  |)a 
riter  Judoeis  et  Gentibus  videbatur  vile  et  exile. 
imo  ol)  ilUid  nuilti  absterrebantur  a  Christo,  ne 
crederenl  ipsum  esse  Messiam.  Unde  Nallianael 
iidPhilippumindicantemeiClirislunia  Na/aielh: 
./  Nazarcth,  inquit,  potcst  aliquid  loni  csse  ? 
.Toan.  1.  .'iG  ;  et  Julianus  Apostata  Christum  per 
conlemplum  vocabat  Galil.Tum  et  Nazarenum 
(  Nazarethenim  eial  in  inferioriGaliKxa^.adeoquu 
lelo  cojlesti  ii  Christo  percussus  moricnsque  : 
Vicisti,  ait ,  Galilctc,  vicisti.  Contrarium  ergo  hlc 
oslendilMattliapus,  scilicet  Nazarcni  nomen  glo- 
riosum  esse  utpote  a  Prophctis  ante  tol  scculc 
pracnunliatum  et  Christo  allributum. 


r.OMMENTARIA  LN  MATTILEUM.  Cap.  III. 


Sensiis  isiUir  ost  q.  d.  Licet  iii  Bethleem  natus 
sit  Christus,  tamen  iuNazareth  conceptus  etedu- 
catus  est ,  scilicel  inurl)o  parva  ct()))scura  ,  ut  ibi 
facilius  llerodeni  infanlicidam  ejusque  posteros 
latere  possct,  ulque  nobis  daret  exemplum  humi- 
iitatis,  elconteniptus  pomparum  mundi.  Unde  u 
Nazaretli  ur])e  diclusest  Nazarenus:  sedita  utnon 
tantum  nomen  Nazareni,  sed  et  res,  pula  sancii- 
las  nomine  Nazareni  significata^illi  conveniat,  ai- 
que  ut  hoc  significaretur,  Dcus  Clirislum  voluit 
concipi  ct  educari  in  Nazareih  :  itaque  reipsaim- 
plelum  est,  quod  Isaias  et  propliela)  de  eo  prsc- 
dixerunt,  scilicet  quod  Christus  nazir, idcst,  A«- 
za7-(Vus ,  id  est,  Sanctas ;  ac  noscrl,  id  est,  Naza- 
rcous ,  id  cst,  p.oridus  omni  \irtute  etgralia  ,  uti 
revera  erit,  sic  cl  vocabitnr :  acconsequcntcr  Na- 
zareni  uomen,  quodJudaiiet  aliiprobrodederunt 
Christo  el  Christianis  ,  illustre  est,  imo  nota  et 
index  vcri  Messia; ;  hoc  enim  titulo  Messiam  in- 
dicarunt  el  insigniej-unt  Prophetaj.  Porro  Naza- 
reni  cognomenprimi  Christo  dederuntdtemones. 
Lucae/4.  oU.  Marci  1.  26.  Deindc  lurba;.  Marci  10. 
ii7.  Luca;  18.  37. 

Tropologice  Chrislus  Nazarenus ,  id  cst  separa- 
tus  a  mundo  et  consecralus  Deo,  ideoque  omni 
virtute  llorens,  origo ,  et  pater  et  princeps  fuit 
Nazaraeorum,  idcst,  ReHgiosorum,  qui  mundum 
spernentes  ,  totos  se  Deo  dicant,  ut  virtutibusef- 
florcscant,  juxtailUid  Thren.  k.  7  :  CandidiorcsNa- 
zarcti  ejus  nive,  niLidiores   lacle,   rubicundiores 


cborc  antiquo,  sappldro  puLcUriorcs.  Vidediclail)!- 
dem ,  et  Num.  6.  Vide  ct  nostrum  Hieron.  Platum 
lib.  2.  de  Bono  slatus  relig.  c.  19. 

Addit  Salmeron  :  Nazarcnus  idem  est  quod  Sa- 
maritanus,  id  est,  custos  ( ii*j  natsar  enim  cst 
servare,  ciistodire)  sciiicetliominum,  \e\custodi- 
tus ,  scilicct  deitate,  juxia  ilhul  Job  7 :  Quid.faciam 
tibi,  6  custos  hominum?  Et  psal.  120:  Nondormita- 
bit,  nc(jiiedormiet,(juicustodil  Jsrael.  SicctFranc. 
Lncas  :  Nazarenus,  in(|uil,ci/  custos,  scrvator,  dc- 
fensor.  In  Nazareth  ergo  beata  Virgo  reprsesenta- 
lur,  ex  qua  Christus  Nazarcnus  nalus  est,  quia 
ipsa  cuslodita  fuit  ab  originali  pcccato,  ti  pudore 
conccptus,  ab  oncre  ventris,  a  corruptione  et 
dolore  parlus,  a  molesta  viri  subjcctionc  in  vita, 
et  ab  incineralionc  in  mortc.  Corpus  cnim  Vir- 
ginis  postmortem  non  fuit  resolulumin  cineres, 
uti  fit  in  celeris  hominum  corporibus,  scd  in 
cceIos  cum  anima  assumpium  ad  gloriam.  Ita 
Sahiicron.  Ilaec  vera  sunt,  scd  magis  symbolica 
quam  litteralia. 

Minus  recte  Isidorus  Ciarius  perProphetas  ac- 
ciplt  Interpretes  S.  Scripturae,  puta  Scribas  et 
Pharisaeos,  qui  (ixlsaioe  11.  vers.  1.  intellexerunt, 
et  dixcrunt  Cliristum  fore  neser  et  JSazarenum, 
idest,  llorem  et  lloridum,  ideoquc  apte  patriam 
ejus  vocatam  esse  Nazareth,  id  est,  llorem,  eo 
quod  ipsa  florem  hunc,  scilicet  Christum,  esscl 
productura. 


CAPUT     TERTIUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


Tn  EDICAT  JOATVNES  BaPTISTA  POENITENTIAM  ,  UT  PER  EAM  IIOMINES  PRJDPARET  AD  ChRIS- 
TUM,  ChRISTIQUE  GRATIAM.  UnDE  VERS.  I  3.  ChRISTUM  BAPTIZAT ,  QUANDO  SPIRITUS 
SANCTU^  IN  EUM  SPECIE  COLUMBiE  DESCENDFNS  ,  ET  VOX  PaTRIS  :  HlC  EST  FILIUS  ME€S 
DILECTUS,  IPSUM  ESSE  MeSSIAM  TOTI  ORBI  DECLARAVIT. 

;,N  diebus  autem  -illis  venit  Joannes  Baptista  praedicans  in  deserto  Judaea; » 
1.  et  dicens  :  Poenitentiani  agite  :  appropinquavit  enim  regnum  coelorum. 
.3.  Hic  est  enim  qui  dictus  est  per  Isaiam  Prophetam,  dicentem  :  Vox  cla- 
'mantis  in  deserto  :  Parate  viam  Domini,  rectas  facite  semitas  ejus.  4-  Ip^^ 
j^autem  Joannes  habebat  vestimentum  de  pihs  camelorum,  et  zonam  pelli- 
Jceam  circa  hunbos  suos  :  esca  autem  ejus  erat  iocustie  et  mel  sylvestrc. 
'5.  Tunc  exibat  ad  eum  Hierosoiyma  et  omnis  Judeea,  et  omnis  regio  circa  Jor- 
danem:  6.  Et  baptizabanturab  eo  in  Jordane,confitentes  peccatasua.  -7.  Vidensautemmultos 
Pharisaeorum  et  Sadducaeorum  venientes  ab  baptismum  suuin,  dixiteis :  Progenies  viperarum, 
quis  demonstravit  vobis  fugere  a  ventura  ira?  8.  Facite  ergo  fructum  dignum  poenitentia;. 
9.  Et  ne  vehtis  dicerc  intra  vos  :  Patrem  habemus  Abraham.  Dico  enim  vobis  quoniam  po- 
tens  est  Deus  delapidibus  istis  suscitare  fdios  Abrahae.  10.  Jam  enim  securis  ad  radicem  arbo- 
rumposita  est.  Omnis  ergoarbor  quffi  non  facitfructum  bonum,  excidelur,  et  in  ignem  mit- 
tetur.  1 1.  Ego  quidera  baptizo  vosin  aqua  inpoenitentiam  :  qui  autempostme  venturus  est, 
fortior  me  esl,  cujus  nonsumdignus  calceamenta  portare,  ipse  vosbaptizabit  inSpiritu  sanclo 
ct  igni.  12.  Cujus  ventilabrum  in  manu  sua,  et  permundabit  aream  suam,  et  congregabit 
triticum  suum  in  horreum ,  paleas  autem  comburet  igni  inextinguibiH.  i3.  Tunc  venit  Jesus 
a  Galilaea  in  Jordanem  ad  Joannem ,  ut  baptizaretur  ab  eo.  i[\.  Joannes  autem  pro- 
hibebat  eum  ,  dicens   :  Ego  a  te  debeo  baptizari  ,  et  tu  venis  ad  me  ?   i5.  Respondens 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  JJI.  7Q 

aiitem  Jesus,  dixil  ei  :  Sine  niodo,  sic  enim  decet  nos  implere  omnem  jiistitiam.  Tunc 
(limisit  eum.  i6.  Daptizatus  autem  Jcsus  confcstim  ascendit  de  aqua  ,  et  ecce  aperti  sunt 
coeli  :  et  vidit  Spiritum  Dei  desccndentcm  sicut  columbam,  et  venientem  super  se. 
17.  Et  ccce  vox  dc  coelis  dicens  :  Ilic  est  fdius  meus  dilcctus,  in  quo  mihi  complacui. 


1.    IN   DlEBfS   AUTEM    ILLIS  VF.MT  JOANNES    nAP- 

nsTA  Pu.tnicANs  iN  DESEnTO  JuD.KE  ]  q.  d.  In  lcni- 
porcillo,  scilicctquo  Chrislus  incarnalus,  elna- 
tus  vilani  cgit  inter  liomines.  Nam  Iitcc  conligc- 
runt  anno  15.  Tibcrii,ut  ail  Lucas  cap.  5.  v.  1,  cum 
Joannes  et  Christus  agerent  annum  aelalis  tri- 
gcsimum.  Transit  crgo  MaUliocus  a  pueritia 
Christi  atl  virilcm  ejus  oetatem  in  qua  ccepit  prac- 
(licationis  ct  rcdcmptionis  munus ,  ad  quod  ob- 
cunduni  h  Patre  in  carnem  ct  mundum  missus 
crat,  cxcrcere ,  ideoque  prajmisit  Joanncm  Bap- 
listam,  ut  is  illum  esse  Mcssiam  Judaeis  indica- 
rct :  nc  si  ex  abruplo  sinc  indice  aut  leste  fidc 
digno  Cliristus  in  Judaea  apparcret,  ab  omnibus 
spernerelur. 

Porro  Christus  dcliluit  (etartcm  fabrilcmexer- 
cullcum  Joscph  patrc)  per  annos  19.  ulinsignc 
humilitatis  orbi  daret  cxemplum.  Cojpitergo  pra^- 
dicare  anno  irigcsimo,  ut  sc  Judccorum  moribus 
et  lcgibus  conformarct  :  apud  JudsDOs  enini  ne- 
mini  munia  docloris  aut  sacerdotis  obirc  liccbat 
ante  annum  sctalis  trigcsimum  ,  ut  tradunt  Hc- 
braei,  ct  colligitur  1.  Paralip.  23.  3.  Hincet  Joan- 
nes  eodem  anno  trigcsimo,  sed  paulo  anteChris- 
lum,  cocpit  prajdicarc.  Tantas  ettamlongas  hu- 
militalis  Christi  latebras  admirans  S.  Bcrnardus 
scrm.  1.  (le  Epiphania  exclamal :  O  linmiUtas  vir- 
tus  Cliristi,  quanlum  confunclis  supcrbiam  nostra' 
vanitatis  !  rarumaliquid  scio,  vcl  magis  scirc  mild 
vidcor,  et  jam,  scire  non  possum  y  impudenter  mc 
et  imprudenter  ingerens  et  ostcntans  ;  promptulus 
ad  loquendum ,  velox  ad  docendum  ,  tardus  adau- 
dicndum.  Et  Christus  cum  tanto  tcmpore  sitcbat, 
cum  seipsum  abscondebat ,  numqaid  inanetn  glo- 
riammetuebat?  Quid  timeret ab  inani  gloria,  qui 
est  vera  gioria  Patris  ?  Vlique  timebat,  scd  nonsibi. 
Nobis  timebat  ob  illa  ,  quibus  noverat  esse  timen- 
dum  :  nobis  cavebat  ,nos  instrucbat.  Taccbatore, 
sed  instruebat  opcrc ;  ct  quod  postea  docuit  vcrbo, 
jam  clamabat  exemplo  :  Discitc  d  mc,  quia  mitis 
sum  et  humilis  cordc. 

IN  DESERTO]  Nou  cuUo  ct  hal)ilalo,  quasi  Joan- 

ncs  in  domo  paterna ,  quaj  iu  montanis  Judaioc 

eral,  commodc  hal)itarit,  uti  volunl  noslri  deli- 

calinovantcset  dcsertores.  Namlsaias^O.  v.  3.  va- 

licinans  deJoannis  deserio,  illud  propric  accipit 

pro  ercmo,  ut  patet  ex  circumstaniiis.  Idem  con- 

vincit  aspcr  Joannis  b  pilis  camelorum  vestilus, 

ct  cilicium,  acesca  sylvesiris,  scilicctlocusiaj  et 

mel  sylvcstrcj  ita   passim  Paires  Graeci  et  La- 

lini,  quosfusecitatnoslerP.Canisiusde  Corrupt. 

Verbi  Dci  cap.  2.  Causa  fuit,  ut  Joaunes,  vclut 

Moysis  ct  Eliae  aemulns,  ac  Chrisli  praccursor ,  in 

dcserto,  ab  hominum  iniquinamcntis  remotus, 

cum  Deo  ct  Angdis  convcrsaretur,  ab  eisquc 

niagnae  virtutis  etSpiritus  vim  haurircl,  acsanc- 

titatis  nomen  et  faniam  sibi  pareret,  cui  proindc 

Christum  ostcndcnli  omncs  crcderent,  ac  cjus 

prajdicationecompuncti,  poenitentiam  agcrcnt : 

tindePaires  crebro  S,  JoannemvocantPrincipcm 

monachorum  et  anathorclatum,  utsanctus  Hie- 

rouymus  epist.  22.  ad  Eustochium,  sanctus  Chry- 

sosiumus,  Theophylactus,  Euthvmiushlc,  Cassia- 


nus  collationc  18.  cap.6.  Hinc  Joannes  in  deserto 
ciun  Angclis  angelice  vivens ^  aestiuiatus  fuit  An- 
gclus,  imoa  Malachiac.  3.  cta  Christo  Malili.  11. 
10.  MiCdX.ux' kxxQcXwi  :  U ic est ,\vn\\.\\\.,de quo scriptani 
rst  :  Ecce  ego  millo  Angelum  vicum  antc  facicm 
luam,  qui  projparabit  viam  tuam,  ante  lc. 

Symbolice  :  S.  Joannes  praedicans  in  dcscrto, 
significabat  Evangeliumpracci|)ucforepraedican- 
dum  ,  non  in  Jerusalcm  ct  Judaea,  scd  in  solilu- 
dinc  et  deserta  Gentium  multiludine.  lla  S.  Hicro- 
nymus  in  cap.  hO.  Isaitc, 

Tropolog.  S.  Joanncs:  suocxcmplodocuit  viros 
Apostolicosetpraedicatoresfuturospriussecedere 
ab  hominum  lumullu  ,  et  in  sccrcio  vacare  ora- 
tioni  et  mcdilatioui ,  ut  in  ca  mugnam  vimspiri- 
tus  coclitus  hauriant,  (piam  dcindcpraedicando  iu 
audilorcs  efiundani.  Vidcquac  dclaudibus  descrti 
dixi  Osec  2.  18.  ad  illa  :  Ducani  eam  in  solitudi- 
nem  ,  ct  loquar  ad  corejus.  Huc  facit  illud  S.  Au- 
gustini  Epist.  76:Ao/i  erit  bonus  Clericus,  quinon 
fuit  bonus  monaclius,  Quocirca  SS,  Auguslinus, 
Marlinus,  Chrysostomus,  Nazianzcnus,  Basilius, 
Grcgorius  aliiciue  plurimi  exmonastcriis  in  Cle- 
rumassumpti,  etlicetinviti,  adEpiscopatusevecli 
sunt. 

Porrolioc  desertum  Judaeae  fuitjuxta  .Tordanem 
prope  /Enon  ct  Salim,  lU  paict  Joau.  3,  23,  cratquu 
cclcberrimum,  tum  copia  aquarum  ad  bapiizan- 
dum,  tum  habitatione  et  miraculis  prophctarum 
ac  virorum  rcligiosorum ,  qui  in  libris  Ucgum 
filii  Prophctarum,  id  esl  discipuli  Eliae,  Elisaei  c( 
similium  vocantur. 

DcnifiucMccphoruslib.  i.  cap.  llt.  tcslatur  Joan- 
nem  sesquiaunum  agcntcm  amatrc  ductum in  de- 
scrtum,  Hcrodianam  forte  iram  fugienlc.  Addit 
Cedrcnus  in  CompcndioHistor.  eura  dilituissc  in 
spelunca  quadam,  ibique  matremobiisse,  Augc- 
lum  autcm  Joannis  pucri  curam  susccpissc.  Haec 
spclunca  postca  ab  Ercmilis  cultafuit,  ut  patcl  ex 
Joanne  Moscho  in  PratoSpirit.  cap.  1,  ubi  narrat 
hanc  spcluncam  sitam  cssc  juxta  Jordancm ,  ad 
camquc  casu  divcrtissc  Joannem  Abbatcm  acgro- 
tum,ibiqucaJoannc  Daptislasanalum,cumpacUi 
ut  speluncamcamdcmincolcrct.  Apparens  enim 
Baptista,  ail  illi  :  Egosum  Joannes  Baptista,ct  idec 
tibi  jubco,  ut  nunquam  hinc  rcccdas  ,  nam  speluncu 
ista  brcvis  major  cst  monteSina,  quippein  hancscr- 
pius  Dominus  nostcr  Jcsus,  cum  me  visitaret,  in- 
grcssus  cst.  Potliccre  crgo  mihi,  quod  hic  habitabis, 
et  ego  viox  sanitatem  tibi  rcstituo.  Quod  scuex  au- 
dicns,  libcntcr  spopondit  sc  in  eadcm  speluuca 
permansurum.  Et  continuo  sanus  circctus,  jmt- 
severavit  ibidcmtotovitac  suae  temporc.  Spclun- 
cam  vcroillam  fccit  Kcclcsiam,  congrt^gavitquc 
ibi  fratrcs,  Appcllalur  aulcm  locus  ipse  Sapsas. 

2.  Et    DICENS  :    PODMTENTIAM  ACITE    :   ArPUOPIN- 

QUAViT  EMM  REGNrM  coELoncM  j  Idco  Joauucs  Ivit 
indesertum,  ut  ibi  pocnitcntiam  et  vitam  aus- 
tcram  agcns,  congruus  licret  praeco  poeniten- 
tioc,  utpote  qui  illam  prius  doccrct  cxcmplo , 
quam  vcrbo.  S.  Joanncm  imitatus  sanctus  Gre- 
gorius  Nazianzenus  orat.   in  sancta    luminaria 


80  COM-MENTARIA  IN  M 

Kpipl).  posl  modium  :  Offichm  ,  ait,  Magni  Joan- 
iiis  ,  imo  potiiis  famulatum  siibirc  contciido  vel  gcs- 
tiOy  ct  licet  non  sim  prccciirsor,  dc  ercmo  tamcn  vcnio. 
Ipso  cnini  cnm  S.  Basilio  seccssit  in  solitudineni 
Ponti,  ibique  asperam  ogit  vitam,  atquo  inde 
Iiausto  coclitus  Spiriiu,  quasi  novus  Bapiisla  pce- 
nilcntiic  prapcoprodiit.  Iloc  fuit  tlicma,  liaec  sum- 
ma  praidicalionis  Baplislaj  :  Pccnitcntiam  agite  : 
quiatuncpcncomncserautpcccaiores,  vivebant- 
quc  in  suis  viliis  et  cupidilatibus;  poccalori  au- 
icm  necessariaestpccnilcnlia,  ulgraiiam  eljus- 
titiam  a  Christo  percipiat. 

rorropocniteniia  non  lantum  cstmorum  cmcn- 
(lalio,  etnovacvilasinchoaiio,  ut  volunt  hacretici ; 
scd  ct  vcleris  vitiosa)  per  dolorcm  dctcstalio , 
casligatio  et  destructio  :  ncc  enim  nova  vita  in- 
clioari  potest,  nisi  vetus  dcslruatur  :  undcGlossa 
interl.  sic  exponit ,  q.  d.  Piiniat  quisqiie  mala 
prioris  vita:,  qida  appropinqiiabit  saUis,  qiiam 
pcrdidimus  ,  ct  faciiltas  rcdcundi  unde  cccidimus. 
S.  Augustinus  lib.  dePoenit.  •.Novamvitam,mqm\, 
inclioare  non  potest ,  qacm  vcteris  non  pccnitet. 
Gloss.  :  Uoc,  ait,  prcvco  mintiat,  qiiod  postea  ve^ 
ritas.  Est  aiitem  pcenitere ,  anleacta  dcflere  ,  et  de- 
flenda  non  committcre.  Qucm  vere  pcenitet ,  piinit 
in  se  proiteritos  errorcs ,  erigitqiie  animiim  ad  ccc- 
lestia  :  concipitur  aiitcm  liax  virtus  timorc,  et  dici- 
(ur  pccnitentia  ii  pnniendo  qiiod  ilticite  commissum 
est.  Pocnitcnlia  ergo  diciturquasi  pocnsB  tenentia. 
Idem  siguificat  Graecum  //ETavota.  Unde  Ausonlus : 

Sum  Dea  qu3  facli ,  non  factiqiie  e\ign  pccnas  y 
Ul  te  poenileat.  Sic  Metaiioea  vocor. 

Hinc  S.  Gregorius  homil.  .'5/i.  in  Evang.  :  Pceniten- 
tia,  inquit,  est  prcvterita  mala  plangere,  et 
plangenda  iterum  non  committcrc.  Idem  signifi- 
cabat  Ilebr.  CDnjn  Idnnaclicm,  scilicct  pocnitere 
ei  dolcrc  de  malo  admisso.  Cnde  Deus  videns 
homincs  a  se  creatos  in  scelera  ruentes,  pccni- 
tuit  ciim ,  qiiod  hominem  fecisset  in  tcrra ,  et  tac- 
tus  dolore  cordis  intrimeciis  :  Delebo,  inquit ,  lio- 
vunem,  quem  crcavi,  d  facic  tcrrcJC.  Genes.  6.  C, 
Quare  minus  plene  Evangelium  Kcbraicum, 
S.  Matthaco  ii  Munstcro  aitributum,  pro/((?i?jfic/i<?w 
et  nrchiimim,  id  est ,  pcenitere  et  poenitudincs, 
nudeponit  n.":i;^'n  tescubu,  id  csl  conversio,  vci 
^ZW  scubu ,  id  cst,  convertimini  ad  Dominum  : 
pcDnitenlia  enim  non  estnuda  conversio  adDeum, 
sedet  aversio  a  peccatis,  sive  dolor,  compunc- 
lio,  el  satisfaclio,  uli  docet  Apostolus  2.  Corintli. 
7.  V.  10  et  11.  et  Joel  cap.  1.  12.  Corwertimini ,  nit, 
adme  in  toto  coi'de ,  injejunio,  ct  in  fletu,  et  in 
pianctu.  Unde  liquet  poenitentiam  tria  munia 
complecti,  scilicet  dolorem,  novam  vitam,ct 
casiigationem  peccalorum,  ut  Deum  placet. 

Apprownquavit  ekim  regnum  cceloriim  ]  quo 
scilicet  Deus  regnat  in  fidelibus  in  hac  vita  per 
gratiam  ,  ct  in  futura  per  gloriam,  ipsosquc 
facit  reges  et  regni  suiaelerni  parlicipes.  llegnnm 
cceiorum  primus  Joannes  prcedicavit ,  ail  Glossa, 
quod  nunquam  Jiidad  cuidierant ,  ait  S.  Chrysos- 
tomus.  Et  S.  Hicrouymus  hic  :  Primiis  ^  ait 
Baptista  Joannes  regniim  ccelorum  priedicat, 
prccciirsor  Domini  lioc  privilegio  honoretur,  Nota  . 
Judasi  expeclabant  rcgmim  suum  sub  rege  Mes- 
sia  in  terra  opulentumet  splendidum,  qualefuit 
sub  Salomone  :  hujus  enim  filius  et  successor 
fiiit  Messias  sive  Chrisius,  ci  tale  eiiairinum  Ju- 


ATTII/RUM.  Cap.  ill. 

daei  expectant  a  suo  Messia.  S.  Joannes  ergo,  et 
post  cum  Christus ,  et  Apostoli,  ordiuntur  pracdi- 
cationcui  a  Regno  Messiic,  sod  coclesti ,  non  tcr- 
rcstri,  q.  d.  .lam  adest  tempus  reserati  c(cli,  hoc 
enim  brcvi  Christus  vobis  sua  morte  pandet 
Agilc  crgo  poeiicniiam  dc  pcccatis  pnttcritis , 
etin  futurum  morcs  corrigite,  ct  in  melius  mu- 
tate,  ut  ab  eo  in  rcgnuui  hoc  introduci  merca- 
mini  ;  Eccc  niinc  tempiis  acccptabile  (praedictum 
ab  Isaia  cap.  9/j. ) ,  ecce  niinc  diessalutis  ,  quocoe- 
lum  quatuor  annorum  milli])us  clausum  aperia- 
tur,  ac  qui  volent,  in  illud  ingrcdiantur,  si  vi- 
.  (lelicet  scmitam  a  Cbristo  propon(Jndam ,  scilicet 
ndcm  ,  spcm  ,  chariiatcm  ,  et  vitam  cffilestem 
ineant,  alque  regnum  coelcste  sive  spirituale  in 
Ecclesia  militante  inchoent,  quod  in  trium- 
phante  laelissimc  consummabuut.  Ita  Thcophy- 
laclus,  Jansenius  ,  Maldonatus,  et  Frauciscus 
Lucas  :  Regnum  ccclorum  ,  ait,  vocalur  donunatus 
Christi,  iit  in  Angclos  sanclos ,  ita  et  in  societatem 
liominum  eoriim,  quorum  recte  composita  vita  in 
terris  regcntem  e  ccciis  Deiim  sequatur ,  in  coclis 
totam  ipsam  possidente  Deo  a:lerniim  fruitiir. 

3.    HlC  ENIM  EST  DE  QUO  DICTUM    EST    PER   ISAIAM 

Propiietam  (cap.  ^O.  6.)  dicektem  :  Voxclamantis 
IN  deserto  :  Parate  viam  Domini  :  rectas  fa- 
ciTE  semitas  ejus  ]  Haec  fuse  explicui  Isaiae  ZtO.  6 : 
quare  ibi  dicta  hic  non  repelam.  S.  Joannes  enim 
fuit  vox  Dei :  Primo  Christum  venturumpraenun- 
tians  ;  Secundo  eum  jam  natum  demonstrans, 
€t  ad  pcenitentiam  invilans ,  et  ad  Christi  gra- 
liam  praeparans.  Per  to  clamantis,  fortitudo  prce- 
dicationis  indicatur ,  ait  Raban.  :  clamaturenim 
Jonge  positis  et  surdis,  idque  per  iudignalio- 
nem.  ApteBeda  :  Ciamavit  quidem  per  cilios  Deus , 
scd  et  iste  solus  vox ,  quia  Verbum  prccsens  osteii- 
dit.  Parate  ergo  viam  Domini ,  idem  est,  quod 
pccnitentiam  agitc ,  uti  praecessit,  q.  d.  Agite ,  o 
Judaei,  o  mundi  incolae  ,  quotquot  eslis,  Christo 
jam  jam  venturo,  et  quasi  Messiae.  Regi  vestro 
inaugurando,  vias  (  uti  regibus  ficri  solet)  com- 
planate,  hoc  est,  omnia  amovete,  qucC  eimi 
offenderc  vel  dedecere  possent,  scilicet  errorcs 
et  peccata  tollite  per  pcenitentiam,  atque  efncit»! 
ut  Christus  ab  omnibus  et  singulis  expedite  et 
cupide  rccipiatur ,  ut  scilicet  singuli  corda  men- 
lcsque  suas  ad  Chi'isti  fidem  et  gratiam,  om- 
nemque  sanciimoniam  poeniicndo  studiosc  sc 
praeparcut. 

h.  IPSE  AUTEM  JOANNES  nABEBAT  VESTIMENTUM  DE 

riMs  CAMEi.ORUM  ]  Nou  undulatum  quod  vulgo 
Camclot  vocant,  ut  vult  Chytraeus  ct  delicati 
Novantcs,  qui  in  pulpitis  splendide  ornanlur 
quasi  sponsi  Penelopes.  Chrislus  enim  Joanrrem 
commcndat  ab  asperitate  vestitus.  Mallh.  11.  8  : 
Quid,  ait,  cxislis  in  desertiim  videre?  Iwminein 
mollibus  vestitum?  quasi  dicat,  Minime;  nam 
eccc  qui  mollibiis  vestiuntur  in  domibus  regum  siint. 
Joannes  autcm  domos  Herodis  fugit  et  secessit 
in  desertum,  ac  caulam  praetulit  aulae  :  fuit  ergo 
haec  ejus  vestis  vilis  ,  aspera,  hirsuia,  horrida  , 
eremitica,  cilicina,  idque  ut  habitu  ipso  praefer- 
4ct  et  concionarctur  humilitatem,  mundi  con- 
tcmptum  ac  pceniteniiam  :  nimirum  de  virtutc 
animce  habitus  corporis  loquebatiir,  ait  sanc- 
lus  Chrysostomus,  sic  et  ceteri  Patres  et  Inter- 
prctcs,  ac  nominatim  S.  Anselmus  et  Eusebius 
Emisscnus  homil.  1.  de^ioanne  Baptista,  qui 
aiunt  vestem  sancti  Joannis  fuisse  ciliciuni 
camcliuum  :  in  Syria  enim  copia  cst  camelorum. 


COMIMENTARIA  IN  WATTH/EUW.  Cap,  III. 


81 


Hoc  enim  (lomabal  r;irncm  in  juvenUiie,  san- 
guine  et  calore  bullienicm,  ne  jn  luxuriam  dc- 
Ilueret,  sicut  facichatS.  Paulus  diccns  :  Casti^o 
corpus  meum,  ct  in  servilutcm  redigo,  ne  forte, 
cum  aliis  priBdicavero ,  ipse  reprobus  ejjiciar.  l. 
Corinlh.  9.  Cilicium  enim  suis  pilis  et  seiis  acu- 
leatis,  quasi  toiidcm  aciculis  carncm  pungens, 
valde  cam  morliRcat,  ejusque  lasciviam  et  libi- 
dines  refrajnat,  uii  norunt  experli.  HincS.  yEgi- 
dius,unuse  primis  S.  Francisci  sociis,  rogatus 
cur  S.  Joannes,  qui  nil  peccavcrat,  tam  auste- 
ram  egisset  vilam  et  poenileniiam?  respondit  : 
Sicut  curnes  condiuntur  sale,  ne  pulrescant ,  ita 
corpus  Baptislft  conditum  fuit  pcenitentiu.  Ita  refe- 
runtAnualcs  Franciscanorum  :  Pocnilentia  enim , 
iit  ail  S.  Cyprianus  scrm.  de  Rationc  circumci- 
sionis,  est  corrosorium  saL ,  desiccansrecrudescen- 
tescamisputrcdines.lWncsancias  Hilarion,  sanclus 
Antonius,  sanclus  Paulus,  sancius  Pachomius, 
sanctus  Harlaam  cctcriquc  Anacliorcla) ,  teste 
sanclo  llieronymo,  sanclo  Athanasio,  Palla- 
dio,  Cassiano  ,  ct  aliis  ,  vesticbantur  cilicio  vel 
sacco  cilicino,  uti  nunc  vcstiuntur  Cappucini, 
atquc  ohm  yestiebatur  Ehas,  Elisaeus,  ceterique 
Prophelse ,  uti  ostcndi  prooemio  in  Minores  Pro- 
phetas;  imo  Dcus  Adajfecit  tunicas  non  byssinas, 
laneas  aut  lincas,  scd  pcliiceas  et  duras,  ut  iis 
([uasi  ciliciis  carnem  domaret,  etpeccali  sui  poR- 
nitentiam  agcret,  ut  dixi  Genes.  3.  v.  21.  Celcbris 
est  gnomc  AugustiCcesarisapudSuelonium  :  Fcs- 
titus  insignis  ac  vioUis,  superbicB  vexillum  est ,  ni- 
dusque  luxurice.  Vis  cxcmpla  ?  Accipc  :  S.  Ephrcm 
vitam  S.  Abrahae  Ercmitae  ila  conciudit  :  In  om- 
nibus  quinquai^inla  abstinentia  succ  annis  ,  vestein 
cilicinam  ,  qua  indutus  fuerat ,  non  mulavit. 
S.  Clara  per  28.  annos  licet  infirma,  cilicium  e  setis 
porciuis  gesiavit.  S.  JosaphatHcx,  regnum  cum 
crcmo  commutans ,  aspcrum  sibi  a  Barlaam  da- 
tum  cilicium  sub  vcsle  ad  nudam  carncm  por- 
labat,  testeDamasccn.  in  Histor.  cap.  37.  Tlieodor, 
in  Hislor.  rclig.  cap.  37.  dc  sanclo  Abrahamo 
Eremila  ita  scribit  :  llunc  quoque  desideravit  vi~ 
dere  imperator ,  ct  ad  so  accersivit  ,  et  vcniens 
scdutavit  et  excepit ;  ct  agreste  illud  cUicium  sua 
purpura  existimavit  prcestantius.  S.  Guiliclmus 
dox  Aquitaniae  convcrsus  a  S.  Bernardo,  lorica 
lerrca  carnem  suam  domabat,  ct  contra  tenta- 
tiones  arma])at.  Idcm  fecit  S.  Dominicus,  qni 
idco  Loricati  cognomcn  accepit :  durum  sanc  ct 
fcrrcum  cilicium.  S.  Martini ,  lcsleSuJpilio,  scn- 
fentia  fuit  :  Decet  Clirislianum  in  cinerc  mori : 
undcipse  rccubans  in  cinere  et  cilicio  mortuus 
est,  ajque  ac  S.  Anselmus,  S.  Carolus  Borro- 
maeus,  pluresque  alii.  Quin  et  Josaphat  patrcm 
suum  Abcnncr  rcgcm  in  cilicio  scpelivit,  teslc 
Damasc.  in  Ilistor.  1,  35. 

Et  ZONAM   PKI.MCK AM  CinCA    LI'MI10S   SUOS  ]   Pro- 

phelae,  imo  omnes  Jud;ci  ct  Syri  longa  utcbaniur 
veste  :  unde  iic  illa  difllueret  et  gressum  impe- 
dirot,  zona  cam  succingcbant,  ut  essent  cxpe- 
diti  ad  itcr,  et  robustl  ad  opus.  Hinc  monet  Chris- 
tus,  ut  lumbis  simus  succincti.  Lucaj  12.  15. 
Ephes.  G.  I^.  Vide  ibi  dicta.  Joannes  vcro  insuper 
lumbos  succingebat  zona  pellicea,  ut  illa  magis 
veslcmcilicinamcorpori  apprimcret,  itaquema- 
gis  carnem  pungerct  v\  moriincaret,  ac  spiritui 
subjcctam  rcddcrct  :  in  lumbiscuimest  origose- 
niinis  et  libidinis;  (pia  in  re  imitatus  est  Eliam, 
cujns  hoc  est  elogium  :  Vir  pilosus,  ct  zona  pelli- 
reaaccinctus  renibus.  U.  Hcg.  1.  8.  Tritum  est  ii- 
lud  :  Accincta  vestis,  accincta  mens;  discincta 
vcstis,  discincta  mens.  Nam.  ut  aif  Erclesiaslicus 

(•(niMl..    A    I.AVIHF..    TOM.    VUT. 


cap.  19.  27  :  Amiclus  corporis,  et  risus  dmtium  rt 
ingressus  liominis  ennuntiant  de  illo.  Lnde  Sylla 
Pompeium  ct  Romanos  Senatores  monebat,  ui 
malc  praccinctum  pueriim  cavercnt,  in  eo  enim 
mulios  inessc  Marios.  Erat  is  Julius  Caesar,  qui 
liim  puer,  scd  poslca  vir,  Pompcium,  scnatum 
ct  nol)ilitaiem  Romanam  oppressit.  Ita  Macro- 
bius  lib.  2.  Saturnal.  c.  9.  Vide  S.  Chrysostomum 
hic  el  Cassianum  lib.  1.  de  Habitu  monachi 
cap.  1.  qui  ila  inchoat :  llaque  Monachum  ut  nii- 
lilem  Cliristi,  in  procinclu  semper  bclti  positum, 
accinclis  lumbis  jugila-  opus  est  incedere ,  idque 
l)robat  exemplo  Eliac,  Joannis  Baptistae,  Petri  et 
Pauli. 

ESCA   AUTEM    EJLS  EHAT   LOCUST^  ,    ET   MEL    SVL- 

VESTRE  ]  Pro  locusta  givcce  cst,  Azik:-:;,  pcT  quod 
primo  perpcram  Beza  accipit  pyra  sylveslria  : 
luxc  cnim  non  vocanlur  a/pio£s,  scd  axsass;  : 
«xpi'.;  enim  est  pyrus  sylvcstris,  spinre  genus  , 
ilcm  pyrum  agreste.  Lnde  CoIumclJa  lib.  10: 

Palmilibusquc  feris  laclalur  cl  aspera  sjlvis 
Achrados. 

Hoc  est,  Pyraster,  sivc  Pyrus  sylvestris.  Sccundo, 
pcrperam  quoque  nonnuili  apud  Epiphanium 
haercsi  30.  qua;  esl  Ebion.Torum ,  per«/;ic£;,  ac- 
cipiunt  «yzpios;,  id  est,  bcllaria  cx  melle  ct  oleo 
confccta. 

Tcrlio,  alii  Novantcs  pcr  a/.piati  accipiunt  can- 
cros  marinos.  Vcrum  hi  non  vocantur  izjiios;,  scd 
ay/xpiSti ,  \el  zK/jioc;  apud  Athcnaium ;  apud  alios 
vero  za^/.Tvoi.  Et  unde,  quacso,  cancros  marinos  ha- 
buisset  Joanncs  in  dcscrto?  Adde  cancros,  ut- 
pote  rcptantes  supcr  tcrram,Iege  fuisse  Juda^is 
vctitos,  Lcvit,  11.  V.  /il.  Denique  cancri  hi  de- 
liciaj  sunt  divilum,  ii  quibus  abhorrebal  Bap- 
tista. 

Quarlo,  alii  a/iioj;  vertunt  hcrbas ,  vcl  arbo- 
rum,  frondiumciue  summitates,  Lndc  jl-:thio- 
picus  vertit  :  Esca  ejus  crant  anuota,  id  est, 
cxlremilates  licrbarum  cum  melle  sytvestri ,  in  mel 
intinct;e. 

Verum  dico  ky.pihi  sunl  locustae,  utivertitnos- 
lcr,  Syrus  et  Arabicus  :  (Egyptius  verlitc/crtrffp, 
scd  pcr  casintclliguntlocustas  :  suntenim  locus- 
ta;,  quae  canunt  ut  cicadae)  ita  dicta; ,  quod  ra  cUpa, 
id  est,  summitatcs  arislarumctplantarumadvo- 
lantcs  dcpascantur.  ItaThcocritus,ctahipassim 
in  Lcxicis.  Undc  Origcnes,  Hilarius,  Aml^rosius, 
Chrysostomus,  Augustinus  apudCanisium  lib.  1. 
dc  corruptela  Vcrbi  Dci  c.  U,  per  a/.piiti  acci- 
pitint  insccti  gcnus  saltandovolitans,  uti  sunt  lo- 
custae,quascomedi  solilas  ab  /Ethiopii)iis:,  Libyis, 
Pardiis,  aliisqucOrientalibusdocct  Pliniuslib.  11. 
cap.  29.  et  IU).  G.  30.  Undc  hi  a  Diodoro  Siculo 
1.  3.  c.  3.  vocantur  aypiSoviyoi,  id  est,  locusli- 
vori,  el  S.  Hicronymus  lib.  2.  contra  Jovinia- 
num  :  OrientcUes ,  ait,  et  Libyct  populos,  quia 
per  dcsertum  ct  calidam  eremi  vastitalcm  locusta' 
rum  nubes  repcriunlur ,  locustis  vesci  moris  est. 
lloc  verum  esse  Joanncs  quoque  Daptista  probat. 
Hinc  et  locusta,  quia  salit  quasi  mundum  animal, 
intcr  escas  Judaeis  i'!  Dco  pcrmissas  ponitur  LcviL 
11.22.  Nccidmirum,cuminhistoriislcgamusGer- 
inanos  militcsolim  bombyccs  frixos  comedisse, 
Ifalosmuslelas,  Hispanos  "tcstudincsdomiportas: 
uiulti  quoquc  hodi(>  cdunt  ostrea  et  conchyi- 
lia  etiam  cruda,  qua)  cx  putrcdine  procreari 

scimus, 

11 


82  CDMMEMAUIA  IN  M 

Porro  locustas  prisci  niundiicabant  vel  elixas  , 
vcl  tostas  cl  in  pollincni  rcdaclas,  inio  solc , 
vci  salcct  fumo  duralas  in  totum  annum  scr- 
val)ant. 

Dcniqno  locusta  vilis.  cst  cibus,  lcnipcrantinc , 
paupcrtalisct  paMiitcntia)  indcx.llicron.  Mcrcuria- 
lis  lib.  2.  Variar.  lect.  cap.  20.  docct  locustas  ci- 
bunicsscsiccumctvitamabbrcviarc,acpcdiculos 
mor])Osqucgcncrarc ;  scdDci  bcncficio  aliter  fac- 
tum  in  Joanne  Baptista,  qui  locustis  vcscens  sa- 
nus  vcgetusque  vixit,  ac  validusDci  pracco,  acer 
gulae,  luxuriae  omniumque  scclcrum  casligator, 
etccclcstis  regni  prajdicator  excmplomagis  quam 
vcrbo  cvasit. 

De  potu  Joannis  bic  tacetur ,  quia  constat  eum 
non  nisi  aquam  bibisse ;  in  descrto  cnim  nil  aliud 
rcpcricl)at.  Unde  Angclus  de  eo  :  Fm«»t,  ait,e^ 
siceram  non  bibet.  Lucac  1.  15. 

Er  AiF.i,  sYi.VKSTuE]  Qua)ix>s,  quodnamct  qualc 
hocmcl?  Primo,  Rabanus  ccnsct  csse  arboruni 
folia  candida  cttenera,  quae  manibus  confricata 
ct  trita  ,  odorcm  et  saporem  quasi  mellitum  cx- 
hibcnt. 

Secundo,  Jac.  FaberStabulcnsis  putatmcl  hoc 
csseiUud,quod  Pliniuslib.  11.  c.  IG. inter  genera 
mellis  facit  tcrtium,  et  ericaeum  vocat  ab  erica  , 
qui  frutex  est  autumni  tempore  llorens,  cum  re- 
iiquoc  herbaj  et  virgulta  dcllorent;  estque  id  mcl 
insuave. 

Tertio,  alii  putant  m"l  hoc  esse  humorem  ex 
arboriim  foliis  coUeclum. 

Quarto,  Suidas  aestimat  esse  rorcm,  qui  cx 
fruticibus  et  arboribus  deccrptus ,  manna  dici- 
ur. 

Quinto,  et  gcnuine,  S.  Chrysostomus ,  Theo- 
phylactus,  Euthymius  hic,  et  Isidorus  Pelusiota 
lib.  1.  epistol.  5.  etepist.  132,ccnsenthoc  melesse 
agrcstc  ab  agrcstibus  apibus,  qiiocin  arhoribus  aut 
'.apidiim  scissuris  mellificant,  confcctum,  quod 
amari  et  ingrati  saporis  esse  doccnt  Eutbymius, 
ot  Isidorus  Pelusiota.  Porro  yEthiopicus  habet 
Sedena,  qua?  vox  significat  mel  quoddam  par- 
ticularc  communi  suavius  et  sanius,  quod  con- 
ficit  ccrtum  genus  apum,  ab  ^^thiopibus  voca- 
lum  tasma,  minus  cctcris  instar  musca^. 

5.  TvyC  EXiniT  AD  EUM  IIlEnOSOIA-MA  ,  ET  OMMS 
Jro.EA  ,    ET   OMMS    REGIO  CIRCA    JOROANEM  ]    Ttinc , 

cum  scilicet  fama  vita?  eremiticae,  austeroe  et 
sanctae  S.  Joannis^  aeque  ac  praedicationis  ejus  tam 
seria;  et  ardentis,  ubique  vulgaretur  :  hac  enim 
fama  Joannis,  Hierosolymitse  ct  Judaei  cxciti ,  et 
spiritu  Dei  impulsi  ad  eum  accurrebant,  ut  ho- 
minem  novum  quasi  coelo  lapsum  viderent  et  au- 
dirent.  Tanti  apud  omnes  est  sanctitas  et  sanc- 
litatis  opinio  :  quare  ca  excellant,  qui  populum 
art  viiae  mutationcm  traduccre  satagunt,  oportet. 
Porro  Jordanis  liebr.  dicilur  quasi  p  poTiV  iored 
min  dan  ,  idesi,  descendens  ex  Dan  civitate,  quoe 
postea  a  Philippo  tetrarchaaedificiisauctaetillus- 
trata,;in  gratiani  TiberiiCaesarisdicta  cst  Caesarca 
Philippi.  Dan  liebr.  !^\gmficalJadiciHm.  Undemys- 
tice  notat  cos  (lui  timeiu  Dei  judicium,  accur- 
reread  sanciospraedicatores,  qualiscratJoannes, 
ut  abeis  viam  saluiis  ediscant,  iiaque  in  die  ju- 
dicii  a  Christo  judice  coelo  adjudicentur. 

<5.  Et    BAPliZABANTUR    AI5    EO    IN  JORDANE   CONFI- 

TE.\T£s  veccata  sca  ]  lucpte  Calvinus  ~b  baptisa- 
bantar  \x\ict\ntiidi\.uv ,docebaninr  baptismum  poe- 


.\TTII/£Ux\I.  Cap.  III. 

nitentiae.  Baplizarc  enini  non  est  docere,  scd 
corpus  aquaabluere,  utpatet  vcrs.  13.  Baptismus 
Joannis  alius  erat  ii  baptismo  Christi,  ut  contra 
htcreticos  docui  Actor.  19.  2.  Ba])tismus  enim 
Cbristi  ex  opere  opcrato  omnia  pcccata  delct,  et 
graliam  juslitiamque  confcrt ;  nil  tale  facicbat 
baptismus  Joannis,  sed  tanlum  crat  signumpoc- 
nitentiae,  et  ad  cam  excitatio,  per  quam  proics- 
tabantur  se  optarc  animam  suam  ablui  ix.  pcc- 
catis,  sicutcorpus  aqua  abluebant.  Eratergo  bap- 
tismus  Joannis  dumtaxat  protcstatio  poenitentia^ , 
et  praeparatio  ad  baptismum  Christi,  ut  eo  justi- 
ficarentur.  Hinc  crant  confitentes  peccala  sua. 
Poenitenlia  enim  sivc  dolor  de  peccatis  facit,  ut 
homo  ea  confilcatur,  corumque  rcmcdium  et 
veniam  quaerat.  Sic  Judaci  in  certis  casibus  dcbc- 
bant  peccata  sua  confiteri  saccrdoli ,  uti  ostendi 
Lcvit.  5.  5.  etcap.  G.  v.  G.  et  7.  ctNumcr.  5.  vers.  7. 
IIa2C  tamcn  confessio  non  erat  Sacramentum,  nec 
pcccata  condonabat,  uti  fit  in  confcssionc  a 
Christo  instituta  ;  in  illa  cnim  quasi  in  Sacra- 
mento  sacerdos,  potcstatc  sibi  a  Chrislo  in  ordi- 
nalione  collata,  absolvil  confitcntem  a  peccatis. 
Ula  ergo  Judasorum  confessio  tantum  erat  index 
poenilentiae  ct  compunctionis,  sive  contritionis 
inierna^,  quae  si  eral  pcrfccta  ,  proficiscens  sci- 
licet  cx  amore  Dei  super  omnia ,  pcccata  abolcbat 
ct  justificabat :  Cliaritas  enim  operit  muUiludinem 
peccatorum.  Jacob.  5.  Sin  autem  contritio  haec 
esset  imperfecta,  ut  tantumforet  attritio  manans 
ex  timorepocnarnm,  peccatumnon  tollebat,  ncc 
gratiam  justilicantem  confercbat,  sed  ad  contri- 
lioncm  disponebat,  et  attritum  excitabat  ut  per 
eam  justificaretur. 

7.  VlDENS  ArTEAI  MULTOS  PlIARIS  yEORfM  ET 
SADDUCyEORUM  VENIEISTES  AD  BaPTISMUM  SUUM- 
DixiT  Eis  :  Progenies  VIPERARUM,  QUIS  DEAIONSS 
travit  vobis  fugehe  a  ventura  ira  ]  Primitu, 
tempore  Jonatha^,  qui  fuitfrater  JudaeMachabaei, 
erant  tres  scclai  Judaeorum ,  scilicet  Pharisaeis 
Esseni,  Sadducaci,  de  quibus  ita  scribit  Josephu, 
lib.  13.  Antiquit.  cap.  *d:Hoc  tempore  (Jonathae) 
t7'es  Judaiorum  seclcc  erant ,  quccderebus  humanis 
inter  se  dissentiebunt  :  una  Pliarisa;orum  dicta, 
(dlera  Sadducccorum ,  tertia  Essenorum.  Horum 
Phariscei  qucedam ,  at  non  omnia  fato  tribuunt; 
qucedam  vero  in  sua  potestate ,  aiunt ,  utvel  fiant , 
vel  non  fiant.  Esseni  vero  omnia  in  fati  potestate 
esse  affirmant ,  yicc  quidquam  liominibus  prceter 
fati  decretum  accidere.  At  Sadduccei  fatum  om- 
iiino  negant  ct  e  rebus  toLlunt ,  dicentes  niliil  fa- 
taliter  evenire  hominibus,  ct  omnia  in  nostra  ip- 
sorum  potestate  essc ,  ut  tam  felicitatis  nobis  ipsi 
auctores  simus,  quam  infortunii,  si  deteriora  con- 
siiia  secuii  fuerimus.  Fusius  hasce  tres  sectas, 
eorumque  dogmata  et  mores  idem  prosequitur 
lib.  2.  belli  cap.  7.  ubi  docet  Pharisaeos  cer- 
tiorem  legalium  rituum  notitiam  fuisse  profcs- 
sos ;  Sadducaeos  negasse  numen ,  sive  providen- 
tiam,  et  animarum  post  mortem  praemia  vel 
supplicia,  quod  unicum  est  frajnum  ad  cohi- 
bendum  se  a  peccato,  sancteque  vivenduin  : 
quo  amoto,  homincs  quasi  cfFraenes  equi  ruunt 
in  omnes  voluptatcs.  Unde  S.  Lucas  Actor,  23.  8: 
Sadduccei ,  inquit,  dicunt  non  esse  resurrectionem, 
neque  Angelum  ,  neque  spiritum  :  Pliariscei  autem 
utraque  confitentur.  Sadducaei  enim  Graecorum 
(quibus  tum  suberat  Judaea )  Sophistarum  et 
Atheorum  fabulas  secuti,  ridebant  campos  bea- 
torum  Elysios ,  Orcum  ,  Cerberum  ,  gehen- 
nam,  etc.  :  hos  impugnabant  Pharisaei,  prisco- 


COMMENTARIA  IN 

rum  Palrum  Abraliae  ,  Moysis  ct  Prophetarum 
fidcm  spemque  scctanlcs ,  cosquc  sccutus  cst 
I)opulus.  Sadducacos  vcro  opiimatcs  ,  et,  ut  vi- 
dctur,  Hcrodcs,  qni  quasi  Atlicus  vixit ,  effusus 
in  onincm  lil)crtatcm  ct  saevitiam.  Utriquc  vc- 
nicnlc  Clirislo,  conlra  cum  quasi  communcm 
Judscorum  hoslcm  conspirarunt.  Conlra  Saddti- 
ca;os  scriplus  cst  lil)cr  Sapicntiae  ,  ct  libcr  sc- 
cundus  Machabauorum.  Vidc  dicta  in  Argumenlo 
Sapicnlio.'.  Dicti  sunl  Sadduc(Bi ,  id  cst,  justi, 
quia  Jusliliau  nomcn  sibi  arrogabant,  vcl  potius 
u  Sadoc  corum  auctorc  :  dicti  sunt  Pharisaci ,  id 
est,  cxpositorcs  ct  cxplanalores  lcgis  ;  aut  sc- 
parali  (radix  cnim  ^CJTD /;/t«r«5  significal  sepa- 
rarc,  indcquc  cxponere,  quia  dum  partcs  rci 
convolulx»  singulac  a  singulis  separantur,  lunc 
res  tota  distiucla  oh  oculos  posita  explicatur, 
apcrilur  ct  cxponiiur)  a  vulgo  ,  ob  doctrinam  ct 
sanclilalcm  ,  quorum  magislri  ct  Principcs  fucre 
R.  Hillcl  cl  Sammai  paulo  anle  Christum  ,  ait 
S,  Hicronymus  in  cap.  8.  Isaiae.  Ulrique  scmpcr 
virluli  ct  vcritati  fucre  advcrsi.  Unde  a  S.  Joanne 
hic  gravissime  incrcpantur,  tum  quja  erant  sii- 
pcrhi,  vana  scicnliae  et  sanctilatis  opinionc  in- 
tlati ;  tum  quia  crant  hypocritae,  et  ficlae  quasi 
eanctitatis  siudiosi ,  bapiismum  cum  aliis  expc- 
tcbant  a  sanctissimo  viro  Joannc,  ut  et  ipsi 
sancliii  populo  haberenlur.  Ila  Origencs  lomoG. 
ja  Joannem.  Adde  hac  rationc  volebant  dcvin- 
circ  sibi  Joannem,  eique  os  claudere ,  ne  in 
-illorum  viiia  detonaret.  Idcm  nunc  faciuut  Poli- 
licj.  Hinc  Christus  Matlh.  21.  2G.  et  toto  cap.  23. 
acriler  corum  ambiiionem  ,  avariliam  ,  pra-pos- 
tcram  et  pcrvcrsam  lcgis  explicalionem  aliaque 
scelera  redarguit,  eisque  vw  ajternae  damnatio- 
ni:  intentat,  atquc  ideo  ipsi  necem  Chrislo  ma- 
chliali  sunt,  et  reipsa  intulcrunt,  ac  post  eum 
satctum  Stcphanum  et  primos  Chrisiianos  ad 
ncrcm  persecuti  suiu,  ut  patet  Actor.  /i ;  tum 
quia  verum  est  veius  dictum  :  Figulus  figulo  in- 
vidctj  faber  fabro ,  doctor  doctori  :  lum  quia 
Christiana  sapieniia  contraria  erat,  et  rcdargue- 
bat  Pharisa'orum  Judaismum ,  insipicntcs  eo- 
rum  legis  inlcrpretationes ,  ac  multo  magis 
morcs  impuros  et  impios.  Soli  Esseni  ob  fidci 
morumque  pietalem  Christo  et  Christianis  fa- 
verunt ,  imo  Chrisliani  effecti  primi  monasticcn 
excrcuerunt,  sub  sancto  Marco,  ut  dixi  Aclo- 
rum  5.  2. 

DixiT  Eis  :  PnoGENiEs  viPERARUM]  Est  Hcbrais" 
mus,  q.  d.  Vos  eslis  vipera;  a  viperis  gcniti,  hoc 
est,  pessimorum  parentum  filii  pessimi,  noxii 
planc,  callidi  ct  vcncnali,  qui  veslros  virulen- 
tos,  quos  ci  parentibus  virulenlis  hausistis  ct  ho- 
rcditastis,  mores  et  errores  in  discipulos  vclut 
in  filios  propagalis,  quibus  corum  animas  nc- 
calis  ct  pcrditis.  Ita  S.  Hicronymus  in  cap.  30. 
Isaia;,  ct  S.  Gregorius  Ilomil.  20."in  Evang.  Vipera> 
enim  morsus  adco  noxius  ct  exiiialis  cst,  ut 
mortem  in  septem  horis  affcrat,  aut,  ut  longis- 
sime ,  lertia  die.  Ita  Gesnerus  libr.  de  serpentc  in 
Vipcra.  Sic  Iktc  Joannis  verba  cxplicat  Christus 
Matt.  23.  31.  dicens  :  Itaque  tcstimonio  cstis  vo- 
bismctipsis ,  quia  filii  cstis  corum ,  qui  Prophclas 
occidcrunt.  Et  vos  implcte  mcnsuram  Patrum  ves- 
frorum.  Scrpcntcs  ct  genimina  viperarum,  quomo- 
(todo  fugietis  d  judicio  gchcnna'  ? 

Addit  sccundo  Plinius  lib.  10.  c.  62.  foctus  vi- 
peraium  nasccndi  avidos  utcrum  corrodere, 
iiaque  mairera  occidendo,   in  lucem   prodire. 


MATTH/EUM.  Cap.  III  83 

Audi  Plinium  :  yiperaemas  capul  insei-it  in  os , 
quod  iila  abrodit  voluplutis  duicedine.  Tcrrestrium 
cadem  sola  intra  se  parit  ova,  unius  coloris  et 
mollia,  ut  pisces.  Tertia  dic  intra  uterum  catulos 
excluiit ,  deinde  singulos  diebus  singulis  parit 
viginli  ferc  numero.  Idcm  tradit  Nicandcr,  Herc- 
dotiis,  Plutarchus,  Galenus,  /Elianus,  ac  S.  Hic- 
ronymus,  et  S.  Dasilius  houiil.  9.  Ilexam.  quos 
cilat  Gesncrus  in  Vipcra.  Unde  Lucanus  : 

Vipcrei  coeuni  \A)V  \\'o  corporc  nali. 

Et  C.x-lius  Rhodegiuus  lib.  3.  Variat.  Leclion.  cap. 
37.  ait,  hac  de  causa  quibusdam  videri,  parri- 
cidas  olim  insulos  culco  cum  vipera  pra;focatos 
fuisse,  quia  vipcra  matricida  est  :  indc  ctiam 
dictam  vipcram,  quod  vi  pariat ,  aut  vi  pcreat. 
Grajce  vero  vipcra  dicitur,  zxi.hy.,  Tiapa  t6  'v/uj  h  ixjz^ 
■jovrri  ii.iyc.1  Qv.rj.-rjxi ,  id  cst ,  quod  coutincat  in  se  foclus 
usque  ad  morlem  el  iiitcrilum,  aiunl  Lcxico- 
graphi.  Sic  sensus  magis  apposilus  etprofiindior 
crit,  q.d.  Vos,  o  Pharisa-i  elSadduca-i ,  estis  quasi 
viperae,  quia  sicut  vipera  malris  venlremcrodit 
ct  occidit,  ut  in  vitam  prodeat;  sic  vos  malreiu 
vesiram  Synagogam  ac  patrcs  spirituales,  sci- 
licel  vcros  Dei  Prophetas  et  doctorcs  lancinatis 
etocciditis,  ut  in  vestra  cupiditate  et  ambilione 
gloriose  vlvalis.  Ita  S.  Chry sostomus hic homil.  1 1 . 
Euthymius,  S.  Ilicronymus  epistol.  ad  Prajsi- 
dium,  Isidorus  Pelusiolus  lib.  1.  epislol.  105. 
S.  Gregorius  15.  Moral.  capit  .9.  S.  Auguslinus 
serm.  83.  de  Tempore. 

Verum  hanc  dc  vipera  traditionem ,  quod  nas- 
cens,  ventrcm  matiis  erodat,  Gesnerus  loco 
citato,  et  MallhiolusinDioscord.  lib.  2.  cap.  16.  ac 
Albcrtus  Magnus  lib.  25.  Hislor.  animal.  rcfcllunt 
multorum  expcrientia,  qui  vipcras  in  capsa,  aut 
viiro  parcrc  viderunt  more  aliorum  anomalium  , 
sinc  matris  parientis  erosionc  vel  iiiieriiu.  Idcm 
mihi  asseruit  Roma  noster  CoUegii  Romani  Phar- 
macopccius;  qui  crebro  viperas  alit  et  parientes 
observat,  ex  eisque  theriacam  singularem  efTicit, 
quae  a  Romanis  Italis  et  Transalpinis  avide  expeti- 
tur.  Quare  viperam  dicicenset  Gesncrus,  non  quod 
vipercat  sed  quasi  viviparam,  co  quod  sola  inter 
serpentes  non  ova,  sed  vivumanimal  pariat,  lestc 
Theophrasto  libr.  7.  cap  \h.  el  Aristolele  libro  5. 
Hislor.  animal.  c.  3/i  qui  ait :  Vipera  i'  scrpentibus 
una  animal  cdit ,  cum  intra  se  primitm  ova  peperit. 
Addit  Aristotelcs  foelus  vipcra;  rumpere  secun- 
dinas,  non  uferum  malris,  sicut  pulli  gallina' 
rumpunt  ovi  corticem,  ciii  includuntur,  ut  In 
luccm  prodeant.  Audi  Aristotelem  :  Parit  catutos 
obvolutos  mcmbranis ,  quce  tcrtia  die  rumpuntur: 
evenit  intcrdum,  ut  qui  in  utcro  adhucsunt,  abrosis 
membranis  prorumpant  :  singulos  diebus  singulis 
parit plurcs  quam  viginti.  Ha'cexArislotele  trans- 
scripsisse  more  suo  videturPlinius,  sed  malcper 
mcmbranas  accipit  Uitcramatris .  ciim  sccundinas 
intelligat  Aristotclcs,  quibus  invohita  vipera  nas- 
citur,  et  ciim  nata  est,  cxtra  utcrum  matris  eas 
rumpit,  cl  lucem  aspiciat. 

Simili  modo  olim  multa  crcdita  sunt,  qua- 
posteritas  falsa  esse  depreheiulit ,  ut  quod  Sala- 
maudra  vivat  in  igne;  consumilur  euim  ignc, 
csto  non  ita  cito,  ut  alii  serpentes,  quia  frigida 
est  :  quod  Pha?nix  una  sit  in  mundo  qua;  seipsam 
resuscilet :  quod  ClumKTleon  vivat  ex  aere,  vivit 
enim  cx  rore  et  muscis  in  aere  volanlibus.  Sic 


86  COMMEiNTAlUA  IN  M 

paiiter  fabula  cst  viperas  orc  coirc;  fcmiiiam 
maris  capul  demordere;  foctus  mairis  utcrum 
erodere,  camque  occidendo  nasci.  Doctorcs  ergo 
et  Paircs  pracscrtim  Epiplianius  haeresi  26.  in  fine, 
qui  li;cc  asserunt,  sccuii  sunt  vulgatam  opinio- 
nem,  ul  ex  ea  aptam  tropologiam  contexerent. 

Tcrtio,  vipero!  amant  vinum,  adeoque  vino 
ebriae  capiuntur,  ait  Aristotcles  lib.  8.  Hislor: 
aniuial.  c.  U.  Insupcr  in  libidincm  suntefTusa), 
idcoque  tot  catulos  generant.  Apte  crgo  S.  Joannes 
per  vipcras  taxavit  Pharisaiorum  intcmperan- 
tiam,  gulam  scilicet  ct  iuxuriam. 

Quarlo,  Vipcrdc  vorant  scorpios,  quorum  ve- 
nenum  summc  est  exitialc ,  ideoque  viperarum 
morsus  magis  sunt  venenati,  tcste  Aristotcie  1.  8. 
Hisior.  animal.  cap.  29.  ita  Pliarisaji  et  Sadduca-i 
e  vencnalis  lUibbinorum  suornm  dogmatibus, 
virus  suorum  crrorum  augebant.  Rursum  vi- 
pcrae  notant  detraclioncs  ct  calumnias,  quas 
judasi  intcrscrunt  in  Joanncm  et  Cbristum.  Dc- 
iractionis  cnim  symbolum  cst  dens  serpcntinus 
ctviperinus,  juxta  illud  Deuter.  32.  in  sensu 
myslico  :  Dentes  bcstiaruni  ininuttam  in  eos,  cuni 
furore  tralientium  super  terram  atque  serpcntium. 
Fingunt  Poct.T-  Cadniuni  Agcnoris  Vliccnicum  Ref>is 
filium,  serpentinos  dentes  scminasse ,  et  ex  eis  illico 
armatos  milites  natos  esse ,  qui  ad  invicem  contra 
seipsos  insurgentes ,  ccede  mutua  corruere  omnes. 
Hicc  dcnlium  ficlio  repraesentat  dctractioncs, 
(piia  dcntcs  a  demcndo  dicuntur ,  ait  Cassiodorus 
inpsal.;quarenon!mproprie  dctraclorum  lingu£c 
dentes  vocantur,  quia  sicut  dentes  partes  cibo- 
rum  demunt,  ita  hominum  famam  ct  honorcm 
jugitcr  corrodunt  detractores.  Ex  his  crgo  dcn- 
tibus  a  diabolo  in  mundo  scminatis,  id  est,  nic- 
diantibus  detractoribus ,  lites,  bella,  et  conten- 
tiones  oriuntur. 

Quinlo,  S.  Ambrosius  in  Lucam  cap.  3.  vcrs.  7. 
censet  in  viperis  nolari  prudentiam  Pharisajo- 
rum,  juxta  illud  Matth.  10.  Estote  ergo  pruden- 
les  sicut  serpentes ;  serpens  enim  per  pruden- 
tiam  prcevidet  futura,  vcnenum  tamen  non  deserit : 
sic  isti  provida  quadam  devolione  profutura  et 
sponte  deposcunt ,  nempe  Joannis  baptismum  ,  ad- 
laic  tamen  non  relinquunt  noxia  et  peccata. 

Scxto,  Viperffi  excmpto  vencno,  anginae,  cali- 
gini  oculorum,  elephantiae ,  multisque  aliis  mor- 
bis  medentur,  testc  Dioscoride  1.  1.  cap.  16.  Unde 
.Egyptii  viperas  comcdcbant,  teste  Galeno  1.  3. 
Aliment.  facul.  ajque  ac  Indi,  testc  Plinio  1.  7. 
quin  et  ex  viperis  fit  iheriaca  pra;sentissimum 
contra  venena,  pestcm,  ceterosque  morbos  re- 
medium.  Sic  Pharisaei  demptis  erroribus,  popu- 
lum  docebant  veram  fidem  ,  legem  ct  pielatem. 
Unde  Christus  :  Super  catliedram  Moysi,  ait, 
sedei-unt  Scribcc  et  Pliariscti.  Omnia  ergo  qucBCum- 
que  dixerint  vobis ,  servate  et  facite ;  secundum 
opera  vero  eorum  nolite  facere  :  dicunt  enim  et  non 
faciunt.  Malth.  23.  v.  1.  el  2. 

QUIS    DEMONSTRAVIT    VOBIS    FUGERF,     A    VENTURA 

iRA?  ]  Fugere,  id  est,  effugere  :  Hebraei  enim 
perverbumsimplexsignificantomniacomposita, 
utpote  quibus  carcnt.  Runum  fugere  hic  denoiat 
actum  non  inchoatum  scd  psrrfectum,  idemque 
est,  «iiiod  fugicndo  evadcrc  Dci  iram  et  gehen- 
nam,  juxta  Canonem  12. 


ATTH/EUM.  Cap.  HI. 

Pro  demonstravit ,  graccc  est ,  i»7iio£t?ev ,  quod 
Primo  vertas  ,  prmnionstravit ;  Secimdo  ,  sug- 
gessit ,  subinonuit ;  Teviio  ,  demonstravit  per  ra- 
tiones  el  exeinpla  :  unde  uTriSetjcj,  est  demons- 
iratio. 

Ventura  ira  ]  est  non  tam  excidium  Juclaerc  per 
Tilum,  quam  ira  judicis  Christi,  quam  ostcndet 
impiis  rcprobandis  in  dic  judicii,  ac  ultio  et  scn- 
lcntia  damnationis,  quam  in  eos  proferet,  ipsa- 
que.ajlerna  damnatioetgehenna,  utexponitChris- 
tus,Matih.  23.  33.  Hanc  enim  Christi  iram  iratum- 
que  vultum  ila  expavescent  impii,  ut  dicant  monti- 
bus :  Cadile  super  nos ,  et  abscondite  nos  a  facie  se- 
dentis  super  tlironum,  etabiraAgni:  quoniamdies 
magnus  irce  ipsorum,  et  quis  poter it  stare? Apoca]. 
6.  16.  S.  Joanncs  cnim  uti  praxo  fuit  rcgni  coelo- 
rum,  illud  pcenitenlibus  promittcns,  sic  et  pra?co 
fuitDcielgehennae,  illamimpoenitcntibus,  quales 
crant  Pharisaji  et  Sadducoci,  intentans.  Idcm  fa- 
cial  pnedicator,  uti  fccit  Isaias  cap.  2.  v.  19.  et 
Osee  cap  10.  v.  8.  ct  Christus  Luc.  23.  30. 

Sensus  crgo  planus  et  germanus  cst,  q.  d. 
Quis  demonstravit  vobis  fugere,  quod  effugietis , 
vcl  modum  effugiendi  venturam  iram  ,  id  esl, 
Christi  irati  judicium  ,  vindictam  ct  damnatio- 
nem  sDternam?Sicenim  Joannein  explicat  Chris- 
tus ,  ciim  eisdem  Scribis  et  Phahsaiis  commi- 
natur  gehennam,  Matth.  23.  33.  dicens  :Serpentes, 
genimina  viperarum,  quomodo  fugietis  h  judicio 
gcliennw?  q.  d.  Minime  fugietis,  aut  fugere 
poteritis  judicium  gehennae,  sed  in  illud  certo 
ccrlius  incidetis,  quia  eslis  geniminaviperarum, 
id  est,  innalam  ct  longo  usu  confirmatam  habetis 
hypocrisim  et  malignitatem ,  a  qua  avelli  non 
poteslis,  quia  non  vultis  :  ficti  enim  ad  me  ac- 
ceditis  quasi  poenitentes,  cum  vel  non  credatis 
Dci  providentiam ,  iram  et  vindictam,  uti  non 
crcdebant  Sadducaji ;  vel  si  eam  creditis,  uti  cre- 
debant  PharisaDi,  eam  non  timetis ,  quia  superbe 
putatis  vos  esse  justos.  Hos  ergo  Joannes  graviter 
incrcpat.  q.  d.  Quis  vobis  promisit,  quod  eva- 
dctis  gehennam?  falsissima  enim  est  vestra  per- 
suasio,  o  Sadducffii,  quod  non  sitgehenna.  Vanis- 
sima  quoqueestvestra  praesumptio  et  securitas, 
uPharisa>i,  quodnon  timcatis  gehennam,  co quod 
superbe  icstimetis  vos  csse  justos.  Emphasis  est 
in  Verbo  demonstravit ,  q.  d.  Ita  secure  vivitis,  et 
vestris  cupiditatibus  indormitis,  ac  si  nulla  post 
hanc  viiam  iit  Dei  vindicta  et  scclerum  castiga- 
lio,  aut  certe  vobis  illa  non  sit  metuenda.  Unde 
vobis  ista  securitas,  unde  ista  demonstratio? 
Quis  vobis  id  certa  et  evidenti  ratione  demon.s- 
travii?  certe  nemo,  nisi  vestra  superba  stultaque 
pcrsuasio. 

Aliter  Jansenius  et  Franciscus  Lucas,  qui  cen- 
scnt  htec  verba  esse  Joannis  increpantis  hypo- 
crisin  Pharisa;orum  et  Sadducicorum.  q.  d.  Non 
credo  vos  sincere  ad  baptismum  meum  acce- 
dere;  sed  ficte  et  hypocritice  ;  quis  cnim  vobis 
demonslrare  potuisset ,  fugiendam  esse  per 
meum  poenitentia;  baptismum  venturam  Dei 
iram,  ciim  eam  vcl  non  credatis,  uti  Sadduca;i ; 
vel  non  timeatis,  uti  Pharisa^i?  incredulis  enim 
et  arrogantibus  nihil  demonstrari  vel  persuaderi 
potest,  quod  eorum  opinioni  et  arroganii<e  sit 
contrarium  :  quare  vos  poenitentiam  ex  aniino 
non  facitis,  sed  simulatis  elfingitis  vos  iram  Dci 
fugere. 


COMMENTARIA  IN  MATTIIyEUM.  Cap.  IH.  ft^ 

Maldonatus,  qui  censet  hacc     ncm  summi  bonict  ullimi  linis  (iiunc  enim  pec- 


Alitcr  quoquc 
vcrl)a  essc  Joannis  aduiirantis  laniam  tamquc 
subitam  Sadduca*orum  ct  Pharisoeorum  convcr- 
Dionem,  q.  d.  Quis  demonstravit  vobis  ut  Dci 
jtidiciumetgclicnnam  timeatis,  quamantca  non 
credcbatis,  vcl  non  timcbalis  ?  Unde  lanta  in  vobis 
mulatio?  uliquc  non  a  vobis,  sed  a  potcnli  Uci 
gratiact  inopcralionc,  aitsanctus  Chrysostomus, 
ac  a  mala  vcstra  conscientia,  quac  vos  quasi 
rcos  accusat,  cogitque  Dei  jadicium  formidare. 

Tropologicc  S.  Bernardus  in  Dcclamat.  docet 
venturara ,  vd  ut  Gricceest//.s>/oyi/i?,  id  est,  lutu- 
ram  iram  lugiendam  esse  pcr  prrcscntcmiram ,  id 
rst,  pocnilenliam,  quam  quis  sibi  irrogat,  vel 
irrogotam  a  Deo  acccptat  :  Qids  enim,  miseri, 
inquil,  demonstvavit  fugere  h  ventura  ira?  Quid 
prcesentcm  lanlopcre  fugitis  iram  { qua  futuram 
ciTugilis  ) ,  fldgellum  linictis,  dcciinatis  virgam? 
et  quidem  in  luic  die  veslra,  quce  ad  pacem  vobis  ; 
sedsi  cognovissetis  el\vos  :niutatis,sed  non  effugitis 
poenitentiam.iSummalumimpunilumessenonpotest. 
Non  punitur  Idc  propriu  voluntate,  punietur  alibi 
sine  fine.  Misera  sane  et  extrenue  plena  dementice 
commutalio,  humanum  declinare  iaborem,  et  para- 
tum  diabolo  stridorem  eligere  sempiternum.  Pcc- 
cator  enim  fugicns  virgam  Patris  castigantis 
incidit  in  gebennam  Dci  judlcisdamnanlis. 

8.  Facite  ercofructdsdignos  (Graccc  r.v.pT^bv  «^10.1, 
idest,  fructumdignum  m  singulari)  poemtenti/E] 
id  ost,  dignos  pocniientia.  CrcTcizat  Interpres  : 
(ira^cum  enim  k?<o-:,  id  cst,  dignus,  gracca  syntaxi 
poscit  genitivum.  Addcgenitivum  pceyiiteniice  rcgi 
tani  ji  fructus,  qui^im  a  dignos.  DocctBaplista  mo- 
dum  ct  mcdium  cvadendi  luturam  iram  esse  prae- 
scntcm  paMiilcntiam,  seddignaro,  idcst,  veram, 
scriam  cl  condignam,  q.  d.  Quia  vos,  6  Sad- 
ducrt;i,  Dei  providentiam  et  irara  in  impios, 
scilicet  vindictam  et  gebennam  non  creditis  :  vos 
ycro,  0  Pliarisivi,  pivTfisi  vestris  operibus,  quasi 
justi  illam  non  timetis ;  liinc  ulrique  certo  in  eam 
incideiis  :  ut  ergo  eain  cvitetis,  poenitentiam 
;>oitc,  ac  errores  moresque  couniiutate,  ut  vos, 
<*>Sadduca?i,  perlidiam  atlicisniiiii  fidcmnuminis; 
vos,  6  Pliarisici,  superbiam  in  liunnliiatcm,  utri- 
qnc  gulam  iu  al)stincntiani,  luxuriam  in  casti- 
•  atcm,  avaritiam  in  clccmosynam;  extcrnam  et 
Pharisaicam  jusliliam,  cjusquc  ostcntaliouem  in 
Chrisiianam  cl  intcrnamsanctitaiem  translcratis. 
Facite  crgo  fructus  pa:nitentiai ,  non  simulatos  et 
fictos ,  non  cxicrnos ,  non  talcs  quales ,  sed  vcros, 
internos  ct  dignos,  qui  scilicet  vcrc  pcDniteniem 
decent,  ac  scriam  pocnitcniiam  indicant,  atque 
cx  anin)o  vcr«  pcenitenti  proliciscuntur,  uli  sunt 
lacrymic,  dctcstalio  ct  punitio  peccatorum,  ac 
vilic  morumquc  scria  convcrsio.  Vidc  S.  Grego- 
liumbonul.  20.  in  Kvang. 

Adde  dignam  pcrnitcnliam  esse,  cum  mensura 
doloris  ct  prcnic  i-cspondct  mensura;  voluptntis 
ct  culpac,  ut  crcsccntc  culpa  crescat  ct  pa^na, 
ac  gravitas  liujns  illitis  (luanlitati  respontleat. 
Longc  cniin  graviorcm  pocnitentiam  agerc  dcbct 
adulter  quam  fiir ,  ct  homirida  qiiani  adultcr,  ct 
parricida  quam  liomicida.  Undc  singulis  pcrcatis 
|Hrna;  cx.Tquo  dccivt;c,  ct  adinensV>  stiiit  in  ca- 
iionibuspocnitcniialibiis.  Kxa.^(|uo,  intelligc  res- 
pcclu  rriniiuum  ct  hominum,  non  rcspcctu 
nci.  Uniiin  cnim  pcccatum  moriale,  cum  sii 
Dllensa  Dei,  eique,  qiantnm  esi  ex  sc,  ratio- 


cator  in)plicitc  ponit  in  creatura,  quam  ainat, 
ita  ut  cam  Dco  praeponat)  ac  consetJuenUir  dci- 
tatem  quasi  adimat,  ideoqucpeccatum  sit  quasi 
Cbristicidium  ct  Dcicidium ,  hinc  infinitam  qiuim- 
(lam  malitiam  in  sc  coniinct,  quia  est  offcnsa, 
injuria  et  violatio  Dei,  qui  est  immensus  et  infi- 
nitus  :  quamobrem  nulla  crcaturae  cujuslibet 
[locna,  vel  pocnitentia,  illi  ex  aequo  et  condignn 
satisfieri  potest,  imo  ctiamsi  omnes  homines  et 
omncs  Angeli  sponte  sua  omnia  tormenta  gchen- 
iiic  pcr  lotamictcrniiatem  paterentur,  nunquam 
l>io  unopcccalo  mortali  dignam  pa-nitcntiam  et 
salisfactionem  Deo  ofTerrent,  sed  solus  Cliristus 
id  facci'c  poluit,  utpolc  Dei  Filius,  verusque 
Deus,  cujus  proindc  prenitcntia  clsatisfactio  ra- 
tione  pcrsona;,  quiu  infinitic  est  dignitatis ,  pa- 
rilcr  est  infinita,  et  icqualis  ac  condigna  olfenstc 
ct  injuriic  inlinitac  in  Deum  infinitiiin  adinissae. 
Tanta  esl  peccati  malilia ,  quam  si  plcrie  pcrspi- 
ccrent  homincs,  utiquc  non  pcccarcnt. 

Dcniquc  dignos  panitcntia;  fructus  facif,  qui 
conversus  lanto  studio  scrvit  vcritnti.  quanlo 
antca  servivit  vanitati  et diabolo ;  ac  tam  fcrvcnier 
amat  Dcun),  quam  anlea  amavit  carncni  ci  mun- 
dum ,  juxta  illud  Apostoli :  Sicut  exhibuistis  mem- 
bra  vestra  servire  immunditiw  et  iniquitati  ad  ini- 
quitatem  ,  itanunc  exhibelc  mcmbravcslra  servire 
justitice  in  sanctilicationem.  I'i0m.  6.  19.  Sic  fecit 
S.  Magdalcna  ,  S.  Pctrus,  S.  Pauhis,  S.  Maria 
/Egyptiaca,  S.  Pelagia,  aliiquc  pocnitentcs.  Lcge 
corumvitas,  illosqueimitare.  Ita  fietillud  sancli 
Gregorii  :  Plcrumque  gratiorest  Deo  fervcns  [wst 
culpam  vita,  quam  securitalc  torpens  innoccnlia. 
Vide  S.  Chrysostomun),TcrtnlIiauiini,  Patianum 
tract.  de  Pocnitcnlia,  Climacum  gradu  b.  f\\\\  cst 
de  accnraia  Poenileniia,  ubi  ean)  iia  describit : 
Pocnitentia  est  corporecv  consolationis  perpetua  et 
jugis  repudialio.  Pccnitentia  cst  voluntaria  earum 
rrrum  omniinn  quce  affligunt,  tolei'atio.  Pcenitentia 
cst  OHiciatuum  sibi  sempcr  opifcx.  Pcenitentia  est 
valida  venlris  afflictio ,  animaque  in  sensu  firmis- 
sinio  jugis  reprchcnsio.  Lcgc  scqucntia,  et  vivani 
digne  panitcntium  efligiem  inspicies. 

9.  Et  >E  VEMTIS  DICERE  INTRA  VOS  :  PATr.r."l!  II  \- 
DEMIS  Al!R.\nAM.  DlCO  EMM  VOBIS  ,  QIOMAM  POTENS 
EST    DeIjS    DE    LAPIDIRUS    ISTIS    SLSCITARE     FILIOS 

AnRAU.«]  Pro  ne  vclitis  Gi\tcc  est  ///.  oov/;t=,  id  esl, 
ne  videan)ini,  nc  opinoniiii,  nc  rcpulctis,  ne 
gloriemini  dicere  inlra  vos,  in  aninio  cogitare, 
vobisquc  blandiri ,  ul  in  hac  cogitationc  innixi 
s(;cure  conquicscalis,  ct  iii  ulramquc  aurem 
dormialis  :  Pulrem  hubcmus  Abraham.  Solcbant 
cnim  Jud.Ti  confidcrc  ct  gloriari  in  boc ,  (jiiod 
csscnlfiIiiAbrahio;undc  illudChrisloobjcccrunt : 
Semen  Abralue  sumus.  Joannis  8.  3;>.  Ihcc  crat 
eornm  superba  lepulatio,  Iktc  vana  conlklcntiii, 
liiTC  slulta  gloriatio,  quam  hic  cis  extundit 
S.  Joannes.  Scnsus  crgocst.  q.  (L  Abrabain  fuil 
Patriarcha  sanctissimiis,  Deitiuc  amicus,  cui 
Dcus  promisit  bcncdictioncm  ct  salutcm  Iraiis- 
fundcudainiix^jusfilios,  Gcn.  12.  vcrs.  2.ctcapir. 
22.  17:  nos  aulcm  sumiis  filii  Abrahic  :  crgo  hac- 
redcs  sumus  benediclionis  ct  salutis.  Ahrabic  cl 
semini  ejtis  promissa?.  Eslo  ergo  libere  vivamus, 
ncc  poeniicntiam  condignan)  agamus.  taincn  ex 
hoc  quod  suniiis  filii  Abraha^.  salvabimur;  lum 
quia  Dcus  fidclis  est  ii)  promissis,  ut  quod  pro- 


COMMENTAniA  IN  MATTILF.UM.  Cap.  III. 


BG 

niisit,  certo  pr.TsUl ;  tum  qiiia  alioqui  Abraham 
tanius  Palriarclia  fraudarnur  filiis,  ot  filiorum 
suorum  salulo,  sibi  a  Doo  promissa,  ac  slirps 
Abrahnc  dolicorot.  Hospondol  Joannos,  icque  ac 
sanctus  Pauhis  Hom.  9.  fiiios  Abralia?,  ha;rccles  ])o- 
nodiotionis  ot  sahitisipsi  promissfc,  non  censeri 
carnali  orifiino,  sod  spirituaU  fidc  ot  virtuto, 
nimirum  filios  Al^ralJOi  a^stimari ,  non  qui  ox 
Abraham  goniti  sunt,  sed  qui  fidom  et  sanctiia- 
tom  Abrali.T  imitantur  :  quareetiamsi  Sadduc.oi 
ot  l'liarisa'i,  cotoriciuc  JudcTi  ob  suam  impieta- 
tom  excidanl  a  justitia  et  salutc,  Deum  tamon 
sulTccturumin  eorum  locum  aUos,  puta  Gentih-s, 
oosque  Abralia)  daturos  quasi  filios,  qui  in  ojiis 
l)cnedictionem  ,  id  ost,  gratiam  et  gloriam  suc- 
cedant,  q.  d.  Licet  vos,  6  Juda^i,  pereatis,  nou 
ideo  pcribit  benedictio  et  salus  semini  Abrahiu 
promissa,  sed  a  vobis  indignis  ad  alios  dignos 
transfcretur:  quare  nolite  gloriari  et  objectare  : 
Pat7'ein  habemus  Abraham,  imo  magis  crubescite, 
quia patremnon  imitamini,  aitS.  Chrysostomus  : 
non  enimsuccessio  carnis  qaccritur ,  inquit  S.  Hila- 
rius,  sed  fidei  licereditas ,  dignitasque  originis  in 
operum  consistit  cxcmpLis,  et  prosapiai  gloria  fidei 
imitatione  relinetur. 

QUONUM    POTENS    EST   DeUS    DE    LAPIDIBUS    ISTIS 
SU3CITARE   FII.IOS  AURAII.-E]  GraJCC    est  Tw  'A6pKx,«;.. 

Vos  ergo  Abralm  est  dativi  casus ,  non  genitivi, 
q.  d.  Vobis,  o  Juda^i,  pereuntibus  non  fraudabitur 
Abraham  sua  sobole  ot  stirpe  benedicta,  quia  Dous, 
qui  fidehs  est  in  promissis,  si  opus  sit,  de  lapi- 
dibus  quos  hic  in  ripa  Jordanis  acorvatim  jacere 
vidctis,  potestefTicere  filios  Abrah.-e.  Porro  Joan- 
nesbaptizabat  etpra3dicabatin  Belhabara,  id  est, 
in  domo  trajectus ,  ubi  scilicet  filii  Israel  duce  Jo- 
sue  iransiorunt  sicco  pede  Jordanem,  mlracu- 
lose  k  Deo  divisum  et  siccatum  ;  unde  in  memo- 
riam  tanti  miraculi  Josue  eodem  loco  erexit 
duodecim  lapidcs  in  medio  Jordanis  alveo ;  atque 
illos  lapides  designasse  hlc  et  demonstrasse  Joan- 
nem  censent  Remigius,  S.  Anselmus,  acexiisPi- 
nedaincap.  1.  Job.  vers.  1.  n.  38.  Hienimlapides 
erant  typus  et  figura  Gentium,  errorum  etigno- 
rantise  fluctibus  obrutarum,sed  tandem  per  Chris- 
tum  etAposlolos  deimoidololatriae  alvco^adLc- 
clesiam  et  filiorum  Dei  gloriam  pcr  baptismum 
suscitandarum. 

Qu.xTes,  quomodo  hoc  sit  verum?  quomodo 
enim  filii  lapidum  possunt  esse  filii  Abrahae  jam 
defuncti;  et  si  ex  lapidibus  excitati  ac  animaii 
sint  a  Deo,  quomodo  ab  Abraham  sunt  geniti  ? 
Multi  ad  allegoriam  confugiunt,  sed  dico  proprie, 
ut  verba  sonant,  id  verum  esse.  Primo,  quia 
polest  Deus  ex  lapidibus  homines  efTicere,  quos 
ipse  sua  intentione  et  voluntate  Abrah.TC  in  fihos 
arroget,  aut  Abraham  sibi  adoptet,  non  minus 
quam  potuit  Adamum  plasmare  ex  terra,  ct 
Evam  ex  costa  Ad.-e ,  ac  ex  sterili  Sara  Isaacum 
Abrahae  producere.  Gen,  18.  11.  Et  scq.  AUudit 
ad  Isaiaj  51.  1.  Atlendile,  inquit,  ad  pelram 
(  ecce  lapides  J  unde  excisi  estis ,  ct  ad  cavernam 
laci  de  qud  prcBcisi  estis ,  hoc  est,  ut  cxplicans 
subdit  :  Attendite  ad  Abraham  palrcm  veslrum , 
et  ad  Saram,  qucB  peperit  vos ,  q.  d.  Abraham  est 
quasi  petra ,  et  Sara  quasi  caverna  laci,  de 
qua  vos,  o  Judaei,  quasi  lapidcs  vivi,  prsecisi, 
ct  prognati  estis. 

Secundo  physicc  ct  pr.xcisc,  q.  d.  Sicut  Dcus 


uxorom  Lot  in  siatuam  salis  converlil,  ita  vi- 
cissim  potost  saxa  immediate  in  homines  ct  filios 
Abrah.T3 ,  qui  ox  Abraham  prognati  sunt,  conver- 
tore;  inio  potost  Dcus  per  absolutam  potentiam 
quamvis  sul)stantiam  creatam  transmutarc  in 
aliam  totalitor ,  puta  lam  quoad  materiam , 
quam  quoad  formam.  Sufficit  onim  ad  vcram 
conversionom,  ut  sola  accidentia  eadem  rema- 
noant,  ut  patot  in  transsubstantiatione,  qua 
tota  substantia  panis  convcrtitur  in  corpus 
Christi  in  Eucharislia,  solis  accidenlibus  panis 
romanentibus.  Ita  S.  Thomas  3.  p.  q.  75.  art.  b. 
Quocirca  potest  Deus  ex  lapidibus  suscitaro 
filios  Abrahio ,  etiam  jain  vita  functos  et  mor- 
tuos ,  quia  potost  convcrlere  lapides  in  cor- 
pora  mortuorum ,  illaque  animarc,  ot  a  morte 
suscitarc. 

Comparat  S.  Joannes  Sadducxos  ot  Pharisasos 
lapidibus,  tum  ut  eorum  duriUem  et  obsiinatio- 
nem  in  malo  denotet,  tum  utsuperbos  humiUei, 
q.  d.  0  lumid  Pharisici,  lapidihus  non  eslis  mo- 
liores ,  quantum  est  ex  vobis ,  sed  quod  lapidibus 
prsecellalis ,  hoc  habetis  a  Deo;  Deus  enim  vos 
fecit  Abrah.ne  filios  :  ct  si  superbiaUs,  vos  ox 
Abraha^  familia  oxpunget,  aliosque  in  veslruin 
locum  ex  lapidibus  quoque,  sivelil,  suscitabit. 
Sic  fecisse  Pyrrham  cum  Deucalione  marito  nar- 
rant,  vel  potius  fahulantur  poeta? ,  scilicet  illos 
jecisse  post  tergum  lapides  ,  qui  in  hominos 
conversi  sint,  itaque  genus  humanum  diluvio 
porditum  reparasse;  nam  lapides  ,  quos  Deuca- 
lion  jaciobat,  in  viros  verlebantur,  quosPyrrha, 
in  feminas;  unde  Ovidius  de  iis  ita  canit  lib.  1. 
Metamorph.  : 

El  jussog  lapides  sua  post  vcsiigia  miltunt,  elc. 
Inque  ,  brevi  spatio  ,  Superorum  numine,  .■^axa 
Wissa  viri  maiiibus  facicm  trax^re  virorum  , 
Et  de  femineo  reparata  est  femina  jaclu. 
Inde  genus  durum  sumuSj  experiensque  laborum. 
Et  documenta  damus,  quasimus  origine  nati. 

Hinc  Graici  nomen  )a65,  idest,  populus,  deri- 
vant  a  >«6;,  id  est,  lapis,  quod  lapides  conversi 
sint  in  homines,  atque  ex  lapidibus  robur  ad 
laborandum,  ot  duriUem  ad  patiendum  traxe- 
rint.  Porro  Joannes  in  lapidibus  hic  sigillat  duri- 
tiem  puniendi  in  Sadducaeis  et  Pharisaeis,  q.  d. 
Deus  potest  saxa  durissima  moUire  etconvertere 
in  carnem,  ac  reipsa  uno  verbo  dicendo  :  Fiat, 
inolUet  et  converlet  quoUes  volet ;  et  vos ,  6  Pha- 
risaji,  omnibus  hisce  meis,  inio  Dei  per  me  lo- 
quenUs  sermonibus  nonmoUimini,  non  conver- 
timini;  saxis  ergo  duriores  silis  oportet,  quia 
corda  habeUs  adamanUna.  Tale  cor  habent  ob- 
durati,  ut  habuitPharao,  de  quo  plura  dixi,  Exodi 
7.  V.  3. 

Denique  Deus  potest  lapides  quoslibet  conver- 
tere  in  homines ,  eisque  in  dere  fidem  et  pietatem 
Abraha; ,  itaque  eos  spirituales  Abraha?  filios  efTi- 
cere.  Nam ,  ut  ait  Apostolus  Roman.  9. 7 :  ISon  qui 
filii  carnis ,  hi  filil  Dei ,  sed  qui  fitii  sunt  promis- 
sionis  cestimantur  in  semine ,  id  est,  aistimantur 
esse  semen  etfilii  Abrahae.  Unde. 

Mystice,  Deus  suscitavit  ex  lapidibus  fiUos 
Abrah.-c ,  cum  GenUIes  qui  rudos  ct  impoliU  eranl 
ut  lapides  ,  ot  saxa  pro  diis  colebant  ,  ideoque 
a  Davide  saxis  assimilantur  ,  Psal.  113,  v.  10, 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  III. 


fi7 


pra'serlim  quia  in  cupiditatibus  ctvitlis  obdiu-aii 
eraut  quasi  saxa  :  cuui  CoiUiles  ,  inquam  ,  p<;r 
fidei,  ohedieuliae  et  pietatis  imitationem  fecit 
lilios  Ahrahae  :  ips(;  enim  (!st  pater  crcdentiuui 
et  justorum.  IlaS.  Hierou.  S.  Hilarius.  S.  August. 
S.  Amhrosius  ,  S.  Gregor,  hom.  20.  et  omnes  ve- 
teres.  Addil  Euthymius  id  impletiun  in  passionc 
Chrisii  ,  iu  qua  mulli  obdurali  videntes  petras 
icindi  ,  alia(|ue  prodigia  ,  compuncti  pocnitue- 
runt  el  crediderunl  in  Christum. 

10.  Jam  emm  SECUniS  ad  radicem  AunouuM  posita 
EST.  (  ut  homincs  quasi  arhorcs  non  ferentes  dig- 
nos  pa;nitenlitc  fructus  ,  succidat  ,  et  iu  ignem 
miltat )  Omms  ergo  aiujor  ,  qu.e  non  i-acit  frlc- 

TUM  BONUM   ,    EXCIDETUn  ,    ET  IN  IG.NEM  MITTETUR  ] 

Vrojani  cnlm  Gncce  est  /i'>')  oj  avI  ,  id  csl Jam  vero 
etiatii.  Esteuim  hic  alius  stimulus  ,  quo  Joannes 
Pharisrcos  pungit  ad  agcndum  pcEuitentiam  , 
idque  cito  ,  nimirum  instans  periculum  succi- 
sionis  et  comhustionis  in  gchcnna.  Ita  S.  Chry- 
sostomus  ,  Eulhymius  ct  alii ,  e  quihus  Eulhy- 
rmius  sccurim  ,  ait ,  morli  ,  arhorem  homini, 
acliccm  vita}  comparari,  Cnde  Gra.'cc  pro  exci- 
delur  cst  i/zoTtTsrzt ,  id  est  excldilar  ,  in  prffiseuti : 
el  pro  miltelur  at  /3a;,;.£T«£,  id  est  iniltitur  ,  q.  d. 
Jam  jam  cxcidelur  ,  ct  in  ignem  mittctur.  P.es 
crgo  veslra  ,  6  Pliarisici ,  versatur  in  acic  nova- 
cula;.  Immiuetextremum  periculum  ,  instat  vo- 
his  excidium  ,  mors  ,  ct  gchcnna  :  illico  crgo 
agile  dignos  pujuilentia;  fruclus,  ut  illa  evadatis. 
Scnsus  ergo  est ,  q.  d.  Securis  ,  id  est  Dci  judi- 
cium  el  vindicta  ad  radices  arhorum  ,  id  esl  ad 
vitam  singulorum  hominum  posita  est  ,  ut  si 
sint  infrugiferi ,  necprofcrant  dignos  pocnitenliic 
fructus  ,  uti  hucusque  fecislis  vos  ,  6  Sadducoei  ct 
l'harisa;i ,  eos  propediem  per  mortcm  a  vita  hac 
huccidat,  et  in  ignem  a^tcrnum  mittat.  Si  vcro  sint 
frugiferi,  ac  pccnitcnliic  ct  honorum  operum  fe- 
races  ,  uti  sunt  poenitentcs  et  justi ,  eos  brevi 
per  mortcm  non  tam  succidct ,  quiim  transferet 
cllransplanlal)itin  ccclcstcmparadisum  ,  ad  pc- 
rcnncs  icterncc  fclicitatis ,  gloria)  ,  et  laudis  di- 
vina)  fructus  produccndos. 

Diccs ,  hoc  ctiam  vcrum  fuit  ante  Christum  , 
(|uoinodo  crgo  post  adveutum  Christi  Joanncs 
ait  :  Jamenim  securis  ,  etc.  ,  positaest  ?  Ucspon- 
dctur  ,  quia  id  vcrius  et  clarius  cst  post  Chris- 
tum  ,  quam  fucritauic  Christum  :  Christus  cnim 
ad  hoc  in  mundum  venit ,  ut  quasi  Judex ,  Rcx  ct 
Dominus  omnium  credenlcs ,  sibiquc  obcdicntes 
in  coelum  transferal ,  incrcdulos  vero  et  rchellcs 
mortc  pr.TRScnti  ct  iclerna  puniat.  Idcoquc  pri- 
mus  Chrislus  per  se,  pcr  Joannem  ,  et  Apostolos 
clare  pra^dicavit ,  promisitquc  piis  regnum  coc- 
lorum  ,  impiis  vero  minatus  cst  gehcnnam  ,  ut 
scirent  in  sua  manu  cssc  corum  salutem  et  dam- 
ualioncm  ,  ac  ad  eum  conversi  gehennam  vita- 
rcnt,  et  ab  eo  coelo  adscribercntur ,  idqucipsum 
slalim  facerc  posse  ,  ac  mox  faciurum  ,  cimi 
nulla  infirmitalis  vel  ignoranliic  in  hominibus 
jam  sit  excusatio,  uti  crat  in  Juda^is  rudibus  antc 
Christum,  quibus  pr;cmia  etsupplicia  pra?scntia 
et  temporalia ,  uou  fulura  ct  a>terna  a  Mose  et 
Prophetis  promiituutur  vcl  intcntantur. 

Secundo  et  aptius  :  securis  est  Christi  Regis 
et  Judicis  judicium  et  vindicta  ,  qua  arbores  non 
tantum  uoxias  ,  scd  ,ct  infrugifcras  ,  hoc  est  Ju- 
ujcos  incrcdulos  illico  cxscindet  ex  horto  Ec- 
clcsia- ,  ac  a  siirpe ,  salute  el  bencdictioue  Ahrahae 


ejusquc  filiis  promissa  ,  illosquc  iu  iguenri  a;U;r- 
num  miltet ;  atque  pro  iis  Geules  in  se  creclentes, 
quasi  arboies  frugiferasinscretparadisoEcclesiai 
suai ,  qu;c  est  quasi  praedium  et  hercdilas  Abra- 
ha3  ,  qui  est  pater  crcdcntium  et  justorum  , 
ideoque  casdem  hcuedictionis  et  salutis  Ahraha; 
promissae  faciet  participes  et  heredes.  Minatur 
(;rgo  Joannes  Pharisa;is  reprobationem  Judaeo- 
rum,  ac  vocationeni  et  subrogatioiuim  Gentium; 
qua;  paulo  post  facla  cst  a  Chrislo.  Christus  enim 
PharJs;cos  ct  Juda^os  ob  incredulitaleni  rejecit  ii 
familia  Abraha; ,  id  est  ab  Ecclesia  fideliiun  ,  ac 
consequenter  a  regiu>  Dei  ,  eosque  addixit  inorli 
et  gehenna; ;  Gentes  vero  ob  lidcm  Ecclesiae  sua- 
inseruit ,   cadoque  deslinavit. 

Porro  Toletus  in  cap.  9.  Luc.  vcrs.  9.  carpit 
S.  Chrysostomum  dicentem  sccuriin  ncc  radici 
pcpcrcissc  :  dicitur  enim  ,  inquit  ipsc  , 'securis 
posita  ad  radiccm  ,  ncmpe  inler  radicem  ct  truii- 
cum  ,  alias  non  cssct  ahscindcre  ,  sed  evellere. 
Sensum  crgo  essc  vult  ,  q.  d.  Bapiista  :  Adest 
jam  tempus  ,  quando  incisio  arhorum  infrugifc- 
rarum  ,  et  insilio  frugiferarum  facicnda  est  : 
propc  cst  Christus  ,  qui  quasi  sccuris  pra-cidct 
iucredulos  Judajos  a  radicc  Abraha  ,  cosque  in 
igncm  miltet  ;  radici  vcro  cidcm  inscrel  cl  iuo- 
culabit  Gcnles  in  se  crcdcntcs  ,  juxta  illudPauli 
Rom.  11.  Si  aliqui  ex  ramis  fracti  sunt  ,  tu  autem 
ctim  oleaster  esses ,  insertus  cs  in  itlis  ,  et  socius 
radicis  et  pingucdinis  factus  es  :  noli  gloriari  ad- 
versus  ramos ,  quod  si  gloriaris  ,  non  tu  radicem 
porlas ,  sed  radix  te.  Dices  ergo  ,  fracti  sunt  rami , 
ut  cgo  inserar  :  bene ,  propter  incredulitatcm  fracti 
sunt.  Merito  autem  Gentes  infideles  per  lapides ; 
Judcei  vero  antequam  prcBciderentur ,  arbori  collati 
sunt  :  arbor  enim  vivit  et  fructificot ,  dum  ra- 
dici  unitur  :  sic  Judceus  per  fidem  futuri  vivebat 
spiritu ,  antequam  per  infidelitatem ,  quia  in 
advenientem  credere  noluit,  abscissus  est.  Haec 
Tolctus. 

Verum  Baptista  hic  tantum  incisioncm  vel  po- 
tius  excisionem  Jud;corum  ,  non  v-wo  insitionem 
vel  inoculationcm  Gcnlium  in  eadcw  radicc 
Abraha;  ,  puta  in  cadcm  fidc  ct  Ecclesia  ,  perur- 
get  :  inoculatio  enim  arborum  uon  fit  in  radice  , 
sed  in  ramis.  UndcPaulus  ail  :  Fractisunl  rami , 
ut  cgo  inserar.  Hic  autem  Baptisla  ait  :  Jam  enini 
securis  ad  radiccm  arborumposita  cst  :  omnis  ergo 
arbor  non  faciens  fructum  bonum  excidetur.  Ergo 
loquitur  non  dc  insitione  vcl  inoculatione,  scd  dc 
excisione  ,  qua  arbor  infrugifera  radicitus  e\ 
horto  excidilur  ,  ct  ejiis  loco  alia  frugifera  in 
eodcm  plantatur.  Sic  cuim  Judai  excisi  sunt  cx 
horto Ecclcsiae,  quicstquasi  i^ra^dium  Abraha;;  et 
Gcnles  in  eodcm  a  Christo  ct  Apostolis  plantata 
suut,  juxta  illud  quod  de  cisdeni  JudaMS,  eo- 
rumquc  synagoga,  pcr  mefaphoram  ficus  in- 
frugifcra;  ait  Christus  Luc.  15,  7.  Succide  illam , 
ut  quid  ctiam  terram  occupal  ?  Judai  ergo  ra- 
dicitus  excisi  sunt  cx  horto  Abraha  ,  id  cst 
ex  Ecclesia  ,  quia  fidem  ,  quaj  est  quasi  ra- 
dix,  pcr  quam  horto  Ecclesia  infixi  craul ,  pcr- 
diderunt. 

11.  EgO  QUIDEM  RArTIZO  VOS  IN  AQVA  I>  rOEM- 
TENTIAM  :  Qll  AUTKM  POST  ME  VEMIRVS  EST  ,  FOH- 
TIORMEEST,  CIJIS  N0>  SUM  DIGM  S  CALCEAMENTA 
PORTARE  ;  IPSE  VOS   RAPTIZABIT  IN   SPIKITU    SAXVrO 

ET  IGM  ]  Hac  verba  non  sunt  connccicnda  prg&- 
cedentibus  ,  nec  immcdiale  post  ca  dicta  sunt  ;i 


8S  COMMENTARIA  LN  M 

Juannc,  scd  intorpolate  peroccasionem  ,  quani 
supplelcl  explicalLucas,  diccns  cap.  3.  IG.  Exis- 
tbnantc  autcm  populo ,  ct  cop;itantibus  omnibus  in 
cordibus  suis  de  Joanne  ,  ne  forle  ipse  essct  Cliris- 
lus  ,  rcspondit  Joanncs  omnibus  ,  dicens  :  Ego 
quidcm  aqud  baptizo  vos  :  veniet  autem  forlior  me , 
cujus  non  sum  dignus  sotvcre  corrigiam  calcca- 
mcntorum  :  ipsc  vos  baplizcdjit  in  Spirilu  sancto  et 
igni.  Populus  ergo  c\  sanctitate  vita)  ct  fervore 
I)rrcdicalionis  ,  atquc  ex  bapiismo  suspicabalur 
Joannem  csse  Messiam  ,  sive  Christum.  Nullus 
»;nim  celerorum  Prophetarum  usus  est  bapiismo , 
nisi  Joannes  :  et  Ezechicl  cap.  36.  baptismuni 
(^hrislo  proprium  fore  pr?cdixeral  :  Effnndam  , 
ait  ,  supcr  vos  aquam  mundcnn  ,  ct  mandamini  ab 
onmibus  inqiiinamcnlis  vestris.  Joannes  ergo  hanc 
suspicioneni  eis  eximit ,  negatque  se  esse  Chris- 
tum  ,  sed  Chrisli  anteambulonem  et  indicem  se 
esse  pi-ofjtetur  ,  suumque  baptismum  Christi 
baplismo  praeludere ,  ad  eumque  praeparare  sig- 
niOcat.  Ait  ergo : 

Ego  QuiDKM  BAPTizo  vos  iN  AQUA  ]  id  cst  aqua 
sola.  Est  Hebraismus.  Hebrsei  enim  insirumen- 
tum  denotant  per  pr.Tcposllionem  seu  li!eram  3  , 
id  est  in  ,  quam  Latini  subticent  ,  unde  dicunt 
yi^V'2  bammajim  ,  id  est  m  aqun  ,  hoc  est  aqua  ; 
in  pcenitcnliam  ,  ut  scihcet  excitem  vos  ad  agen- 
dam  poenitentiam  ,  vosque  abluendo  corpore . 
pracparem  ad  ablutionem  anima;  recipiendam  in 
baplismo  Christi.  Bapiismus  ergo  Joannis  erat 
professio  pceniienliie.  Lnde  baptizandi  in  eo  con- 
iitebantur  sua  pcccata  ,  non  aulem  eratcondo- 
nalio  culpoe  :  hanc  enim  expectare  debebant  a 
Christopercjus  baptismum ,  autper  veram  animi 
contritioncm. 

QUI    AUTEM  POST   ME  VENTtRUS   EST    ]     GrseCC  o 

Epxifitvoi ,  id  est  qui  venit  in  pr.Tsenli ,  qui  ad- 
venlat ,  qui  jam  imminet ,  nobisque  vicinus 
cst. 

FoBTiOR  ]  Gra^ce  isyyiporipQi  ,  id  est  robustior  , 
potentior,  validior,  praestantiorest ,  majoribus 
viribuset  dolibus  longe  mepra5ceIiit:pollet  enini 
ccelesli  divinaque  viet  efTicacia ,  qua  non  tantum 
corpus  ,  uti  ego  ,  sed  et  animam.spiritu  graiia; 
suae  pervadit ,  illamque  ab  omni  scelere  expurgat 
et  emaculat.  Unde  Isaias  cap.  9.  inter  alia  epitheta 
Christo  dat  elogium  fortis  :  Vocabitur ,  ait ,  nonien 
ejus  admirabiLis  ,  consiliarius  ,  Deus  fortis.  Vere 
autem  fortis  fuil ,  qai  admiranda  opera  divinitalis 
succ  operatas  est  ,  qui  diabolum  superavit  ,  prct- 
dani  de  ejus  manu  abstuUt  ,  regyium  ejus  evertit , 
et  in  se  transtulit ,  cceii  portas  aperuit  ,  mortem 
absorbuit  in  victoria  ,  peccata  delevit ,  gratiam  ct 
gtoriam  comparavit  ,  inquit  Toletus  in  Lucic 
cap.  3.  V.  19. 

Rursum  ,  Christus  Joanne  erat  fortior  in  mira- 
culis  ,  quia  solo  nutu  mortuos  suscitabat ,  dai- 
mones  pellebat ,  cxgros  sanabat ,  elementa  mu- 
labat  ;  cum  Joannes  poenitentiis  carnem  doma- 
ret,  ut  eam  spiritui  subjiceret.  Hajc  erat  virtus 
Christi ,  et  infirmitas  Joannis, 

CUJUS  NON  SUM  DIGNUS  CALCEAMENTA    PORTAnE.  ] 

S.  Lucas  c.  3.  16.  Cujus  non  sum  dignus  corri- 
giam  calceamentorum  solvere  ,  Marcus  cap.  1.  7. 
addit  procumbens.  Utrurnque  est  verum  ,  ulrum- 
quft  est  vile  ministerium  servonim  ,  qui  heruni 
suum  ,  pra;seriim  principem,  procumbendo  ad 


ATTH/EUM.  Cap.  IIL 

ejus  pedes  calceant  et  excalceant ,  ac  ejus  cal- 
ceos  portant ,  cum  ipsc  ocreas  aut  crepidas  in- 
duil.  Joannes  ergo  fatetur  hic  se  esse  Christi  ser- 
vum  et  mancipium  ,  Christum  vero  esse  suum 
Dominum  ,  imo  Deum.  Myslice  calceus  notat 
humanitatem  Christi ,  cui  ut  serviat,  ut  camquo 
liumeris  bajulet ,  vel  manibus  sustineat  ,  Bap- 
tisia  se  indignum  prolitetur  :  htec  cnim  huma- 
niias  ex  unione  cum  Verbo  summa^  ,  ei  quasi 
imniensjc  erat  dignitatis  et  majcstatis.  Unde  S.  Ber- 
WAiAus  :  Catceo  ,  inquit,  luimanitatisnostrcc  cat- 
ceatafuit  Verbimajcstas  ;  quia  enimcalceamenta 
in  extrema  corporis  parte  suut ,  et  ex  morluis 
iiunt  animalibus  :  idcirco  juxla  S.  Gregorium  ei 
S.  Hieronymum  in  Marci  cap.  1.  v.  7.  recte  signifi- 
cant  incarnationem  Christi  ,  quam  se  explicare 
non  posse  ,  nec  ad  hoc  dignum  esse  hic  confi- 
tetur  sanclus  Joannes.  Theophylactus  per  cal- 
ceamenta  accipit  Chrisli  desccnsum  in  ter- 
ram  ,  et  post  morlem  in  limbum  Palrun).  Tro- 
pologice,  Joannes  humilians  se  infra  pedes  ct 
calceos  Chrisii,  per  lianc  humiliiatera  meruil 
exaltari  super  caput  Christi ,  illudque  ajjluere 
ct  bapiizare. 

Ipse  vos  raptizaiut  in  SriRiTU  sANcro  ]  id  esi 
Spiritu  sancio  ,  q.  d.  Christus  Spiriiuin  sancium 
cum  omnibus  suis  donis  in  vos  efTundet  ita  co- 
piosc ,  ut  eo  vos  a  peccatis  omnibus  abluat ,  ac 
gratia  et  charitate ,  ceterisque  charisrnatibus  suis 
impleat ,  et  quasi  obruat.  Fecit  hoc  Christus  vi- 
sibUiter  in  Penlecosle.  Unde  ipse  ascensurus  in 
cocium  ad  lu-ec  verba  Joannis  alludens ,  idipsum- 
que  promittens  Aposlolis  ,  ait  :  Joannes  quidevi 
baptizavit  aqua  ,  vos  autem  baplizabimini  Spiritu 
sancto  ,  non  post  muttos  fios  dics.  Act.  1.  7.  Invisi- 
biliter  vero  id  facit  in  Sacraniento  baptismi  cl 
confirmaiionis  ,  qua-baptismi  quasi  estperfectio 
et  consummatio.  AntilhesisergoJoannis  etChrisli 
est ,  quod  Joannes  solum  bapiizavil  aqua ,  Chris- 
tus  vero  aqua  etSpiritu  sancto  :  quodqueJoannes 
corpus  ,  Christus  animam  abluat :  quantum  ergo 
SpirJtus  sanctus  aquam  ,  ac  anima  corpus  ante- 
cellit ,  tantum  pi\Tcstat  baptismus  Christi  baptis- 
mo  Joannis  ,  qui  tanium  fuit  rudimenlarius.  lia 
Conc.  Trident.  sess.  7.  can.  1.  et  passim  Patres  , 
quoscitatBellarminus,  iract.  deBaptismocap.  21. 
Hinc  Doctores  iriplicem  assignant  baptismum  , 
fluminis,  flaminis  ,  et  sanguinis  :  Fluminis  est, 
cum  quis  aqua  baptizalur  :  flaminis  sive  spiritus 
est,  cum  quis  catechumenus  in  carcere  velere- 
mo  ,  ubi  non  est  aqua  ,  de  peccatis  vere  conte- 
ritur ,  optatque  baptizari :  tahs  enim  justificatur 
per  contritionem  ,  qua;  includitvotumbaptismi: 
sanguinis  est  ,  cum  quis  iiecdum  baptizatus  , 
pro  fide  martyr  occumbit :  hic  enim  in  suo 
sanguine  baptizatur,  et  ab  omnibus  peccatis 
abluitur. 

Spiritu  sancto  et  igni.  ]  Ita  constanier  habent 
Graecus  ,  Latinus  ,  Syrus  ,-  Arabicus  ,  Persicus , 
iEgyptius  ,  jEthiopicus  :  Sensus  est ,  q.  d.  Bap- 
tista  :  Meus  baptismus  est  aqueus  ,  Chrisii  vero 
est  igneus  :  quantum  ergo  ignis  efDcacior  est 
aqua  ,  tantum  baptismus  Christi  potentior  est 
meo.  Hinc  ha?retici  dicti  Hermiani  et  Seleuciani 
baptizabant  suos  non  aqua  ,  sed  igne  ,  lesle 
S.  Aug.  hacresi69.  Dignus  saneha;resiellKereticis 
fuit  igneus  hic  baptismus  ,  digna  talibus  tortori- 
bus  carnificina  :  jam  non  est  quod  ipsi  qua^ranlur 
haereticos  a  Catholicis igne  comi)uri,cum  ipsimet 
suo.s  igne  bapiizcnt. 


COMMnNTAIUA  LN  MATTII^EUM.  Cap.  III. 


80 


Quicrcs  quisl»icignis?Primo,  Orif,'cn('sliomil. 
2/i.  in  Lucam  accipil  igncm  purgaiorii  ,  q.  d, 
Cliristus  suos  fidcles  cum  pcccalis  vcnialibus  de- 
cedenles  expiabit  ignc  purgalorii  ,  juxla  illud  : 
Uniuscujusqueopus  ignis  prubabU.  El  :  Salvus  erit , 
sic  tamcn  quasi  pcr  igncm.  1.  Cor,  3.  Sic  quoque 
ex  S.  Hieronymo  el  Beda  Suarez. 

Secundo  ,  S.  Hilarius  per  igncm  accipit  judi- 
cium  Christi ,  quod  acre  ,  clarum  ct  horridum 
erit  instar  ignis. 

Tertio  ,  S.  Ijasilius  in  cap.  U.  Isaiac  ,  Damasce- 
nus  libr.  U.  de  Fide,  capitelO.  etTolelusincap.  3. 
Luc.e,  vcrs.  16.  accipiunt  ignem  gehennic  ,  quo 
reprobos  Christus  punit  in  inferno  ;  uude  expli- 
cans  subdit  :  Paleas  autem  comburet  igni  inex- 
tinguibili. 

Quarto ,  Auctor  impcrfecti  per  igncm  intelligit 
tribulatio/ies  ,  quibus  quasi  igne  fideles  suos 
.ofiligit ,  et  a  peccatis  abluit  Christus. 

Quinto  ct  genuine  ,  Spirilu  sanclo  et  igni ,  hoc 
cst ,  Spiritu  sancto  ignco  et  igniente  :  Spiritu 
sancto  ,  qui  est  ignis  ,  id  est  ,  qui  cst  similis 
igni ,  et  quasi  ignis  urit  el  ignit.  Esl  hendiadys. 
Spiritus  sanctus  cnim  quasi  ignis  fideles  a  pec- 
catis  cxpurgat ,  iiluminat,  accendit,  sursum  ad 
coclum  rapit ,  ac  roborat ,  ut  omnia  adversa  su- 
perent.  Denique  eos  intime  sibi  unit ,  et  quasi 
ignis  in  se  transformal.  lUe  enim  sunt  dotes  ig- 
iiis  ,  purgarc  ,  tcnebras  cxpellere  ,  luccrc  ,  in- 
llammare,  sursum  rapere,  roborare,  insetrans- 
formare.  Hinc  in  Pentecoste  in  Apostolos  illapsus 
est  Spiritus  sanclus  pcr  speciem  ignis  et  lingua- 
rum  ignearum.  linde  sanctus  Chrysostomus  : 
Ignis ,  ait ,  contmemoratione  adjnncta^  Spiritus 
suncti  cfficacitatem  signavit  ,  gratia-  ipsius  robur 
vehemens  ct  inviclum.  Sic  et  Euthymius  ac  in- 
lerpretes  yEthiopici  per  ignem  accipiunt  Spiri- 
tum  sanctum.  Hinc  in  primitiva  F.cclcsia  s.Tpc 
Spiritus  sanctus  visibili  specic  ignis  dcscendebat 
in  baptizatos  et  confirmalos  ,  ul  significarctur 
plena  purgatio  pcccalorum  ;  itcm  ignca  cba- 
ritas,  igneique  scrmoncs  ,  (pios  eis  inspirahat 
Sniritus  sanctus  ;  jnxta  illud  Dcuteronomii  /i.  '2'i. 
J)eus  tuus  ignis  consumens  cst.  Et  iUud  Jeremia: 
23.  29.  Numquid  non  vcrba  mea  sunt  sicut  ignis, 
dicit  Dominus ;  ct  quasl  mallens  contercns  pc~ 
iravi  ? 

Denique  duodecim  bapiismatum  gencra  ,  sivc 
spccics  e  S.  Scriptura  coUigit  ex  Damasceno  , 
S.  Athanasio ,  ct  aliis  Toletus  in  cap.  3.  Luccc 
annot.  37. 

CCJUS  VENTILARntJM  IN  MANU  SUA,  FT  PEnMU.NUAUIT 
AnKAM    SUAM  ,    ET    CONGnEGAlUT   TRmCUM    SUUM   IN 

•nonnEUM  ;  paleas  autem  ooMuunET  igni  inextix- 
GUiBiLi.  ]  VentUabrum  cst  vannus  (  vcl  ut  Rom.T 
cribrum)quo  agricoUe  segeles  Irituratas  cx  spicis 
excussas  evannant,  ventilant,  et  in  ventum  jac- 
lant ,  ut  paleis  ix  vento  abreptis  ,  sola  frumenli 
grana  purael  a  paleis  separata  rcmaneant.  Gr.Tce 
dicilur  -kt^o-^  ,  quod  paleas  quasi  expuat  :  ^tucj 
enim  est  expuo.  Ventilabrum  repra>sentat  Cbrisli 
iudicium  et  potestatem  judiciariam  ;  sicut  enim 
ventilabro  triticum  a  palea  sccerniiur ,  sic  Chris- 
tus  in  judicio  bouos  a  malis  scparabii  :  bonos 
cnim  a  dextris  statuct,  malos  a  siuistris  :  bonos 
corIo  ,  malos  tartaro  adjudicabit.  Area  non  tam 
locum  ,  quam  frumcnta  ,  puta  scgetcs  in  arca 
collcctas  significat  ;  hae  enim  mundantur  ,  ut 

CCU.\i.L.    A    LAI>1DE.   TOM.    Mll. 


palca  a  Iriticoscparctur.  Estraetonymia;  ponitur 
enim  conlinens  pro  conlcnto.  Area  ergo  notal 
Ecclesiam  ,  sive  calum  fidclium. 

Igitur  vcutilalor  est  Christus  Judex  ,  venlila- 
])rum  cst  ejus  judicium  ,  quo  singulorum  cogi- 
tala  ,  dicta  ,  factaque  ventilabit  el  examinabii , 
ac  bona  bonosquc  a  malis  secernct.  Area  cst 
Kcclesia  :  palca  suntimpii  ,  quos  Christus  com- 
bur(;t  igne  geheima;  :  trilicum  sunt  justi  et 
sancti ,  quos  Christus  colligetin  suum  horreum, 
id  est ,  iu  regnum  coclorum  ,  ut  iis  quasi  tritico 
pascat  etoblcctci  S.  Triniiatcm  ,  omnesAngelos, 
i(jlamque  Ecclcsiam  trlumphantem. 

Assurgit  Joannes  a  piimo  gratia;  adventu 
Christi  ad  sccundum  judicii ;  tuin  enim  omnino 
pcrmundabit  aream  ,  id  est  Ecclcsiam  suam ,  id- 
que  ut  SadduccTcos  et  Pharisccos  hocjudicii  et 
gcbenn.T  terrore  conculiat  ,  ct  ad  poDuitenliam 
adigat.  Porro  instare  ,  ct  vicinum  cssc  hoc  ju- 
dicium  sigiiificat ,  ciim  aii  hoc  vcntilabrum  esse 
in  manu  Christi  ,  ut  sciiicct  illico  eo  scgctes 
cvcntilet,  et  palcas  i\  triiico,  id  est  ,  malosa 
bonis  sequeslrct :  ita  S.  Ambrosius  in  Luc.t  cap.  3. 
V.  17.  licet  enim  usciue  ad  dicm  judicii  multi 
supersint  centcni  anni ;  tamcn  hi  omnes  ,  si  cum 
(clcrnitate  compareniur  ,  modicum  et  quasi  ni- 
hil  sunt.  Adde  ,  Chrislus  Dominus  et  Jiidcx  in 
manu  sua  habet  cujusquc  spiritum  ,  aniinam 
ct  vitam,  ul  cam  illico  lollat,  si  velit  ,  judi- 
cct ,  beel ,  damuet ,  et  in  coclum  vel  gehennam 
miltat. 

Paleas  (  quanto  magis  zizania  )  aitem  com- 
BuuET  iGM  iNEXTiNGLiuii.i.  ]  luipii  cl  damnaudi 
vocantur  pale.-e  ,  quia  ut  palce  suut  levissimi  , 
vilissimi  ,  inulilissimi ,  et  ad  nibil  fere  utiles  , 
nisi  ad  ignem  ,  ut  sciliccl  sint  follcs  ct  fomenta 
gebenna;.  Pro  incxtinguilibi  ,  Graece  est  iiee^u  , 
id  cst ,  inexstincto  ,  hoc  cst  a>tcrno.  Ilinc  As- 
besius  lapis  dicitur ,  qui  semper  ardet ,  et  non 
cxtinguitur  :  cst  miosis  ;  parum  enim  dicitur  , 
ct  plus  significatur.  Ignis  cnim  gchenn.e  dicitur 
«i8=e&; ,  i(l  est ,  incxtinguibilis,  non  lanlum  quod 
cxtingui  ncqucat  ,  sed  et  quod  homines  impios 
iirenclo  nou  cxtinguat ,  imo  eos  perpetuo  viven- 
lcs  cl  scniicntesjugiter  crucict,  ct  urcrc  pcrgal, 
Damnatur  ergo  hic  error  Origcnis  ,  qui  putavit 
pa-nas  inferni  non  fore  pcrpeluas,  sed  post  inag- 
num  Plaionis  annum  ((luoomnia  rcnovabuntur) 
finiendas.  Ilursum  t6  aj6icw  ,  id  est ,  incxtincto  , 
lioc  cst  ,  inextinguibili  ,  liotal  ignem  gchcnna; 
non  consumcrc  vcl  incincrarc  corpora  damna- 
toruiu  ,  nec  fomcnta  caii)onum  vcl  lignorum 
illi  suggeri ;  qiuc  cnim  possct  csse  matcria  tanta, 
ut  sulTiccrel  ad  alcndum  cum  per  totam  .Ttcrni- 
tatem?  scd  igncm  illum  cumdcm  omninonumcro 
in  codcm  sulpbure  et  iisdcm  corporibus  i»  Dco 
conservari,  ut  ea  pra;scrtim  urat ,  ct  nuoquam 
comburat. 

Alludil  ad  Isaia  cap.  66.  v.  1h.  Vermis  eorum 
non  morirtur  ,  et  ignis  7wn  extinguetur.  Et  c.  33. 
\h.  Quis  potcrit  habitare  de  vobis  cuin  igne  devo- 
ranle  ?  quis  habitabit  cx  vohis  cum  urdoribus  sem- 
piternis  ?  Vide  ibi  dicta.  Exempla  dal  sanctus 
Chrysostomus  :  ^onne ,  .nit  ,  crrnis  solem  istum 
sempcr  ardentem  ,  ct  nunquam  prorsus  cxtinctum? 
(  .nnilti  cnim  ccnsent  solcni  csse  iguem  )  non 
legisti  (  Exodi  3.  )  incensum  rubum  ,  nec  tamen 
ipso  incendio  concrcinatum  ?  Et  S.  Augustinus  con- 
tra  Donatistas  lib.  Post  collationem  c.  9.  Jam 

\1 


00 

satis  ,  ait  ,  supcrliis  disputavi  ,  posse  animalia 
( qua;  inde  Pj  raustrc  nominanuu' )  ctiavi  in 
ignibus  vivere ,  in  uslione  sine  consumptione ,  in 
(iolore  sine  mortc  pcr  miraculum  omnipolentis- 
sivii  creatoris  ,  cui  hoc  possibile  csse  qui  negat , 
d.  quo  fit  quidquid  in  naturis  oninibus  miralar  , 


ignorat. 

Cogiia  ct  horrcscc  hunc  ignem  gchcnn.-c ,  quem 
nullic  aqucT  ,  null;e  lacrymoe  ,  imo  omnia  llu- 
mina  ,  oranes  a])yssi  ,  omnia  maria  in  unum 
collecia  ,  omnes  dcemoncs  ,  omnes  creatura;  to- 
tis  viribus  suis  non  possunt  cxtinguere  ,  imo 
nec  vel  tantillum  minuerc  :  Quia  flatus  Do- 
mini  sicut  toiTcns  suipharis  succendens  eam.  Isaiic 
30.  33. 

13.  TUNC  VENIT  Jr.SUS  A  GALILiEA  IN  JORDANEIM 
AD    JOANNEM  ,    XJT    BAPTIZARETUIV    AB    EO.    ]    Tunc  , 

opportune  scilicet ,  cum  Joannes  Christum  pra^- 
dicaret ,  sihiquc  pra?ferret ,  dicens  se  non  esse 
dignum  ejus  calceamenta  portare  ;  cumque  om- 
ues  excitaret  ad  poenitentiam,  etbaptizando  proc- 
pararet  adgratiam  a  Cliristo  accipicndam  ,  tunc , 
inquam ,  supervenitChristus ,  ul  quem  absentem 
commendarat  ,  pra^scntem  indicaret  ,  et  digito 
ostenderet ;  sicut  lucifer  praeit  et  ost^ndit  solem 
orientem. 

A  Galil.-ea  ]  scilicet  d  Nazaretli  ,  ait  Marcus 
cap.  1.  8.  patria  sua  ,  ubi  cum  matre  hucusque 
privatus  \ixerat  ,  et  cum  patrc  Josepho  artem 
fabrilem  exercuerat  usque  ad  annum  astatis  tri- 
gcsinium.  Unde  ilio  jam  expleto  adiit  Joannem  , 
ut  ab  eo  declararetur  Messias  ,  hoc  est  orbis 
doctor  et  redemptor  ,  utque  pul)licum  hoc  do- 
cendi ,  et  legem  fivangelicam  instituendi  ofli- 
cium  ,  ad  quod  a  Patre  missus  erat,  habito  a 
Joanne  testimonio  ,  inchoaret.  J;i  Jon/rt?iem,  hoc 
est  ad  Jordanem  ,  puta  in  Juda?am  ,  ad  eum 
Jordanis  locum  ,  ubi  Joannes  bapiizabat.  Decre- 
verat  enim  Deus ,  ut  Christug  Juda^is  promissus , 
in  Juda-a  pra^dicationeminchoaret :  iiam  alioqui 
per  Galiheam  quoque  Ihiit  Jordanis. 

Ut  UAPTizARETun  AI5  EO.  ]  QutCres  qna?  fuerc 
causcc  praedicationisetbaplismi  Joannis ,  etquare 
Christus  a  Joanne  baptizari  voluit  ?  Triplicem  ob 
causavi ,  ait  S.  Hieronymus ,  Salvaior  ii  Joanne 
accepit  baplisrnum  :  Primum  ,  ut  quia  liomo  natus 
erat ,  ovineni  justitiani  et  huviilitatem  legis  im- 
pleret,  Secando  ,  at  baplismate  suo  Joannis  bap- 
tisma  comprobaret.  Terlio  ,  ut  Jordanis  aquas 
sancti-ficcms  per  descensionem  columbce  ,  Spiritus 
sancli  in  lavacro  credentium  monstraret  adven- 
tum. 

Quarta  causa  est ,  ut  Christus  Joanni  auctori- 
tatem  adderet ,  ejusque  baptismum ,  cui  nonnulli 
detrahebant,  probaret,  aitBeda  :  itaque  vicissim 
majoris  aucioritalis  testimoaium  ab  eo  acciperet, 
ut  scilicet  Joannes  eum  verum  esse  Messiam  om- 
nibus  ad  se  conlluentibus  ostenderet ,  juxta  id 
quod  ipse  ait  :  Vt  manifeslelur  in  Israel  ,  prop- 
terea  veni  ego  in  aqua  baplizans.  Joan.  1.  31. 
utque  homines  ad  poenilenliam  invitando  per 
haptismum  suum  projpararet  et  assuefaceret  ad 
baptismum  Chrisli ,  ut  innuit  hic  v.  11, 

Quinta  est ,  ut  in  baplismo  Spiritus  sanctus 
epecie  columbcc  in  Christum  descendens  ,  etPa- 
ler  de  coelo  intonans  :  Hic  est  Filius  nieus  dllectus , 
in  quo  mihi  complacui  ,  ipsi  irrefragabile  testi- 
monium  perhiberent.  Ita  S.  Hieronymus. 

Sextacst,  ut  Christus  baptismum  a  Joanne  sus- 
cipiens  suo  exemplo  omncs  ad  suum  bapiismum 


COMMENTARIA  IN  MATTH.^UM.  Cap.  III. 

alliccret ,  et  frnctum  cjus  ostendcpet ,   scilicet 
Spiritus  sancti  donalionem  et  illapsum. 

Septima ,  Christus  in  sepcccatanosirasuscepe- 
rat,  ergo  quasi  reus  et  pcenitens  Joanni  s(;  sistit, 
ut  ab  eo  baptizatus  ,  in  se  quasi  luat  et  abluat 
peccata  nostra.  Unde  Nazianzenus  orat.  in  sancta 
luminaria  :  Joanncs,  ait ,  baptizat  ,  ct  arcedit 
Jesus  sanclificans  quideni  ct  ipsum  qui  baptizat , 
proicipue  lamen  ut  ct  veterem  Adam  sepeliat  in 
uquis.  Et  mox  :  Asccndit  Jesus  de  aqua  ,  secam 
quodammodo  dcmersum  educens  et  elevans  mundum. 
Hoc  humiliando  se  corain  Joanne  meruit  Chris- 
tus  ,  ut  nos  doceret  ,  ei  qui  animarum  lucro 
studet ,  viam  prius  slernendam  esse  per  multi- 
plicem  humiliationem. 

Octava  ,  ut  Christus  ,  qui  novam  Christiano- 
rum  rempublicam  condere  decreverat ,  in  quam 
non  nisi  baptizati  adscriberentur  ,  essct  ct  ipse 
princeps  baptizatus  ,  ui  sic  per  omnia  fratribus 
assJmilaretur  absque  peccalo.  Celebre  est  iUud 
Calonis  :  Patere  legevi ,   quevi  ipse  tuieris. 

Nona  ,  ut  sicut  Abraham  olim  veteris  synago- 
ga;jussuDeisymboluminstituii  circumcisionem : 
sic  Christus  novsc  Ecclesia;  novam  tesseram  da- 
ret,  sanciretque  baptismum.  QuocircaS.  Thomas 
3.  part.  quajsiione  6G.  arlicul.  2.  censet  Christum, 
dum  baptizaretur  ,  non  verbis  ,  sed  facto  insti- 
tuissebaptismi  Sacramentum,  ut  esset  omnium 
peccatorum  lavacrum  :  nam  tum  apparuit  lota 
S.  Trinitas,  quam  in  forma  baptismiprofitemur, 
dicendo  :  Ego  te  bapiizo  in  nomine  PaCris,  et  Filii, 
et  Spiritus  sancii.  Pater  enim  apparuit  in  voce  , 
Filius  in  Jordane  ,  Spiriius  sanctus  in  forma  co- 
lumb.T.  Verius  tamen  est  Christum  ,  dum  bap- 
lizaretur  ,  designasse  tantum  suum  baptismum  , 
ejusque  materiam  ,  scilicet  aquam  ;  eum  vero 
paulo  post ,  dum  coepit  prajdicare  publice,  ins- 
tituisse  ,  ut  docet  Suarez  ,  et  alii  plures  :  quare 
non  videtur  eum  inslituisse  ,  dum  Nicodemo  se- 
creto  et  nocte  ad  se  venienti  dixit  :  Nisi  quis  re- 
natus  fuerit  ex  aqua  et  Spirilu  sancto  ,  non  potest 
intrare  in  regnum  Dei.  Joan.  3.  5.  Haec  enim  se- 
creta  fuit  ad  unum  Nicodemum  Christi  vox  : 
publicum  autem  baptismi  Sacramentum  publice 
fuit  instituendum  et  promulgandum.  Indicatus 
ergo  dumtaxat  a  Christo  fuit  hic  baptismus ,  mox 
a  se  conceptis  verbis  in  publica  populi  concione 
et  coetu  instituendus.  Ex  hoc  est  ,  quod  dicere 
volunt  sanctus  Chrysostom.  hic ,  sanctus  Augus- 
tinus  sermone  36.  et  37.  de  Tempore  ,  sanctus 
Gregorius  Nazianzen.  orat.  in  S,  Nativitatem,  et 
alii ,  dum  aiunl  Christum  suo  baptismo  aquas 
sanciificasse,  et  contactu  corporis  vim  regenera- 
tivam  eis  indidisse,  non  quasi  aquis  indideret 
qualitatem  physicam,  sed  moralem,  quia  scili- 
cet  tunc  ipso  facto  ex  inlentione  Christi  depu- 
taia}  et  designata;  sunt  aqute  ad  sanctificandum 
homineseis  abluendos  in  baptismi  Sacramento, 
mox  a  Christo  instituendo. 

Tropologice  Cliristus  suo  baptismo  htcnos  do- 
cere  voluit  viam  sanctam  ci  perfectam  inchoan- 
dam  a  baptismo ,  id  est,  a  poeniienlia ,  lacrymis, 
et  purificatione  afFecluum  ,  idque  maxime  facere 
debere  eos  ,  qui  alios  baptizare  ,  id  est ,  puri- 
ficare  ,  convertere  ,  et  sanctificare  deslinant , 
uti  sunt  doctores  et  prasdicatores. 

lli.   JOANNES    AUTEM    PROHinEnAT  EUM  ]    AgHOVit 

Joannes  Christum  ex  privato  Dei  instinctu  el  re- 
velalione,  per  quam  Chrisium  videns,  facie  lenus 


COMMENTAIWA  IN  MATTII/EUM.  Cup.  III. 


tM 


agnovit,  qucm  anle  triginta  annos  infantem  la- 
tenlem  in  uteromatris,  ;;latens  et  ipse  in  ventre 
suoe  genitricis  pcr  mentcm  et  spiriium  agnovc- 
rat ,   salularat ,  ci  exullarat.  Luc  1.  Ul. 

Dices ,  quomodo  ergo  Joan.  1. 33.  Baptista;  b  Dco 
(lalur  signuni,  quo  Cliristum  agnoscat,  scilicet, 
(icscensio  et  mansio  Spirilus  sancli  supcreum? 
Rcspondclur  lioc  signum  Baptistaj  dari,  non  ut 
primo  Christum  cognoscat,  scd  ut  illo  plenius 
se  in  hac  cognitione  fidcque  conlirmet ,  ulquc 
oodfm  quasi  certo  Dei  icstimonio  Christum  po- 
pulo  ostendat  ct  commciulct. 

DlCliNS  :  ECO  A  TE   DEBEO  nAPTlZARI ,  ET  TU  VEMS 

AD  ME  ?]  Pro debco  Gr.xce  est  xf ''«"  h^>  >  id  est  opus 
iiabeo,  iiuligco  a  le  baptizari,  id  est  spiritualiter 
ablui  a  levibus  pcccalis  ,  tuoque  spirilu  et  gratia 
perfici :  non  ergo  significat  dcbitum  prtecepli, 
quasi  Baplista  obligatus  fucritsuscipere  baplis- 
mum  Clirisii.  Iloc  enim  pra;ccptum  baplismi 
Cbrisli  editum  cl  promulgatum  fuit  a  S.  Pclro 
post  mortcm  BapiisloB  ct  Christi  in  Pentccosle. 
Hinctamcn  nonnulli  colligunt,  Baplistam  paulo 
posl  ii  Clirislo  fuisse  baptizalum,  sicut  ah  codcm 
baplizala  fuit  B.  Virgo  ,  S.  Petrus,  Jacohus , 
Joanncs  cctcriquc  Aposloli,  uli  teslatur  S.  Evo- 
dius,  qui  S.  Pclro  iu  Calhcdr.i  Aiiliochcna  suc- 
cessit,  cpistola  quo;  inscribilur  T6  ^ws,  id  cst 
Lumcn :  Chrislum  vero  non  dccuit  suo  bapUsmo 
bapiizari ,  quia  ipse  quasi  Hierarcha,  baptismum 
instituit  quasi  pcccati  rcmedium ,  ac  sui  suaeque 
Ecclesia;  notani  et  characterem.  Ita  D.  Thomas, 
Suarcz,  cl  alii  passim  Iract.  dc  Baplismo. 

Favcnt  huic  sentcnlioe  Nazianzenus  orat.  39. 
versus  fincm  :  Scichat  Cliristus,  ait,  paulo  post 
futurum,  ut  ipsc  Baplistam  baptizarct,  ilcm  et 
S.  Chrysostomus,  qui  dicunt  Joanncm  baplizasse 
Christumaqua,ChrislumvcrobaptizasscJoannt'm 
spiritu.  Undc  Auctor  imperfecli  hlc  homil.  U: 
Dum,  ait,  Joanni  diccnti :  Ego  a  le  dcbco  baptizari, 
respondil :  Modo  intcrim  sine,ostcndit,  quia  postea 
Christus  baptizavit  Joannem,  quamvis  in  secrc- 
tioribus  libris  manifrstclioc  scriptum  csscl  :Joanncs 
quidcm  baptizavit  illum  aqua  ^  illc  autem  Joanncm 
in  spiritu. 

Dici  possct  tamen  Chrislum  baptizassc  Joan- 
nem  spirilu,  non  in  Sacramcnto  baplismi,  scd 
spiritu,  id  est  spirilualiter,  quia  majorcm  spi- 
ritus  copiam  ci  infudit ,  fccilque  ut  in  gralia  et 
charitate  valdc  proficeret.  Unde  Abulcnsis  hic  in 
c.  3.  Matlhoei  q.  78.  censet  Joannem  non  fuisse 
baptizalum  i^  Christo,  idquc  prohat  ex  admira- 
tione  discipulorum  Joannis,  qui  paulo  post  nun- 
tiarunt  Joanni  Christum,  cui  Joanncs  teslimo- 
nium  pcrhibucrat,  baptizare,  et  omnes  ad  eum 
venire.  Joan.  3.  26.  Hocenim  fruslra  illi  nuntias- 
sent,  si  Joannes  jam  a  Christo  bapiizatus  erat, 
idque  sane  cis  Joannes  respondisscl :  nisi  dicas 
posthoc  discipulorum  nunlium  Joanncm  a  Christo 
peiiisse  baptismum,  ut  pariterdiscipulossuos  ad 
Christum,  ejusque  baptismum  adduccrcl.  Itaquc 
resmanci  dubia,  adeoqucproblcma  est,  anJoan- 
nes  baptizatus  fucrit  a  Ciirislo,  an  non.^ 

15.    ResPONDE.NS    AUTEM   JeSTJS  ,    DIXIT   EI  :  SlNE 

MODO  (permilte  me  nunc  baptizari  ii  icj,  sic  emm 

nF.CET   NOS  IMPEERK  OMNEM  JLSTITIAM  ]   l\'0S  ,  SCili- 

cH  me  f  uscipicndo ,  lc  dando  baplismum.  Alii , 
'!•  d.  nos,  id  csl  quotquoi  aliorum  magistri  su- 


mus,  decet  eos  prcTire  cxemplo.  Nihil  (luanium- 
vis  lcviculum  cst  pr.Ttereundum  :  Insiituere  volo 
bapiismum;  pnecipicntis  cst  quod  prcxcipit  prae 
aliis  adimplerc.  Unde  de  Christo  ait  Lucas  :  Cce- 
pit  Jcsus  facere,  et  deinde  docere ,  Actor.  1.  v.  1. 
Ilcec  cst  justitia,  ait  S.  Amhros.  lib.  2.  in  cap.  3. 
LuCcC  cap.  ultimo,  ut  quod  alterum  facerevetis, 
f/1-ior  ipsc  incipias,  et  tuo  alios  horteris  cxemplo. 
Unde  S.  Gregor.  lib.  31.  Moral.  cap.  1.  Ex  humili- 
tate,  inquit,  va-a  secura  semper  auctoritas  nas- 
citur. 

Porro  non  solus  Christus  rccipicns,  sed  cl 
Joannesconfercns  ei  bapiismum,  implebat  om- 
nem  juslitiam,  lum  quia  contcndens  dc  humili- 
tate,  ethumilibaptismi  susceptionecum  Christo, 
sinebat  se  ab  eo  vinci,  uti  par  erat:  unde  victus 
ii  Christo  humilitale,  vincebat  quasi  Christum 
obedienlia,  cedcndo  etobediendoei:  sicutS.  Do- 
minicus  volens  dare  dextcram  S.  Francisco,  cum 
ille  planc  ohsistcret  et  occuparet  sinistiam,  ei 
dixit:  Tu  me  vincis  humilitate,  ego  te  vinco  obc- 
dicniia,  quia  tibi  cedo  et  obcdio:  tum  quia  Joan- 
nes  rem  valdc  sanclam,  puta  baptismum  paMii- 
lcntiaeexercebat,  uthomines  prappararet  adgra- 
tiam  Christi ;  tum  quia  cooperabatur  sumina;  hu- 
milialioni  Christi,  dando  ei  baptismum,  quem 
ipse  poscebat,  ct  a  nuUoalio,  quam  a  Joaiine  ac- 
cipere  poterat;tum  quia  causa  fuii,  ut  Cliristus  a 
S.  Trinitate  dcclarareluresse  Filius  Dci;hoc  cnim 
factum  est  in  baptismo.  Vcrisimile  quoquc  cst 
Joannem  in  ipso  baptismo  Chrislum  populo  de- 
monstrassc :  cum  cnim  forma  haplismi  Joannis 
fucrit  ha3C,  aut  similis  :  Baptizo  te  in  nominecjus 
qui  venturus  cst.  Vel  :  Crede  in  Messiam  Jamjam 
venturum,  ut  colligitur  c.  19.  v.  i\  ,  videtur  quod 
Christo  veniente  el  baptismum  rccipicute,  dixc- 
ril :  nic  cst  Messias,  qiiem  vcnturum  dixi;  quic  om- 
nia  erant  sanctissima ,  utmerito  Joannes  quoquc 
dicaturhic  implessc  ouinemjusiiliam. 

Rursum  S.  Hieron.  inquit  :  Pulchre  dixit :  Sinc 
modo ,  ut  ostenderet  Cliristum  inaqua,  Joanncm  ii 
Christo  in  spiritu  baptizandum.  Et  mox  :  Tu  me  bap- 
lizas  in  aqua ,  ul  cgo  te  baptizcm  pro  me  in  sangtiinc 
tuo,  q.  d.  Tu  me  baptizas  bapiismo  nuuiiuis,  ego 
tc  baptizo  baptismo  llaminis  ct  sanguinis. 

Sic  EMM  DECET  Nos  iMPLEUE  (Arabicus  ,  pcrficcrc 
OMNEM  jrsTiTiAM.]  Priiiio,  omncm  Justitiam ,  Sy- 
rus:  omncm  rcctiiudincm  :  hoc  cst  qiiidquid  jus- 
lumcstj,  rectum  ,  sanclum,  clDeo  graium,  iicc 
quidquam  talerecusare.etiamsi  humil<^  sil  ct  ab- 
jcctum,ncculla  lcgc  cauium,  scdconsilium  dum- 
laxat  sit,  non  pra>ccplum  ,  qualc  hic  cst.  ut  ego 
Christus  baptizcr  i\  tc,  (")  Joanncs,  qui  cs  servus  <.t 
crealuramea  :omnisergojustitia  cst  quivlibetvir- 
tus ,  sanctitas  ,  cl  pcrfcctio.  Rursum  omncmjusti- 
tiam,  id  cst  quidquid  pneccpit  Deus  Patcr,  ait 
Vatabl.  Juslum  enim  est,  quod  Dcus  saiicit  ct 
piiccipit.  Videtur  enim  Deus  Pater  Christo,  uti 
moricndi,  sic  etbaptismum  aJoannc  suscipiendi 
pracccplum  dcdissc. 

Hinc  secundo  Glossa  :  Omnis  juslitia,  inquii, 
cst  humililas,  qua3  sc  omnibus.  id  esl  superiori- 
hus  ct  ffiqualibus.  ar>quc  ac  inforioribus  subjicit. 
Ex  advcrsoomnisinjuslilia  cstsupcibia,  qud  quis 
non  modoinfcrioribus  ot  paribus,  scd  el  supc- 
rioribus  se  pr.xponit.  Jus  enim  cl  subjcciioiiem 
cis  debitam  adimit.  Sicui  cuim  in  omni  nctu  jui • 


92 


COMMENTARIA  Ii^  MA 


litia;,  id  cst  viitulis  intorvciiit  huinilitas ,  (|ni\ 
quls  ralioni  et  virluli  se  submiitit:  sic  in  ounii 
actu  peccati  miscct  se  supcrbia ,  qua  quis  rationi, 
legi  et  volunlali  Dci  se  si;ani(iuc  voluntatem  ct 
copi(iitatcm  antcponit.  Ilumililas  crgo  implet  om- 
aem  jusiiliam,  quia  solvil,  imosuperat  omne  jus 
et  (lebitum,  quod  liomo  debct  Deo,  proximo,  et 
sibi.  Dc.o  enim  se  subjicit  pcr  religionem,  proximo 
per  cliaritatem ,  corpus  auima? ,  animam  lcgi  Dei. 
Quocirca  bumilis  cum  omnibus  pacem  babet; 
supcrbus  cum  omnibus  dissidium  et  bellum. 
Quoi  hodie  suntdissidia  et  Ktes ,  etiam  inter  Cle- 
ricos  et  Praelatos,  dc  loco,  de  titulis,  de  praece- 
dcntia,  qnam  ntraque  pars  sibi  debcri  pcrtinaci- 
tcr  contcndit  cum  scandalo  laicorum,  et  nullo 
vel  exiguo  victoriaj  lucro?  Quid  enim  lucraris, 
si  litein  vincas,  nisi  exiguum  et  inane  honoris 
punctum?  et  interim  longe  majorem  famre,  pa- 
cis,  et  socpe  conscienti.-c  jacturam  facis.  Disce,  0 
Chrisiiane,  a  Gliristohic,  cederc,  imoet  amliire 
locum  imum,  sic  cum  Christo  exaltaberis  et  mc- 
reberis  summum.  Christus  enim  subdens  se 
Joanni,  al)  eo,  imo  a  tola  S.  Trinitatc  declaratus 
csi  csse  major  Joanne,  imo  Filius  Dei.  Dic  ergo 
cum  Christo  :  Sic  nos  decet  bnplere  omnem  justi- 
tiam,  quam  imitalus  S.  Ignalius  fund.itor  Socie- 
tatis  uostr.T,  aureum  hoc  axioma  dedit: 

Nalli  vel  miiiimo  quavis  ralione  ropngnes, 
Ccdpre  le  polius,  quam  superare  juvet. 

Decus  enim,  honoret  gloria  Cliristiani  csthumi- 
lita?,  puta  cederc,  sinerc  se  vinci,  primas  alteri 
dare:  quare  m.ijor  est,  qui  est  humilior,  qui  ce- 
dit,  qui  alterum  sibi  praefert.  Nam,  ut  ait  S.  Gre- 
gor,  lib.  3.  Moral.  cap.  13.  Malorum  locus  est  su- 
perbia,  bonorum  locus  est  lumiilitas.  Docet  ergo 
hic  nos  Christus  sequi  vitam  communem ,  non 
quoerere  cx(^mptiones  a  communi  lege  etmore, 
habcri  ut  unus  de  vulgo,  juxta  illud  :  Si  sis  egrc- 
gius,  esto  quasi  unus  e  grege;  imo  ad  ima  descen- 
dere,  el  omnibus  se  supponere,  juxta  illud  Ec- 
cles.  cap.  3.  v.  20.  Qaanto  magnus  es ,  humilia  te 
in  omnibus,  et  coram  Deo  invenies  gratiam;  quo- 
niam  magna  polentia  Dei  solius ,  et  ab  hominibus 
(humihbus)  konoratur.  Vide  ibi  dicta. 

Terlio,  omnem  j ustltiarn ,  id  est  summam  jus- 
titiam.  Sic  Exodi  33. 19,  ait  Deus*  Mosi :  Ostendam 
omne,  id  cst  summum ,  bonum ,  sciiicetmcipsum, 
tibi:  ima  cnim  justilia  est,  subderese  suo  supe- 
riori;  mcdia,  subdcre  sc  ajquali;  summa,  sub- 
dcre  se  inferiori,  uli  Chrislus  subdidit  se  Joanni : 
Chrislus,  inquam,  qui  est  Sanctus  Sanctorum , 
inclinavit  caput  Joanni  adbaptismum,  quasi  pe- 
tens  ab  co  purificationemetsanctiricationem  ve- 
lut  peccator  et  poenilens,  sicut  erant  ceteri,  qni 
poscebant  baptismum  a  Joanne.  Pra;clareS.  Gre- 
gor.  3.  partePastor.  admonit.  18.  Audiant,\x\Q^mi, 
humiles,  quia  Filius  hominis  non  venit  ministrari , 
sed  ministrare :  audiant  elati,  quia  initium  omnis 
peccatisuperbia  est.  Audiant  humiles ,  quia  redemp- 
tor  noster  humiliavit  semetipsum,  factns  obediens 
usque  ad  mortem;  audiant  elati,  quod  de  eorum 
capile  scriptum  esl :  Ipse  est  liex  super  universos  fi- 
lios  superbice.  Occasio  igitur  perditionis  nostrcefacla 
est  superbia  diaboli,  et  argumentum  redemptionis 
nostrcB  inventa  est  humilitas  Dei.  Et  paulo  pott: 
Dicatur  ergo  humilibus,  quia  dum  se  dejiciunt ,  ad 
Dei  similitudinem  ascendunt :  dicalur  elatis  ,  quia 
dum  se  erigunt,  in  Apostatcs  Angeli  imitationem 


riH,T:UM.  Cap.  lll. 

cadunt.  Quid  igitur  elatione  dejcctius ,  qufedum  sw 
pra  se  tenditur,  ab  altitudine  verce  celsitudinis  elou' 
gatur?  Et  quid  humilitate  subliinius,  quce  dum  se 
in  ima  deprimil,  auctori  suo  mancnti  super  summa 
conjungit  ? 

Idem  alibi  :  IKxc,  ait,  est  summa  justiiia  et 
sanctitas,  si  virtutis  merito  summi,  humililato 
simus  infimi.  S.  Thomas  Aquinas  (ut  in  ejus  vita 
inter  ejus  axioniata  refertur)  rogatus  quoindicio 
vere  sanctus  et  perjeclus  dignosci  posset?  res- 
pomUi  humiliiate,  contcmptu  sui,  contemptuho- 
noris  et  laudis,  tolerantia  ignominiic  etvituperii. 
Sienim,  ait,  videris  aliqucm,  dum  negligiiur , 
contemnitur,  postponitur,  dare  scnsum  doloris 
vel  indignationis,  dejicere  vultum,  nasum  con- 
trahere,  rugarc  front(^m  ,  scito  liunc  non  esse 
sanctum,  non  essemagnum,  eiiamsi  ismiracula 
faceret.  Ostendit  enim  in  sui  neglcctu  suam  sii- 
perbiam  ,  tristitiam,  iram  ,  impatientiam  ,  ac 
proinde  vilem  se  facit  et  conlemptibilem.  Ex  ad- 
verso  humilis,  quigaudctsuo  contemptu,  dignus 
est  qui  ab  omnibus  kiudetur  et  glorificetur. 

Quarlo,  omnemjustitiam,  id  est  omnc  incro- 
mentum  justilia;,  id  cst  virlutis  et  sanctitatis : 
Christus  enim  licet  interius  in  gratia  crescere 
non  posset,  erat  enim  ea  plenus  a  primo  instanli 
suae  conceptionis  et  unionis  cuin  Verbo ,  tamcii 
cxterius  quotidie  m.ijora  virtutum  signa  e(leljat, 
ac  magismagisque  se  humiliabat.  Christus  enim 
e  coelo  descendit  in  uterum  Virginis ,  ex  utero  in 
praesepium,  e  praesepio  in  Jordanem,  e  Jordane 
incrucem,  ut  nos  doceret  illud  Psalm.  8  3.  8. 
Ibunt  devirtute  invirtutem,  videbitur Deas  deorum 
in  Sion.  SicB.  Theresiafaciebatomnem  justitiam, 
quia  in  qualibet  re  faciebat  id  quod  justius,  sanc- 
lius,  perfectius,  et  Dco  gratius  erat,  imo  ad  hoc 
voto  se  abstrinxit.  Quocirca  S.  August.  epist.  56. 
ad  Dioscorum  :  Huic  (Christo  ct  Christiana;  dis- 
ciplinae)  ,  inquit,  te ,  mi  Dioscore ,  ut  tota  pietate 
subdas  velim,  nccaliam  tibi  ad  capessendam  et  ob- 
tinendam  veritatem  viam  munias ,  quam  quce  mu- 
nita  est  ab  illo ,  qui  gressuum  nostrorum  tanquam 
Deus  videt  infirmitatem.  Ea  est  autem  prima  humi' 
litas ,  secunda  humilitas ,  tertia  humilitas ,  et  quo- 
ties  interrogares ,  hoc  dicerem.  Et  post  nonnulla  : 
Itaque  sicut  IVietor  nobilissimus  (DemosthenesJ 
cum  inlerrogatus  esset ,  quid  ei  primum  videretur 
in  eloquentice prcBceptisobservarioportere ,  pronun. 
tiationem  dicitur  respondisse  :  cum  qucereretur 
(juid  secundo,  camdem  pronunliationem :  quid  ter* 
tio ,  nihil  cdiud  quam  pronuntiutiouem  dixisse  :  s' 
interrogares ,  et  quoties  init.irogares  de  prcBceptH 
Christiance  religionis ,  nihil  me  aliud  responderes 
nisi  humilitatem  ,  liberet ,  etsi  forte  alia  dicere  ne- 
cessitas  cogerel.  Huic  humilitati  saluberrime,  quam 
IJominus  noster  Jesus  Christus  ut  doceret ,  humilia- 
lusest;  huic , inquam ,maxinie adversatur qucBclam, 
ut  ita  dicam,  imperitissima  scientia. 

Denique  implet  omnem  Jusiitiam,  qui  honore 
omnes  praevenit,  qui  aliorum  mores  difficiles, 
molestos,  sibique  injurios  tolerat,  juxta  illud 
Pauli :  Atter  alterius  onera  portate ,  et  sic  adimple- 
bitis  legcm  Christi.  Galat.  6.  Item  qui  amat  odien- 
tes  se,  benedicit  maledicentibus,  benefacit  ma- 
lefacieniibus  sibi,  qui  laudat  detrahentes  sibi, 
qui  honorat  spernentes  se,  qui  charitatis  ardore 
vincitinimicos,  eosque  facitamicos,  quiinjurias 
ulciscitur  beneficiis,  qui  cum  Paulo  oplat  esse 
anathema  pro  hostibus  suis,  r.oman.  9.  acomni- 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cup,  V.l 


« 


bus omiiia  fit ,  ut  omnes  Chrislo  lucriJaciat  1.  Cor. 
capilc  9.  22.  Haec  omiiia  docuit,  et  prius  fecit 
Christus.  , 

TuNC  DiMisiT  eum]  1(1  cst,  hoc  audito  cessil 
Joannes  Chrislo  pelenli  haptismura,  eumquc 
haptizavit :  Ut  si  Deus  ab  homine  acceplt  baplisma, 
nultus  a  conservo  dedignetur  accipere ,  ait  sanctus 
Hieronymus.  Et  S.  Ambrosius  lib.  2.  in  Lucam 
cap.  ult.  :  Nemo  refugiat  lavacrum  gratia',  quando 
Christus  lavacrumpainilentice  nonrcfugit.  Pulclue 
S.  Bcrnardus  serm.  1.  dc  Epiphan.  :  Acquievit, 
ait,  Joanncs,  et  obedivit :  baptizavit  AgnuruDei,  et 
aquas  lavit :  nos  abluti  sumus,  non  ille,  quia  nobis 
lavandis  aqua;  cognoscuntur  ablula. 

Porro  dicm,  quo  Cliristus  baplizatuscsl,  fuisse 
Dominicum  Iradit  S.  Auguslinus  scrmone  15^. 
de  Tomporo,  licct  JoanncsLucidus  li])ro  7.  c.  2. 
ccnseal  Christuni  ])aplizaiuni  feri:\  sexlil.  Cer- 
tum  quasi  eslex  Iraditionc  Cln^istum  baptizatum 
essc  die  sexta  Januarii,  eadem  scilicet,  qua  anic 
triginta  annos  adoralus  fuerat  k  Magis.  Lnde  Ec- 
clesia  cadem  die  memoriam  haptisini  Christi  rc- 
colit.  Quocirca  ;Elhiopos  die  G.  Januarii  in  me- 
moriam  J)aplismi  Christi ,  aquis  sc  non  tantum 
aspergunt,  sed  ct  penilus  immergunt.  Fideles 
quoque  in  Cracia  circa  mcdiam  noclem,  qua; 
diem  sextam  aniocedil,  aquas  exo])vio  lontc  vel 
fluvio  hauricbant,  quaj.Dci  dono  niuilis  annis 
incorrupta)  manchant,  uti  expresse  testatur 
S.  Chrysostomusliomil.  de  Baplismo  Christi  tom. 
5.  operum  Gra^corum.  Addit  S.  Epiphanius  ho;- 
rcsiSl.  illa  dic  Nilum  in  vinum  verli  :  Circa  ip- 
sam  undecimam  ( mcnsis  Tyhi ,  qui  est  sextus 
nostri  Januarii)  post  annos  triginta  factum  est  pri~ 
mum  signum  in  Cana  Galilcca  ,  quando  aqua  facta 
cst  vinum.  Quapropter  eliam  in  multis  locis  usque 
in  hunc  diem  hoc  fit,  quod  tunc  factum  est ,  divinum 
signum  in  testimoaium  incredulis ,  velut  testantur 
in  multis  locis  fonles  ac  fluvii  in  vinum  conversi  : 
ut  Cibyres  quidem  urbis  Carice  fons,  qud  hord  hau~ 
serunt  ministri,  ct  ipscdixit  :  Dale  ArchilricLino  : 
testatur  ct  in  Gerasa  Arabice  fons  similiter.  Nos 
bibimus  dc  Cibyres  fonte :  fralres  vcro  nostri  dc  eo 
qui  csl  in  Gerasa,in  Marlyrum  templo.  Sed  et  vudli 
de  Nilo  hoc  testantur.  Tres  ergo  aquas  nominat, 
quai  dicio  festo  in  vinum  vertantur,  primam , 
fontem  Cil)yres  ;  secundam,  fonlem  in  Gerasa  ; 
lcrtiam  Nilum.  Cum  igitur  tres  isti  fonles  vinoso 
saporc  nunquam  lluxerint  nisi  lioc  die ,  mani- 
festum  fit  lioc  miraculum  non  esse  patratum, 
nisi  ad  recolendam  memoriam  vini  ex  aqua  i» 
Christo  in  Cana  Galila'a3  producli ,  ait  noster 
Grelserus  in  Curopalaten  pagina  236.  et  scq.  qui 
cum  S.  Epiphanio  opinatur  Chrislum  in  Cana 
aquam  in  vinum  vcrlissc  die  sexla  Januarii  ;  alii 
enim  alio  dic  id  facium  putant,  ut  dixi  iu  Chro- 
nolaxi  Monotcssari. 

Ouin ct  Jordanis  aquam  i\  Christi  in ea baplismo 
donum  incorruptionis  acccpisse ,  docet  ibidem 
Gretscrus  :  Addamus  ethoc,  inquit,  aquam  Jor- 
danis,  postquam  eam  Christus  contaciu  et  bap- 
lismo  suo  consecravit,  incorruplionis  munerc 
donatam  csse.  Id  asserit  illustrissimus  princcps 
Nicolaus  Christophorus  Radzivilus  iu  suo  Hodne- 
l^orico  Hicrosolymilano  :  Aquam,  ait,  valde  tur- 
bidam  Jordanis  habet ,  sed  salubrcm,  quce  in  vase 
iuservata  nunquam  corrumpitur ,  prout  in  ea, 
qiiam  atluU  mecum,  indubilantcr  sum  cxpertus. 

nursuni  videtur  Cliristus  a  Joanne  non  solum 
.*)aptizatus  et  ablutus  in  capite,  sed  et  iu  reliquo 


corpore,  lum  quia  hic  erat  rilus  Judaorum, 
et  ctiamnum  est;  lum  quia  totum  corpus  aquis 
purificare  debebant,  ut  singula  memhra,  qu;c  pec- 
carent,  abluercnt:  utquc  totiusanima;,  omnium- 
que  cjus  peccatorum  purificalioncm  ropra;soii- 
turenu  Spoliabant  ergo  se  veslibus,  et  nudibap- 
ti/ahantur,  Jesus  ergo  dignatus  est  se  nudarrj 
coram  Joanne ,  et  hanc  vcrecundiam ,  quam  casti 
erui)escunt,  pro  nohis  subire,  ut  Adie  nostram- 
quc  nuditatcm  verccundiam([ue  peccato  induc- 
tam,  suagratiAvelaretetvalerct.  Lndc  otEcclesia 
eodem  loci,  ubi  veslesChristi  rcpositic  fuerccum 
baplizareiur,  erecta  est  a  fidelibus,  teste  ik-da  do 
Locis  sanciis  cap.  13.  qui  ct  addil  quodille  locus 
apud  Jordanem,  in  quo  haptisatus  est  Christus, 
nobili  monasterio  etEccIosia  in  lionorem  Joannis 
liaptista;  dcdicata,  illustratus  sit.  De  eodem  ita 
scribit  Gregorius  Turoncnsis  libro  de  Gloria  mar- 
tyrum  cap.  17.  InJordanehabetur  locus,  in  quo  Do- 
viinus  baptizatus  est.  In  uno  ctenim  rejlexu  aqua 
ipsa  revoivitur,  in  qua  nunc  leprosi  munduntur. 
Cum  cnim  advenerint ,  sccpius  lavantur  in  jlumine, 
donec  ab  infirmitate  purgcntur;  de  pubiico  famcn, 
dum  ibi  conunorali  fucrint ,  viclum  accipiunt;  sa- 
nati  autem  ad  propria  discedunt.  Ipsc  quoque  Jor- 
danis  ab  co  loco  in  quinto  miHiario  mari  coinnuxlas 
MorLuo,  nomcn  amiitit. 

In  codem  loco  Christum  post  baplismum  sx- 
pius  visitasse  S.  Joaniiem  ibidem  J)upiizantcm, 
tradit  Joanncs  Moschus  in  Tralo  spiritual.  cap.  1. 
Porro  Chrislus  in  Jordane  baptizatus  ost  a  Joanne 
in  Ennon  juxta  Salim ,  Joan.  3.  23.  non  longc  a 
Sarthan  el  Jcricho,  ui)i  lilii  Isracl  duce  Josue 
sicco  pede  transierunt  Jordancm  a  Dco  miracu- 
lose  divisum,  Josuc  3.  10.  et  17.  ul  signilicaretur 
cumdem  Christum,  qui  olim  Hel)r;eos  por  Jor- 
danem  deduxerat  in  Terram  promissam,  fideles 
suos  et  Christianos  per  baplismum  paii  modo 
dcducturum  in  coelum.  Unde  sicut  duce  Josue 
aqua3  Jordanis  rotrorsum  conversic  sunt;  sic 
Christo  duce  baptizato,  rctrorsum  peccata  con- 
versa  sunt,  ait  S.  August.  Rursum  EJias  divisil 
aquas  Jordanis,  quando  crat  in  curru  igneo  ra- 
piendus  in  coelum,  ii.  Reg.  2.  ut  significaretur, 
quod  transeuntibus  por  atiuam  baptismi  Christi, 
pcr  igncm  Spirilus  sancti  patcret  aditus  ad  coe- 
lum,  aitD.  Thom.  3.  part.  q.  39.  art.  U. 

16.  Baptizatus  autem  Jesus,  confestim  asce.vdit 

DE  AQUA  ,  ET  ECCE  APERTI  SINT  EI  COELI,  ET  VIDIT 
SPiniTUMDEIDESCENDENTEMSICUTCOLUMBAM,  ETVE- 

MENTEM  supER  se]  Lucas  cap.  3.  21.  addit:  Jcsu 
baptizato  et  oranteapertum  cst  ccclum,  ct  descendit 
Spiritus  sarictus  corporaiispecie  sicut  columba  supcr 
ipsum.  Lnde  patct  non  vi  haptismi  Joannis,  sod 
merito  Iiumilitaiis  et  oralionis  Christi  apcrium 
esse  coclum ,  ct  descendisse  Spiriium  sanciimi 
supcr  cum,  oralioni  euim  et  orantil)us  insinuat 
sc  Spiriius  sanctus. 

CoNFESTiM]  I^efor  hanc  voccm  magis  ad  se- 
quentia,  utpote  Aperti  sunl  ci  cccU,  ctc. ,  quam 
ad  -0  ascendit  de  aqua.  Nam  Chrislo  ogrosso  ex 
aquis,  stalimaperti  suntcocli,  undoMarcus  capitc 
1.  9.  ait.  Et  statim  asccndcns  deuqua,  yidit  caclos 
aperlos. 

Et  ecce  apehti  sunt  ei  coeu]  Marcn»  :  Vidit 
cnrlos  apcrtos.  Vidit ,  scilicet  ipse  Josus  :  non  du- 
bium ,  quin  ct  Joannes  idipsum  vidcrii,  ac  ceteri 


%  COMMExNTAniA  IN 

(jui  aderiint,  ulpotc  proptcr  quos  ha;c  fiebant. 
Undc  Matlhaus  ait :  Apcrti sunt  ci ,  id est ,  propier 
cum  ;  cccU,  pula  in  ejus  gratiam  ct  honorem  visi 
sunt  aperiri,  idfiuc  ad  liop  prinio,  ul  vox  Patris 
e  coelo  labens  :  Uic  est  Filius  incus  dilcctus,  Cbristi 
dipnilalem  Joannis  digniialc  majorem  signifi- 
carct.  Secundo,ulindicaretDcusperChristumcoe- 
ium  omnibus  aperiri.  Ita  sanctus  Chrysostomus. 
Tcrtio,  ut  vis  cadestis  baptismi  innueretur,  sci- 
licet  per  eum  homines  carnales  fieri  spiritualcs  et 
coelestes ,  ac  per  eum  ad  coelum  vocari,  et  quasi 
nianu  duci.  Ita  S.  Thomas  3.  part.  q.  39.  art.  5. 

Qua'res  ,  quomodo  Cbristo  aperti  sunl  coeli? 
nespondetur  coclorum  soliditalemnon  fuisse  rea- 
literapertam  cl  discissam  (hoc  enim  naluraliter 
estimpossibile,  supernaturaliler  esl  superfluum : 
non  etiam  cceli  aperti  fuere  per  solam  visionem 
imaginariam,|uti  aperti  sunt  Ezechieli  cap.  1.  vers. 
1.)  sed  quod  in  suprema  aeris  regione  sensibi- 
liter  visusfueritquidamliiatus,  seuspecies  aper- 
tura;  sensibilis,  ex  quo  columba,  icque  ac  vox 
Palris  de  coclo  in  Christum  labi  videretur,  iia 
scilicetut  partes  aeris  extremcC  densiores  vide- 
rentur  ,  eo  modo  ut  ad  illas  terminari  posset 
visus ;  aer  autem  interjectus  maneret  rarus ,  nec 
vidcretur,  sed  appareret  quasi  hiatus  lucidus, 
sivevacuum  quoddam,  et  apertura  radios  vibrans 
in  Christum.exquacolumba  cumvoce  descendlt 
inChristum.Hacenim  artcpiclores  solent  pingere 
et  repra^sentarc  hiatum.  Omnia  enim  hic  sensi- 
bilia  fuerunt.  Ua  Euthymius,  Jansenius,  et  Sua- 
rez  3.  part.  q.  39.  artic.  6.  Tales  hiatus  sa^pe  ap- 
parent  in  aere,  de  quibus  Aristoteles  in  Me- 
teoris. 

Addit  nosterllieron.  Pradoin  cap.  1.  Ezech.  v. 
1.  ad  illa  :  Aper ti  sunt  cceli,  pcr  fulgma.  etcorus- 
cationes  visum  fuisse  quasi  a^therem  dividi  et 
aperiri,  indeque  vocem  Patris  quasi  tonilruum 
erupisse.  Semper  enimtonitrumiscetur  cum  ful- 
gure,  imo  fulguris  est  causa,  etsi  post  fulgur 
audialur,  quia  auditus  tonitrui  tardior  est  visu 
fulguris  ,  60  quod  objectum  visus  cilius  producat 
speciem  sui,  quam  sonus  :  visus  enim  omnium 
sensuum  est  subtilissimus  et  celerrimus ;  idque 
factum  esse  ad  hoc ,  ut  populus  fulminis  fulgore , 
el  lonitrui  terrore  excitaretur  ad  audiendam  vo- 
cem  Patris  de  coelo  :  Ilic  est  Filius  meus  dilectus, 
in  quo  mihi  compiacui.  Favet  illud  Psalmi  28.  v.  3. 
etG.  in  sensu  allegorico.  EtPsalm.  76.  Illuxerunt 
coruscationes  tuce  orbi  terrce.  Sic  apud  Poetas 
atbera  vel  coelum  aperiri,  dividi,  scindi,  rumpi, 
idem  est  quod  fulgurare.  Ita  Ovidius  '2.  Fastor. 

Hic  tonat ,  liinc  niissis  abrumpitur  ignibusaillicr. 

Silius  Ital.  lib.  1. 
ruploque  polo  raicat  ignibus  ajUicr, 

Stalius  lil).  1.  Thebaid. 

Abrupta  tremiscunt 

1'ulgura  et  aitritus  subita  Cace  rumpitur  acr. 


Mauil.  lib.  1. 
El  coelum  fulmine  ruptum. 

Simili  modovidit  S.  Stephanus,  dumlapidare- 
tur,  C(eIos  aperlos.  Aclor.  7.  35.  Vide  ibi  dicta. 

Et  viDiT  (Syvus,  suspexit)  Spip.itum  Deidescen- 
DKNTF.M  sicrT  COLUMBAM  J  iEgyptius,  Et  vidit  Spi- 
ritum  Dei  descendentem  in  forma  columbct.  Ou^cres 


MATTlLtUM.  Cap.  III. 

primo,  an  vera  et  realis  fuerit  hKC  columba, 
an  tantum  species  et  similitudo  columba;  ?  Ve- 
ram  fuisse  columbam  censent  S.  Hieronymus, 

5.  Anselmus ,  et  ex  iis  D.  Thomas  3.  p.  q.  89. 
arlic.  7.  Salmeron  ,  ct  alii ,  idque  est  probabile  ; 
(e(iuc  tamcn  probabile,  imo  probabilius  est  non 
fuisse  veram  colunibam,  scd  tanlum  speciem 
sive  formamcolum])ie  ab  Angelo  formatam,  agi- 
tatam  et  motam  ut  in  Chrislum  descenderet. 
Ralio  est,  quia  id  indicant  omnes  EvangeUsta^ ; 
nam Maltha;us  ait :  Sicut  columbam,  Marcus :  Tam- 
quam  columbam,  Joannes  cap.  1.  22.  Quasi  co- 
lumbam,  Lucas  cap.  3.  Corporali  specie  sicut  co- 
lumba.  Erat  ergo  species  ctsimililudo  dumtaxat, 
non  veritas  columba; ,  ncc  cnim  vera  columba 
opus  hic  erat,  sed  similitudine  ad  symbolicam 
significationem ,  ut  scilicet  per  speciem  el  symbo» 
lum  columba;  designarentur  doles  Christi,  quas 
mox  recensebo.  SixniVi  modo coeli apcrii sunt ,  non 
realiter  j  sed  per  apparentiam  et  spectrum  (lum- 
taxat,  uti  paulo  ante  explicui.  Ita  censent  S.  Au- 
gustinus  ep.  102.  S.  Ambrosius  I.  1.  de  Sacram. 
cap.  5.  S.  Chrysostomus,Theophylactus,  Euthy- 
mius  ,  Lyranus,  Cajelanus,  Jansenius  hic  ,  Abu- 
lensis  qua^st.  Sd.  et  85.  Suarez  3.  p.  q.  39.  art.  7. 

Jnstabis:fuitneergo  hocphantasmaetphanias- 
tica  columba?  Rcspondetur  :  minime  :  fuit  enim 
verum  solidumque  corpus,  habens  formam  co- 
lumba;,  ut  docet  S.  Auguslinus  de  Doctrina 
Cbristiana  c.  22.  non  assumptum  hypostatice  h 
Spiritu  sancto,  sicul  humauitas  Christi  assumpta 
est  a  Verbo,  uti  videtur  sensisse  TertuIIianus 
libr.  de  Carne  Christi  cap.  3.  sed  lantum  Spiritus 
sancti  index  ct  symbolum  :  quia  columba  est  avis 
mansuetissima,  simplicissima,  innocentissima  , 
foDCundissima,  summe  amabilis  et  zelotypa  :  talis 
pariter  est  Spiritus  sanctus,  qui  hanc  suamman- 
suetudinem,  simplicitatcm,  innocentiam ,  fcc- 
cunditatem,  charitatem  et  zelum  animjE  Christi 
a  primo  conceptionis  (;jus  instanli  perfeelissime 
indiderat,  idque  nunc  externo  hoc  signo  jam  a 
se  factum  esse,  dumtaxat  significabat,  et  publice 
loti  populo  declarabat. 

Qufcres  secundo,  curSpirilus  sanctus  in  Chris- 
tum  descenderit  specie  columbcT ,  in  Apostolos 
vero  specie  ignis  et  linguarum  ignearum?  Act. 
2.  Respondet  primo  S.  Chrysoslomus,  quiaChris- 
tus  venit  in  carnem  et  mundum  mansuetus  ut 
columba  ad  remittendum  peccala ,  et  solvendum 
peccatores.  In  die  vero  judicii  veniet  ut  severus 
judex,  puniturus  impios  per  ignem.  Rursum  ct 
magis  ad  litteram  :  Apostolis  datus  est  Spiritus 
sanctus  specieignis,  quia  eis  indebat  fervorem 
et  ardorempra;dicandi,aitS.  Augustinustraclat. 

6.  in  Joannem. 
Secundo,  quia  columba   oplime  repraesentat 

.Spiritum  sanclum  septuplicem ,  sive  septem  ejus 
dona,  qua;  Christo  infudit,  uti  praedixit  Isaias 
cap.  11.  2.  dicens  :  Et  requiescet  super  eum  spi- 
ritus  Domini,  spiritus  sapientice  et  intcllectus,  spi- 
ritus  consiiii  et  fortiludinis ,  spiritus  scienticBet 
pietatis,  et  replebit  eum  spiritus  timoris  Domcni. 
Ucec  enim  omnia  apposite  notantur  per  colum- 
bam.  Nam,  ut  explicat  S.  Thomas  3.  part.  q.  39. 
artic.  6.  ad  d.  primo,  columba  secus  tluenUi 
aquarum  moratur,  in  iisciue  quasi  in  speculo 
aspicit  accipilrem,  eoque  viso  fugit,  per  quae  sig- 
nificatur  donum  sapientia;  :  secundo,  columba 
meliora  grana  in  cumulo  seligit ;  ecce  donum 
scientiae :  tertio,  columba  alienos  pullos  nutrit; 


COMMENTAIUA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  lif. 


eccc  (lonum  consilii :  qiiario,  columba  non  lacc- 
rat  roslro;  eccc  donum  inlcllcclus:  quinto,  co- 
lumba  caret  fcUe  el  bile;  ecce  donum  piclalis  : 
sexto,  columba  iiidificat  in  pctris;  ecce  donum 
forliludinis  :  seplimo,  columba  pro  cantu  edit 
Kcmitum;  ecce  donum  timoris,  quo  Christus  et 
Sancii  Kcnmnl  pro  peccatis,  vel  suis,  vel  alienis, 
vel  ulrisque. 

Tertio,  columba  symbolum  cst  reconciliatio- 
nis  et  reparationis  mundi,  quam  Spiriius  sanctus 
fccit  pcr  Clirisium  :  undc  ejus  synil)oium  fuitco- 
iumba  afferens  ramum  vircnlis  olivaj  ad  JSoe, 
pcr  hoc  significans  ccssasse  diluvium  iramque 
Dei ,  ac  siccitalcm  tcrra"  rcdditam ,  et  paccm  ho- 
minibus.  Gcnes.  9. 12.  Ila  S.  Chrysostomus. 

Quarto,  columba,  quia  cst  avis  amicabilis  ct 
gregalis,  noial  unionem  ct  socictatcm  fidelium 
in  Ecclesia  ,  quam  efficit  Spiritus  sanctus  per 
baptismum  Chrisii.  Ita  D.  Thomas  loco  jam  ci- 
lato.  Deniquecolumba  candida  cst,  suavi  odore 
pasciiur,  ac  mire  pullos  amat.  Sic  Christus  can- 
didissimus  est,  virtutumodorepascilur,  ac  fiiios 
euos  amat  inlime. 

Ilac  dc  causa  Spiritus  sanctus  uli  hic  inChris- 
tum ,  ita  in  Christianos  insignes ,  saepc  specie  co- 
lumba;  descendit,  ac  praesertimDoclores,  Epis- 
copos,  ct  Pontificcs  EcclesiJC  auctoravit,  quasi 
consecravit.  S.  Elcucadius,  sanctiApollinarisRa- 
vennatium  Aposloli  discipulus ,  columba  incaput 
ejus  advolanie,  Episcopus  Ravennatium  ordina- 
tus  est,  qui  sanctitate  illuslris  migravil  in  ccelum 
anno  Domini  115.  Ita  Thihppus  Fcrrar.  in  Cata- 
logo  Sanctorum  Italiae. 

Sic  et  columba  in  caput  sancti  Adcrili  coram 
clero  devolans,  euni  designavit  sancti  Apoili- 
naris  succcssorem,  et  secundum  Ravenmc  Epis- 
copum. 

S.  Marccllinus  pariter  columj^oj  indicio,  ejii«- 
dem  ur])is  Episcopusdesignatus  cst  anno  Uomini 
250.  Ila  ilieronymus  Rabcus  in  Hislor.  Ravcnnac  , 
et  Philippus  Ferrarius  m  Calalogo  Sanctorum 
Italiae. 

S.  Fabianus  per  columl)am  capiti.incumben- 
tem,  in  Romanum  Poniificem  electuscst. 

S.  Gregorio  libros  scribentl,  vjsus  cst  Spiritus 
«anctus  specie  columbae  iu  aurem  suggercre  ea 
quae  scriberet. 

S.  Basilius,  qui  in  eodem  Jordane,  in  quo 
Christus  baptizari  voluit,  Missam  cclebrans,  coc- 
lesti  circumdatus  luce,  jussit  confici  coiumbam 
ex  auro  puro,  in  eamque  partem  hostiae  conse- 
cratae  reposuit,  suspenditque  eam  supcr  al.are, 
idquein  specie  columke  ilMus,  qua}  apparuitni 
Jordane  Cbristo  baplizalo,  ait  Ampbilochius.  Ad- 
ditque  S.  Ephrem  vidisse  Spiritum  sanclum  in 
specie  columi)cuignis  incumbereS.  Basilio,  ideo- 
que  exclamusse  :  yci-^  coUtwba  ignis  Basuus, 
vere  Sinritus  sanctus  loquitur  per  os  cjus. 

Flavianus  Patriarcha  jussu  Angeli  ordina..s 
S.  Joannem  Chrysoslomuni ,  eumque  sacerdotem 
consccrans,  vidit  albam  columbam  in  caput 
sancti  Joannis  devolare,  uti  referl  Leo  Augustus 
in  ojus  vita.et  ex  eoBaronius  anno  Christi  456. 
num.  7. 

Hac  dc  causa  Mahomct  imposlor  columbam 
oondocefecit  el  assuefecit,  uladvolarct  ad  aurem 
suam,  poncndo  in  aure  grana,  qu;e  colligeret  et 
comcderel  columba,  ut  hac  ratione  populo  per- 


suaderet  sibi  famiiiarcm  essc  Spiiiium  sancium, 
eumque  sibi  suggerere  suam  legeiu ,  ei  dictarc 
Alcoranum,  imo  sccrelissima  Dci  consilia  revc- 
lare.  Idem  cfTecit,  ut  columba  schedam  ad  sc 
afierrct,  in  quaaureis  litteris  scripium erat:  Qui- 
curnqiic  taurum  domuerit ,  rcx  esto.  Ipse  autem 
taurum,  qucm  antea  nulriverat,  facilc  edomuit, 
ideoque  a  stulla  plel)e  rex  est  salutatus.  Iia  ha- 
bent  auctores  vitae  Mahomelis. 

Et  VEME>TEM  SlPEn  SE]    Gr.TCe  CSt  tTz'  ujtov,  id 

cst,  super  eum,  q.  d.  Joanncsvidit  Spiritum  sanc- 
lum  specie  columbsc  descendentem  super  caput 
Jcsu,  illique  insidentem.  Nosler  y.JToyncccph  pro 
iuuTbv :  Hebrici  enim  idem  habent  pronomen  ab- 
solulum  et  reciprocum,  liiuc  v^))  alau,  tam  su- 
per  se  ,  quamsupcr  eum  significat.  Ltrumque  ve- 
rum,  utrumque  apposilura.  Unde  Joannespostea 
aliis  et  aliis  turbis  ad  ejus  baptismum  aflluenti- 
bus  Christum  demonstrans,  dixit:  Quiavidi  Spi- 
litum  descendentcm  quasi  columbam  de  ccclo,  ct 
mansit  super  eum.  Joan.  1.  32.,  Insedit  ergo  co- 
liimba  haec  sacro  Christi  vcrlici,  cumque  esse 
Messiam ,  Ecclesiai  Doctorem  et  Salvatorcm  toii 
orbi  declaravit,  et  quasi  promulgavit.  Hinc 
Christus  et  Ecclesia  ,  animaque  sancta  suni 
quasi  columbus  ei  columba,  juxla  illud  Cantici 
6.  Vna  est  columba  mca,  perfecta  mca.  Vide  ibi 
dicta. 

Apposite  picque  2.  Rernardus  serm.  1.  de  Epi- 
phan.  A'e  incoJigruc,  ait,  ad  indicandum  agnum 
Dei  venit  columba ,  quia  nihil  mclius  ugno  convenit, 
quam  columha.  Quodagnus  in  animalibus ,  hoc  co- 
lumba  in  avibus  cst.  Summa  utriusque  innocentia , 
summa  mansuetudo ,  suinma  simplicitas.  Quidenim 
sic  alienum  ab  omni  mulitia,  sicut  agnus  ct  co- 
Inmba?  ^ocere  cuiquam  nesciunt ,  licdcre  non  no- 
verunt. 

17.  Et  ecce  vox  de  coelis  dice.vs  :  Hic  est  Fi- 

I.niS  MEUS  DILECTUS,    IN    Ql  0    MIIII  COMPL.tCUI  ]    EX 

coelis  apertis  et  coruscis  lucida  columi)a.dilapsa 
est  in  capul  Christi,  dumque  in  eo  considet ,  ex 
iisdem  dilapsa  est  vox  :  Uic  cst  Filius  mcus.  Vox 
hoec  symbolum  columba)  cxplicabat;  columba 
vero  ad  Chrislum,  cui  ipsa  insidebat  vocem  ferri 
et  terminari  sigiiificabat,  non  ad  Joannem  vel 
quem  aliuin  :  ulroqut^  ergo  signo  opus  fuit  ad  de- 
clarandum  orbi  Chrislum.  Vox  h;cc  in  persona 
Patris  Angclorum  ministcrio  cfformata  fuit ,  ait 
Victor  Antiochen.  in  cap.  1.  S.  Marci.  Hicprimum 
orbi  revelaiur  mysterium  S.  Trinitatis,  (juod  Ju- 
daeis  obscure  fuerat  insinualum,  dum  l'ater  se 
ostendil  in  voce,  Filius  in  carne,  Spiritus  sanc- 
tus  in  specie  columba',  ut  significaretur  fides 
S.  Trinitatis  jam  explicauda  ,  adeoquc  ejus  no- 
mine  confercndus  Chrisii  baptismus  :  licetenim 
ha>c  omuia,  puta  coclorum  aperiio,  formalio  vo- 
cis,  desccnsus  columba>,  utpolc  opera  ad  extra, 
uli  loquuntur  Theologi ,  fuerinl  toti  S.  Trinitati 
communia,  uli  docet  S.  Augustinus  serm.  38.  de 
Temp. ,  tamen  speciatim  singula"  personai  sym- 
bolis  jam  diclis  repra^sentabanlur. 

Hic  EST  FiLUSj  Gi\Tce  0  uii,- ,  id  est,  Hlc  Filins  , 
Dei  Patris  scilicet :  per  eminentiani ,  pula  Filius 
per  naturam,  non  adoptionem,  uli  sunl  Angeli 
et  homiiies  sancli;  ideoque  non  esl  creatuni , 
S(>d  creator,  DeoPatri  iycvKOiCt  consubstantialis, 
uti  delinitum  cst  in  Concilio  Mcaeno,  ceterisque 
sequentibus. 

Marcus  ct  Lucas  liabcnt  aliis  vcrbis.  sed  co- 


S6  COMMENTARIA  IN  MATTH^UM 

dem  sensu :  Tu  cs  filius  mcus.  Et  verisimile  est  ita 
dictum  fuisse,  tum  (juia  duo  Evangelist.TC  in  eo 
consentiunt,  tum  quia  cousonum  erat,  ut  Jesu 
in  cccluni  aspiciente,  Patremque  oranle,  ac  Spi- 
ritu  sancto  in  eum  descendentc ,  vox  Patris  quo- 
que  ad  eum  dirigerelur,  eumque  quasi  Filiuni 
complecleretur  et  compcllaret,  itaque  toti  orbi 
venerandum,  amandum,  audiendum  propone- 
ret.  Ita  Jansenius,  Maldonalus,  Franc.  Lucas, 
et  alii. 


Cap.  in. 


DiLFXTus]  Gracce  o  ayatTtvjTa?,  id  est,  llle  dilectus' 
idest,  unice  et  summe  dilectus,  per  quem  ce- 
teri  diligunlur,  nec  ullus  a  Ueo  diligitur,  nisi 
quem  ille  dilexerit,  suaque  graiia  donarit;  unde 
Syrus  verlit,  dilectissimus. 

IN  Qi'0  Miui  coMPLACui]  Ita  scilicct,  ut tu  solus, 
0  Christe,  perfecte  pcromnia,  sunime  etinfinile 
raihi  placcas,  ac  nemo  mihi  pluceat,  nisi  per  te; 
imo  ul  per  te  placatus  sim  toli  generi  humano, 
eui  antea  oh  peccatum  Adae  et  posterorum  ofTen- 
sus  fui.  llehr  enim  : — )X1  ratsa,  et  placere  et  pla- 
cari,  sive  reconcUiari  significat. 

Tu  ergo  Es  FiLics  mels  dilectus  in  quo  Mini 
cOMPLACUi,  ut  hahent  Marcus  et  Lucas;  quia  lu 
soliis  cum  sis  splendor  gloricB ,  ct  figura  substan- 
tice  mex,  Hebr.  1.  S.  singulariier  et  immense  ita 
mihi  places,  ut  nihil  in  te  displiceat,  sed  omnia 
sumnie  placeant :  tu  es  ille ,  in  quo  ego  acquiesco, 
in  quo  me  pasco  et  obleclo  :  propter  te  omnes 
tui  discipuli  et  assecla),  puta  omnes  Christiani  et 
Sancli  mihi  placent.  Alludit  ad  Noe,  qui  solus  suo 
a^vo  piacuit  Deo,  juxta  illud  :  Noe  vir  justus  al- 
(jue  perfectus  fuit  in  generationibus  suis,  cum  Dco 
ambulavit ,  Gen.  6.  9.  et  c.  8.  20.  cessante  diluvio, 
Noe  obtulit  holocausla  super  altare :  odoratusque 
cst  Dominus  odorem  suavitatis,  et  ait:  Nequaquam 
tUtra  malcdicam  terra;  propter  homincs.  Sicut 
(!nim  Noe  adeo  placuit  Deo,  praesertim  dum  illi 
liostiam  ohtulit,  quae  ita  eumplacavit,  utpromi- 
serit  se  non  amplius  orhem  diluvio  perditurum  : 
sic  mullo  magis  Christus  seipsum  Deo  oflerens 
in  hostiam  piacularem,  Deum  toti  generi  hu- 
mano  placavit  et  conciliavit.  Hac  voce  Christus  a 
fieo  constilutus  est  publicus  orhis  doctor  et  le- 
gislator.  Unde  cum  haec  vox  repetita  est  a  Patre 
iQ  Christi  lransfiguratione,Matth.  17.  v.  5.  addit, 
Jpsum  audite,  q.  d.  Audile  Christum,  quimihiest 
uuigenitus ;  non Platonem ,  non  Apollonium ,  non 
Socratem:  Chrisium,  inquam,  audite,  in  ipsum 
credite,  ipsi  ohedite :  ipse  e  sinu  meo  vobis  enar- 
rabit  mea  arcana  ,  ahscondita  a  constitutione 
niundi;  ipse  vobis  pandet  viam  pacis ,  viam  ad 
cffilum,  viam  ad  felicitaiem  ;  ipse  vohis  evange- 
Jizabit  regnum  coelorum  et  bona  coelestia  ,  imo 
(livina,  quae  nec  oculus  vidit,  ncc  auris  audivit, 
uec  in  cor  hominis  ascenderunt.  ilinc  Magdalena 
sedens  ad  pedes  Jesu,  eumque  assidueetintente 
audiens ,  ab  eo  audivit  :  Marui  optinium  parlem 
,elegit  3  qua  non  auferelur  ab  ea.  Lucai  11. 

Propclare  S.  Leo  serm.  de  TransDguraiionc: 
llic  est,  ait,  Filius  meus,  cui  ex  me,  et  mecum 
esse,  sine  tempore  est.  Ilic  est  FUiusmeus,  quem  d 
ine  non  separat  deitas,  non  dividit  potestas ,  non 
discernit  ceternitas.  II ic  est  Filiusmeus,  non  adop- 
rivus,  sed  proprius;  non  aliunde  creatus ,  sed  ex 
me  genitus.  Jlic  est  Filius  meus ,  per  quem  omnia 
facta  sunt.  Etmox :  Ilic  est  FiUus  meus  ,  qui  eam, 
quam  mecum  habet  cequalitatem,  non  rapind  ap- 
petiit ,  nec  usurpatione  prcesumpsit ,  sed  manens  in 
fonna  gloricp  me(V ,  iit  ad  reparandam  genus  hu- 


manum  exequeretur  commune  consilium,  usque  ad 
formam  servUem  incUnavit  incommutabilcm  deita- 
tem.  Unde  concludit :  Ilunc  ergo ,  in  quo  mihi  per 
omnia  bene  compiaceo,  et  cujus  pracUcatione  ma- 
nifestor,  cujus  humiUtate  clarificor,  incunctanter 
audite ,  quia  ipse  est  verilas  et  vita,  ipse  virtus 
mea  atque  sapientia;  ipsum  audite,  quem  Prophe- 
tarumora  cecinerunt ;  ipsum  aiuUte ,  quisanguine 
suo  mundumredemit ,  qui  viam  aperit  ad  ccclum , 
et  pcr  cracis  sapplicium  gradus  vobis  ascensionis 
parat  ad  regnum. 

Denique  valde  prohabile  est,  Cliristum  hoc 
loco  et  tempore  cum  baptizaretur  in  Jordane , 
hocipsoinstituisseSacramentum  haptismi,  eique 
dedisse  efficaciam  justificandi;  necessilatem  ta- 
menejus  suscipien(Uindixisse  postmortem  suam 
in  Peutecoste.  Itadiserte  docet  sanctus  Thomas  3. 
part.  quaest.  26.  articulo  2.  Cajetanus  et  ceteri 
ejus  sectatores,  ac  idipsum  fuse  ibidem  prohal 
noster  Gahriel  Vas(iuez,  Idem  insinuat  sanctus 
Auguslinus  sermone  37.  de  Tempore  :  Baptiza- 
tur  novus  honio,  inqujt,  ut  novi  baplismatis  cons- 
tituat  Sacramentum.  Patres  eliam  communitpr 
docent  Christum  suo  haplismo  a^juas  sanctifi- 
casse,  et  eas  contactu  corporis  ejus  vim  regencr 
rativam  accepisse.  S.  Ambrosius  Ii])ro  2.  in  Luc. 
cap.  31.  et  serin.  15.  et  20.  S.  Hieron.  Dialog. 
conlra  Luciferian.  S.  Chrysost.  homil.  2.  in  Malth. 
Nazianzenus  orat.  in  S.  Nativitatem,  et  passim 
Interpretes  in  hoc  cap.  3.  Malth.  quod  ita  intelli- 
gendum  est,  non  quod  aquaj  acceperint  ali(iuam 
physicam  quaiilatem ,  sed  quia  tunc  illo  facto  ex 
intentione  Christi  sunt  deputata^  ad  sanctifican- 
dum,  sicut  enim  aliquid  instituitur  verbis,ita 
etiam  solo  facto  aliquid  instilui  potest  .  atquc 
etiam  tunc  forniam  haptismi  inslitutam  ct  desig- 
nalam  fuisse  credibile  est ,  per  hoc  quod  loid  Tri- 
nitas  tunc  apparuit  :  ergo  totum  Sacramentum 
tunc  fuit  institutum.  Confirmatur,  quia  siCliris- 
tus  verbis  tunc  dixisset :  Volo  ut  homines  hapli- 
zentur  in  aquainnomine  Trinitatis,  omnes  fate- 
rentur  ipsum  lunc  instituisse  haptismum  :  alqiii 
hoc  ipsum  dixit  facio;  nam  hoc  voluit  suo  facto 
significare.  Accedit  S.  Chrysosiomus  homii.  jani 
citata  asserens,  quod  sicut  Christus  in  eadcn» 
mensa  approhavitumbram,  et  addidit  veritatem, 
quando  in  eadem  ccena  comedit  agnum,  et  ins- 
tituii  Eucharistiam,  ita  in  eodem  llumine  con- 
junxitumbram  etveritatem,  scilicet  baptismum 
Joannis  cumbaptismo  suo. 

Probalur  secundo,  quia  slatim  initio  praedioa- 
tionis  sua^  Christus  per  disripulos  baplizabat,  ut 
patet  Joannis  3.  et  l\.  ergo  jam  baptismus  ejus 
erat  institutus.  Alqui  non  apparetubicommodius 
potuerit  esse  institutus,  quam  cum  Christuscon- 
tactu  sanctissimje  caruis  suie  aquam  consecra- 
vit,  et  Trinitatis  manifestaiione  formam  de^ig- 
naviL 

Tertio,  quia  festum  luininum  apud  Gra^cosita 
Cfcicliittiar,  quasi  tunc  nostrum  baptisma  fuerit 
institutum.  Vide  Nazianzenum  oratione  in  SS.  lii- 
minaria.  Unde  in  hymno  illius  diei  canit  Eccle- 
sia  :  Ilodie  inJordanelavit  Christus  nostra  crimina. 
Porro  hanc  haptismi  institutionem  ipso  facto  u 
se  factam,  Christus  verho  explicavit,  etpromul- 
gavit,  cum  coepit  pracdicare  et  baptizare.  Unde 
Suarez  tunc  insiitutum  fuisse  bai)iisinum  opina- 
tur.  Denique  Baptismus  Chrisii  licet  jam  institu- 
tus,  non  tamen  obhgavit  homines  ad  eum  susci- 
pien(lum  usque  ad  advenium  Spiritus  sancti  in 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  IV. 


9^ 


Pcntecoste  :  nam  usque  ad  illud  lempus  fuit  in 
ronsilio,  deinceps  vero  fuil  in  praecepto.  Ratio 
Bst,  quia  in  Pentecoste  facla  est  promulgatiole- 
gis  novae,  cujus  initiumestbaptismus.  Usquead 
Pentecosten  crgo  ojjligavit  lex  vetus  et  circumci- 
slo,  quae  tunc  obligarc  desiit,  cum  successil  ei 
lex  nova  promulgata  in  rcntecostc.  Aclor.  2.  uti 


docet  S.  Augustinus  epistol.  19.  S.  Thomas,  ei 
passim  Theologi.  In  Pentecoste  enim  omnia 
mysteriaChristietChristianismiadirapletafuere, 
unde  lunc  lex  nova  obligare  coepit,  lex  vetus 
vero  obligare  desiit,  utpote  quae  novae  tanium 
erat  typus  et  figura,  sicut  urabra  deginit  prae- 
scnte  veritate  et  lumine. 


GAPUT  QUARTUM. 


SYNOPSIS   CAPITIS. 


Df.SCRIBIT  PRIMO  QUADRAGF.NARIUM  ChRISTI  JEJUNIUM  IN  DESERTO,  EJUSQUE  TniPLlCEM 

A  Satana  tentationem.  Secundo,  vers.  i  3.  NARRAT  Christum  coepisse  in  urbe  Ca- 

PHARWAO  PR^DICARE  REGNUM  COELORUM.  TeRTIO,  VERS.   i8.  ChRISTUM  AD  SUI  SEQUE- 

LAM  evocasse  Petrum,  Andream,  Jacobum  et  Joannem,  multosque  ad  Christum 
OB  ^gritudines,  quas  sanabat,  confluxisse. 

•UNC  Jesus  ductus  est  in  desertum  a  Spiritu,  ut  tentaretur  a  diabolo. 
la.  Et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et  quadraginta  noctibus, 
postea  esuriit.  3.  Et  accedens  tentator  dixit  ei  :  Si  Filius  Dei  es,  dic 
^ut  lapides  isti  panes  fiant.  l\.  Qui  respondens  dixit  ;  Scriplum  est  : 
;Non  in  solo  pane  vivit  liomo  ,  sed  in  omni  verbo  quod  procedit  de 
lore  Dei.  5.  Tunc  assumpsit  eum  diabolus  in  sanctam  civitatem ,  et 
statuit  eum  super  pinnaculum  templi,  6.  et  dixit  ei  :  Si  Filius  Dei  es, 
mitte  te  deorsum.  Scriplum  est  enim  :  Quia  Angelis  suis  mandavit  de  te,  et  in  manibus 
toUent  te,  ne  forte  offendas  ad  lapidem  pedem  tuum.  -y.  Ait  illi  Jesus  rursuin  :  Scriptuin 
est :  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum.  8.  Iterum  assumpsit  eum  diabokis  in  monlcm 
excelsum  valde  :  et  ostendit  ei  omnia  regna  mundi,  et  gloriam  eorum,  9.  ct  dixit  ei  :  Haec 
omnia  tibi  dabo,  si  cadens  adoraveris  me.  10.  Tunc  dicit  ei  Jcsus  :  Vade,  Satana  :  Scrip- 
tum  est  enim  :  Dominum  Deum  tuum  adorabis ,  et  illi  soli  servies.  11.  Tunc  reiiquit 
cum  diabolus  :  et  ecce  angeli  accesserunt,  et  ministrabant  ei.  12.  Cum  autem  audisset 
Jesus  quod  Joannes  traditus  esset,  secessit  in  Galilaeam  :  i3.  et  relicta  civitate  Nazareth, 
venit  et  habitavit  in  Capharnaum  maritima  ,  in  finibus  Zabulon  et  Nephthalim  :  14.  ut 
adimpleretur  quod  dictum  est  perlsaiam  Prophetam  :  i5.  Terra  Zabulon  et  terra  Nepli- 
thaUin,  via  maris  trans  Jordanem,  Galiia?a  gentium  :  16.  populus  qui  scdcbat  in  tene- 
bris,  vidit  lucem  magnam  :  et  sedentibus  in  regione  umbrae  mortis,  lux  orta  est  eis. 
i-y.  Exinde  coepit  Jesus  praedicare,  et  dicere  :  Pccnilentiam  agite  :  appropinquavit  enim 
regnum  ccelorum.  t8.  Ambulans  autem  Jesus  juxta  mare  Gahla?oB,  vidit  duos  fratres, 
Simonem  qui  vocatur  Petrus,  et  Andream  fratrem  ejus,  mittentes  rele  in  mare  (  erant 
enim  piscatores  ) :  19.  et  ait  illis  :  Venile  post  me,  et  faciam  vos  fieri  piscatores  honii- 
nura.  20.  At  illi  continuo  relictis  rclibus,  secuti  sunt  eum,  21.  Et  procedens'  inde,  vidit 
alios  duos  fralrcs,  Jacobum  Zebedaci  ct  Joaunem  fralrem  ejus  in  navi  cum  Zebedaeo  patre 
eorum,  reficicntes  retia  sua  :  et  vocavit  eos.  11.  Illi  autem  statim  relictis  retibus  et  palrc, 
secuti  sunt  eum.  23.  Et  circuibat  Jesus  totam  Galilaiam,  docens  in  synagogis  eorum,  et 
praedicans  Evaugclium  rcgni  et  sanans  omnem  languorem  et  omncra  infirmitatem  in  po- 
pulo.  24.  Et  abiit  opinio  ejus  in  totam  Syriam,  et  obtulcrunt  ei  omnes  malc  habentcs  , 
variis  languoribus  et  tormcntis  comprchensos.  et  qui  daeraonia  habebant,  et  luuaticos,  et 
paralyticos,  et  curavit  cos  •  u5.  et  secutaesunt  cum  turbai  multae  de  GaliUxa,  elDccapoli, 
et  de  Hicrosolyniis ,  et  dc  Judaca,  et  de  trans  Jordanem. 


1.   TUNC  jEStS  DVCTUS  F.ST  IN   nFSERTUM  A.  SpI- 
RITC,  VTTENTAnETUK  A  DIABOLO.  ]  SyruS,  ab  OCCU' 

Mtore  :  JttieoM  enim  Grcccis  idem  est,  quod  ac- 
cuiator.calumma:<*r,  qu.ilis  maxime  est  Saia- 
lUi ,  qm  liomiijcs  perpciim  accns;ii    pud  Deum. 

C0l\>iEL.    A  LAPIDE.   TOU.    I.   ' 


ut  eos  sibi  suapque  potestali  addicat  in  gehonna. 
TuNc]  scilicct  iilico  i"»  baptismo  Cbrisii.  i;nde 
Marcus  C.  1.  12.  ait  :  /:/  slathn  sinrUtts  cxinilit 
cnm  (n  desertum.  Et  Lucas  c.  k.  v.  1.  Jesus  autem 
pUhus  Spiritu  sanclo ,  rc^essus  est  a  Jordane, 


98  COMMnNTARlA  IN  XfATTHyEUM.  Cap 

ct  agebatur  b.  spiritu  in  desertum.  Undc  videtur, 
quod  ClirisUis  eadem  die  sexta  Januarii,  qua 
bapliratus  cst ,  actus  sit  h  spiritu  in  descrtum, 
cadenique  die  finiente,  et  septima  inchoante, 
inclioarit  jcjunium  60.  dicrum,  ideoque  illud 
finierit  die  15.  Februarii.  Cclerrimus  enim  ad 
omne  opus  bonum  est  Spiritus  sanctus,  aGquc 
ac  Chrisius. 

DucTus  est]  Grsece  iv>ix&»i ,  id  est ,  subductus  et 
b  medio  sublalus  est,  ut  scilicet  6  populiturba, 
cum  qua  hactenus  conversatus  erat ,  secederet 
in  deserlum  ,  ibique  oralioni  et  jejunio  vacans, 
sanctiiatis  famam  sibi  apud  populum  pareret , 
ac  majori  auctoritatc  praedicare  inciperet,  acque 
ac  fecerat  ejus  prodromus  et  praccursor  Joan- 
nes  Baptist.  Marcus  habei :  ExpuUt  eum  spiritus  : 
tibi  vox  expulit  significat  vim,  eHlcaciam,  et 
alacritatem  Spiriius,  quae  erat  in  Christo,  ac 
futura  crat  in  Aposlolis  cetcrisque  Christianis, 
quos  possessurus,  et  adheroica  virtutum  opcra 
acturus  eral  Spiritus  sanctus,  juxta  illud  Ro- 
man.  8.  1/i.  Qui  SpirituDei  aguntur,  ii  sunt  filii 
Dei.  Ita  S.  Hieronymus,  S.  Hilarius,  et  Auctor 
impcrfecti.  Ductus  crgo  est  Christus  k  Spiritu, 
non  per  aera  raptus ,  sed  pedibus  suis  alacer- 
rime  impulsu  Spiritus  contendens  ad  stadium 
luctae ,  cum  Satana  in  deserto  ineundae.  Deser- 
tum  enim  Christo  fuit  orationis ,  jejunii  et  vitOG 
An^'elic3e  palaestra ,  ibique  duellum  iniit  cum 
Lucifero,  eumque  proslravit.  Vide  S.  Basilium 
de  Laudibus  ercmi,  et  ea  quae  annotavi  Osee  2. 
V.  iU.  ad  illa  :  Ducam  eam  in  soUludinem,  et  to- 
quar  ad  cor  ejus. 

Is  DESERTUM]  Dcsertum  hoc  vocatur  Quaran- 
tana  ,  quod  ila  ex  Bredembachio ,  Brochardo  et 
Saligniaco  describit  Adrichomius  in  descript. 
Terrae  sanctae,  pag.  19.  num.  97.  Quarantana 
desertum  inter  Jerusaiem  et  Jericho  incipit  juxta 
Anathot ,  et  extenditar  super  Galgala  usque  ad 
desertum  ThecucB  et  Engaddi ,  juxta  mare  Mor- 
tuum.  llic  commoratus  est  S.  Joannes  Baptista , 
ibique  in  ejus  memoriam  exstructa  fuit  Ecciesia 
et  monasterium,  quod  Grceci  monachi  inhabita- 
hant ,  sed  temporibus  Bredanbachii  erat  desola- 
tum.  Ibivenientem  ad  se ,  ut  baptizaretur ,  Chris- 
tum  digito  demonstravit  Joannes ,  dicens  :  Ecce 
Agnus  Dei.  In  hoc  Christus  Jejunavit  60.  diebus 
et  60.  noctibus,  agens  et  habitans  cum  bestiis.  In 
hoc  descrlo  juxta  Jordanem,  ejusdem  nominis 
est  Quarantana,  mons  altuset  ascensu  difficilis  , 
in  quo  tentatus  est  primum  Dominus  a  Satana. 
In  hujus  montis  cacumine  sacellum  est  ruinosum , 
jejunio  et  oratione  Christi  venerabile. 

Tropologice  audi  S.  Ambrosium  lib.  3  de  Vir- 
gin.  Et  nos  igitur,  inquit,  procul  li  luxuria , 
procul  d.  lascivia,  tanquam  in  arido  vitce  istius  ac 
jejunio  solo,  fugitantem  deliciarum  Christum  se- 
quamur.  ISon  in  foro ,  non  in  plateis  Christus  re- 
peritur.  Nequaquain  igitur  qucBramus  Christum, 
ubi  invenire  non  possumus.  Non  est  Christus  cir- 
rumforaneus.  Cliristus  enimest  pax;  infore  Utes  : 
Christus  Justitia  est;  in  fo7-o  itiiquitas  :  Christus 
operator  est ;  in  foro  inane  otium  :  Cliristus  cha- 
ritas  est;  in  foro  obtrectatio  :  Christus  fides  est ; 
in  foro  fraus  et  perfidia.  Christus  in  EccLesia  est  : 
in  foro  idola ,  etc. 

A  SpirituJ  Non  h  diabolo,  sed  h  Spirilusanc- 
to  :  hic  enim  praecessit  cap.  praeccdenti,  v.  pe- 
nultimo,  ubi  dicilur  de  Jesu  :  Vidit  Spiritum  Dei 
descendentem  sicut  columbam,  et  venientem  super 
te.  Hic  ergoDei  Spiritui  fuitpossessor  et  auriga 


IV. 

Christi,  agens  eum  in  descrlum.  Unde  Syrus 
vertit  :  A  Spiritu  sanctitatis,  id  est,  a  Spiritu 
sancto,  qui  est  sanciissimus  ct  fons  omnis  sanc- 
titatis ,  idque  patet  ex  articulogrseco,  toO  wytu/ia- 
TOi ,  d.  q.  illius  Spiritus,  scilicet  magni,  primi, 
Rummi  ct  divini  :  et  quia  hic  Spiriius  opponitur 
diabolo,  qui  sequitur  quasi  antagonista  Christi 
et  Spiritus  sancti,  ut  itluc  cum  Spiritus  suus  du- 
ceret ,  ubi  eum  ad  tentandum  spiritus  maUgnus  in- 
venirct,  ait  S.  Gregorius  homil.  16.  in  Evang. 
Denique  vox  Spiritus,  cum  absolute  ponitur, 
significat  Spiritum  sanctum ,  ut  notavit  ex  Di- 
dymo  magistro  suo  S.  Hieronymus. 

Ut  TENTARETun  A  DiADOLO.  ]  Vox  ut  nou  fiigni- 
ficat  Spiritum  sanctum  directe  intendisse  ten- 
tationem  diaboli  intentandam  Christo,  hoc  enim 
malum  ct  perversum  est,  sed  intendisse  dum- 
taxat  tentationem  hanc  permiiiere ,  ob  fructum 
rt  victoriam  Christi,  quam  certo  ope  sua  futu- 
ram  praevidebat ,  ideoque  Christum  diaboloten- 
tationem  hanc  optaniiobjecisse,  etquasi  athle- 
tam  ad  duellum  eidem  composuisse  et  oppo- 
suisse. 

Primo  ergo  Spiriius  sanctus  hoc  faclo  inten- 
dit,  ut  Christus  illico  ix  baptismo  tentatus, 
Christianis  jam  baptizatis  et  ad  Deum  convcrsi» 
vitae  daret  ideam,  qua  discerent  tentationibui 
statim  occursantibus  resistere,  et  contraeas  se 
communire.  Idem  S.  Chrysoslomus  et  Hilarius  : 
unde  Tertullianus  librode  baptismo  cap.  ultim. 
docethic  significatum  esse,  neminem  intenta- 
lum  regnum  Dei  consecuturum  :  ac  simul  os- 
tensum  est,  quis  sit  artifex  et  faber  tentationum 
omnium ,  ut  ait  idem  libr.  de  Orat.  cap.  8. 

Secundo,  ut  nullam  tentationem  esse  insu- 
perabilem  ostenderet,  sed  omnes  vinci  gratia  k 
se  aspirata,  oratione,  jejunio,  verbis  S.  Scrip- 
turoe,  prreceptorum  et  promissionum  Dei  me- 
diialione,  ac  conslantia ,  forlitudine  et  fiducia 
in  Deum  suo  exemplo  demonstraret.  Vide  dicta 
Ecclesiastici  cap.  2.  vers.  1.  et  seq.  ubi  multa 
hac  de  re  annotavi. 

Tertio,  ut  Christus  ceteris  hominibus,  qui 
crebro  a  Satanatentanlur,  quasi  fratribus  simi- 
lcm  se  praeberet  et  exiberet,  uli  docet  Aposto- 
lus ,  Hebr.  li.  15. 

Quarto,  ut  futuros  in  Ecclesia  Doctores ,  prae- 
dicatores,  praesules,  Apostolos  primo  tcntalio- 
nibus  probari ,  ac  oratione  et  meditatione  in 
solitario  secessu  firmari  oportere,  illoque  spi- 
litum  ingcntem  ^Deo  haurire,  quem  deindein 
allos  effundant,  ostendcret.  0"i  ergo  sapiunt, 
prius  cum  Christo  in  desertum  hoc  orationis  et 
meditationis  secedunt,  in  eoque  cum  Deo  con- 
versantes  ad  munus  praedicationis,  guberna- 
tionis  ct  Apostolatus  se  disponunt  ct  praepa- 
rant. 

Quinto,  ut  Luciferum  ad  duellum  provocani 
superaret,  et  consequentcr  tolum  ejus  daemo- 
num  exercitum.  Porro  duellum  hoc  Christi  et 
diaboli,  simile  est  duello  solis  cum  nubibui 
eum  cingentibus ,  cum  hoc  lemmate  :  Splendor 
cxme.  Sol  enim  (ita  dictus,  quod  solus  sit  in 
mundo)  est  oculus  mundi,  ail  S.  Ambrosius  in 
Hexam.  i\\Q  Ix,  Jucunditas  diei ,  pulchritudo  cceli , 
mensura  temporum,  virlus  et  vigor  omnium  stel- 
larum.  Sic  est  et  Christus.  Sicut  ergo  sol  nube» 
dissipat,  sic  et  Christus  omnes  diaboli  tenta- 
tiones.  Rursum  sicut  sol  nubes  atras  illustrans 
facit  splendidas,  sic  Christus  splendore  gratiae 
su«  desolatione»  in  consolationes,  tentationes 


COMMENTARIA  IN  MAT 
in  Tlctorias,  praclium  in  iriumphum  convertit. 

Sexto,  ul  sua  tentalione  et  exemplo  nostra» 
lentationes  vinccret,  el  cnm  eodem  hoste  et 
antagonista  suo  Satana  pugnare  et  vincere  do-  ' 
ceret,  atque  ad  id  graJiani  et  forlituduiem  nobis 
promererelur.  Licetcnim  fideles  infirmitatis  sua) 
conscii,  declinare  debeant  tentationes  quoad 
possunt,  juxta  id  quod  Christus  orare  nos  do- 
cuit  :  El  ne  nos  inducas  in  tentationem,  sed  libera 
nos  U  malo ,  Malth.  6,  tamcn  cum  illa)  ingruunt, 
senerose  ct  animose  nixi  Christo  illis  resistant 
necesse  est,  juxta  id  quod  Christus  ait  :  Con- 
fidite ,  ego  vici  viundum.  Joan.  16.  33.  Unde 
S.  Augustinus  in  ps.  90.  p.  2.  Ideo ,  ait,  tentatus 
est  Christus,  ne  vincatur  d  tentatcrre  Christianiis. 
Sed,  ut  idcm  ait  in  psal.  GO.  ut  ilio  vincente, 
nos  quoquevinceremus.  Nam,  ut  ait  S.  Ambrosius 
in  c.  U.  Luca;  :  Quando  tentaris ,  cognosce  quia 
paratur  corona.  Tolie  martyrum  cerlamina,  tu- 
Usticoronas  :  tolie  cruciatus ,  tuiisti  beatitudines. 
yonnetentatioJoseplivirtutis  est  celebratio?  Nonne 
injuria  carceris ,  corona  est  castitatis, 

Nota  :  Lucas  cap.  /i.  1.  ait  :  Agebatur  ii  Spi- 
ritu  in  desertum  diebus  quudraginta  et  tentaba- 
tur,  gr.xce  7r£i|5a?6//evo;,  id  cst  tentationem  pa- 
liens,  <i  diabolo  :  ex  quo  nonnulli  coUigunt, 
Chrislum  prieter  tres  diaboli  tentationes  ol) 
Evangelistis  recensitas ,  plures  alias  per  hos  /jO. 
dies  passum  fuisse,  ajquc  ac  post  hos  /jO.  dies, 
k  Satana.  Unde  subjicit  Lucas  v.  13.  Et  con- 
summata  omni  tentatione ,  cliabolus  recessit  ab 
illo  usque  ad  tempus.  Ita  censent  Euthymius  , 
Auctor  imperfccti ,  Jansenius ,  et  Cajetanus  hlc , 
Origenes  hom.  29.  in  Lucam,Beda,  lib.  1.  in 
Marc.  c.  5.  Eusebius  lib.  9.  Demonstrat.  c.  7. 
S.  Aug.  lib.  2.  de  Consensu  Evang.  c.  Ix. 

Videtur  tamen  Lucas  per  Treifa^i/xevos ,  id  est , 
tentatus  vel  tentalionem  /Jrt/<e«5,  potissime  res- 
picere  ad  tres  celebres  Christi  tentationes , 
quas  deinde  recenset  :  undc  Noster  vertit  in 
imperfecto  :  tentabatur  :  per  hoc  enim  videtur 
Lucas  summarium  quasi  capitis  et  tentationum 
Christi,  quas  statuit  paulo  post  enarrare,  per 
anticipationem  assignare  et  pra?miltere  vo- 
luissc,  uti  reclc  adverlit  Franc.  Suarez  3.  p. 
([.  60. 

A  diabolo ,  puta  i»  Lucifero  :  hic  cnim  om- 
nium  damionum  princeps  antonomasiice  vo- 
catur  diabolus  :  ei  cum  hoc  congrcdi  par  erat 
Christum  ,  sicut  cumeo  congressus  fuit  in  coelo, 
cum  eum  unionem  hyposiaticam  ambientem, 
illamque  sibi  homini  futuro  invidcntem  :  de- 
jecit  in  tartara ,  ut  nonnulli  censent.  Lucifer 
ergo  tunc  ex  inferno  egressus  est ,  et  assumptil 
hominis  sancii,  aitCarthusianus,  formi\,  Chris- 
tum  tentavit,  tumut  exploraret,  an  ipse  esset 
Filius  Dei  proprius  et  naluralis,  lum  ut  eum 
tenlaret ,  id  est,  ad  peccatum  alliceret.  Sic  dia- 
bolus  significat  Luciferum  principem  dtemo- 
num ,  Malth.  25.  U\.  cum  dicilur  :  Discedite  u 
me ,  maledicti  in  ignem  ceternum,  qui  paratus  est 
Diubolo  ct  Angelis  ejus.  Et  Apocal.  12.  9.  et  pro- 
jcctus  est  draco  itle  magnus  scrpens  antiquus,  qui 
vocatur  Diabolus  et  Satanas,  etc.  Sicut  ergo  Lu- 
cifer  per  Evam  tentavit  Adamum  et  vicit;  sic 
ei  tentavit  Christum,  sed  ab  eo  viclus  est.  Mo- 
raliter  hic  docemur  diaboltnn,  cum  pra^sagit 
aliquem  fore  eximinm  Ecclesiac  Doctorem  aut 
Praisulem,  solere  euni  variis  tentationibus  ag- 
gredi,  ui  cum  dejiciat  et  fruclum  animarum, 
qiicm  ipium  faciurum  prjcvidct,  clidat,  ac  in 


THiEUM.  Gap.  IV.  00 

ipso quasi  semine  suffocet ;  ita  hic  daemon  Chri»- 
tianos  omnes  in  Christo  quasi  semine  ei  pa- 
rente  suffocare  conatus  est. 

2.  ETCCMJEJUNASSETQCAURAGINTADieBrSETOLA- 

DKAGi.NTA  NOCTinis  POSTEA  EsiniiTJ Nota :  Christus 
instar  Moysis  et  Elijc  integros  /4O.  dies  et  nocte» 
sine  ullo  cibo  vel  potu  (  unde  Lucas  c.  U.  2. 
ait:  Et  nihil  manducavit  in  illis  diebus)  jejunavit 
virtute,  non  naturaH,  sed  supernaturali ,  non 
extrinsecus  accepta ,  uii  Elias  et  Moyses ,  sed 
sibi  propria  et  inirinseca  ,  puta  divina,  ulipa»- 
sim  docent  Patres. 

Quaeres,  quas  ob  causas  id  fecit?  Respondc- 
tur  :  Prima  fuit,  utorationeetjejunioadinstan- 
tem  pra;dicationem  et  munus  docendi  se  pra'pa- 
raret,  idemque  nos  facere  doceret 

Secunda,  ut  jejunio  per  consequentem  csu- 
riem  objective  daret  occasionem  diabolo  be 
tentandi ,  et  eodem  contra  tentationes  instant«'x 
se  armaret,  et  nos  armare  moneret.  Ita  S.  Ba- 
silius  hom.  1.  de  Jejunio. 

Tertia  ,  ut  jejunio  carncm  macerans,  satis- 
faceret  pro  Ade  pomum  vetiium  comedentis, 
omniumque  ejus  poslerorum  gula  et  delicii» 
illicilis. 

Quarta,  ut  jejunio  ad  conterapJaiionem ,  cui 
vacavit  per  /lO.  dies  in  deserio,  se  disponeret, 
utque  ostenderet  jejunium  esse  insiar  ala- 
rum ,  quibus  anima  sursum  fertur  et  ad  ca- 
lestia  contendit,  ait  S.  Chrysoslomus  hom.  1. 
in  Genesim. 

Quinta ,  ut  nos  doceret  propter  spirituales 
delectationes  ,  corporales  spernere  ;  adha-c  pcr 
rerum  divinarum  coniemplationem  et  gaudium, 
quod  ex  ea  nascitur,  appetiium  voluptatum 
carnalium  extingui,  ac  memoriam  cibi  et  poiuj 
auferri.  Unde  Joannes  Abbas,  teste  Cassiano 
Collat.  16.  cap.  U.  ita  deliciis  contemplationi'» 
pascebatur,  ut  non  recordaretur ,  an  pridieco- 
medisset  nec  ne. 

Sexla  et  potior,  magisque  prcecisa  caus<i 
fuit,  ut  quadragesimale  jejunium  Christiani.'* 
ex  Apostolica  traditione  servandum ,  inchoaret, 
et  suo  exemplo  sanciret  et  quasi  consecraret. 
Ita  S.  Ignatius  epist.  7.  et  passim  alii  Patre»  : 
Ralio  fuit  :  Prima,  ut  per  lioc  jejunium  quasi 
decimas  dierum  totius  anni  Deo  depende- 
remus.  Ita  S.  Gregorius  hom.  16.  Evang.  A  pra- 
sentedie,  inquit,  usque  ad  Paschatis  solemnitatis 
gaudia  sex  liebdomadct  veniunt,  quarum  videlicet 
dies  quadraginta  duo  fiunt,  cx  quibus  dum  sex  dj>.< 
Dotnini  abstinentict  subtrahuntur,  non ptus  in  absti- 
nentia  quam  triginta  ct  scx  dics  ramanait.  Dum 
vero  per  trcccntos  et  sexaginta  quinque  dit^ 
annus  ducitur  ,  nos  autcm  per  triginta  et  scx  diti 
afjligimur,  quasi  anni  noslri  dccimas  Dco  damus  , 
ut  qui  nobismetipsis  per  acceptum  munus  vixi- 
mus ,  auctori  yiostj-o  nos  in  ejus  decimis  pcr  absti- 
nentiam  mortificanus.  Unde,  fratres  charissimi , 
sicut  offere  ex  lege  jubemini  decimas  rerum,  ita 
ei  offerre  contendite  et  decimas  dia-um  ,  elc.  Alle- 
ram  dat  S.  Ambrosius  de  Quadragesima  serm. 
3/1.  ut  sicut  Hebrcei  per  1x1.  mansiones  sive  stu- 
tiones  in  deserto  ingressi  sunt  ;terram  pro- 
missam  ,  ila  et  nos  per  /4O.  jejunii  dies  ad  opi;i- 
tumPaschatisfestumgaudiumqueperveniamus; 
quadecausa  Tertullianus,  Cyprianus,  S.  Ambr. 
»'p.  25.  Veter.  edit.  et  alii  j«'jiniium  vocani  statio- 
nan.  Plura  vide  apud  Petrum  Bongum  de  Nu- 
nierorum  mysteriis  in  numero  iiO.  ubi  inter 
celera  ail  :  Unfa  fccta  die«  l'i.  tcsie  Ari»f.  lil). 


100 


COMMENTAr.lA  IN  MATTILEUM.  Cap.  IV. 


0.  llistor.  animal  c.  30.  lib.  8.  et  c.  17.  imnio- 
bilis  manet,  sine  cibo  vero  diebus  quadra- 
f^inta,  tantum  pedis  dexlri  linclu  se  susten- 
tans  :  boc  remedio  utitur  in  raorbo  intesti- 
norum.  Serpens  item,  cujus  prudentiam  nos 
imitari  mandat  Jesus  in  Evangelio ,  quando  se- 
nuerit  perdit  aspectum,  et  si  volueril  redire 
ad  juventutem  jejunat  quadraginta  diel)us , 
ut  laxetur  pellis  ejus,  et  sic  angustum  fora- 
men  inquirit ,  ut  dum  nitilur  exire  inde  pel- 
lem  scnectutis  deponat.  Quid  aulem  est  velusta 
scrpentis  pellis  ,  nisi  prava  et  velus  consue- 
tudo  carnalis  corruplionis  ?  quam  si  quis  appetit 
deponere,  illum  oportet  carnem  suam  jeju- 
nio  quadragesimalicasligare.  Ila  S.  Hieronymus 
ad  PriTsid.  de  ralione  cerei  Paschalis.  Addit 
Bongus  ^O.  diebus  terminari  morbos  chronicos, 
febres  enim  UO.  die  solent  cessare  ,  peslis  lus- 
tratione  ^O.  dierum  expiaiur,  similitcr  fit  in 
ceteris  morbis. 

Adde  jejunium  hoc  antc  Pascha  in  vere 
institutum  nonlantum  sanclitali  animce,  sed  et 
sanitati  corporis  conferre  ,  uti  docte  ostendit 
D.  Viringus  Medicince  Pi'ofessor  Lovan.  in  lib. 
de  Jejunio  Medico  Eccles.  :  in  verc  enim  ebullit 
sanguis  et  humores  ceteri,  qui  febres  aliosque 
morbos  procreabunt ,  nisi  jejunii  abstinentia 
et  piscium  frigorc  restinguantur. 

Symbolice  S.  Gregorius  homil.  16.  in  Evang» 
Inhoc,  inquit,  morlali  corpore  ex  qualuor  ele- 
mentis  subsistimus,  et  pcrvoluptates  ejusdem  cor- 
poris  prctceptis  Dominicis  conlraimas.  Prcccepta 
autem  Dominica  per  decalogum  sunt  accepta.  Quia 
ergo  per  carnis  dcsideria  decalogi  mandata  con- 
tempsimus  ,  dignum  est  ut  eamdem  carnem  quater 
decies  affligamus. 

Mystice,  S.  Augustinus  in  psalm.  113.  sub 
initium  et  aUi  docent  quadragenarium  jejunii 
numerum  significare  totum  praesentis  vitae 
tempus,  poeniteniioB  et  peccatorum  expiaiioni 
h  Deo  destinatum,  quo  pervenimus  ad  Pascha 
Jaelac  resurrectionis,  et  ad  Pentecosten  sive 
quinquagenarium  a^ternae  mercedis  et  gloria». 

Porro  quam  veteres  Christiani,  Cliristi  exem- 
plum  imitaii ,  in  hoc  jejunio  servando  fuerint 
rigidi,  docel  Baronius  anno  Christi  57.  c.  153. 
et  seq.  Unde  Lucianus  in  Philopatro  testalur 
veleres  Christianos  sicsoHtos  servarejejunium, 
ut  decemsoles  sine  cibo  transigerent.  Amplius 
est  quod  scribit  S.  Gregor.  Nazianz.  ad  Helle- 
nium  de  Monacliis  in  Poniica  soUtudine  de- 
gentibus  ,  complures  ex  iis  fuisse,  qui  totos 
viginti  dies  ,  lotidemque  noctes  a  cibo  absti- 
nerent,  dimidia  ex  parte  Christi  jejuninm  imi- 
tantes,  ex  eisque  unum  sui  gregis  ovem  fuisse 
lestatur.  Et  S.  Auguslinus  ad  Casulanum  scribit 
epist.  86.  nonnullos  suo  tempore  repertos  esse, 
qui  ultra  hebdomam  perpetuum  servassent  je- 
junium,  eosque  se  novisse  tradit,  atque  addit  : 
/id  ipsum  quadragenarium  numerum  pervenisse 
quemdam  y  d  fratribus  fide  dignis  nobis  asse- 
veratum  est. 

Sane  Magnus  illc  Simeon  Styhtes,  qui  ^9. 
vel,utBaron.,80.  annis  subdioperdiusetpernox 
stetit  in  columna,  quadragesimam  quolannis 
transigebat  lotani  sine  uUo  cibo  et  potu,  idque 
fecit  per  28.  annos ,  uti  Theodor.  in  Philotheo 
c  26.  aliique  in  ejus  vita  teslantur,  fecit  hoc 
virtute  non  naturali,  sed  supernaturali  Dei  ope 
et  gralia  :  per  quem  ipsc  exlilit  orbis  porlen- 


tum  et  vitae  prodigium.  Idem  nonnuIU  ani  ana- 
chorelai  et  sancti  fecere. 

PosTEA  ESURUT]  Ergo  autca  per  totos  ^iO.  die» 
jejunans  non  esurierat.  Unde  sententiam  Ca- 
jetani,  censentis  Christum  etiamtum  esuriissc, 
temerariam  esse  censet  Suarez  3.  p.  q.  Zil.  art. 
U.  disp.  29.  serm.  2.  Miiiusacproinde  probabiliu» 
Franc.  Lucas  opinatur,  Christum  illis  ZiO.  diebus 
jejunii  aliquam  quidem  famem  sensisse,  ad 
majus  jejunii  meritum  et  ad  aliorum ,  qui  in 
jejunio  famem  paiiuntur,  exemplum,  sed  non 
tantam,  quaniam  post  i;0.  dies  ,  quae  scilicet 
eum  incitaret  ad  qua-rendum  cibum.  Fuit  ergo 
Christo,  pcque  ac  Moysi  et  Eli.e  pcr  kO.  jejunil 
dies,  tam  animaj  quam  corporis  pabulum  et 
cibus,  oratio  et  cum  DeocoUoquium  :  illi  enim 
dum  toti  intendunt,  illius  suavitate  et  eflicacia 
ita  pasti  sunt,  ut  famem  non  seniirent. 

Quajres ,  an  per  nalura)  vires  potuerit  Christus 
vivere  /iO.  dies  sine  cibo  et  poiu,  ac  sino 
esurie  ? 

Dico  Primo,  per  natura;  vires  id  fieri  non 
potuisse :  id  docent  Medici ,  et  experientia.  Expe- 
rimur  enim  eos,  qui  non  tantum  UO.  sed  pau- 
cioribus  diebus  cibo  abslinent,  fame  emorL 
Ratio  h.  priori  est,  quia  deficiente  alimento, 
calor  naturalis  languet  et  emoritur,  sicut  ignis 
lucernae ,  deficiente  oleo  languet  et  extinguitur. 
Corpus  quoque  ita  desiccatum,  ineptum  est 
ut  anima  iUud  informet,  et  animales  opera- 
tiones  per  illas  exerceat;  ha)  enim  certam 
humorum  et  quatuor  primarum  qualitatum 
temperitm ,  quod  vulgo  vocant  temperamen' 
tmn,  requirunt  :  eo  ergo  deficiente,  deficit 
pariter  vila  et  anima  in  corpore.  Unde  Fran- 
ciscus  Vallesius  Philippi  II.  Hispaniarum  regis 
Medicus,  Sacrae  Philosophiie  c.  18 ,  ex  Hippo- 
crate  docet,  hominem  naluraliter  non  posse 
sine  cibo  ultra  septcm  dies  vivere,  ideoquo 
Danieli  in  lacu  leonum  sine  cibo  per  sex  dies 
degenti ,  septimo  die  ix  Deo  missum  esse  ali- 
menlum  per  Habacuc  ,  ne  fame  interiret,  Da- 
niel.  2^.  30.  Causam  dat  Hippocrates  lib.  de 
Carnibus,  quod  intestinum  humore  chiloso  va- 
cans ,  concrescat,  indequc  homo  emoriatur. 
Intellige  hoc  in  corpore  sano  et  boni  tempe- 
ramenti;  nam  aliqui  a^groti  vel  mali  tempe- 
ramenti,  v.  g.  in  quibus  abundat  lentum  et 
viscosum  phlegma,  ac  calor  naiuralis  est  de- 
bilis ,  per  plures  dies  sine  cibo  vivere  et 
durare  possunt ;  nutriuntur  enim  ex  corporis 
succo  et  phlegmale,  quod  calor  lentus  lentc 
depascitur,  imo  in  quibusdam  animalibus  per 
plures  menses ,  ut  ursis,  qui  per  hyemem 
non  comedunt,  teste  Aristolelede  histor.  anim. 
c.  17.  (Item  in  nonnuUis  oegrotis  subinde  calor 
naturalis  ila  sopitus  est ,  ut  vis  nutritiva  quasi 
dormire  videatur. )  Idem  de  apibus,  gliribus, 
hirundinibus  docet  ibidem  Aristoleles  c.  \l\. 
et  16.  ac  de  serpenlibus.  c.  15.  Sanguinei  ge- 
neris  ,  ait,  multa  se  condunt ,  ut  ea  quce  intecta 
cortice  sunt  ,  serpentes  dico  ,  lacertas ,  stelliones, 
crocodilos  fluviatiles.  Mensibus  quatuor  frigidis- 
simis  Imc  latent  :  nec  per  id  tempus  quidfuam 
comedunt.  Verum  in  Chrislo  nil  tale  fuit  :  ha- 
buit  enim  ipse  corpus  optima^  complexionis 
summe  temperatum,  ac  proinde  potius  san- 
guineus  erat  quam  phlegmaticus ,  ideoque  sino 
cibo  per  IxO.  dies  naturaliter  durare  non  po- 
terat. 

Dices  :  Plinius  lib.  7.  c.  2.   ait,  Indos    ad 


COMMENTAniA  IN  MATTFLEUM.  Cap.  IV. 


101 


Gangis  fonte«  ex  roIo  halitu  et  odore  pomorum 
el  florum  vivcre.  Rondclelius  quoque  lib.  1. 
de  Piscibus  cap.  13.  rcfert  qucmdam  cx  acris 
respirationc  vixisse  per  40.  annos.  Robcrlus 
BacconiusnarratAnglicanam  pucllam  20.  annis 
gimilimodovilani  transegisse.  Spirensem  pucl- 
lam  anno  Domini  15/i0.  qualuor  annis  jejunam 
vixisse,  iradit  Simon  Portius  libr.  dc  Puella 
German. ,  idemque  fccisse  saccrdotem  quem- 
dam  Gallum  Romai  pcr  bicnnlum  sub  Nicolao 
V.  Vcrum  priora  illa,  praescrtim  quod  aliqui 
cx  solo  odore  vixcrint  aut  vivant,  fabulosa 
«unt,  odor  enim  cerebrum  rcficit,  sed  sto- 
machum  non  implet.  Cetera  facta  sunt  vel  vi 
divina  vel  arte  diabolica  ,  cujusmirum  in  Ara- 
bica  puella  cxcmplum  refert  B.  Prosper  in 
dimidio  tcmporis  c.  6.  Spircnsis  illa  puellalabo- 
rabat  lenlo ,  viscoso  ct  cbiloso  phlegmate , 
indeque  viclitavit :  sicut  Indi  herbam  Cocam , 
ct  ScythiE  herbani  IMppiccn  ore  gcstantcs , 
duodcnos  dies  durant  in  famc  ct  siti.  Vide 
Dclrio  lib.  2.  Disquis.  Magic.  qu?esl.  21.  sub  fi- 
neni ,  et  Conimbriccnses  in  lib.  1.  de  Gene- 
rat.  c.  5.   q.  7.    art.   1.  et  2. 

Dico  Sccundo  :  Vchemens  ct  longa  animi  ad 
alia  attentio ,  qualis  est  in  contenta  specula- 
lione  Mathcmatica,  Philosophica,  Theologica, 
item  in  intcnta  meditatione ,  contemplatione, 
extasi,  poicst  quidem  aliquanuliu  hominem 
•ine  cibo  conscrvare,  sed  non  per  ZiO.  dies. 
Ratio  est,quod  perprofundam  speculalionemct 
contemplalionem  aclio  caloris  naturalis  ex  partc 
•uspcndaiur,  ita  ut  modice  ct  lente  digerat. 
Anima  enim  cum  fere  omnes  suas  vires  exerat 
in  speculationem  vel  coniemplationem ,  pa- 
rum  habct  residui,  quod  conferat  in  con- 
coctionem  et  nutiitionem.  Unde  cxperimur 
in  studiosis  ct  contemplativis  cibi  digestio- 
nem  impediri.  Idem  liquet  ex  puhnonum 
respirationc,  quae  in  profunda  extasi  non  sen- 
titur.  Sed  Irxc  durarc  ncqueunt  per  [\0.  dies, 
•emper  cnim  calor  naturalis  agit.  Qn^Trc  in 
Christo  sola  conlcmplatio  non  poiuisset  cincerc, 
ut  per  iO.  dies  sine  cibo  vivcret.  Contemplatio 
cnim  et  attentio  ad  coclestia  suspendere  quidem 
potcst  actiones  vilalcs  ct  animalcs,  at  non  na- 
turales,  qualis  cst  actio  caloris  in  cibum  vel 
carncm,  ita  ut  nihil  prorsus  in  illum  agat. 
Ita  Suarez  loco  citato.  Accedit  et  alia  potior 
ratio,  scilicct  quod  in  speculalione  ct  contem- 
platione  spirilus  animales  consumuntur;  nec 
aliunde  quam  cibo  reparantur  :  quarc  sine  cibo 
«pcculans  ct  contcmplans  naluraliter  virium 
defectu  tandcm  collabitur  ct  moritur. 

Dico  Tcrlio  :  Jcjunium  Christi,  Elia3 ,  Moysis, 
Simconis  Slylitac  ct  similium  per  hO.  dies  fuit 
•upernaturalc,  ct  singulari  Dei  concursu  pro- 
fectum.  Dcus  enim  in  eis  vel  actionem  caloris 
naluralis  plane  ad  ZiO.  dies  suspendit,  vel 
Jnterius  eos  rcfecit  ct  corroboravit ,  vel  alio 
modo  eis  providit,  ut  sani  vegetique  sine  cibo 
viverent  pcr  40.  dics,  uti  etiamnum  cllicit,  ut 
Elias  et  Enoch  pcr  tot  annorum  millia,  fortcs 
etvalidisinc  cibo  dcgant  in  paradiso  terrestri, 
nec  nisi  spiritualibus  orationis  et  contempla- 
lionis  deliciis  pascantur.  Christus  ergo  per  /lO. 
dies  jejunans,  non  esuriit,  quia  ejus  divinilas 
corpus  sine  esurie  robustum  conservabat,  ac 
suspendebat  actionem  caloris  naturalis,  alia- 
rumque  contrariarum  qualilatum  in  se  mutuo 
ageniium,  sesequo  inviccra  debiliianlium  et 


corrumpeniium  ,  atque  Inierius  capiti  et  cere- 
bro  vircs  spiritusque  animales  suggerebat,  ad 
contemplationcm  UO.  dierum  necessarios.  Ita 
Origenes,  Hilarius  ,  S.  Hieronymus,  Chrysos- 
tomus,  ct  ex  iis  Suarez  loco  citalo. 

EsvriitJ  Cum  Dcus  prius  impediens  esuricm 
per  UO.  jejunii  dics  suo  concursu  eum  sub- 
duxit,  cl  corpus  Christi  suaj  actioni  et  pas- 
sioni  permisit,  idquc  his  de  causis:  Prima,  ut 
Christus  se  verum  esse  hominem  declararei. 
Nam,  ut  ait  Chrysologus  serm.  11.  Esurieni 
sentire  et  vinccre  est  laboris  humani ,  divino! 
virtutis  est  csuriem  non  habere.  Secunda ,  ul  sua 
esurie  diabolum  ad  se  de  gula  tcntandum 
objectivc  alliceret,  et  snperaret,  sicut  duces 
militum  simulando  fugam,  liostes  alliciunt  ad 
se  insequendum ,  ut  eos  deinde  prosternant 
et  proterant  ;  ul  fames  Domini  pia  fraus  essct 
diaboU ,  ait  S.  Ambrosius  in  c.  h.  Lucic  ,  ut  sci- 
licet  famis  specic  lactatus  diabolus  Cliristum 
tentaret,  quasi  homincm,  nesciens  esse  Deum  : 
Esuriit ,  ait  quidam  vir  sanctus ,  humilis  Deus 
homo ,  ne  inimico  innotesceret  sublimis  homo  Deiu. 

3.  Et  ACCEDENS  TENTATOn  ,  DIXIT  EI  :  Sl  FlMLS 
DeI    ES,    DIC  UT    LAPIDES    ISTI   PANES    FIANT]   Ac- 

cedens,  assumpta  scilicethumani  corporis  forma 
quasi  homo  ad  hominem ,  ut  eum  externa  voce 
alloquendo  lentaret.  Nam  h.tc  tentatio  Christi, 
sicut  ct  Adami  pcr  Evam  in  stalu  innocen- 
ticc,  facta  est  per  externam  tanium  vocis  sug- 
gcsiionem,  non  aulem  per  internas  phan- 
tasia3  cogitatioues  ct  commotiones  ,  contra  ra- 
tionem  et  spiriium  insurgenles.  In  Adamo 
enim ,  et  multo  magis  in  Christo  erat  justitia 
originalis,  quic  omnes  molus  animic  et  phan- 
tasiic  rationi  subjicicbat,  ut  in  eo  nulla  illi- 
cita  cogitatio ,  nullus  concupiscenti.e  moius  a 
diabolo  suscitari  posset,  uli  suscitaUir  jam  iii 
nobis  post  Ad;e  peccatum;  quia  ob  illud  per- 
didimus  justiliani  originalem ,  et  laboramus 
concupiscenlia.  Ita  Damascenus  lib.  3.  de  Fidc 
cap.  20.  ct  cx  eo  passim  Theologi.  Unde  S.  Gre- 
gorius  hom.  U».  Tenlari,  ait ,  per  suggcstioneni 
poluit,  sed  ejus  mentem  peccali  delectatio  non 
momordit,  atque  ideo  omnis  illa  diabolica  ten- 
talio  foris ,  non  intus  fuit. 

Tentator]  Diabolus,  qui  antononiastice  vo- 
catur  teniator ,  qui  inter  (eniafores  cst  non 
solus,  sed  primus  ct  pr.TCipuus.  Erranl  cnim 
qui  oninem  teniationem  a  diabolo  suscitari 
autumant.  Nam  nonnull.Tc  lentationes  oriuntur 
et  suggeruntur  a  propria  carne  et  concupis- 
centia,  aliac  a  mundo,  id  cst,  ab  hominibus 
mundanis  et  carnalibus.  Unde  S.  Auguslinus 
vel  quisquis  cst  Auctor  lib.  de  Eccl.  dogmat. 
c.  82.  ISon  omncs ,  inquit ,  mal(e  cogitaliones 
nostra  semper malo  d(vmonis  instinctu  excitanfur, 
scd  aliquoties  ex  nostri  arbitrii  motu  emergunt. 
Idem  docet  Chrysost.  hom.  bh.  in  Acta  :  Multi, 
inquit,  absquc  diabolo  peccant ,  7wn  omnia  ipse 
efficit,  scd  mulla  cliam  fiunt  n  sola  noslra  ignavia. 
Diabolus  tamen  sivpe  suscitnt  in  nobis  con- 
cupiscentiam  ,  ejusque  lentationes,  objecta 
concupiscibilia  phantasiac  rcpr.Tsenlando,  et 
appetitum  sensualem  ad  ea  concupi>cenduni 
inllammando.  Idem  suscitat  mundiin),  id  c*t 
mundanos  et  animales  homines ,  ui  nos  len- 
tent  vel  persequendo,  vel  ad  suas  vanitates 
alliciendo  :  uude  yar"  t'^o-/r.j  vocatur  lentalor. 
Rursum  nota  hic  astuiiam  diaboli ,  qua  quem- 
libet  tentat  ea  in  re,  ad  quam  propendet,  vel 


102 


COMMENTARIA  IN  MATTn^-il.  Cap.  17. 


in  qua  debili*  est.  SiCiU  enim  aucupes  avibus", 
ct  venatores  fcris  variis  varias,  ei  cuique  pro- 
prias  esca»  objiciunt,  ut  eas  capiant  :  sic  et 
diabolus   pronis   ad   gulam,  vel   esurientibus 
ol)jicit  delicias  et  escas  ,  uii  objicit  hic  Christo: 
saturis  vero  objicit  oiium,  somnum  et  pigri- 
tiam  :  superbis  objiciilionores  :  iracundis  lites 
et  rixas  :  avaris  usuras  ,  pnedas,  iniquos  con- 
tracius,  etc.  :  curiosis  objicit  magiara,  incan- 
taiionem,  superstitiones,  etc.  Ita  sanctus  Gre- 
Rorius  lib.  l^.  Morah  c.  7.  Vide  eumdem  lib. 
3.  cap.  19.  Denique  haec  tentatio  Christi  con- 
tigitdie  16.  Februarii  anno  Christi  31.  Jejunium 
enim  liO.  dierum  inchoatum  die  sexta  Januarii 
finiente  ct  scpiima  inchoante,  finiit  die  15.  Fc- 
bruarii ,  ac  mox,  puta  16  Februarii,  h  Satana  ten- 
latusestgula  ,  ceterisque  duabus  tentationibus. 
VideClvronotaxin,quamCommenfariopr3eposui. 
Si  FiLius  Dei  esJ  Audierat  diabolus  Patris  ora- 
culum  in  bapiismo  Christi :  Hic  est  Filias  nicits 
dilectus  :  audierat  quoque  Joannis  Bapiislse  tesli- 
moniimi,  quod  Cliristus  essct  Filius  Dei  :  scd 
quia  alia  ex  parte  eum  videbat  hominem  quasi 
plebeium,  pauperem,  imbeciHum  et  ahis  si- 
milem ,    idcirco  dubitans  ,   an   Christus  esset 
Filius  Dei  naluralis,  ipsumque  Palris  Verbum, 
an  vero  dumtaxat  adoptivus,  sed  per  excel- 
lentiam,  ut  hoc  dubium  resolvat,  tentat  Chris- 
tum,  petitquc  ut  lapides  in  panes  convcrtat, 
quibus  esuriem  suam  levet,  ut   ex  hoc  mi- 
raculo  vel  miraculi  impotentia  altcrulrum  cog- 
noscat.  Verbo   enim   Dei,    uti  orania  tanlum 
riicendo  olim  creata  sunt,  Genes.  1.  sic  et  eodem 
jam  lapides  subito  et  imraediate  in  pancs  verti 
poterant.  Si  ergo  Christus  id  fecisset,  credidisset 
diabolus  ipsum  essc   Dei  Verbum    et  filium. 
Angeli  enim  possunt  quidem  lapides  in  pancs 
vertere  ,  at  non  subiio  et  immediate;  sed  sen- 
sim  et  mediate,  applicando  activa  passivis  per 
praeviasmultasactiones,  alterationeset  conver- 
siones;  sin  id  non  fecissetChristus,  dixifisetque  se 
facere  non  posse,  hocquc  esse  opus  divinum  et 
Deo  proprium,   intulisset  diabolus  :  Ergo  tu 
non  es  Dei  Verbum,  ncc  filius  naturalis.  Pro- 
babilis  est  multorum  Theologorum  sententia, 
I.uciferi  peccalum  et  superbiam  in.coelo  fuisse 
quod ,  cum  Deus  illi  rcvelaret  filium  Dei  as- 
sumpturum  humanam  naluram,  juberetque  ut 
Christo  homini  se  subderet,  inviderei  Christo, 
quod  scilicet  homosibi,  qui  erat  nobilissimus 
Angelus,  praeferrelur  ct  assumeretur  ad  unio- 
nem  hypostaticam  cum  Verbo  :  quare   illani 
sibi  ambiverit,   ideoque   contra    Christum  ct 
Deum  rebellarit.  Quocirca  videns  hunc  homi- 
nem  A  Patre  el  Joanne  Baptista  vocari  Filiuni 
Dei,  voluit  explorare  an  essetvcrusDei  Filius, 
ut  in  eum  prislinam  suam  inviiiiam  ,  iram  ci 
indignationem  efTunderet.  Ita  Suarez.  Haac  fuii 
illi  crux,  angens  et  rodens  superbum  ejus  ani- 
mum  ;  sed  illam  celat,  et  velat  tcgumento  cha- 
ritatis,  quod  velit  per  panes  succurrere  fanii 
Christi.  Quare  verisimilc  est,  diabolum   non 
crude  et  quasi  ex  abrupto  Christo    dixisse  : 
Si  fiUus  Dei  es,  dic  ut  lapides  isti  panes  fiant , 
sed  prius  humaniter  euni  salutasse  eique  per 
verba  blanda    sc  insinuassc,    dicendo,  v.  g. 
<}aid  htc,  mi  Domine ,  agis  sotus?  Quid  rerum 
inediiaris  ?  Vidi  te  in  Jordane  a  Joanne  bapii- 
/ari.  Audivi  vocem  e  ccclo  in  te  delapsam  :  lUc 
^st  flUus  Deas :  optarem  scirc  an  vere  sis  Filius 
Dci  per  naiuram,    an  tanlum   adopiiviis  pcr 


gratiam ,  etc.  Video  fiuoque  tc  ex  jejunio  40. 
dierum  oppido  esurire.  Si  ergo  Filius  Dei  es, 
succurrc  famituae,  et  lapides  istosin  panes  con- 
verie  :  hoceniintibi  perfacile  erit.  Quare  minus 
verisimile  est  quod  sanctus  Chrysostomus  hic 
homil.  13.  ait,  diabolum  voluisse  Chrisium  in- 
ducere    in   incredulitalem,    q.    d.    Audiati    iu 
bapiismovocem  :  Ilic  est  FiUas  meus  :  ne  crcdas 
te  esse  Filium  Dei;  aut  si  cs,  lapides  hos  in 
panes  converte  :  slulium  enim  fuissetvelle  per- 
fiuadere Christo ,  ne  crederet  se  esse  Filium  Dei , 
si  revera  erat  Filius  Dei  talemque  se  esse  sciebat. 
Siraul  tamen  hac  tentatione  voluil  diabolus  Cliris- 
tiun  allicere  ad  vanam  potentise  su?c  osientatio- 
nem,  et  addiffidenliam  opis  Dei  Pairis,  q.  d.  Pater 
luus  per  UO.  dies  tul  obliLus  est ,  nec  tibi  cibum 
submisit:  tu  ergo  tibi  ipsi  consule,  et  lapides  in 
panes  commuta.  Idem  ad   gulam,  qua  eiiam 
teniavit  Adamum  et  Evam.  Peccaium  enim  gulao 
fuisset  hlc,  eliam  ob  famem  diabolo  cedere  et 
obedire ,  scilicet  illi  suadenti  acquiescere  et  mi- 
raculum  patrarc,  ac  lapides  in  panes  conver- 
tere.  Hoc  enim  direcle  est  contra  religionem  , 
quae  omne  cuni  diabolo  commercium  ct  con- 
sensum  vetat;  indirecte  est  contra  tcmperan- 
tiam  :  quod  enim  est  contra  unam  virtutem 
direcle,  hoc  quoque  indirecte  est  contra  aliam 
virtutem,  in  cujus  raateria  actus  ille  versalur. 
Qiiare  peccalum  gulae  hlc  fuisset,  si  Christu* 
illicito  modo,   puia  suadente  diabolo  per  mi- 
raculum  cibum  sibi  comparasset.  Imperite  ergo 
Calvinus  negat   Christum   fuisse  tentalum  do 
gula.  Audi  S.  Greg.   hom.   16.   in    Evang.  ubi 
docet  Christum  triplici    lentatione,  gulaj   sci- 
licet,  vanaj  glorioe  et  avaritiaj  tcnialum,  quia 
iisdem  pulsatus  victusque  fuerat  Adam  :   £.» 
gala  quippe  tentavit ,  cam  cibum  ligni  vetiti  osten- 
dit ,  atque  ad  comedendum  suasit.  Ex  vana  autevi 
gloria  tentavit-,  cum  diceret :  Eritis  sicut  dii :  el 
ex  provectuavaritcB  tentavit,  cum  diceret:  Sciente.< 
bonum  et  mcdum :  avaritia  enim  non  solum  pecunics 
cst,sedetiam  altitudinis.  Recte  enim  avaritia  dici- 
tur,  cumsapra  viodam  sublimitas  ambitur.  Deinda 
iisdem  tentatum  fuisse  Christum ,  sed  vicissc 
ostendit :  Pergulam  qaippe  tentat ,  cumdicit :  Die 
at  lapides  isti  panes  fiant.  Per  vanain  gloriam 
tcnCat ,  cum  dicit  :  Si  FiUas  Dei  es ,  mitte  ts 
deorsum.  Per  sabUviitatis  avariliam  tentat,  cum 
regna  omniamundi  ostendit,  dicens  :  II ac  omnia 
(ibi  dabo,  si  procidcns  adoraveris  me;  sed  eisdem 
modis  d  secundo  liomine  vincitur  ,  qaibus  primam 
Iwmincm  se  vicisse  gloriatur. 

Symbolice  :  confitetur  hic  diabolus,  Christi , 
utpote  liberalissimi,  proprium  esse  converterc 
lapidcs  in  panes;  ac  consequenter  diaboli , 
uipote  avarissimi ,  ct  Antichristi  ofTicium  esse 
panes  vertere  in  lapides.  Exemplum  audi  quod 
refert  ex  Sigeberto  Baronius  anno  Christi  605. 
IIoc  tempore  pauper  qaidam  cum  a  nautis  elee- 
mosynam  peteret ,  nec  acciperet ,  dicente  nau- 
clero  :  Desiste  eleemosynam  potere  a  nobis ,  qui 
niliil  liabemas  prcetcr  lapidcs;  cum  sabjecisset  pau- 
per  :  Omnia  ergo  vertantur  in  lapides  ;  quidquiit^ 
mandacabile  in  navi  erat ,  in  lapides  conversum 
cst,  cotore  et  forma  rerum  eadem  permanente.  Hoc 
miraculum  fecit  avaritia  suggesta  a  diabolo. 

li.  QUI  RESPONDENS,  DIXIT  :  ScniPTUM  EST  '.  >0X  I'^ 
SOLO  PANE  VIVIT  HOMO  ,  SED  IN  OMNI  VERIIO,  QUOH 

PROCEDiTDK  ORE Dei] Est enallagc prajpositiouis  : 
/n  omni,  id  est,  ex  omni  verbo,  ut  Nost<'r 
vertit  Dcuter.  8.  3.  quem  k)cum  hic  citatChris- 


COMMENTARIA  IN  IfATTH^ECM 
tn$  ,    lUoquc    quasi    sculo    telum  lentationis 
diaboli   excipit,    ropcllil  cl  confiingit.    Helm 
esl  :  Super  omne  qiuocl  cgi-cditur  os    Domini  , 
vivet  homo  ,  hoc  cst,  rc  quacunquc,  quam  jus- 
nerit  Dominus,  vcl  ordinarit  ad  vitae  suslen- 
tationcm,    vivct,    nuirietur    et    sustentabilur 
Jiomo,  uti  Judeos  in  deserto  sinc  panc  per  aO. 
annos  aluit  solomannaccelesli  ( de  manna  enim 
csl  sermo  Dcuter.   8.    3. )  ac  Moysen ,  Eliara 
et  Clirisium  lilc  aluit  pcr  iO.  dics  suo  alloquio, 
suaqucvirtutenaturamconscrvante.  Unde  rccte 
Abnlensis  in  Deuter.  c.  8.  v.  3.  Si  Deus,  inquit, 
mandarct  comedcre  colubros ,   basilisQOs,  la- 
|)ides,  ses,  ctc.  ,  mclius  illis   quam  delicalis- 
himis  cibis  nulriremur,  quia  Deus  iila  in  succum 
ct  cibum  praostantcm  con vcrteret ;  imo, si  vellet, 
sine  omni  cibo  viveremus,  uli  multos  oralioni 
«•t  contcmplationi  addictos,  ct  spiritualibus  de- 
lectationibus  intentos,   iisdem  pavit,  adeo  ut 
oQinem  cibum  Immanum  fastidircnt,  ut  patuit 
in  S.  Catharina  Senensi,  S.  Maria  Oigniacensi, 
S.  Lulgarda,  priscisque  anachorelis.  Sic  Joan- 
nem  Abbalcm  aluit  sola  Eucharistia,  quam  die 
Dominica  sumebat ,  per  ircs  annos.  Unde  An- 
gclus  ci  (\i\\l :  Christus  tibi  vcrus  crit  cibus  ,  leslc 
Palladio  iu  Lausiaca  c.  CL  Sic  S.  Mariam  jEgyptia- 
cam  fere  pcr  Ixl.  annos  aluit  in  deserto  sinc 
cibo  lercstri ,  pascens  eam  lacrymis  ci  gaudiis 
coclestibns.  Sic  Magdalenam  pavit  solo  cantn 
Angelico  septics  per  diem  repclito,    do   qua 
reirarcha  iia  canit  : 

—  Scplcmqne  dic  subjccta  pcr  lioras  , 
Angelicos  audire  clioros  alterna  canenles 
Carmina  ,  corporco  de  carccrc  digna  fuisti. 

Sic  magnus  illc  S.  Sabas  ,  ait  auctor  vil.u  cjus  , 
toto  Jejuniorum  tcmpore  crat  jejunus  ,  niliil  om- 
iiino  cibi  attingcns ,  nisi  quod  Sabbatis  ct  Domi- 
riicis  divina  sumcbat  Sacramcnta. 

Mysticc  ,  fidelis  quisque  vivit  cx  omni  verbo  , 
id  cst,  ex  quolibet  alimento  verbi  coelestis ,  ait 
S.  Ambrosius  incap.  t\.  Lucoe ,  quo  alitur  anima, 
l)rae  qtio  fames  corporis  est  negligenda.  Unde 
per  vcrbum  Dei :  Primo  accipias  Christum,  qui 
«'staclcrnum  Dei  Verbum  ,  et  factus  homo  nos 
nutrit  sua  doclrina ,  gratia ,  cxemplo ,  ac  scipso , 
huaque  carneetdeitatein  Eucharisiia:  Sccundo, 
verba  Scripturac  sacr.-c  ,  qua;  mentem  illumi- 
nando  ei  inllammando  pascunt :  Terlio  ,  ora- 
.ionem  et  inspirationcm  Dei  ;  quod  ultimum 
noster  Salmeron  hic  ccnset  esse  littcrale  ,  non 
mysticum  ,  et  ad  litleram  hlc  significari. 

Tropologicc  S.  Gregorius  hom.  16.  in  Evang. 
admiralurhicmansuctudincmChristi :  Pcnsate, 
ait ,  quanta  est  paticntia  Dei  ,  cl  quanta  impa- 
ticntia  nostra.  ^os  si  iyijuriis  ,  aut  aliqua  Iwsionc 
(rrovocamur ,  furore  promoti ,  aut  quantum  pos- 
sumus  nosmetipsos  ulciscimur  ,  out  quod  non  pos- 
sumus  faccrc  minamur  :  cccc  advcrsitatem  dia- 
boli  Dominus  pcrtuiu  ,  et  nildl  ci  nisi  mansuetu- 
dinis  verba  respandit.  Portat  ,  qucm  punirc  po- 
terat  ,  ut  lioc  in  laudem  ejus  altius  cresceret  ,  si 
liostem  suum  7ion  cxtingucndo  ,  sed  interim  pa- 
tiendo  supcrarct. 

TUNC   ASSUMPSIT   EUM  DIABOIA'S  IS  SANCTAM  Cl- 

TiTATEM  (  Jerusalcm  ,  in  qua  sola  eral  sanctum 
Dci  templum  ,  et  unius  Dci  cultus  ,  ac  vera 
religio ,  ait  S.  Ilicronymus  episl.  150.  ad  Hedi- 
liiam  quacst.  8. )  et  statuit  eum  super  pinnacu- 
1  UM  tempi.i.  ]  Vox  tunc  significat  ,  diabolum 
pnma  leniatione  guKT  ^  Christo  victum,  illico 


Cap.  IV.  lOJ 

hanc  secundam  vanae  gloria  el  suhjecisse.  Di- 
ccs:  Quomodo  crgo  Lucas  cap.  Ix,  hanc  tenla- 
tioncm  ponit  non  secundam  ,  sed  lertiam  ? 
Rcspondetur,  Lucam  per  hysterologiamhic  ,  uti 
ctalias  saepe  ,  ordinem  tentalionum  neglexisse, 
qucm  Mattha'us  accurate  observat  el  assignat , 
iinde  dicens  tunc  ,  iterum  sat  significat  se  or- 
dincm  servasse.  Estquc  hic  naturae  et  lentatio- 
num  ordo  congruus  ,  ut  a  gula  fiat  transitus  ad 
vanam  gloriam.  Ita  S.  Hieronymus  ,  Clirysoi- 
lomus,  Hilarius  ,  et  alii.  Sic  ctiamnum  Novilii 
in  fide  ei  religione  ,  primo  tentari  solcnt  gula 
ct  carnis  stimulis  ;  quibus  supcratis  ,  succedjt 
tenlatio  vanae  gloriic  ,  ut  patet  cx  Cassiano  , 
Ciimaco  et  aliis.  Cum  enim  diabolus  quempiam 
videt  sperncre  gulam  ,  delicias  et  tentationes 
carnis  ,  suscitat  ci  tentationem  spiritualem  va- 
nitatis  et  prasumptionis  ;  gulae  enim  ohnoxii 
suni  homines  carnales  ,  superbiae  vero  excelsi 
ct  spirituales. 

AssiMPsiT  EUM  DiABOLUs]  PHma  hic  est  sen- 
lcntia  S.  Cypriani  serm.  de  jejunio  et  tentat 
Chrisli  :  conscntit  hanc  diaboli  assumptionem 
Clirisii  non  fuisse  realcm  ,  sed  phantasticam  , 
sive  imaginariam  ,  quales  fuere  visiones  Eze- 
chieli  exhibita;  ,  ct  qtialcs  saepe  sunt  transla- 
tioncs  sagarum  ,  dum  videntur  sibi  transferri 
a  diabolo  ad  epulurn  vel  tripudium  solemne  , 
cum  revera  non  transferantur  ,  scd  diabolus 
imaginalioni  illarum  illudal  (  sicut  illudit  som- 
nus  somnianiibus  )  ut  tanlum  id  imagincntur 
ct  somnient.  Vcrum  indignum  estcrcdere,  dia- 
hohim  tam  falsc  illusisse  phantasiic  Christi , 
praesertim  cum  in  interiora  Christi  diabolus  nul-- 
lam  habuerit  poteslatcm  :  undc  omnis  h.xc  tcn- 
tatioChristifactaestsolumpervoccmexternam, 
iion  per  suggestionem  internam  ,  ul  ex  sanclo 
Grcgorio  dixi  v.  3. 

Sccundo,  Euthymius  ct  Maldonatus  opinantiir 
Christum  a  diabolo  pedibus  ductum  in  pinnam 
tcmpli ,  idquc  nc  se  proderet  diabolus  ,  si  eum 
l)er  aera  raperel.  Assumpsit  ergo ,  id  est ,  duxit. 
Sic  et  Anselmus  et  Origenes  hom.  31.  in  Lticam  : 
verum  cx  dcscrio  et  monte  Quarantano  Jericho 
Aicino,  ul)i  tcntatio  ha^c  contigit,  longiim  cst 
iier  in  Jerusalem  ct  templum  ,  scilicet  octo  ho- 
rarum  ,  quod  a-grc  uno  die  conficitur.     . 

Tcrtio  ct  verisimillimc  ,  Christus  cx  dcscrto  a 
diabolo  assumptus  ,  id  cst ,  raptus  cst  pcr  acra 
in  pinnaculum  templi.  Ita  S.  Hieronymus,  Gre- 
gorius ,  Auctor  imperfccii  ,  Glossa  ,  S.  Tho- 
inas  3.  p.  q.  h\.  art.  h.  ad  7.  et  alii.  Hoc  cnim 
siguificat  verbum  assmnere ,  ct  Graccum  ^apa- 
/a/ieav-(v ,  et  quod  sequitur  :  Statuit  eum  super 
pinnaculum.  Neque  niirum  id  Christum  diabolo 
circa  sc  permisissc,  qui  se  permisit  a  membri* 
illius  C  impiis  Judjcis  )  crucifigi )  ,  ait  S.  Grcpo- 
rius  hom.  16.  ncque  hic  sc  prodidit  da-mon , 
quia  vclut  Angelus  lucis  Cbristum  transfcrrc 
l)Olerat  ,  aut  ccrte  non  multum  se  hoc  raptu 
prodi  curabat  diabolus  ,  qui  sc  jani  suspcctum  , 
imo  perspectum  esse  Chrisio  ,  suspicabatur  ei 
metuebat.  Unde  in  tertia  lcntationc  volrns  ado- 
rari  a  Ciiristo ,  plane  omncm  Anpcli  liicis  lar- 
vam  deposuii  ,  scscque  ac  saianicam  stiam  ar- 
rogantiam  detcxit. 

Notnt  Auctor  imperfccti,  ct  cx  co  S.  Thomas, 
quod  licet  diabolus  sic  Ciiristum  assumpserit , 
ut  ab  omnibus  vidcn-tur ,  idquc  ut  cum  daemonc 
consuetudincm  haberc  ,  ct  magus  esse  crcdc- 
retur  :  Chrislum  tamcn  ,   diaholo  nesciente  . 


104  COMMENTARIA  IN  MATTH.TOM.  Cap.  W. 

sic  egiste  Invisibiliter,  ut  h  nemine  conspice-     vocari  hlc  pinnacula 

retur  ,  vel  impediendo  speciem  corporis  sui , 

ne  scilicel  corpus  suum  species  visivas  ex  se 

emilleret ,  vel  non  concurrcndo  cum  oculis  vi- 

dentium  ad  actum  visionis  corporis  sui ,  ne  vi- 

derent  illud   rapi  per  aera  ;    diabolum  ergo 

volentem  sibi  illudere  ,   illusit  Christus  ,   tum 

in  hoc,  tuni  in  ipsa  assumptione  sui  :  putabat 

onim  dajmon  Christum  ,  si  Filius  Dei  esset  ,  non 

permissurum  se  assumi  ,   et  per  aera  raplari 

a  diabolo ,  indeque  se  cogniturum  ,  an  Filius 

Deiesset,  necne  :  Cliristus  vero  dissimulans , 

et  assumi  ab  eo  sc  permitlcns  ,   fruslraius  est 

daemonis  opinionem ,  illumquc  ambiguum  reh- 

quit.  Quocirca  ille  nova  tentatione  praccipita- 

Uonis  suiid  explorare  aggreditur.  Undc  S.  Chry- 

sostomus  censet  diabolum  pulassc   Christum 

invilum  et  quasi  non  potenlem  resistere  ,  ix  se 

assumi  et  rapi ,  cum  Christus  posset ,  sed  noUet 

resistere  ad  fallendum  Satanam. 

STA.TUIT  EDM  SUPER  PINNACULUM.  ]  Pinnaculum, 

ait  Sipontinus  ,  est  fastigium  et  summitas  adi- 
ficii  in  acumen  tendentis  ,  sivc  quod  veteres  pin- 
nam  acutam  dicebant,  sive  quod  pinnaculis  addi 
pinna  consucvit  ,  quce  facili  motu  ventorum  in- 
dicet  flatum  ,  quod  genus  nunc  vulgo  pinnaculum 
dicimus.  Unde  Groece  vocatur  ■K-cif,<i-/iov ,  quasi  di- 
cat  ,  pai-va  ala  alatum,  Pjnnaculum  ergo  in 
acumen  vergit ,  habet  tamen  suam  quamdam 
planitiem  et  latitudinem  ,  in  qua  homo  pedibus 
consistere  queat ,  uti  in  iis  consistere  videmus 
faljros  cum  tecla  reficiunt  :  in  eo  ergo  stare 
potuit  Christus  ,  aut  certe  in  eo  illum  tenuit 
et  sustinuit  diabolus.  Verisimile  estpinnaculum 
hoc  templi  fuisse  fasiigium  ,  sive  cacumen  ves- 
tlbuli  et  frontispicii  templi  (  puta  Sancti  ,  et 
SanctiSanclorum;  hocenim  solum  habebattec- 
tum  :  nam  atrium,  in  quo  degebatpopulus,erat 
intectum  et  sub  dio)  quod  erat  instarturris  totum 
redificium  superans  ,  altum  120.  cubilis  ,  ita  ut 
st  Christus  inde  cecidisset  ,  lapsus  fuisset  in 
atrium  sacerdotum  ,  quod  erat  anle  Sanctum, 
inter  vestibulum  jam  dictum  rt  altare  holo- 
caustorum.  Suggessit  ergo  diabolus  Christo,  ul 
ex  pinnaculo  hoc  se  demittcret  in  airium  sacer- 
dotum  ,  q.  d.  Labere  et  ostende  te  sacerdotibus 
ceterisque  Deicolis  ,  ac  toii  populo  (  hic  enim 
ex  atrio  laicorum  spectabat  sacrificia  ,  quaj 
fiebant  in  atrio  Sacerdoium );  ostende,  inquam, 
hoc  miraculoso  lapsu  ,  quo  manes  illaesus  ,  te 
esse  Filium  veri  Dei ,  quem  in  alrio  hoc  omnes 
adorant ,  illique  sacrificant.  Ita  Franc.  Lucas , 
Toletus  et  alii.  Voluit  enim  Satanas  Christum 
hac  tentatione,  ad  vanam  sui  sujeque  majesialis 
ostentationem  inducere. 

Aliter  Jansenius  ct  Maldonatus :  notant  enim 
domos  et  templum  Judaeorum  habuisse  tectum 
non  acuminatum  ,  sed  planum  instar  tabulati , 
ut  in  eo  possent  homines  ambulare ,  prandere , 
confabulari ,  quin  et  noctu  dormire  ,  ut  patet 
Josue  2.  v.  6.  Matlh.  10.  27.  Ix.  Regum  23.  12.  et 
alibi.  Addunt  tecium  hoc  septo  quodam  quasi 
muro  ad  latera  quaquaversum  circumdatum 
fuisse,  ne  quis  ambulans  forte  inde  rueret ,  et 
ruendo  in  terram  collideretur ,  idque  jussu  Dei , 
Deuter.  22.  8;  verisimile  aulem  esse  ,  in  hoc 
peribolo  vel  septo  partes  quasdam  eminentiores 
fuisse,  v.  g.  angulares ,  uli  in  muris  quadratis 
fierl  videmus  ,  easque  'sat  planas  et  latas ,  ut 
in  ils  homo  pedibus  consistere  posset ;  ac  in 
Ulis  diabolum  statuisse  Christum.  Bascepartes 


Graice  ■mtf.^yix,  hebr. 
CZ)>DJ3  kenaphaiim  ,  id  est ,  alac  ,  quia  emine- 
bant ,  et  in  aere  veluti  alae  expansae  volitabant. 
Ita  Angelomus ,  Eucherius  ,  Lyranus  ,  et  Ri- 
chardus  in  3.  Reg.  7.  Noster  tamen  Hieronymus 
Vilalpandus  tom.  2.  in  Ezech.  parte  2.  c.  25. 
negat  lale  septum  fuisse  in  tecto  templi.  Quare, 
inquit ,  quae  de  Christo  ,  et  Jacobo  fratre  Do- 
mini  ex  pinnaculo  templi  prasceps  misso  dicun- 
tur ,  vel  ad  hanc  pene  infinitam  templi  celsitu- 
dinem  non  pertinent ,  vel  ,  quae  a  daemone 
ejusque  salellitibus  peracta  sunt ,  ahis  nou 
licueruot.  Probat  id  Primo  ,  quia  sacra  Scrip- 
tura  hujus  septi  in  templo  non  meminit.  Res- 
pondent  adversae  opinionis  auctores  ,  S.  Scrip- 
turam  meminisse  septi  domorum ,  Deuter.  22. 
8.  Templum  autem  erat  instar  domus  ,  imo 
revera  erat  domus  Dei.  Probat  Sccundo  ,  quia 
nulli  ne  Levitis  quidem  licitum  erat  in  tecto 
templi  ambulare  :  frustra  ergo  illud  circumda- 
tum  fuisset  septo  sive  muro,  ne  quis  ambulans 
in  eo  laberetur  in  terram.  Respondent  adversa- 
rii  ,  architectis,  iediluis  et  fabris  opus  fuisse 
subinde  in  eo  ambulare ,  ut  illud  purgarent ,  re- 
ficerent,  polirent;  quare  ne  hi  ex  eo  laberentur, 
septo  protegendos  fuisse.  Probat  Terlio  ,  quia 
Josephus  I.  6.  Belli  c.  6.  de  Templo  ejusque 
tecto  sic  scribit :  Desuper  verubus  aureis  acutis- 
simis  hoirebat  ,  ne  ab  insidentibus  avibus  pollue- 
retur.  Respondetur  ,  ha^c  verua  non  fuisse 
continua  ,  sed  hinc  inde  posita  ,  ita  tamen  ut 
inter  ea  transilus  et  statio  pateret  fabris  aliisque 
eo  venientibus.  Verum  prior  expHcatio  uti  cer- 
lior,  ita  etgermanior  est. 

Et  dixit  ei  :  Si  Filius  Dei  es  ,  mitte  te  deor- 
suM.  ]  Ut  te  templi  et  altaris  quasi  domus  tu.-e 
Dominum  Deumque  sacerdotibus  el  laicis  os- 
tendas ,  atque  ab  eis  jus  adoraiionis  et  sacrificii 
tibi  debiturn  reposcas. 

Simili  tentatione ,  uti  refert  Cassianus  Collat.2. 
c.  h.  pulsavit  vicitque  Heronem.  Cum  enim  ipse 
solo  pane  et  aqua  viveret ,  persuasit  ei  diabo- 
lus  ,  eum  adeo  esse  sanctum  ,  Deoque  et  Ange- 
lis  curae  et  cordi  ,  ut  ipsi  eum  etiam  ex  alto 
ruentem  ,  exciperent :  prcecipitavit  ergo  sese 
in  puteum,  ibique  miser  periit. 

Morahter ,  diabolus  ,  qui  e  coelo  deorsum  ce- 
ciditin  tartara,  alios  quoque  deorsum  ad  eadem 
mittere  vel  trahere  molilur.  Quare  cum  quem 
ad  peccatum  impelht ,  non  aliud  facit  quam  ut 
ipse  mittat  se  deorsum.  Unde  Christu»  perver- 
sis  Judaeis  :  Fos,  ait ,  de  deorsum  cstis ,  ego  dc 
supernis  sum.  Joan.  8. 

Rursum  Christus  studiose  celans  diabolum  sc 
esscFiliumDei,  elusit  omnesejus  artes  et  tech- 
nas  :  tenuit  enim  eum  ambiguum  et  suspen- 
sum  ,  ut  nesciret  qua  via  Ciiristum  aggrede- 
retur  et  tentaret.  Unde  disce  secreta  mentis  tuae 
non  evulgare ,  ne  a  diabolo  impediantur.  In 
l)eUis  summa  victorias  consistit  in  celandis  suis 
consiliis  ,  ct  hostium  indagandis.  Experientia 
crebra  didici  ,  heroicos  virtutum  actus  facile 
confici ,  si  illorum  deslinaiio  secreta  in  mente 
teneatur  ,  subitoque  in  opus  deducatur ,  ante- 
quam  daemon  illos  odorari  et  disturbare  valeat. 
Hacc  est  ars  deludendi  dacmonem. 

ScniPTUM  est  enim  :  Quia  Angelis  suis  man- 
DAViT  DE  TE  ( Lucas  c.  U.  addit,  ut  conservent  te) 

ET  IN  MANinUS  TOLLENT  TE  ,     NE  FOnTE   OFFESDAS 
AD  LAPIDEM  PEDEM  TCUM.  ]  Cllat  Psalm.  90.  V.  11. 

Angeli  hic  singulorura  hominum  ciislodes  pro- 


COMrJCNTAniA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  IV.  105 

possunt  lamcn  quilibct  alii      pitaret.  Ergo  vilando  prapcipiiium  ,  reliquit  di:t 


piic  inlclligunlur 

intelligi ,  quos  Deus  ad  hominum  opem  el  sa 
lutem  variis  modis  mitiit.  Undc  SS.  Chrysosto- 
raus  ,  Hicronymus  ,  Hilarius  hic,  et  Origenes 
hom.  2/4.  in  Lucam,  et  Nazianz.  Orat.  m  S.  Bap- 
tisma ,  censent  hic  diabolum  falso  citare  sacram 
Scripturam  :  Psaltcm  enim  eo  loco  loqui  de  ho- 
rainibusmeris,  non  dc  Christo,  qui  crat  homo 
Deus  :  hic  enim  non  habcbat  Angelum  custo- 
dem  ,  uli  habent  ceteri  homines  ,  quia  huma- 
niialis  suic  custos  crat  ipsa  ejus  divinitas. 

Ex  advcrso  S.  Ambrosius  in  cap.  li.  LucaD  et 
Remigius  in  psal.  90.  censcnt  diabolum  non  abu- 
8um  hoc  locoPsalmi,  eumquc  recte  altribuisse 
Christo  :  licct  cnim  ipse  non  haberet  Angclum 
certum  custodem  ,  habebat  tamen  omnes  An- 
gelos  sibi  obsequentcs  ,  suoque  ministerio  de- 
putatos.  Abusum  tamen  eo  fuisse  diabolum  , 
quia  eum  detorsit  ad  malum  ,  pula  ad  praccipi- 
lationem  sul.  Nam  hanc  Angelorum  tutelam  et 
custodiam  promisit  Deus  justis  prudenter  etpie 
agentibus  ,  non  temerariis  ,  praesumptuosis  et 
Deum  tenianlibus  ,  uli  est  se  ex  alto  in  terram 
praccipilare.  Audi  S.  Bernardum  in  psal.  Qui  lia- 
bitat  serm.  \h.Qiudenim  mandavit  ?  nempequod 
in  Psalmo  sequilur  :  Vt  custodiant  te  in  omnibus 
viis  tuis.  Numquid  in  prcecipitiis  ?  qualis  via  hccc 
de  pinnaculo  templi  miltere  se  deorsum  ?  Non  est 
via  lutc ,  sed  ruina  :  et  si  via ,  tua  est ,  non  iliius. 

Moraliler  idemS.Bernard.  inpsal.  90.  serm.l2. 
Angelis  suis ,  inquit,  mandavit  de  te  :  Mira  dig- 
natio ,  et  vere  inagna  diiectio  charilatis.  Quis 
enim  ,  qaibus  ,  de  quo  ,  quid  mandavit  ?  etc.  Et 
posl  nonnulla  :  Qaantam  tibi  debet  lioc  verbum 
inferre  rcverentiam,  ajferre  devolionem,  conferre 
fiduciaml  Rcverentiam,pro prcesentia,  dcvotionem 
pro  bcnevoicntia  ,  fiducium  pro  custodia.  Caule 
ambula  ,  ut  videlicet  cui  adsunt  Angeli  (  sicut  eis 
mandatum  est  )  in  omnibus  viis  tuis.  Jn  quovis  di- 
versorio  ,  in  quovis  anguio  ,  Angelo  tuo  reveren- 
tiam  liabe.  Tu  ne  audecis  ilio  prctsente ,  quod 
vidente  me  non  auderes.  Et  pluribus  interjcctis  : 
Quoties  crgo  gravissima  cernilur  urgere  tcntatio , 
«t  tribuiatio  vehemens  imminere  ,  invocacustodem 
tuum  in  opporlunitatibus ,  in  tribulatione.  Inclama 
eum ,  et  dic  :  Domine ,  satva  nos ,  perimus.  Non 
dormit ,  neque  doiinilat  ,  etsi  ad  tcmpus  qucin- 
doqae  dissimulet  ,  ne  forle  periculosius  ab  illias 
manibus  te  prcccipites ,  si  te  eis  ignoraveris  sus- 
tentatum. 

Et  in  MANinus  TOLLENT  TE.  ]  Est  catachresis  : 
ncc  enim  Angeli  habent  manus  ,  sed  eas  cum 
corpore  subinde  assumunt,  manus  ergo  signi- 
Qcantopem,  vim  et  ministcrium  Angelorum  , 
q.  d.  Ita  prccsens  Angclorum  in  omni  discrimine, 
uialo  ,  pcriculo  ,  imo  casu  ct  lapsu  ,  quamvis 
pra-cipili ,  senlies  auxiiium,  uteorum  nianibus 
gestari  videare.  Sic  S.  Benediclus  ,  ait  S.  Ber- 
nardus  in  Psal.  90.  serm.  13.  Dum  intentam  ocu- 
iorum  acicm  in  splcndore  coruscce  lucis  haba^e 
lideretur ,  vidit  Germani  animam  Capuani  Epis- 
copi  ,  in  Sphcrra  ignea  ab  Angclis  in  cccluin 
dcferri. 

7.  AiT  ILLI  Jf.sus  :  RiinsuM  scnirTUM  f.st  (Dcu- 
ter.  G.  IG. )  :Non  TENTAnis  Dominum  Dium  tium.] 
Tentat  enim  Dcum  ,  qui  peiit  ab  co  miraculuni 
non  nccessarium  ,  quale  hic  cst,  in  pr.ccipi- 
tium  se  dantem  mani])us  Angelorum  sustinere. 
rnieral  cnlm  Chnstus  ex  pinnaculo  templi  per 
gradiis  vcl  fuiies  desccndcre  ,  uii  descenduiu 
fabri :  non  crgo  ncccsse  crat  ut  cx  eo  sc  pracci- 

l^OHNP.I..    4    LiriDE.    TOil.    VIII. 


bolum  aml)iguum  ,  ut  ex  hac  tentatione  cog- 
noscere  non  posset  ,  an  ipse  esset  Filius  Dei , 
necne. 

Porro  in  necessitatc  licet,  majoris  pra-cipitii 
vitandi  causa  ,  in  minus  se  conjicere  ,  si  alia 
via  evadendi  non  suppetat.  Prudentis  eniin  est 
ininus  malum  vel  periculum  prac  majori  ca- 
pessere ,  et  majus  minori  redimere.  Sic  multa- 
sanctic  virgines,  ut  manus  persecutorum,  illa- 
rum  virginitatem  violare  conantlum  ,  effuge- 
rent ,  cum  alia  via  id  facere  non  possent ,  iu 
llumina  se  pra;cipitarunt ,  malentcs  mori  mar- 
lyres  ,  quam  violari  virgines  ;  majus  enim  est 
praicipiiium  virginilatis  quam  vita) ;  illiuseiiim 
pra;  hac  majus  est  decus  ,  ;eque  ac  dedccus. 
lia  fecit  S.  Pelagia  Antiochena  virgo  15.  aiino- 
rum  cum  sua  matre  et  sororibus  ,  quae  ,  ut  ait 
S.  Ambrosius  L  1.  de  Virgin.  longiuscule  post 
initium  :  Uinc  persecutoribus  imminentibus,  inde 
torrente  fluvio  exclusce  h  fuga  ,  inciuscB  ad  coro- 
nam  :  Quid  veremur?  inquiunt  :  ecce  aqaa  ;  quis 
nos  prohibet  baptizari  ?  Et  hoc  baptisma  est ,  post 
quod  nemo  deiinquit.  Excipiat  nos  aqua  ,  quce 
virgines  facit ,  quce  coclum  aperit ,  inferos  legit , 
mortemabscondit ,  martyres  reddit.  IIccc  e/fatce , 
consertis  manibus  ,  quasi  choros  ducerent ,  in  me- 
dium  progrediunlur  aiveum.  V ideres  piam  malrem 
slringentcm  nodo  manus.  Ilas  tibi  ,  inquit ,  hos- 
tias,  Christe,  immoio  pnesales  virginitatis,  ducci 
caslilalis  ,  comites  passionis. 

Moraliter  disce  hic  diabolum  ,  uti  Christo  tcn- 
tationem  pracipitii  ingcssit ,  sic  similcs  hor- 
rcndas  Christianis  et  sanclis  ingerere ,  commo- 
vciulo  phantasmala  ,  sanguincm ,  et  melancho- 
liam  ,  ut  sentiant  cogitationes  tristissimas  , 
terrificas  ,  sanguinarias  ,  desperabundas,  blas- 
phemas  ,  etc.  ,  qua;  nunquam  antc  eis  in  men- 
tcm  veneranl  :  solcntur  se  excmplo  Christi  , 
quia  Deus  id  permillit  ad  majorem  eorum  hu- 
militatcm ,  virtutcm  et  meritum.  Quod  ergd 
Scipio  Nasica  suasit  Romanis  ,  ne  Carihagineni 
jam  devictam  everterent  ,  ne  Romana  juventus 
in  pace  otio  torpcret ;  scd  Carthago  bclla  sus- 
cilans ,  continuo  eidem  esset  cos  virtutis.  Idem 
de  lucta  ,  quam  sancti  iii  liisce  tcntationibus 
crcbro  subeunt,  dicas.  SicPaulus,  cum  cssct 
castissimus  ct  quasi  Angclus  terrcstris  ,  assiduc 
tamen  tentatus  fuit  cogitationibus  et  stimulis 
luxuria;  :  Nc  magnitudo  ,  ait  ,  revelationum  ex- 
toliat  me  ,  datas  cst  mihi  stimulus  carnis  mecs  , 
Angclas  Satance  ,  qaime  colaphizct.  Vropter  quoil 
ter  Dominum  rogavi ,  ut  disccdcret  d  t7ie  ;  et  dixil 
mihi  :  Sufficit  tibi  gratia  mca  ;  nam  virtus  in  in- 
finnitate  pcrficitur.  2.  Corinlh.  12.  7.  Reniediuni 
est ,  animi  constantia,  fortitudo,  et  firma  in 
Deum  confidentia  ,  qua  tentationes  quaslibet  , 
licet  summe  enormes,  absurdas,  abominandac 
generose  rcfulcs  ,  imo  despicias  ct  spernas . 
at([ue  magnanime  pergas  incepto  virtutis  studin 
ct  cursu.  Occurrit  olini  damon  S.  Anionio  con- 
(luerens  ,  omnes  homines  sibi  maledicere.  Rcs- 
ponditS.  Anlonius  ,  id  mcritoetculpa  sua  fieri : 
(luia  tu  ,  iiKiuit  ,  omnes  vexas  ct  turbas.  Ciu 
ilicmon  :  Ego  nihii  e/Jicio  ,  quia  in  nolcntcm  nihil 
possam  ,  sed  ipsi  scipsos  ad  inviccm  pcrtarbant  : 
ipsi  sao  in  suggcstioncm  mcam  consntsa  sibi  mali 
sunt  auctorcs.  Qui  ergo  diabolo  tcntanti  non 
consentil,  sed  repugnat,  liic  eum  vincit,  dceoque 
iriumphat.  Aninio  ergo  rcsolulo  in  quavis  lcn- 
talione  dicamus  :  Qais  nos  separabit  a  charitate 


106 


COMMENTAIUA  IN  MATTILCUM.  Cap.  IV. 


Chrisli  7  Cci'lai  siim  qiua  neque mors  ,  neque  vita, 
neque  Angeli ,  etc,  Roman.  8.  et  vicimus. 

8.  iTEnUM  ASSUMPSIT  F.UM  DIABOLUS  IN  MONTEM 
EXCELSVM    VAI.DE  ,    ET  OSTENDIT    EI    OMMA  nEGNA 

MUNDi ,  ET  CLORIAM  EOUUM.  ]  Moiis  Iiic  «  descrip- 
toribus  Terra)  sancta)  ponilur  vicinus  deserio 
Ouarantanc-c  ,  ul)i  jejunaviL  Christus ,  et  gnla 
tentauis  fuit  h  diabolo  ,  quem  proiiulc  montem 
diab oU\' oc^xW..  Audi  Adrichomium  in  descnp- 
tione  Terrw  sanctnc  part.  18.  numer.  90.  Mons 
diaboli  dislat  duobus  mitliaribus  a  Quarantana. 
Est  a  latere  Betliel  ct  liai  australi  :  in  eum  deduc- 
tus  fuil  d  Satana  Christus  ,  ciim  oslenderet  et  ad- 
promitteret  illi  omniaregna  mundi ,  si  procidens 
adoraret  se.  Sic  etBrocardus  et  Bredenbach.  in 
descript.  Tevr.-e  sancta?,  penes  quos  sithiijus  rei 
fides.  Transtuht  diahohis  Christum  ex  pinnaculo 
templi ,  rapuitque  per  aera  in  monleni  hunc 
celsissimum  ,  ut  ex  eo  osienderet  ilU  omnia 
regna  mundi,  et  gloriam  eorum ,  scilicel  urbium 
«plendorem,  Gentium  muliiiudincm,  terrarum 
pulchritudinem  ,  regum  principumque  opes  , 
famulos ,  vestes  ,  rhedas  ,  exercitus ,  palatia  , 
triumphos ,  ct  quidquid  in  quohbet  erat  specio- 
$um  et  magnificum  ,  ut  ea  concupisceret ,  et 
concupiscens  se  illa  promittentem  adoraret  : 
sed  nuUa  cupiditas  Christi  animum  pupugit , 
utpote  qui  ab  omni  concupiscentia  liher ,  men- 
tem  haberet  summc  compositam ,  Deoque  sub- 
ditam  ,  ac  proinde  terrena  omnia  spernentem, 
et  ccelestia  amhienlem. 

QucTeres ,  qua  ratione  diabolus  ostenditChristo 
omnia  regna  mundi ,  et  gloriam  eorum  ,  idque 
in  momento  ,  ut  addit  Lucas?  Nota  :  solus  Deus 
id  proprie  facere  potest.  Potest  enim  Deus  primo 
confortare  ,  acuere  et  actuare  oculos  et  visum 
hominis  ,  ut  ipse  objectum  quantumvis  remo- 
tum,  etiam  per  muros  et  pelras  ,  in  seipso  sine 
specie  visibiii  videat ,  uti  confortat  lumine  glo- 
riae  mentem  beatorum  ,  ut  Dei  essenliam  sinc 
specie  intueamur  :  sic  ocuHs  corporis  S.  Ansel- 
mus  vidit  ea  ,  qiux  post  murum  gere])antur  , 
ut  habet  ejus  vita.  Simili  modo  potest  facere 
Deus  ,  ut  hic  Romae  cernam  oculis  corporis  ea 
quae  geruntur  in  cubiculo  regis  Sinarum.  Se- 
cundo,  potesl  Deus  confirmare  et  multiplicare 
species  visibiles  ,  ut  se  spargant  per  loca  opaca 
et  densa  ,  eliam  longe  dissita  et  remoli£sima. 
Tertio  ,  potest  species  ab  objecto  non  elicere  , 
sed  se  solo  ubiUbet  producere.  Hoc  modo  Deus 
Moysi  ex  monte  Abarim  ostendit  totam  terram 
promissam,  Num.  27.  12.  ac  S.  Benedicii  oculis 
objecit  totum  mundum  spectandum  in  globo  , 
uti  refert  S.  Gregorius  lib.  2.  Dialog.  c.  36.  Nil 
horum  potest  diabolus. 

Quomodoergo  ipseChristi  oculisomnia  regna 
objecit  ?  Primo  :  Origenes  et  Rabanus  regna 
raystica  accipiunt  ,  sive  regna  diaboli  quibus 
in  nonnullis  regnat  per  iram  ,  in  aliis  per  su- 
perbiam,  in  aUis  per  gulam  ,  luxuriam  ,  etc. 
Audi  Origenem  :  Ostendit  et  diabolus  innuinera- 
biles  iiominum  multiiudines  ,  quce  suo  tenebantur 
imperio  ,  et  dicit  ei  :  Scio,  venisti ,  ut  adversus 
me  dimices,  et  tollas  de  imperio  meo ,  quos  nunc 
subjcctos  habeo  ;  nolo  contendas  ,  nolo  nilaris  , 
ne  habeas  ullam  in  certando  molestiam  :  unum  est 
quod  prccor,  procidens  adora  me  ,  et  accipe  omne 
regnum  quod  teneo.  Verum  hoc  myslicum  est , 
non  litterale,  nec  adrem,  puta  ad  lentaiionem 
Christi  de  regno  corporall  propositam  faciU 


Secundo  ,  alii  voiuni  diabolum  cum  Christo 
volasse  per  omnia  orbis  regna ,  et  sic  coram  illa 
ipsi  ostendissc  :  sed  repugnal  lextus ,  qui  ait  : 
Tunc  assumpsit  eum  diabotus  in  montem  excelsum 
vaide  ,  et  ostendit  ei  omnia  rcgna  mundi  :  ergo 
cx  monte'osiendit  illa  eminus ,  non  cominus 
volando  per  ipsa  regna. 

Terlio  ,  S.  Cyprianus  tract.  de  Jejunio  et  len- 
tal.  Christi ,  censetid  factum  non  sensibili ,  sed 
imagiuaria  visione ,  scilicet  diabolum  imagina- 
tioni  Christi  repriesentasse  omnia  regna  :  vc- 
rum  hoc  rejeci  v.  3.  uhi  dixi  omnem  hanc  len- 
tationem  foris  ,  non  intus  fuisse ,  nec  diabo- 
lum  potuisse  immutare  phantasiam  Christi. 
Denique  ad  hocnon  erat  opus  Christum  rapcro 
in  montcm  excelsum ,  ubique  enim  potesl  dia- 
liolus  phantasiae  hominum  illudere. 

Quarto ,  Toletus  in  c.  h.  Lucas ,  putat  daemo- 
nem  species  rerum  remotissimarum  ,  puta 
regnorum  ,  vi  sua  perduxisse ad  Christum Chiis- 
tique  oculos  ,  sicut  ventus  perllans  vocem  lon- 
giusperducit,  quamilla  sine  venloaudiriposset. 
Verum  non  potuit  dcxmon  tot  tantasque  ,  tam 
longe  et  directc  per  inlerjcctos  monles ,  rupes, 
sylvas  ad  oculos  Christi  perducere  ;  nec  id  fa- 
cere  potuit  sine  aere  cui  species  inhaerent  : 
quare  dehuissetundiqueplurimum  aerem  hisce 
speciebus  imbutum  ad  oculos  Christi  vehere  , 
quod  nimis  longum  et  operosum  fuisset  :  imo 
nec  cum  aere  id  facere  potuisset ,  nisi  simul 
res  ipsas  deferret ;  qucT  species  illac  ut  in  fieri, 
sic  et  in  conservari  pendent  ab  objecto  ,  ut  ma- 
nifestis  experientis  conslat. 

Quinto  ,  alii  suhtiliter  imaginantur  ,  quod 
daemon  per  multa  specula  sibi  invicem  objecta, 
spccies  regnorum  ex  uno  speculo  in  aliud  et 
aliud  continuo  rellexerit  ,  idque  fecerit  usque 
ad  oculos  Christi,  qua  arte  dicitur  Socrates  vi- 
disse  draconem  in  monie  renioto  homines  de-* 
vorantem  ,  quem  ncmo  alius  viderc  poterat.' 
Simili  modo  nunc  per  dioptram  nauticam  re- 
molissima  oculis  conspicimus.  Verum  sic  dae- 
mon  aerem  totum  implcsset  speculis  ,  qucne  se 
invicem  impedivissent ,  nec  suffecissent  ad  vi- 
dendum  omnia. 

Sexto ,  ergo  melius  Auctor  imperfecti ,  Eu- 
thymius  ,  et  alii  cum  D.  Thoma  3.  p.  q.  lx\.  a.  h. 
aiunt  ideo  dc-emonem  Christum  duxisse  in  mon- 
lem  excelsum,  utexeo  cujusque  regni,  saltem 
confuse  plagam  et  situm  Christo  ostenderet, 
V.  g.  dicendo  :  Ibi  sita  est  Africa,  illic  Asia,  islhic 
Europa  ,  hic  est  Syria  ,  ibi  Italia  ,  illic  Hispa- 
nia,  etc.  ,  idque  in  momento,  ut  habetLucas, 
id  est ,  brevissimo  temporis  spatio.  Verum  quia 
ex  monte  hoc  diabolus  Christo  ostendit  non 
tantum  omnia  regna  ,  sed  ct  gloriam  eorum  ; 
hinc  ,  Adde  ex  Theoph. ,  Jansen.  et  aliis  ,  d.-emo- 
nem  instar  pictoris  omnium  regnorum  imagines 
in  aere  ei  se  varic  condensato  ,  per  varias  ful- 
goris  solis  refractiones ,  uti  fit  in  Iride ,  novo 
quodam  modo  repVcTcsentasse  et  quasi  pinxisse, 
fecisseque  ut  per  eas  omnia  quae  in  regnis  erant 
gloriosa  et  splendida,  apparerent  et  objiceren- 
tur  oculis  Chrisli.  Sicut  idem  dcX-mon  in  aere  , 
certa  arte  eum  densando  ,  contemperando  ei 
inficiendo  ,  pinxit  multa  spectra  leonum  ,  fe- 
rarum  ,  serpentum  ,  et  monstrorum  ,  eaque 
oculis  S.  Antonii  objecit ,  ut  eum  terrefaceret, 
teste  S.  Athanasio  in  ejus  vita.  Simili  arte  praes- 
tigiatores  mira  populospectandaexhibent,  quao 
licet  ScTepe  sint  illusio  oculorum  et  phantasi^  , 


tameo  subinde  vera  sunt.  Et  si  dacmon  potest 
ca  pingere  in  phantasia  ,  cur  non  et  in  aere  ? 
sic  colores  varii  pinguntur  in  Iride  ;  sic  in  acre 
tcmporeMachabicoruin  visa;  suniacies  niilitares 
inler  se  dimicanics  ,  et  alias  alia  spectra.  Unde 
Franc.  Lucas  puiat  daemonem  omnia  regna  ob- 
jecisse  oculis  Christi  per  artcm  perspectivae  , 
vel  optica; ,  ciijus  ipsc  cst  peritissinius  ;  vei 
cerie  perstringendo  suis  pracstigiis  oculos  Chrls- 
ti ,  Chrisio  id  permittenle  et  tolerante  ,  ut  ge- 
nerosius  lentaiorem  vinceret  et  confunderct, 
Nota  hic  potentiam  oeque  ac  arlem  et  fraudem 
diemonis  ,  qua  saepe  Chrjstianos  illu(ht ,  pin- 
gendo  in  phantasia  iliorum  species  magnificas, 
honorum  ,  opum  ,  deliciarura  ,  quae  in  rei  vc- 
riiate  vel  falsie  sunt  et  nullae ,  vel  parvee  et 
vUes. 

9.  Et  DixiT  Ei :  Ujec  omnia  tiri  i)\no  si  ca- 
DKNS  ADonAVERis  ME  ]  Quacrcs ,  quomodo  dia- 
bolus  rem  tam  impiam  et  indignam  ausus  fuit 
proponere  Chrislo?  Respondetur  Primo ,  quia 
ipse  ambitiosus  jam  inde  ab  initio  Deus  esse  vo- 
luit,  ac  Christo  homini  divinitatem  per  unio- 
nem  hypostaticam  invidit,  camque  sibi  ambi- 
vit.  Ambitio  ergo  et  invidia  eum  excecarunt, 
ut  Christum  quasi  acmulum  suum  tam  indigne 
tractaret.  Secundo ,  quia ,  cum  Christum  jam 
semel  et  iterum  miracula  detrectantem  vidissei, 
certior  quasi  sibi  videbatur  cum  non  esse  Fi- 
lium  Dei.  Teriio,  quia  ex  Luca  cap.  /i.  G.  liquet 
dial)0lum  addidisse  :  quia  viilu  tradila  sunt ,  ct 
cui  volo  do  ilia;  unde  patet  eum  finxisse  se  csse 
Filium  Dci  et  Deum,  ait  S.  Hilarius,  ac  conse- 
quenter  adorandum.  Diabolus  ergo,  Christi,  se 
ab  eo  in  pinnaculum  ,  indequc  in  moniem  trans- 
ferri  patientis,  modesiia  et  silentio  audacior 
faclus ,  superbior  et  protervior,  suspicans  Chris- 
tum  non  esse  Dei  Filium,  sed  merum  hominem, 
honores  divinitatis,  quos  olim  in  coelo  ambierat 
hic  i  Christo,  uli  et  a  celeris  hominibus,  postu- 
lat,  Insila  enim  plane ,  et  quasi  inoliia  cst  ei  haec 
deitaiis  ambitio,  quac  eum  excaccat;  atque  idco 
idola,  in  quibus  colerclur,  invenit,  ait  Glossa. 
Quare  simulat  se  csse  Filium  Dei,  ac  ut  talis 
cupit  adorari  iChristo,  ut  scilicet  Christus  vic- 
tus  cupiditaie  regnandi,  illum  adorot,  itaque 
peccct  idololatria  :  facile  enim  scire  polerat 
Christus  ( ctiamsi  merus  fuisset  homo ,  non 
Deus )  ipsum  revera  non  tssc  Filium  Dei,  sed  id 
fingere;  simul  tamen  tacite  dncmon  hicexplorat, 
an  Christus  sit  Filius  Dei :  cogitabat  enim  ipse, 
Si  Christus  verc  est  Filius  Dei,  ipse  mihi  indig- 
nabitur,  qui  ipsi  hanc  dignitatem  cripio,  mc- 
que  Filium  Dci  esse  simulo,  ac  ut  talis  ab  co 
adorari  posiulo:  quare  iratus  et  fiendons  res- 
pondebit :  Unde  tibi  hacc  arrogantia  ?  Ego  sum 
Filius  Dei,  tu  vero  cs  Satanas  :  tuum  est  ergo 
adorarc  me  :  qua  fronte  ergo  audes  posccre,  ut 
cgo  adorem  te,  qui  i\  mc  crcaius  es,  mihique 
subditus? 

In  duabus  crgo  prioribus  tentationibus  di- 
rccte  voluit  Satanas  explorare ,  an  Chrisius  esset 
FiliusDci;  undc  ait :  Si  Filius  Dci  cs ;  indirecle 
vero  sollicilare  Cbrislum  ad  peccatum  gula;  et 
vanac  gloriae  :  in  hac  torlia  vero  directe  voluit 
BOlliciiare  Chrislum  adavaritiam,  ambitionem 
el  idololatriam;  indirccte  vero  et  tacite  explo- 
rare  ,  an  ipsc  essct  verus  Dei  Filius.  Unde 
S.  Chryioslomus  :  Jhiptis,  inquit,  vcntris  ct  vanct 
e^oria rtlibus ,retia ponit  avaiUi(C.  Et  nemigius: 


COMMENTAniA  TN  MhTTUJEUM.  Cap.  IV.  jo? 

Ouantajactantia,  ait,  diaboli  re^a  terrena  pro- 
mittcntis  ei  qui  dat  calcstia! 

Nota  arrogantiam  et  faslum  diaboli ,  cum  aii : 
Si  cadens  adoraveris  vie.  Vult  eiiim  non  (|ualeiu 
(pialem  adoralionem,  sed  cum  casu  ,  ut  s>cilicet 
Christus  ita  se  coram  illo  humilict ,  ut  cadens 
in  faciem  adoret  eum.  Ita  Abulensis  hlc  quaps- 
tionc  35. 


SymboliccGlossa:  Qui,  inquit,  diabolum  ado- 
ralurusest,  ante  coiruit,  (juam  adorei.  Tiur- 
sum  diabolus  quia  excoelo  cecidit,  hinc  oiniies 
ad  casuin  et  lapsum  suum,  ut  socios  habeat, 
soUicitat.  Audi  S.  Irenacum  lib.  5.  c.  22.  urgen- 
tem  t6  cadens  :  Ipse  diaboius  confitetur,  quoniam 
adorare  eian,  et  voluntatem  ejus  facere  ,  est  ca- 
dere  a  gloria  Dei.  Ipse  ergo  vanos  honores  nobij 
ruinis  nostris  vendit.  Addit  Irenaeus:  Deindenec 
iila  ipsa  qucB  promisit ,  pi-cestabit  ei  qui  cecidit. 

Tropologice  S.  Ambrosius  in  c.  A.  Lucae:  Ila- 
bet  ambitiOy  inquit,  domesticum  pa-iculum;  ut 
cnim  dominctur  aliis  ,  prius  servit  ,  curvatur, 
obsequitur ,  ut  honore  donetur ;  et  dum  vult  esse 
sublimior,  fit  deviissior. 

Addit  Lucas  c.  h.  6.  diabolum  causam  addi- 
dissc,  et  jus  suum  in  omnia  regna  probassedi- 
cendo:  Quia  viilii  tradiia  sunt  (ii  Deo,  sed  no- 
men  Dei  subticet,  tum  quia  sibi  exosum,  tum 
quia  ipse  volebat  haberi  et  adorari  ut  Deus,  Deo 
vero  excluso)  et  cui  voto  do  iila  ,  ubi  dupliciter 
mentitur  da^mon  :  Primo,  quia  falsum  estDeum 
omnia  regna  illi  tradidisse :  in  iis  cnim  nil  poiest 
daemon  ,  nisi  quod  Deus  ei  concedit  snbinde  ct 
permittit.  Secundo,  quia  falsum  est  daemonem 
illa  dare  cui  ipse  voluerit:  unde  diaboIu5  non 
intendebat illa  dare  Christo  ,  nec  dedisset,  eliam- 
si  Christus  eum  adorassct.  Nam  solius  Damini 
est  terra  et  plenitudo  ejus ,  orbis  terrarum  et  uni- 
vcrsi  qui  liabitant  in  co.  Psal.  23.  1.  Lnde  ipse 
solus  dominatur  in  regna  hominum,  et  cuicumque 
voluerit  dabit  iliud.  Daniel  li.  1/j,  C((Jus  regnum , 
regnum  sempitern((m  cst ,  et  omncs  regcs  servient 
ci  ct  obcdient.  Daniel.  7.  27.  qui  v.  1/|.  docet 
Deum  illud  tradidisse  Filio  hominis,  id  est, 
Christo  lilio  suo  carncm  assumcnti.  Prodidit 
ergo  hic  seipsum  diabolus  ,  quia  luxc  ojus  pol- 
licitalio,  ut  rccte  adverlit  Toletus  in  c.  /i.  Luc.e 
V.  6.  mendax  fuit,  falsa,  arrogans  ct  dolosa : 
Mendax  quidcm,  quia  quoe  pollicebaiur,  darc 
non  intondebat ;  falsa,  quia  regna ,  qu.T  pollicc' 
batur,  daro  non  potorat;  arrogans,  quia  suaosse 
profitobntur,  quaj  non  orant  ejus,  sed  Dei ;  do- 
losa  vero,  quia  futurum  propnesenti  commutat: 
dabo,  iuquit;  adorari  vult  de  pracsenti  pro  spe 
recipiendi  promissa ;  in  futurum  cnim  tempus 
difforcbat,  quac  darc  non  poterat.ut  .<;ic  spc^ 
ranlom,  acccpto  co  quod  toniator  volobat,  do- 
oiperet  ac  confunderet.  Simili  modo  et  fraude 
diabolus  conatur  persuadero  hominibus,  ut  ju- 
ventutom  et  pia:sens  tempus  dent  voIuptaiiBus 
otsibi,  futurum  vcro  et  senoctamdont  pceniten- 
tioc  ot  Deo,  cum  senectus  incorta  sit,  dubia  ac 
inhabilis  ad  pocnitcntiam ,  uti  advoriit  monctque 
sanctus  Grogorius.  Rursum  persuadore  nititur, 
ut  bona  terrena  coclestibus,  humana  diyinis.ca- 
duca  stabilibus ,  momenianca  a-iernis  siulic 
anteponant. 

Nota  primo  ordinem  ct  gradaiionom  tentaiio- 
num  ;  prima  onim  tentatio,  ul  Christua  ex  lapi- 
dibus  panos  faceret ,  fuitguKT;  secunda,  vl  fx 
pinna  icmpli  se  pivTcipiiarel,  fuit  vanfe  ostcn- 


J08  COMMENTARIA  IN  M 

tationis  ct  glorirc ;  tcrlia ,  ut  sc  adoraret  cum 
promissione  regni  toiius  mundi,  fuit  avaritic-e  , 
superbiae  et  idololatriaD.  Secundo  ,  Christum 
lenlatum  fuissc  per  tria ,  hoc  cst  omnia  tenta- 
lionum  gcnera  ,  ut  innuit  Lucas  c.  /u  13.  dicens  : 
Consummata  omni  tentatione  ,  diaboLus  recessit 
ab  co.  Prima  enim  tentatio  guKx^ ,  fuit  concupis- 
ceniiacarnis;  secunda  praecipitationis,  fuitos- 
tenlationis  et  superbise  ;  tertia  fuit  avariiire  pari- 
ter  et  superbiae,  ut  notat  S.  Ambrosius ,  et  Orige- 
ncs  in  dictum  Lucae  locum.  Tcrtio,  Christus  suo 
exemplo  etrcsponso  nos  docuit,  primam  tenta- 
tiouem  carnis  et  famis  superandam  csse  spe  in 
Deum ,  Deique  providentiam  ;  secundam  super- 
biae  et  prtTsumplionis  vincendam  essc  timore 
Dei ;  terliam  avaritiae  et  ambiiionis  pellendam 
csse  magnanimitate  et  coniemptu  mundi.  Ad 
hoc  tres  eflicaces  stimulos  suggerit  S.  Pelrus  Da- 
mian.  Opusc.  11.  c.  16.  dicens :  V icior  dcBmonum, 
socius  ejjicitur  Angelorum  :  exuL  mundi,  liceiTS  est 
Paradisi :  abnegator  sui ,  sectator  cst  Christi. 

10.  TuNC  DiciT  Ei  Jesus  :  Vade,  Satana]  Sic 
el  Syrus.  Gracca  addunt  oVicu //.oo ,  id  est,  post 
me,  ac  pro  vade  habcnt  t/Tra/e ,  q.  d.  Apage,  se- 
cede,  faccsse  hinc,  impie  Satan ,  ne  diutius  mihi 
ut  Salan,  id  est,  adversarius  obsistas,  ne  am- 
plius  ante  ociilos  nieos  compareas ,  vade  retro 
post  me :  nolo  enim  ulterius  le  audire  vel  vi- 
derc ,  quia  non  tantum  falsa  et  fallacia  promit- 
lis ,  sed  et  impia,  indigna,  blasphema  et  sacri- 
lega  a  me  postulas,  ut  sciUcet  ego  qui  sum 
creator  tuus,  adorem  te,  qui  es  crealura  mea  , 
sed  rebellis,  ideoque  ad  geliennam  damnata. 
Dixit  crgo  hoc  Jesus  et  justa  ira  indignans  dia- 
bolo,  ejusque  improbitatem  olijurgans  ;  ideoque 
diabolus  desperans  de  victoria,  et  confusus  au- 
fugit:  unde  discant  Christiani  fortiter  repellere 
fiuggestiones  diaboli ,  illumque  increpare ,  et 
fugiet  ab  eis. 

SCRIPTUM  LST  ENIM  { DCut.  6.  13.)  :  DOMlNUM 
DeUM  TUUM   ADORABlS,  ET  ILLI  SOLI  SERVIES]   PrO 

adorabis  Hebr.  est,  i>0^n  tira,  id  est,  timebis  : 
Hebraei  enim  per  timorem  signiflcant  reveren- 
tiam,  aaorationem,  omnemque  Dei  cultum. 
Nam ,  ut  ait  Statius  : 

Piimus  in  orbe  Deos  fecit  liraor, 

Vox  soLi  non  est  in  Hebraeo ,  sed  subintelligi- 
tur  in  articulo  et  pronomine  ilLi ,  quod  habet 
emphasim,  q.  d.  ilLi,  ilU,mquam,soLi ,  ut  pote 
qui  solus  est  Dominus  Deus  tuus ,  id  est,  tuus 
est  Creator,  conservator,  gubernator,  ctc. ;  ser- 
vies  latria  ,  gracce  enim  est  XaTpeucei?.  SoU  enim 
Deo  datur  latria,  Sanctis  duUa,  tesle  S.  Augus- 
lino  Ub.  10.  de  Civit.  cap.  1 ;  B.  Virgini  Deiparai 
hyperduUa. 

MoraUter  docct  hlc  Christus  hoc  responden- 
dum  diabolo  in  tentatione  avariiiae ,  et  quavis 
nlia.  Omnis  tentalio  enim  ad  hoc  tendit  et  iUicit, 
ut  creaturam  praponamus  crealori ,  iUamque 
quasi  idohim  nosirum  ,  imo  daemonis,  adore- 
mus,  cique  prre  Deo  serviamus.  Sic  idolum , 
quod  da?mon  avarool)jicitadorandum,  est  Plu- 
tus  ,  Mammona  ,  opes  ,  possessiones  ,  regna 
mundi  :  idohuii  superbi  est  honor,  ambilio  : 
idolum  gulosi ,  est  venter,  vina,  epuloe  :  idohim 
luxuriosi  est  Venus.  Cum  ergo  haec  objicit , 
respondcndum  cum  Chrisio  :  Deum  adoro,  non 
Venerem,  non  Plutum,  etc.  ■Nam,  ut  ait  S.  Cy- 
prianus  tract.  de  spect.  :  Dejicit  se  de  culmine 
generoiitatis  suce  ,  'qui    admirari  aiiquid  post 


ATTHCTM.  Cap.  17. 

Deum  potest.  Quid  enim  cst  toius  mundos ,  om- 
nia  regna  ,  omnes  creaiura;  comparatae  cum 
Deo,  nisipunclum  comparatum  cum  toto  uni- 
verso  ?  Quid  cst  omne  tempus  respectu  a3ter- 
nitatis  ,  nisi  inslans?  Quid  suut  omnes  volup- 
lates,  honores,  opes  comparatae  cum  dcUciis, 
honoribus  et  opibus  coeiestibus,  nisi  vanitate» 
et  umbra) ,  imo  sordes  et  slercora  ?  Contemne 
ergoiUaprK  Deo,  ilUque  firmiter  adhare,  etsu- 
perasii  omnem  tentationem.  Ita  Psaltes  :  Mihi , 
ait,  adherere  Deo  bonum  est.  Et  alius:  Mens  mea 
in  Deo  fixa  et  soLidata  est.  S.  Cyprianus  de  Oral. 
Dominica  :  Cum  Dci  sint  omnia  ,  ait,  liabenti 
Deum  ,  nihil  deerit  ,  si  ipsi  Deo  non  desit. 

Simili  modo,  si  minas,  mctus  infamiae,  pau- 
pertaiis  ,  morbi,  verberum  et  moriis  intentet , 
junge  te  Deo,  Deum  adora  per  firmam  spem  el 
invocationem.  S.  Cyprianus  in  Exhort.  Mart.  do- 
cet  aliquos  martyrio  excidisse,  quia  consider 
rabant  atrociiatem  tormentorum  ,  non  virtutem 
et  opem  Dei  :  contra ,  illos  stare  et  vincere , 
qui  avertunt  mentem  a  tormentis,  et  figunl  in 
Dei  ope ,  dicuntque  :  Omnia  possum  in  eo  qui 
me  confortat :  major  est  Deus  tormentis,  Ita 
S.  Agnes  totam  spem  et  amorem  defigens  in 
Christum ,  vicil  omnia  tormenta  Tyranni :  Deu» 
enim  infirma  mundi  eligit ,  ut  confundat  fortia  , 
vuhque  suam  virlutem  in  nostra  infirmilatetoti 
orbi  ostendere  :  Deus  enim  in  se  speranles, 
seque  invocantes  et  adorantes  deserere  nequit. 

Quocirca  S.  Cyprian.  traci.  deMoral. :  Adversa, 
ait,  non  evocant  a  fuLei  virtute ,  sed  corroborant 
in  dolore,  etc.  Hoc  expertus  S.  Anlonius  ,  teste 
S.  Athanasio,  dicebat,  optimum  remediumvin- 
cendi  omnes  da^monis  tentationes  esse  laeUtiam 
spiritualem  ,  et  amorem  Christi ,  cujus  uno 
crucis  signo  victus  aufugit. 

11.  TUNC  RELEQUIT  EUM  DIABOLUS  ,  ET  ECCE  AN- 
GELI   ACCESSERUNT    ET    MIMSTRABANT     EI   ] '  ReCtO 

Anonymus  in  Catena  :  Ligilime  pugnandi,  in- 
quit,  agoman  reperitur  tei'minus  ,  quod  adversa- 
rius  vel  sua  sponte  cedat  vincenti,  vel  trino  casa 
deponatur,  secundum  pugnatorice  artis  decretum. 
Quienim  ter  in  trino  confiictu  hoslem  vicit,  i» 
planeeum  superavit  et  sul)jugavit,  ideoque  dc 
eo  triumphat.  Nota  Christum,  post  trinam  ten- 
tationem  etvictoriam,  ex  monteinquem  eum 
transtulcratdiabolus,  rediisse  in  suumQuaran- 
tanaj,  ubi  UO.  diebus  jejunaral,  dcserium,id- 
que  non  pedibus  ,  sed  subitanco  quasi  raptu  per 
vim  sua;  divinitatis  et  dotcm  agilitatis ,  aul  certe 
per  Angelorum  ministerium.  Nam  ei  quasi  vic- 
tori,  AngeU  specic  humani  corporis  assumpta 
( uti  et  feceiat  diabohis  tenlalor)  accedente» 
congratulati  sunt,  et  ministrarunt  cibum  defe- 
rentes,  aliaqueobsequii  debitiofiicia  exhibentes^ 
Porro  Concilium  Constantinopolilanum  ,  (Slcu- 
men.  V.  in  Constitutione  Vigil.  Papae  perUnente 
ad  coUalionem  5.  adversus  quosdam  Haereticos, 
quiitaexponebaniilludMatth.  Lx.  Et  administra- 
bant  et,utAngeIi  Christo  inservierint sicut alii» 
Sanctis,  anathcma  diciteis,  qui  volunt  Angeloa 
ad  Christum  descendisse ,  eique  ministrasse  tan- 
quam  amico  et  domesUco  Dei,  non  tanquam 
crealori  et  Domino  suo. 

Disce  hinc  eum ,  qui  fortiter  vincit  diabolum 
ejusquesuggesliones,  mereri  et  pra^miari  con- 
soriio,  consolaUone  et  ministerlo  Angelorum. 
Nam  viclor  Salanae  est  quasi  alter  Angelus,  id- 
que  ul  per  Angelos  animetur  ad  futura  cum  dia- 
bolo  cerlamina ;  nam  ut  de  Chrislo  hlc  ait  Lucaj 


COMMENTARIA  IN 

C  h.  13.  Et  eonsimmata  omni  tentatione,  dia- 
bolus recessit  ab  illo  usque  ad  tcmpus : undc S.  Chry- 
sostomus  :  Rccessit ,  inquit ,  diabolus  viriutc 
Christi  excussus  :  postea,  ait  Interlinearis,  pug- 
nalurus  pcr  Juda-os.  Scril)a3  enim  et  Phari- 
saei  crel)ro  Cbrislum  lcntarunt,  et  tandem  oc- 
ciderunt. 

'  Hinc  Origenes  hom.  31.  in  Lucam,  et  Abulen- 
Ris  putant  dacmoneni  de  uno  vitio  teniantem  se- 
mel  ab  aliquo  perfecte  viclum,  amplius  de  illo 
cumdem  non  lentarc.  Idem  probabile  esse ,  ait 
nosterSalmeron  ;  quia  qui  in  se  perfecie  supe- 
ral  per  aclus  intensos  el  heroicos,  habitus  pra- 
vos  ad  vitium  inclinantes,  eidem  contrarii  vir- 
lutum  habitus  ingenerantur,  et  profunde  radi- 
cantur :  talem  aulem  aggredi  non  audet  doemon, 
iie  iterum  vincatur.  1'robabilius  cst,  daemonem 
i  Christo  ct  Chrislianis  semel  perfecte  victum, 
tantum  ad  tempus  disccdere,  ut  hic  ait  Lucas  : 
quare  data  occasione  ilerum  ad  teniandum  si- 
raili  vel  eadem  tentationc  regredi.  Sic  enim  ipse 
S.  Antonium  sxpe  de  eadem  re,  et  S.  Paulum 
eodem  slimulo  carnis  sacpius  diuque  tentavit, 
utpatetS.  Cor.  12.  8.  Sicenim  duces  redeunt  ad 
oppugnandam  arcem  ,  cum  post  longam  quie- 
tem  hostes  securos ,  negligenlcs  et  imparatos 
Inveniunt:  Diabolus,  aitS.  Ambwsius  ,  frequen- 
tat  spicula ,  ut  aut  pramio  vincat ,  aut  tcedio. 
Audi  eumdem  S.  Ambros.  lib.  U.  in  c.  U.  Lucsc 
V.  13.  P7-obe  oninium  criminum  fontes  licec  tria 
genera  demonslrantur  esse  viliorum.  Neque  enim 
consummatam  omncm  tentalionem  Scripturadixis- 
sct ,  nisi  in  his  iribus  esset  omnium  materia 
delictorum,  quorum  scmina  in  ipsa  origine  sunt 
cavcnda.  Finis  crgo  tentationum  fmis  est  cupidi- 
tatum,  quia  causa;  tentationum  causce  cupidita- 
tum  sunt.  Causce  autem  cupiditatum  sunt  carnis 
delectatio ,  species  glorice  ,  avidilas  potenlice.  Et 
post  pauca  :  Vides  crgo  ipsum  diabolum  non  esse 
in  studio  pcrtinacem  ,  cedere  solere  vcrce  virluti. 
Et  si  inviderc  non  desinat ,  tamen  instare  formi- 
dat ,  quia  frequentius  refugit  triumphari.  Audito 
itaque  Dci  nomine,  recessit ,  inquit ,  usque  ad 
tempus  :  postea  enim  non  tenlaturus ,  sed  aperte 
pugnaturus  advenit.  Denique  post  multa  ita 
concUidit :  Ergo  qui  vult  coronam  dare ,  tcnta- 
tioncs  suggerit.  Et  si  quando  tentaris ,  cognosce , 
quia  paratur  corona.  Tolle  martyrum  caHamina , 
tulisti  coronas :  tolle  crucialus,  tulisti  beatitu- 
dines.  Pionne  tentatio  Joseph,  virtutis  est  celebralio? 
Nonne  injuria  carccris  ,  corona  est  caslitatis?. 
Quemadmodum  rcgni  in  Mgypto  consortium  po- 
tuisset  adipisci ,  nbi  venditus  fuisset  a  frairi- 
bus? 

12.    Cm  AUTEM   AUDISSET  JeSUS,   QUOD  JoANNES 
TBADITUS  ESSET,  SECESSIT  IK  GALIL/EAM.]  Omiltit 

«iletque  Maltiueus,  icque  ac  Marcus  ct  Lucas  , 
legationcm  Judaeorum  ad  Joannem  Baplistam, 
roganUum ,  an  ipse  esset  Messias  ;  ilem  Joannis 
ad  Christum,  roganiis  pcr  discipulos  :  Tu  es 
qui  venturus  cs?  Ad  ha'C  conversioncm  aqusein 
vinum  in  Cana  GaliliXvc ;  ejectionem  cmeniium 
ei  vcndenliuni  e  templo;  Nicodemi  accessuin  ad 
Christum,  elc.  ,  quae  omnia  facta  sunt  nnlc  cap- 
tivitatem  Joannis  Bapiistoe,  et  ii  solo  Joanne 
Evangelisla  cap.  2.  vers.  3  et  U.  reccnsentur. 
Igiliit  Mallli.vus  ordilur  hic  proedicationem 
Ciirisli  ii  carcere  Joannis  Raplistoe.  Ante  enim 
eju8  inoarcerationf^m  Christus  eidem  munus 
pra-dicandi  commisii ,  ul  ipso  bibi  viam  sternC' 


MATTTT/!^tJW.  Cap.  IV.  JOD 

ret.  Joanne  vero  incarccralo  ,  Christns  <i  in 
praedicatione  quasi  sol  lucifero  suo  successli . 
tuncque  publice  ct  solemniier  evangelizare  coj- 
pit,  uti  hic  enarrat  Malthaeus. 

PorroChristus  audita  Joannis  incarceraiione, 
ex  Judaea  sccessit  in  Galila-am,  quia  fugii  Hb- 
lodem  ,  ne  sicut  Joanncm,  iia  et  se  incarcerii- 
rei.  In  Galilx'a  ergo  solemniter  pra-dicare  orsuj 
est,  ut  impleret  oraculum  Isaiae  ,  de  quo  mox, 
Dices  :  Herodes  regnabat  in  Galilaea,  non  in  Ju- 
daea,  cur  ego  Chrisius  fugiens  Hcrodem,  fugil 
ex  Judica  in  Galilaeam;  ibi  enim  incidcbat  iu 
nianus  Herodis?  Resp.  Id  factum  idcirco,  quod 
Joannes  in  Judaea  juxta  Jericho  praedicans  ei 
baptizans,  convocansque  adseturbas,  iiJuda,"is, 
puia  a  Scribis  et  Pharisaeis  accusatus  fuerit  apud 
Hcrodem;  illi  enim  a  Joanne  acriter  reprehensi, 
vocatique  progenies  viperarum,  Matth.  3.  7,  exa- 
cerbali  suggesserunt  Herodi ,  quem  scicbant 
Joannionensum,  ut  Joannem  capcret  metu  no- 
vationis  rerum  ,  iie  scilicet  Joannes  lumultum 
et  rebellionem  populi  concitaret  :  Joscphu» 
cnim  1.  18.  Antiquit.  cap.  7.  docet  Hcrodcm  oc- 
cidisse  Joanncm  liniore  lurbationis  ex  turbia 
ad  Joannem  conllucnlibus.  Quis  hunc  timorem 
HerOdi  regi  Galilaeae  de  Joanne  in  Judaea  praedi- 
cante  injccit,  nisi  Judaei,  puta  ScribcX'  ct  Pbari- 
S3ei?Hicnim,  utiChrislo,  scdet  JoanniChristum 
ostendenti  fuerc  infensi;  uterque  enim  illorum 
vitia  publicelibercque  arguebat.  Licet  enim  Ro- 
mano  Praesidi  jure  proprio  tradendus  fuisset 
Joannes,  utpote  in  Judaea  baptizans  :  tamen  quia 
ipse  et  GaIila;os  baptizabal,  ei  forte  in  vicinam 
Peraeam  Herodi  subjectam,  subinde  per  Jorda- 
ncm  transgrediebatur,  hinc  Herodes  ,  conni- 
vcnte  Pracsidc  Roniano,  agentibus  id  Pharisa^is, 
Joannem  quasi  sua  juridiciioni  subdiium  incar- 
ccravit.  Cbristus  id  audicns,  fugit  e  Judaea  it 
Judaeis  in  Galila-am ,  mctuens  ne  ab  eisdem  tra- 
deretur  Herodi;  apud  illum  cnim,  utpote  secta 
Judaeum ,  Pharisaei  plurinium  poierant,  sum- 
maique  crant  auctoriiatis.  Ipsum  autem  Hero- 
dem  solum  loti  GaliUcae  dominantcm  non  timuit 
Jesus,  quia  eum  non  offenderat ,  uti  ofTcnderat 
Joannes  reprehendens  eum  de  adulterio.  Fuii 
hic  Hcrodcs  Antipas  filius  Herodis  Ascalonitae  , 
qui  fuil  infanlicida. 

Fuit  hic  secessus  Christi  secundus  e  Juda^a  in 
Calilaeam  (primus  cnim  fuit  Joannis  1.  hZ.)  idem- 
quc  estcum  co,  qui  i»  Marco  c.  1.  \h.  ct  Luca 
c.  h.  \h.  et  Joan.  cap.  h.  v.  3.  ct  63.  recensctui-. 
ut  recie  Jansen.  ex  iisdem  circumstantiis  colli- 
git.  Porro  Lucas  ail :  Et  regrcssus  est  Jcsus  in 
virtute  Spirilus  in  Galilcvam  ,  non  quod  aliqua 
virtus  spiritus  illi  hic  indita  el  addita  fueril  a 
Spiritu  sancto,  ut  vidclur  vclle  Origencs  :  ipse 
cnim  ii  primo  sui  oriu  plcnus  fuit  Spiritu  sancto, 
scd  quod  virtus  Spiritus  sancti,  quo  plenus 
erat,  eum  impellcrct  in  Galibcam,  ad  ordien- 
dam  ibi  magna  enicacia  pradicationcm,  et  ad 
miracula  aliaque  opera  hcroica  palrandum, 
quibuspracdicaiioncm  suamconlirmaturuserai, 
ut  patet  hic  v.  23. 

13.   Et  RELICTA  CIVITATK  NAZARETn,    VEMT,    KT 

nAuiTAvrr  in  CAPUAn>AiM  (civiiaiiO  MAniTiMA 
i>'  FiMUis  Zaiulon  et  NEriiTALiM.  ]  Rclicta,  idest 
omissa ,  ncglecta,"  procteriia.  q.  d.  Noluil  Je- 
sus  ingrcdi  Nazareth,  licct  ipsa  csset  patria 
sun ,  ibiquc  ordiri  pia:dicaiioncm.  Causaui  dat 


110 

S-  Joan.  c.  U.  hl\.  Quod  Prophcta,  in  sua  patriaho- 
norem  non  habet.  Secessil  crgo  iii  Caphariiaum, 
ibiquc  calhedram  praDdicandi  erexit  cl  fixit. 

Nota  :  Dnplex  erat  Galilaea,  scilicet  in  tribu 
Issachar  cl  Zabulon,  in  qua  sita  crat  Nazarclh  ; 
et  supcrior  in  tril)a  Ascr  cl  Ncplithali,  in  qua  eral 
Capbarnaum  ,  quac  ct  Gentium  dicebatur,  eo 
quod  vicina  essctPhoenicibns,  ot  quia  i»  muitis 
Gentilibus  habitabalur.  Magna  enim  ejus  pars 
i»  Salomonc  data  fuit  Hiram  regi  Tyri ,  ob  nava- 
tam  ab  eo  operam  in  fabrica  templi.  3.  Reg.  9. 
11.  Vide  AdrJchomium  in  dcscript.  Terrae  sanclse 
in  Galilaea. 

CAPnAnNAmi  MAniriMA.]  Adjacebat  enim  Jor- 
dani  (ubi  scilicet  Jordanis  in  mare  Tiberiadis 
inlluit)  ac  mari  Tibcriadis,  quod  ct  Galikeoe  di- 
cebutur  ;  quare  pcr  mare  cvehens  et  advehens 
merccs,  cvasit  emporium  lotius  Judaeae  ccle- 
berrimum  et  opijlenlissimum ,  ac  Meiropolis 
Galilxae,  adco  utopibus,  faslu ,  luxu,  pulcln-i- 
tudinc  ccteras  Galilaene  urbcs  longe  superarct, 
indeque  nomen  accepit.  Dicitur  cnim  Caphar- 
naHm,quasic:a>yj"iSiD  cophernaim,\(\.c?,[,  oger 
lucunditalis  et  delectationis  ,  vel  viila  pulchritu- 
dinis ,  aitS.  Hier.  inNomin.  Hebraic.  Pagninus, 
et  alii.  Nonnulli  yero  Capharnaum  interpretan- 
lur  ager  pccnitentice ,  mipi^opiiiatio  pocnitentice , 
h  TD:cfl/?/iar, id  est,  propitiari,  eiczzr\:nacham, 
id  est ,  poenitcre  :  ibi  cnim  poenitentiam  prae- 
dicavit  Christus :  urbes  enim  maritimas  ob  collu- 
viem  undique  afiluentis  turbae  et  ob merces opes- 
quc  multis  scatent  vitiis,  quod  et  notavitPlato. 
Verum  sicdicendum  esset  Caphamaum  per  c/(,  uii 
vertit  Syrus  :  quamquamn  Hebraicum  non  sem- 
per  vertatur  per  ch;  nam  pro  Chabacac  vertunt 
Habacuc :  pro  Chaggai ,  Aggocas  :  pro  Chorma, 
Horma  :  pro  Chamital ,  Amital.  Porro  Caphar- 
naum  Christi  habitatione  longe  facta  cst  pul- 
chrior  ct  illustrior;  Christus  enim  rehcta  patria 
sna  Nazarcth ,  in  Capharnao  habitationem  sibi 
dclcgit,  accommodaiam  aut  conductam,  utvi- 
(letur,  domum  habuit,  in  qua  Evangelicaj  prac- 
dicationis  tempore  cum  electis  suis  duodecim 
Apostolis  triennium  duxit;  indeque  Capharnaum 
sua,  sive  ejus  civitas  appcllata  est.  Eademque 
de  causa  Christus  et  Apostoli  Capharnaum  do- 
mumque  suam  rediisse ,  ab  Evangelislis  frc- 
quenter  memorantur. 

In  hac  in^be  igitur  Christus  coepit  pr.-Edicare 
rcgnum  Dei,luxum  et  vitia  civium  castigare, 
«;osque  h  bonis  terrenis,  opibus  ctfastu  ad  coe- 
lestes  opcs  invilarc,  lum  per  scrmones,  tum 
per  miracula  magna  ctmulta.  Hic  enim  in  domo 
sua  confertam  hominum  turbam  docens ,  para- 
lyticum  per  tectum  in  lecto  ante  se  demissum, 
primum  a  peccaiis,  deinde  et  a  paralysi  verbo 
curavit.  Ibidcm  duobus  caccis  visum  reddidit, 
atque  dacmoniacum  mutum  incolumitati  resti- 
tuit.  Hic  in  platea  ambulans  a  paralysi  Centu- 
rionis  scrvum  sanavit;  Hcmorrhoissam  fim- 
hriam  vcstis  ipsius  firma  fiducia  tangentem  ,  a 
sanguinis  profluvio  liberavit,  atque  mox  Jairi 
Archisynagogiaedesingressus,  duodcnnem  cjus 
filiam  aimorte,  sua  voce  excitavit. 

Verum  cum  incolaj  divitiis ,  indeque  fastu , 
superbia  ac  luxu  tumidi ,  nequcccelestibus  cjus 
vocibus,  nequemiraculis  ad  poenitentiamcom- 
movereniur,  hanc  tandcm  Chrislus  in  eos  de- 


COMMENTAniA  IN  MATTH>EUM.  Cap.  IT. 

tonuit  sentcntiam  :  Et  tu ,  Carphanaum ,  qucn 
usque  ad  cocium  exaltata  es,  usque  ad  infemum 
demergeris.  Quia  si  inSodomis  factce  fuissent  vir- 
tutes ,  quce  factcs  sunt  in  te ,  forte  mansissent  tis- 
que  in  hanc  diem.  Verumtamen  dlco  vobis ,  quod 
Sodomis  re^nissius  erit  in  diejudicil  ,quamtibi. 
Maith.  11. 

\l\.    Ut    ADIMPl.EnETUn    QUOD    DICTUU    ESt    VEn 

IsAiAM  PnopuETAM  (cap.  9.  V.  1.)  : 

16.     TEnRA     ZaBULON    ET    TEHnA    NEPnTHAI.IW  , 

viAMAnis  TnANs  JonDANEM,  Galil>^a  Gentium.  ] 
Est  appositio ,  q.  d.  Tcrra  Zabulon  ,  et  terra 
Nephthalim,  quae  est  via  maris  ,  quae  scilicet  ver- 
gitet  ducit  ad  mare  Tiberiadis  ,  quaeque  sita 
est  trans  Jordanem,  ct  alio  nomine  dicitur  Ga- 
liloea  Gentium  ;  haec  terra ,  inquam ,  alleviata 
pst,  ut  addit  Isaias,  scilicet,  ut  sequitur,  popu- 
lus  in  ea  habitans  ,  ex  tenebris  su»  ignorantija 
aspexit  lucem  Evangelii ,  praedicante  Christo. 
Vox  Gentium  notat  Christum  Evangelium  a  Ju- 
daeis  ob  incredulilatcm ,  per  Paulum  ct  Aposto- 
ios  translaturum  adGentes.  Ita  Chrysost. 

16.  POPULUS  QUI  SEDEBAT  IN  TENEnniS  ,  VIBIT 
tUCEM   MAGNAM,    ET  SEDENTIBUS    IN    REGIONE    VM- 

mjs  MonTis  Lux  onTA  est  eis.  J  Hoc  oraculum 
fusc  exposui  Isaiae  cap.  9.  vers.  1.  Vide  ibi  dicta. 

17.  EXINBE  COEPIT  JeSUS  PnvEDICARE:  POCNITEn- 
TIAM    AGITE    :    APPnOPINQUAVIT   ENIM   REGNUM   COE- 

LonuM  J  Haec  fuit  summa  ,  compendium ,  finis  et 
scopus  prffidicationis  Christi,  scilicet  inviiaro 
homines  ad  poenitcntiam  ,  ac  mutationem  mo- 
rum,  vitamque  sanctam,  ut  regnum  et  coelo- 
rum  jam  sua  morte  aperiendum  ingredi  mere- 
rcntur.  Idem  praedicavit  Joannes  Bapiista,  quasi 
Christi  prodromus  et  praecursor.  Vidc  dicta  cap. 
3.  V.  2.  Christus  ergo  homines  i^  terra  cupidita- 
tibusque  terrenis^  velut  vilibus,  exiguis  et  ca- 
<lucis  cvocabat  ad  ccelum  ,  nt  in  eo  reges  regna- 
rent  cum  Deo  ef  Angelis  in  omni  felicitate  et 
gloria  per  omnem  aeternitatem.  Haec  cnim  est 
vera  sapientia,  hic  terminus,  hajc  meta,  hoc 
bonum,  haec  felicitas  nostra.  Hocest  enim  omnis 
homo.  Eccl.  12.  l/i.  Vere  Glossa  :  Ad  Evangclium, 
ait,  pertinet  beatitudinis  promissio,  peccatorum 
remissio ,  adoptio,  resurrectio ,  ccelestis  hcBredi- 
tas ,  Angelorum  societas.  Evangelio  ergo  regcs 
fiunt,  et  rognum  datur,  ait  Interlin. ,  non  ter- 
restre  ct  caducum ,  scd  coelestc  ct  sempiier- 
num.  Daniel  7.  v.  27. 

Quocirca  Babylas  Mimus  habens  duas  con- 
cubinas,  audiens  legi  haec  verba  Evangelii  : 
Vccnitentiam  agite  :  app)'opinquavit  enim  regnum 
ccclorum,  ccclitus  ii  Deo  tactus  resipuit,  ac  in 
cellam  se  reclusit,  poenitentiam  pcr  omnem 
vitam  acturus ,  suas  vero  opes  reliquit  concu- 
binis,  qua)  ipsius  exemplo  compunctoc  ,  simili 
modo  in  ccllas  sese  concluserunt,  ac  jugem 
poenitentiam  egcrunt.  Ita  Joannes  Moschus  in 
Prato  spirit.  c.  31.  nimirum,  vivus  et  eflicax 
est  sermo  Evangelii.  Hebr.  U,  12. 

Apposite  in  Galilaea  prredicavit  baec  Christus, 
tum  quia  GaliU-ca  a  Gcntibus  habitabatur,  qu;o 
minus  resistebantEvangelio,  quam  Judaei;  tum 
quia  copiosa  erat  et  populosa,  adco  ut  Josephu» 
libro3.  Beilicap.  2.  de  ea  scribat:  InGalila^acre' 
brce  sunt  civitates,  et  ubique  multitudo  vicortim 
propter  opulentiam  populosa ,  ttt  qui  sit  minimtis , 
supra  quindecim  millia  colonorum  habeat ;  tum 
quia  Galiliea  Hebr.  idem  est,  quod  lornatilis, 
volubilis,  ii  77 J  g^fl/n/ ,  id  est  volvere,  CQnvolvere, 


COMMF.NTARIA  IN  MAT 

revolvere  ;  \la  dicta  cstGaliloca,  h  revoluiisvicini 
rnaris  fluclibus  vel  arenis ,  qui  in  iitlorc  vi 
.-cstus  maris  ventorumquc  convolvimtur  et  con- 
glomeranlur.  In  Galikea  enim  Cliristus  revolvit 
cl  tornavit  pcrditos  liominum  mores,  eosquc 
quasi  circinavit,  ut  inslar  globi ,  terram ,  et 
terrena  tantuin  in  puncto  tangerent;  tota  vero 
reliquii  molc  convoluti  et  rotundi  coclos  ro- 
tundos  tornatosque  respicerent.  Adliocc  c  Ga- 
lilcca,  id  est  e  volubililate  mundi  hujus  cvo- 
cavil  homines  ad  cwlum  et  astra. 

Rursuni ,  Galilcxa  idem  est  quod  transmigra- 
tio,  aitS.  Grcgorius  ct  alii,  a  radice  niiigala, 
id  est  migravit.  In  ca  enim  Christus  docuit  ho- 
mines,  mente,  aflectu  et  amore  a  terra  et  terres- 
tribus  migrare  ad  ca-loset  coelestia.  UndeApo- 
stolos  non  nisi  Galil.cos,  id  est  Iransmigrantes 
(  qui  scilicet  hospites  terrac ,  et  civcs  cocli  fo- 
rent)  elegit. 

H.TDctransmigrallo  fit  per  pocnitcntiam.  Porro 
quam  rigida  ,  longa  ,  duraque  fuerit  olini  in 
pancct  aqua  perplurcs  annos  peccalorum  poc- 
nitcntia,  liquet  ex  pocnitentiali  Romano,  et  ex 
canonibus  poenitentialibus  S.  Basllii,  S.  Grego- 
rii  NyssenijBedc-e ,  Rabani  Mauri,  et  Burchardi, 
qui  conjunctim  impressi  cxtant.  Dcnique  apud 
llispanos  .xgri  et  moribundi  poenitenliam  age- 
bant,  induendo  habiium  monasticum,  et  ton- 
suram  suscipiendo,  qua  ceremonia  profiteban- 
lur  monasticen  :  unde  si  convalescerent ,  in 
monastcrio  totil  vita  degcre  dcbebant,  nec  ad 
«eculum  redire  polerant,  ut  patet  exConc.  To- 
lelano  12.  c.  2.  idque  magno  posterorum  exem- 
plo  fecit  Wamba  rcx  Hispaniiesub  annumDom. 
674.  ut  patetex  Mariana  ct  Baronio  toni.  8.  anno 
Domini  680.  in  finc.  Hac  dc  causa  RomcX  poeni- 
tcntiarii  ponlificii  virgam  manu  gestant ,  tum 
quia  sunt  judices  Apostoli  in  tribunali  cons- 
cientic-e,  Judici  cnim  virga  recta,  quasi  index 
reciitudinis  justitiic  prcTcfertur,  juxta  illud  de 
Christo  :  Virga  directionis  ,  virga  regni  tui , 
Psal.  Ul^.  7 ;  tum  quia  in  gravioribus  publi- 
cisquedelictis,  prcxsertim  habentibus  annexam 
excommunicationem,  olim  poenitentiarii  reci- 
tantes  Psalmum  Miscrere ,  rcum  virga  verbera- 
bant,  ita(iueeum  absolvebant,  uti  etiamnumex 
prisco  EcclesicTC  ritu  in  canonibus  sancito,  in 
solemni  ab  excommunicatione  absolutionc  fit. 
lia  S.  Anno  Archicpiscopus  Coloniensis  Henri- 
cum  II.  Iniperatorem  pocnilentem  durissimis 
verberum  plagis  aniixit  anno  Domini  1056.  ul 
habelejusvita  apud  Surium  6.  Decemb.  Hicque 
virgarum  ,  sive,  ut  vulgo  vocatur,  disciplin;c, 
vel  h  pncnitente  sibi  ipsi,  vel  a  pocnitentiario 
pocnitenti  infliclc-c  usus  ,  valde  viguit  tcmporc 
B.  Petri  Damiani ,  qui  floruit  anno  Domini  10/aO. 
ut  patct  cx  pluribus  cjus  cpisiolis,  ac  cx  vita 
S.  Dominici  Loricati ,  ubi  ccntum  annorum  pnc- 
nitentiam  fieri  ait  :  \igcsics  recitando  totum 
psallerium  cum  continua  nagcllationc  ,  unum 
enim  psaltcrium  tale  conficcre  qninque  annos 
poenitenticT.  Ita  Hcnricus  II.  AnglicT  rcx,  quia 
occasionem  dederal  CcXdis  S.  Thonici.'  (uli  habet 
cjusvita)  Caniuariensis  Archicpiscopi,  pocni- 
tens ,  nudis  pedibus  venilad  sepulchrum  sancli 
ThomcT,  ac  in  loco  cedis  cjusdcm,  prostra- 
tus  in  teiTani ,  ad  pcdcs  Episcoporum  scclus 
!»uum  cum  lacrymis  confcssus,  scapulas  nuda- 
yit,  ab  eisque  quinquies  flagcllationem  suscepit ; 
;i  linguiis  vcro  monachis ,  qui  numcro  crant  80. 


TH/TOM.  Cap.  IV.  511 

tres  disciplinae  ictus  subiil  »nb  ann.  Domini 
1170.  Quid  nos  delicati  ad  hasc  ?  Quo  abiii  pris- 
corum  poenitentia  ? 

Audiamus  quid  de  S.  Paula  scribat  S.  Hier.  in 
cjus  epitaphio  :  Lectuli  strata  non  liabuit ,  $ed 
super  durissimam  humum  stratis  ciliciis  qulesce- 
bat :  si  tamen  illa  cjuies  dicenda  est  ,  quajugibus 
pene  orationibus  dies  noctesque  jungebat ,  illud 
implens  de  psallerio  :  Lavabo  per  singulas  noctcs 
lectum  meum,  tacrymis  meis  stratum  meum  ri- 
gabo  :  in  quo  fontes  crederes  lacrymarum.  Ita 
levia  peccata  plangehat,  ut  illam  gravissimorum 
criminum  crederes  ream.  Cumque  ^nobis  crebrius 
moneretur,  ut  parceret  oculis ,  et  eos  servaret 
Evangelicce  iectioni ,  aiebat  :  Turpanda  est  facies 
quam  contra  Dei  praccptum  purpurisso  ,  et  ce- 
russa ,  et  stibio  scepe  depinxi.  Affligendum  corpus, 
quod  muitis  vacavit  deliciis.  Longus  risus  perpetL 
compensandus  est  fletu.  Mollia  linteamina ,  et  se- 
rica  prcliosissima,  aspcritate  cilicii  commutanda. 
Qua  viro  et  seculo  placui,  nunc  Christo  ptacerc 
desidero.  Vide  eumdem  epist.  30.  graphice  des- 
cribcntem  raram  Fabiolae  pocnitentiam. 

18.  AMnULANS  AITEM  JESVS  JUXTA  MARE  GaLI- 
l.MM,  VIDIT  DLOS  PRATRES,  SlMONEM  QUI  VOCATCR 
PETRUS  ,  ET  ANDREAM  FRATREM  EJIS  ,  MITTENTES 
RETE    IN    MARE    (ERANT    ENIM   PISCATORES). 

19.  Et  ait  illis  :  Venite  post  me,  et  faciam 

VOS    FIERI   PISCATORES    IIOMINUM. 

20.  At  illi  continuo  relictis  retibus  SEcrrj 

6UNT  EUM. 

Nota  quoad  seriem  historiae,  multa  hic  essc 
supplenda  ex  S.  Joanne  cap.  i.  scilicet  quod 
post  baptismum  Christi  a  Joanne  susceptum  , 
postque  ejus  jejunium  UO.  dierum  in  deserto ,  et 
trinam  SataucT  tentalionem ,  JudcTi  miserunt 
legatos  ad  Joannem  Baplisiam,  qui  rogarent 
cum,  an  ipse  esset  Christus.  Respondit  Joannes, 
se  non  esse  Christum.  Postridie  venit  rursus  ad 
Joannem  Jesus,  tuncque  de  eo  turbisdixitJoan- 
nes  :  Ecce  hic  est  Christus.  Quo  audito,  duo 
Joannis  discipuli  contulerunt  se  ad  Jesum ,  e 
quibus  unus  fuit  Andrcas ,  qui  illico  fratrem 
suum  Simonem  Petrum  adduxit  ad  Christum: 
moxque  Christus  vocavit  Philippum  ,  qui  ad 
eumdcm  sccum  adduxit  Nathanaelcm  ,  ita  ui 
Christus  jam  quinque  haberet  discipulos  nunc 
nominatos,  qui  cum  ipso  interfucrunt  nuptiis 
in  Cana  GalitecT  :  iidem  mox  relicto  Christo  re- 
dierc  ad  suam  piscationem.  Inde  Jesus  rcdiit  in 
JudcTam,  ubihabuitcoUoquium  cum  Nicodemo. 
quod  reccnset  Joannes  cap.  3.  ibique  baptizabai 
et  patrabat  miracula,  quibus  dum  inclaresce- 
rct,  timensinvidiamScribarum  etPhariSc-eorum. 
quorum  accusatione  jam  capius  erat  ab  Herodc 
Joannes  Baplista,  iterum  rcversus  est  in  GaU- 
l-Tam,  ibique  vocavit  Pctrum  et  Andream  ,  Ja- 
cobum  et  Joanncm,  uti  hic  narrat  MatihcTus, 
Quarc  solus  Joanncs  cnarrat  acta  primi  anni 
prcTdicaiionis  Chrisli  :  MaitbcTus  vero  ,  Lucas 
et  Marcus  inchoant  cib  anno  sccundo  pr.Tdica- 
lionis,  qui  fuit  a^tatis  Christi  32.  cum  congre- 
gavit  Apostolos. 

Hinc  liquct ,  aliam  esse  hanc  vocationem 
Petri  "ct  Andre.T,  ab  ea  quam  recenset  Joanne.» 
c.  I.  36.  Ibi  enim  Andreas  ix  JoanneBaptista  nec- 
duni  capto,  missus  estcum  socio  ad  Chrislum. 
cumque  faniiliarilcr  nosse  ca^pit,  non  tamcn  ei 
discipulum  slabilem  se  addixit,  scd  ad  sua  reiia 


J12 

rpdiit  :  hic  voro  cnpto  jam  Joanne,  Andreas  ct 
Petrus  vocati  h  Chrlslo  ,  se  ei  discipulos  dc- 
dunt,  constantcrque  ei  adhacrent,  nec  amplius 
ad  propria  sunt  rcversi.  Est  ergo  hax  secunda 
Apostolorum  vocaiio.  Tertiam  vocationem  ad- 
dit  S.  Augustinus,  Lyran. ,  Maldonalus  el  Tole- 
tus  ,  sciiicet  eam  qua  post  miraculosam  captu- 
ram  pisciumvocatiii  Chrislo.  ei  se  totos  addixe- 
runt,  uti  reccnset  Lucas  c.  6.  v.  10. 

Sed  verius  est  illam  apud  Lucam  vocationem 
camdem  esse  cum  hac  Matlhaci  :  tum  quia  Pe- 
irus  et  Andreas,  non  nisi  viso  illo  miraculo  in 
captura  piscium,  de  quo  Lucas,  vocati  et  per- 
moti  videntur  ad  indivulse  sequendum  Cliris- 
tiim  :  tum  quia  Lucas  agque  ac  Matthseus  dicit 
eos  ,  reliclis  omnibus,  secutos  esse  Christum  , 
quod  sane  absolute  intelligendum  videiur:  ne- 
que  verisimile  est,  eos  semel  plane  pleneque 
vocatos,  et  Chrislum  secutos,  rursum  ab  eo 
defecisse,  et  quasi  apostatasse,  uttertio  apud 
Lucam  vocari  debuerint.  Denique  ro/aaam  vos 
fieri  piscatores  hominum ,  plane  idem  est  cum 
co ,  quod  Christus  apudLucam  ait  Petro  :  Ex  hoc 
jam  eris  homines  capiens.  Eadem  ergo  est  voca- 
tio  Apostolorum  ^  Maiihaeo  et  Luca  recensita  , 
sed  Mallhoeus  succinte  vocationis  substantiam 
assignat ,  eamquc  quasi  per  compendium  pers- 
iringit ;  Lucas  vero  more  suo  ejusdem  seriem 
et  hisloriam  pitrticulatim  et  prolixe  enarrat,  uti 
fuse  et  prsccise  per  singula  ostendit  Jansenius 
c.  26.  Concordiae  Evang.  Ita  censet  S.  Chrysos- 
tomus,  Theophyl.,Euthym.  et  alii.  Jam  singula 
verba  expendamus. 

Ambulans  ]  Non  casu,  non  animicausa,  sed 
ul  ad  sui  sequelam  vocaret  PetrumelAndream, 
Jacobum  et  Joannem ;  Christus  enim  nec  ambu- 
lationem.  nec  aliam  actionem  ullam  exercebat 
solius  natur*  vel  recreationis  causa  ,  sed  om- 
nes  dirigebat  ad  finem  spiritualem ,  scilicet  ad 
Dei  gloriam  et  aliorum  salulem.  Imilentur  hoc 
Chrisliani,  pracsertim  sacerdotes  et  religiosi; 
-sic  nil  facient  otiosum,  sed  omnia  frucluosa. 

JuxTA  MARE  Galil/e.e  ]  Cui  adjacct  Caphar- 
naum  urbs,  in  qua  Chrislus  domum  sibi  delc- 
gerat  adpracdicandum  domi  suis  discipulis,  ct 
in  synagogis  per  Sabbata  omnibus  Judscis.  Maro 
hoc  alio  nominc  vocatur  Tiberiadis,  itcm  lacus 
vel  stagnum  Genesareth. 

SiMONEM  QUi  vocATUR  Petrus  ]  Qui  scillcet  ;\ 
Christo  vocatus  est  Cephas ,  id  est  Petra ,  vcl 
Pelrus,  Joan.  i.  Zi2.  quia  super  eum  acdificaturus 
erat  Ecclesiam  suam.  Matth.  cap.  16.  18.  Simon 
Hebraice  idem  est,  quod  audiens,  obediens :  i}n\D 
scama  enim  significat  audire  ,  obedire-  Vide 
dicta  Genes.  29.  33. 

Andream.  ]  Andrcas  esl  Grrccum  nomen  , 
quod  A  Graecis  ,  quibus  post  Alexandrum  Mag- 
num  subditi  fuere,  acccpere  Judaci,  utietJason, 
Eupolemus,  Lysimachus  ,  Menelaus ,  aliaque 
plura  nomina  Graca  Judaeorum,  quae  2.  Mach.  /i. 
ct  seqq.  leguntur  :  'A^pEio,-  enim  Grace  ideni 
est,  quod  viriiis,robustus,  for.tis,  qualis  revera 
iuil  S.  Andreas  in  cruce. 

MiTTE?n-Es  rete  im  mare.  ]  Siippleex  Luc.  b.  \. 
cl  seq.  Christum  ascendisse  in  naviculam  Petri, 
iudeque  docuisseturbas,mox  jussissePetro,  ut 
mitleret  rete  in  mare,  cui  illico  attraxit  ingcn- 
tcm  piscium  copiam  ,  ita  ut  retc  rumpcrelur; 


COMMEKTARIA  IN  MATTiI^>UAf.  Cop.  17. 

quo  miraculo  ad  Christum  conversus  est  ctim 
Andrea,  Jacobo,  et  Joanne,  qui  omnestotos  se 
Christo  addixerunt.  Tunc  ergo  quatuor  hos  dis- 
cipulos  vocavit  Christus  ,  tum  voce,  dicendo  : 
Venile  post  me ;  et  faciam  vos  fieri  piscatores  ho~ 
minum ,  ut  ait  hic  Matthaeus  ;  lum  miraculosa 
captura  piscium,  ut  docet  Lucas.  Videtur  h£ec 
vocatio  Apostolorum  contigisse  anno  primo 
praedicationis  Christi  adfinem  decurrente  ,  puta 
anno  32.  aetatis  Christi,  in  Februario,  vel  initio 
Martii  ante  Pascha,  uti  dixi  in  Chronotaxi. 

Venite  post  me  ]  id  est  sequimini  me ,  meum- 
que  vitae  Apostolicaj  institutum ,  ut  relicto  pis- 
cationis  ,  omnique  humano  officio  ,  totos  vo» 
mecum  dedatis  perfectioni  et  praedicationi 
Evangelicae.  Ego  enim  officium  vestrum  in  longe 
mehus  et  divinius  commulabo.  Faciam  enim 
vos piscatores ,  non  piscium,sed/iommum.  Chris- 
tiani  enim  sunl  quasi  pisces ,  natanles  in  aqua 
baptismi: 

Sunt  illic  merces  plaga;  j  gunt  vota  ruJenles  ; 

Mors,  pretium;  Tirtus,  prora^  carina,  salus; 
Vincla  ,  fldes ;  malus ,  pietas  ;  suspiria  ,  venli ; 

Spes ,  velum  ;  remus  ,  gratia  ;  rector  ,  amor. 

H.Tcc  cst  navis  Ecclesioe  Chrisli,  qua  in  coclum 
enavignmus.  Analogias  novemdecim  pisciuih  el 
homiuum  receusui  Habacuc  1.  l/i.  quas  vide,  si 
libet. 

Hinc  Christus  5  priscis  vocatur  tx^u? ,  id  C8t 
piscis  :  unde  etnominis  ixO^Ji  initiales  lilterae  per 
acrostichin  hanc  reddunt  sententiam  :  Uaavt 
Xpi<;bi  ©eou  /,65  cdiTvip ,  id  cst  Jcsus  Cliristus  Dci  fiiius 
salvator ;  de  qua  exlatcarmenSibyllcTB  Erytbraea) 
apud  S.  Aug.  lib.  18.  de  Civ.  cap.  23.  TertuUia- 
num  lib.  de  baptismo,  et  Prosperum  2.  part. 
praedict.  c  59.  S.  Lucas  ait  Christum  dixisso 
Petro  :  Ex  lioc  jam  homines  eris  capiens  :  Graeco 
?cj7j5(5iv ,  id  est  vivos  capiens ,  vcl  ad  vitam  ca~ 
piens.  S.  Amb.  vertit,  vivificans,  q.  d.  Piscato- 
res  capiunt  pisces  ad  mortem  ,  ut  scilicet  eo« 
occidant  et  comedant;  at  tu ,  o  Petre,  cum  ce- 
teris  Apostolis  capies  homines  ad  vitam  ,  ut 
scilicet  moriantur  vitae  veteri,  qua  vixerunt  iii 
peccatis,  etinchoentnovamvitam,  quainsanc- 
titatevivantDeo,  juxta  illudRom.  6.  Existimate 
vos  viortuos  peccato,  viventes  autem  Deo  in  Christo 
Jesu.  Et  Coloss.  3.  Mortui  estis ,  et  vita  vestra 
abscondita  est  cum  Christo  in  Deo. 

Pra3clareS.  Aug.  tract.7.  in  Joan.  Volens  Chri»- 
tus  ,  inquit,  superborum  ce^-vices  frangei'e  ,  non 
quceslvit  per  oratorem  piscatorem ,  sed  de  piscatoiv 
iucratus  est  imperatorem.  Magnus  Cyprianus  ora- 
tor,  sed  prius  Petrus  piscator.  Nimirum  Christu!» 
per  piscatores  convertitoratores,  imperatores, 
et  omnes  mundi  principes.  Hoc  fuit  miraculum 
miraculorum,  et  opus  proprium  Deo.  Unde  il- 
lud  praevidens  et  praedicens  Jerem.  c.  16.  16. 
Ecce,  ait,  ego  mittam  piscatores  multos  ,  dicit  Do- 
minus ,  et  piscabuntur  eos.  Hoc  est  quod  admira- 
tur  Paulus  1.  Corinth.  1.  dicens  :  Videte  voca- 
tionem  vestram ,  fratres ,  quia  non  multi  sa- 
pientes  secundum  carnem  ,  non  multi  potentes  , 
non  multi  nobiles ,  sed  quce  stulta  sunt  mundi  elc- 
git  Deus ,  ut  confundat  fortia ,  etc.  Causaiji 
subdit:  Ut  non  giorietur  coram  eoomniscaro,  scil 
qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur.  Vide  ibi  dicly. 

At  ILLl  C0MI!?UO  RFLICTl»  RETIBUS  SECUTI  SUNT 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  IV. 


113 


rtJM.]  Tania  vis  fuiimiraculi  caplurae  pisciiim, 
ct  Tocis  Chrisii  vocantis  Apostolos  eos,  tiim  ex- 
lerius  dicentis  :  VenUe  post  me,  tum  niagis  in- 
lerius  menles  cornm  suagraiia  pulsantis:  Apos- 
foli  enini  hi  priniarii ,  ea  audila  ,  continuo 
mutaruntnavim  ,  et  relia  in  domum  et  scliolam 
Christi ,  ac  piscium  lucri(|ue  cupiditatcm  in 
7.elum  animarum.  Fit  ergo  hic  marc,  tcrra;  na- 
vis  ,  Ecclesia  ;  pisces,homines  vagi  erranlesque 
in  lerra,  ut  pisces  in  vasto  mari. 

Remctis  nETinus.]  Sub  retibusintellige  navim, 
domum  ,  piscandi  ofTicium,  famulos,  parenles, 
cognatos,  domesiicos,  ceteraque  omnia,  juxla 
lUud  S.  Pclri  ad  Chrisium  :  Ecce  nos  i-eliqitimus 
omnia  ,  et  secuti  sumus  te ,  quid  ergo  crit  nobis  ? 
Matth.  19.  27.  Quodcrgoocciso  Christo  hiApos- 
toli  Joannis  31.   3.   piscationi  opcram  dedissc 
legunlur,  non  id  fuit  animo  rcpetendi  piscatio- 
nis  oflicium  ,  scd  ut  otium  fallcrenl,  ct  menteni 
cx  Christi  nece  afllictam  hac  vetcri  occupa- 
tionc  rccrearent.  Hoc  cxemplum  Apostoloruni 
ipnitentur  qui  a  Christo  ad  Apostolalum  ,  ad  ac- 
tus  heroicos,  advitam  pcrfcctam  et  rcligiosam 
vocantur,  ul  rclictis  parentibus,  domibus,  opi- 
bus,  elc. ,  continuo  eum  sequantur,   de  nuUa 
rc  solliciti ,   scd  omnes  suas  soUicitudiiies  in 
Christum  ,  qui  cos  vocat,  rcsignantes.  Christus 
enim  dc  omnibus  hiscc  eis  abunde  providebit, 
et  centupium,  quwlMalth.19.  promisit,  repen- 
dct.  SapienterS.  Bernard.  ad  cos,  qui  Deum  ad 
ardua  vocanicm  scqui  trcpidant :  Quid  times? 
inquit,  quid  dubitcts?  Vocat  te  magni  consilii  An- 
gelus ,  quo  nemo  est  sapientior ,  nemo  fortior, 
nemo  fidelior.  Tropologice  Scholiastcs  in  Marci 
c.  1.   apud  S.  Hicron.  Relinquenda  sunt,  ait , 
retia  aranearum,  quibus  vckit  culices  lenebra- 
rum,  puta  vaniiales  mundi. 

21.  Et  procedens  inde,  vidit  amos  duos  FnA- 

TBES  ,  jACOnUM  ZE«ED;EI  (  filium )  ET  JOANNEM 
PBATREM  EJUS  IN  NAVI  CUM  ZEBEDiEO  PATBE  EO- 
RUM,    BEFICIENTES  (GraGCC   xaTapTi^ovra,- ,  id  CSt  re- 

sarcientes  ,  redintegranies)  betia  sua  (rupia 
vel  vitiata  )  et  vocavit  eos.  ] 

Jacobus.  ]  Hebr.  idem  cst,  quod  supplantator, 
ut  patet  Genes.  25.  v.  26  ;  ipsc  enim  supplanla- 
vii  mundum  et  mundaua  omnia,  ut  Chrislum 
sequerelur. 

ZEnEDvEUS  ,  idcm  est,  quoH  donans ,  tiberalis, 
munificus ;  ipse  enim  jam  scncx  duos  filios,  (iui 
erant  baculus  senectuiis  suae,  ullro  Cbristo  o))- 
tulit  et  donavil ,  n3T^«^at/  cnim  cst  dare,do- 
nare,  dotare. 

Joannem.  ]  Joanncs  idcm  cst  ,  quod  gratia 
Deit  hanc  enim  coi)iosc  prae  cetcris  Apostolis  in 
Joannem  cffudit  Christus.  Ilac  Apostolorum  qua- 
driga,  ait  Anonymus  ,  vchimur  ad  a:tliera ,  his 
quatuor  angutis  constituitur  prima  Ecclesia.  Ni- 
mirum  Petrus  suo  exemplo  nos  monet  illico 
obedire  Christo  vocanti  ;  Androas  viriliter  vo^ 
cationcm  prosequi :  Jacohus  supplantare  advcr- 
sarios;  Joanncs  ad  hacc  implcuda  crebro  llagi- 
tare  Dei  gratiam. 

22.  Ilm  autf.m  statim  bf.uctts  BFTinrs  (Cnccc 
cl  Sjriace  pro  rctibus  cst  navi)  i;t  patbe  ,  se- 
cuTi  sunt  eum.  ]  Moti  tum  vocc  Christi  ,  tum 
miraculo  caplurac  piscium  in  navi  Pctri,ipsi 
enim  quasi  socii  Petri,  euni,  in  aitralicndo  rcti 
toi  piscium  adjuvcrant,  ut  ait  Luc.  6.  9. 

Rota  :  Lucas  c.  6.  v.  11.  horum  quatuor  Apos- 

COn^EI..    A    l.AriDE.   TOM.    VllL 


tolorum  vocalionem  in  unnm  convolvit,  vina- 
quo  scntcntia  perstringit ,  de  omnibus  diceu»: 
Et  subduclis  ad  terram  navibus ,  rclictis  omnibas, 
secuti  sunt  eum.  Sed  MatthsDUS  illam  evolvit,  et 
particulatim  cnarrat,  dupliccmque  vocalionein 
assignat;  priorcm  Petri  et  Andrese;  sccundam 
Jacobi  et  Joannis.  Hajc  est  cnim  liistoria;  series : 
Christus  navi  Pctri  vcctus,  docensque  turbas, 
appulit  ad  littus  ,  ibiquc  vocavit  Petrum  el  An- 
drcam,  dicens  :  Venite  post  me.  Mox  Paulo  ul- 
teri\is  progressus  vidit  Jacobum  et  Joannem, 
socios  Petri  ct  Andreac  reficienlcs  tum  rele 
Pctri  ex  captura  tot  pisciuni  jam  ruptum ,  tum 
retia  sua  ,  ibique  eos  vocavit,  dicens  :  Venitt 
post  me  :  illi  hac  voce  exciti ,  et  miraculo  cap- 
lurae  piscium  ,  cui  interfucrant ,  commoti ,  el 
exemplo  Pctri  et  Andrcae  invitati,  illis  sc  adjun- 
gentes  ,  illico  reliclo  Patrc,  ct  omnibus,  Chris- 
tum  sccuti  sunt.  Ita  ex  S.  Aug.  1.  2.  deConsensu 
Kvangel.  cap.  17.  Janscnius ,  Franc.  Lucas ,  et 
alii. 

23.  Et  cibcuibat  Jesus  totam  Gaml^eam  ,  DO- 

CENS  IN  SYNAGOGIS  EORUM  ,  ET  PR.EDICANS  EVAN- 
GELIUM    BEGM   ,      ET    SANANS    OMNF.M     LANGUOBEM 

(  Grocce  visov ,  id  cstmorbum,  jam  habituatum, 
ait  Euthymius ,  et  radicatum ,  eliam  infanabilem) 

ET  OMNEM   INFIBMITATEM  (GrOCCe   /J.x)ay.iaJ  ,  id  CSt 

mollitiem  ,  languorem ,  virium  desectionem  , 
lassiiudinem,  quac  solet  morl)iessepraciiuntia) 
iN  POPULO.  ]  Id  fecit  Cbristus,  lum  ut  miraculis 
hisce  Evangclium  suum  ,  et  novam  inauditam- 
que  icgem,  quam  in  mundum  inferehat ,  con- 
firmaret:  Jcsus  cnim  aucloritatcm  sibi ,  suttquc 
lcgationiconciliavilclarilalesignorum,  ait  sanctu.f 
Chrysost. ,  tum  ut  pcr  sanilaiem  corporis  sana- 
ret  animam  :  sanaii  cnim  corpore  ob  hoc  bene- 
ficium  et  miraculum  crcdebantel  dcdebant  sc 
Chrislo.  Evangclium  regni,  est  lactum  nunlium 
de  rcgno  ccelorum  jam  jam  pcr  Christi  mortem 
apcriendo,  et  de  via  et  modo  illud  ineundi ,  et 
reipsa  conscquendi:  utrumque  enim  pra^dica- 
bat  Christus  assidueet  continuo,  non  equo  nec 
curru  vecius ,  sed  pedibus  inccdcns ,  circum- 
eundo  omnes  urbes  et  pagos  Galilaeae.  Mirare 
hic  in  Christo  indefessum  praedicandi  studium  , 
ad  labores  Evangelicos,  imo  Angelicos,  illos- 
que  imiiare. 

1U.  Et  akiit  opimo  (GraeceazoJi,  id  est ,  au- 
ditio,  rumor,fama)  ejus  in  totam  Sybiam,  et 

OBTULERUNT  EI  OMNES  MALE  HABENTES  VABKS 
LANGUOBinUS    ET  TOBMENTIS    (   Gr.TCC    6aoiyo(?  ,    id 

est,  torminibus ,  cruciatibus ,  qui  similessunliis, 
quos  scniiunl  illi,  qui  in  equuleo  torquentur  et 
cruciantur  :  fiacavoj  enim  propric  est  quttstio, 
qua  reus  in  equuleo  torquetur,  ut  delictum  et 
complices  delicti  confiteatur  )  compbfhensos  , 
ET  QPi  DiEMONiA  iiABERANT  (  dacmoniacos  ,  ob- 
sessos  et  posscssos  tn  (UTmonibus )  et  lvnaticos. 

ET  PABALVTICOS  ,  ET  CURAVIT   EOS.  ]  LUUatici  SUnl 

aegri,  qui  lunae  et  lunationibus  sui)jacent,  ul 
juxtacas  oegrius  habeant,  aut  dclirent,  etinsa- 
niant.  Unde  Arabicus  vcrtil :  Et  qui  agitabantur 
in  principiis  lunationum.  Lunatici,  ait  Apuleius  . 
sunt  qui  cursum  luuT  patiuntur,  piiia  in  quos 
luna  agit :  hacc  cnim  dominatur  huinidis.  iisquc 
qui  humido  ct  debili  sunt  cercbro  :  unde  in  no- 
vilunio  etpleniluniohumores,  puia  piluitamet 
mclancholiam  augctetmiscet,  itaque  ccrebrum 
tiM-bat,  ;igiiqucindclirium.maniam,phrcnesin; 
quales  polissimum  sunl  Fnilcplici.  qut  comi- 

li 


\\!i  COMMF.XTARIA  IN  MA 

tiali  morbo  laborant  (quo  agilari  illos  perbi- 
bent,  qui  naii  sunt  in  interlunio,  id  est  inter 
(leficienteni  lunam  etnoviluniuni,  licetidnegct 
Valesius  S.  Pbilos.  cap.  71. ) ;  aut  insania,  aliove 
morbi  gencre  quopiam,  cerlis  lunae  temporibus 
gravanluret  agitantur:cui  malo  saepese  daemon 
immiscet ,  graviusque  tales  affligit  magis  con- 
citando  bumores,  proesertim  bilem  utramque, 
tani  atram  quam  llavam,  id  est  melancholiam 
et  cboleram ,  imo  ipse  subinde  malum  hoc  pro- 
curat  et  efficit,  iit  patcbit  c.  17.  v.  17.  et  18. 
Daemon  enim,  ait  Glossa,  lunse  tempora  servat, 
ut  creaturaminfamctincreatorisblasphemiam; 
utque  per  humores  a  luna  commotos  magis 
phantasiam  turbet,  hominesque  tentet  et  vexet 
iristibus  et  cholericis  phantasmatibus  ,  ac  sub- 
inde  adigat  ad  desperationem  ei  necem  sibi 
inferendam.  ^ 

Et  curavit  eos.  ]  A  nullo  horum  fidem  re- 
quisivit,  aitS.  Chrysost.,  nondumenim  virtutem 
suam  oslenderat,  et  venientes  h  longe  parvam 
adhuc  in  eum  fidem  habebant  :  postea  vero  ab 
.'egris  fidem  requisivit,  ut  patebit  in  sequen- 
tibus.  Nubes  quasdam  signorum,  ait  Chrysost., 
Matlbaeus  paucis  verbis  transcurrit,  b  quibus 
nonnulla  postea  distinctius  et  fusius  enarrabit. 

Mystice  :  lunatici  sunt  varii ,  mutabiles  et  in- 
constantes,  qui  nunc  Deo  et  pietati ,  nunc  dia- 
bolo  et  cupidilalibus  serviunt,  juxta  illud :  Homo 
sanctus  in  sapicntia  manet  sicut  sol ,  nam  stuitus 
sicut  luna  mutalur.  Eccli.  27.  12.  Vide  ibi  dicta. 

25.  ET  SECUT/E  SUNT  EUM  TURB^  MULTyE  DE 
GaLIL/BA  ,  ET  DECAPOLI  ,  ET  DE  HlEROSOLYMIS  , 
ET   DE   JUD/EA,   ET  DE  TRANS  JORDANEM.  ]    ScCUti 

sunt  multi  Christum ,  ait  Glossa,  alii  ob  coeles- 
tia  ,  alii  ob  curationem ,  alii  fama  et  curiositate 


rTH.FJIM.  Cap.  V. 

ducti,  alii  per  invidiam,  volentcs  cum  in  aliquo 
carpereet  accusare.  Causam dat  S.  Bern.  serm.  1 . 
de  omnibus  Sanctis,  dicens  :  Prccdicantem  Do- 
minum  de  civitatibus  et  castellis,  popuii  scqueban- 
tur ,  quorum  salvabat  animas  ,  sanabat  corpora  , 
et  adlicerebant  ei  ,  affatu  pariter  et  aspectu  illius 
delectati ,  cujus  nimirum  vox  suavis  ,et  facicsde' 
cora ,  sicut  scriptum  est  :  Speciosus  forma  pra  fi- 
liis  hominum,  diffusa  est  gratia  in  labiis  tuis  : 
talis  est  quem  nos  sequimur ,  cui  adharemus ,  totua 
desiderabilis ,  in  quem  non  solum  populi,  sed  et 
ipsi  quoque  Angeli  sancti  desiderant  prospicere. 

Decapolis.  ]  Est  regio  decem  non  tribuum  ,  ul 
habet  Glossa  interlinearis ,  sed  urbium  :  SLoi 
enim  sunt  deccm ,  Mh  est  urbs.  Decem  harum 
urbium  nomina,  teste  Brochardo  et  Adricho- 
mio,  hacc  sunt :  Tiberias,  Sephet,  Asor,  Cedes, 
Caesarea  Philippi  ,  Capharnaum,  lotapata  (  cui 
praefuit  Josephus  contra  Romanos  et  Titum  pug- 
nans) ,  Bethsaida,  Corozaim,  Bethsan ,  sive  Scy- 
tbopolis. 

Et  de  trans  Jordanem.  ]  Id  est  de  regionibus 
ultra  Jordanem  sitis  respectu  Galilaeae  ,  quae 
cratcis  Jordanem,  in  qua  praedicabat  Christus, 
uti  sitoe  sunt  Galaad  ,  Trachonitis  ,  Abylina  , 
Seir,  Coelesyrla,  et  Batanaea ,  olim  Basan  dicta, 
quae  fuit  ditio  Og  Regis.  Syri  enim  et  Chaldaei 
saepe  Hebroeum  Schin  in  Tau  commutant ,  ut  pro 
Basan  dicant  Batan;  pro  schelosclia,  telata,  id 
esttria;  pro  schabar ,  tebar ,  id  est  fregit ;  pro 
scub,  tub,  id  est  reversus  est;  pro  scor ,  tor ,  id 
est  taurus.  Ulterius  vero  sita  erat  Arabia  triplex, 
scilicet,  Felix,  Petraea,et  Deserta.  Ex  his  omni- 
bus  regionibus  multi  fama  doctrinae  et  miracu- 
lorum  Cbristi  exciti  ,  ad  eum  confluxeruQt  , 
eumque  quaquaversum  comitati  sunu 


CAPUT   QUINTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


InCIPIT  HIC  SERMO  ChRISTI  IN  MONTE  ,  QUEM  HOC  CAPITE  ET  DUOBUS  SEQUENTIBUS    ENAR- 

RAT  Ma.tth^us,  quo  primo  docet  octo  beatitudines  Evangelicas;  secundo, 

VERS.  22.  CORRIGIT  JUSTITIAM  ScRIBARUM,  AC  DECALOGUM  PERFECTE  DOCET  ET  EX- 
PLICAT,  SCILICET,  EO  NON  TANTUM  EXTERNUM  ACTUM  HOMICIDII  ,  ADULTERII  ,  FURTI , 
SED  ET  INTERNAM  CONCUPISCENTIAM  PROHIBERI. 

kiDENS  autem  Jesus  turbas,  ascenclit  in  monlem,  et  cum  setlisset,  ac- 
cesserunt  ad  eum  discipuli  ejus;  2.  et  aperiens  os  suum  docebat  eos  , 
dicens  :  3.  Beatl  pauperes  spiritu,  quoniam  ipsorum  est  regnum  coelo- 
rum.  4-  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt  terram.  5.  Beati  qui  lu- 
fgent,  quoniam  ipsi  consolabuntur.  6.  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  jus- 
litiam,  quoniam  ipsi  saturabuntur.  «7.  Beati  misericordes,  quoniam 
ipsi  misericordiam  consequentur.  8.  Beati  muhdo  corde,  quoniam  ipsi 
Deum  videbunt.  9.  Beati  paclfici ,  quoniam  filii  Dei  vocabuntur.  10.  Beati  qui  persecutio- 
nem  patiuntur  propter  justitiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum.  ii.Beati  estis 
cum  maledixerint  vobis,  et  persecuti  vos  fucrint  et  dixerint  omne  malum  adversum  vos, 
mentientes  propter  me.  12.  Gaudete,  et  exultate,  quoniam  merces  vestra  copiosa  est  in 
coells  :  sic  enim  persecul  i  sunt  Prophetas ,  qui  fuerunt  ante  vos.  1 3.  Vos  estis  sal  terrae. 
Quod  si  sal  evanuerit,  in  quo  salietur?  ad  nihilum  valet  ultra,  nisi  ut  mittatur  foras,  et 
conculcetur  ab  hominibus.  14.  Vos  estls  lux  mundl.  Non  potest  civltas  abscondi  supra 
montem  poslta;  i5.  Neque  accendunt  lucernam,  et  ponunt  eam  sub  modio,  sed  super  can- 
delabrum, utluceatomnibus  qui  in  domo  sunt.  16.  Sicluceat  lux  '  esjtra  coram  hominibus, 


nOMMENTARTA  IN  MATTH/T.rjM.  f.np.  V.  118 

ut  videant  opera  vcstra  bona,  et  glorificent  Patrem  vestrum,  qui  in  coelis  est.  17.  Nolite 
putare ,  quoniam  veni  solverc  legem,  aut  Prophetas  :  non  veni  solvere,  sed  adimplere. 
[8.  Amcn  quippc  dico  vobis ,  doncc  transeat  coelum  et  terra,  iota  unum,  aut  unus  apex 
iion  prffiteribit  a  lege,  doncc  omnia  fiant.  iq.  Qui  ergo  solverit  unum  de  mandatis  istis 
minimis,  et  docuerit  sic  homines,  minimus  vocabitur  in  regno  ccclorum  :  qui  autem  fe- 
(?erit  et  docucrit,  hic  magnus  vocabitur  in  regno  coelorum,  20,  Dico  enim  vobis,  quia 
nisi  abundaverit  justitia  vcstra  plus  quam  Scribarum  et  Pbarisaeorum,  non  intrabitis  in 
regnum  ccelorum.  21.  Audistis  quia  dictum  est  antiquis  :  Non  occides;  qui  autem  occi- 
derit,  reus  crit  judicio.  22.  Ego  autcm  dico  vobis,  quia  omnis,  qui  irascilur  fralri  suo, 
reus  erit  judicio.  Qui  autem  dixerit  fratri  suo,  raca,  reuserit  concilio.  Qui  autem  dixerit, 
fatue,  reus  erit  gehennae  ignis.  33.  Si  ergo  offers  munus  tuum  ad  altare,  et  ibi  recordatus 
fueris,  quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum  te,  i[\.  relirique  ibi  munus  tuum  anti- 
;  Itare ,  et  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo :  et  tunc  veniens  offeres  munus  tuum.  25.  EsId 
consentiens  adversario  tuo  cito,  dum  es  in  via  cum  eo,  ne  forte  tradat  te  arlversarius  ju- 
dici,  et  judex  tradat  te  ministro,  et  in  carcerem  mittaris.  26.  Amen  dico  tibi,  non 
exies  inde ,  donec  reddas  novissimum  quadrantem.  27.  Audistis,  quia  dictum  est 
antiquis  :  Non  mcechaberis.  28.  Ego  autem  dico  vobis,  quia  omnis,  qui  viderit  muliereni 
ad  concupiscendum  eam,  jam  moechatus  cst  eam  in  corde  suo.  29.  Quod  si  oculus  tuus 
dexter  scandalizat  tc,  erue  eum ,  et  projice  abs  te  :  expedit  enim  tibi,  ut  pereat  ununi 
membrorum  tuorum,  quam  totum  corpus  tuum  mittatur  in  gebennam.  3o.  Et  si  dextra 
manus  tua  scandalizat  te,  abscide  eam,  et  projice  abs  tc  :  cxpedit  enim  tibi,  ut  pereat 
unum  membrorum  tuorum,  quam  totum  corpus  tuum  eat  in  gehennam.  3i.  Dictum  est 
autem  :  Quicumque  dimiserit  uxorem  suam,  det  ei  libellum  repudii,  82.  Ego  autem  dico 
Yobis  :  Quiaomnis,  qui  dimiserit  uxorem  suam,excepta  fornicationis  causa,  facit  eam 
moechari  :  ctqui  dimissam  duxcrit,  adulterat.  33.  Iterum  audistis,  quia  diclum  cst  anti- 

quis  :  Non  pcrjurabis;  reddcs  autem  Domino  juramenta  tua.  34-  Ego  autem  dico  vobis, 
non  jurare  omnino,  neque  pcr  coclum  ,  quia  thronus  Dei  est  :  35.  neque  per  terram,  quia 
xcabellum  est  pedum  ejus:  neque  per  Hierosolymam  ,  quia  civitas  est  magni  regis  :  36.  ne- 
que  per  caput  tuum  juravcris,  quia  non  potes  unum  capillum  album  facere,  aut  nigrum. 
37.  Sit  autem  sermo  vcster  :  est,  est  :  non,  non  :  quod  autem  his  abundantius  cst,  a  nialo 
est.  38.  Audistis,  quiadiclum  est  :  Oculum  pro  oculo,  et  dentem  pro  dente.  39.  Ego  au- 
tem  dico  vobis,  non  resistere  malo  :  sed  si  quis  te  percusserit  in  dextcram  maxillam  tuam, 
praebe  illi  et  alteram.  [\o.  Et  ei,  qui  vult  tecum  judicio  contendere,  et  tunicam  tuam  tol- 
lere,  dimitte  ei  et  pallium.  4i-  Et  quicumque  te  angariaverit  mille  passus,  vade  cum  illo 
et  alia  duo.  [\i.  Qui  pelit  a  te,  da  ei  :  et  volcnti  mutuari  a  te,  ne  avertaris,  43.  Audistis . 
quia  dictum  cst  :  Diligcs  proximum  tuum  ,  et  odio  habebis  inimicum  tuum.  44-  Ego  aulem 
(Jico  vobis  :  Diligite  inimicos  vestros,  benefacile  liis,  qui  oderunt  vos  :  et  orate  pro  perse- 
({uentibus  et  calumniantibus  vos  :  45.  ut  sitis  filii  Patris  vestri,  qui  in  coelis  est,  qui  soleni 
suum  oriri  facit  super  bonos  et  malos,  et  pluit  super  justos  et  injustos.  46.  Si  cnim  dili- 
gilis  eos,  qui  vos  diligunt,  quam  mercedem  habebitis?  nonne  ct  Publicani  hoc  faciunt'' 
47.  Et  si  salutaveritis  fratres  vestros  tantum,  quid  amplius  facitis  ?  nonne  ct  Elhnici  hoc 
fiiciunt?  48.  Estote  ergo  vos  pcrfccti,  sicut  ct  Paler  vcslcr  coclestis  pcrfcclus  est. 

1.  ViDENs  ArxEM  Jesvs  TUi\nAS  ,  ASCENniT  iN  qiije  typus  fuit  nov.T,  cdita  fiiil  in  niontc  Sina, 

UONTEM ;  ET   CUM  SEDissET,  ACCEssERiiNT  AD  EiM  Kxodi  19.  Nova  autcm  iuagis  cxct^-lsa  cl  ardiia 

DISCIPUI.I  E.IITS.  ] Causa;  multai  fuerunl,  cur  Chris-  est,  (juam  veUis  ;  in  celsiori  crgo  monle  eaui 

lus  asccnderit  in  monlem.  Prinia,  ut  instanie  pi\Tdicari  oporluit. 

nocte,  ibi  se  daret  quieli:  lurbai  vero  advicinas  Tropologice  Auclor  imperfecli  homil.  9.  dai 

Tillas  se  conferrent,  ibi  pernoctalurT,  cl  mane  causam  Cliristi  ascensus  in  montem  :  It  asten- 

ad  Christum  redilura?.   Secnnda  ,  ul  in  monte  dat  nobis ,  inquil,  quoniajn  in  altituUine spiritua- 

lota  nocle  orarct,  uti  fecit,  teslc  Luca.  Terlia,  lium  virtutuvi  consistcre  debet  qui  docct  justitiam 

ut  ibidem  mane  facto  b  discipulis  suis  eligerel  Dei ,  parilcr  ct  qui  audit.  El  qiiod  ad  doctorem 

duodecim  Apostolos,  uli  ipsum  fccissc  narrant  spectat,  slatimremeonfirmat :  Quidocet ,\nquU, 

Lucas  cl  Marcus.   Quarta,  ut  e  monte  sul)limi  verborum  suorum  sit  ipse  excmplum ,   ut  mai^^is 

sublimcm  et  coclestem  Evaugelii  doctrinam  de-  opcrc  doceat ,quam  scrmone  :  qui  autcm  ambulal 

promeret.  Quinla,  utantitypus  responderet  suo  per  convalks  vitcB  terrai(t ,  et  loquitur  alios  ser- 

typo,  cl  vcvilas  su^c  figur;c.  J.ex  enim  vetiis.  motics ,uon  aitcrum  i/istruil,scdicipsumcaslii:at. 


ii6  rOMMENTAniA  IN  M 

!scmo  enim  polest  in  valtc  slare ,  etde  monte  loqui : 
si  in  leiTa  cst  ayiimus  tms,  ut  quid  de  cveio  loque- 
ris?  Si  autem  de  coclo  loqueris,  in  ccelo  consiste. 
Ouod  ad  aiulilorein  perlinet  non  minus  clcgan- 
ler:  Qui ,  inquit,  audit  justitiam  Dei ,  ideo  debct 
in  alttiudinc  honorumoperumcQ)isiste)-e,  quia  dis- 
cipulus  imitator  csse  debet  magistri.  Si  autem  in 
peccatis  vivas  ,  ct  audias  justitice  vcrba,  Judicium 
tibi,  non  salutem  acquiris  :  audis  enim  neexcusa- 
tionem  liabeas.  Sifacere  justitiam  non  vis ,  ut  quid 
frrccdicatorcm  Justitia;  audis  ?  ut  quid  doctorem 
appellas ,  cujus  non  vis  csse  discipulus  ? 

Quacres,  quis  fuii  hic  nions?  Nonnulli  simpli- 
cium  fratruin,  uilS.  Hieron.,  putant  Cliristumbea- 
titudines ,  et  ccetera  quce  sequuntur  ,  in  monte 
Oliveti  Cqui  est  in  Ju(la>a,  juxta  JerusalemJ  do- 
cuisse,  quod  nequaquam  ita  est :  cx  prctcedentibus 
cnim  et  sequentibus  in  Galilcea  monstratur  fuisse 
locus,  queyn  putamus  esse  vel  Thabor,  vel  quemli- 
bet  alium  excelsum  montem.  Chorographi  ternc 
sanctac  ,  ul  Brocardus  Itinerario  3.  Bredenba- 
chius  ibideni.  Frclel.  pag.  8.  Saligniacus  lom.  9. 
c.  8.  Adrichomius  pag.  111.  num.  69.  Iradunt 
hunc  monlem  vocari  montem  Christi ,  quod 
Christus  in  eo  solilus  sit  orare  et  praedicare  , 
qui  ab  urbe  Capharnao  vcrsus  Occidentemlribus 
milliaribus  dislat,  nec  procul  b.  mari  Galiljeae 
abest,  adjacetque  urbi  Belhsaidae.  Allitudo  ejus 
lanla  est,  ut  inde  lerraZabulon,  Nephthalim, 
Trachonitis ,  IturcTa ,  denique  Seir,  Hermon  et 
Libanus  montes  conspici  possint.  Natura  lotus 
herbosus ,  tloridus  et  amoenus,  ac  ccelesti  phi- 
losophiae  convenienlissimus.  Unde  et  Chrislus 
frequenter  in  hoc  loco  oravit  et  docuit.  Hic  di- 
vina  oratlone  intcgras  noctes  Iraxit.  Hic  omni- 
busdiscipulissuisadse  vocatis,  duodecimexeis 
delegit,  quos  et  Aposiplos  ordinavitac  nomina- 
vit.  In  hoc  ergo  monte  celso  Chrislus  habuit 
hunc  sermonem  proUxum ,  quo  summam  Evan- 
gelii,  et  perfectionem  legis  nova3  docct,  et  pau- 
cis  complectitur.  Ostenditur  adhuc  in  eo  lapis, 
ait  Adrichomius ,  in  quo  Christus  prtcdicans 
sedit,  et  loca  in  quibus  Apostoli  consedisse  me- 
moranlur.  Hucusque  illi. 

Nota :  voluit  Matihaeus  inchoans  a  prc-cdica- 
tione  Christi  summam  ejus  initio  tradere,  ut 
nova)  legis  pne  veteri  sublimem  docirinam  , 
sanctitalem  et  perfectionem  statim  lectori  re- 
praesentarel  per  sermonem,  quem  Christus  ha- 
buit  in  monte ,  etiamsi  longe  posterius is  habitus 
sit.  Multa  enim  eum  antecesserunt,  quns  in  se- 
,  qucntibus  recensebit :  hrec  ergo  fuit  series  his- 
torioe.  Chrislus  cum  cuidam  manum,  qua)  exa- 
ruerat ,  reslituisset  die  Sabbati,  ut  habet  Matth. 
c.  12.  15,  fugiens  iram  Scribarum,  recepit  se 
ad  niare  Giiiiljcae,  ubi  aflluente  turba  ,  cum 
multos  cTgros  sanasset,  ascenditin  moniem,  in 
quo  cum  pcrnoctasset  in  oratione,  mane  duo- 
decim  Apostolos  constiluit.  Lucae  6.  vers.  12. 
Quo  facto,  ut  habet  Lucas,  descendit  6  fastigio 
montis  ad  locum  in  eo  decliviorem  et  campes- 
trem,  ibiquesedens,  sequentem  habuit  concio- 
nem,  parlim  ad  discipulos  ,  pariim  ad  totam 
turbam  ;  nam  hanc  concioni  inlerfuisse  patet 
hic  cap.  7.  28.  Porro  eamdem  hanc  esse  concio- 
nem  cumilla  quam  recensetLucasc.  6.  liquet 
ex  eodem  utriusque  argumento,  eodem  initio, 
et  fine  eodem.  Utrobique  enim  proponilur  ii 
Christo  summa  Evangelicae  praedicationis  et  per- 
feclionis.  Licet  enim  Matthaeus  octo  numeret 
beaiitudines,  Lucas  vcroqualuor  dumtaxat;  ta- 


ATTHyEUM.  Cap.  V. 

men  in  illis  octo  hoe  qualuor,  et  in  his  qualuor 
illie  octo  continentur,  ul  adverlit  S.  Ambrosius  : 
Lucas  enim  in  rebus  gestisque  Chrisli  strictior, 
Malthaeus  vero  in  dictis  verbisque  cjus  enarran- 
dis  est  fusior,  magisque  se  expandit,  uti  dixi 
canone  1/i. 

Igitur  elcctio  Aposlolorum  a  Christo  facta  est 
iu  cacumine  montis  :  sermo  vero  sequens  habi- 
lus  est  in  descensu  moutis  ,  sive  in  loco  cam- 
peslrijUtaitLucas.  Ila  Jansenius,  Franc.  Lucas, 
et  alii ,  licet  Maldonatus  pulet  habitum  in  ipso 
monle,  quodque  Clnistus  e  loco  campestri  rur- 
sus  conscenderit  nionlem,  ibiquelegem  novam 
promulgaiit. 

Porro  Matthaeus  vocalionem  Apostolorum,  qusu 
hunc  sermonem  antecessit,  rejiciiui  cap.  10, 
quia  necdum  ipse  suam  a  Christo  vocationem 
cnarrarat;  hanc  enim  narral  cap.  9.  Certum  est 
autem  Malthaeum,  uti  et  celeros  Aposlolos,  huic 
sermoni  Christi  interfuisse.  Habitus  fuit  hic 
sermo  £i  Christo  sub  medium  Maii ,  cum  paulo 
ante  eodem  mane  clectio  Apostolorum  ab  eo 
facta  esset,  anno  oetalis  ejus  32.  qui  fuit  pracdi- 
caiionis  Christi  secundus ,  uli  dixi  in  Chronotaxi 
num.  21. 

Et  cum  sedisset.  ]  Doctoris  enimest  in  calhe- 
dra  vel  altiori  loco  sedere,  ul  eminus  audiatur; 
discipuli  vero  est  docenti  astare  vel  subsidere, 
in  humiliori  scamno  vel  loco.  Rursum  sessio 
tranquillitatem  Chrisli  notat :  corpore  cnim  se- 
dente,  mens  pariter  sedata  quasi  sedet,  et  apta 
est  rebus  divinis  meditandis  et  docendis.  Qua 
de  causa  S.  Bernardo  familiare  fuit  sedere. 

2.  Et  APERIENS  OS  SUUM  ,  DOCEBAT  EOS  ,  DI- 

CENs  :  ]  Aperire  os  Hebr.  idem  est ,  quod  loqui : 
sed  hic  emphasim  habet,  q.  d.  Christus  res  su- 
blimes,  miras  et  magnas  ac  divina  mysterla  , 
qua)  antea  tacuerat  et  menle  celarat,  jam  re- 
serans  aperlo  ore  patefecit.  Ita  S.  Hilarius  ; 
S.  Bernardus  vero  serm.  1.  in  festo  omnium 
Sanctorum  :  Bperuit,  {ix\.,nunc  oi  suum,quipi'ius 
aperuerat  oraProplielarum ,  etc.  Vere  apertumesl 
os  ejus,  in  quo  omnes  tliesauri  sapientice  et  scien- 
ticB  sunt  reconditi. 

3.  Beati  PAtJPERES  SPJRITU  ("  jEgyptius  in  spi- 

ritU  )   QUOMAM  IPSORUM    EST    KEGNUM   COELORUM.  ] 

Christusa  bealitudine,  quam  onmes  quaerunt  ei 
ambiunt ,  sed  pauci  inveniunt  et  nanciscun- 
tur,  orditur  sermonem  ,  uti  et  David  librum 
Psaimorum,  dicens  :  Beatus  vir,  qui  non  abiit 
inconsilio  impiorum,  elc.  Psal.  1. 

Docet  ergo  Christus  aliis  in  i-ebus  sitam  esse 
veram  bealitudinem  ,  quam  vulgus  autumet , 
aut  Philosophi  Iradant ,  scilicet  in  paupertate 
spiritus ,  in  mansuetudine ,  in  sili  justitiaB,in 
sancto  luctu,  in  patientia  ei  pace. 

Beati  ergo  sunt  pauperes  spiritc.  Beati ,  in- 
quam,  in  spe,  sed  nondum  in  re;  Beati ,  beali- 
ludine  viaj,  non  patriic,  quia  scilicei  in  recta 
sunt  via  tendente  ad  Ijcatiludinem  ;  Beati  in  in- 
choalione  virtutis  et  pacis,  non  in  consumma- 
tione  corona3  ct  gloria;.  Beatitudo,  aitNyssenus, 
ostdos  propria  Deo  :  dum  ergo  Chrislus  paupe- 
res  spiritu  facit  beatos,  facit  eos  participes  di- 
vinitalis. 

Alludit  ad  illud  Mosis  Deut.  33.  29.  Beatus  es 
tu,  Isruel :  quis  similis  tui ,  popule,  qui  scdvaris  in 
Domino?  Pauperes  enim  spiritu  sunt  Israel,  po- 
pulus  electus,  qui  suam  spem  ,  opes,  salutem 
ct  feliciiatem  collocarunt  in  Domino  :  quia  enim 
jpernunt  opes  lerrae,  iisque  dominantur  ;  hinc 


COMMEMARIA  LN  MATTaECM.  Cap.  V. 


117 


Miul  Isracl,  id  est,  domiuanies  Deo  ct  coelo  . 
quoniam  ipsorum  est  regnum  coelorum.  Porro  Isi- 
dorus  1. 10.  Orig.  lillcra  B.  Beatus,  inquit,  dictus 
quasi  bene  auclus ,  scilicet,  ab  luibcndo  quod  velit, 
€t  nil  ijutiendo  quod  nolit.  Ille  autem  vere  beatus 
est ,  qui  el  liabet  omnia,  qua  vult  bona,  et  nihil 
vult  mali.  Ex  liis  enim  duobus  beatus  homo  effici- 
tur.  Sic  et  Varro  1.  U  de  Liugua  Lalina  :  Bcatus , 
iuquit,  dicilur,  quiniulla  iiubet  bona,  et  is  opu- 
lcntus,  ahope,  cui  eaj  opinia'.  Dives,  a  divo, 
qui  ut  Deus  niiiil  indigere  videlur.  Et  Cicero 
Tuscul.  3.  Beatus  est ,  inquit,  cui  secretis  malis 
omnibus  cumulata  cst  bonorum  coinplexio.  Quai 
autem  verc  sint  bona,  Iiic  ostendit  Chrislus , 
niuiirum  paupertatem  spiritus  ,  mansuetudi- 
nem,  sanctumluctum,  sitimjustitia2,  etc.  :quare 
qui  ha3C  possident ,  beati  suni ,  ideoque  semper 
gaudent.  Lnde  Arisloteles  lib.  7.  Lthices  vocem 
fiaxipioi,  id  esl,  beatus  ,  derivat  a  xa'f"s  id  est, 
gaudere,  quasi  bealus  sit,  qui  semper  gaudet. 

Ha;  octo  beatitudines  sunt  quasi  oclo  mundi 
|)aradoxa.  Mundus  enim  et  Philosophi  beatiludi- 
nem  collocant  in  opulcnlia,  non  in  paupertate; 
in  sublimitale,  non  iu  humililaie;  in  saturilale, 
non  in  csuric  ;  in  gaudio,  non  iu  luclu,  etc. 
Unde  S.  Ambrosius  I.  1.  de  Ollic.  c.  16.  Inde, 
Si\l,incipit  bealitudo  judicio  divino ,  ubi  curumna 
cBslimatur  humano ;  stultam  ergo  lacit  hic  Chris- 
tus  sapienliam  mundi,  ut  ait  Aposiolus  1.  Cor.  1. 
Veritas  loquitur,  ait  S.  Bernardus  in  festo  om- 
nium  Sanciorum ,  qua  nec  falli  nec  fallere  potest, 
ct  ipsa  est  quce  dicit  :  Quoniam  beali  pauperes 
spiritu.  Sic  vos  insemuti  fUii  Adam  divitias  quccri- 
tis  ,  divitias  desideratis  usque  adliuc  ,  cum  jam 
bcatitudo  paupcrum  diviniius  commcndata ,  prcB- 
dicata  mundo ,  credita  sit  ab  liominibus  ?  Quoerat 
cas  paganus  ,  qui  sine  Dco  vivit.  Qaccrat  Judceus, 
qui  tcrrenas  promissiones  accepit :  sed  qua  frontc 
magis,  aut  quamente  Christiunus  divilias  quccrit, 
postquam  chrislus  bealos  csse  pauperes  proedica- 
vit?  ,Et  sanctus  Gregorius  Nazianzenus  orat.  12. 
iuilio  :  Monachorum,  ail,  opes  in  paupertate,  pos- 
sessio  in  peregrinalione  ,  gloria  in  contemptu, 
potentia  in  infirmitate ,  foccunditas  in  cccUbatu 
(siquidem  prcestantiorcs  foctus  illi  sunt ,  qui  secun- 
dum  Deum  existunt ,  quam  qui  a  carne  orlum  du- 
cunt ),  qui  deliciis  minime  studere  pro  deliciis  ha- 
bent ,  qui  regni  coclestis  causa  humilcs  sunt ,  qui 
in  vuindo  nihil  habent,  et  supra  mundum  exislunt , 
qui  etiam  in  carne  exlra  cainicm  vivunt ,  qui  pro 
portione  Dominum  habcnt ,  qui  propter  regnum 
inopia  laborant ,  et  proptcr  inopiam  regnant. 

HasChristi  bcaiitudines  in  lemplo  legi  audiens 
Simeon  Siyliies ,  cum  oves  pasccret ,  illico  iis 
relictis  adiiimonasteriunij  mox  columnam  cons- 
cendit  ac  slelit  inea  perdius  et  pcrnox,  vix  co- 
niedens,  scuiper  cadestia  medilans,  facius  orbi 
portcnlum ,  ut  bcalitudines  hasce  assequeretur. 
Mcnologium  Gnccorum  dic  prima  Septcmbris 
asserit  eum  stctisse  iu  columna  kl.  annos.  Ba- 
ronius  vero  supraSO.  mortuumquc  anno  Chrisii 
^60.  Idcm  Sinieon  quolidic  bis  pra;dicans  ad  af- 
lluenlcmturbam  non  aliudconcionabatur,  quani 
Contcmnile  terrcstria,  amalc  ct  ambile  avlcslia , 
quce  solavosbcabunt ,  uii  refcrt  Thcod.  oculatus 
et  auriius  lestis,  in  ejus  vita. 

Porro  S.  Lucasc.  6.  24.  singulis  bcatitudinibus 
appouii  ct  opponit  singulas  infelicitates,  commi- 
nans  illis  va: ,  id  est  aiternam  danuiationcm  et 
gehenuam  ,  de  quo  ibidem.  Dcniquc  Iias  oclo 


beatitudhies  non  dislingui  iy  virtutibus  ejufcdcin 
nominis,  nec  ii  donis  Spiritus  sancii,  docci  Sua- 
rez  \.  2.  de  Necess.  gralia;  cap.  22.  ubi  fuse  om- 
nes  oclo  explicai. 

PAUPEnEs  spiniTU.  ]  Pauperes  hic  vocanlur  ii , 
qui  carent  bonis  non  naluric,  ncc  gratiae ,  sed 
fortunae  et  opum.  Pauperes  ergo  hicproprie  ac- 
cipiuntur :  opponunlur  enim  divilibus.  Luc.  6.  'Ih. 
Vce,  inquit,  vobis  divitibus  ,  quia  habetis  consola- 
lionan  vestram;  divitiae  cnim  sunl  causa  super- 
biaj,  gulic,  Iuxuria,',injustilia;,clc.,  qucc  divites 
trahunt  in  gehcnnam  ,  uti  traxeruiit  divitem 
epuloncm,  Lucic  IG.  Idcoquc  hic  proprie  diclb 
pauperibus  iu  terra  promiiluntur  divitia;  cce- 
lestes,  ipsumquc  regnumccclorum.  Idque  signi- 
licat  vox  Graeca  TiTwxoi,  id  est  meudici,  ac  Hebr. 
CZ-^OT  raschim  ,  ct  Syruni  KJDDtD  mcschine,  Unde 
Italicum  meschino. 

Beali  ergo  hic  dicuntur  pauperes  non  omncs, 
nec  qui  hivita  aut  miserabili  necessitate  sunt 
pauperes,  aut  cx  vana  gloria  ,  aut  ex  libcriuk 
philosophandi  sludio,  ut  Diogenes  ,  Aristides  , 
ct  Crates  Thebanus,  qui  niagnum  auri  pondus  , 
teste  S.  Hieronymo,  projecil  in  mare,  dictus  : 
Abite,  malic  voluptutes ,  mergo  vos ,  ne  mergard 
vobis  :  scd  spiritu ,  id  est,  laudabih  voluntate  a 
Spiritu  sancio  inspirata,  et  ad  spirilualia  bona 
tendenti ,  cum  scilicet  paupertas  i)ropter  Deum 
et  regnum  coelorum  sponle  suscii)iiur,  uti  lit  a 
rcligiosis,  qui  eam  prolilcntur  ct  vovent;  aui 
certe  patienter  tolcratur,  uli  lil  a  lidelibus,  qui 
a  persecutoribus,  rapioribus,  velincendio,  nau- 
fragio,etc.,  bonis  spoliantui'.  IiaS.  llieronymus, 
S.  Basilius  in  Rcgul.  brevior.  interrog.  207.  el 
S.  Bernardussermone  1.  infcsto  omnium  Sanc- 
torum. 

Nota  :  Triplicessunlpaupcres:  primo,  ccnsu, 
utmendici;  sccundo,  ccnsu  et  spiriiu.ui  Abra- 
ham,  qui  censu  erat  divcs,  sed  spiriiu  el  af- 
fcclu  pauper;  tertio,  ccnsu  ct  spiritu,  ut  reli- 
giosi,  qui  ex  alfcctu  ct  amore  paupertatis  eaui 
vovent,  et  bonis  omnibus  se  abdicant.  Vice 
versa  triplices  sunt  divites :  primo ,  censu  ,  ul 
mcrcantes;  secundo,  spiritu,  ut  a\ari,  qui  am- 
biunt  opes;  tertio,  ccnsu  et  spiritu,  ui  divitcs, 
Cjui  magis  cupiunt  ditari  :  Vis  inlelligerc ,  ail 
Nyssen.  1.  de  Bealitudinibus,  quis  pauper  spiritu 
sit?  qui  corporalem  opulentiam  animcE  divilis  per- 
vmtat :  qui  propler  spirilum  cge7ius  est  :  qui  teiTC- 
nas  divitius  veluti  quoddum  onus  cxcussit  ct  abje- 
cit ,  ut  sublimis  pci'  aercm  sursum  rapiatur ,  ul 
inquit  Apostolus  in  nube  una  cum  Deo  per  ccciestia 
tcndcns.  Vonderosa  qucedam  rcs  est  aurum  ,  one- 
rosa  res  omnis  ,  qucc  divitiarum  causa  cxpetilur  : 
lcvis  vero  rcsqucedam  cl  sublimia  pctcns  cst  virlus. 
ai  igitur  ad  supcrna  nos  acccdere  oportet  ,  ub  iis 
qucc  dorsum  trahunt  inopcs,  ct  cgeni  simus ,  ut  in 
supeimis  versemur. 

Vox  spirilu  crgo  tria  significat  :  primo  cuim 
opponilur  carni  ct  censui ,  et  significal  hujus 
paupertatis  subjectum  essc  non  corpus  .  scd 
spirilum,  idest,  voluntatcm,  q.  d.  Bcatipiiupc- 
rcs  non  carne,  noncensu,  sed  spiriiu,  cpiorum 
spiritus  pauper  cst,  id  cst  amans  paupertalis , 
lioc  est  contcnnicns  terrcna ,  ci  amans  ca-Icslia. 
Hic  enim  est  paupcr  soli,  scd  divcs  cali.  Sic 
sa^pc  sumitur  spiritus  in  Scriptura,  ut  cuui  ail 
Apostolus  Rom.  1.  9.  Tcstis  tst  mihi  Dcus,  cui 
se7'vio  in  spirilu  vwo.  Et  Chrislus  Joau.  U.  Deiis 
spiz-iius  est ,  et  eos  qui  adorant  cu7n  ,  in  spiriiu  it 


«18 


COMMENTAniA  IN  MATTILEUM.  Cap.  V. 


verltatc  oporlct  adorarc.  q.  d.  Non  caTcmoniis 
externis,  sed  intcrno  spiritu  et  (lcvotioncnieniis 
adorandus  est  Dcus,  juxta  illud  Catonis, 

Si  Deus  est  animus  ,  nobis  ut  carmina  dicunt , 

Ilic  libi  praecipue  pura  sit  mente  colendns. 

Ita  S.  Bern.  serni.  1.  in  festo  oninium  Sanc- 
toiuni :  Paupercs  ,  ait,  spirltu,  id  est ,  spi)'ituati 
voluntate  ,  spirituali  intentione ,  dcsiderio  spiri- 
tuali  propter  solum  beneplacitum  Dei ,  et  salutem 
iinimarum;  idque  dicit :  Propter  plebeios  pauperes 
iiecessitate  miserabili ,  non  laudabili  voluntate. 
Secundo ,  «  spiritu  significat  originem  hujus 
paupertatis  non  esse  ex  necessitate,  ostenta- 
tionc,vanitate,  utifuit  Diogenis,  Crateris,  Aris- 
tidis  ,  sed  ex  Spiritu  sancto ;  liic  cnim  aspiral 
nobis  voluntatem  hujus  paupertatis  Evangelica) , 
facitque  ut  sit  virtus  Christiana,  imo  religiosa 
et  divina.  Vere  S.  Augustinus  in  Sentent.  sen- 
tentia  250  :  Dives,  ait,  qui  talis  est  ,  ut  contcm- 
nat  in  se  quidquid  illud  est,  unde  injlari  superbia 
solet,  pauperesi  Dci.  Et  S.  Hieronymus  :  Spiritu  , 
ait,  id  est,  propter  Spiritum  sanctum  voluntarie 
pauperes. 

Tertio  ,  «  spiriln  significat  finem  hujus  pau- 
pertatis,  scilicet  quod  contempius  opum  rcfe- 
raturad  spiritum,  idest,  ad  spiritualia  bona,  ut 
liberi  k  terrenis,  expedilius  capiamus ,  ettenda- 
mus  ad  coclcstia  :  pauper  ergo  censu,  fit  divcs 
sensu. 

Nota  rb  in  spiritu  in  sequeniibus  bealiludini- 
bus  subintelligi.  q.  d.  Beati  mites  ,  non  qui  taies 
sunt  ex  natura  phiegmatica ,  lenta,  fcminea ,  et 
languida ;  sedmitessptnat,  idest ,  ex  virtule  spi- 
rituali  mansuetudinis  aspirata  a  Spiriiu  sancto, 
ac  tendenti  ad  spiritualia  bona.  Bcati  qui  lugent , 
non  carne,  sed  spiritu,  id  est,  ob  omissa  bona 
non  carnalia ,  sed  spiritualia.  Beati  qui  esuriunt, 
non  carne,  non  ventre,  sed  spirilu,y«5n7««n!. 

Torro  paupertas  hsec  spiritus  conjunctaest, 
et  oritur  ex  humilitate  et  contemptu  opum  et 
lionorum.  Hinc  recte  SS.  Hilarius,  Augustinus, 
Chrysost.j  Ambrosius  ,«Nyssenus  ,  Epiph. ,  Leo , 
■(.ircgorius,  el  ex  iis  Maidonalus,  per  pauperes 
.ynritii  intelligunt  humiles  mente  et  voluntate. 
Nam ,  ut  ait  S.  Chrysostomus ,  quod  rerum  ne- 
cessitate  aliqui  humiles  sint,  laus  non  est,  sed 
(\mdspi7'itu,  idest,  liberavoluntateetelectione. 
IJnde  Glossa  :  Paupertas,  ait,cujus  nutrix  est 
himiilitas,  duas  habet  partes,  rerum  abdicatio- 
nem ,  et  spiritus  contrilionem.  Aliam  analogiam, 
aliter  explicando  ^6  spiritu,  dat  S.  Augustinus 
lib.  1.  de  serm.  Domini  in  monte  :  Vulgo,  ait , 
magnos  spiritus  superbi  liabere  dicuntur,  Quis 
nesciat  superbos  inflatos  dici,  tanquam  vento  dis- 
tentos  ?  Quapropter  recte  hic  intelliguntur  paupc- 
res  spiritu,  humiles  et  timentes  Deum,  id  est ,  non 
habentes  inflantem  spiritum.  Initium  enim  gratiaj 
et  gloriae,  regniqueccelestisesthumilitas,  sicut 
initium  culpse  et  gehennse  est  superbia.  Eccli.  10. 
15.  Unde  S.  Ambr.  1.  5.  in  Luc.  6.  20 :  Oportet , 
ait,  te  fieri  pauperem  spiritu :  humilitas  enim  spi- 
rilus  divitice  virtutum  sunt.  S.  Leo  hom.  in  festo 
omnium  Sanclorum  :  Quid  hac  humilitate  subli- 
mius  ,  quid  hac  paupertale  locupletius? 

Radix  ergo  etbasis  bealitudinis  etpcrfeciionis 
Evangelicae,  estvoluntariapauperlas  ethumili- 
tas,  sicut  radix  omnis  peccati  est  superbia  et 
cupiditas,  sive  ut  Apostolus  ait  1.  Timotb.  c.  6. 
V.  10.  f(>apyupia,  idest,  argenti  aviditas. 

Pr^clareS.Cyprianustract.  de  Nalivit.  Christi : 
Panpcrcs ,  ait ,  electi ,  siiperbi,  neglecti :  nec  fas- 


tus ,  nec  aitus,  circa  Christi  discipulatum  aliqucTTi 
obtinent  locum.  Christus  pauper  disciputes  divites 
aspernatur.  Pauper  mater,  pauper  filius  ,  inops 
hospitium  his ,  qui  in  forma  scholcB  hujus  in  Ec- 
clesia  mititant ,  pi-cebent  efficax  documentum.  Ilunr. 
in  cunabulis  adoravere  et  parvulum  ,  confitentes 
Deum.  Hoc  Christus  docuit  nascens  in  stabulo  , 
vivens  in  hospitio  ,  moriens  in  patibulo.  Uipan- 
pcres  sunt  mundo ,  sed  divites  Deo  ;  egentes  secuio  , 
sed  locupletes  Christo ,  ait  Chromatius  in  hunc 
locum. 

Denique  S.  Bcrn.  serm.  1.  in  festo  omnium 
Sanctorum  :  Altende ,  ait,  quam  sapientcr  ordi- 
naverit  sapientia  contra  peccatum  primum ,  reine- 
dium  primum  apponens ,  ac  si  apcrtius  dicat :  Vis 
obtinere  coclum  quod  perdidit  superbiens  Angelus , 
qui  confisus  est  in  virtute  sua  ,  et  in  multitudinc 
divitiarum  suarum?  paupertatisvilitatem  amplec- 
tere,  et  tuum  erit. 

Anagog.  Franciscus  Salesius  nuper  Episcopua 
Cenevensis,  vir  valde  sapiens  seque  ac  pius  et 
sanclus,  librol2.  Theotimi  c.  2:  Pauperes,  ait, 
sive  mendici  spiritu  sunt,  qui  mcndicant,  id 
est,  esuriunl  et  sitiunt  insatiabiliter  spiritum  , 
id  est,  amorem  et  zelum  Dei  ejusque  augmenta. 
ut  is  in  eis  assiduemagnisincrementisassurgut 
ct  inardescat. 

Hinc  audivi  quemdam  sic  explicantem  :  Deati 
pauperes  spiritu,  id  est,  beati  qui  faciunt  apud 
Deum,  quod  faciuntmendicl  apud  divites,  qui 
scilicettantahumililatespiritusconfitentursuam 
paupertatem  ,  tantoque  affectu  mendicant  gra- 
liam  apud  Deum,  quaniostipemitdiviiibus  fla- 
gitant  mendici.  Unde  S.  Chrysostomus  ait  men- 
dicos  docere  nos  orare,  et  opem  Dei  postularr, 
per  pathos  et  aflectus,  quos  vultu,  ore,  toriis 
manibus,  pedibus  ulcerosis  ,  totoque  corporc 
compassicnem  concitando  oslentant. 

Editus  est  libellus  quidam  spiritualis  de  per  - 
fectione,  qui  illam  collocat  in  paupertate  sp/- 
ritus,  sedmystica:  pauperenimspiritu,inqu;f, 
est  is  qui  spiritu  abnegat ,  et  a  se  abdicat  non 
solumopcs,  delicias,  honores ,  sed  et  omnes 
res  creatas  ,  adeoque  etiam  ipsam  Dei  gratiam 
ct  gloriam  ,  ut  se  plane  nudum  sistat ,  et  quasi 
in  nihilum  slatuat  coram  Deo.  Probat  id  ex 
Taulero.  Verumhancnuditatem  suam  agtioscere 
licitum  est,  at  non  appetere  (ut  scilicet  quii 
nudetur  et  privetur  graiia  Dei)  sicut  appetenda 
cst  pauperias  spiritus.  Taulerus  nil  tale  habet, 
sed  tanium  duplicem  ponit  paupertatera,  sciii- 
cet  exlernam  ,  qualis  est  abdicatio  opum  :  et 
inlernam  sive  mentalcm,  quam  silam  ait  iii 
humilitate  et  abnegatione  omnis  solaliicreali, 
ut  homo  non  delectetur  ulla  re  creata,  ne  gratia 
quidem ,  quatenus  ipsa  est  res  creata ,  ut  in  ipsa 
conquiescat,  sed  in  solo  Deo  creatore  onmc 
suum  solatium ,  quietem  et  gaudium  conslituat. 
Sed  et  hoc  mysticum  est,  ncccommunium  fide- 
lium,  sed  subtiliter  contemplantium  et  cxtati- 
corum  opus ,  idque  sobrie  et  cum  grano  sali» 
exercendum. 

Solidius  noster  Ludovicus  de  Ponte  parte  Z. 
meditat.  ii.  paupertalis  spiritus,  id  est,  humi- 
litatis,  hosce  tres  gradus  constiluit:primus  esf, 
exuere  et  purificare  animam  ab  omni  spiritu  et 
vento  vanitatis ,  et  ab  omni  tumore  et  pr.Tsump- 
tione  vana,  contemnendo  omnes  mundi  pom- 
pas.  Secundus,  meipsum  ab  omni  proprietatis 
spirku  expoliare,  proprium  judiciumei  volun- 
tatcm  cum  omnibus  aliis  desideriis  omnino 


cxucndo.  Tcrtiiis  ci  supremus  aclus  est,  iia 
incipsum  exinanire,  ul  adeo  paupercm  mc  ag- 
noscam ,  quod  cx  meipso  nihil  prorsus  haljcam , 
nisi  Deus  gratis  mihi  donct.  Nam  nc  ipsum  qui- 
dem  csxe,  quod  haljco,  meumcst,  sedDei,  suie 
quo  nihil  sum.  Ex  me  ergo  nihil  ahud  habeo , 
nisi  nihilumnaturae,  id  cstnonessc;ctmhiIum 
araliae,  id  est  peccatum. 

Ouffires  primo,  anhaDC  paupcrtas  spiritus  sil 
nricceptum,  an  consiUum  cvangclicum?  Rur- 
sus    quoi  ejus  sint  gradus  et  species  ?  Rcsp.  va- 
rios'  cius  csse  gradus  ,  quorum  aUi  consilii  sunt, 
aUi  pr.-cccpti.   Primus  et  summus  est,  omnes 
ones,  omnesque  res  caducas  imilatione  et  amore 
Chrisli  reUnquerc  lam  affeclu  inlerno,  quam 
cfftctu  ct  opere  externo,  uti  fccerc  Apostoli,  et 
faciunt  reUgiosi.  Hic  gradus  est  consiUi,  non 
nnecepti.  Secundus  cst,  patientcr  fcrre  conas- 
rationem  bonorum  propter  Christum  ct  ortho- 
doxam  fidem,  quod  est  genus  quoddam  marty- 
rii;  qui  cnimtolUt  opes  ad  vitae  sustentationem 
necessarias,  tolUtipsam  vitam.  Hinc  multi  ho- 
(lie  CathoUci  sunt  in  Anglia  viri  divitcs  et  nobi- 
les,  qui  maUcnt  pati  mortcm,  quam  spohum 
honorum.  Durum  cnim  est  non  tantum  te,  sed 
el  fiUos,  omnesque  posteros  tuosprivare  hacre- 
ditate  avita,  ac  nohilitate  ct  prisco  stemmatc 
avorum,  omnesque  redigcre  ad  ignohilitatem, 
pauperlatem  et  manticam  :  sed  eo  gloriosiorcs 
sunt,  qui  id  pracstant  propter  Christum  :  quo- 
niam  ipsorum  est  regnum  coelorum.  Talcs  fuere 
Hebraci  convcrsi  ad  Christum,  qui  idcirco  a  Ju- 
djcis  spoliahantur  suis  honis,  quos  dilaudans 
Apostolus  :  Uainnam,  inquH,  bonoi-umvestroruin 
cum  gaudio  suscepistis,  cognoscentes  vos  habere 
ineliorem  et  manentem  substantiam.  Nolite  itaque 
amittere  confulentium ,  qua:  magnam  liabetremu- 
nerationem.  Patientia  enim  vobis  neccssaria  est , 
ut  voluntatcm  Dei  facientes ,  reportetis  promissio- 
ncm,  clc.  Hic  gradus  esi  pracccpli.  Tenemur 
enim  pro  Cl)risto  ct  Hdc  profundere  non  lantum 
opes,  sed  et  sanguincm  ac  viiam. 

Tcriius  paupcrtatis  gradus  est,  tolerare  pa- 
tienter  rapinam  honorum,  aut  aUam  injustitiam 
i\  poteniioribus  vel  lyrannis  iUatam,  uti  sacpe 
fit,  V.  g.  cum  quis  litem  justam  de  praediis ,  re- 
husve  sibi  dchitis,  aliudve  quidlibct,  quod  jurc 
suum  cst,  pcrdit  oh  polentiam  vcl  tyrannidem 
partis  adversae. 

Quarius  est,  opibus  a  Dco  datis  non  afTici,  scd 
affectu  eas  relinquerc,  ct  paratum  csse  ad  eas 
rcipsa  rclinquendum ,  cum  hoc  crit  ad  majorem 
Dei  gloriam.  In  hoc  gradu  fuit  Abraham,  dives 
censu,  sed  sensu  et  spirilu  pauper. 

Quintus  cst,  mallc  paucis  csse  contcntum  in 
loco,  ubi  melius  scrvias  Dco,  quam  abundare 
in  aUo,  uhi  plus  repcriasopum,  sedminus  pic- 
tatis.  Item  victu,  vestitu,  et  statu  mcdiocri  pO' 
Uus  gaudcre,  quammagnis  diviiiis,  ut  amplius 
Dco  scrvirc  qucas. 

Scxtus,  opes  hahcrc,  sed  cas  crogare  inpau- 
peres  ct  pios  usus ,  ctiam  subtralicndo  tibi  ne- 
cessaria. 

Scptimus,  mallc  cssc  paupercm,  quam  pcr 
injustitiam ,  irreligionem ,  vel  aliud  sccius  pa- 
rare  divilias,  uti  fecii  Tobias,  qui  moriturus 
hoc  documenlum  dedit  filio  c.  li.  vcrs.  ult.  NoU 
timere,  fiU  mi,  paupcrcm  quidcm  vitam  gcrimus, 
sed  niulla  hona  liahcbimus ,  si  timucriinus  Dcum. 
Ex  h\i  gradibus  sccuudus  cl  seplimus  prac- 


COMMENTARIA  IN  MATTiLEUil.   -Cap.  V.  119 

cepti  sunt,  primus  vero,  quartus  el  quinlus  suui 
consilii  :  denique  tertius  ct  sextus  nunc  prae- 
ceptisunt,  nunc  consiUi. 

Ouacrcs  secundo,  cur  Cln^istus  inter  bcaliiu- 
dines  EvangeUcas  primumlocum  assignatpau- 
pcrtati  spiritus?  Rcsp.  Ratio  a  priori  prima  esl, 
quodhaec  paupcrtas  evertat  et  opprimat  cupidi- 
talem,  quae  est  radix  ct  fons  omnis  peccati  et 
mali,  2.  lim.  6.  v.  10.  Quare  haec  paupertasho- 
minem  quasi  restituitstalui  innocentiic;  in  quo 
nihil  alicui  erat  proprium,  sed  omnia  singuU» 
communia.  Adami cnim  ct  posterorum ejus  totus 
erat  mundus ,  ut  ex  eo  Dcum  agnoscereut,  ama- 
rent,  laudarent,  semota  omni  proprietate ,  qua" 
cst  radix  cupiditatis,  rixarum  etlitium.  Inpai>- 
peribus  ergo,  Quod  superfluitas  tenuissimcs  pra- 
vitalis  inquinat ,  caminus  pauperlatis  purgat,  ail 
S.  Gregor.  liom.  /»0.  in  Evang. 

Secunda  ratio  est,  quod  haec  paupertas  Ubc- 
rct  hominem  a  mille  distractionibus,  curis  ct 
sollicitudinibus,  quas  offcrunt  opes,  opumque 
dcsiderium.  Quocirca  ipsacst  po?7H5  tranquiUus, 
palcestra ,  et  gymnasium  sapicntia; ,  ail  S.  Chry- 
sost.  hom.  ult.  in  Maltii.  Ipsa  enim  facit  homi- 
nem  expedilum,  ul  animum  a  terrenis  desidc- 
riis  liberum  tradat  studio,  orationi,  virtuti  tl 
aeternilati.  Hinc  sapienter  S.  Bern.  Noli,  ait, 
amare  bona,  quce  possessa  onerant ,  amalainqui- 
nant ,  amissacruciant.  Hucfacitilla  ratioS.  Grcg. 
liom.  32.  in  Evang.  quod  Nudi  cum  nudis  (dx- 
monibus)  luctari  dcbemus  :  nam  si  vestitus  quis- 
quam  cum  nudo  Uictatur,  citius  ad  terram  dejici- 
tur,  quia  liabet  unde  teneatur.  Quid  enim  sunt 
terrena  omnia,  nisi  qucedam  corporis  indumenla  '.' 
Qui  ergo  contra  diabolum  ad  certamcn  propcrat , 
vestimcnta  abjiciut,  ne  succumbat.  Nilul  in  koc 
mundo  amando  possideat ,  nuUas  rerum  labentium 
delectationcs  requirat,  ne  unde  ad  votitmrcgitur, 
ad  casum  inde  teneatur. 

Tertia,  quia  hajc  paupertas  facit,  ut  liomo 
omorem  suum  avocet  ah  omni  re  creata,  eum- 
que  totum  cum  omni  sua  spe  in  Deo  creatore 
tlefigat :  in  amore  aulem  Dei ,  pleno  et  perfecto 
consistit  summa  virtutis,  veraque  Imjus  viUt 
heatitudo.  Quocirca  de  S.  Francisco  scribit 
S.  Bonav.  incjus  vita,  cum  sacpc  a  fratribus  ro- 
garctur  qua^nam  virtus  praccipue  et  maxime 
nos  Christo  Domino  commendaret ,  gratosque 
faccret ,  cum  cum  inusiiato  quodam  aireclu  res- 
pondere  solilum,  pauperlatem  ;  eamenim  esse 
viam  salutis,  lumiilitalis  fomentum  ;  perfcctio- 
nis  radicem ,  et  ab  ea  multipliccs  fructus  cxis- 
tere,  quamquam  occuUos  et  paucissimis  cog- 
nitos. 

PaupcrspirituergoassiduecumDcoetCiiristo 
dissuavians,  dicit  :  Dominus  pars  ItcercdUatis 
mcct :  tu  cs  qui  restitues  licereditatcm  mcam  mihi. 
Ps.  15.  Et  :  Quid  enim  vuhi  est  in  coclo ,  ct  a  te 
quid  volui  supcr  tcrram?  Dcfccit  caro  mca  et  coi 
mcnm,Deu$  cordis  mci,  et  pars  mca  Dcusjn  atcr- 
num.  Psal.  72.  25.  Tu ,  Dominc ,  cs  pciagus  bo- 
norum  omnium,  unicusque  animac  me.x  thc- 
saurus.  Excule  ergo  a  me  pondus  omnium  tcr 


renorumdesideriorum,  utigne  amoris  tui  solius 
ardeam ,  et  diluvio  charitaiis  tu;e  peniius  ahsor- 
Ijcar.  Eia  honor  mcus,  gaudium  meuni,  sincera 
voluptas  mea,  Jesu,  taniam,  qu.Tso,  amoris  lui 
fiammam  in  penctralibus  cordis  nici  excita,  ul 
deinceps  nihil  sub  sole  cligam,  nihil  concupis- 
cam  prcctcr  ic.  0  Dominc  mi,  coelum,  terra,  et 


120 


COMMENTARIA  IN 


MATTILErJM.  Cap.  V. 

Idem  S.  Franciscus  In  rcnim  inopia  exul»ans, 
tanto  eam  spirilus  fcrvore  depracdicavit,  ut  e\ 
facie  ignis  emicare  videretur :  Hcbc  enim,  inqnit, 
est  virtus  de  ccclo  in  nos  influens,  qucs  nos  ita  ins- 
tituit  et  informat,  ut  terrena  cuncta  ultro  concul' 
cemus,  quceque  obices  omnes  b  medio  toltit,  quo 
liumana  mcns  cum  Domino  Deo  suo  liberrime  atque 
expeditissime  conjungatur.  Jhtc  est ,  quee  animam 
adliuc  in  terris  positam  facit  in  coclis  cum  Angelis 
conversari.  llcec  est,  qucB  Christum  in  cruceasso- 
ciat,  cum  Christo  in  tumulo  absconditur ,  cum  ipso 


omnia,  qu.x  in  his  conlinontur,  sine  tc  sint 
mihi  veUit  hybernum  gelicirtium.  Tu  solus  mc 
afficias,  solus  IsDtificcs,  tuisolius  amor  in  inli- 
mis  vivat  ot  ardoat,  ac  vivus  aiquc  ardens  pcr- 
manoat.  Possidcmcntcm  mcam,  o  summum  et 
incommutabile  bonum,  posside  eam,  ut  ipsa 
possideat  le.  ,  .      . 

Quarta ,  quia  ha3  bealiludmes  propric  u 
Christo  dicuntur  et  assignantur  Apostolis  ct  viris 
rehgiosis  ac  Apostolicis,  aspirantibus  ad  pcr- 
feciionem  sDque  ac  pra-dicalionem  Evangeli- 
cam  :  quia  cnim  Apostoli  totum  orbem  circuire,     resurgit,  et  cum  ipso  in  cccluni  ascendit.  Ilccc  est. 


ot  ubique  prscdicare  debebant  opes  regni  coelo 
rum,  hinc  pariter  debebant  ipsimet  esse  pau- 
peres  spiritu,  ut  cxpedili ,  tum  scrmone,  tura 
potius  vita  et  exemplo  proe  se  ferrent  contemp- 
tum  opum  tcrrae,  ne  Gentes  pxitarent  illos  per 
prajdicationem  qu?ererc  suas  bursas  polius, 
quam  animas ;  sed  viderent  cos  homines  esse 
ccelestes  et  divinos,  ac  regnum  coelorum,  quod 
ore  preedicabant ,  mente  possiderc. 

Plura  hac  de  re  dixi  Actor.  h.  32.  Vide  et  Cli- 
macum  gradu  17.  S.  Chrysost.  lib.  2.  contra  vi- 
tuperat.  vitse  monasticc-e,  Salmeronem  tom.  5. 
iract.  5.  et  Hier.  Platum  lib.  1.  de  Bono  status 
relig.  c.  9.  et  hb.  2.  c.  3. 

Hisce  de  causis  paupertatemhanc  spiritus  pri- 
mus  verbo  et  exemplo  docuit  Christus,  deinde 
B.  Virgo,  mox  Apostoli,  iiem  Essoei,  imo  omnes 
primi  Christiani,  de  quibus  ait  Luc.  Act.  h.  32. 
iVec  quisquameorum  quce  possidebat  aliquidsuum 
esse  dicebat,  sed  erant  illis  omnia  communia;  imo 
hoc  vovebant :  unde  Ananias  et  Saphira  hoc  vo- 
lum  violantes,  i»  S.  Petro  puniti  sunt  subita 
mortc.  Actor.  cap.  5. 

Hos  secuti  sunt  viri  el  Proclati  Apostolici, 
S.  Antonius,  S.  Augustinus,  S.  Basilius,  S.  Chrj- 
sostomus,  S.  Gregorius  Nazianzenus,  S.  Hiero- 
nymus,  S.  Gregorius  Magnus,  S.  Paula,  S.  Pau- 
linus,  S.  Gallicanus,S.  Alexius,quiraroinorbe 
exemplo  opes  amplissimas,  parentes  et  spon- 
samreliquit,  ut  pauperem  Chrislum  pauperet 
peregrinus  in  Syriam  sequeretur,  quasihospes 
terrae ,  et  civiscoeli;  ac  tandcm  in  domo  paterna 
incognitus,  quasi  mendicus  viveret  et  morere- 
tur,  factus  mundiludibrium,  imo  mundumdc- 
ludens  et  ludificans.  Posteriori  aevo  camdem 
paupertatem  amplexati  sunt ,  et  sui  ordinis 
alumnos  amplexari  docuerunt  S.  Benedictus, 
S.  Bernardus,  S.  Romualdus,  S.  Dominicus,  sed 
prcccipue  S.  Franciscus,  qui  hujus  paupertatis 
Evangelicae  dignitatem  profundissime  penetra- 
Tit  et  adamavit,  eamque  sui  Ordinis  fundamen- 
tum  constituit  :  unde  eam  in  omni  sermone 
nunc  matrem,  nunc  sponsam,  nunc  dominam 
appellabat,  sa^pe  etiam  reginam,  quod  in  Rege 
regum  Christo,  ejusque  Genitrice  adeo  luculen- 
ter  effulsisset.  Audi  quid  deea  suis  asseclis  san- 
ciat  in  Regula  c.  6.  Fralres  niliil  sibi  approprient , 
nec  domum,  nec  locum,  nec  aliquam  rem,  sed 
tanquam  peregrini  et  advence  in  lioc  secuLo ,  in 
■  paupertate  et  luimiUtate  Domino  famulantes ,  va- 
dant  pro  eleemosyna  confidenter.  ISec  oportet  eos 
verecundari,  quiaDominus  pro  nobis  se  fecit  pau- 
pereni  in  lioc  mundo.  Hcec  est  illa  celsitudo  allissi- 
mcE  paupertatis,  quce  vos  charissimo?  fratres  meos 
ft  ceredes  et  reges  regni  coelorum  instituit,  paupe- 
r^s  rebusfecit,  virtutibus  sublimavit.  Hctc  sit  por- 
tio  vestra,  qucB perducit  in  terramviventium.  Cui, 
dilectissimifratres,  totaliter  inhcerentes,  nihilaliud 
pro  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi  in  perpc- 
tuum  sub  ccelo  hnbcrc  vciais. 


quce  dotein  agilitatis  super  cccium  votandi  anima^ 
bus  ipsam  amantibus  etiam  in  liac  vita  concedit , 
cum  vercc  humilitatis  et  charitatis  alas  se  amanti- 
bus  impertiat.  Eamus  proinde  rogatum  Apostolo» 
sanctissimos ,  ut  hanc  gratiam  nobis  impetrent  a 
Domino  Jesa  Christo,  ut  ipse  paupertatis  forma  , 
et  observator  prcecipuus  eam  nobis  donare  digne^ 
fwr.  Ita  Waddingusin  Annal.  Minor.  annoChrist 
1216.  n.  16.  Hac  de  causa  S.  Franciscus,  uli  ini- 
tio  suae  conversionis  se  denudans,  omniaque 
cum  Ycstibus  patri  coram  Episcopo  resignans , 
vitam  religiosam  ct  pauperem  coepit;  sic  et 
eamdem  in  similinuditaleet  paupertatc  finivit: 
moriens  enim  se  vestibus  spolians,  nudum  in 
lerram   prostravit,  dicens  ;  Feci  quod  meum, 
quod  veslrumest,  Christus  vosedoceat.  Mox  socius 
ei  assistens,  Dei  inslinctu  praevidens  ejusmor- 
tem  et  paupertatis  sludium,  offerens  ei  chor- 
dam  cum  fcmoralibus  :  Ilcec  tibi,  ait,  tanquam 
pauperi  commodo,  et  tu  illa  suscipias  obedienticB 
sanctce  mandato,  qu.Te  cum  jubilo  excipiens,  vir 
sanctus  elatis  in  coelum  manibus  Christo  gra- 
lias  egit,  quod  exoneratus  ab  omnibus,  liber 
pergeret  ad  ipsum,  quodque  Christo  crucifixo, 
qui  nudus  incruce  pependit,  tam  in  vita,  quam 
in  morte  foret  conformis.  Quocirca  de  eo  ita 
scribit  S.  Bonav.  in  Vita  ejus  c.  7.  Sanctam  pau- 
pertatem  FilioDei  familiarem  considerans ,  et  jam 
quasi  toto  orbe  repuLsam,  eam  sic  studuit  sibi  cha- 
ritate  desponsare  perpetua,  quod  non  solum  pro 
ea  patrem  matremque  reLiquit ,  verum  etiam  qucB 
Ixabere  potuit  universa  dispersit.  Nemo  tam  auri^ 
quam  ipse  cupidus  paupertatis,  nec  tliesauri  cus- 
todicndi  solLicitior  ullus ,  quam  iste  hujus  Evange- 
licce  margaritce.  In  lioc  prcecipue  suus  offendebatm- 
aspectus,  si  quidquam  videret  in  fratribus,  quod 
paupertati  non  per  omnia  consonaret.  lievera  it 
principioreligionis  usque  admorlem  tunica,  chor- 
dula  et  femoratibus  dives,  iis  contentus  fuit.  Christ 
Jesii  paupertatem  et  Malris  frequenter  cum  la- 
ciymis  revocabat  ad  mentem  ,  et  fratribus  propo- 
nebat  in  sermone»  H.nec  fusius  de  S.  Franciscore- 
tuli,  quia  ipseunus  illuminatus,et  quasi  Seraph 
accensus  k  Deo,  intimimi  paupertatis  Evange- 
liCtC  sensum,  medullam  et  apicem  i  Christo 
hausit,  et  moribus  expressit. 

QiOMAM  iPSonrM  EST  BEGNUM  coELOntrM.  ]  Par 
enim  estet  congruum,  ut  amore  Christi  sper- 
nentibus  opes  regni  terreslris  ,  retribuantur 
opes  regni  coelestis;  ut,  qui  pauperes  sunt  in 
aere,  ditentur  in  aethere,  imo  et  regni  terrestris, 
quod  spernendo  obtinent,  illique  dominantur 
juxta  illud  Pauli :  Nil  habentes,  et  omnia  possi- 
dentes.  2.  Cor.  6.  Quocirca  Climacus  gradu  17. 
non  dubitat  asserere ,  pauperem  monachum 
dominum  esse  mundi,  et  quia  jactavit  in  Deum 
curam  suam,  possidere  per  fidem  omnes  gen- 
tes  in  servos.  Idemque  addit  pauperem  Dei  fa- 
mulum  Dullam  rem  amare  vitiose;  omnia  enim 


COUMENTARIA  IN  il 
nuac  )iabet,  aul  habcre  poiesi,  rcputai  quasi 
iionsint;  ct  si  iccederc  contingat,  acstimat  ut 
slcrcora,  Audi  S.  Bern.  serm.  21.  in  Cant.  Bcati 
paupercs  spirila,  qKoniam  ipsorum  est  regnum 
ccelorum.  Koncus  astimentsolaca^lestiapossidcre, 
quia  ea  sola  audiunt  in  promissione.  Possident  et 
terrena,  el  qaidcm  tanquam  niliil  habcnles ,  et 
omnia  possidcntcs,  co  pro  certo  magis  domini, 
quo  minus  cupidi.  Denique  fideli  liomini  tolusmun- 
dus  diviliarum  est.  Totus  plane,  quia  tam  pros- 
pcra,  quam  adversa  ipsius,  etque  omnia  serviunt 
ci  ct  cooperantur  in  bonum  :  ergo  avarus  terrena 
csurit  ut  mendicus,  fidclis  contcmnit  ut  dominui. 
Ilii  possidcndo  mendicat,  iste  contemnendo  servat. 
Causam  dat  S.  Clirysost.  liom.  57.  ad  pop.  quod 
Ucus  sit  paupcrum  oeconomus  :  Dco,  ait,  pas- 
ccnte  non  cst  opus  nos  esse  soUicitos.  F^am  qucm- 
admodum  si  rex  promiserit  quotidianum  victum 
cx  cellariis  suis  se  prccbiturum,  jam  in  fulurum 
confidis,  mullo  magis,  cum  Deus  prabcat,€t  om- 
niq  tibi  tanquam  cx  fonte  fluant,  convcnit  te  ab 
onini  cura  ct  sollicitudine  solutuvi  esse.  Si  autem 
pascit  omncm  camem,  multo  magis  sibi  dicatos. 
Quocirca  S.  Franciscus,  ut  ex  Tboma  1'isano, 
Oelano  et  aliis,  refcrt  Lucas  Waddingus  ,>n  An- 
iial.  Minor.  an.  Cluisli  1-210.  n.  60.  sui  ordinis 
fi'alrj,bus  dictilabat :  rauperiatcm  iwveritis ,  fra- 
ires  charissimi,  virtutum  esse  rcginam,  quia  in 
Jlege  regum  et  in  Regina  maire  ipsius  tam  prm- 
tanter  cjfulsit.  Paupcrtatem  scitotc,  fratrcs ,  spc- 
cialem  csse  viam  salulis,  tanquam  humilitatis  fo- 
incntum,  pcrfectionisque  radicem,  cujus  cst  fruc- 
tus  viultiplex,  sed  occullus.  Ha;cenim  cst  Evunge- 
lici  agri  thesaurus  absconditus,  pro  quo  cmcndo 
rendenda  suntomnia;  et  quce  vcncli  non  possunt , 
illias  comparatione  spernenda.  Et  inferius :  Prop- 
ter  quod  paupcrum  more  pauperculas  casulas  eri- 
gite-,  quas  non  habitare  debetis  ut  frroprias ,  scd 
ficut  pcrcgrini  et  advencB  alienas.  Leges  namqac 
peregrinorum  sunt,  sub  alieno  colligi  tccto,  sitirc 
adpatnam,  pacifice  pcrtransire.  Evangclica  ha:c 
paupertas  nostri  ordinis  cst  fundamentum  :  cui 
substrato  primarie  sic  omnis  structura  rcligionis 
innititur,  ut  ipsius  firmitalc  firmetur ,  et  evcrsione 
funditus  evertatur.  Quantum  itaque  fratres  decli- 
nabunt  d  pauperiale,  tantum  nuutdus  doclinabit 
abeis,  €t  quarent,  et  non  invenient.  Si  dcminam 
meam  puupertatcm  complexi  fucrint ,  viundus  eos 
nutriet,  quia  mundo  dati  sunt  ad  salutcm.  Com- 
mercium  est  intcr  mundum  ct  fratres.  Debent  enim 
ipsi  muudo  bonum  exemplum,  debet  cis  mundus 
provisioncm  ncccssariam ;  quando  autcm  ipsi  rc- 
traxerint  bonum  cxcmplum,  fide  mcnlita  rctrahct 
viundus  manumjustd  censurd.  Et  sanc  niagni  ei 
continui  instar  cst  miraculi,  vidcre  tot  religio- 
sos  et  roligiosasordinis  S.  Francisci  (sunt  facile 
totoorbe  dcclcs  ccnlena  millia  j  paupcrtatcm  pro- 
lessos,  sine  ccnsu,  sine  rediiu,  boneste  lanien 
et  commode  cx  fidelium  elcemosjnis  vivere : 
iiimiruni  liic  clucct  Dei  erga  suos  paupcres  pro- 
xidcnlia.  Hic  implctur  illud  l'sallis,  quod  sanc- 
tus  Franciscus  suis  profecluris  pro  viatico  da- 
bat:  Jacta  supcr  Dominum  curam  tuam ,  cl  ipse 
ta  enulriet.  Ps.  56.  22.  El  illud  :  Divitcs  cgucruut 
ct  esurierunt ,  inquircntcs  autcm  Dominum ,  non 
viinuentur  omni  bono.  Psal.  33.  Ilinc  in  Hispania 
Franciscano  cuipiam  nominc  sancti  Francisci 
petenti  eleemosynam,  inillus  audet  ncgarc,  sed 
omues  liberaliter  sua  ofTerunt.  Idem  faciunt  ali;e 
iialiones  Cbris!iana\  DcniqucS.  Aug.  serm.  28.  dc 
Vcrbis  Aposloli :  Fcticiias,  inquit,  magnaChri.- 

tUllNEL.    A   LAIMDE.    TOM.    Vlil. 


ATTILECM.  Cap.  V.  121 

tianorum,  quibus  datum  est,  ut  paupertatem  fa- 
ciant  irreliam  rcgni  ccciorum.  l\'on  tibi  dispUceai 
paupcrtas  tua :  nihil  ea  potest  dilius  inveniri.  Vi$ 
nosse  quam  locuplcs  sil?  ccetum  emit.  Quibus  thc- 
sauris  confci-ri  possit ,  quod  videamus  paupertati 
indultum  ?  Ut  ad  regnum  coclorum  veniret  dives , 
possessione  sua  obtinere  non  potest :  nunc  obtinet 
ut  contcmptd  pcrveniat. 

Nota :  Cbristus  non  dicit :  Ipsis  dabitur,\e\  ip- 
sorum  crit ;  sed  ipsorum  cst  in  j)racsenti  regnum 
coelorum,  q.  d.  Ex  liac  niea  piomissione  et  Dei 
(lecreto  ad  ipsos  pertinetregnumcffiioium,  ipsi 
iu  illud  plenum  jus  babent,  adeoque  de  co 
iiieundo  cerli  suni,  perinde  acsi  iiludjam  ma- 
iiibus  tcnerent,  et  in  illo  quasi  reges  regnareni, 
Adeo  cnim  firma  est  spes  jiromissorum  Dei,  ut 
l)cr  eam  fidcles  rem  ab  eo  piomissam  quasi 
manupreliendant,juxta  illudHcbr.  cap.  11.  v.  1. 
Fides  cst  substcmtia  rcrum  sperandarum ,  q.  d. 
Fides  est,  quic  facit  in  mentc  fidclis  subsistere 
bona  coelestia,  qu.-c  sperat:  adeo  enim  illa  ipsi 
assecurat,  ac  si  rcalilcr  ac  subslantialiicr  ipsi 
cxbiberct. 

Regnum  coei.orlm.]  Ila  vocatur  beaiiiudo  coe* 
lestis,  ubi  beati  cum  Dco  regnant  in  omni  feli- 
citate  et  gloria  per  omnem  oclernitalem.  Vox  reg- 
num  eignificat  :  Primo,  bonorum  omnium  in 
roelo  abundanliam.  Secundo,  honorum,  quibus 
beati  i»  S.  Trinitate  et  ab  Angelis  omnibus  bono- 
ranlur,  celsiludinem.  Terlio,  rcgalem  digniia- 
lem.  Rcati  enim  sunt  quasi  reges,  qui  dominan- 
iiir  non  uni  Ilispani.x,  vel  Asiic,  aul  toii  lerrac, 
^cd  ui.iverso  orbi,  lioc  est,  omnibus  ca-li  clc- 
mentis,  animalibus,  i)lanlis  et  mixtis,  adeoqiie 
ipsi  gebennac,  omnibusquc  damnalis  et  dacmo- 
iiibus  :  boc  rcgnum  enim  meruerunt  per  pau- 
|)ertatem  spiriius,  qua  dominati  sunt  omnibus 
mundi  bonis  et  cupidiiatibus ;  unde  ipsi  rcdimiii 
coronis  aureis,  jubilaiiles  perpetim  canunt 
f  bristo  :  Fccisti  nos  Dco  noslro  regnum  et  sacci'- 
(lolcs,  et  rcgnabimus  super  tcrram.  Apocal.  0.  10. 
Vide  ibi  dicta.  flcgnum  coclorum  crgo  cst  reg- 
niim  Dei :  quarc  bcali  idcm  possident  regnum, 
(juod  j)ossidctipse  Dcus,  in  coqiie  cum  ipso  ju- 
cundissime  ct  splondidissime  regnant  perpetim. 

/i.Beati  MrrEs,Qioxi.\M  irsi  rossiDEnixTTEnnAM.l 
l^TC  cst  sccunda  bealitudo  in  vulgata  Latina  ', 
quam  sequuntur  S.  Hicronymus,  Augustinus, 
eeterique  Lalini.  In  Craecis  vero  codicibus,  quos 
scquunlur  Syrus,  Ai'ai)icus,S.  Cbrysostomus  , 
Tbcopbylactus,  Eiitbyniiiis,  celerique  Gricci , 
jiaccest  tertia  bcatiluiio :  sccunda  eniminiisesl, 
Beati  qui  lugcnt. 

Congrue  pauperibus  spiritu  subjuguntur  mi- 
les,  quia  pauperes  et  bumilos  solent  csseniites, 
sicut  vice  versa  divitcs  ct  superbi  solent  esse 
impatieiUcs  et  rixosi :  vioinpc  ergo  et  cognatre 
virtutcs  sunt,  paupertas  et  mansuetudo  :  iinde 
vicinse  sunt  et  Hebrajae  voccs  >jy  (ihj,  id  ost, 
l^auper,  et  >jy  anau,  id  cst,  mansuetus.  Addit 
Cbromatius  :  Ilomo  non  potcrit  essc  viiiis ,  nisi 
prius  fucrit  pauper  spirilu.  Causam  subdil  :  Aon 
fit  viare  tranquillum ,  yiisi  ccssavcrint  renti  :  non 
cxtinguitur  ignis,  nisi  viateriam  inccndii  spina- 
rumque  sarmcnta  delra.veris  :  sic  nec  animus  erit 
viilis  ct  quietus,  nisi  quc^  e.vsuscitant  et  inflam- 
viant ,  fuerint  abdicata.  Porro  ?»i(/«,  ait  Cbro- 
inatiiis,  sunl  mansucti,  humiles,  vwdesti,  in  fide 
simpliccs ,  et  ad  ovmon  injuriam  palicntes ,  qui 
praccptis  Evangclicis  inslituti,  Dominictr  man- 
suetudinis  iinilantur  cxcmplum,  Mitcs  orgo  sunt, 

l(i 


^5-2  COMMENTAT^IA  IN  MA 

qui  iiupalioiilia; ,  iroc,  invidiae,  vindictao,  cde- 
risque  lurbidis  animi  moiibus  ct  perturbationi- 
bus  dominantur,  ut  nec  obmumiurcnt  Deo  ad- 
vcrsaimmittcnii,  ncc  proximis  injuriasinfcren- 
tibus  indignentur,  nec  ii  loedcntibus  vindictam 
cxpctant ,  scd  omnia  placidc  tolcrent  in  Dci  pro- 
\idenliom,  oninia  hssc  ordinantis  ad  suam  glo- 
riam  ct  ipsorum  salutem,  plane  se  rcsignantes 
ci  conquiesccutes;  quare  miti  bac  morum  sua- 
viiatc  omniimi  animos  sibi  conciliant. 

Ailudit  Chrislus  ad  illud  Davidis  Ps.  36.  11. 
Mansueti  autem  Imreditabunt  tei'ram,  et  delecta- 
buntur  in  mullitudine  pacis. 

Igitur  mansuetudo,  Primofacit  nos  gratos  Deo 
ci  bominibus.  Secundo,  similesChristo,quiait: 
Discitc  ii  me ,  quia  mitis  sum  et  humilis  corde. 
Mattli.  11.  Tcrtio  ,  aplos  ad  sapientiam  ct  hau- 
lienda  bona  ccclestia  :  horum  enim  capax  est 
cor  mansuctum,  placidum  et  tranquillum ,  juxta 
illudPs.  2^.  Diriget  mansuelos  injudicio ,  docebit 
miles  vias  suas. 

Porro  gradus  mansuetudinis,  cl  bealltudinis 
cam  consequcntis,  sunt:  Primo,  mansueto  cordc 
ct  ore  cum  omnibus  conversari.  Secundo,  iras 
aliorum  mansuelo  responso  frangcre.  Tcrtio, 
mansuelc  tolerare  injurias  et  rapinas  sibi  fac- 
tas.  Ouarto,in  iis  exultare.  Quinto,  sua  man- 
suetudine  et  bencficiis  vincere  inimici  ct  ira- 
cundi  malevolentiam,  eumque  sibi  conciUare , 
et  benevolum  amicumque  efliccre. 

Denique  causam ,  imo  plures  causas ,  cur  mi- 
tcs  sint  beati,  dat  Climacus  gradu  2Zi.  dum  ait : 
Mansuetudo  est  adjutrix  obedienticB ,  dux  religioscB 
societatis,  farentiam  frccnum,  irascentium  expul- 
trix ,  magistra  gaudii,  imitatrix  Cliristi,  ccelitum 
proprietas,  vinculum  et  nodus  dcemonum,  scutum 
adversus  amaritudinem  seu  anirni  acerbitatem.  In 
cordibus  mansuetorum  requiescet  Dominus.  Anima 
autem  turbulenta  nidus  estdiaboli.  Mites  liceredita- 
bunt  terram,  vel  potius  dominabuntur  terris,  fu- 
riosi  autem  exterminabuntur  d  terris  suis. 

QUONIAM  irsi  POSSIDEBUNT  TERRAM.]  GraCCC  z/v;- 

covi/j.->i<7o\j':i,  id  cst,  licereditate  possidebunt ,  utlegit 
S.  August.  Arab.  hcereditabunt.  Sy  vusjicereditatis 
jure  possessuri  sunt  tOTam.  Apposite  promittit 
Chrislus  mitibus  lerram,  quia  mites  soDpe  a  rixo- 
sis  bonis  terra3  spolianlur.  Hanc  injuriam  ergo 
hac  beatiludine  eis  sarcit  et  rcparat  hic  Chris- 
tus.  Al  quam  terram? 

Primo,  S.  Chrysost.  Eutbym.  Theopb.  ct  S.  Au- 
gust.  lib.  1.  de  Serm.  Domini  inmonte,  putant 
hlc  mitibus  promitti  terram  praesentem,  q.  d. 
Mundus  beatos  nuncupat  potentes  et  sui  vindi- 
ces,  qui  injuriam  sibi  illatam  retaliant,  imo  in 
duplum  ct  triplum  ulciscuntur  :  at  ego  bcatos 
dico  mites,  ac  injurioe  et  rapinae  palienies,  ul 
bona  terrae  sibi  eripi  mansuelc  tolerent :  quia 
licei  lales  saepe  h  mundo  opprimantur,  sacpe  ta- 
men,  Deo  dante,  stabiliter  et  quiete  sua  possi- 
dcnt;  si  non,  mansueto  totus  mundus  patria 
est ,  ci  fideli  totus  mundus  diviiiarum  esl.  Aliu- 
dlt  ad  Mosen,  qui  fuit  hominum  mitissimus , 
Numer.  12.  ac  sua  mansuetudine  Hebrajis  impc- 
travit  a  Deo  possessionem  lerra;  promissa:',  fac- 
lam  per  Josue.  Hic  sensus  verus  est,  sed  non 
plonus,  nec  adaequatus,  sed  saepe  fallit:  mites 
<'n1m  saepe  a  rixosis  exagitanlur,  bonisque  pri- 
vantur,  juxta  iilud : 

Pai  veniam  corvis,  vexat  ccnsura  coluniLas. 


rniMm.  Cap.  v. 

Adde  Mosen  Judaeis  promilt^rc  bona  tcrrcna; 
Christum  vcro  Chrisiianis  bona  coelcslia. 

Secundo,  ergomelius  ct  plenius  cinn  S.  Hie- 
ronymo  hic,  Mysscno  lij).  de  Bcatiiud.  orat.  2. 
S.  Basilioin  Psal.  33.  Cyrilloinc.  58.  Isaiae,  per 
lerram  accipe  coclum,  qtioe  vivcnlium  est  tcrra, 
cum  haec  uostra  sil  morientium,  juxia  illud 
Psal.  26.  Credovidere  bona  Domini  in  terra  viven- 
lium.  Et  Ps.  161.  V.  6.  Tues  spes  mea,  poi'tio  mea 
in  terra  viventium.  Et  Isaiae  c.  38.  11.  ISon  videbo 
Dominum  Deum  in  teiTa  viventium. 

Inccclo  crgo  terra  quajdamest,  at  non  crassa, 
opaca  etierreslris,  sed  subtilis,  lucida  et  coe- 
lestis,  Ibi  enim  est  paradisus  rosarum,  lilio- 
rum,  gemmarum,  omniumquc  deliciarum,  at 
non  terrestrium,  sed  coelesiiuni  ,  quae  mire 
oculos  sensusque  beatorum  oblectanl;  alioquin 
cnim  corpora  sensusque  beatorum,  qute  tam 
dura,  imo  marlyria  atrocia  passa  sunt  in  hac 
vita ,  carerent  meritis  suis  oblectamentis ,  so- 
la^que  animaj  et  mentes  eorum  essent  beatae, 
quod  est  absurdum.  Unde  S.  Joannes  vidit  Apoc 
c.  21.  et  22.  civitatem  coelestem  in  quadro  po- 
sitam,  et  fundamenta  ejus  consiructa  exjaspidn 
omnique  lapide  pretioso.  Vide  ibi  dicta.  Hinc  et 
Pythagorici,  ait  Clemens  Alex.  Ub.  5.  Stromat., 
coelum  vocant  ci-jriy^oo-jv.  ^  id  estterram  ex  adverso 
sitam,  vel  oppositam  terrae  nostrae.  Taceo  non- 
nullos  Philosopbos  censuisselunamet  stellas  in- 
liabitari;  in  luna  enim  esse  opacas  civitates 
vastasque  regiones  el  lerras,  quas  incolant  ho- 
mines  a  luna  lunares  dicii ,  leslc  Macrobio  lib.  1. 
in  Somnium  Scipionis,  ideoque  lunam  vocari 
retheream,  terram  vero  coelum  terreslre,  qnod 
Plato  quoque  recenset  in  Convivio. 

Singulis  ergo  hisce  beatis  et  beatiludinibus 
promiititur  regnum  coelorum,  sed  alio  semper 
nomine  et  titulo  ,  scilicel  pauperiiius  nomine 
regni,  mitibus  nomine  terrae,  quia  hi  saepe  fun- 
dis  suis  iu  terra  a  rixosis  et  potenlibus  spolian- 
tur,q.  d.  Tolerate,  o  mites,  haec  terrae  spolia, 
quia  vestrae  mansuetudini  et  tolerantiaj  rcpen- 
det  Deus  aliam  terram,  nonimamhanc  instabi- 
lem  ct  moljilem,  sed  supernam,  stabilem  ei 
coelestem.  Ipsa  ergo  bcatitndo  consistensin  vi- 
sione,  fruilione  elpossessione  Dei  vocatur  terra, 
tum  ob  slabilitatem,  erit  enim  perennis  ct  a^ter- 
na;  tum  quia  repraesentata  fuit  ipsa  per  para- 
disum  terrestrem ,  et  per  lerram  promissam 
Judaeis.  Ita  Salmeron.  Mites  ergo  pacifice  possi- 
dcntura  Deo,  quia  ei  in  nullo  resistunt ;  hinc 
vicissim  in  coelesti  gloria  eum  possidcbunt.  Nam, 
ut  aitS.  August.  deSalutaribus  documentis  c.  10. 
lom.  k.  NuUius  erit  possessio  Dei,  nisi  ejus,  quem 
prius  ipse  possecle>'it. 

Rursum  per  terram  proprie  accipe  terram  no- 
vam,  de  qua  dicilur :  Ecce  ego  creo  ccetos  novos  et 
terram  novam.  Isaiae  65.  17.  Apoc.  21. 1.  et  2.  Petr. 
3.  13.  sivcorbem  terrae  futurum,  quem  Aposto- 
lus  Hebr.  2.  5.  ait,  post  judicium  generale  sub- 
jiciendum  Christo  quasi  haeredi,  acconsequen- 
ter  mansuetis  ejus  cohaeredibus  :  post  judicjum 
enim  mundus  toius,  puta  coelum  et  terra,  inno- 
vabuntur  et  glorificabuntur ,  ac  subjicientur 
Christo,  ejusqueSanctis. 

Festive  quidam  vir  sanctus  ,  ait  Salmeron. 
dixit :  Humilibus  \latur  cc^lum ,  mitibus  terra  : 
quid  superest  superbis  et  crudelibus ,  nisi  inferna- 
lis  miseria? 


COMMENTAUIA  IN 

M)sli(ieS.  hevn.  serm.  1.  in  festooinniumSanc- 
torum  ,  per  lcrram  accipit  corpus  aui  cor  , 
quodpossidet  anima  lioniinis  mansucli  rcf^Miuiis 
»uper  carnis  molus  ,  tt  omniljus  suis  menjbris 
per  mansnetudiri(!m  imperans. 

Anagogice  S.  Ililar.  et  S.  Ambros.  Post  resur- 
rectionem  ,  inquiunl ,  miiis  incipiet  possiderc 
terram  ,  id  est  corpus  suum  per  gloriam  ,  ac 
ronsequenterquodammodoetcorpus  Clirisli  per 
configurationem  et  fruitionem  :  Millbus  ,  ait 
llilarius  ,  terrcb  hceredUulcm  poUicelur  ,  Id  est , 
rjus  corporis ,  quod  Dominus  assumpsil  liubita- 
culum :  el  quia  per  munsuetudinem  mentis  nostra; 
Cliristus  hubitaverit  in  nobis  :  nos  quoque  gloriu 
filorificali  ejus  corporis  vestimur.  Et  S.  Leo  serm. 
in  festo  omniuin  Sanclorum  :  Terra  ,  inquit , 
promissa  mitibus,  et  in  possessionem  danda  man- 
suelis  ,  caro  Sanctorum  est  ,  quce  ob  humilitatis 
meritum  felici  resurreclione  mulabitur  ,  et  im~ 
morlalitutis  gloria  vestietur  ;  in  nullo  jam  spi- 
ritui  futura  contraria  ,  et  cum  volunlate  animi , 
pcrfccKe  unitatis  habitura  consensum.  Et  posl 
nonnuila  :  Possidebunt  eniinillum  mites  pace  per- 
petua  ,  et  nihil  unquam  de  eorumjure  minuetur , 
rum  corruptibile  hoc  induerit  incorruptionem  ,  et 
•mortule  hoc  induerit  immortulilatem  ,  ut  peri- 
culum  vertatur  in  pramium  ;  et  quod  fuil  oneri , 
sit  honori. 

Symbol.  mites  possidenl  lerram  ,  id  csl  Iic- 
minum  ,  c|ui  terreni  sunt ,  corda  ;  nam  pcr 
mansuetudinem  ea  sibi  conciliaiit ,  et  quasi 
obligant,  ut  ea  possidere  videanlur,  juxla  illud 
Eccli.  3.  19.  Fili  in  mansucludine  opera  tuu  pcr- 
fice  ,  ct  super  gloriani  hominum  diligeris.  Vide 
ibidicta.  Unde  S,  Cbrys.  bom.58.  in  Canes.Mhil, 
inquit  ,  mansuetudine  est  violchtius.  ISum  sicut 
rogum  ,  cum  valdc  accendilur  ,  aqua  injecta 
restinguit  :  sic  et  animum  caminomagis  cxardes- 
centem  ,  verbum  cum  mansueludinc  prolatum  cx- 
tinguit.  Vide  eumdem  liomil.  29.  ad  populum. 
Quare  mansueli  possident  tcrrani,  quia  tot  ba- 
bent  fundos  ,  quot  sunt  corda  bominum  ,  pia:- 
Rcrtim  amaniiiim  Evangolicam  mansueludinem, 
qui  illis  ,  licet  ;exu!ibiis  ,  hairedilale  sua  spo- 
liatis  alimenta  minislrcnl. 

Denique  modus  consequcndimansucludincm 
cst :  Primo  ,  si  ejus  dignitalem  et  ulilitatcm  , 
irae  vero  indigniiatem  et  damna  sa'pe  meditcris. 
Secundo  ,  si  iralus  nil  dicas  vcl  agas  ,  doncc 
iram  In  corde  sedaveris.  Unde  Clemens  Alex. 
lib.  5.  Stromat.  refcrt  Atbenodorum  Iioc  consi- 
lium  dedisse  Auguslo  Ca^sari ,  ut  iratus  nil  di- 
ccret  aut  facerct ,  priusquam2i.  littcras  Alpba- 
bcti  secum  pcrcurrissct.  Tertio  ,  si  animo  sis 
rxcelso  :  Princeps  ,  ait  illc  ,  supcrior  est  omni 
injuria.  Quocirca  Augustus  Caisar  obtrectan- 
lium  sibi  linguas  sperncbat ,  diciitans  ,  in  li- 
bera  civitale  liberas  oporlcre  esse  linguas.  Quar- 
to,  si  cogites  exempla  miiium  ut  imitcris  ,  ac 
praisertim  cxemplum  Cbristi  crucifixi ,  de  quo 
pracdixil  Isaias  cap,  53.  Sicut  ovis  ad  occisioncm 
4ucetur  ,  ct  quasi  agnus  coram  tondcnte  sc  ob- 
mutcscet.  Et  Jcicm.  c.  11.  19.  El  cgoquasi  agnus 
mansuctus  ,  qui  portatur  ad  victimam  ,  ct  non 
cognovi.  Ita  S.  Elzcarius  Comcs  Arriani  .  onnics 
injurias  sibi  illalas  ,  mcdiiatione  ct  imitalione 
passionis  ct  mansuctudinis  Cbrisli  superabat  , 
adco  ut  viderctur  csse  «-aS.;;  cl  insensibilis  ,  ut 
babel  ejus  viia. 

5.  Beati  qui  lugent  (  Arabicus  :  Ticati  tris- 
tci),  QvoMAM  ipsi  co>sOLACU>Tnn.  J  Qui  lugrn! , 


MATTH.EUM.  Cap.  V.  l-2.'5 

non  carne  ,  sed  spiritu  :  tg  enim  spiritu  ex  v.  3, 
in  omnibus  his  bealitudinibus  est  repetendum, 
IJeati  enim  suiit,  qui  lugcnt  ob  amissioneni  noii 
opum,  parentum  ,  amicorum,  sed  rerum  si>i- 
rilualium.  Sanctus  ergo  hlc  luctus  accipitur  ; 
opponilur  enim  ridentibus  ,  et  gaudio,  omni- 
(juc  mundana  prosperitate  difiluentibus,  quibus 
ut  beatis  mundus  applaudit,  Christus  vero  lue 
intentat,  Luc.  cap.  6.  25.  ya:,  inqiiit,  quiridelis 
nunc,  quiu  lugebitis  etflebitis.  Alludit  ad]sai;e6.5. 
16.  Ecce  servi  mei  comcdent  ,  et  vos  esurietis. 
Ecce  servi  mei  bibent ,  et  vos  sitictis.  Ecce  servi 
mei  Uetabuntur  ,  et  vos  confundemini.  Ecce  servi 
mei  laudabunt  prce  exuUalione  cordis  ,  et  vos 
clamabitis  pra;  dolore  cordis  ,  et  prce  contritione 
spiritus  uUdabitis. 

Porro  bic  luctus  suos  habet  gradus  ,  uti  el 
ceterae  beatiiudines  :  beati  crgo  bic  dicuntur 
lugentes  ,  qui  adversitates  lugubres  a  Deo  im- 
missas  ,  aut  permissas  patienler  tolerant.  Iia 
Nyssen,  de  Beatitud.  et  S.  Aug.  1.  1.  dc  Serm. 
Domini  in  montc.  Beatiores  sunt  ,  qui  sua  aut 
aliena  peccata  Ingent  et  defient.  Ita  SS.  Cliry- 
sost.  Ambros.  Hilar,  et  Hieron.  Bcatissimi  vero 
sunt  ,  qui  prac  dolore  lucla;  assiduae  ,  quam 
cum  carne  et  concupiscentia  gerunt ,  prteque 
desiderio  cffilestis  patrife  ,  ac  pivcserlim  pra- 
amore  Dei  et  Cbristi,  quo  perpetim  frni  snmine 
exoptant ,  lugent  suum  hoc  in  corpore  ct  terra 
exilium.  Ita  Nyssen.  Jansen.  ct  alii,  Sic  lugebat 
Paulus,  Aicens : Infeler  ego  homo,  qaismeUbcruhit 
de  corpore  mortis  hujus  ?  Roin.  7.  Et  :  Cupio  dis- 
solvi,  et  esse  cum  Christo.  Pbilipp,  1,  23.  Vide  ibi 
dicta.  In  luctu  hoc  excelluit  S.  Epbrem  ,  qui  in 
omnibussuisscriptisluget,  sanctumque  luctuni 
et  compunctionem  legenli  aspirat,  S.  Macarius, 
ut  babet  ejus  vita,  suis  dictitabat  :  Ploremus  , 
fratres  ,  et  producunt  oculi  nostri  lacrymas  , 
antcquam  eamus  hinc  ,  ubi  Uicrymct  noslru  cor- 
pora  comburunt.  Et  flevcrunt  omncs.  Laciyma- 
enini  hic  lavant ,  post  moiiem  urunL 

Qlomam  ipsi  coNsOLARiNxrR.  ]  Tum  sape  in 
hac  vita  ,  lum  semper  in  futura  ,  iibi  erit ,  ui 
ait  Isai.  c  35. 10.  Lcetitia  sempitcrna  supcr  caput 
corum  :  gaudium  ct  exuUutionevi  obtinehunt  ,rt 
fugiet  dolor  et  gemitus.  Sane  compnnctio  ipsa 
mire  menlem  compuncii  solatur  ,  pascit  et  re- 
ficit:et  si  est  gaiKlinm  sinci.i('.m  in  mnndo ,  est 
in  mente  compuncta.  Expcrire  ,  et  gustabis  : 
Cor  ,  quod  norit  amaritudincm  animct  suct  ,  in 
gaudio  ejus  non  miscebitur  exti-ancus  ,  ait  Sa- 
piens  Prov.  \h.  10.  Vide  ibi  dicta.  Huc  alludens 
S.  Hieron.  describens  ol)itum  S.  PauKT ,  lugen- 
tis  instar  poinitentis ,  exclamat  :  O  bcata  rerum 
commutalio  !  flevit ,  ut  semper  rideret  :  despexir 
lacus  contritos  ,  ut  fontcm  Dominum  reperiret  : 
vestita  ciUcio  est  ,  ut  nunc  albis  vestimentis  utc- 
retur  ,  et  diceret :  Scidisti  saccum  meum  ,  ct  in- 
duisti  mc  latilia.  Cinerem  sicut  paneni  mancUica- 
bat ,  et  potioncm  cum  fletu  misccbut  ,  diccns  : 
Vuerunl  vnhi  lacrymct  mect  pancs  cUe  ac  nocte  , 
ut  in  cttcrnum  pane  Angclorum  vesceretur  ,  tt 
cancrct  :  Gustate  et  vidcte  ,  quoniam  suavis  cst 
Dominus. 

Deati  ori  ESrRlUXT  etsituxt  jvstitiam  ,  QVO- 
MAM  irsi  SATi  RAiuxTi  n,  ]  Lucas  cap,  C.  omillil 
t6  Jiistiliam.  Sic  cnim  babet  :  Bcali  qui  nunc  esu- 
7itis  ,  quia  saturubimini  ;  quarc  vidclur  loqui 
dc  corporaH  esnrie  ,  scd  qua  ex  spirilali  oritnr , 
autccrtead  eam  dirigitur,  uii  explicatMattbaeu»;, 
qui  in  vcrbis  Cbristi  rcccnbcndis  cst  fusior  cl 


1-2.':  C01!MENTAI\1A  IN  M.' 

plcnior  ,   uli  Lucas  in  faciis  cjusdem.  Sensus 
ergo  est ,  q.  d.  Bcati  qui  esuriunt  cibum  et  po- 
tum  ,  sed  sinricu  { hoc  cnim  repclendum  est  cx 
V.  3. ),  id  est ,  non  carnali  necessitale,  sed  vir- 
tute  spiritnali ,  requc  ac  spirituali  finc  ct  inten- 
tione  ,  quia  scilicct  csuriuni  ct  sitiunt  justi- 
tiam  ;   nam  pcr  csuricm  et  siiim  acquirere  , 
vel  augcrc  volunt  in  sc  ct  in  proximis  justitiam. 
Unde  Maldonat.  Tojustitiam  exponit  propterjus- 
titiam.  Ilinc  Lucas  c.  6.  v.  25.  hos  csurientes 
opponit  saiuris  ,   scilicct  vino  et  dcliciis  :  Fce  , 
inquit ,  vobis,  qui  saturati  estis  ,  quia  esurietis  , 
q,  d.  Mundus  bcatos  praedicat  saturos,  cgo  vcro 
esurientes ,  sed  jusiitiam ,  avidosquc  ,  ut  eani 
consequantur  ct  augeant,  ctiam  pcr  esuriem  , 
sitim,  aliasquecarnismacerationes,  vel  spontc 
assumptas  ,  vel  aliunde  illatas ,  ut  innuit  Lu- 
cas  c.  (3.  v.  21.  Ita  S.  Hieronymus  ,  Ambrosius^ 
Augustinus,  Hilaritis  ,  Nyssenus  ,  Euthymius, 
Theophyl.  et  alii.  Sic  esurics  ,  sive  fames,  non 
corporalis  ,  sed  spiritalis  intelligitur  Amos  8. 
V.  11.  cum  ait :  Ecce  dies  veniunt ,  dicit  Dominus, 
et  mittam  famem  in  terram  ,   non  famem  panis  , 
nec  sitim  aqucB  ,    sed  audiendi  verbum,  Domini. 
Et  Eccli.  2^1.  29.  Qui  edunt  me,   adhuc  esurient  , 
et  qui  bibunl  me  ,  adhuc  sitient.  Ad  quoD  ioca  al- 
ludit  hic  Christus. 

Primus  ergo  gradus  hujus  bcatiludinis  esu- 
riendi  ef  sitiendi  est ,  csuriem  ct  famem  ortani 
cx  publica  vcl  privata  ciborum  inopia  patienter 
tolerare  :  secundus  ,  esurire  et  sitire  ,  jeju- 
nando  sponte  ,  ut  pcr  jcjunium  carnem  domcs, 
pro  peccalis  satisfacias  ,  tibiquc  vel  proximis 
Dei  gratiam  impctres  :  tertius,  pro  fide  Christi 
pati  carceres  ,  et  in  iis  famem  sitimque  ,  imo 
fame  enecari  ,  uti  nonnullis  martyribus  conii- 
git :  quartus  ,  esurire  et  sitire  justiiiam  ,  om- 
nisque  virtutis  augmentum.  Undc  S.  Leo  scrm. 
In  festo  omnium  Sanctorum  :  Nihil ,  ait ,  aliud 
est  diligere  Deum  ,   quam  amare  justitiam. 

Porro  distinguiiur  esuries  justitioD  al)  ejusdem 
siti  ,  quasi  impcrfcctum  a  pcrfeclo  :  esuries 
cnim  diflTicilius  expletur,  sitisfaciliuset  jucun- 
dius.  Audi  S.  Bern.  serm.  2.  dc  Annunt.  Verum- 
tamen  ,  inquit ,  donec  sapit  tibi  veritas  ,  non 
sine  difficultate  et  interiora  trajicitur.  Ubi  vero 
cce.peris  in  ea  obicctari ,  jam  non  cibus ,  sed  potus 
est ,  et  sine  difficuLiate  intrat  in  animam  ,  quo 
videlicet  spirituatis  cibus  inteUigentia;  pota  sa- 
pienticB  digcratur ,  ne  ipsius  interioris  hominis 
arlubus ,  id  est  affectibus  siccitate  laborantibus  , 
oneri  magis  sit  quain  utilitati. 

JusTiTiAM.  J  Primo  ,  justitia  hic  accipi  potesi 
pro  speciali  virlute  ,  quae  cuique  jus  suum  tri- 
huit  ,  q.  d.  Beati  sunt,  qui  esuriunt  justitiam, 
hoc  est ,  qui  avide  exoptant  ut  justitia  ,  quoj 
terrena  quasi  descruit,  (  juxta  illud  Ovid.  1. 
Meiam. 

•— Et  virgo  cccdc  madciilcs 

Ullima  Cffilcslum  terras  Aslrsa  rcli'ju!t  ) 

et.in  coelum  fugit ,  in  terram  redeat ,  ac  in 
toto  orbe  dominetur  ,  et  jus  suum  tiR.Lur. 
Tales  sunt ,  qui  a  tyrannis  vel  potentiJjUs  injuste 
afllicti  desiderant ,  inquit  Rupertus  ,  jus  suum 
sibi  reddi ,  uti  viduo)  ct  orphani  oppressi  unice 
desiderant  :  item  qui  vidcntes  alios  injuste  ab 
aliis  vexari ,  ex  zelo  juslitia)  optant  cos  ab  hac 
injuslitia  liberari ,  et  injustos  puniri.  Nam  ut 
ait  Aristot.  5.  Elhic.  Neque  Hesperus  ,  neque  sol 
ila  lucet  ut  justitia.  Et  Cicero  lib.  2.  de  Offic.  : 
Tunta  est  vis  justitice  ,    ut  nc  itli  quidem  ,    qui 


\TTH/EUM.  Cap.  V. 

mateficio  et  scelcre  pascuntur  ,  in  co  sine  atiqua 
justiticc  particula  vivere  possint  ,  uti  fieri  vide- 
mus  in  militibus  suo  principi  rcbcllaniibus,  qui 
ut  jianc  rcbellionem  tueantur,  rigidam  inter  se 
excrccnt  justitiam. 

Secundoet  plcnius  ,  justitiam  hlc  accipe  proul 
generalis  est  virtus  ;  imo  complexio  omnium 
virtutum  :  hanc  cnim  non  simpliciter  vellc  , 
sed  assidue  esurire  ,  et  ardenter  concupiscerc 
debemus  ,  ut  iis  mentem  impleamus  :  Non  suf- 
ficit ,  ait  S.  Hieron.  velle  justitiam  ,  sed  esurire , 
ut  per  hanc  famem  numqua^n  nos  satisjustos  esse 
credamus  ,  sed  scmper  justiticc  opera  esurire  in- 
tetligamus. 

Audi  S.  Bern.  cp.  253.  ad  Garinum  ,  incxple- 
bile  in  justo  proficicndi  dcsiderium  explican- 
tem  :  JSumquam  justas  arbilratur  sc  comprehen- 
disse ,  numquam  dicit  satisest ,  sed  semper  esurit 
sititque  Justiliam  ,  ita  ut  si  scmper  viveret  ,  sem- 
per ,  quantum  in  se  est ,  juslior  esse  contenderet' , 
semper  de  bono  in  melius  proficere  totis  viribus  co- 
naretur  ;  non  enim  ad  annum  vet  ad  tenipus  , 
instar  mercenarii ,  sed  in  ccternum  divino  seman- 
cipat  famulatui.  Et  post  nonnulla  :  Iiaque  inde- 
fessum  proficiendi  studium,  et  Jugis  conatus  ad 
perfectionem  perfectio  reputatur.  Quod  si  studere 
perfectioni  esse  perfectum  est ,  profecto  notle  pro- 
ficere,  deficere  est.  Ubi  crgo  sunt  ,  qui  dicere  so- 
lent ,  sufficit  nobis  ,  notumus  esse  meliores  quam 
patres  nostri  ?  O  monache  !  non  vis  proficere  ? 
non  vis  ergo  dcficere  ?  nequaquani.  Quid  ergo  ? 
Sic  mihi ,  inquis  ,  vivere  volo  ,  et  manere  in  quo 
perveni ,  nec  pejor  fieri  patior ,  nec  melior  cupio  : 
lloc  ergo  vis  ,  quod  esse  non  potest.  Quid  enim 
slat  in  hoc  seculo  ?  Probat  exemplo  Christi  , 
qui  pertransiit  bencfaciendo  ct  sancindo  omnes. 
Perlransiit  ergo  sicut  non  infructuose ,  ita  non 
remisse  ,  non  pigre  ,  non  lento  gressu,  sed  quem- 
admodum  item  de  eo  scriptum  est  :  Exuttavit  ut 
gigas  ad  currendani  viam. 

Denique  concludii  per  scalam  Jacob  :  Vidit , 
inquit ,  sccdam  Jacob  ,  et  in  scata  Angelos  ,  ubi 
nuttus  residens  ,  nullus  subsistens  apparuit ,  scd 
vel  ascendere ,  vel  descendere  videbantur  universi, 
quatenus  pcdani  daretur  intelligi,  inter  profectum 
et  defectum  in  hoc  stalu  mortaUs  vitcB  nihil  mc- 
dium  inveniri,  sed  quomodo  ipsum  corpus  nostrum 
continue  aut  crescere  constat ,  aut  decrescere;  sic 
necesse  sit  spiritum  aut  proficere  semper ,  aut  de- 
ficere.  Pr£eclare  S.  August.  tract.  U.  in  epist. 
S.  Joan.  :  Tota  viia  boni  Christiani,  ait,  sanctum 
desiderium  est ;  ut  cat  devirtutc  in  virtutem ,  ul 
insatiabiliter  opera  virtutum  siliat ,  ut  occasio- 
nes  inserviendi  Dco  ardenter  ubicumque  et  un- 
decumque  captct. 

Mystice  esuriuntet  sitiuntjustiiiam,  qui  esu- 
riunt  sitiuntquc  Christum  ,  ut  toto  amore  el 
spiritu  illi  jungantur  ,  juxta  iliud  :  Qui  adhccret 
Domino  ,  unus  spirilus  est.  1.  Cor.  6.  Christus 
enini  factus  est  nobis  a  Deo  sapientia  ,  sancti- 
ficalio,  ct  redcmptio;  ita  Nysscn.  de  Beatitud. 
S.  August.  ep.  85.  ad  Consentium  sub  finem ,  et 
S.  Bern.  ep.  190.  post  medium. 

QuoMAM  ipsi  SATURABUNTUR.  ]  Tum  quia  ipsa 
spiritus  esuries  ipsummet  pascit  et  saturat ; 
juxta  illud  : 

Ipsa  sibi  virtus  sola  est  puicherrima  merces. 

Tum  quia  Deus  desiderantibus  gratiam  suam  , 
ejusque  augmenta  ,  liberaliter  illa  ofTcrt ,  qu.x' 
ignavis  el  oscilantibus  ncgat :  tum  quia  in  ccelo 


COMMENTARIA  IN 

adimplcbit  omncm  corum  esuricm  pcr  feliciia- 
tem  et  gloriam.  Nam  ut  ait  S.  Bcrn.  ep.  253. 
Sempiterna  esuries  scmpiternam  meretur  refec~ 
tionem.  Unde  Christus  :  Ego  ,  inquit ,  dispono 
vobis  sicut  disposuit  milU  Pater  meus  regnum  ,  ut 
edatis  et  bibatis  super  mensam  meam  in  regno 
meo.  Lucjc  22.  29. 

Hoc  adcpla  cst  S.  Paula ,  dc  qua  ita  scril  it 
S.  Hieron.  in  cjus  cpilapliio  :  Saturatur  ,  quia 
csurivit ,  et  IfBta  decantat  :  Sicut  audivimus ,  ita 
et  vidimus  in  civitatc  Domini  virtutum,  incivitate 
Dei  nostri  :  6  beata  rerum  commutatio  !  flcvit , 
liC  semper  rideret  :  despexit  lacus  contritos  ,  ut 
fontem  Dominum  reperiret :  veslita  cilicio  est ,  ut 
nunc  albis  vcstimentis  uteretur  ,  et  dicerct  :  Sci- 
disti  saccum  meum  ,  et  induisti  me  ketitia.  Cinc- 
rem  sicut  pancni  manduccdyat ,  ct  potioncni  saam 
cum  fletu  misccbat  ,  dicens  :  Fuerunt  mihi  la- 
crymce  mem  panes  die  ac  nocte  ,  ut  in  ctternum 
pane  Angciorum  vesceretur  et  canerct  :  Gustate 
et  vidcte  ,  quoniam  suavis  cst  Dominus. 

7.  Beati  MisEniconoES  ,  qiomvvi  ipsi  miseri- 
CORDiAM  co^sEQUENTUR.  ]  JuslilitX  juHgit  miscri- 
cordiam  ,  quia  omne  opus  viriutis  vel  est  dc- 
bitum  ,  et  cst  justitia  ;  vel  cst  indebilum,  gra- 
tuitumquc,  et  est  misericordia,  et  quia  miscri- 
cordia  justitiam  tempcrat  et  dulcorat.  Mundani 
beatos  icstimant,  qui  pauca  dant,  scd  multa  re- 
cipiunt ,  itaqueopes  coaccrvant,  scscque  ditant: 
atChristi  dognia  paradoxum  ,  sed  verissimum 
est  :  Beatius  est  magis  dare ,  quam  accipere  , 
Actor.  20.  35.  ubi  multas  bcaiitudinis  hujus 
causas  rcccnsui,  ac  in  primis  illam  :  Quoniani 
ipsimiscricordiani  conscquentur.  Par  cnimcst  lcgo 
lalionis ,  ut  misericordiam  facienti  fiat  vicissim 
misericordia  :  quod  cnim  paupcri  fit ,  hoc  sibi 
factum  Cliristus  tcstimat  :  quarc  cur  in  die  ju- 
dicii  clcctos  ccclo  sit  adjudicalurus,  et  rcprobos 
gehennac,  non  aliam  causam  afTort  Matih.  25. 
quam  quod  illi  in  sc,  id  cst  paupcrcs  suos  fuc- 
rint  miscricordcs  ,  hi  vero  immiscricordcs. 
Misericordia  crgo  miscricordi  hic  promittitur  , 
et  promissa  priostatur  a  Christo  ,  lum  soopc  in 
hac  vita ,  lum  scmpcr  in  futura.  Bcalitudo  cnc- 
lestis  igitur,  quam  paupcribus  promisit  nomin^; 
rcgni  coclorum  ,  ab  eodcm  miscricordibus  pro- 
mittitur  nominc  miscricordioc  ,  quia  ,  ut  ait 
Apostolus,  vita  iXtcrna  est  gratia.  Hom.  cap.G. 
v.  23.  tum  quia  gratis  eam  promisit  Dcus  beni; 
operanlibus  elelcemosynariis;tum  quia  iniliuni 
boni  opcris  et  mcriti  est  gralia  :  hocc  cnini  nos 
praevenit  et  excitat  ad  opus  bonum  ,  illi(|uc  di- 
vinam  digniiatcm  ct  vim  mercndi  tribuit.  Viia 
jcterna  ,  ait  S.  Augustinus  dc  Corrept.  et  Gri^lia 
cap.  13.  est  gralia  pro  gratia  ,  id  cst ,  pro  his 
mcritis  ,  qua;  contulit  gratia  ,  juxta  illud  Ps.  102. 
Qui  coronat  tc  in  miscricordia  et  miscrationibus. 
Undc  Syrus  vcrlit :  Beati  miscricordcs  ,  quoniam 
super  ipsos  crunt  misericordia; ;  quasi  dicat  :  Mi- 
sericordi  retribuctur  miscricordia  ,  non  una  , 
sed  multiT.  Dcus  cnini  ab  co  non  vult  vinci,  scd 
cum  vinccrc  sua  libcralitalc.  Unde  primo ,  mi- 
scricordibus  pocnitentiam  inspirat ,  et  pcr  ean» 
pcccata  rcmitiit,  juxta  illud  Danicl.  ^i.  2/i.  Pcc- 
cata  tua  clrcnwsynis  rcdinic,  ct  iniqtiitafcs  tuas 
viiscj-icordiis  paupcrum.  Sccundo  ,  graliam  frc- 
qucntcm  ct  copiosam  eis  aspirat ,  per  quam 
multa  bona  opcra  conquirant.  Terlio  ,  proplcr 
oa  confcrt  cis  vitam  ct  gloriam  icternam  ,  qu.c 
summa  est  gratia  ,  ideoque  nomine  miscricor- 
Ui;e  hlc  significatur.  Nam,  ut  ait  S.  Augustinus 


MATTH/F.UM.  Cap.  V.  i;5 

cpist.  105  :  Dum  Dcus  coronat  mcrita  nostra  , 
vihil  atiud  coronat  ,  quam  munera  ;  quia  omne 
meritum  nosiruni  innobis  nonfacil,  nisi  gratia. 
Gradus  miscricordiac  sunt  primo,  miseris  com- 
pati  :  sccundo  ,  miseriam  corporalcm  proxiiiii 
per  eleemosynam  levare  :  tcrtio  ,  aninuc  igno- 
rantia  ,  afllictionc  ,  aut  pccculo  laboraiili  suc- 
currerc  :  quarto  ,  miseros  pnevcnire  et  qu.x- 
rere  ,  ut  eis  succuras  :  quiuto,  iil)i  sid)tral)en! 
commoda  ,  vci  etiam  neccssaria  ,  ut  aiiis  opi- 
tuleris  :  sexto,  pro  eis  tua  et  teipsum  vilamqu»! 
impendere  ,  uti  fecit  Christus  ,  S.  Paulus  ,  ct 
S.  Paulinus. 

Symbolicc  miscricordibus  promittitur  miscri- 
cordia  ,  idest,  Dei  visio  cl  possessio,  ipscquc 
Deus,  cujus  natura  non  est  aliud  quam  mise- 
ricordia  ,  juxfa  illud  Psalm.  58  :  Dcus  meus  mi- 
sericordia  mea.  Das  ergo  pauperi  nummum  ,  et 
accipis  Dcuni  ,  juxta  illud  :  Da  nummum  ,  et 
accipe  regnum  ;  da  micam  ,  et  accipe  massam  ; 
da  pretium  ,  et  accipc  prcTcmium  ;  da  donum  , 
ct  accipe  Dcum.  Unde  S.  Lco  scrm.  in  fcsto  om- 
nium  Sanctorum  :  Agnosce,  ait,  u  Cliristiane  , 
tua:  sapientice  dignitateni,  et  qualium  disciplina- 
rum  artibus  ,  ad  quce  prcemia  voceris  ,  intclligc. 
Misericordem  tc  miscricordia  ,  justuni  vult  lc  essr 
justitia,  ut  in  crcatura  sua  crcator  appaveal  ,  el 
in  speculo  cordis  liumani  per  lineas  imitationis 
expressa  Dei  imago  resplendeat.  Sccura  cslo  ope- 
ranlium  fides  ,  adcrunt  tibi  dcsideria  tua  ,  ct  iis, 
quce  amas ,  sine  fine  poticris.  Elccmosyna  ergo 
non  tam  est  miscricordia  ,  quam  ingcns  focnus 
ct  usura  cum  Dco  ;  longe  enim  plus  ab  eo  rc- 
cipit ,  quam  illi  dct,  unde  illud  :  Si  vis  fccncrari . 
foeneraie  Deo  :  nam  focncratur  Doviino ,  qui  mi- 
seretur  paupcris  ,  et  vicissitudinem  suani  rcddil 
ei.  Provcrb.  19.  17.  quia  ,  ut  ait  Chrysolog. 
serm.  ^2  :  Manducat  Dcus  in  coclo  panem ,  quevi 
percepcrit  pauper  in  tcrra.  Da  ergo  panem  ,  da 
potuni,  si  Deum  dcbitorem  ,  non  judiccmvis  ha- 
bcrc.  Ncrvosius  S.  Aug.  in  Psal.  3t)  :  Attcndc , 
ait ,  quod  facit  fcenerator:  minus  vult  dare  certe  , 
ct  plus  accipere  ;  hoc  fac  et  tu.  Da  modica ,  accipc 
magna.  Vide  quam  lute  crcscat  fccnus  tuum.  Da 
temporalia  ,  accipe  celcrna.  Da  terram ,  accipr 
caclum.  Sis  ergo  usurarius ,  sis  focnerator  Dei  : 
hixc  usura  pia  ,  hoc  foenus  sanctum  est.  Deni- 
quc  S.  Chrysost.  hom.  32.  In  ep.  ab  Hcbr.  Elce- 
mosyna  ,  ait ,  cst  amica  Dei ,  scmpcr  ci  propin- 
qua ,  pro  quibuscumque  voluerit ,  facHe  gratiw 
munus  impetrat.  Et  mox  confcrt  et  praefcrt  cam 
pavoni ,  quod  magis  decora  grata([uc  sit  oculis 
Dci  ,  quam  pavo  oculis  hominum  ,  ac  dc  e.i 
subdit :  Virgo  cst  habcns  alas  aurccis ,  circum- 
spccta  per  omnia ,  venusteque  succincta  ,  vuUurn 
habens  candidum  atque  mansuctum  ;  pcnnata  cst . 
levis  ,  et  semper  ante  solium  rcgale  co7i$istit. 
Quando  judicanuir ,  rcpcntc  subvenit  ,  ct  nos  a 
suppliciis  libcrat  immincnlibus  ,  atis  suis  nos  con- 
legens.  llanc  amplius  desidcral  Dcus  ,  quam 
sacrificia  imiumcra. 

8.  Beati  mvndo  corde  (  S.  Aug.  de  Scrmon'^ 
Domini  in  montc  \eg;\i  mundicordcs) ,  qvosiam 
ipsi  Deum  viDEnuNT.  J  Prinio  ,  mundum  cor  cst 
mcns  casta  ,  ct  pura  ab  onini  libidinc  ct  camis 
concupisccnlia,  q.  d.  Bcatisunt,  nonquimundo 
ct  claro  sunt  intcllcctu  ,  ut  riiilosoplii  :  ncc  qui 
mundo  cl  polilo  sunt  corporc  ao  v(\>;til)iis,  quod 
nuiltis  est  impo.^sibilc  ;  scd  qui  mundo  sunl 
cordc  ,  id  cst  ,    pura  casiaquc  nu-ntc  ,   quod 


COMMENTARIA  IN  MATTIl/RUM.  Cap.  V. 


nmnibus  <?5t  possibilo.    Ila  S.   Chrysostomus  , 
Theophyl. ,  Eulhymius. 

Seciuido  ,  goneraliiis  el  plenius  :  Beali  sunt , 
quiniundocorde,  idest,  pura  suntconscieniia, 
qui  scilicet  cam  mundarunt  ab  omni  pcccato  , 
a  pravis  cogitalionibus  et  desideriis  ,  i\  passio- 
nibus  etperlurbalionibus  ,  ab  omnimala  inten- 
tionc  ,  ac  prcTsertim  ab  omni  duplicilale  ei  hy- 
pocrisi.  Mundo  corde  ergo  sunt ,  qui  simplici  , 
lecta  et  pura  sunt  mente ,  qui  onnie  bonum  fa- 
ciunt  semper  et  cogilant,  ait  Auctor  imperfecli: 
sicut  enim  ,  si  ions  sit  purus  et  illimis  ,  aqu;e 
(!X  eo  prolluentes  pariter  sint  pUrcT  et  illimes  ; 
sic  et,  si  cor  sit  purum,  onmis  actio  ex  eo  pro- 
manans  erit  pura  etmunda.  Ita  S.  Hieronymus, 
Hilarius  ,  Nyssenus  ,  et  S.  Auguslinus  lib.  1.  de 
Sennonc  Domini  in  monte. 

Tertio ,  plenissime  et  perfectissirae ,  summo- 
que  gradu  beati  sunt  mundo  corde  ,  qui  scilicet 
cor  ab  omni  creaturarum  amore  emundarunl , 
tU  mundum  sit  deitatis  speculum  et  templum 
instar  Angeli,  utque  totam  mentis  intentionem, 
alTectuni  el  amorem  in  Deum  transferat. 

Puritalis  cordis  perfectae  indicium  dat  Cassia- 
nus  1.  G.  de  Spiritu  fornicat.  c.  18.  somnium  , 
scilicet  si  quis  dormiens  non  impura  et  illicita, 
sedpura  etsanctasomniet;  boc  enim  mentis  ad 
purum  a  vitiisexcoclae  certum  est  signum.Por- 
ro  scalam,  in  qua  pergradus  ad  hanc  puritatem 
sensim  ascenditur  ,  ita  describit  Cassianus  et 
Sulpitius  I.  li.  de  Inst.  renunt.  cap.  bZiPrincipUun 
nostra  salutis  timor  Domini  est.  De  timore  Domini 
nascitur  compunctio  salutaris  :  eie  compunctionc 
cordis  procedit  contemptus  ojuniiaji  facuUatum  , 
ac  nuditas  :  de  nuditate  luimilitas  procedit  :  dc 
humilitate  generatur  morlificatio  voiuntatum  : 
mortificatione  voluntatuni  extirpantur  omniavi- 
tia :  expulsione  vitiorum  virtutes  fructificant  atquc 
succrescunt  :  puUulatione  virtutum  puritas  cordis 
acquiritur  :  puritate  cordis  Apostolica  charitalis 
perfectio  possidetur.  Quocirca  S.  Antonius  apud 
S.  Athanasium  munditiem  cordis  docet  esse  viam 
ad  prophetiam  :  Si  quis  ,  inquit ,  hoc  assumat , 
ut  futura  cognoscat ,  habeat  purum  cor  :  quia 
credo  animam  Deo  servientem  ,  si  in  ea  persevera- 
verit  integritate ,  qua  renata  est ,  plus  scire  pos.sc 
quam  damones.  Talis  erat  anima  EliscBi ,  qucB  aliis 
incognitas  virtutes  faciebat. 

QuoNiAM  ipsi  Deum  videbunt]  facic  ad  faciem  , 
ideoque  visione  Dei  beabuntur:  immundi  enim 
corde  habent  cor  quasi  limo  ct  fa3ce  terrena 
obrutum  ,  ut  Deum  vidcre  nequeant :  Munditia 
nutem  cordis  ,  et  conscientice  puritas  ,  ait  Chro- 
matius  ,  nullam  nubeni  ad  intuendum  Deum  pa- 
tietur  ,  sed  illum  in  se  recipiet ,  sicut  speculum 
purum  et  tersum  in  se  recipit  solem ,  quem  sicut 
a  se  excludit  speculum  impurumctimpolitum , 
sic  et  cor  impurum  k  se  excludit  Deum.  Audi 
S.  Leonemserm.  infestoomniumSanctorum:Mc- 
ritam  hcec  beatitudo  cordis  promittitur  puritati  : 
splendorem  enim  veri  luminis  sordens  acies  viderc 
non  poterit ;  et  quod  erit  Jucunditas  mentibus  niti- 
dis  ,  hoc  erit  pctna  maculosis.  Declinentur  igitur 
terrenarum  caligines  vanitatum,  et  ab  omni  squa- 
lore  iniq  uitatisoculi  tergantur  interiores,  ut  serenus 
inluitus  tantum  Deivisione  pascatur.  llinc  patet , 
ait  S.  Augustinus ,  Deum  non  oculis  ,  sed  corde, 
id  est ,  mpute  a  beatis  videri ;  est  enim  ipse  in- 
corporeus  et  purissimus  spiritus. 

Posset  secundo  hiec  Dei  visio  accipi  pura  et 
afFcciuosa  Dci  cognilio  ,   quam  Deus  mundis 


corde  in  hac  vita  soBpe  prnc  aliis  majorem  im- 
perlit :  Agite  ergo  ,  inquit  ex  Fonteio  S.  August. 
I.  83.  quajst.  q.  11.  6  miseri  mortales  :  hoc  agile  , 
ne  unquam  polluat  hoc  domicilium  malignus  spiri- 
tus  ,  ne  sensibus  immixtus  incestet  animcc  sancti- 
tatem  ,  lacemque  mentis  obnubitet.  Serpit  hoc 
malum  per  omnes  aditus  sensuales  ,  dat  se  figuris, 
accommodat  coloribus ,  adliceret  sonis  ,  latet  in 
ira  ,  in  faltacia  sermonis  ,  odoribus  se  subjicit , 
infundit  saporibus ,  ac  turbidi  motus  illuvie  tene- 
brosis  affectionibus  tenebrat  sensus  ;  quibusdam 
nebulis  impiet  omnes  meatus  inteUigenlicD  ,  pcr 
quos  expandere  lumen  rationisradius  mentis  solel. 
Et  quia  radius  cetherece  lucisest,  ineoque  speculum 
divince  prcesentice ;  in  lioc  enim  Deus  ,  inhocvo- 
Luntas  innoxia  ,  in  hoc  recte  facti  meritum  relu- 
cet ,  Deus  ubique  prcesens  est.  Tunc  autem  unicui- 
que  nostrum  simuL  est ,  cum  mentis  nostrw  iUibata 
puritas  in  ejus  prcesentia  palucril.  Dicat  ergo  sibi 
quisque  cum  Herminio  : 

Malo  mori  ,   quam  corde  fcedari. 

9.  Beati  PACirici  C  £t,;/;voTroiot ,  id  cst ,  pacem  fa- 
cientes,  uli  vertit  Syrus  )  ,  quomam  fimi  Dei  vo- 
CABUNTUR. ]  q.  d.  Mundus  beatos  praiHlicat  eos  , 
qui  fortiter  bella  gerunt ,  et  hostes  subiguni  : 
at  ego  beatos  prsedico  eos  ,  qui  dissidentes  ei 
bellantes  conciliant ,  cl  ad  pacem  unionemque 
inler  se  et  cum  Deo  revocant ,  aut  revocare 
laborantetsatagunt.  Hoc  enim  est  opus  arduum 
et  diflicile  ,  sed  Deo  gratissimum.  Ita  S.  Chry- 
sostomus  ,  Euthymius  ,  Theopbylactus,  S.  Hie- 
ronymus  ,  S.  Basilius  quaest.  215.  inter  brevior. 
Vide  S.  Gregorium  3.  parte  Pastor,  admon.  2i. 

Gradus  hujus  beatitudinis  sunt :  Primo  ,  pa- 
cem  animac  internam  cum  Deo  habere  vel  pro- 
curare.  Secundo  ,  pacem  cum  vicinis  et  proxi- 
mis  colere.  Teriio  ,  dissidentes  et  discordes  ad 
concordiam  charitatis  revocare.  Nam  ,  ut  ail 
S.  Leo  serm.  infesto  omniumSanctorum,  Chris- 
tiana  pax  in  uno  Deo,  Deiquc  charitate  fundata 
est  :  Extra  dignitatem  pacis  ,  inquit ,  sunt  im- 
probarum  pariUtates  cupiditatum,  fordera  scelc- 
rum  ,  et  pacta  vitiorum.  Quartus  gradus  est  , 
facere  alios  sibi  similes  ,  scilicet  aliis  instillare 
zelum  pacis ,  ut  studeant  pacificare  quoslibei 
discordes.  Atque  posset  hac  de  re  religio  ,  \v\ 
congregatio  pia  instituti  magno  Ecclesiie  bono, 
utsicut  suntcongregationes  institutae  adobeundii 
cetera  misericordiaeopera,  v.  g.  adservienduni 
infirmis  j  ad  hospitandum  peregrinos,  ad  alen- 
dum  pauperes  ,  ad  sepeliendum  mortuos  ,  etc. 
Sic  etiam  instituatur  congregatio  pacificorum  , 
quorum  officium  sit  omncs  in  urbe  lites  sopire , 
omnesque  discordes  ad  concordiam  et  pacern 
revocare.  Hoc  enim  magna^  cbaritatis  est  opus  , 
in  quo  excelluit  noster  P.  Gaspar  Barzaous  Armu- 
siiet  Goic,  adeoutadvocati  etprocuralores  dice- 
rent  sibi  moriendum  esse  fame,  eo  quod  sopita' 
forent  omnes  lites ,  exquarum  procuralione  ipsi 
vivebant.  Lege  ejus  vitam  scriptam  a  P.  Trigaii- 
tio.  Quin  et  reipsa  in  nonnullis  urbibus  tales  con- 
gregationes  pacificorum  erectoe  sunt,  perquas 
ingentia  expensarum  ,  disco^diarum  ,  pugna- 
rum,  odiorum  damna,  quae  lites  afferre  solent 
a  republica  propulsantur. 

QuoNiAM  Fii.ii  Dei  vocabuntur]  id  ost  crunt  , 
ut  jure  vocari  possint  filii  Dei.  Kst  catachresii 
vel  metalepsis  :  fiUi  Dei ,  id  est ,  simillimi  Deo  , 
illique  charissimi  :  Deus  enim  pacem  maxiniL' 
amat,  ejusque  causa  misitFiliumin  munduni, 
quia  ipse  per  cssentiam  cst  pax  et  unio  :  undw 


COMMENTARIA  K^  M 

ipse  tres  personas  divin.Tj  Iii  am  eadenique  in- 
dividua  csscntia  ,  ac  deitale  essentialiler  unit , 
intimeque  jungit.  HincDeus  vocatur  DeuspaciSj 
Miilij).  U.  Ex  adverso  diabolus  esl  Deus  dissen- 
sionis  ;  quare  qui  eam  seminant ,  sunt  filii  non 
Dei  ,  sed  diahoii  :  In  uno  enimmalo  ,  ait  S.  Gre- 
Rorius  3.  part.  Pastor.  admonit.  2^.  innumera 
peragunt  ,  quia  seminando  discordiam  ,  charita- 
lcm ,  qucb  nimirum  virlutum  omnium  mater  est , 
cxtinguunt. 

Simiii  catachresi  dicilur  v.  kh.  et  hh.  Diligite 
inimicos  ,  etc. ,  ut  sitis  filii  Dei ,  id  est  similes 
et  imitatorcs  Patris  vestri ,  qui  in  ccelis  est. 

Secundo,  pacifici  vocabuntur  lUii  Dei,  quia 
participabunt  oflicium  et  nomen  FiliiDei,  puta 
(Jliristi,  cujus  oflicium  est  homines  reconciliare 
Deo  et  sibi  invicem,  orbique  pacem  afferre , 
quammundus  darenonpoterat.  2.  Cor.  5.  c.  18. 
Colossens.  1.  20.  Epiies.  2.  v.  \h.  Unde  cjus 
nomen  est  Princeps  pacis.  Isaiaj  9.  6.  ideoque  eo 
nascente,  pax  nata  est  in  terra,  unde  Angeli 
tunc  cecinerunt  :  Gloria  in  altissimis  Deo ,  et  in 
terra  pax  liominibus  bome  voluntatis.  LuCtTC  2. 
Jpse  enim  natus  cst  ad  hoc,  ut  hominem  Deo, 
terram  coelo,  peccatores  Angelis  reconciliarct, 
pacificans  per  sanguinem  crucis ,  sive  qace  in 
terris  fSivequceincoclissunt.  Coloss.  1.  20.  Quare 
ipse  est  pax  nostra ,  qui  fecit  ulraque  unum  ,  et 
medium  parietem  macerim  solvens ,  etc. ,  per 
cruceminterficiens  inimicitias  in  semetipso.  Ephes. 
2.  14. 

Terticpacifici  proprieetplenissime  vocabun- 
lur,  eruuiquc  filii  et  iioercdes  Deiin  coclesliglo- 
ria,  quam  obmerilum  pacis  conciliatae  ha^redita- 
hunt.  In  coclo  enim  omncs  Sancti  per  gloriam 
I)eatificam  sunt  fihi  et  hajredes  Dei  :  Ili  sunt 
pacifici, ait  S.  Leo  serm.  in  festoomnium  Sanc- 
torum ,  hi  bene  unanimes ,  vocandi  cetqrno  no- 
rnine  Filii  Dei ,  cohceredes  autem  Christi ,  quia 
hoc  merebilur  dilectio  Dei  et  proximi ,  ut  nullas 
jam  adversitates  senliat ,  nuila  scandala  perti- 
mescat ,  sed  finito  omnium  tentalionum  certa- 
mine ,  in  iranquillissima  Dei  pacc  rcquiescat, 

Porro  S.  Bernard.  ser.  h.  de  Adventu,  fictos 
pauperes,  mites,  Iugentes,esurientes,misericor- 
(les ,  mundicordcs ,  pacificos  ita  depingit :  Sunt , 
\n(\\i\X,qui ita pauperes essevolunt,  utnihileisdesit, 
ct  sic  diligunt  paupertatem ,  ut  nullam  inopiavi 
patiantur.  Sunt  et  alii  mitcs  ,  sed  quamdiu  nihil 
dicitur  vel  agitur ,  nisi  pro  eorum  arbitrio  :  pu- 
tebit  auteni  quam  longe  sint  d  vcra  mansuetu- 
dine ,  si  oriatur  occasio  (  si  verJjo  asperiore 
pulsentur )  jllios  quoque  lugentes  vidco ,  sed  si 
de  corde  proceda-ent  istce  laciymce,  nonlum  facile 
solve)'cntur  in  risu7n.  Alii  cani  vehementer  contra 
uliorum  delicta  zelantur ,  ut  videri  possent  csurire 
ct  sitire  justitiam ,  scd  semetipsos  tam  insipientcr 
quam  inutiliter  palpant.  Sunt  alii  misericordes 
(le  his  quce  ad  ipsos  non  pcrtinent ,  qui  scanda- 
lizantur,  si  non  dctur  omnibus  abundanter ,  sic 
lamen  ut  ipsi  ne  in  modico  quidem  graventur. 
Sunt qui pcccata suasic confitcntur,  ut  vidcri  pos- 
sent  ex  desiderio  mundandi  cordis  id  agere,  nisi 
quodea  quce  ipsi  spontc dicunt  aliis,  ab  aliispatien- 
teraudire  non  possunt.  Sunt  et  aUi,quisividerint 
quempiam  vel  leviler  scandalizatum,  valdesolliciti 
■'iunt  quomodo  eum  in  pacem  rcducerc  possint ,  et 
riderentur  pacifici ,  nisi  quod  eorum  covimotio , 
si  forle  quidquam  conlra  cos  dictum  factumquc 
lu^rii,  tardius  universis  difficiliusque  poterit  se- 
iUiri ,  clc.  tjiugulis  liisce  dcinde  Cluistum  in 


ATTII/ELM.  Cap.  V.  127 

omnibus  contrariuni,  ul  verum  virtutiim  spc- 
culum  opponit. 

10.  BlATIQI.I  PERSECITIONEU  PATIINTI  n  PnOPTEU 
JUSTITIAM,    QUO.MAM     IPSOUUM    EST    REGMM    COE- 

i.ORUM.  ]  Haec  octava  et  summa  est  beatitudo, 
in  passione  et  patieniia  consistens,  cum 
piiores  in  actione  sitae  sint.  Unde  S.  Ambros. 
lib.  5.  in  c.  6.  Luc.  v.  22.  Usque  ad  finem ,  ait, 
te  ducit ,  usque  ad  martyrium  prosequitur ,  ibi 
constituit  beatitudinem  paimanu  Dinicilius  enim 
cst  dura  pati ,  quam  ardua  ag:ere,  juxta  iilud  : 
Fortia  agere ,  Romanum  est;  fortia  pali ,  Chris- 
tianum  est.  Quare  major  et  perfectior  est  for- 
titudinis  actus  fortia  pati,  quam  agere,  uti 
docet  D.  Thomas  et  Philosophi.  Persecutio  est 
I)crtinaxinsectatioalicujusadeumprotercndum, 
qua  nullus  datur  quieti  aut  securitali  locus, 
sed  quovis  genere,  scilicet  tam  per  calum- 
nias,  quam  per  afllictiones ;  tam  per  injurias 
verborum,  quam  verberum,  innocentia  vexa- 
lur  et  opprimitur. 

Acute  et  subtiliter  Nyssen.  de  Beatitud.  pon- 
derat  t6  persecutionem,  quae  vox  currentium  et 
sequentium  est,  ac  praecedenles  cursu,  supe- 
rare  contendentium.  Itaque  meditatur  Nyssenus 
sanctum  virum,  et  tribulationem,  sive  perse- 
cutionem  simul  currere,  scd  cum  ille  perse- 
culioni  non  cedit,  ipsum  quasi  victorem  an- 
tecedere  et  praecurrere,  persecutionem  vcro  a 
tergo  sequi,  et  post  eum  currere,  ideoque 
\Ocari  persecutionein,  quia  justos,  inquit,  ini- 
mici  persequuntur ,  sed  non  assequuntur;  juslo- 
rum  enim  patientia  et  constantia  superantur. 

Propter  justitiam.]  Quia  justi,  quia  Chris- 
liani,  quia  justitiam  sequuntur,  quia  scrvant 
Dei  legem  vel  staluta  suiordinis,  quia  tuentur 
jus  pupillorum  vel  fidem  ,  aut  res  cljura  Ec- 
clesiae,  quia  student  reformationi  cleri,  vel 
monasterii,  etc.  Justitia  enini  hic  ample  acci- 
pitur,  et  quamlibet  virtutcm  significat,  aii 
Chrysostomus.  Licet  enim  nonnulli  Pliilosophi 
propter  justitiam  videantur  passi  et  occisi,  ui 
Socrates,  qui  necatus  est,  eo  quod  dicerei 
plures  deos  non  esse  adorandos,  sed  unuin 
solum,  tamen  uhi  vera  non  est  fides ,  nec 
vera  et  perfecta  estjustitia,  ait  S.  Augustinus. 

Beati  ergo  sunt,  qui  patiuntur  propter  jus- 
titiam  :  primo,  quia  persecutio  nos  separat 
[\  mundo,  et  jungit  Deo  :  secundo,  quia  propter 
Deum  illam  patimur  :  tertio,  quia  per  lioc  si- 
niiles  fimus  Christo,  qui  tota  vila  usque  ad 
mortem  crucis  a  Judaeis  persecutionem  sus- 
tinuit  :  Exeamus  ergo  extra  castra,  imprope- 
rium  ejus  portantes.  Heb.  13.  Crevit  semper  in 
persecutione  Ecclesia,  in  pace  decrevit.  Sicet 
ordo  quisque. 

Hac  de  causa  Deus  fidelibus,  vel  clero .  vel 
rcligiosis  inuniltit,  id  est  immitti  perniiitii 
persecutiones ,  ut  vilia  quasi  zizania  in  pace 
subnaia  rcsecet,  ac  priinsvum  virtutis  vigo- 
rem  resuscitet.  Ita,  sul)  duobus  Pliilippis,  paire 
scilicetctfilio.ImperatoribusChristianis,  virius 
lidclium  elanguit  in  pace,  fidelesque  se  gulae, 
avaritiaj ,  superbiai,  etc. ,  dedere.  Quare  Deus 
iiumisit  Decium  el  Valcrianum  luipcratores , 
qui  sua  persecutioue  fidelium  virtuicm  acue- 
rciit.  Id  revelatum  fuit  S.  Cypriauo,  uti  ipse 
rcferl  1.  h.  cp.  h.  IIoc  nobis ,  inquit,  per  vi- 
sionem  expr^obrotum  sciatis ,  quod  dormitcmus 
in  precibus,  etc.  Pcrsecudo  ista  cxaminatio  est , 
alquc  exploratio  peccati  nostri.   Et  mox  :  Dic 


128 


COMMExNTAUIA  IN  MATTH;i:UM.  Cap.  V. 


illi ,  sedUfus  sit,  quia  pax  ventura  est,  supcr- 
sunt  adliuc  aliqui ,  qui  probcnlur.  Et  serni.  dc 
Lapsis  :  Quia  traditamnobis discipUnam pax  longa 
corrupcrat ,  jacentcm  ftdcm  ct  pcne  dormilantcm 
rensura  cccleslis  erexit  :  non  in  sacerdoiibus  rc- 
tigio  dcvota ,  non  in  minislcriis  fides  interna, 
von  in  optribus  miscTicordia ,  non  in  -inoribus 
disciplina,  etc.  Eamdeni  causam  perseculionis 
Diocletiani  dat  Euseb.  1.  8.  Hist.  c.  1. 

Quocirca  S.  Franciscus  Borgia ,  terlius  So- 
cielatis  nostrai  Praei)Ositus  Generalis,  dictitaliat 
tria  esse  quac  conservant  Societatem  Jesu. 
Primum,  inquit,  est  studium  orationis  :  secun- 
dum,  unio  mutua  sociorum  :  tertium,  perse- 
culio  :  causamque  dal^at,  quia  oralio  nos  as- 
iringit  Deo,  unio  socios  invicem  vincii ;  lii- 
niculus  autem  triplex  diflicilc  rumpitur  :  pei- 
secuiio  nos  a  mundo  disjungit,  cogitque  pru- 
denter  agerc,  ne  persecutores  habeant  quod 
carpant,  autcapiant;  ac  contra  eorum  insidias  et 
violentiam,virtutem,  nervosque  omne  exererc. 
lia  liabet  cjus  vita. 

OvoMAM  irsoRUM  LST  nEGNm  coELomJM.]  Cocpit 
beatitudines  a  regno  coelorum ,  el  in  eodem 
illas  terminat  :  primaj  enim  bealitudini  et  ul- 
lima;  illudquasi  mercedem  et  |)roBmiuni  assig- 
nat ,  ut  indicet  illud  idem  in  ca?teris  sex 
inediis  beatitudinibus  lacite  intelligi,  iisque 
l^ari  modo  velut  prffiinium  promitti,  sed  illud 
diserte  exprimi  dumtaxat  in  pauperil)us,  et 
l)ersecutionem  patientibus  ,  quia  par  est,  ui 
iilriusque  pro  paupcrtate  et  persecutionc  reg- 
iium,  in  quo  ditenlur,  et  persccutoribus  domi- 
nentur,  velut  condignumpatientiaeproemium  re- 
tribuatur;  quamquam  S.  Ambrosius  pauperibus 
putet  promitti  regnum  coelorum  quoad  aniniam, 
<!uce  mox  a  morte  migrat  in  coelum  :  persecu- 
Uoncm  veropatientibusquoadcorpus,quodpost 
resurrectionem  gloria  aeterna  incoelodonabilur. 

Unde  notat  S.  Augustinus  lib.  1.  de  Serm. 
Domini  in  monte,  omnibus  his  oclo  l)eati- 
ludinibus  regnum  coclorumpromitti,  sedalioet 
alio  nomine,  proprietate  ct  titulo,  cuiqueoperi 
congruo,  scilicetpauperibus  ct  paiientibus  no- 
inine  et  titulo  regni;  mitibus  nomine  terrae ;  lu- 
gentibus  nomine  consolationis  ;csurientibus  no- 
iiiine  salietatis;  misericordibus  nomine  mise- 
ricordiae  ;  mundis  cordc  nominc  visionis  Dei; 
pacificis  nomine  adoptionis  in  filios  Dei  :  in 
«•oelo  cnim  beatis  a  Deo  dabitur,  primo,ipsum 
)-egnum  coeleste  :  secundo,  in  eo  stabilis 
terra  felicitatis  :  tertio ,  omnis  consolatio  : 
(piarto,  omnis  saturiias  :  quinto,  omnis  miseri- 
rordia,  scilicet  omnis  gratia  et  gloria  :  sexto,  vi- 
sioDei:  septimo,adoptio,  filiatioelliaerediiasDei. 

Pulchre  et  punctim  S.  Aug.  in  Ps.  93.  Deum 
ila  loquentem  inducit  :  Vencde  habeo.  Quid, 
i)omine?  Regnum  ccelorum.  Quo  emitur  ?  Pau- 
pertate  regnum ,  dolore  gaudium ,  iabore  requies, 
vilitate  gloria ,  inorle  vita.  Adde,  luctu  con- 
solatio,  esurie  saties,miserationcmisericordia, 
niurtditie  visio,  pace  filialio  Dei. 

Porro  in  Iiisce  nominibus  et  titulis  procedi- 
tur  per  incrementa  prasmiorum.  Est  ergo  hic 
rlimax,  sivegradatio,  in  quasi  per  scalamvir- 
intum  gradatim  sursum  ascendiiur  in  coelum, 
^rloriicque  coelestis  apicem.  Primus  crgo  bea- 
iliudinum  gradus  est,  per  paupcrtateni  abjicere 
<"uran>  opum  :  secundus,  per  mansuetudinem 
niorescomponeremotusqueanimitranquillare: 
t*rtius,  peccata  lugere  :  quartus,  csurire  ct 


silircjuslitioeet  virtutum  incrementa  :  quintus, 
misericordiac  corporalis  et  spiriliialis  opera 
meritatpie  cuinulare  :  sexlus,  mundiliei  mentis 
plaue  plenequc  vacare  :  septimus  ,  pacemintcr 
omnes  conciliare  :  oclavus,  humiliter  foriiter- 
(lue  paii  omnes  persecutionum  caluinnias  et 
injurias.  llisce  virlutuin  gradibus  totidem  quasi 
gradus  ca'lestis  gloriie  ex  icquo  respondent,  et 
quasi  pneinia  attribuuntur,  scilicct  primo,  pau- 
pertati  regnum  :  secundo,  mansuetudini  slabilis 
regni  :eternitas  :  tertio,  luctui  gaudium  :  quarto, 
esuriei  justilia;  ejus  saties  :  quinto,  eleemo- 
synte  plena  niisericordia  :  sexlo,  munditiei 
cordis  visio  Dci  :  sepiimo,  pacificis  haereditas 
Dei  :  octavo,  persecutionem  patientibus  et  af- 
IHclis  regnuin  coelorum  amplissimum  et  impe- 
riosissimum.  Unde  S.  Ambrosius  lib.  5.  in  cap. 
(3.  Luca3  V.  22.  Uos,  ait,  gradus  volunt  esse  vir- 
lalum,  per  quos  ab  ullimls  ad  superiora  pos- 
simas  ascendere.  Denique  sicut  incrcmenta  vir- 
tuliim,  ita  cliam  sunt  incremcnla  prcemiorum.Plus 
cst  enim  Dci  esse  ViUum,  quam  possidere  terram 
cl  consolationem. 

Nota  primo,  has  octo  beatiludines  inter  se 
esse  connexas  :  nec  enim  bealus  esl,  qui  pri- 
mam  habet,  nisi  habeat  et  ceteras  septem.  Ut 
ergo  omnes  in  unam  conlraham  neciamque, 
sensus  est,  q.  d.  Beati  sunt,  qui  contcmnentes 
Imjiis  mundi  bona  per  paupertaiem  spiritus ,  ct 
honores  per  mansuetudinem,  ac  voluptates 
per  luclum,  insuper  jusiiiiam  et  misericordiam 
avidesectantes.pervcniuntadmundiiiemcordis; 
ad  luTC  alios  quoque  ad  exemplum  sui  inler 
se  et  cum  Deo  pacificare  et  conciliare  adlabo- 
rant  :  denique  qui  propter  \\vdc  et  similia  jus- 
tilirc  opera  patiuntur  persecutionem  :  hic  enim 
est  apex  peifecLionis  el  bealitudinis  Cbrisliana'. 
Cuni  ergo  dicilur  in  singulis  beati,  intellige, 
si  nihil  alioquin  dasit,  sive  si  cetera  requi- 
siia  adsint,  ut  dixi  canone  13.  Rursum  prima 
beatitudo  disponit  facitque  gradum  ad  secun- 
dam ,  ct  secunda  ad  teitiam ,  et  ita  con- 
sequenter,  uti  docent  S.  Ambrosius,  S.  Leo, 
et  alii.  Nam  paupertas  spiritus,  sive  humilitas 
disponit  ad  mansuetudinem;  humilesenim  sunt 
iniies  :  mansuetudo  disponit  ad  luctum;  miies 
enim  facile  sentiunt  sua  aliorumque  mala, 
eaque  lugent  :  luctus  sive  compunctio  disponit 
ad  esuriem  et  silini  juslitia;;  qui  enim  lugenl 
sua  aliorumque  peccata ,  sitiunt  justiiiam  et 
sanctitatem  :  esuries  justitiae  disponit  ad  mi- 
sericordiam ;  qui  cnim  cupit  crescere  in  jus- 
tiiia  et  sanctitate,  exercei  opera  misericordinc  ; 
per  ha'c  enim  valde  augeiur  sanctitas  :  mise- 
ricordia  disponit  ad  munditieni  cordis,  quia 
eleemosyna  extingnit  peccala,  sicutaqua  ignem, 
augelque  charitatem,  qua;  niundo  corde  Deum 
soluni  diligit  :  mundities  cordis  disponit  ad 
pacem  tam  in  se,  quani  in  aliis  procurandam  , 
(piia  sicut  lites  et  bella  oriuntur  ex  immundo 
corde  et  cupiditate  pleno ;  sic ,  vice  versa , 
pax  oritur  ex  corde  puro,  et  cupiditatc  va- 
cuo  :  denique  qui  hanc  pacem  ceteraquejam 
dicta  procurant,  in  multorum  pravorum  et 
cupidorum  odia  incidunt ,  ab  eisque  persecu- 
lionem  patiuntur,  quam  generose  sustinent, 
ilaque  coronam  harum  octo  beatitudinum  per- 
liciunt,  illaque  se  coronant. 

Nota  secundo,  beatiludines  singulas  suos 
habere  gradus,  minus  magisque  perfecios,  ui 
jam  oslendi ,  juxta  quos  pariim  sunl  consilii, 


COMMENTARIA  IN 

parlim  prtccepli :  quai  eiliae  perfcctlsconveniuiu 
perfecte ;  oninibus  tainen  justis  conveniiini  in- 
ehioalesuoquoclam  niocloetRiadu,  itkoqucnc  uio 
sinc  eis  salvahitur.  Quare  liic  sermo ,  et  hx  bea- 
litudines  primario  quidem  ix  Cbristo  dictic  et 
diclaUe  snnt  AposEolis,  pro.\ime  sibi  astantibus 
vel  assidenlibus  in  monte,  eorumque  sequa- 
eibus  viris  Aposlolicis;  secundario  lamen  om- 
nibus  lideiibus  ,  ideoque  coram  affluenlc  populi 
lurba  eas  Cliristuspromulgavit,  uti  dixi  vers.  i. 
Nota  lertio  :  S.  Auguslinus  lil)r.  1.  de  Ser- 
nione  Domini  in  monte,  seplem  l)eatiludines 
l>ulchre  adaptat  septem  donis  Spirilus  sancli. 
TimorDei,  ait,  eongruit  himiilibus,  pietas  mi- 
libus,  scientia  lugeniibns,  fortitudo  esurien- 
iibusetsitientibus,consiliummisericordibus,  in- 
lellectusmundiscorde,  sapientiapacificis. 

11.  BEATI  CUM    MAI.EDIXEniNT   (  GracCC    (jvetoccw- 

eiiv,  ,  id  est,  exprobrarint ,  ut  habet  Lucas 
cap.  6,conviciati  fuerint,  conviciis,  probris 
tt  continneliis  afrecerint)  vouis,  et  persecuti 

V09  FUEUINT,  ET  DIXERINT  OMJSE  MAl.UM  ADVER- 
SI'M   VOS    MENTIENTES    l>nOPTEI\  ME.  ]   Quia  SCiliCCt 

nieam  fidem,  meos  mores,  meam  vitam  se- 
quimini ,  iliamque  praedicalis  et  propagatis  : 
Menlientes,  Syrus  in  mend.acio ,  quia  scihcet  falso 
calumniantur  vos  esse  lurbatores  reipublicac, 
novatores,  verum  deornm  cultum  abolcre, 
eique  superstiliosum  susbtituere,  dum  bomi- 
nem  crucifixum  Deum  facitis,  et  adorandum 
praedicatis.  Summa  ergo  beatiiudo  cst ,  pro 
Cbristb ,  pietate  et  virtute  patienter  el  gene- 
rose,  imo  hiiariter  ferre  cahnnnias,  probra , 
scommata,  dicteria,  ceterasque  injurias  ver- 
borum,  carceriim  et  verberum.  In  lioc  situs 
est  apex  Christianan  virtutis  et  perfectionis. 
Idem  secutus  Christum  docuii  nos  S.  Ignatius 
fundalor  Societalis  nostraj  Regula  11.  Sum- 
marii  Constilut.  qua?  valde  ad  rem  praesenlem 
facit.  Causamque  addit,  quod  per  hcec  similes 
fiamus  Christo  ejusquc  quasi  vestibus  et  insigni- 
bus  nos  vestiamus,  ejus  amore  et  reverentia. 
Idem  docuit  ipse  exemplo  magis,  quaro  decreto. 
Tola  enim  vita  ejus  fuit  conlinua  quasi  persecu- 
!io,  in  qua  ipseexuliabatet  jubilabat,  acroganti- 
hus  qacenam  essel  via  ad  pcrfeclionem,  respon- 
debat  :  Si  niulta  ct  magna  pro  Cliristo  patiamini. 
Vide  Ribadeneiram  in  ejus  vila  lib.  1.  cap.  l/i. 

12.  GaUDETE,  ET  EXri/fATE,  orONIAM  MEnCES 
VESTRA  COPIOSA  EST  IN  C(«I.IS.  SlC  ENIM  PEU- 
SECUTI   STJNT  PnOPIIETAS,  QUI  FUEnUNT  ANTE  VOS.  j 

q.  d.  Gaudetc  in  calumniis,  falsis  testimoniis 
et  perseculionibus,  quia  per  eas  heali  estis  :  se- 
cundo,,  quia  vos  manet  ampla  mercesincoBlis; 
terlio,  quia  similes  eslisProphetis,  qui  fuereviri 
sunnni  ei  divini,  uti  fuit  Isaias,  qui  ob  sua 
oracula  a  Manasse  serrS  dissectus  est;  Jere- 
mias,  qui  a  Judaeis  lapidibus  fuit  obrulus,  cete- 
rique  Prophetai  penc  omnes  vario  mortis  ge- 
nere  ab  eisdem  fuere  inlerempli,  Animat  ergo 
cos  exemplo  Prophelarum,  (|uod  eorum  fortem 
in  persecutionibus  tolerantiam  sequendo,  eo- 
rumdem  societatem  el  gloriam  sinl  adcpluri  ; 
(juo  tacite  iniuiil  cos  in  Prophelarum  locum 
succedere,  imo  illos  siiperarc,  dum  ad  alliora 
vocati,  non  legem,  sed  Evangelium  lolo  orlx; 
prfedicabnnt,  cum  Pro|)helaR  soli  Judieae  pra;- 
dicarint.  Lnde  subdit  :  Fos  cstis  sal  terrct ,  etc. 
Noia  hlc  contra  modernos  hacrelicos  nomen 
mevces  :  inde  enim  colligimus  meriia  honoruni 
operum.  Merilum  cnim  est  mercedis  meritum , 

tyu.NEL.    A   LAPJUli.    TOM.    VliL 


MATTILEUM.  Cap.  V.  \Vj 

ct  merces  est  mcrili  merces.  Sic  Apostoli  f,'au- 
dentes  ibant  a  conspecta  concilii ,  quoniam  dif^ni 
liabiti  sunt  pro  nomine  Jesu  conlumeliam  paii. 
Aclor.  5.  kl.  Sic  Paulus  exullat,  quod  sit  imtf  oj 
in  Domino ,  scilicet  proptcr  Cluistum.  Ej>h«^ 
l).  1.  et  cap.  U.  V.  1. 

Audi  S.  Cyprian,  1.  /i.  ep.  6.  ad  Tibaritanos  : 
Gauclere  et  exultare  nos  voluit  in  persecutione 
Dominus ,  quia  quando  pcTsecutiones  fiunt ,  tunc 
daniur  coronce  fidei ,  tunc  probantur  milites  Dei , 
tnnc  marlyribus  pcitent  cceii.  Idem  in  exJiOiial. 
;id  inartyr.  Hoc  (martyrium),  ait,  e^;  bofHisma 
in  gi'atia  majus,  in  polcstate  sublimius ,  in  lio- 
nore  pretiosius  ,  in  quo  Angeli  baptizant  :  baptis- 
ma ,  posl  quod  ncmo  jani  peccal  :  baptisma,  quod 
ftdei  nostrce  incrementa  consummat  :  boptisma , 
qiiod  nos  de  mundo  recedentes,  statim  Deo  co- 
pulat.  In  aquce  baptismo  accipitur  peccatorum 
lemissio;  in  sanguinis ,  corona  virtutum.  Exul- 
landum  est  ergo  fideli  in  ix;rsecutione  el  mar^ 
lyrio,  quia  hoc  summum  est  boiuim  et  doniiin 
iJci  :  liinc  summa  est  martyruin  Linrea.  Sic 
exuliavit  S.  Ignatius  Antiochcnus  Tpiscopus, 
cum  Romam  missus ,  amphitheatrum  gene- 
rose  et  alacer  ingrcssus,  circumspectans  tur- 
bam  hominum  (facileerant  centum  millia)  eam 
amice  salulavii,  dixitque  :  A'e  putetis,  6  lio- 
mani,  me  Idc  damnatum  ad  bestias  ob  malefi- 
cium ,  iiullmn  enim  commisi,  sed  qida  dcsidei'0 
nniri  Cliristo  ,  quem  insaliabililer  silio,  Ciimque 
audiret  rugientes  leones  :  Frumcntum,  inquii, 
Christi  sum  ,  dentibus  bestiarum  molar ,  ul  panis 
mundus  inicniar.  Lege  epistolam  ejusdem  ad 
Romanos,  qua  illos  precalur,  et  quasi  con- 
jurat,  ne  martyrium  suum  impediant,  ejus- 
que  coronam  sibi  eripiant ,  inter  cetera  ait : 
Vtinum  fruar  bestiis ,  qucc  mild  parutce  sunt  : 
si  nolucrint  venire ,  vim  infcram,  cgo  nnnc  in- 
cipio  discipulus  csse  Clirisli.  Hoc  est  axioma  , 
quod  S.  Jacobus  velut  ihema  epistolae  sujc  pro- 
ponit  :  Omne  gaudium  existimate ,  fratres  mei, 
cum  in  tentationes  varias  incideritis  :  ubi  multa 
liac  deredixi.  S.  Franciscus  rogatus  inquocon- 
sisler(n  perfecta  religiosorum  loeliiia,  respondit, 
non  in  magna  scientia,  non  in  gralia  miraculo- 
rum,  non  etiam  in  magno  sanclitatis  cl  a^di- 
ficalionis  cxemplo,  non  denique  in  conver- 
sione  omnium  infidelium,  sed  si  fame,  frigoir, 
nuditate  afllicti,  innocenles  conviciis,  injuriis, 
verberibus  cxagiiemur,  illaquc  cum  gaudio 
aniore  Chrisii  toicremns.  Ibi  perfecla  est  lae- 
tilia  ,  quia  prae  omnibus  donis  maximum  est, 
propler  Deum  opprobria  suslinere.  Nam  in 
eeleris  mirabilibus  nos  gloriari  non  possumus, 
<|uia  non  sunt  nosira ,  sed  Dei  ;  sed  in  cruce 
tribulalioiiis  et  afllictionis  gloriari  possumus , 
(p  ia  illud  est  nostrum,  el  icleo  dixit  Aposlolus  : 
Milii  aulem  absit  gloriari ,  nisi  in  cruce  Domini 
nostri  Jesu  Christi.  Hcec  S.  Franciscus. 

13.V0S  ESTissAi.TEnn.i3 :  quod  si  sai.  evanvebit, 

IN  QIO  SA1.IETUR  ?  Ad  NIHH,l'M  VALET  bl.THA  ,  MSI 
IT    MllTATrn     FORAS,    ET   CONeUECETlR    AR   HOMI- 

Ninis.l  q.  d.  Vos,  6  Aposioli,  qui  proxime  inihi 
hic  assidetis ,  quibus  octo  bealiiudines  jam 
dietas  primario  prcedicavi,  et  quasi  appro- 
priavi,  e.s/15  ex  mea  electione  et  depuiationo 
(  q.  d.  Elegi  et  deputavi  vos  ad  hoc,  ut  slUs) 
sal  terrce :  illud  crgo  estis ,  id  est,  esse  debelis, 
ct  per  meam  graliam  i^eJpsa  eritis.TraHsil  Chris- 
lus  d  beaiiludinibus  ad  sa?,  tum  qnia  iradit 
Cthicam  more  veleruui,  per  I)re\'es  gnomas 

17 


130  COMMENTARIA  IN  MATTH.F-UM.  Cap.  V, 

(lisparalas,  sinc  ordlnc  cl  nexu  cerlo ;  tum  quia     ct  illud  S.  Pauli 
hlc  facilis  cst  ncxus.  q.  d.  Vos  ,  o  Aposloli ,  quos 
cligo,  ul  mco  cxemplo  silis  pauperes  spiriiu, 
mitcs,  mundocorde,  misericordes,  elc,  hoc  ipso 
eritis  sal  terr.nc. 

Syri  ct  PaliTstini ,  uli  dixi  in  canon.  gaudcnt 
paraholis  et  metaphoris,  iit  suavius  in  aures 
et  animos  audientium  inlluant.  Sic  hic  Christus 
vocat  Apostolos  sal  totius  lerr.-c ,  quo  tacite 
priTfort  eos  Prophctis,  qui  fuere  sal  solius 
Jud.cac,  uti  advertit  S.   Chrysostomus. 

Quocres,  cur  Christus  Apostolos  vocatpotius 
sal  terrjc,  quam  aurum,  argentum,  gcmmas,  eic. 
Rcsp.  Primo,  quia  sal  est  res  summe  ulilis, 
univcrsaHs  et  necessaria  :  sal  cnim  est  quasi 
balsamum  naturK,  quod  ipsa  pene  omnihus 
mixtis  inseruit,  ut  ea  condiat,  stringai  et  a  cor- 
ruptionepraeservet,  ait  Anselm.  Boetluis  hhro  2. 
dc  Lapidihus  cap.  302.  Sic  Aposloli  fuere  sal,  id 
est  halsamum  terra?. 

Secundo,  sal  notat  ofTicium,  vim  et  digni- 
tatem  Apostolorum;  sal  enim  est  symholum 
sapientiae,'  quia,    sicut   sal  condit   cihos,    ut 


sapidi  sint;  sic  sapienlia  condit  animos ,  ut 
sapientes  sint;  a  sapore  enim  dicta  est  sa- 
pientia ,  quod  ipsa  sit  sapor  mentis.  Unde  Co- 
micus  :  Si  quis ,  ait,  haberet  salem ,  qui  in  te 
est  :  hinc  ct  vir  insipiens  vocalur  insulsus  juxla 
illud  Catulli  : 

Nulla  iii  lam  magno  est  corpore  mica  salis. 

Apostoli  ergo  fuere  sal,  quia  sua  sapicntia  in- 
sulsos  mundi  mores  correxerunt,  sapidosquc 
et  sapientes  effecerunt. 

Tertio  ,  sal,  ait  Plinius  1.  31.  c.  10,  esl  ignca^ 
et  aqueoe  naturtc  continens  duo  elementa , 
ignem  et  aquam  :  ignem ,  quia  acre  est  inslar 
ignis,  et  si  in  ignem  projiciatur,  eum  acuit 
et  accendit  :  aquam,  quia  sal  inspersa  aqua, 
in  eam  liquefit  et  resolvitur;  licet  enim  sal 
uti  et  sulphur,  nitrum,  stannum  ,  celeraque 
fossilia  ex  terra  generetur,  communiter  ta- 
men  ex  partihus  aquae  terrestrihus  calore  et 
vento  congelalis,  subtilique  ipsius  aeris  in  va- 
pores  soluto,  gigni  solet  :  cumque  terrestris 
sit,  ut  ipsa  terra  gravis  eflicitur ,  et  cum  calore 
adustiis  cst,  siccus  amarusque  redditus,  qua 
rationc  ipsum  mare  significat,  juxta  illud  Poetas 
/Eneid.  1. 

Ei  spumas  salis  ffire  ruebant. 

Idem  Plinius  ibid.  cap.  9.  sole,  ait,  et  sale 
nihil  corporihus  est  utilius.  Hinc  a  sale  indita  no- 
mina,  indeque  Romaj  dicta  via  salaria,  quod 
per  illam  sal  in  salinos  portari  consueverat, 
ait  ipse  cap.  7.  Apostoli  ergo  fuere  sal  terra;, 
quia  ignea  sua  vi  eam  amore  Dei  accende- 
runt,  ac  aquea  sua  suaviloquentia  et  sapientia 
eam  aridam  humectarunt,  irrorarunt,  fcecun- 
darunt,  ut  fruges  honorum  operum  et  virtu- 
tum  omnium  proferret.  Hinc  S.  Isidor.  libro 
16.  etymol.  cap.  2.  haec  salis  dat  etyma  :  Sai, 
ait ,  quidam  dictum  pulant ,  quod  in  igne  exi- 
liat ,  fugit  enim  ignem,  cum  sit  igneus,  sed  na- 
taram  sequitur ,  quia  ignis  et  aquasemper  inter 
se  inimica  sunt.  Alii  sal  d  salo  et  sole  vocatum 
pulant :  nam  aquis  maris  sponte  gignitur,  spuma 
in  extremis  llttoribus ,  vel  scopulis  derelicta ,  et 
sole  decocta.  Et  inferius  :  Ex  eo  omnis  victus 
delectatio ,  et  summa  hilaritas ,  unde  et  salis  no- 
men  acccpisse  putatur  (sales  enim  vocanlur  hila- 
rcs  lepores) ,  nihil  enim  utilius  sale  etsole.  Hinc 


Sermo  vester  scmper  in  graiia 
sale  sit  conditus.  Coloss.  U.  6.  Denique  Ambro- 
sius  Calepinus  sal  k  Graeco  «).«  per  metalhesin 
deducit  :  «>?  enim  inverse  est  sat. 

Quarto,  salcibum  insipidum,  ac  insuavi  sua- 
vitatc  nauseam  provocantem,  acuit,  suaque 
acrimonia  gratum  sanumque  reddit.  Sic  Aposloli 
insipidas  et  fatuas  hominum  opiniones,  errores 
ct  mores  acri  suo  sermone,  et  vilae  exemplo 
cmcndarunt,  gratosque  efTeccrunt  Deo,  An- 
gclis,  et  hominihus.  Ita  S.  Hieronymus. 

Quinio,  sicut  sal  vi  sua  penetrante  carncm 
a  corruptione  praeservat,  exugendo  et  consu- 
mendohumores  sanguineos  quihus  caro  infecta 
cst,  et  a  quihus  corrumperctur;  ita  Apostolicarnis 
desideria  menti  corrupiionem  afferentia  homi- 
nihus  exemerunt,  eosquc  aeternffi  incorruptioni 
ct  immortalilati  servarunt.  Unde  Cicero  lib.  2. 
(ie  Natura  Deorum  :  Sus,  ait,  quid  habct  prater 
cscam?  cui  quidem  ne  pulresceret ,  animam  pro 
sale  dalam  esse  dicit  Chiysippus ;  sic  hominibus 
qui  quasi  sues  volulahantur  in  carne  et  san- 
guine,  Deus  dedit  Apostolos  quasi  salem  el 
animam,  quse  eos  vita  spiriluali  animaret,  ne 
putrescerent. 

Sexto ,  sal  sitim  excitat :  sic  Aposloli  exci- 
lavere  sitim  rerum  coelestium.  Audi  S.  Hila- 
rium  :  ApostoU  sunl  rerum  ccetestium  prcedica- 
tores ,  et  ceternitatis  velut  satores  ,  immortalita- 
tem  omnibus  corporibus ,  quibus  eorum  serrrw 
ospersus  fuerit ,  afferentes.  Et  Euthymius  :  Vos, 
ait ,  d.  me  electi  ad  curandam  totius  mundi  pu~ 
tredinem ,  estis  sal  terrcB. 

Septimo,  sal  sua  acredine  mordicalet  pungit, 
sic(:at  et  urit.  Audi  Plinium  1.  31.  c.  7.  et  seq. 
Salis  natura,  inquit,  per  se  ignea  et  inimica 
ignibus ,  fugiens  eos ,  omnia  erodens  :  corpora 
vero  astringens,  siccans  ,  alligans.  Defuncta  au- 
tcm  ac  putrescentia  ita  vindicans,  ut  durent  ea 
per  secula.  In  meclendo  vero  mordens  ,  adurens , 
repurgans ,  extenuans ,  dissolvens.  Simili  modo 
Apostoli  acri  suo  igneoque  sermone  et  vita, 
vitia  hominum  momorderunt,  pupugerunt,  sic- 
carunt,  et  exusserunt.  Audi  S.  Greg.  hom.  17. 
Si  sal  sumus  ,  condire  mentes  fidelium  debemus  : 
quasi  inter  bruta  animalia  petra  salis  debet  esse 
sacerdos  inpopulis,  ut  quisquis  sacerdoti  jungitur, 
quasi  e  salis  petra  ceternce  vitoe  sapore  condiatur. 
Legant  sacerdotes  totam  illam  S.  'Gregorii  ho- 
miliam  ,  et  aurcum  invenient  vitaj  suae  specu- 
lum,  utfiani  sal  terrae.  Sapienter  S.  Chrysosto- 
mus  :  Vis,  inquit,  scire  an  probus  sit  populus 
alicujus  loci  ?  vide,  qualis  pastor  sit.  Si  enim 
eum  pium,  prohum,  integrum  inveneris,  co- 
gita  talem  esse  et  populum ,  qui  ab  eo  pascitur, 
et  a  sale  sapientiae  conditur. 

Nuper  Carolus  Quintus  Imp.  festive  dictitahat, 
se  ex  littera  triplicis  P.  conjicere  de  statu  urhis 
vel  reipuhl.  cujusvis,  scilicet  se  considerare, 
qualis  eo  loci  esset /;fls«or,  qualis  p)-cBceptor,  et 
qualis  pra;tor.  A  pastore  enim  pendetEcclcsia ,  h 
praeceptore  schola  et  juventus ,  quse  est  semina- 
rium  reipuhl.  a  prsetore  curiaet  justitia.  Pastor 
crgo  est  sal  Ecclesiae ,  praeceptor  est  sal  scholoD, 
praetor  est  sal  curia^  et  civitatis.  Qualis  ergo 
pastor ,  talis  cst  Ecclesia  :  qualis  est  pracceptor, 
lalis  esljuventus  :  qualis  est  praetor,  lales  sunt 
cives. 

Porro  Apostoli  et  sacerdotes  corum  succes- 
sores  plus  faciunt  quam  'sal :  quia  sal  solum 
carncs  iniegras  praeservat  a  putredine,  jam  vero 


corruptas  cl  pulidas  sanare  et  rcdintegrarc  nc- 
quit ,  uli  notat  S.  Chrysostomus  :  Apostoh  vcro 
animas  vitiis  omnibus  corruptas  ct  putidas  per- 
sanarunt,  eisqne  integritatem,  quam  nunquam 
habuerant,  indiderunt, 

QuoD  si  SAL  (quod  cetcra  salire  et  condire 
debebat)  evamjkuit]  Groccc  //wpav&ii,  id  esl  Uesi- 
puerU,  factum  fuerit  insipidium  et  insulsum, 
infatuatum  sit  :  sicut  enim  insulsum  a  cii)0  per 
metaplioram  iransfertur  ad  homincm  faluum ; 
ita  vicissim  to  fatuum  ab  homine  transfertur 
ad  cibum  :  cibus  ergo  fatuus  est,  qui  caret 
sapore,  insipidus,  insulsus.  Sic  Martialis  betas 
vocat  fatuas,  cum  ait  : 

Ut  sapianl  faluoD  fabrorutn  prandia  belae. 
IN  Quo  (id  cst,  quo  alio  sale  j  SALiErim?]  scili- 
cetnoncibus,  scdipsumsal.  q.  d.  Noncstundc 
sah  insulso  possit  restilui  deperdita  vis,  sapor 
et  acrimonia :  non  cnim  salis  est  sal.  q.  d.  Si 
Apostokis,  siEpiscopus,  si  sacerdos,  qui  alio- 
rum  mores  quasi  sal  condire  debebat,  pcr  gu- 
lam ,  iuxuriam ,  metum ,  adulationem ,  etc. ,  pcr- 
dal  suum  salis  spiritualis  vigorcm,  quis  illum  ei 
rcstituet?  q.  d.  Nemo;  id  verum  esse  patet  in 
nonnullis  sacerdotibus  et  pastoribus  prcelerili 
s^ECuli ,  qui  vel  scandalosae  vitse  fuere ,  vel  igno- 
rantes,  vel  crranles,  ct  in  haeresim  vergentes, 
vel  negligenics  in  populo  crudicndo :  unde  in 
tantum  contcmptum  abiit  ordo  Ecclcsiasticus  ; 
indeque  ortae  sunt  haercses  Lutheri,  Calvini,  et 
ceterorum ,  qui  insulsi  similcs  sunt  cimicibus , 
ait  Maldonatus :  vivi  enim  mordent,  mortui  foe- 
tent.  Audi  S.  Aug.  1. 1.  de  Serm.  Domini  in  montc 
cap.  10.  Si  sal  infaluatum  fuerit ,  in  quo  salietur? 
id  est ,  si  vos  perquoscondiendi  sunt  quodammodo 
populi ,  metu  persecutionum  temporalium  amisc- 
ritis  regna  ccelorum,  qui  erunt  liomines,  pci'  quos 
(Ivobis  crror  auferatur ,  cum  vos  elegcrit  Dcus  , 
per  quos  errorem  auferat  cetcrorum?  ergo  ad  ni- 
hilum  valct  sal  infatuatam,  nisi  ut  mittatur  foras, 
et  calcetur  ab  hominibus.  Non  itaque  calcalur  ab 
hominibus,  qui  patitur  persecutioncm,  sed  quiper- 
secutionem  timendo  infatuatur.  Calcari  cnim  non 
potest ,  nisi  inferior;  scd  infcrior  non  est ,  qui 
quamvis  corpore  multa  in  terra  sustineat,  corde 
tamcn  fixus  in  coclo  cst. 

Porro  sal,  cum  quatuor  elementis  constet, 
quolibct  corum  corrupto  corrumpitur  ct  cvanes- 
cit,  putacoelo,  salo,  solo,ctigne,  ait  ille  :coelo, 
Id  est  aerc;  salo,  id  cst  aqua  etmari;  solo,  id 
cst  terra.  Acre  cnim  humido  sal  liumcclatur , 
eoque  corrupto  corrunipitur;  aqua  liqualur; 
terra  fit  tcrrcstre ;  igni  aduritur.  Ila  PrcTJalus  ct 
Pastor  evancscit.  Primo,  si  caplet  acrcm ,  id  est 
auram  popularem.  Noli,  ait  Pocta  ,  el  ex  eo 
«anctus  llicronymus 

Rcppicere  ad  fumos,  et  nomiua  vana  Catonum. 

Sccundo,  aqua  cl  mari,  id  cst,  luxuria  liquatur. 
Tcrlio  ,  tcrra,  id  cst ,  avarilia  fit  tcrrcstris. 
Quarto,  igni,  id  est,  cholera  aduritur.  Oi'a  ra- 
tione  enim  docebit  alios  contcmnerc  vanam  glo- 
riam,  veneres,  opcs,  lionores,  qui  ca  quaerit  et 
ambit?  Quomodo  humilitatem  persuadcbit  va- 
nus,  castilatem  luxuriosus,  liberalilatem  ava- 
rus,  mansucludincm  cholericus?  Maximc  vero 
Jal  liccl  igncae  sit  naiura^ ,  cvanescit,  si  aqua) 
mlsccatur ;  tunccnim  planc  licpiatur  ct  solvitur: 
ita  Praelatus  ,  Sacordos,  Religiosus  evancscit, 
moUoscit  et  effeniinaHir,  si  familiaris  sitmulic- 
ribus  etiam  piis.   Audi  quid  scnior  illc  apud 


COMMENTARIA  IN  MATTH/I-XM.  Cap.  V.  ISl 

Joannem  Moschum  in  Prato  spiritualic.  217.  di- 
cat :  Filioli,  sal  ex  aqua  est;  et  si  appropinquuve- 
ritaquiC,  conlinuo  soivitur  et  deficit.  Et  monuchus 
similiter  cx  muliere  est :  itaque  si  appropinquat 
mulieri,  soloitur  et  ipse,  atque  in  id  desinit,  ut 
jam  monachusnon  sit.  Evanescit  pariter ,  si  nimis 
agat  cum  saecularibus,  tunc  enim  et  ipse  saecu- 
larescit,  atque  e  religioso  fit  saecularis.  Ut  ergo 
non  evanescat,  a  saecularium  conversatione  se 
subducat,  claudat  os  et  oculos,  multa  loquatur 
cumDeo,  pauca  cum  hominibus.  Non  se  ac- 
commodet  saecularibus  ,  sed  potius  illos  sibi 
adaptare  ct  conformarc  satagat.  Cogitct  se  esse 
sal,  servet  suum  vigorem,  gravitatem,  liberta- 
tem,  acrimoniam  intaxandis  viiiis.  Non  pudeat 
eum  profileri  palam,  se  esse  Ecclcsiasticum  et 
Religiosum,  id  est  Dei  cultorem,  virum  spiri- 
tualem ,  mundi  contemptorem ,  coelesiium  ama- 
torem,  etsatorem.  Intret  cum  alieno ,  exeat  cum 
suo,  ut  aiebat  noster  S.  Ignatius,  boc  est,  initio 
accommodet  se  saecularium  ingenio  et  sermo- 
nibus,  sed  deinde  dextere  eos  transferat  ad  spi- 
ritualia,  et  ad  id  quod  ipse  intendit,  scilicct  ad 
mutationem  morum  vitaeque  sanctimoniam.  Dc- 
niquesalnitrum  sulphuriconcoctum  inlapidem 
verlitur,  aitPlinius  I.  31.  c.  10.  Sulphur  est  ze- 
lus  gloriae  Dei  et  salutis  animarum  :  hoc  zelo  la- 
pidescat  ct  obdurescat  ad  omnia   probra ,   ad 
omnes  blanditias,  ad  omnes  metus  ,  ad  omnia 
promissa,  is  qui  satagit  essc  sal  Christi.  Sacer- 
dotes  ergo  sint  sal  terrae,  ut  eam  pr.xstent  mo- 
rum  integritatem,  quae  celerorum  sit  censura 
et  disciplina ;  quod  efficient,  si  loquantur  ul  ora- 
cala,  vivant  ut  Tiumina. 

W.  Vos  ESTis  Lux  MUiNDi  ]  Estis,  cx  mca  electionc 
et  deputatione,  ideoquee^ns,  idestcsse  debetis. 


et  eslis ,  id  est  reipsa  eritis,  si  mce  electioni  et 
voluntali  respondeatis,  meacque  gratiie,  ut  par 
cst,  coopcremini.  Lux  mundi,  ut  nuindum  erro- 
rum  vitiorumque  tenebris  obscuratum,  luce 
doctriiK-c  vitoequc  Evangelicae  illuminetis.  lt;i 
S.  Hilarius  et  alii. 

Scnsalc  S.  Chrysost.  hom.  10.  in  cpist.  1.  ad 
Timoth.  in  morali:  Idcirco,  ait,  iilenos  elegit , 
ul  simus  quasi  luminaria ,  et  velut  fermentum  cva- 
damus ,  ut  vctut  angeli  cum  hominibus  versemur 
in  terra,  ut  tanquamviri  cum  pueris  ,  lanquam 
spiritualcs  cum  anivialibus  agamus.  Sicut  ergo  sol 
illuminalcloacas  putridas,  sed  ab  iis  non  sor- 
didatur,  Angelus  homines,  vir  pucrum,  ita  ct 
tu,  o  sacerdos,  0  religiose,  6  vir  spiritualis ,  do- 
ceas  hominem  carnalem ,  ut  eum  emendes,  scd 
abeo  nuUam  labcm  contrahas.  Sol  cst  in  coelo  , 
sed  inde  radios  spargitin  tcrram,  quibiis  eam 
illustrat;  ilaet  tu  mente  sis  in  coelis,  corpore  iii 
tcrra,ut  cam  tuo  scrmone  et  exemplo  viriutis 
illumincs,  calefacias  ct  accendas.  Sic  eris  lu\ 
ct  sol  mundi.  Addit  Chrysostomus  rem  notan- 
Civ^m. :  Ncmo  profccto ,  inquit,  Genlilis  csset ,  si 
ipsi,  ut  oportet ,  Christiani  esse  curaremus :  si  Dci 
monitis  ac  scitis  obtemperaremus :  si  injurias  pcr- 
pessi  viccm  non  i-eftrremus  :  si  7nalediciis  lacessiti 
benedicerenms :  si  pro  malis  bona  rcdderemus. 
Nemo  esset  ita  fera  betlua,  ut  non  statim  ad  cul- 
tum  vcrcB  rcligionis  accun-eret ,  si  vidcret  hctc  ah 
omnibus  ficri.  Atque  ut  discas  ita  esse,  unus  pro- 
fecto  Paulus  tam  multos  ad  Dei  atlraxit  notitiam. 
Si  omnes  csscmus  hiijusmodi ,  quot  tcrrarum  orbr.s 
attrahcrc  cl  ipsi  posscmtis? 

NON    POTEST    CIVITAS     AnsCODI    SVPnA    MOMFM 

rosiTA.]  Chrislus  Apostoloshlc  comparai  primo 


132 


COM.MENTAniA  IN  MATTII/EUM,  Cn -».  V. 


9a!i,  secundo  liici,  tcilio  nibi  in  monteconspi- 
cuie.  Eidcm  Ecclcsiam,  id  cst,  Ecclesirc  Pi\x'la- 
tos  comparat  socpe  in  Psalmis,  tit  Psalm.  Zj5.  et 
47.  et  80.  Itcm  Isaia;  cap.  60.  et  65.  Ezcch.  ZiO. 
Sicutcrgo  urbs  in  montc  sitalatcre  neqnit,  scd 
omnium  circumcirca  (legcntinm  oculos  ferit; 
sic  et  Apostolus,  Prnclatus  et  Sacerdos  in  om- 
nium  ociilos  incurrit,  ut  si  ofTicio  suo  riic  fun- 
gatur,  Chrisiique  Evangelium  moribus  magis 
quam  sermonibus  priTdicetjmuilosad  Christuni 
iraliat,  et  ab  omnibus  laudetur  i  sin  secus  fa- 
ciat,  multos  :\  Christo  averlat,  el  de  omnibus 
vituperetur.  Sequitur  quarta  comparatio  lu- 
cerna?. 

15.  NeQUE  ACCENDtNT  I.rCEUNAHI,  ET  PONITNT 
EAM   SUB    MODIO,  SED  SUPER  CA^DELABRUM,  UT  LU- 

CEVT  OMMBUS  QUi  iN  DOMO  suAT.  J  q.  d.  Luccrna 
non  solet  condi  5«^  ino(lio,\(l  est,  sub  vase,  iit 
habet  Lucas,  Syrus  et  Hebr.xus,  suh  sato,  quod 
cratmensurae  vasisque  genus,  scd  alte  in  can- 
delabris  ponitur,  ut  omnibus  in  domo  noclc 
praefulgcat  :  sic  cl  vos,  o  Apostoli,  alto  ofTicii 
dignitatisque  gradu  consistiiis,  ut  omnes  veslra 
praedicalione  et  sanctitalc  illustretis.  Undc  para- 
bolam  explicans,  suhdil :  Sic  luceat  lux  vcstra 
coram  hominibus ,  etc. 

Allegorice  SS.  Hilarius,  Ambrosius  ,  et  Beda  : 
Significatur  hic,  inquiunt,  lux  Evangelii  non 
claudendamodio,  id  est,  modicis  Juda?a3  termi- 
nis,  sed  m  candclabro ,  u]  est,  inculmineRomaB, 
Romanique  imperii  collocanda  ,  ut  omnibus 
Gentibus  illi  subditis  praeluceat. 

Mystice  S.  Augustinus  :  Propter  modium,  in- 
quit,  id  est,  propter  mensuram  rerum  opum- 
que  temporalium,  non  est  tegenda  vel  celanda 
lux  doclrinae  et  veritalis  :  Sub  modio  ergo  lucer- 
nam  ponit ,  quisquis  lucem  bonce  doctrince  com~ 
modis  temporalibas  obscurat  et  lcgit.  Super  can- 
delabruni  aulem,  qui  corpus  suum  viinistcrio  Dei 
subjicit,  ut  superior  sit  prcedicatio  veritatis ,  et 
inferior  servitus  corporis, 

LucERNA]  Gr.Tce  >">;•■'<'"■'  id  est,  lampas ,  taeda  , 
fax,  candela,  et  omne  quod  lucet:  taedae  enim 
et  candelae  proprie  imponunlur  candelabris,  in 
Italia  etiam  lampades;  has  enim  habcnt  arti- 
ficiose  turritas  ,  quas  proindc  campanarias 
nuncupant.  Sic  Hebr.  "i^B^  lappid,  quod  Noster 
vertit  lampas  vel  lucema ,  significat  omne  id 
quod  dat  llammam  lucentem,  uli  sunt  faces , 
tilioncs  ardentes,  et  proprie  dicta;  lampades. 
Hinc  cum  Judic.  cap.  7.  19.  dicitur  Gedeon  cum 
suis  imposuisse  lampades  lagenis ,  easque  inter 
se  complosisse,  per  lampades  accipe  faces  vel 
titiones  flammantes :  hi  enim  complosis  lagenis 
emicantes  etfulgurantes  terruerunt  Madianitas: 
si  enini  fuissent lampadcs  propric  dictac,  ha)  uli- 
quc  eomplosione  hac  fuissent  extinctnc:  undc 
Madianitaspercellerencquivissent.  Hinclncerna) 
el  faces  hlc,  uti  et  alibi  in  Scripttira,  significanl 
viros  sanctos  pi\Tserlim  Apostolicos,  qui  aliis 
luce  doctrinfc  et  sanctiiaiis  pra-Iucentet  pra^ful- 
gent,  eosqnc  igne  charilatis ,  quo  ix  Deo  accensi 
sunt,  inflammant.  Unde  de  .Toanne  Baptista  ait 
Christus:  llle  erat  lucerna  ardcnset  luccns.  Joan. 
5.  35.  Slc  Elias  et  Enoch.  vocantur  ducs  oliva;,€t 
duo  candelabra.  Apocalyp.  11.  li.  lisdem  compa- 
rantur  Jesus  ponlifex,  et  Zorobabel  dux  Israel. 
Zacbar.  It.  11.  Vide  utrobique  dicta. 

IG.  SlC  LUCEAT  LUX  VESTRA  CORAM  nOMlNrHUS , 
UT   VIDEA.NT  OPERA   VEStRA  BONA  ,  ET  GLOniFICENT 

Patrem  vesthum,  oui  in  coems  est.]  Ecce  hlcex- 


plicat  parabolas  solis  ct  salis,  scilicet  lucis  ac 
civitaiis  super  montem  positci),  atque  lucernse 
imposita;  candelabro.  Ilarum  ergo  parabolarum 
hic  est  apodosis,  sive  explicatio  et  applicatio» 
q.  d.  Estole,  o  Aposioli,  sal,imo  sol,  ac  lucerna; 
facesque  mundi,  ut  scilicet  simili  modo  luceat 
lux  vestra;  doctrina;  et  sanctitatis  coram  homi- 
nibus,  ut  videant  opera  vesira  bona,  ex  iisqu(; 
glorificent  Deum  ,  qui  vobis  tanta  sapicntia; 
sanciitatisque  bona  donavit.  Ut  videant.  Parti- 
cula  ut  pariim  consequentiam,  partim  flncm, 
licelnon  ullimum,  denotat.  Monenturenim  hic 
a  Christo  Aposioli,  omnesque  eorum  assecla?, 
ut  satagant  tam  verbo,  qnam  exemplo  virtutis 
aliis  prtclucere,  non  sibi,  sed  Dco  intendendo, 
scilicet  non  suam,  sed  Dei  gloriam,  et  anima- 
rum  salutem  :  ut  scilicet  opus  bonum  sit  in  pu- 
blico,  scd  intenlio  uni  Deo  placendi  sit  in  oc- 
culto,  ut  ait  S.  Gregorius:  quare  hominibus  non 
propter  se,  sed  propter  Deum,  ut  scilicet  eos 
ad  Deum  irahant,  placerc  studeant,  atque  sic 
concilia  hunclocumcumc.  6.  v.  1.  2.  5.  ubi  con- 
trarium  yidetur  dicere  Chrislus  :  Aitendite,  in- 
quit,  ne  justiliam  vestram  faciatis  coram  homini- 
bus,  ut  videamini  ab  eis;  qua;  postrema  pars  haec 
duo  loca  in  speciem  contraria  conciliat,  scilicel 
vctat  ibi  Christus  AposloIos  facere  justiiiam,  id 
est,  justa  opera  coram  hominibus,  hoc  fine  ,  ut 
ipsi  operantes  videanlur  et  glorificentur  ab  eis, 
ut  scilicetcaptent  vanam  hominumlaudem  ;  hic 
enim  vult  ea  fieri  corani  hominibus  hoc  fine,  ut 
ex  eis  homines  glorificent  Deum.  Audi  S.  Gre- 
gor.  3.  part.  Pastor.  admon.  36.  Quid  est  ergo , 
quod  opus  nostrum  et  ita  faciendum  est  ne  videa- 
tur;  el  tamen  ut  debeat  videri ,  prcvcipilur?  nisi 
quod  ea,  quce  agimus  ,  et  occultanda  sunt,  ne  ipsi 
laudemur,  et  tamcn  ostendenda  sunt,  ut  iaudem 
ccelcstis  Patris  augeamus.  Nam,  cum  nos  justi- 
tiam  nostram  coram  hominibus  facere  Dominus 
irrohiberet,  illico  adjunxit ,  ut  vidcamini  ab  eis.  Et 
cum  rursus  videnda  ab  hominibus  bona  opera  nos- 
tra  praciperet,  protinus  subdit ,  ut  glorificent  Pa- 
Ircm  vestrum ,  qui  in  coclis  cst.  Qualiter  igitur  vi- 
denda  essent ,  vel  qualilcr  non  videnda  ex  senten- 
tiarumfine  monstravit,  quatenus  opercmtis  mens 
opus  suum  et  propler  se  videri  non  qucerei'et ,  et 
tamcn  hoc  propter  ccelestis  Patris  gloriam  non  ce- 
laret. 

17.  NOLITE  PUTARE,  QUONIAM  (on,  idcsl,  qUOd  ) 

VEM  sOLVERE  ( xaTaiuffat ,  id  cst,  dissolvcrc ,  irri- 
tare,  abolere)  legem  aut  Propiietas  :  non  veni 
soLVERE,  sed  adimplere.]  Idverissimc  dixit  Chris- 
tus  :  Primo,  quia  ipsc  scmper  legem  veterem 
Mosis  servavit,  etiamsi  illa ,  utpote  Deus  Deique 
Filius,  non  obligaretur.  Unde  juxla  legem  cir- 
cumcisus  est,  pra;sentatus  in  templo,  porcina 
abstinuit  ,  ceterasque  legis  illius  sanctibnes 
stricte  observavit.  Secundo,  quia  leges  cseremo- 
nialcs,  qua;  crantfigura)  et  umbra)  Christi,  ipsc 
seipso,  suoque  corpore,  suis  aciibus,  Sacra- 
mentisque  implcvit,  quia  illa  gessit,  et  passus 
est,  qua;  in  caeremoniis  legis  veteris  figuraban- 
tur.  Tuncenim  prophetia  impleri  dicitur,  cum 
fit  quod  expresse  vel  lacite  per  eam  prajdictum 
et  prophetatum  est.  Et  hoc  innuit  Christus  vers. 
sequenti,  dicens  :  Amen  dico  vobis,  donec  trans- 
eat  ccctum  et  terra,  iota  unumaut  unusapex  non 
prceleribit  ti  lege ,  donec  omnia  fiant.  Ita  Irenaeus 
lib.  d.  cap.  27.  TertuIIianus  lib.  de  Patientia,  Hi- 
larius  canon.  li.  et  5.  Augustinus  in  quaest.  novi 
Tcstanienti,  quoest.  69.  Tertio,  et  maxime,  quia 


COMMENTAniA  IN  M 

Cliristus  procccpla  moralia  legis  implcvit,  diin» 
ca  explicatins  el  pcrfectius  docuit  et  sanxit,  ac 
pro  poenis  praemiisquc  temporariis  /clernas  sufjs- 
tituit,  atque prjcceplis  Evangelicaconsiiia,  quac 
perfectiora  sunt ,  adjunxit,  ut  patet  cx  scqq.  Ita 
Theopliylactus  ct  Euiiiymius.  Quarto,  quia  le- 
gis  Mosaicic  impcrfcctionem  supplevit,  juslin- 
cando  nos  pcr  fidcm  ct  Sacrameuta  icgis  nova; 
quajinsliluit,  quod  lex  Mosis  facerc  non  potcrat. 
Quinto,  ui  ait  S.  Augusiinus,  Cliristus  legem 
implcvit  dando  graliam,  quac  non  tantum  jul)eat, 
«ed  et  juvet,  vircs  addat,  faciatque  nos  icgcm 
implere.  Undc  illud  S.  Augustini  :  Domine ,  da 
quod  jubes,  et  jiibe  qnod  vis.  Christus  maxime 
Jdc  secundum  ct  tcriium  sensum  intendit.  Vidc 
S.  Thomani,  1.  2.  q.  107.  art.  2. 

18.  AMEN  QUIPPE  DICO  VOBIS,  DOISEC  Tn.VNSEAT 
COei.OM  ET  TEIin\,  lOT/V  UMJM  AUT  UNUS  APEX  >0N 
pn-ETEnnUT  A  LEGE,   DOiNEC   OMMA  FIANT.  ]  Amcn  , 

id  est,  vere,  in  vcritate  :  unde  Aquila  verlil 
stJTi^o/iivw;,  id  cst,  (ideliter,  vere,  ccrto,  utdocet 
S.  Hieronynius  epist.  ad  Sophronium.  Porro 
.imcn  est  vox  non  jurantis,  scd  affirmantis  rcm 
,'j  sedicendam,  vel  conlirmanlis  rcmjam  dic- 
tam.  Affirmantis  cst,  cum  orationi  vcl  scrmoni 
pr.-cponilur:  confirmantisest,  cum  ci  postponi- 
tur,  eamquc  quasi  obsiguat,  uti  viderc  cstDeu- 
teron.  27.  26.  ct  seq.  1.  Corinlh.  14. 16.  Quocirca 
Sepluag.  vertuntv'-'ciiTo,  id  cst,  fiat,  q.  d.  Vcruni 
sit,  verc  fiat,  quodopto,  obsccro  vcl  opproho. 
Hoc  loco  Amcn  est  ainrmantis  et  gravitcr  asse- 
verantis. 

Porro  ipse  Christus  vocatur //mcn ,  Apoc.  .3. 
l/i.  U(CC  dicit  Amen ,  testis  (idelis.  q.  d.  Hicc  dicit 
Christus,  qui  cst //)Hc«,  id  cst,  stahiiis,  vcrus, 
constans,  fidcUs,  ipsaque  stabilitas,  vcritas  et 
lidelitas. 

DONEC  TRANSEAT  coEMTM]  Non  uatura  nalura?- 
quc  intorilu  ,  scd  qualitatc  ctcondilionis  mula- 
lionc,  id  cst,  donccccolum  ablioc  statucorrup- 
tionis,  quo  scrvit  honiinimortali,  immutcturin 
fitatum  novum  ct  gloriosum  in  rcsurrectionc, 
q.  d.  Anie  fincm  mundi,  quo  coclum  ct  terra 
iransi))unt,  id  est,  innovahuntur,  ncccssc  est 
omnia ,  qu;e  in  lege  dcmc  scripta  sunt,  implcri. 
Aut  poiius  doncc  transeat,  id  est,  doncconmino 
pcrcat  coclum.  Est  enim  hypolhctica,  ctcondi- 
lionalis  sive  comparativa  proposilio,  q.  d.  Citiiis 
pcrcalcoclum,  faciiius  dcliiscal  terra,  crcpctque 
lotus  mundus,  quam  minimum  lcgis  punc- 
tum  non  implcalur,  vcl  in  liac  vita,  vel  in  ft:- 
tura :  quamdiu  crgo  stahii  coclum  et  terra ,  lam- 
dm  stabit  lex  lota  :  stahit  jugiler  et  seternabit 
coclum  ct  terra,  muUo  magis  stabit  et  actcruabit 
lex  tota;juxtaillud  Christi :  Ccclum  et  tctratrans- 
ihunt ,  verba  autem  mea  non  prcvteribant ,^\Mh. 
1h.  35.  Undc  Gr;uce  est  in  praHerito  ewi  cIj  -^xpO.o-fi, 
id  est,  doncc  transierit,  dcfcccrit,  dcsierit  csso 
coclum  et  tcrra.  q.  d.  Citius  dcfccerittota  munrii 
machina,  qu;un  Dei  lex.  Audi  h'ena3um  :  Sed  ct 
prwcedenlis  nominis  ejus  ( kioO?  id  est  Jesus )  liitc- 
ras  lota  ct  Eta  octodecim  Clota  enim  nola  estdc- 
narii,  Eta  sive  Ita  octonarii,  quac  juncta  faciunt 
18.)  Mones  signi(icanter  manifcstare  (af-scvmn 
Valentiniani) ,  dccem  autem  /Eonas  simiiiter  pcr 
lota  littcram  ,qu(e  prctccdit  in  nomine  cjus,  signi- 
ficari  dicunt;  et  proptcr  hoc  dixissc  Salvatorem  : 
lota  unum,  aut  tmus  apex  iwn  pratcribit,  quoad- 
usque  omnia  (iant. 

Simili  phrasi  sensuque  dicitur  Psal.  71.  1. 
Orietur  in  dicbus  cjus  justitia  et  abundanda  pacis, 


ATTII/EUII.  Cap.  V.  13.-, 

donec  auferaiur  Luna.  q,  d.  Nunquam  deficiei 
Cliristi  justitiaet  pax,  ac  citius  quam  id  fiat,  hi- 
nam  lux  omois  destituet.  Et  Ps.  88.  38.  Et  ttiro- 
nus  ejus  sicul  sol  in  conspectu  meo,  et  sLcat  Utna 
perfecta  in  celernum.  q.  iL  Sol  ct  luna  durabuni 
in  sctcrnum,  at  multo  magis  ceternahit  ihronus 
Chrisli. 

lOTA  UNUM.  ]  Christus  loqucns  Hchrfcis  dixil  iod 
unum,  ut  hahet  Syrus  et  Hcbr.  Scd  inlerpres 
Graecus  pro  iod  Gra3cum  iola  x(\ui\a\em  substi- 
tuit;  Grajcum  more  suo  secutus  Arabicus  pari- 
ter  hahet  iota.  lod  enim  Hehraeis,  acque  ac  iota 
Gra;cis  et  i  Latinis,  omnium  lilterarum  est  mi- 
nima.  q.  d.  Niliil  velrainimum  (quale  est  iod\c[ 
iota)  ex  iis  quaj  in  legc  scripta  sunt  dc  me  meis- 
que  aclibus  et  mystcriis,  pi\x'lcriri  polcst,  quod 
nonad  punctumadimplcatur.  Ex.hac  liHava  iod 
licct  mininia  ,  maximam  hacresim  construxit  Va- 
lentinus  ,  teste  Irenaeo  lihr.  2.  capit.  1.  nimirum 
yEonum  suorumnomiuumporlcntaverius  quam 
numina. 

AuT  uNus  APEX.  ]  Apicem  lcgis  vocat,  non  ipsa 
puncta  vel  accentus  Hchraeorum;ha3cenim  tem- 
pore  Christi  necdumerant,  ac  diu  post  Chris- 
lum  a  Rahbinis  adinventa  sunt,  scd  summiia- 
tem  aut  punctum  aliquod,  id  est,  minimam 
particulam  ipsius  litterai  legis. 

DoNEC  OMNiAFiANT]  0/n/urt  scilicct  quo!  de  me 
meisque  actihus,  Ecclesia,  et  Sacrameniis  in 
lege  et  Prophctis  scripla  sunt.  Rursum  omniu 
quoB  in  lcgc  pra?ccplaet  promissa,  vel  commi- 
nata  sunt.  q.  d.  Necesse  est  omncs  homines  legi 
a  Deo  lata^  ohcdirc,  quia  ad  hoc  Deus  eos  arctc 
et  irremissibilitcr  obstrinxit :  mulli  ergo  ci  ohe- 
dient  eamque  implebunt,  itaque  promissa  ie- 
gem  servantibus  a  Dco  pra?mia  nanciscentur. 
tum  in  hac  vita,  tum  magis  in  fuiura.  Ceteri 
vero,  qui  sua  libera  voluniaic  ct  malitia  legem 
violabunt,  ejus  quidcm  pra^ccpla  non  imple- 
hunt,  scd  tamen  in  eis  pariter  Icx  iniplehiiui 
quoad  comminatam  i\  se  violantibus  pa-nam  : 
hanc  enim  incurrent  tum  in  liacvita,  tum  in  fu- 
tura  :  ardchunt  enim  in  acternum  in  gchenna  : 
qui  ergo  fugiunt  legis  observaiioncm,  inciduut 
in  ejus  condenniaiionem  :  unde  dum  eam  noii 
implent  obcdiendo,  implcnt  eamdcm  pocnam 
sustincndo  :  significat  ergo  hac  sententia  stric- 
tam  jugenique  lcgis  obligationem ,  vim  et  robur. 
qua;  exaclam  omnium  obcdienliam  requirit  ; 
ideoque  certissimas  ,  jugesque  poenas  inobe- 
dicniibus  ,  et  pncmia  ohcdicntibus  statuit  et 
sanxit. 

Oli  eugo  soi.vEniT  (violarit  et  transgre.ssu< 
fuerit,  V  '1  reprobarit,  irriUiiii,  abolcverit)  unum 

DE  MANDATIS  ISTIS  MIMMIS,  ET  DOCUEniT  SIC  IIO- 
MINCS,  MIMMUS  VOCAUITin  I\  REGNO  COEI.OnVM  : 
QVI  AUTEM  FECEBIT  ET  DOCUEniT,    IIIC  M  VGNCS    VO- 

CAUITIR  IN  ni:G.\o  coiiLOnuM.  ]  Dc  mandalis  islis 
minimis,  ([urc  scilicet  lex  jam  dicta  pra'cipit.  It;i 
S.  Augusliuus  lib.  1.  de  Serm.  Domini  iu  nionte. 
aut  quibus  ego  legem  jam  sum  expliralurus  el 
pcrfeclurus  :  unde  subdit :  Dico  cnim  vohis,  nisi 
abnndavcritjustitia  vcstra  plnsqnam  Scribariwiel 
PliarisccoruJH ,  non  intrabilis  in  rc{^num  raelonun. 
Non  orgo  significal  omnia  legis  niaiulala  ess*- 
minima,  scd  quod  damnandus  sil  is,  qui  vcl 
unum  dc  mandalis  lcgis  eiiam  minimis  violarii. 
vcl  prava  interprctalione  perverlerit,  uti  per- 
vcrtebant  Pharis;vi,  doccntcs  cxternum  adulie- 
rium  lege  vctari ,  non  vero  inlcrnam  ejus  con- 
cupiscentiam;  ubi  noia  mandatum  hic  presse 


nU  COMMENTARIA  IN 

siinii ,  pro  procccplo  gravi  obliganic  sub  peccaio 
mortali,  uti  sunt  priTCcpla  Dccalogi;  qui  cnim 
talc  ununi  solvcrit,  licet  Dccalogi  minimuni , 
liic  utiquc  daninandus  cst :  nam  lcvia  quacdani 
in  !egc  vctcri,  licei  ii  Dco  pra,'ccpta  cssent,  ta- 
men  obligasse  lantum  levitcr  ad  peccatum  vc- 
nialc,  ci  ad  pocnam  tcmporariam  omnino  veri- 
similc  cst,  qualia  sunt  matrcm  caperc  cuni 
pullis  in  nido,  ararc  cumbovcct  asino,  alligare 
os  bovi  trituranti,  coqucrc  bocdum  in  lacte  ma- 
tris,  ctc.  ,quae  vetantur  Dcuteronomii  22.  vers. 
(i.  ct  10.  cap.  n.  U.  ct  Exodi  23.  19. 

Minima  crgo  bic  vocantur ,  non  lcvia  h.TC 
ol)liganlia  ad  pcccatum  vcniale,  scd  quae  mi- 
nima  sunt  intcr  mandata,  id  est,  pnecepta  gra- 
via  obligantia  ad  pcccatum  mortale,  quale  est 
aspicere  fcminam  ad  eam  concupiscendam ,  vcl 
<^am  interius  concupisccrc,  ctsi  exterius  opusnon 
perpelres  ,  quod  Pharisa>i  censebanl  esse  mini- 
mum  et  vix  ullum  peccatum ;  Cbristus  aulem  do- 
cetessepeccatummortale,  legeDccalogivciitum. 

Et  doci;erit  sic  homines]  Sic  scilicct  ut  cgo 
facio,  puta  rccte,  ait  S.  Hieronymus.  q.  d.  Dam- 
nabitur  qui  solvcritunum  demandatisminimis, 
ctiamsi  ipsc  alios  recte  doceatillud  esseservan- 
(lum,  sicut  ego  docco.  Magis  germane  SS.  Au- 
pustinus  et  Chrysostomus  5tc,  scilicet  sicut  ipsc 
facit.  q.  d.  Qui  solverit  unum  de  mandatis,  et 
docucrit  alios,  sic,  id  est,  simili  modo  illud 
idem  solvere  et  violare,  repete  per  Hebraismum 
relativum  qui.  q.  d.  Qui  solverit  mandatum  :  et 
(id  est,  item)  qui  docucrit  alios  idem  solvere, 
damnabitur  uterque,  scilicet  et  solvens  et  do- 
cens ;  vel  si  unus  idemque  utrumque  fecerit , 
utroque  titulo  bis  damnabitur  :  qui  cnim  alter- 
utrum  facit,  scilicet,  qui  solvit  mandatum , 
aut  qui  docet  alios  illud  solvcre,bic  minimus 
vocabilur ,  id  est,  damnabitur.  Maxime  cnim 
Christus  agit  de  Doctoribus  :  pcrstringit  enim 
Scribas  ct  lcgis  Doclorcs,  qui  pravas  suas  legis 
interpretationes  docebant,  aliisque  insiillabant. 
Aut  ccrte  copula  et  conjunctiva  capitur  pro  dis- 
junctiva  attt.  q.  d.  Qui  solverit  mandatum,  et , 
id  est  aut  docuerit  alios  solvere,  hic  damnabi- 
tur  :  simile  cst  Exodi  21. 17.  in  Hebraso  :  Quima- 
ledixerit  patri  stio ,  et  (id  est,  aut ,  utvertit  vul- 
gata ,  suflicit  enim  alterutri  maledixisse)  matri, 
morte  moriatur.  Et :  ISisi  manducaveritis  carnem 
Filii  hominis,  et  (id  est,  atit)  bibei^itis  ejus  sangui- 
nem,  non  kabebitisvitamin  vobis.  Joan.  6.  Dicit  ta- 
men  Christus,  et,  non  aut ,  tum  quia  Scriba) 
utrumque  faciebant,  tum,  ut  constet  antithesis, 
quae  sequitur  :  Qui  autemfecerit  et  docuerit ,  liic 
ntagnus  vocabiiur.  Hic  enim  t6  et  proprie  sumi- 
tur :  requiritur  enim  utrumque ,  scilicet  facero 
ct  docere  ad  hoc  nt  quis  magnus  vocetur. 

MiMMUs  vocABiTun]  Ultimus  babebitur,  vilis 
reputabitur,  conlemptui  erit  in  coelis  Deo  et 
sonctis  Angelis,  quasi  hominum  postremus  ct 
plane  indignus,  qui  in  regnum  coelorumadmil- 
latur ,  ideoque  damnabitur  et  relcgabitur  ad  gc- 
hennam.  Undc  S.  Chrysost.  et  Theophyl.  mini- 
mus  interpretantur  nullus  ;  quia  in  regno  coelo- 
rum  non  nisi  magni  esse  possunt,  ait  S.  August. 
utpote  reges  cocli,  filiiDei  etcoha^redes  Chrisii. 
Kota,  Christus  in  to  minimus  alluditad  to  mini- 
mismandalis  :  ludit  enim  amphibologice,  setl 
cleganler  in  voce  minimus.  q.  d.  Vos,  6  Scriboe  , 
mandata  gravia  legis,  qualia  sunt  non  concu- 
piscere  opes,uxorem,necem  proximi,a?stimaiis 
minima  minimiquc  momcnli,  ac  minimam,  id 


MATTH^UM.  Cap.  V. 

est,  cxiguam  vclnullam  induccrcobligalioncm, 
culpam  ct  poenam,  idcoque  vos  in  coelo  paritcr 
coram  Judicc  Deo  ccnsebimini  minimi,  id  est, 
nuUi,  contcmpti,  dcspccii.  Vide  Canon.  23. 

IN  REGNO  coELonuM.]  Propric  dicto.  ItaS.  Chry- 
sost.  et  Tiicoph.,  licct  S.  Augustinus,  ei  alii  reg- 
num  coclorum  interpretcnlur  Ecclesiam;  hujuh 
enim  rcgnum  inchoatur  in  tcrra,  sed  pcrficilui- 
in  coelo. 

QUI  AUTEM  FECERIT  ET  DOCrERIT,  HIC  MAr.>'US 
VOCABITUR  I.\  REGNO  COELORUM.]  MrtgHHS,  SCilicct  , 

Doctor,  pater  ct  princeps  discipulorum,  quos 
docuit.  Censentur  autcm  facta  omnia  lcgis  man- 
data,  quando  quidquid  factum  non  fuerit,  a  Deo 
ignoscilur,  ait  S.  August.  Error  cnim  corrigi- 
tur,  sarcilur  elimpletur  per  pocniteniiam.  Nam, 
ut  ait  S.  Bernard.  iract.  dc  Dispensationc  clPra;- 
ccpto  :  Pars  regulcB  est  rcgidaris  correctio  :  hanc 
crgo  dum  subit  reus ,  rcgulam  implct. 

Moraliter  disce  hic  rcclam  doccndi  viam  ct 
methodum  essc,  sidoctor  prius  facial  id  quod 
deindc  dicturus  est.  Ita  Chrislus,  ait  S.  Lucas, 
coepit  facere  et  doccre  prior,  imo  primus  ipso 
fuit  paupcr,  humilis,  milis  ,  lugens,  mundo 
corde,  pacificus,  persecutionem  paiiens,  ac 
deinde  docuit  :  Beati  patiperes  spirilu,  beati  mi- 
tes ,  etc.  Examinet  ergo  suam  conscientiam  co- 
ram  Deo  Doctor,  antequam  id  doccat,  an  ips(; 
sitpauper  spiritu,  milis,  mundocordc,  simplici 
an  duplici,  simuluto,  politico  ,  ncc  doceat  alios 
nisi  prius  seipsum  docuerit;  videat,  an  mente 
adha;reat  mundo  an  Chrislo :  ut  cnim  sit  Cbristi, 
debet  frangere  tesseram  amicitiaj  cum  mundo , 
renuntiare  omnibus  mundanis,  calcare  favores, 
plausus ,  risus ,  probra  sociorum ,  ac  dicere  cum 
Paulo  :  Si  adhitc  hominibus  placerem  ,Christi  ser~ 
vus  non  essem.  Et,  Miid  autem  pro  minimo  est  ut 
a  vobis  jiulicer,  aut  ab  humano  die ,  etc.  :  qui  au- 
tem  me  jitdicat,  Dominus  est.  Prima  virtus  mo- 
nachi  {  et  mulio  magis  Apostoli  et  Doctoris 
Chrisli)  est  contemnere  et  contemni ,  ait  S.  Hic- 
ron.  Idem  videre  Gentiles  :  unde  Lactantius  toto 
lib.  3.  de  Falsa  sapientia  ex  Seneca,  Ciceronc, 
Varrone  et  aliis,  ostendit  Philosophos  paruni  fc- 
cisse  fructus,  quia,  quaj  docebant,  illa  non  fa- 
ciebant :  et  philosopbia  facta  erat  schola  dispu- 
tandi,  non  regulavivendi:  undein  tales  detonat 
Apost.  Rom.  2.  21.  Alcem  :  Qiuergo  aliumdoces, 
teipsum  non  doccs  ?  qui  prcedicas  non  furandum, 
furaris?  etc.  Etv.  1.  InquoalterumJudicas,teipsum 
condemnas,  eadem  enim  agis ,  qucB  judicas.\\{\ii 
ibi  dicta  et  Ezech.  1.  8.  Praeclare  S.  Thomas  Prae- 
fat.  in  Ep.  Canon.  si  ejus  estilUid  opus  :  Littei^as, 
inquit,  mortis  sttcB  portant  viri  litterati,  qtusciunt 
et  docent,  et  non  faciunt  :  istce  sunt  iiterct  sina 
sigillo  ,  id  est  scientia  sine  vila,  ct  ideo  non  credi- 
tur  eis. 

20.  Dico  ENiM  vonis ,  QUiA  (Gi^xce  dti  ,   id  est, 

qUOd)  NISI  ABUNDAVERIT  JUSTITIA  VESTRA  PLUS 
QUAM  SCRIBARUM  ET  PHARIS/EORUM  ,  NON  INTRABITIS 

IN  regnum  coelorum.]  D/c(3,  id  est,  edico,  ct 
graviter  ,  constanterque  assevero.  Abundaverii , 
abundantior,  prsestaniior,  eminentior,  plenior 
ct  pcrfectior  In^rxi^justitiavestra,  idest,  ves- 
tra  legis  observatio  :  illaenim  implct  id  quod 
lex  justum  esse  dictat :  illa  quoque  facit  nos  rc- 
vera  coram  Deo  justos.  Nam ,  ut  ait  Apost.  Rom. 
2.  13.  ISon  auditores  legis  justi  stmt  apud  Deum  , 
sed  factores  legis  justificabimtur. 

Nota ,  ScriboD  et  PharisTi ,  licet  a  vulgo  dor- 
tissimi  et  juslissimi  sanctissiipique  haberenlur, 


COMMENTAI\TA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  V. 


VoS 


lamcn  h  vera  juslUia mulluni  deficiebani •.  Primo, 
quia  magis  exlernas  actiones  quam  inlernas  af- 
fectiones  domabant :  satagc])anl  cnim  coram  ho- 
minibus  apparerc  lcgis  observatores  etjusli. 

Secundo,  quia  legis»  litteram  nravo  sensuet  ex- 
plicatione  pcrvcrtoj^ant. 

Terlio  ,  quia  jusiiiiam  suam  magis  m  cocre- 
moniis,  ac  pneserlim  crebris  lotionibus  ,  quam 
in  vcro  sanctilalis  spiritu  collocabant.  Contra- 
lia  prorsus  iiic  docet  Christus,  ut  patet  ex  se- 
quentibus  :  ac  Ciiristiani  etiam  minimi  et  rudes 
prorsus  contraria  faccrc  debent ,  ilaque  supe- 
rare  justitiam  Scriliarum  ,  si  ca-lum  ingredi 
velint.  H.xctriain  sequenlibusper,varia  Deca- 
logi  praecepta  sigillatim  demonstrat  Cliristus. 

21.  AHDISTIS,  QUIA  UICTUM  (  prSGCeptum)  EST 
AMTlQVIS  :     NON   OCCIDES  :    Ql^^I   AtJTEM   OCCIDERIT, 

HEUS  ERiT  jDDicio.  ]  AuiUstls  ,  l\  Sciibis  legem 
Moysi  docentibus  et  explicantibus.  Hic  osten- 
dcre  incipit  Christus  ,  se  legem  non  solvere, 
sed  adimplere  ,  ac  justitiam  Christianam  pra;- 
cellerc  del)ere  Judaicae  et  Pharisaicae  :  utrum- 
que  enim  Paulo  ante  asseruit.  Igilur  Christus 
liic  componit ,  opponit  et  anteponit  se  suamque 
doctrinam  ,  lum  Scribis  et  Pharisajis  ,  qui  per 
suas  5euT£pw5£(5 ,  id  est,  traditiones  Pharisaicas 
legem  pervcrse  intcrpretabantur,  ul  patet  ex 
v.  20.  el  /j3.  tum  ipsi  legi  et  Moysi  :  Clirislus 
enim  legi  addidit  proecepta  fidei  explicitae  de 
Deo  trino  et  uno,  deque  Christi  incarnationc, 
passioue :  rcdemptione,  etc,  item  consilia  Evan- 
gelica  :  ad  l).'cc  clariorem  et  cxpressiorem  legis 
naturae  sive  Decalogi  cxplicationem,  et  hoc  ul- 
limum  maxime  intendit  hic  Christus ,  ut  patct 
ex  sequent.  Licet  enim  lex  naiaraj  semper  ex- 
literit,  omnesque  obiigaritlum  eos  qui  fuerunt 
anie  di'uvium  ,  tumcos  qui  postillud  vixerunt, 
tamcn  obscurior  mansit,  nec  plane  expressa  , 
ideoque  paucis  plenc  cognita  ante  Chi*istum 
veritalis,  justitiiT  et  perfectionis  Magistrum , 
qui  eamdein  hic  clare,  plane  et  plcne  explicat. 
Ita  diserte  S.  Augustinus  lib.  1.  Relract.  cap. 
22.  S.  Hilarius,  Chrysoslomus,  Thcophylactus, 
Euthymius,  ct  alii:licct  nonnulli  cum  Maldo- 
nalo  ccnseanl,  Christum  hic  tantum  agcre  con- 
tra  perversas  Pharisa;orum  legis  interpretatio- 
nes ,  ideoque  ipsum  hic  non  se  opponcre  legi 
cl  Moysi,  scd  tanium  Scribis  cl  Pharisaeis  ,  eo- 
rumque  legis  iuterpretationibus  :  sed  piius, 
quod  dixi,  verius  est,  scilicet  Christini)  tam 
legi,  quam  Scribis  se  opponcre,  ct  utrorumque 
impcrfectioncs  ct  dcfeclus  supplerc.  Lcx  cnim 
Moysis  fuit  rudis  ct  impcrfecta ,  ulpotc  rudibus 
Judceis  data  ,  quam  proinde  Christus  per  legem 
Evangclicam  cxpolivit  ct  pcrfccit. 

NoN  occiDES.  ]  Mulli  putabant  hac  lege  dum- 
laxat  vetari  homicidium  :  ai  Chrislus  liic  docet 
pcr  illam  etiam  vclari  iram,  vcrba  ,  vcrbcra  , 
probra,etc.  ,  qua'  sunl  prailudia  liomicidii,  ct 
ad  illud  rccta  via  ducunl. 

Qll    AUTEM   OCCIDUUIT,   REUS 'EniT  JCDICIO.  ]   q. 

d.  Obnoxius  et  obligatus  crit  judicio,  ul  in  ju- 
dicio  facinus  faclunitiuc  cjus  cxaminctur,  iit- 
que  judicum  examiui  ct  ccnsiira!  homicida  sub- 
jaceat,  qui  juxta  lcgcm  cum  ad  mortcm  con- 
demnent ,  nisi  deprehcndant  cum  forluito.vel 
ncccssitalc  sc  defendcndi  compulsum  ,  inva- 
sorem  occidisse.  Ila  S.  Augusi.  lib.  1.  dc  scru). 
Domlni  in  monle,  et  S.  Greg.  lib.  21.  in  Joli.  c.i. 
I\ursum  reu»  eril  jiidicio,  id  csl,  judicii,  id 
csl ,  condcmnullonls,  pociiic  capiialis,  ei  uioriis, 


qua  in  judicio  condemnabalur  et  pleclebalur  ho- 
micida ,  juxta  legem  Levii.  27. 17.  quod  enim  bic 
dicilur  :  rcas arit  iadlcio ,\ni^\\>\  aliisverbisdici- 
citur  :mo7';e  morietur.  Ita  Euthym.  Sic  sa'pe  in 
Scriptura  per  metalepsinyMc/icaresignificat  con- 
AG\n\VM'e,yi\.judicium,i,\g\\\\vcixlcondevinationevi. 

?2.  EgO  AUTEM  DICO  VOUIS,  QUIA  OM.MS  Qll  IRAS- 
CITUR  FRATRI  SUO,  REUS  EIUT  JUDICIO.  Qui  AUTEU 
DIXERIT  FRATRI  SUO ,  HACA  ,  REUS  ERIT  CONCILIO : 
QUI   AUTEM   DIXERIT,    FATUE  ,    REUS    ERIT   CE1IENN;E 

iG.MS.]  Hic  Christus  explicat,  implet  et  supplet 
lcgem  non  occides  ,  docetque  ea  non  tantum  ve- 
tari  homicidium,  sed  cl  iram  tam  intemam , 
quam  externam,  qu;e  in  probra  verbaquc  in- 
juriosa  prorumpit.  Ego  auteni  dico ,  id  est  edi- 
co,  assevero  et  sancio  tanquam  legislatorom- 
nis  legis,  tam  Evangelica."  quam  Mosaicae,  et 
naluralis. 

Omms  qui  inASCiTUR.  ]  Grajca  addunt  ti/.t,,  Id 
cst,  temere,  sine  causa  :  sed  Codices  Romani, 
ac  S.  Hieronymus,  et  S.  Augustinus  lib.  1.  Re- 
tract.  c.  19.  illudomittunt,  subintelligitur  lamen 
hoc  aut  simile.  Agitur  enim  hic  de  ira  i^Hcita  : 
qua5  via  sit,  inilium  et  gradus  ad  homicijium 
injustum  et  illicitum,  alioqui  enim  ira  justa  de 
causa  v.  g.  contra  peccata  et  peccatores  con- 
cepta,  est  licita  et  laudabilis,  adeoque  ira  a 
natura  insita  est  homini,  ut  sit  eos  virtutis  ct 
fortitudinis  ,  ad  eam  conlra  viiia  et  adversa 
quaelibet  acuendam. 

Nota  :  Ira  est  appetitus  vindictae ;  ipsa  est  pec- 
catum  morlale,  si  deliberate  inferat,  vel  optet 
grave  malum  corporis  ,  vel  bonorum  ,  vel  fama- 
proximo,  aul  de  eo  gaudeat,  eliamsi  is  illuil 
mereatur,  quia  iratus  de  eo  gaudet,  ut  est  bo- 
iium  non  justitia?,  sed  vindicta?.  Ira  vero  est  ve- 
niale  peccatum,sileve  malumappctatproximo, 
cliamsi  ira  sit  vehemens  ct  valde  interius  exlo- 
liusque  excandescat ,  ut  docet  Cajctanus  in 
summula',  Verbo  Ira ,  et  Toletus  Instruct.  sa- 
cerd.  lib.  7.  c.  57.  Hoc  enim  secundum  se  non 
cst  peccatum  mortalc,  nisi  erumpat  in  grave 
malum  proximi,  aut  se  exponat  periculo  blas- 
phcmiae,  gravis  convicii,  scandali,  aut  alterius 
lieccati  mortalis.  Denique  ira  nuUum  est  pecca- 
lum,si  assumaturexzelojustitiacadextirpanda 
scelera  et  scelestos,  uti  eam  assumpsit  Malha- 
lias  occidens  Legatum  Antiochi,  qui  cogebai 
Judaeos  sacrificare  idolis.  1.  Machab.  2.  25.  ei 
Christus  llagello  ejiciens  ementes  ei  vendentes 
etemplo,  Joan.  2.  15.  Audi  S.  Chrysostomum 
in  Psal.  h.  ad  illa  :  Irascimini  et  nolite  peccare : 
Licet,  \\ii\\Ji\i,juste  irasci :  nam  et  Paulus  Etyvuv 
succensuit.  Actor,  13.  8.  Et  Petrus  Saplurce , 
Actor.  5.  9.  Sed  id  non  iravi  dixerim  obsolute ; 
scd  Pliilosopliiavi ,  curam  et  (vconomiavi.  Irasci- 
tur  enivi  pater  filio ,  scd  ejus  cui-arn  ge7-ens.  llle 
cst  qui  teviere  irascitur ,  qui  seipsuvi  utciscitur  : 
qui  autcm  alicna  corrigit  ,  is  cst  omniujn  man- 
suetissimus.  I\am  Deus  etiam  non  seipsum  vindi- 
cans  ,  irascilur;  scd  7io$  C07-rigens.  Eu77i  ergo  7ius 
quoque  imitc7nur.  Ita  cnimse  gei-ci-e  divinu77i  esl; 
aliler  vei'o  Iiu7na7iu7n.  Virum  stultum,  inquil  Job, 
intcrficit  irncu7idia.  Job  5.  2.  Ubi  S.  Grcgorius  : 
.Sr<eH</«7n  inquil,  cstquod  alia  cst  ira ,  quam  /m- 
patientia  excital;  atia  quam  zelusjustitictfor/)iat. 
llla  cxvitio,  hrec  cx  virtute  ge7icralur  :  si  aii77: 
7iult(i  (Vrt  cx  virtutc  surgc7-ct ,  divi^ia?  ani/nadver- 
sio7iis  impctU7n  Pliinees  per  gladiu7n  non  placasset. 
Ila7\c  i/wn  quia  Ilcli  yion  habuit  ,  77iotum  cont^a 
sc  impiacahilitcr  supe/na:  ultionis  excituiil.  .'suitn 


136  COMMEMAHIA  IN  M 

quo  conlra  subclitorum  vitia,  tepuit ,  eo  contra 
illuin  (iislrirtio  cttcrni  Uectoris,  exarsit,  Qiiin  vX 
Aristot.  lil).  3.  Klhic.  Ira,  i\\l,  est  cos  forlitudinis , 
citatque  illiiil  Honieri :  Virtutiimmitte  furorcm. 

Porro  S.  Aiif?iisliniis,  Franc.  Lucas  et  Maldo- 
natus  pulant  hic  agi  (lumtaxat  tle  ira  qutu  sil 
peecatuni  morlale:  S.  Chrysost.  veroet  Janse- 
uius  censenl  llic  agi  de  ira  ,  qiKc  sit  peccatum 
veniale.  Ego  auiimio  deutraque  hlc  agi,  sciiicet 
de  omni  ira  illiciia,  sive  venialls  sit,  sive  mor- 
talis,  maxime  tanien  demortali,  quia  lucc  pro- 
prie  ducit  ad  homicidium;  ideoque  reaestju- 
dicii ,  id  est ,  poenac  capilalis. 

Rkus  Knir  junicio.  ]  Paulo  aliler  capitur  hic 
.judicio  quam  paulo  ante  v.  21.  ul)i  dicitur  :  qui 
autcm  occiderit ,  reus  erit  judicio  ;  i])i  enim  in- 
telligitur  judiciimi  humanum,  quo  homicida  ii 
judicibus  judicalur  et  damnatur  ad  mortem  ; 
hic  vero  intelligitur  judicium  divinuni  ,  quo 
Deus  iram  judicat  et  damnat,  venialem  quidem 
ad  pcenam  temporariam,  quahs  est  purgatorii , 
morlalcm  vero  ad  pocnam  t-eternam,  qualis  esi 
pehenna;.  Ludit  crgo  analogice  in  \oceJudicio. 
Vide  Canoneni  23.  Christus  ergo  hic  uni  homici- 
dio  lege  vcteri  vetito,  et  uni  poena^  mortis  cor- 
poreac,  ab  eadem  lege  sancita;,  triplicem  op- 
ponit  irce  gradum  ,  et  consequenter  iriplicem 
pocnie  spiritualis  ,  prasertim  aeteinre  gradum  et 
mcnsuram.  Ita  S.  Auguslinus :  perslringit  enim 
Sciibas,  qiii  in  explicando  pivTcepto ,  Non  occi- 
des  ,  dupliciler  errabant.  Primo,  quod  eo  pula- 
ruiit  homicidium  dumtaxai  vetari  ,  non  vero 
irani  internam,  ideoque  illam  non  esse  pecca- 
tura;  contra  quos  Chrislus  hic  docet,  illo  etiam 
iram  prohiberi,  quia  ipsa  initium  et  via  est  ad 
liomicidium.  Secundo ,  quod  homicidio  non 
aliam  poenam  assignarent,  quammortis  corpo- 
ralls  a  judicibus  in  judicio  inflictam ;  contra 
quos  Christus  hic  docet  non  tantum  homicidio, 
sedet  irae  in  judicio  divino  a  Deo  inlligendam 
poenam  spiritualem,  vel  temporariam  in  pur- 
gatorio  ,  si  ira  sit  venialis,  vel  teternam  in  ge- 
henna,  si  ira  sit  mortalis  ;  quarum  utraque 
;equatur  morti  temporali  i\  judicibus  homicidae 
inttict.T  ,  imo  longe  illa  gravior  et  acer])ior  est. 

Porro  quam  prava  sit  ira,  vide  S.  Basilium 
ct  S.  Chrysost.  liom.de  Ira,  Senecam  lib.  de 
Ira.  Ciceronem/i.  Tuscul.  ubi  inler  alia  ait :  An 
esl  quidquam  similius  insanics  ,  quam  ira?  quam 
l)ene  Ennhis  inilium  dixit  insanice :  color ,  vox  , 
oculi ,  spiritus ,  impotentia  dictorum  alque  fac- 
torum  qaam  partem  habent  sanitatis  ?  'Quid 
Achille  Homerico  fcedius  ?  Quid  Agamemnone  In 
jurgio  ?  Nam  AJacein  quidem  ira  ad  furorem  mor- 
tcmque  perduxit.  Vide  dicta  Ephes.  6.  26. 

QUI   AUTEM    DIXERIT    FRATni    SUO    RACA  ,    KEUS 

tniT  coNCiLio.]  7?rtca.  Primo,  S.  Chrysoslomus 
putat  raca  significare  lu,  v.  g.  Si  quis  per  con- 
femptum  dicalproximo  :  vade  tu,  quid  vis  tu? 
quasi  Cliristus  hic  vetet  luisare,  id  ost,  vocare 
ahqueni  fa  perdespeclum. 

Secundo ,  Theopliylactus :  ra/:a ,  inquit ,  ideni 
est  quod  sputo  dignus  vel  conspuendus :  pi  roc 
enini  est  sputum :  verum  lioc  convicium  tantum, 
imo  amplius  est,quam  vocare  aUquem  fatuum, 
quod  tertio  et  summo  loco  hic  ponit  Cliristus. 

Tertio,  alii  autumant  j-rtca  cssc  vocem  Gr.c- 
cam  pa^oi,  id  est,  pannosus.  Inepte  Bez.i  hic 
renset,  Clirislum  pro  raca  dixisscyE;T?wc«, 
Id  est,  ivipie. 

Quarlo,  vcroslmilius  S.  Aiiguslinus ,  P.upcr- 


ATTHyEUM.  Cap.  V. 

tus,  Ansclmus,  et  alii  opinanlur  raca  essc  in- 
terjeclioncm  speruentis  ci  adversanlis  per  ono- 
matopceiam,  ac  sub  ea  omnia.malevoli  animi 
signa,  sive  ea  Hant  murmurando,  sive  fren- 
dendo,  sive  expuendo,  sive  faciem  indignan- 
ler  avertendo,  sive  frontem  rugando,  sivena- 
sum  suspendendo,  intelligi. 

Quinto  ,  oplime  S.  Hieronymus  et  Angelus 
Caninius  in  Nomin.  Hebr.eis  novi  Testamenti  el 
alii  censent  rrttfa  essc  vocem  Hebraeam,  aul  po- 
tius  Syram  derivatam  ab  hebr.  pn  ric ,  id  cst, 
vacuas  (non  cerebro,  ut  vult  S.  Hieronymu5,  hic 
enim  est  fatuus,  sed  opibus,  ait  Jansen. )  inanis 
fuit ,  quasi  j-aca  idem  sit  quod  homo  levis ,  aul 
inops  el  pauper ,  et  ita  vertit  Noster  Judic.  11.  3. 

Denique  ,  Georgius  Michaclis  Maronita  in 
Prooemio  Grammaticae  Syriace  c.  de  Praestan- 
lia  lingu.T  Syriace  :  Raca,  inquil,  Syriacum 
est,  et  tria  significat.  Primo  idem  est ,  quod 
lcsiudo,  quod  animal  ita  Syrisdeforme  habetur, 
ut  maxime  illud  nauseant  et  abhorrcant.  Sic 
Itali,  cum  tardumet  deformem notant,  dicunt: 
pare  tartaruga.  Sccundo ,  raeo  a  rac ,  id  est , 
conspuit,  significat  conspuentem  sive  conspu- 
tum.  Syri  enim  cum  volunt  alicui  ignominiam 
inurere ,  vocant  eum  raco ,  id  est,  conspuentem, 
vel  conspulum  ,  ruco  enim  tam  aclive,  quam 
passive  sumitur.  Aut  raca  idem  est  quod  rauco, 
idest,  sputum  :  ctaller  alteri  hanc  vocem  forto 
dicebat,  ut  significaret  se  instar  sputi  illum  aes- 
timare.  Sic  enim  Syri  ut  quem  ostendanl  a  se 
nihil  fieri,  dicunt  :  Ta  es  inslar  sputi  apud  me. 
Tertio,  ?-aco  Syris  significat  contemptum,  des- 
pectum,  vilem ,  abjectum,  sordidum  ,  et  in 
liac  significatione  arbitror  sumi  voccm  7-aca  k 
Christo.  Hucusque  Georgius.  FavetyEthiopicus, 
quivertit:  Qui  dixcrit  fralri  suo,  quod  pauper 
sit ,  per  contemptum,  et  laccris  vestibus ,  rcus  erit 
conciiio.  Persicus  et  ceteri  retinent  roraca  ,  nec 
explicant  :  unde  et  /Egyptius  ,  sive  Copticus 
habet  chercdca  ,  che  enim  est  articulus;  reslat 
ergo  icika,  sive  7'aca.  Arabicus,  7'aca  vertit  pan- 
nosus,  lacer ,  mendicus  ,  qui  vestitur  centono , 
sive  veste  ex  centum  plagulis  consarcinata. 

Certum  est  7-aca  plus  esse  quam  irasci ,  minus 
quam  fatue,  ac  proindeveriusest  csse  interiec- 
tioncm  etsignum  irati,  aut  significare  hominen) 
inanem  ,  pauperem,  miserum,  abjecium.  Rur- 
sum  racaest  ambiguum,  potcstqueesseveniale, 
potestetessemortale,  ideoquereum  concilii :  fa- 
tue  vero  certum  est  essc  morale  ,  ideoque  reum 
gehenn.Tcignis  :rbcn\mfatae  significat  amentem 
et  emedullati  cerebri,  qui  pecudi  confertur.  Aufer 
enim  ab  homine  rationem  mentemquc,  et  irra- 
lionale  pecus  efricies. 

Reus  ERiT  coKciLio.  ]  Gr.Tce  c:j-j-Jpi(,>,  Ji  qua 
voce  Hebr.Ti  summum  suum  concilium  voca- 
runt  sanedrim,  quasi  dicat,  Obnoxius  erit  et 
ol)ligatus  concilio  ,  sive  judicio  summo  Sane- 
drim  ,  ut  illorum  judicium  censurae  su])jaceat, 
ab  eisque  senientiam  damnationis  subeat. 

Nota,  Thalmudici  Doctores,  et  ex  iis  Franc. 
Lucas,Maldonatuset  aliitradunt  apud  Hebrceos 
tripiex  fuisse  tribunal.  Primum  Njir3*0  \''-\  din 
m,ammona  ,  id  est ,  judicium  de  re  pecuniaria, 
quoderat  Triumvirum  ;  ires  cnim  in  illo  sede- 
bantjudiccs.  ?,ccm-\i\\\m  Vi^^r2  \^-\  din  mispat  ,\\\ 
est,  tribunal  judicii,  scilicct  de  rc  ca|)ilali,  in 
quo  cxaminabatur ,  v.  g.  causa  homicidii,  ct 
liomicida  capiiis  damnabatur,  nisi  probaret  il- 
lud  fuissc  forluiium  ,  aut  in  sui  defeosionem 


COMMENTARIA  IN 

factum.  Hoc  Iribunal  constabat  23.  judicibus. 
Tertium  erat  Sanedrim,  quod  erat  72.  judicum, 
jn  quo  graves  causa;  et  scelcra ,  ut  h iresis  , 
falsi  Prophetic,  idololatrioc,  aposlasiae,  etc.  irac- 
tabantur.  Chrislus  omisso  primo  hic  alhidil  ad 
duo  posteriora,  ac  secundum  vocat  Judicium, 
tertium  vocat  ouveopiov ,  id  est,  cona/tam.  q.  d. 
Taiis  est  proportio  inter  iram  et  verl)um  contu- 
meliosum,  et  inter  utriusque  pcenam,  qualis  est 
intei-Judiciumm<.5^aiet  sane(/m»  sive  summum 
concilium,  ut  sicutlioc  excedit  illud,  itaet  poc- 
nam  verbi  contumejiosi  excedat  pcenam  ira; : 
nam  ccieraomnia  in  hac  simihludine  ,  uti  et  iii 
ceteris  ,  non  est  necessc  accommodare  ,  imo 
sicpe  idest  impossibilc.  Estergoliiccatachresis 
in  xoct  judicii  et  concilii ;  per  judicium  enim 
significatur  minor  irae  culpa ,  indeque  minus 
oxamen  minorque  condemnatio  et  poena  :  per 
concilium  vcro  major  culpa  ,  indeque  majus 
examen  majorquc  damnatio  et  poena.  Denique 
per  gehennam  proprie  significatur  certa  culpa  , 
damnatio  etpoona. 

Sensus  ergo  est,  q.  d.  Sicut  homicida  in  legc 
veteri  reus  erat  judicii,  ut  sciHcet  causa  ha!C 
ejus  criminalis  a  criminalibus  judicibus  exami- 
naretur,  ac  ipse  damnaretur  ad  mortem,  nisi 
judices  invenissent  ipsum  id  casu  vel  necessi- 
lale  fecisse  ;  ila  paritcr  ira ,  quae  est  primus  gra- 
dus  ad  homicidium,  est  causa  criminalis,  ac 
consequenler  pertinet  ad  tribunal  non  primum 
Mammonw,  sed  secundum  J«rf«ca',nonhumani, 
sed  divini,  ita  ut  si  ira  sit  perfecta  et  volunta- 
ria,  hoc  est,  animus  deliberatus  inferendi  cac- 
dem  vel  gravc  maUim  proximo  ob  eam  dam- 
uetur  ad  mortem,  non  pracsentem.seda^ternam; 
8in  autem  ira  sit  levis  vel  improvisaet  venialis, 
damnelur  ad  pocnam  et  mortcm  temporalem, 
utscilicel  luat  poenas  in  purgatorio,  qure  ajqui- 
parantur  morli  temporali ,  quam  intligebant  ju- 
dices  homicidic  in  tribunali  judicii. 

Sin  autem  eruperit  ira  in  verbum  asperum, 
V.  g.  raca ,  gravius  peccat,  vel  venialiter  vel 
mortalitcr,  prout  illud  proceditex  intcrna  ira 
vel  veniali  vel  mortali.  Gravius,  inquam  ,  pec- 
cat,  quia  iram  signo  externo  prodit  et  perficit, 
ac  proinde  pertinet  ad  iribunalConcilii  illtid  ju- 
dicare  et  punire  (hoc  enim  de  gravioribuscri- 
minibus  judical)atj,  ut  al)  eo  graviuspuniatur, 
s«'d  pro  rationc  et  quanlilate  ciilpae,  ut  si  illa 
sit  venialis  ,  graviori  quam  inierna  ira,  poena  in 
j)urgatorio;  si  moilalis,  graviori  sup|)Iicio  in 
iiiferno  casligetur.  Sin  aiitem  AwvvW.  fatue ,\{\. 
est,  verbuni  apcrte  et  gravitcr  contumeliosum, 
iam  nec  judicio,  nec  concilio  est  opus ,  sedcerta 
ejus  est  damnalio  ad  geliennam. 

Uunc  essc  genuinum  luijiis  loci  sensum  pro- 
hatur  :  Primo  ,  quia  Christiis  hic  plene  explicat 
Decalogum,  scilicet  pnrceptum,  ^on  occidcs, 
docetqucco  non  tantum  homicidium  ,  sed  om- 
nem  iram  tam  venialem  quam  mortalem  ve- 
lari:  alioqui  si  solammortalem  intelligeret,  non 
plcne  ct  perfecle  explicaret  hoc  proeceptum. 

Secundo,  quia  in  simili,  puta  in  secundo  De- 
calogi  pra^cepto,  ISon  pcjcrabis,  Cluislus  vers. 
o'4..  explicat  illo  non  tantum  perjurium  ,  sed 
omiic  non  necessariuni  juramenlum  ,  quod 
sacpeest  veniale  tantum  ,  vetari. 

Tertio,  quia  ila  explicat  S.  Gregorius  21.  Mo- 
ral.  c.  h.  Per  {^radas ,  ail ,  culpiv  rrcvil  ordoscv- 
tenlia: ,  quia  in  judicio  adhuc  causa  discalitur  : 
in  Conciiio  autcm  causcB  scntcntia  dcftnitur  ;  in 

COttNEI.    A    UAriDE.    TOM.    Vlll. 


MATTILEUM.  Cap.  V.  137 

gehenna,  ea,  quce  de  conciiio  egreditur ,  senten- 
lia  explelur.  S.  August.  lib.  1.  de  Serm.  Domini 
inmonte,  cap.  18  :  Dtfensioni,  ait,  datur  locus 
injudicio:  in  concilio  de  supplicio,  quo  afli- 
eiendus  est  reus,  deliberatur  :  jn  gehenna  est 
certa  damnatio. 

Ex  hoc  sensu  conlra  Sloicos  et  Jovinianum 
liquet  culpas  et  poenas  esse  dispares,  scilicet , 
peccatum  unum  altero  esse  gravius  ,  ideoque 
graviorem  poenam  coram  Deo  mereri  :  unde 
aliud  esse  veniale ,  aliud  mortale  ;  idqne  rursum 
suos  habere  gradus  gravitatis  etmalitise:  liquei 
consequenter  contra  Calvinum,  distinctio  pur- 
gatorii  a  gehenna. 

Porrononnulli  cumBellarminol.  l.'deAmiss, 
gratiae  c.  9.  tres  hosce  gradus  peccatorum  sic 
assignant,  ut  in  ira,  quaj  est  rea  judicii,  noie- 
tur  culpa  et  poena  venialis  :  in  i-aca,  quod  esi 
reum  consilii,  noletur  culpa  major,  de  qua  du- 
hiumest  an  sit  venialis  ,  an  mortalis,  quod  a 
conciliodefiniendum  est :  in  fatue  noicinr  culpa 
maximaetcerto  mortalis,  quae  proinde  gehenna 
ignis  punitur;  idque  satis  cst  probabile  et  ap- 
positum. 

QUI  AUTEM  DIXERIT  FATUE,  REUS  ERIT  CEHE.V.V.E 

iGNis.  ]q.  d.  Quigrave  convicium  vel  contumc- 
liam  dixerit  proximo,  per  quod  fama  vel  Jionor 
ejus  graviter  locdatur,  quale  est  dicere  viro  ho- 
nesto  ct  honorato,  Tu  fatue;  hic  peccat  morta- 
liter  ,  ideoque  reus  erit  gchennae  :  sub  fatuc 
intellige  reliqua  conviciorum,  dirarum  ,  calum- 
niarum,  probrorum  et  imprecaiionum  genera, 
(luac  peccata  sunt  mortalia  ,  si  valde  proximum 
dehonorent,  aut  ex  animo  graviter  nocendi,  con- 
\  iciandi  et  dehonorandi  cupido  proferanlur.  Con- 
tumeliae  enim  gravilas  vel  levitas,  maxime 
cx  affectu  eam  proferentis  spectanda  ct  melienda 
est.  Unde  cum  eam  dicis  joco,  aut  non  animo 
dehonorandi ,  sed  corrigendi  ,  non  formalis  , 
.^ed  malerialis  dumtaxat  est  contumelia,  aii 
D.  Thomas  2.  2.  quaest.  72.  arl.  2.  Hinc  parenles 
licite  suos  filios,  magistri  discipulos  ,  domini 
servos  durius  per  verba  contumcli.'e  pungunt, 
castigant  ct  increpant,  si  moderate  ad  justam 
correctionem  id  fiat.  Sic  Christus  Petrum  vocat 
satanam.  Matth.  16.  23.  Sic  Paulus  Galatas  cap.  3. 
1.  vocat  insensatos.  Si  enim  eos  licet  llagellare 
virgis  et  ver])eribus ,  ergo  ei  verbis ,  ait  D.  Tho- 
mas.  Rursum  contumeliae  graviias  metienda 
cst  cx  persona}  dignitate.  Virocnim  gravi  ct  lio- 
norato  dicere  fatue ,  est  gravis  contumelia :  vili 
vero  et  stupido ^  qui  revera  est  futuus  ,  esl  levis. 
VideLeonardumLessiumlib.  2.  deJustitia  c.  11. 
dub.  3.  Contumelia  ergo  aequcacira  est  {)ec- 
catum  mortale,  si  proximo  grave  malum  infe- 
rat  vel  oplet;  veniale,  si  leve  ;  nullum,  si  nul  ■ 
lum ,  praeseriim  si  fiat  ad  moderatam  jusiamque 
peccantis  correpiionem. 

1\EUS    ERIT    GEHENN.E    IGMS.  ]     Arabicus  ,      )r//s 

crit  ignisgehcnna:  NotatS.  HieronyniusChrislum 
hic  prinio  usurpare  nomen  gchcnnce  pio  infer- 
no  :  nusquam  enim  in  veteri  Tesiamenlo  pro  co 
usurpatum  reperitur.  Dicta  est  autem  gchenna 
i[\\i\$\tt^2ghc,  \(\  esl,  vallis  nL^jTT.  Ilinnoin  seu  En- 
non ,  id  est ,  viri  jiulaei  ita  nominati,  qiue  alibi 
vocatur  gcbcn  Ennom  ,\(\es,\.,  valiis  filii  Ijiiiom. 
Krat  vallis  hax  amocna  prope  Jeiusalem  ,  in 
(pia  parentes  filios  siios  inimolabant  etconcn- 
niabantidolo  Alolooh,  atque  ne  vagitns  eorum 
el  pioratus  exaudirent  ,  pulsabant  tyn)pana  ; 
unde  locus  hlc  dictus  esl  io/)/it'//j,id  esi ,  ivni-' 

18 


ir.S  COMMENTARIA  IN  M 

naiium  :  hlnc  pariloh  vocniur  hic  g-ehenna  igiiis, 
hoC  PSl  adeo  aKkMis  et  ignita,  ul  non  nisi  me- 
rus  ignis,  isqiio  infernnlis  esso  vidcalur.  Vidc 
dicta  Jerom.  7.  SI.  et  Isaiae  c.  80  V.  ull.  ubi  gra- 
phice  gchonna  ejusque  lormenta  depinguntur. 
Pi^aparata  est ,  inquit,  ab  lieri  Topheth,  ct  rege 
praparatd ,  profunda  et  dilatata.  Nutrlmehtu 
cjus ,  i^iis  et  ligna  multd  :  flatui  Domini  slcut 
torrcns  sulphuris  succcnd&ns  eam.  Vide  el  ApOc 
c.  19.  V.  20.  el  c.  21.  v.  8. 

28.  Sl  KnCO  OFl-EUS  MONVS  TtVii  Ab  ALtAttE, 
ET  IBI  RECORDATtJ^  FfERli  ,  QflA  FnATtn  TUCS 
HABET    ALIQIID     ADVEUisfM    TF..  J    Id    Cst,    habct 

quod  de  le  queratur,  vel  quod  tecum  eXpostu- 
lct  de  injuria  sibi  ii  te  facta  (eoeliim  hncc  spec- 
tare  patet  cx  voce  rationalicrg-o)  quod  scilicet 
tu  ei  iralus  fueris,  ailt  dixcris  cl  raca  vel  fatue, 
similemve  injuriam  irrogaris.  Ila  S.  Augusti- 
nus.  Simile  est  Apoc.  2.  vers.  /i.  Scribnc,  lit  vi- 
detur,  docebant  omnia  peccaia,  ac  prncsdttim 
violationcm  pncCCpti :  Non  occides ,  expiari  per 
sacrificia  et  muncrn  ad  altare  Deo,  ac  cpnse- 
quentersaccrdotibus  Deivicariisoblata,  etJamsi 
proximo  Ia?so  vel  injuria  affecto  nuUa  fleretsa- 
tisfaciio,  ut  colligitur  exhoc  loco,  et  ex  Simili 
parentum  la>sione.  Matlh.  c.  15.  v.  G. 

Contrarium  hic  docet  Chrislus,  sancitque  le- 
gem  justiiiac  et  Charitatis,  qua  jubet  prius  sa- 
tisfieri  proximo ,  vcrbo  vel  verberc  ii  te  Incso  , 
quam  Dco  munus  olTerri.  Hoc  enim  Ullforteum 
esl  et  indebitum  ,  illud  vero  necessarium  ,  et 
ex  justitia  vel  charitatc  debilum.  Unde  subdit 
Christus. 

26.  RELlNQtJE  MtJNUS  TuUM  ANffe  ALTARE,  ET 
VADE   PniUS     RECONCILlAnt   FRATltt   TUO  ,    ET  TUNC 

VENiENS  OFFEREs  munus  tuum.  ]  Qua^res ,  anhoc 
praeceplum  sit,  an  consilium  dumtaxat?  Res- 
pondet  Abulensis  quaest.  162.  esse  consilium  : 
non  ergo  peccat,  inquit,  ipse  quiofTertmunus 
et  non  reconcilialur,  sed  solum  perdit  utilita- 
tem  muneris  (oblationis),  ita  quod  non  mere- 
tur  vitam  feternam  per  illud.  Verum  dico  hoc 
esse  pracceptum  ;  charitas  enim  ,  oequifas,  reli- 
gio  et  Deus  ipse  hoc  exigit,  ut  ofTendens  oITenso 
se  statim  reconciliet,  etiam  ante  sacrificia,  id- 
que,  Primo,  quia  reconciliatio  esl  prnccepti,  sa- 
crificium  vero  consilii.  Secundo ,  quia  Deus 
manet  nobis  offensus ,  quamdiu  nos  irt  proximi 
manemus  offensa.  Teiiio,  quia  saCrificium  pa- 
cis  est  symbolum  et  protestatio:  quomodo  ergo 
ofTeres  Deo  symbolum  pacis,  nisi  priusproxlmo 
quem  laesisti ,  te  reconciliaveris ,  ab  eoque  pa- 
cem  acceperis  ?  Quarto  ,  quia  Deus  plus  diligit 
concordiam  fidelium,  quasi  Ecclesioe  suae  ci- 
vium ,  imo  fralrum ,  quam  muuera  ,  ac  magis 
per  eam  honoratur.  Ita  Auctor  imperfecti :  imo 
Deo  non  placet ,  sed  displicet  discordium  sa- 
crincium.  Causas  congruas  dat  Tertull.  I.  de 
Oratione  c.  10.  Quid  est  ,  inquit,  ad  pacem  Dei 
accedere  sine  pace  ?  ad  remissionem  debitorum 
cum  retentione?  Quomodo  placabit  patrem  ira- 
tus  in  fratrem?  ISam  et  Joseph  dimittens  fratres 
suos  adperducendam  patrcm  :  Et  ne,  inquit,  iras- 
caviini  in  via.  Genes.  cap.  65.  26.  quasi  diceret: 
Si  Josephus  palrem  ad  se  evoca*urus  prius  fra- 
tres  inler  se  pacificavit,  veritus,  ne  prudens 
pater  inter  discordes  fratres  venire  recusaret: 
quo  pacto  Christus  Dominus  se  flecti  el  placari  a 
discordibus  fratribus  patietur  ?  Est  ergo  hoc 
praeceptum  legis  etjuris  naturai,  velpotiussu- 
pernaturale  et  connalurale  gratioe.  Hic  enim  est 


ATTILEUM.  Cap.  V. 

ordo  virtutum , ut  reconciliatio ,  pax  et unio  prre- 
cedat  religioneni  actumque  sacriflcii,  ad  eum- 
que  sit  disposilio  :  unde  hoc  pricceptum  obli- 
gavit  eliam  Judajos  in  lege  veleri  r  ix  Christo 
tamen  hlc  arctius  sancitur,  tum  quia  pcr  incar- 
nationcm  Verbi  ipse  nos  sil)i  ei  ad  invicem  arc- 
tissimc  univit  :  illa  ergo  major  per  Christum 
unio,  majorem  poscit  charitatem  et  unionem 
fidelium :  unde  ipse  sanxit  ;  ISovum  mandatum 
do  vobis ,  ut  diligutis  invicem ,  sicut  dilcxi  vos , 
Joan.  13.  36;tuiu  quia  sacrificium  Eucharistiac 
jam  sanclius  est,  imo  est  synaxis  et  communio 
corporis  ,  quod  idem  numero  omncs  pariicipa- 
mus,  eoqueipsiChrisio  et  nobis  mutuo  summe 
unimur  :  hinc  diciiuf  commutiio,  id  est  com- 
munis  omnium  unio.  Cum  ergo  Eucharistia  sil 
sacrificiiim,  ieque  aC  Sacramenium  et  profes- 
sio  mutuce  unionis  et  pacis,  necesseesl,  utorti- 
iiis  discordia  facessat,  et  ofTendentefi,  eis  quos 
oilcnderunt,  se  reconcilient  ante  hanc  Sacram 
synaxim,  ne  mendaces  inveniantur.  Meniitur 
enim  reipsa,  qui  Sacramentum  unionis,  id  est 
Eucharistiam  sumens  cum  proximo,  non  unio- 
nem,  sed  simultaiemet  rancorem  gerit  in  pec- 
tore.  Pulchre  S.  August.  serm.  16.  de  VerbisDO- 
mini :  Te ,  ait ,  quierit  Dominus  magis  quam 
munus  :  offers  munus  tuum ,  el  tu  non  es  viunus 
Dei.  Plus  qucerit  Christus  quem  redemit  sanguine 
suo,  quamquod  tuinvenisti  in  horreo  tuot 

Intellige  hcec ,  quanlum  fieri  potest,  si  vide- 
licct  locus ,  teinpus  ,  et  prudentiae  ratio  id  per- 
mittat,  ut  ofTendens  vadat  ad  ofTensum,  eique  sc 
reconciliet  ante  sacrificium  :  nam  alioqui  non 
pedibus,  ait  S.  Augustinus,  sed  affectu,  scilicet 
odium  in  corde  remiltendo;  et  effectu  ,  scilicel 
pro  injuria  proximo  satisfaciendo,  ad  olTensum 
ire  debemus.  Quid  si  enim  ofi^endens  sitRomse, 
ofTensus  vero  in  India ,  an  in  Indiam  eat  oportet 
antequam  sacriflcet?  minime:  sufTicit  enimfir- 
mum  propositum  satisfaciendi  loeso. 

PorroS.  Chrysostomus ,  Euthymius,  elTheo- 
phylactus  hoc  intelligunt  tam  de  ofl"enso  ,  quam 
deoffendente,  sive  jure  sive  injuria,  quasi  velil 
Chrislus,  ut  non  tanlum  offendens  ,  quilaesit, 
sed  eliam  ofl^ensus  ,  qui  per  injuriam  est  laesus, 
adeat  offendentem  ,  eique  se  reconciliet  ante 
sacrificium :  sed  tunc  hoc  consilium  est ,  non 
praeceptum.  Ita  Jansenius  ,  Maldonatus,  et  alii. 

Hac  de  causa  olim  in  Missa  usus  fuit,  ut  ante 
sanctam  communionem  Christiani  darent  sibi 
mutuo  osculum  sanctum,  quasi  reconciliationis 
et  unionis  symbolum ,  cujus  loco  jaui  datur  os- 
culanda  tabella  pacis,  quam  vocant,  uii  dixi 
in  epist.  2.  ad  Corinlh. 

Ita  ad  liiteram  S.  Joannes  Eleemosynarius  Pa- 
triarcha  Alexandrinus  ,  ut  hoC  Christi  praecep- 
tum  vel  consiiiuni  impleret,  altari  astans  et 
Missam  celebrans  ,  cum  recordaretur  clerici 
cujusdam,  qui  odium  contra  se  conceperat  , 
licet  ab  oo  olTensus ,  prior  tamen  ab  eo  veniam 
petiiit:  iiaque  illi  reconciliatuSj  cum  eodem 
gaudens  ad  allare  rcdiit,  ac  sacrificium  per- 
egii,  dicenscum  fiducia  Deo:  Dimilte  nobis  de- 
bita  nostra ,  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus 
nostris,  uti  narratLeontius  in  ejus  vita  c.  13.  et 
16.  Subdit  Leontius  c.  16.  DeiferiquidamSS.  Pa- 
trum  dixerunt ,  Angelorum  quideni  est  nuUatenus 
Litigure ,  sed  in  omnimoda  et  perpetua  pace  con~ 
sistcre :  hominumvero  est  altercari  quidem,  sed 
statim  reconciiiari :  dctmonum  autem  est  totum 
diem  litigare ,  et  totumdiem  transire  irreconcUia- 


COMMEMARIA  IN  MATTHAUM.  Cap.  V. 


ICO 


tos.  Addit  c.  16.  5.  Joannem  Missam  celebran- 
tcm,  Daniianum  Diaconum  ,  cum  vellet  com- 
municare,  repulisse,  eique  dixisse  :  Vadeprius 
reconcUiari  fratri  tuo.  Spopomlit  ille  hoc  facei^e , 
et  tunc  dc  sacris  mysteriis  dedit  ei.  Ilinc  recle 
colligit  S.  Greg.  1.  U.  Dialog.  c.  60.  aitque:<?w« 
in  re  pensandum  est  cum  omnis  culpa  muncre  soL- 
vatur ,  quam  gravis  cst  culpa  discordicc  pro  qua 
nec  munus  accipitur.  Dcbemus  itaque  ad  (n-oxi- 
mum  ,  quamvis  longe  posilum  ,  mente  ire ,  eique 
animum  subdere ,  huniilitate  illum  ac  benevolentia 
placare ,  ut  scilicet  conditor  noster  dum  tale  pla- 
citum  mentis  nostrce  aspexerit ,  ci  peccato  nos  sol- 
vat ,  qui  munus  pro  culpa  sumit. 

25.  EsTO  coNSENTiENs  (Grx^cae  sOvoCv,  id  cst,  be- 
ncvolus  ;  Syrus,  amicus  ;  Arabicus  ,  benignus  ; 
alii,  concors  ;  S.  Hilarius  Can.  U.  verlit,  benevole 
reconciliare ,  utpraecessitj  ADVEnsAni0TU0,Gra3Cc 
T6)  «vTtSfxoj  <iou.  id  csl ,  accusalori  et  actori  luo  ; 
Syrus,  -|jn  S^^bcel  dinach,  idest,  auctori  vcl 
domino  litis  luac ;  Arabicus  ,  litiganti  tecum ; 

CITO,  JDUM  ES  IN  VI A  CUM  EO  :  NE  FORTE  ADVER- 
SAniUS  TRADAT  TE  JUDICI  ,  ET  JUDEX  TRADAT  TE 
MIMSTRO  ,     ET     IN     CARCEREM     MITTARIS  ]     GrsecC 

€Xr,OT,a-^  ,id  est,  projiciaris  ,  quasi  in  ergastulum 
locumque  pocnarum. 

26.  Amen  djco  tiri  (certo  libi  assevero) ,  non 

EXIES   INDE  ,    DONEC    RF.DDAS    NOVISSIMUM   (  GrreCO 

«''X«Tov,  id  cst,  ullinium)  quadrantem.  ]  debili 
tui. 

Quscres  ,  quis  Viic  adversarius,  vel  ut  grsecc 
rst,  ivTi^o-o?,  id  est,  accusator  et  aclor?  Primo, 
Tertullianus  lib.  de  Anima,  respondet  essc  dia- 
bolum.  Hic  enim  esl  Satan,  id  est ,  adversarius 
noster. 

Secundo,  S.  Atbanasius  (\'c\  quisquis  est  auc- 
tor  :  vidrtur  enim  planc  Atbanasio  esse  poste- 
terior,  ut  rccte  nolarunt  Sixlus  Senensis  et  Bel- 
larminus  de  Scriptor.  Eccl.  in  Aibanasioj  in 
quaest.  S.  Script.  ad  Aniiochum  quiesi.  26.  censet 
essc  carnem  ,  Iktc  <'nim  adversatur  animae  : 
caro  cnim  concupiscit  advcrsus  spirilum,  spiritus 
autcm  advci-sus  carncm.  Galat.  5.  "17.  Verum  nec 
dinbolo,  nec  carni  conscntire  debemus ,  aut 
possumus,  quod  tamen  bic  suadet  Cbristus. 

Tertio  ergo  melius  idcm  Atbanasius  ibideni 
asserit  esse  conscienliam  ;  b.TC  enim  nobis  ad- 
^ersatur,  nosque  reniordel,  dum  male  agimus, 
donec  ei  conseuliamus,  el  quod  iHa  dictal  fa- 
riamus. 

Ouario,S.  Augustinus,  Anselmus,ct  Beda , 
opinanluresse  Deum  autDei  legem  ,  bceceniin 
tupiditatibus  nostris  adversatur  :  unde  ei  planc 
consentire  debemus,  ne  pocnas  ab  ca  inlentalas 
incurramus. 

Quinto ,  S.  Basilius  in  regul.  brevior.  interrog. 
222.  censet  esse  bostem  nobis  adversantem  ei 
injurium.  Verum  b;cc  aut  aliena  sunt  aut  mys  • 
tica  el  symboiica,  ut  patet  ex  pricccdentibus. 

Dico  ergo  eum  S.  Hicronymo  ,  Hilario,  Am- 
brosio  ,  Auctorc  imperfecii,  adversarium  bic 
vocari  eum,  qui  injuste  fj  nobls  ofTensus  est  et 
liusus»  ideoquc  nos  coram  Dco  accusarcet  rros 
peragerc  poiest  :  huic  enim  vcrsu  pricccdenii 
jussit  nos  reconciliari. 

Ubi  nota  boc  loco  esse  Ilebraismum,  et  para- 
bolScum  sermonem,  in  quo  proindenon  est  no- 
lesse  singula  adaptare  :  qua:;dam  enim  ad  ele- 
ganiiam  ipslus  parabobv  spectant,  utdixicanono 
'.!S.  ei  29,  sed  scopus  ejus  maxime  spectandus 
esl ,  iUique  omnia  ,  qu;e  possunt ,  adaplanda 


sunt.  Hic  autem  scopus  non  tam  exprimitur, 
quaminnuilur.  Sensus  ergoest,  q.  d.  Sicutpru- 
d(;nter  facit  debilor  vel  reus  ab  actore  protractus 
ad  judicem ,  si  anlc  judicium  cum  credilore  et 
aclore  convcniat,  itaquc  judicis  condemnatio- 
iicm,  carcerem,  infamiam,  intcgramque  et  ci- 
tam  debiii  totius  solulionem  evadat :  ita  omnino 
fac  el  tu,  ac  si  fratrem  lacsisti ,  eique  injuria 
aliqua,  v.  g.  dicendo  raca  vflfatue,  te  debito- 
rem  bonoris  restituendi  constituisti,  age  cito, 
ut  ei  reconcilieris,  antequam  Dci  judici  quasi 
reus  iradaris ,  qui  justa  vindicta  te  mancipet 
carceri,  donecomne  debitum  solvas,  vel  lcthale 
ct  aeternum  in  inferno,  vel  veniale  ettemporale 
in  purgaiorio  :  ad  purgatorium  enim  inclinat 
vocula  doncc,  qua;  finiendam  significatpocnam, 
boec  cnim  finilur  in  purgaiorio,  cum  in  inferno 
nunquam  terminetur,  sitque  acterna  :  quare 
il)i  durat  to  doncc  in  a-ternimi  :  tamdiu  enim 
durante  culpa ,  tamdiu  pariter  et  durabil  hlc 
geliennoc  pa-na.  Id  notal  S.  Hieronymus  hic,  ct 
Origenes  hom.  31  in  Lucam ,  ac  S.  AmbrpsJus 
in  c.  12.  Lucac  et  alii. 

Possunt  tamen  singulfc  parabobe  partes  singu- 
lisrebus  significatis  adaptari  hoc  modo,  ut  ad- 
versxirius  sit  is,  cui  convicium  vel  injuriam  fe- 
cimus;  via  sit  luec  vita  ;  judex  sit  Christus  ; 
minister  sit  diabolus  ;  carcer  sit  infernus  vel 
purgatorium  ;  quadrans  sit  minima  culpa ,  si 
nimirum  intelligas  adversarium  nos  tradere  , 
quia  ejus  loco  et  causa  diabolus  nos  tradct  reos 
judici  Cbristo,  cum  in  die  judicii  apud  ipsum 
nos  accusabil  :  nam  homines  laesi  raro  apud 
Christum  laedentemaccusant,  imosisanctisunt, 
excusant.  Hanc  parabolam  iterato  et  ob  aliuoi 
finem,  dixit  Cbristus  Lucic  12.  59.  de  quo  ibi- 
dem.  Nide  Canonem  5. 

Huic  Chrisli  sententiae  similis  cst  gnoine  n. 
Ananice  in  Pirite  Avoth  c.  3  :  Vir  ille ,  in  cujus 
spiritu  sibi  compUicent  homincs ,  sibi  comptaceat 
quoque  Deus.  yir  ULe ,  cujus  spiritus  displicet  homi- 
nibus,  displicet  ct  Dco.  q.  d.  Cui  consentiunt  ho- 
mines ,  conseniit  et  Deus  :  a  quo  disseniiunt 
homiues,  dissentit  et  Deus. 

Ouadrantem.]  GriTce  zoS^avT/iv;  nimirum  vox 
ii  Latinis  ad  Graecos  transiit,  uti  et  plures  aliac. 
quae  ab  Evangelistis  citaniur  ;  quales  sunt  pra'- 
torium,  assarius,  dcnarius,  cenlurio,  census, 
cuslodia,  legio,  hnleum  ,  libertinus  ,  milliare. 
macellum  ,  membrana ,  modius  ,  sextarius ,  si- 
carius,  sudarium,  speculalor,  taberna,  forum, 
titulus,  flagellare,  nagellum  :  Ikt  enim  omnes 
voces  Latin^e ,  ab  Evangelistis  Groece  scribenti- 
bus  usurpaniur.  Porro  quadransestquarta  pars 
( Unde  in  Evangelio  Hebra-o  S.  Matthoeo  adscripto 
vocatur  i^^^yy  ribbua  ,  id  est,  quartum)  assis  , 
quam  i\  tribus  unciis  Plinius  truncium  vocat , 
Cicero  teruncium.  As  enim  vel  assis  est  libra 
continens  duodecim  uncias  ,  quarum  quarta 
pars  simt  tres  uncin?.  Varro  lib.  <lo  Lingiia  La- 
tina  dici  putat  as  qiiasi  cts;  uiule  varie  sumitur. 
Primo  enim  «5  erat  idem  quod  libra  vel  pondo. 
Ita  Budaeus  I.  dc  Asse.  Secundo:  minor  as  ernt 
moneta  minor,  maxime  communis  et  usitata, 
quahs  apudllalos  est  baiocus,  cujus  quadrans 
sive  quaria  pars  est  quatrinus  :  denarius  enim 
inde  dicius  est  quod  valeret  deceni  nummos 
parvos,  putadecem  baiocos.  Dennrius  enim  erat 
unlus  drachmae,  el  sequipollens  noslro  Jutio  Ha- 
lico,  cl  regali  fhspanico ,  qui  apud  Italos  valet 
decem  baiocos  ,  apud  Belgas  quinque  sluferos : 


Ii3 

stuforus  enim  valet  duos  buiocos ,  quadrans 
ergo  esl  quarta  pars  baioci  et  octava  stuferi, 
qu;ini  Belgje  vocant  ceti  negemanneken ,  et  pro 
niininio  nuniero  vulgari  proverbio  usurpant. 
Tei  tio ,  si  denariuinmajoreiu  sive  duplicem ,  qui 
duos  Julios  sive  duos  regales  valel,  accipias,  sic 
contincbit  decem  asses,  id  est,  decem  sluferos 
(tnule  et  Belguj  stuferos  vocant  asses  )  ac  con- 
sequenter  quadrans  erit  quarta  pars  stuferi,  et 
diuiidia  baioci.  Summa  significatur  hic  per  qua- 
drantem  minimi  prelii  nummus  ,  ac  per  eum 
indicatur  omne  iras  culpaeque  debitum ,  etiam 
minimum  ,  rigide  usque  ad  ullimum  obolum 
cuiqne  iuendum  et  persolvendum  esse  postlianc 
vitam,  sive  in  purgatorio  sive  in  inferno  :  utro- 
bique  enim  est  locus  justitis,  non  misericordiae  : 
quare  in  hac  vita,  ubi  misericordiae,  composi- 
tioni  et  condonationi  est  locus ,  transigendum 
esse  cum  adversario,  id  est,  eo  quem  verbo  aut 
verbere  laesimus.  Inhistoriislegimus,  famulum 
quemdamvita  functum  apparuisse  suo  licro,  ac 
ab  eo  rogatum  de  suo  slatu(,'t  loco,  respondisse  : 
Eo  loci  sum,  ubi  omne  debitum  exacte  rigidcque 
computatur,  et  ne  vel  liilum  condonatur.  Doctor 
Jacobus  de  Paradiso  Carthusianus  in  lib.  1.  de 
Peccatis  mentalibus  criminalibus ,  narrat  reH- 
giosum  quemdam  vita  functum  veste  vili ,  moes- 
loque  vultu  socio  apparuisse  ,  eique  dixisse  : 
Semo  a'edit,  ncmo  a^edit ,  nemo  crcdil ,  quani 
districtejudicat  Dcus ,  et  quam  scvcre  jnmit. 

Tl.    AUDISTIS   QUIA   DICTUM    EST  ANTIQflS   :    NON 

MOECUABERisJIdest,  nou  commiltesadulterium, 
sub  quo  velut  majori  et  scelestiori  specie  vulgo 
abomnibus  Gentibus  damnata  ,  fornicationem, 
inollitiem,  incestum  ,  ceterasque  luxuriae  spe- 
cies  prohiberiintellige,  ut  dixi  Deuteron.  5.  18. 

28.  EgO  AUTEM  DICO  VOBIS  ,  QUIA  OMMS  QUI 
VIDERIT    MULIEREM    AD    CONCUPISCENDAM    EAM    (  id 

est,  ita  ut  eam  concupiscat;  hoc  animo  vei  flnc 
ut  turpi  ejus  amore  capiatur,  hoc  modo  ut  optei 
eaturpitcrfrui)  jam  moechatus  est  eam  in  corde 
suo.  ]  q.  d.  Jam  eam  per  adulterium  in  menlc 
corrupit,  jam  ciim  ea  mentaliter  adulterium 
perpetravit,  ideoque  coram  Deo,-qui  cor  intue- 
tur,  est  adulter,  et  ut  adulter  ab  eo  punietur. 

Transit  Chrislus  ab  ira  ad  concupiscentiain  , 
quia  liae  duae  in homi ne  sunt  passiones  potentissi- 
mae:  sicut  ergoexplicuitpraeceplum  non  occides, 
vetans  iram  ;  sic  hlc  explicat  praeceptum  non 
vioechaberis ,  Vetans  concupiscentiam.  Scribae 
cnimpIuresetPharisaei  sicutin  illo,  sicetinhoc 
cxpIicandomuIlipIicitererrabant.Licetenimsci- 
rent  projceptononoDecalogidici:  Non  concupis- 
res  uxo)'em  proximi  tui ,  iiimenerr^hanl.  Primo, 
quod  lioc  intelligebanl  de  concupiscentia  non 
pure  interna,  sed  quse  in  tactus,  oscula,  verba 
lasciva,  etc,  ante  actum  adulterii  prorumpere 
solet,  juxta  illud:  Lex  manum,  non  animam  pro- 
hihet ;  sed  hoc  verum  est  de  lege  civili  et  poli- 
lica ,  quae  lantum  injurias  externas  punit  et  vin- 
(iicat,  non  vero  internas ,  utpote  quas  non  videt, 
nec  cognoscit :  non  vero  de  lege  et  judicio  Dei, 
qul  intima  cordis  scrutatur  et  castigat.  In  eo- 
dem  errore  fuit  Josephus  Historicus  Hebraeus , 
qui  lib.  12.  Antiq.  c.  13.  citans  Polybium  dicen- 
tein,  Antiochum  Epiphanemmisereoccubuisse, 
t^o  quod  Dianaj  lemplum  spoliare  cupivisset, 
eumdem  redarguit,  dicens  :  Voiuisse  enim  tan- 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  Y. 


tnm ,  ac  non  etiam  pa^fecisse  sacrilegium  ,  noii 
videtur  res  suppUcio  digna :  et  R.  David  Kimchi 
citatus  a  Geacbrardo  in  Psalm.  GG.  Etiamsi,  ait, 
viderim  iniquilatem  in  corde  meo,  quam  vel  pa~ 
ratus  essem  in  actum  pcrduca-e ,  ut  sil  itla  coram 
Deo  ,  atque  si  cam  labiis  protulissem,  tamen  non 
audiet  eam  Dominus  ,  q.  d.  Non  ducet  eam  mihi 
scelcri.  Cogitationem  enim  pravam  Deus  non  ad- 
jungit  operi,  nisi  certe  concepta  fuerit  in  Dei  fidem 
atque  religionem.  Sic  et  hodie  e  plebe  multi  sunt, 
qui  dicunt :  Cogitare  malum,  nonest  peccatum , 
sed  facere  malum. 

Verum  hic  crassus  est  error,  cognitus  et  con- 
futatus  ab  Aristotele  ceterisque  Ethnicis  :  nam 
])0nitatis  et  malitiae,  virtutis  et  vitii  proprium 
subjectum  est  volunias  libera  :  haec  enim  si  bo- 
num  honestum  appelit,  bona  est  ct  laudabilis; 
si  malum,  mala  ei  vituperabilis.  Quocirca  actus 
externus,  V.  g.  mcechiae ,  in  se  praecise  pecca- 
tum  non  est  Cut  patel  in  stultis  adulterantibus; 
nisi  quatenus  a  libera  voluniate  moechandi  pro- 
cedit :  ab  ea  enim  trahitomnem  suam  formalera 
malitiam. 

Secundo,  errabant  Scribae  ,  quod  injpudicos 
aspectus,  oscula,  tactus,  etc,  putarcnt  non  ess(? 
peccata  moeciiiae,  id  est,  fornicationis  vel  adul- 
terii,  sed  concupiscenti£C  ;  quarc  illos  commilii 
contra  nonuni  j^raeceptum  :  Non  concupisces  uxo- 
rem  proximi  tui,  sed  non  contra  quintum  :  Non 
mcechaberis.  Contra  hos  Cliristus  hic  conlrarium 
docet  ac  praeceplum  explicat,  scilicet  illos  ve- 
tari  quinto  hoc  pr«cepto,  quia  ipsi  sunt  dis- 
positio  et  via  ad  mcechiam ,  adeoque  initium  et 
jnchoatio  moechiae ;  non  vero  praecepto  expresse 
^antum  vetari  internam  concupiscentiam ,  qux' 
jU  actum  externum  non  prodit. 

Tertio  ,  errabanl  quod  hac  lege  tantuni  vetari 
putarent  concupiscentiam  uxoris  alienic  ,  non 
vero  mulieris  innuptae  cujuscumque,  quae  tua 
non  sit  uxor.  Hoc  hic  corrigit  Christus  ,  docet- 
que  hac  lege  prohiberi  omnem  obscoenum  fe- 
minae ,  quae  tua  non  situxor,  contactum  et  con- 
cupiscentiam. 

Nota  primo,  haclege  non  vetari,necdamnari 
primos  etinvoluntarios  concupiscentiai  motus  ; 
iii  enim  non  sunt  in  hominis  arbitrio  et  poles- 
tate  ;  sed  voluntarios,  deliberatos  et  procuratos, 
ut  patet  ex  praepositione  ad  ,  cum  ait,  ad  con- 
cupiscendam  eam.  Ita  S.  Augustinus.  Ubi  tamcn 
adverte  t6  adnon  tantum  significare  finem,  sed 
et  consecutionem  sive  sequelam  :  nam  non  tan- 
tum  mcechus  est ,  qui  videt  et  intuetur  mulierem 
hoc  fine  ,  ut  ejus  aspectu  et  concupisccntia  se 
oblectet,  sed  et  is ,  qui  eam  intuetur  ex  curiosi- 
tatc ,  dum  adveriit  ex  hoc  aspectu  consequi  et 
excitari  in  se  ejus  concupiscentiam  ,  aut  quod 
lioc  aspectu  concupiscentiae  ct  peccali  periculo 
se  exponat. 

Nola  secundo  ,  quod  liic  de  visu  dicitiir,  cuni 
ait,  quivideritmulierem ,  idapari  intelligenduii) 
esse  de  auditu ,  tactu,  cogitatu :  visum  tameii 
prae  aliis  Chrislus  nominat,  quia  oculi  sunt  in 
amore  duces ;  et  ut  moneat  castis  maxinie  illos 
esse  continendos  et  coercendos.  Cum  ergo  ail : 
Qui  viderit  mulierem,  significat  visum  esse  ori- 
ginem  et  causam  concupiscentiae  et  luxuriae  , 
quia  ascendit  mors  per  fenestras  nostras  ,  Jerem. 
9.  21.  Et :  Oculus  meus  deprcedatus  est  animam 


COMMENTARIA  TN  M 

tneam,  Tlircn.  3.  51.  Quocirca  prudcnlcf  Jol) 
c.  31.  Peplgi .,  ail,  fccdus  cum  oculis  mins ,  ut  ne 
io<^itarcm  quidem  de  virgine.  Hinc  (lc  Christo 
niirabantur  Apostoli,  quod  cuni  n)ulicrc ,  pula 
Samarilana,loqucretur.  Joan./j.  S.TlioniasAqui- 
nas  accepto  ab  Angclo  cingulo  et  dono  castitatis, 
sludiosc  tamcn  cavcbat  feminas  quasi  scrpen- 
lcs,  causamque  dabat :  Quia  cum  facimas  quod 
innobis  est  ,  Deus  nos  tutatur  :  cum  autem  expo- 
nimus  nos  periculo,  Dcus  nos  in  illo  nobis  relin- 
quit ,  nan)  qui  amat  periculum  ,  in  illo  peribit. 
Kccli.  3.  27. 

Novum  ct  quasi  inaudilum  cst  quod  scribit 
Pctrus  Damian.  lib.  2.  epist.  18.  ad  Desiderium 
Cardinalcm:  Inquodam  monte  orientis  ,  inquit, 
lapides  sunt  igniferi ,  qui  masculus  et  femina  nun- 
cupantur,  et  dicuntur  Pyriboli,  qui  nimirum,  cum 
a  se  invicem  procul  sunt ,  non  accendunlur  :  si 
vero  femina  appropinquaverit  masculo,  protinus 
ex  eis  ignis  cgreditur,  ita  ut  omnia  quce  circa 
tnontem  sunt  ,  flammis  vaporanlibus ,  exurantur. 
Ab  ipsis  ergo  lapidibus  edoceviur,  ut  si  consumi  li- 
bidinis  incendio  nolumus  ,  muliebris  aspectus  spe- 
riemdeclinemus.  Hucfacitfestiva,sed  veragnome 
H.  Hillel  in  Pirke  Avoth,  hoc  est,  in  Sententiis 
Patrum  c.  2.  Qui  mulliplicat  carnes  ,  muUipUcat 
vermes.  Qui  muUiplical  upes  ,  multiplicat  curas. 
Qui  muUipUcat  servos  ,  multipLicat  rapinas.  Qui 
muUipUcat  fcminas  ,  muUiplicat  sorlilegia.  Qui 
muUipUcat  ancillas  ,  muUipUcat  fornicalioncm. 
S.  Cypr.  deSingul.  C\ev.  De  carbonibus ,a\l,scin- 
tiUce  dissiUunt ,  de  ferro  rubigo  nutritur,  morbos 
aspides  sibilant ,  et  mulier  fundit  concupiscenlia' 
pestilentiam  ,  quam  Salomon  sic  comparat,  di- 
cens  :  De  vestimentis  procedit  tinea ,  et  d  muUere 
iniquitas  viri.  Et  superius  :  Quantiet  quales  Epis- 
copi  et  Clei'ici ,  simul  ct  tuici  post  confessionem 
victoriarumque  calcata  certamina ,  posl  magna- 
lia  et  signa,  vei  mirabilia  usquequaque  monslrata, 
noscuntur  cum  liis  omnibus  naufragasse ,  cum  vo- 
Umt  in  navi  fragili  navigare.  Quantos  lcones  do- 
muit  una  infirmitas  delicata,  quce  cum  sit  vilis  et 
misera ,  de  magnis  efficit  prcedam.  Femina  enini 
visu  est  basiliscus,  voce  Sircn  ;  vocc  incantat, 
visu  dementat,  utroque  perdit  et  necat.  Hinc 
S.  Franciscus  teste  S.  Bonaventura  studiose  suos 
monebat,  utcaverent  c»  feminis  :  Quia,  inquit, 
coUoquium  cum  femina  exlra  confessionem ,  cam- 
que  brevem  ,  inutile  est  et  periculosum.  Et  Nostcr 
B.  Xaverius  :  Majori ,  ail,  periculo  quam  fructu 
uditur  femina. 

26.  QuoD  si  ocums  xuus  dexter  scandamzat 
te  ,  erue  eum  ,  et  projice  alls  te  :  expedit 
enim  tibi,  ut  pereat  unum  membrorum  tuorum, 
quam  totum  corpus  tuum  mittatur  in  gehennam. 

30.  Et  si  dextera  manus  tua  scandalizat  te  , 

ABSCINDE  EAM,  ET  PROJICE  ABS  TE  :  EXPEDIT  ENIM 
TIBI,  UT  PEREAT  UNUM  MEMRRORUM  TUORUM  ,  QUAM 
TOTUM    CORPUS     TUUM     EAT   IN    GEIIENNAM.]    Patct 

utramque  hanc  essc  parabolam ,  ^  duobus  meni- 
bris  pr.Tstantissiinis  et  homini  maxime  neccs- 
sariis ,  scilicet  dcxtro  oculo  et  manu  pctitam , 
qua  significat ,  abjiciendum  csse  omne  id  quod 
adpcccatum  nos  sollicitat,  quantumvischarum , 
prctiosumetnecessarium  sit.  Oculiaulcmprimo 
meminit,  quia  dcco  paulo  ante  dixit :  Qui  vidc- 
rit  (ulique  oculo)  mulicrem  ad  concupiscendam 
eam ,  jam  mceclialus  est  eam  in  corde  suo. 

Primo  igitur,  S.  Chrysostomus  homil.  17.  pcr 
dcxirum  oculum  ct  manura  accipit  mulicrcm 


ATTHf.UM.  Cap.  V.  lii 

aniicam,  dc  qua  jam  scrmo  praecessit :  illa  cninj 
abjicicnda  cst,  si  nos  ad  libidinem  suo  aspcctu . 
voce  aut  gestuprovocat.  Sccundo,  S.  Augustinus 
lib.  1.  de  scrin.  Domini  in  montc,  per  dcxtrum 
oculum  ct  manum  accipit  quemvis  amicum  ei 
ministrum,  ctiam  necessarium.  Tertio,  S.  Hila- 
rius ,  Thcophylactus  hic ,  Cyrillus  lib.  12.  in 
Joanncm  cap.  28.  S.  Athanasius  (vel  quisquis 
est  auctor)  ad  Antiochum  q.  70.  Paschianu^ 
cpist.  3.  accipiunt  parentes  et  cognatos  :  horum 
cnim  conversatio  resccanda  est,  si  nos  ad  pec- 
catum  trahit.  Quarto,  S.  Hicronymus  accipitaf- 
fcctus  et  vitia  animae.  Quinto,  Auctor  imperfecti, 
per  dextrum  oculum  ct  manum ,  accipit  meu- 
lem  et  voluntatem  ;  per  sinistrum,  sensum  et 
carnis  appetitum  :  tam  enim  mens  et  voluntas 
acuriosis  et  noxiis  avocanda  est,  quam  sensus 
ct  caro  a  cupiditatibus  carnalibus. 

Vcrum  simplicius  et  planius,  dcxtrum  ocu- 
lum  et  manum  hlc  proprie  accipias,  sed  ita  ut 
parabolae  subserviat  et  parabolice  explicetur. 
Est  cnim  hic  continua  parabola ,  in  qua  Christus 
alludJt  et  respicit  ad  concupisccntiam  visus,  dc 
qua  paulo  ante  cgit.  Occurrit  enim  tacitac  ob- 
jcctioni,  q.  d.  Objicics  mihi :  Si  oculus  ct  visus 
cst  mocchus,  cum  videt  mulicrem  ad  eam  con- 
cupisccndum  ,  quid  ergo  cum  oculis ,  mihia 
Dco  ad  videndum  datis,  agam  ? 

Rursumest  mctaphorapctita  h  Cliirurgo,  q.  d. 
Sicut  locsi  et  aegri  curant,  ut  chirurgus  mem- 
brum  etiam  nobilissimum  ct  summe  ncccssa- 
rium ,  quale  est  dextcr  oculus  et  manus ,  cxscin- 
dat,  si  independeattoiius  corporis  salus  :  ita  el 
vos,  o  fideles  mei ,  menco ,  ut  quodvis  damnum 
prius  subcatis,  quam  culpam  et  pcccatum  prac- 
scrtim  lcthale  commiltatis ,  ut  scilicet  quidquid 
vobis  esl  olTcndiculo  trahitquc  ad  peccatum,  li- 
cct  tam  charum  ctnecessarium  sit  quam  dextra 
inanus  vel  dexter  oculus,  id  plane  a  vobis  rese-  - 
cctis  et  abjiciatis,  quamtumlibct  incommodi  et 
doloris  id  vobis  inferat,  v.  g.  resecetis  aspcctum 
oculi  ctiam  alias  pudicum,  familiaritatcm  et  so- 
cictatcm  cognatorum,  iLxoris,  filiorum,  paren- 
tum  alias  nccessariam,  si  illa  vobis  pcccali 
crcet  periculum ,  imo  si  alitcr  peccatum  effu- 
gcre  nequeatis ,  ipsum  oculum  et  manum  vobis 
rcsecate  :  praeslat  enim  monoculum  ingredi  in 
coelum ,  quam  binoculum  mitti  in  gehcnnam  : 
scd  quia  semper  aliter  peccatum  vitare  possu- 
mus,  quam  membrum  resecando,  hinc  illud 
rcsecare,  et  se  mutilare  non  licet :  undc  Orige- 
iicm,  qui  se  castravit  pudicitiae  causa,  damna- 
vit  Ecclcsia.  Dcnique  concupiscentine  cuiquc 
n  sccando!,  et  morlificandae,  adeo  vivaciter  ci 
lcnaciter  oculis  et  corpori ,  imo  ipsi  animae  ju- 
hicrent  insitijequc  sunt,  ut  sine  ingenti  vi  et 
doloris  sensu  evclli  nequeant  :  quarc  qui  cas 
rcsccant ,  ita  dolent  ac  si  ipsum  oculum  vel 
dcntem  sibi  cruercnt.  Norunt  hoc  expcrii:  indc 
dicitur  mortificatio,  quod  mortis  scnsum  dolo- 
rcmque  pariat. 

lla  ad  litteram  S.  Aquilinus  ct  S.  Audomaru* 
fut  habet  eorum  viia  apud  Surium)  cum  csscul 
caci,  et  per  miraculum  visus  cis  a  Dco  essci 
rcstitutus,  rursuni  petierunt  a  Deo  oculos  sibi 
udimi,  sescque  rcddi  caecitati,  ut  carercnt  dis- 
tractionibus,  concupisccntiis  ct  tcntalionibus, 
quas  crcant  oculi.  Amplius  cx  peculiari  Dei 
inslinctu  fecit  virgo  illa  apud  Sophron.  in  Prato 
Spirit. ,  cap.  69. ,  qune  oculos  sibi  eruit ,  misit- 
quc  amasio  sc  pcrscqucnti,  co  quod  oculis  cjii» 


m  COMMENTARIA  IN 

capcretur:  quo  dono  Siiocompunctus.lasciviam 
oculorum  i"»  sc  rosccavit,  imo  vitam  saicularem 
iu  monasticam  commutavit. 

S.  Anionius  Didymum  coecum ,  quem  S.  Hiero- 
nymus  vocat  suum  videntem,  id  est,  prrccepto- 
rem  ,  rogavit,  num  doicret  de  ciccitate?  lllo 
lacente  et  innuente  subjecjl :  Fir  prudens  non 
dcbet  dolcre  quod  carcat  oculis ,  quos  liabent  mus- 
c(i  et  apes ,  scd  gaudere  quocl  co  magis  habeat 
(ipertos  oculos  mcntis ,  quibus  videat  Deum  et  di- 
vina.  Ita  Palladius  inLaus.  in  vita  Didymi. 

Porro  licet  mcmbrum  abscindere  contagio- 
sum.ne  totum  corpusinficiatur,  sicutlicetcivem 
occiderc  noxium  rcip. ,  quiapars  pcr  sc  ordina- 
tur  ad  bonum  totius  :  quarc  ipsa  sc  cxponere 
debct  morti  pro  toto.  Membri  autem  abscissio, 
aut  occisio  sibi,  nonordinatur  per  se  adevasio- 
nem  pcccali,  et  salutem,  nec  ad  idest  neces- 
saria  ,  quia  alia  ad  Ijoc  sunt  mcdia  :  unde  sc 
mutilare  vol  occidere  non  licet.  Vidc  Lessimn 
deHomicidiosui. 

31.  DlCmi  EST  AUTEM  :  QCICUHQTJE  DIMISERIT 
IXOREM   STIA.M  ,     DET  EI   LIBEI.LCM    REPUDII.  ]  Vidc 

quac  de  libello  repudii  fuse  dixi.  Deuteronomii 
2a.  1. 

32.  ECO  AUTEM  DICO  VOniS  :  QCIA  OMNIS  Ql!I 
DIMISERIT   UXOREM   SUAM  ,  EXCEPTA   FORNICATIOMS 

r.AUSA ,  FACiT  EAM  MOECiiARi  ( Arabicus ,  dedit  eam 
ia  fomicationem), et  q«i  dimissam  duxerit,  adul- 
TEBAT.  ]  Christus  bic  corrigit  et  perficit  legem 
rcpudii.  Primo ,  quia  lex  facile  concedebat  re- 
pudium  multas  ob  causas.  Christus  vero  tantum 
id  permittit  ob  causam  fornicationis ,  si  conjux 
.sit  fornicata,  id  est,  adulterium  commiserit:  ab 
adultero  enim  innoccns  discedere  poiest,  juxta 
illud  : 

Frangcnli  fidem ,  fides  frangalur  eicleni. 

Secundo,  lex  tam  repudiata;,  quam  repudianii 
concedebat  secundas  cum  alio  nuptias.  Christus 
vero  illas  ulrique  negat.  Terlio ,  lex  soli  viro  et 
marito  concedebat  jus  libelli  repudii :  Christus 
veroinhoc  jure  matrimonii  viriun  et  fcminam 
icquat  et  pares  facit^  uU  docet  Apost,  1.  Co- 
rintli.  7.  h. 

ExcEPTA  FORNiCATiONis  CAUSA.  3  NounuHi  pcr 
fornicationem  hic  accipiunt  quodlibet  pecca- 
tum  :  hoc  enim  est  spiritalis  qurcdam  cmTicrea- 
tura  quapiam,reHcto  Deo  creatore  aninicTque 
sponso  ,  fornicatio.  Ita  sanctus  August.,  Hb.  1.  dc 
Serm.  Domini  in  nionte ,  et  Origcnes  hic  iract. 
7.  Verum  id  nimis  est  liberale  et  laxum  :  unde 
jure  Canonico  c.  Quccsivit ,  de  Divoriiis ,  defini- 
lum  est  divoriium  non  Ucerc  ob  fuilum  vel  ahud 
criraen.  Quocirca  sanctus  Augustinus  idipsuni 
libro  1.  Reiraciat.  capite  19  retractat,  saltern 
dubitai. 

Alii  per  fornicationem  accipiuntinrideUtatem : 
h.necenim  passim  a  Prophetis  vocatur  fornicatio 
scflicet  spjrituaiis  ct  mysiica. 

Verum  inlerpretes  passim  prisci  et  nori  pro- 
prie  liic  accipiunt  fornicaiionem,  quic  in  con- 
jugata  cst  moechia,  sive  adnlterium  :  quare  per 
fornicationem  htc  intellige  adulterium,  sodo- 
miam  etiam  cuia  conjuge ,  sed  renitenle,  ct 
omncm  Hlicitnm  cojicubitum,  ut  paletc.  Mc- 
lelrices,  32.  q.  U, 


MATTHyEUM.  Cup,  V. 

Dices  :  Licet  uxorcm  dimiltere ,  sl  ipsa  mari- 
tum  ad  aliquod  scelus  pertralicre  conetur,  ut 
liabetur  cap.  Qucesivit  cle  Divortiis ,  et  Chrislus 
hic  satis  indicavit  vers.  29.  Item  si  ipsa  sit  ve- 
nefica ,  aut  mortcm  marito  machinetur;  ergo 
non  ob  solam  fornicationemlicet  cam  dimittcrc. 
nesp.  Idverumcst;  Christus  tamen  hlc.solam 
fornicationem  divortii  causam  assigual  :  tum 
(juia  hapc  sola  est  propria  divortii  causa  iu  con- 
jugio,  ilUque  directe  repugnans,  cum  reliquae 
causaj  generalcs  sint ,  ii  quavis  societate  Cliris- 
tianum  liberantes  :  tumquia  repudium  adultera: 
etiam  poenitcntis  concessum  est  porpetuum , 
adeo  ut  Ucet  uxor  de  aduUerio  pocniteat,  mari- 
tus  tamen  non  teneatur  eam  rursum  in  torum 
domumque  recipere,  cum  in  aliis  casibus,  posl 
ejus  poeniteniiam,  tenoatur  eam  in  gratiam  et 
torum  rursus  admittere  :  tum  donique  quia 
Chrislus  hic  propric  excludere  vuU  uxoris  fle- 
formUatem,  inopiam,  displicontiam ,  et  quid- 
quid  cilra  culpam  est,  ob  qua;  Judaji  dabant 
li])o]lum  ropudii,  ad  iUorum  enim  menlem  lo- 
quitur. 

Et  qui  dimissam  duxertt,  adulterat.  ]  Caje- 
tanus  et  nonnulli  alii  repetunt  t6  excepla  forni- 
cationis  caasa ,  quasi  fornicationis  causa  liceat 
viro  dimittenti  adulteram  ,  ipsique  adulteraj  se- 
cundas  inire  nuptins.  Verum  huic  sensui  plane 
repugnat  Aposlolus  1.  Cor.  7. 11.  ubi  jubct  con- 
jugem  innocentem  manore  innuptum,  aut  no- 
centi  reconciliari.  Vide  ibi  dicta  :  aique  hic  esi 
perpetuus  Ecclesiae  usus ,  sensus,  et  praxis ,  de 
quo  plura  c.  19. ,  vers.  9. 

S3.  Iterum  audistis  ,  quia  dictcm  est  awtt- 
Quis  :  NoN  PERJuRAnis  ( Lcv.  19.  12.  Exodi  20.  7. 
Deulcr.  5.  11.  ubi  iUud  expUcui )  reddes  autem 
DOMiNO  JURAMEiNTA  TUA.  ]  Haboturhoc  posterius 
Numcr.  30.  36.  licddes ,  id  est ,  solves  et  imple- 
bis  ,  quod  te  facturum  juraveris  Domino ,  vel 
per  Dominum.  Ita  Chrysostomus  ;  juramenta 
ergo  proprie  hlc  vocantur  vota  juramento  con- 
lirmata,  uti  dixi  Numer.  30.  3.  hscc  enim  Deo 
reddere,  idest,  solveretenemur.  Aliterquoque 
cxplicat  Suarcz,  q.  d.  Reddes  Dominojurcnncnta 
tua ,  hoc  est ,  si  jurare  velis,  jiira  per  Deum 
verum ,  non  per  idola.  Ita  ipse  tom.  2.  OeR«Jig. 
lib.  3.  de  Juramento,  c.  1. 

7)h.  Ego  autem  dico  voris,  non  jurare  omxino, 

NEQUE  PER  COELUM.  QUIA  TURONUS  Dei  EST,  KF/QUE 
PER  TERRAM  ,  QUIA  SCARELLUM  EST  PEDUM  EJUS  , 
NEQUE  PER  HlEROSOLYMAM  ,  QUIA  CIVITAS  E8T  WAGNI 
RECIS  :  NEQUE  PER  CAPUT  TUUM  JURAVERIS  ,  QUIA 
NON   POTES  UXUM  CAPILLTM  ALBU5I  FACERE  AUT  M- 

GRUM.  ]  Explicat  et  perficit  hic  Christus  prapcop- 
tum  socundum  Dccalogi  de  non  pejcrando , 
quod  perperam  explicabant  ScribajetPharisaji. 
Primo,  enim  asserebant  juramentum  esse  et 
obUgare.si  fiatper  Deum ,  eumquc  in  teslem 
vocet,  non  vero  si  fiat  pcr  creaturas.  Christus 
hlc  contrarium  docet :  in  creaturis  enim  inlel- 
ligitur  creator  :  illaj  enim  creaU-p  sunt  a  Dco , 
totumque,  quodhabent,  babeut  a  Deo;  et  quid- 
quid  sunt,  Dei  sunt.  <?ui  eoim  jurat,  Deum . 
qui  est  prima  veritas ,  cUat  vocatque  m  testem 
sui  dicli,  quod  jurat.  Jurans  ergo  per  icreatu- 
ram ,  vel  ipsam  facit  Deuni ,  quod  est  scelus 
idololatriic,  vel  in  eacrealororoDeum  subinielli' 
gat  oportol. 


COMMENTARIA  IN 

Secundo  ,  orralfont  Scribrc  ,  quod  puiarcnl 
lioc  pr.pcepio  solum  velari  perjurium.  E  con- 
trario  Christus  hic  docet  illo  vciari  omne  jura- 
inenlum  ,  omncmquo  irrevcreniiam  ct  abusum 
nominis  Dci. 

Tcrlio,  ScribJc  doccbant  cum  ,qni  jurabal  pcr 
tcmpium  vcl  allare ,  juramcnto  non  ol)ligari  ; 
cum  vcro,  {|ui  jurabat  per  aurun»  tcmpli  vcl 
pcr  donum  aliaris  ,  obligari  ,  quia  auiiim  ct 
(ionum  liocccdcbat  in  lucrum  8acerdonmi,  quos 
coufutat  Cbristus.  Mallh.  23.  16. 

KgO  KVTFAt    niCO  VOIUS  „    >0N    JDRAnE  OMMNO.  ] 

Ex  hoc  loco  Pelagiani ,  tcstc  sancto  Augustino 
cpist.  89.  quacst.  5.  docucrunt  nuUum  juramcn- 
«um  Christianis  csse  licilum.  Idcm  scnscrunt 
Waldenses  et  ■Wiclcfistic  ,  nt  patct  ex  Consilio 
Constanliensi ,  ct  nunc  idem  scntiunt  Anabap- 
tisli'c  ,  qui  ne  in  judicio  qnidcm  a  judicc  coacti 
jurarc  volunt. 

V(!rum  hic  cst  crror  in  fide  ,  qucm  dnmnat 
perpctuus  Ecclesijc  usus  ,  alque  exempla  ipsius 
Dcl  ,  Pauli  ct  Sanctorum  ,  qui  jurasse  lcgun- 
tur  ,  nt  palet  Psalm.  c.  109.  li.  Roman.  c.  1.  9. 
Philip.  1.  8.  1.  Corinih.  15.  v.  31.  ct  ahbi.  Idip- 
sum  evincit  ipsa  ratio  :  juramentum  cnim  est 
honor  Dci ,  nt  prima;  vcrilatis  :  jurans  cnim  in- 
vocat  Deum  in  tcstcm  ,  quasi  primam  ct  infal- 
libilem  veritatem.  Quare  juramenlum  cst  ac- 
lus  rehgionis  ,  ct  lalriic  ,  si,  ut  docet  Jcrcmias 
cap.  ^.  V.  2  ,  fiat  invcrllotc  ,  sciliccl  ut  non  jurc- 
tur  falsnm  ;  ct  injusiiiia,  ne  jurclnr  quid  in- 
justum  aut  malum ;  ct  m  judicio  ,  nc  jurclur 
tcmcrc  sinc  magna  utilitatc  aut  nccessitatc. 

Diccs  :  Quomodo  crgo  Chrislus  hic  pr;ccii)il 
nonjurare  omnino?Vies\}0\\Aiil  Primo  S.  Bernar- 
dus  scrm.  65.  in  Cantic.  lioc  non  csse  pra-ccp- 
tum  ,  sed  consilium  dumiaxat. 

Sccundo  ,  alli  fatcntur  id  qtiidcm  cssc  pro?- 
ccptum  ,  scd  vciant  dumtaxat  perjurium  ,  nc 
scilicct  jurcs  falsum. 

Tcrtio ,  ahi  putant  priTcipi  nonjuvarc  omnino, 
scilicct  pcr  crcaturas ,  scd  per  soluni  Dcnm.  Id 
innuit  hic  S.  Hicronymus. 

Verum  htcc  omnia  alicna  suni  cl  conlortn ,  ct 
rcfcUuntur  cx  vcrbis  scquentibus.  Nota  crgo  du- 
l)liccm  fuissc  Pharis.forum  circa  hoc  pr.cccp- 
tum  crrorcm.  Prior  crat ,  Exodi  20.  v.  7.  ubi 
dicilur  :  Pion  assumes  nomcn  Domini  Dci  tui  in 
vanum ,  prohibcri  dumtaxat  perjurium  ,  non 
autcmjuramcntumlcve,  tcmcrariumctvanum: 
quia  Hcbnca  vox  njIv^  -^cflH  ,  quam  nostcr  ct 
Sci)tuag.  ibi  vcrtunt  vanum  ,  signiHcat  quoquc 
mendacium.  llndc  Chald.  vertit  :  Ao?i  ossumcs 
nomen  Domini  Dei  tui  ad  mcndacium ,  id  cst ,  non 
pcjerabis,  ct  sic  vcrtebant  ct  intclligebant  Pha- 
ris.fi.  Postcrior  ,  licilum  csse  pcr  creaturas 
tcmcre  jurare  ct  pcjcrarc  ,  ut  patct  ex  scqucnt. 
ct  ex  cap.  23.  v.  17.  CiUMStus  crgo  ulrique  corum 
crrori  opponit  voccni ,  oinnino.  q.  d.  Ego  autcm 
dico  ct  cdico,  noii  tanium  falsum  ,  scd  ncc 
vcrum  sivc  pcr  Dcuni ,  sivc  per  tcmplum,  sivc 
alia  fornuila  pcr  crcaturas  alias  licere  jurare  : 
quod  iutcllige  ad  mcntcm  Pharisseorum  ,  le- 
vltcr  ct  lcmcrc  ,  ut  fit  in  communi  hominum 
scrmonc  ,  qui  crcbro  habcnt  in  ore  pcr  Dcum  , 
per  animam  ,  pcr  tcmptum.  Vult  cnim  Cliristus 
docere,  ut  ait  S.  Augustinus  ct  Chrysostomus, 
malam  esse  propcnsioncm  ad  jurandum  ,  ct 
]uramentuni  ,  licct  bonum  sit,  oriri  taincn  a 
mal(> ,  ncc  csse  pcr  sc  appctendum  :  ilaquc 
non  jurandum  omnino  nisi  malum  hoc  cogal ; 


MKTTHEmi  Cap.  V.  J/,^ 

idquc,  Primo,  ne  ex  assuetudine  jurandi  in 
perjurium  labamiir  ,  ut  plerumque  fit.  Ita  pas- 
sim  Patres  et  Eccli.  23.  v.  9.  et  12. 

Secundo  ,  quia  reverentia  nominis  divini  hoc 
postulat  ,   qua;  ralio  innuitur  hoc  versu. 

Terlio  ,  quia  (^a  dcberet  esse  fides  et  verilas 
hominum  ,  pncscrtim  fideliuni  et  Christiano- 
rum  ,  ut  injuratis  credi  posset ,  iisquc  de  facto 
alii  crcdcrcnt.  Undc  Isocrates  ad  Demonicum 
asscrit  ,  hoinincs  justos  fidcliores  se  exliiberc 
jurejurando  ,  ut  magis  eis  credatur  injuralis, 
quam  aliis  juranlibus  ;  quare  addit  tantum  ju- 
randum  csse  ,  ut  te  crimine  vel  amicum  gravi 
pcriculo  libercs  ,  non  autem  ob  pecuniam  ,  ut 
jures  V.  g.  tc  debitum  solvisse  ,  nihilque  cre- 
ditori  debcrc.  S.  Basilius  serm.  ad  Adolcscentes, 
quomodo  ex  Graecorum  libris  capienda  sit  uti- 
litas  ,  refert  de  Clinia  ,  amico  et  familiari  Py- 
tbagoric  ,  quod  maluerit  tria  lalenta  (  hoc  csi 
ociodccim  millia  aurcorum  )  solvere  ,  quam 
jurare  eiiam  rccte  et  licite.  Plutarch.  in  Proble- 
mat.  ait  :  Juramentum  homini  libero  frro  tor- 
mento  est.  Romani  a  servis  veritatcm  exlorquc- 
bant  per  tormenla  ,  a  cive  per  juramenlum  , 
a  sacerdote  per  soluni  verbum ,  nudamque  af- 
firmalionem  vel  negationcm. 

Jubct  ergo  Christus  :  Son  jurare  omnino  , 
Primo  ,  quia  ,  ut  aitS.  Aug.  serm.  28.  de  Verbis 
Aposloli  :  Falsajuratio  exitiosa  est,  verajuratio 
periculosa  cst ,  nulla  secura  est.  Secundo  ,  oni- 
iiino  ,  id  est ,  at  Cjuantum  in  te  cst ,  non  affectes , 
non  ames  ,  nec  quasi  fyro  bono  cum  aliqua  delec- 
tatione  appelas  Jusjurandum ,  ait  S.  Augustinus 
c.  15.  de  Mendacio.  Tcrtio  ,  quia  jurare  in  se 
est  malum  morale  ad  irrcverentiam  erga  Deum 
spectans,  uti  est  liomincm  occidcre  :  sed  sicut 
lioc  cum  dcbitis  circumstantiis  licct ,  imo  est 
laudabile  ;  sic  ct  jurare,  si  fiat  cum  vcrilate  , 
justitia  et  judicio  ,  id  cst ,  ut  non  fiat  nisi  id 
(>xtorqucat  alterius  incrcdula  diflTidentia.  In  pa- 
radiso  ergo  non  licuit  ,  ct  in  coclo  non  licet 
jurarc.  Tanta  cnim  est  majcslas  nominis  Dei  , 
ut  illud  in  testem  vocandum  non  sit,  nisi  cogat 
neccssitas.  Testari  ciiim  res  parvas  et  viles  est 
parvuni  ct  vile  ,  perinde  ac  si  qnis  pro  uno 
aureo  vocarct  regcin  in  tcstem.  Hinc  Sancti  ca- 
vcnt  jurarc.  In  vita  S.  Chrysostomi  pro  magno 
narralur  ,  quod  nunquam  jurarit.  Idem  narra- 
tur  dc  S.  Joanne  Elecmosynario. 

Rursum  S.  August  epist.  89.  quacst.  5.  ridel 
eos,  qui  putabant  se  tanium  jurare  si  dicerent, 
Per  Deum ,  non  autcni  si  dicerent  ,  Testis  est 
mihiDeus.ldcm  scrm.li.  dcDecollationeS.  Joan- 
nis  in  fine  tomi  10.  asseril  provocare  ad  jura- 
mcntum  cum  ciucm  scis  juraturum  falsum  , 
scelus  csse  gravius  liomicidio:  quia  homicida  , 
ait,  tantuni  corpus  ,  ille  autcm  pcjerantis  ani- 
mam  occidit.  Aflcrt  excmplum  Tutilimcni,  qui 
ob  cxaclum  tale  juranicntum  ,  noctucoram  Dco 
graviter  fuit  nagellatus. 

Quaeres  :  An  etiam  Christianis  liciiuin  sil  ju- 
rare  ?  Multi  cnim  Patres  id  vidcntur  ncgarc. 
Primo  cnim  SS.  Hicron.,  Cl)rysostomus,Euthy- 
mius  hic  aiunt ,  juraincnium  a  Dco  fuisse  per- 
missuni  Judicis,  nc  pcr  idola  jiirarcnt,  non  au- 
tcm  Christianis.  Secundo,  Theoplnlactus  etEu- 
thymius  opinantur  juramcntum  fuisse  pr.Tcep- 
tum  lcgalc  lcgis  vclcris  ,  nli  crat  circumcisio  : 
unde  cum  ca  jam  pcrChristum  aboliia,  pariter 
esse  abolilum.  Tertio ,  alii  ccnscnt  Judicis  quasi 
rudibus  ,   impcrfcctis  cl  duris  ad  crcdcndum  , 


IVi  COMMKMARIA  LN  M 

.i  Deo  pcimissiim  fuissc  juramentum  ;  Chris- 
tiauis  autem  cssc  vetitum,  quia  ros  utpote  per- 
fectiores  perfccliora  (lccent ,  et  quia  hi  omnino 
«■avere  debent  pcricuhmi  perjurii :  sicut  Judaeis 
permissus  fuii  hbclius  repudii ,  ne  uxores  sibi 
exosas  occidercnt  ,  qucm  tamen  hlc  tolht  ,  et 
ChrisUanis  adimit  Christus  vcrs.  32.  Ita  senliunt 
S.  Hilariushic  can.  ^j.S.  AmbrosiusinPsahn.  118. 
serm.  1.  S.  Basilius  in  Psal.  14.  Chromatius  et 
Origencs  hic  tract.  35.  Epiphanius  ,  haeresi  19. 
S.Atlianasiusserm.  de  PassionectcruceDomini, 
S.  Chrysostomus  hom.  19.  ad  popuhim. 

Si  objicias  ,  Dcum  siibinde  jurasse  in  S.  Scrip- 
lura  ,  «t  Genes.  22.  IG,  rcspondcnt  S.  Aihana- 
sins,  BasiHus  ,  Ambrosius  ,  illa  Dei  juramenta 
non  csse  proprie  dicta  jiiramenta,  sed  assevera- 
liones  dumtaxat  et  promissiones  ,  vel  ,  ui  ait 
S.  Ambrosius,  Deusjurare  potest,  quia  implerc 
polcst  id  quod  jural ,  ac  de  eo  poeniiere  non 
potcst  :  homo  autem  jurare  non  debet ,  quia 
non  habet  potestaiem  certo  faciendi  id  quod 
dicit ,  promiltit ,  et  jurat. 

Sirursum  objicias  S.  Paulum  subinde  jurasse, 
ut  cum  ait  :  Testem  Deum  invoco  in  animam 
meam.  2.  Corinth.  1.  23,  respondet  S.  Basihus 
lioc  non  esse  vere  juramentum  ,  sed  tantum 
sermonem  simpliccm  juramenti  specie  et  forma 
prolatum  ad  majorem  asseverationem. 

Verum  dico  :  Non  solis  Judaeis  ,  sedet  Chris- 
tianis  Hcitum  estjurare.  Est  de  fide,  utpatetex 
perpetuo  sensu  ,  usu,  et  praxi  Ecclesiae  :  Omnis 
enim  controversiCB  eorum  (hominum  etiam  Chris- 
tianorum  ),  finis  ad  confirmationem  est  juramen- 
tum ,  ait  Apost.  Hebr.  6.  16.  Porro  in  Scriptura 
nullum  extat  praecepium  jurandi  afTirmativum , 
sicut  extat  praeceptum  orandi  ,  sacrificandi  , 
am  andi  ct  laudandi  Deum  ,  honorandi  paren- 
les  ,  etc.  ,  quia  juramentum  per  se  non  est  ap- 
petibile ,  sed  propter  ahud  et  quasi  per  accidcns, 
quatenus  scilicet  juramentumestvelutmedicina 
incredulilatis.  Extat  tamen  prspceptum  jurandi 
iicgativum  ,  sciHcet  ut  non  pejercs,  utque  non 
jures  per  deos  falsos  ,  sed  tantum  per  Deum 
verum.  Item  extat  prrecepium  conditionatum  , 
ut  si  veUs  jurare  ,  non  nisi  verum  ,  justum  et 
necessarium  jures. 

Dices  :  Chrislus  liic  Christianis  ait  ,  sancit- 
qne  ,  non  jurare  omnino.  Resp.  Id  verum  cst , 
quia  per  se  indecorum  est  et  inurbanum ,  Deuni 
Opt.  Max.  adduccre  in  testem  recularum  hunicT- 
narum  ob  muluam  hominum  difTidcntiam,  nisi 
luTC  indecentia  ct  inurbanitasexcusctur  neccs- 
sitate  mutua  ,  uli  socpe  excusatur  cum  non 
suppetunt  testcs,  ahaequejuridicfc  prohationes. 

Ad  Patres  citatos  respondeo,  vidcrieos  loqui 
eodem  sensu  quo  Christus  ,  cum  jubet  non  ju- 
rare  omnino  :  quia  enim  ipsi  videbant  homines 
crebro  jurarc  falsum,  vel  iniquum  etinjustum, 
aut  sacpe  stcpius  leviter,  inaniter  cttcnierarie; 
hinc  ob  periculum  perjurii  vel  inaniter  jurandi, 
vetabant  et  dissuadebant  Christianis  juramen- 
tum,  ut  ab  illo  abstinerent  quantum  possenf. 
Sedsiquishoc  periculumcaveat,  iili  uliqucin 
necessilate  Hcebit  jurare  ;  idpatet  ex  S.  Chry- 
soslomo ,  qui  crebro  et  assidue  in  homiliis  ad 
popuUim  Antiochenum  acriter  inscctatur  con- 
suetudinem  temere  jurandi  ,  quae  lunc  ibi  vi- 
j^ebat  ,  ac  id  mirantibus  respondet  :  Dico  et 
repeio  ,  quod  soleo ,  quia  vos  dicitis  et  repetiiis 
quod  soletis  :  asseritque  se  ab  hac  repetitione 
Mon  destiluium ,  donec  ipsi  it  jurando  desis- 


ATTILELM.  Cap.  V. 

tani ;  duro  cnim  nodo  durus  adhibendus  est  cu- 
neus  ,   isque  continuus. 

35.  Neque  percqeldm  ,  quia  THnoNus  Dei  est: 

NEQUE  PEIl  TEnn\M  ,    QUIA  SCABELLUM  PEDUM  EJUS 

EST.  ]  Suhaudi  j uraveris  ,  ut  sequilur.  Videntur 
Judaei  soliti  jurare  per  coelum  et  terram  , 
quodque  Pharisaci  haec  juramenla  quasi  per 
crealuras  facta ,  parvi  o^siimanda  ccnsuerint: 
Christus  contrarium  hic  docet  ,  scilicet  eum 
qui  per  coelum  et  tcrram  juiat ,  jurare  per 
Dcum  creatorem  ,  qui  thronum  gloriie  suae 
consiituit  in  coelo  ,  et  scabellum  in  terra.  Al- 
hidit  ad  illud  Isaiai  66.  3  :  llwc  dicit  Dominus  : 
Ccclum  sedes  mea  :  tei'ra  aulem  scabeltum  pedum 
meorum.  Vide  ibi  dicia. 

NeQUE   PEn   HlEnOSOLYMAM   ,    QCIA    CIVITAS   EST 

MAGM  Regis.  ]  Puta  Dei.  Ailudit  ad  illud  Psal.  Ul. 
1.  Magnus  Dominus  et  laudabilis  nimis  incivitate 
Dei  nostri.  Et  mox  :  Fundatur  exultatione  uni- 
rei;sco  terrce  mons  Sion  ,  latera  aquilonis  ,  civilas 
Ucgis  magni.  Sensus  est ,  q.  d.  Noli  jurare  per 
sanctos,  autsanctam  civitatcm  Jerusalcm  ,  aut 
aliasressacras,  velper  restuas,  aut  ullamaliam 
crealuram  ,  quia  hsc  omnes  sunl  Dei ,  qui  in 
omnibus  est  pracsens ,  et  solus  in  omnia  plenam 
habct  potestatem  :  ac  proinde  per  Deum  jurat, 
qui  per  creaturas  jurat :  intendit  enim  in  testem 
vocare  primam  et  infallibilem  veritatem  quis- 
quis  jurat :  illam  ergo  aut  tribuit  ipsis  creatu- 
ris  ,  et  sic  est  idololatria  ;  aut  certe  usu  Gen- 
lium  ,  creaturas  nuncupando  ,  tacite  earum 
creatorem  in  tesiem  vocat. 

Perpcram  igitur  hacreticinioderni ,  ac  nomi- 
natim  August.  Marloratus  commentans  in  hacc 
Christi  verba  ,  juramentum  per  Sanctos  dam- 
nant  idololatriae.  AudiMarloralum  :  llaquisquii 
olim  per  Moloch ,  vel  aliud  idolumjurabat ,  tan- 
tumdem  minuebat  ex  jure  Dei ,  quod  alium  ejus 
loco  subslitueret  cordium  cognitorem  etjudicem 
in  animas  ,  et  liodie  qui  per  Angelos  vel  Sanctos 
mortuosjurant ,  spoliato  Deo  ,  inane  illis  numcn 
affingunt. 

Verum  hic  est  error  et  hacresis,  ut  patet  ex 
dictis ,  ac  liquet  ex  verbis  Christi  hoc  loco  et 
cap.  23.  21.  Hinc  S.  Joseph  juravit  per  salutem 
Pharaonis ,  Genes.  kl.  16.  Christus  sponsus  jurat 
per  capreas  cervosque  camporum  ,  Cantic.  2. 
V.  7.  Paulus  1.  Corinth.  15.  31.  jurat  per  gloriam 
Corinthiorum  ,  ut  patet  ex  texlu  Graeco.  Quod 
autem  Marloratus  asserit  Orthodoxos  ,  dum  ju- 
rant  per  Sanctos  ,  illos  facere  dcos  ,  ac  Dcum 
sua  dcitate  spoiiare  ,  putidum  cst  inendacium 
«•t  mera  calumnia  :  honor  enim  Sanctorum  est 
honor  Dei.  Deus  enlm  eos  fecit  Sanctos  :  quare 
qui  jural  per  Sanctos ,  per  Deum  eorum  sanc- 
lificalorem  jurat. 

Keque  PEn  CAPiJT  TiiCM  junAVEnis  :  qiia  nox 

POTES  UNIM  CAPILLVM  ALIMJM  1" ACEUE  AUT  MGnUM.  ] 

q.  d.  Ne  putes  tibi  licere  per  caputtuum  jurare, 
eo  quod  illud  sit  tuum  ,  et  tibi  pleno  dominio 
ad  quemvis  usum  subditum  ,  ut  de  eo  ad  li- 
])iium  disponas  ,  illudque  per  juramentum  di- 
ris  devoveas  ,  si  pejeres  ,  quia  revera  capiit 
tiuim  non  est  tuum  ,  sed  Dei  :  rem  autcm  Dei 
alieri  obligare  ct  devovere  non  potes  ,  nullum 
enim  in  rem  Dei  jtis  habes  :  unde  non  potes  vel 
unum  capitis  capillum  album  facerc  aut  ni- 
grum  ,  sed  id  solius  est  Dei.  Qui  ergo  per  capui 
suum  jurat ,  per  Deum  capitis  faclorem  jurai. 
atqnc  ,  quod  horrihiiins  cst ,  talis  eliam  suum 


COMMENTAIVIA  IN  MA 

caput  vitamque  rogat  a  Deo  in  pignus  acci|)i , 
ut  8i  pejeret ,  a  Deo  capite  vitaque  mulcietur. 

37.   SlT  AUTEM  SERMO  VESTER  ,    EST,    EST  :  NON  , 

RON  ( id  est  simpiex  allirmatio  vel  negatio );  quou 
AUTEW  uis  ABUNDANTius  ( Grajce  7isp(5ffov ,  id  est , 
ampUus  ;  Syrus  et  Vatabl.  ,  quod  lUtra  hcec  ad- 
jungltur)  EST  ,  A  MALO  EST.  ]  In  Evangelio, 
S.  Malliiico  adscripto  pro  est  ,  est  :  non,  non  , 
habetur  *,"i{<  pK  p  p  ken ,  ken  :  en  ,  en ,  id  est, 
sic  ,  sic  :  non  ,  non  ,  vel  recte ,  recte  :  non , 
non  ,  Ciracce  vai ,  vai ,  oCi ,  oii ,  quod  iripliciter  ac- 
cipi  potest ,  Primo  ,  ut  notet  constantem  asse- 
verationem  ,  opponaturque  inconstantia?  et  fal- 
lacia.'.  Sic  illud  usurpat  Apostolus  2.  Cor.  1. 
V.  17.  18.  19.  Secundo ,  ut  notet  verilatcm  seu 
id  ,  quod  rcs  est ,  opponaturque  falsitati.  Sic 
accipitur  ibidem  v.  20.  tertio  ,  ut  notet  simpli- 
cem  affirmationem  vel  negationem  ,  oppona- 
lurque  juramento.  Sic  capitur  iiic  ,  etJacobi5. 
12.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Sermo  vester-  sit  sim- 
plex  afTirmalio  vel  negatio  :  quod  enim  ultra 
liacc  additur  jurando  ,  id  i\  malo  est.  Ita  S.  Chry- 
sostomus  hlc  et  S.  Hieronymus  vel  Paulinus 
epist.  ad  Celantiam. 

Hinc  S.  Bernardus  epist.  S8.  ^  simplici  vera- 
citale  commeiidat  Comitem  Tlieobaldum  :  Et 
ijuidem,  inquit ,  in  aliis  principlbus  si  quando  ver- 
bum  levitatis  aul  eliam  falsitatis  deprehendimus  , 
nee  mirum  reputamus  ;  at  vero  apud  Comitem 
Theobaldum  :  Est  et  lion ,  nequaquam  omnino 
patienter  audimus ;  cui ,  ut  dicHur  ,  simpticiter 
dicere ,  jurure  est  ,  et  tcve  mendacium  ,  grave 
perjurium  imputalur  :  plurima  quippe  virtutum 
insignia ,  quoi  vestram  plurimum  nobilitant  dig- 
nitatem ,  et  veslrum  per  orbem  clarum  reddunt  ac 
celebre  nomcn ,  pracipue  laudalur  in  nobis  veri- 
tatis  constantia. 

A  MALO  Esr.  J  Groece  ex  malo  est.  Xd  malo  po- 
test  accipi  in  genere  vel  masculino ,  vel  neutro. 
Masculino  d  malo ,  hoc  est ,  a  diabolo ,  qui 
choragus  malitia;  omnisquemali  te  instigat,  ut 
jures  ex  ai)undanti  sine  necessiiate  ,  itaque  te 
sensim  iiiducat ,  ut  pr£ecipitaiiter  jures  falsum, 
quod  est  scehis  perjurii.  Ita  Theophylact.  Mal- 
don.  et  alii.  Ncutro ,  «  malo  ,  id  est  ,  h  vitio  , 
slve  proprio,  sive  alieno  :  q,  d.  Usus  jurandi 
orilur  ex  vilio  proprio  levitatis  et  irreverenti;e, 
vel  alieno  incredulitatis  et  diflidcntit-e  :  quia 
onim  allcr  niihi  simpliciter  aliquid  asserenti 
non  credit  et  dilTidit,  hinc  juramento  dicta  mea 
illi  conlirmo  ,  quod  tamen  vilium  jam  post  ho- 
minis  iapsumestneccssarium.  ItaS.  Augustinus 
lib.  1.  deSerm.  Domini  in  monte.  Hinc  sensus  vi- 
detur  simplicior  et  planior.  Huc  accedit  Franc. 
Lucas  :  A  malo ,  inquit ,  id  est ,  h  consuetudine 
vane  et  leviter  ,  vel  ficte  et  dolose  jurandi. 
Rursum  «  malo  ,  id  est ,  a  consuetudine  ju- 
randi  orta  ex  hominum  diflidentia.  Dum  enim 
videtur  homines  sibi  non  credi  nisi  juralis  , 
coeperunt  quiluislibet  dictis  suis  addere  jura- 
menla  ,  ut  iis  lidem  conciliarent :  sed  per  hanc 
jurandi  frequeniiam  hoc  piomoriti  et  conseculi 
sunt ,  ut  jam  eis  etiam  juraniibus  non  creda- 
tur.  De  periculis  etdamnis  frequeniis  juralionis 
vide  Salmeronem  tom.  5.  tract.  /lO.  et  Clirysos- 
tomum  in  hoinil.  ad  populum. 

38.     AUblSTI    QUIA    DICTUM    EST    :    OCULUM    PHO 

OCULO,  ETDENTEM  PRO  DENTE.  ]  Scilicct  rcpcnde. 
Est  htcc  lex  talionis  ,  quae  jubet,  ut ,  si  cui 
oculum  vel  denicm  cffoderis ,  tibi  pariier  per 
judiccm  ocuUis  vel  dens  eruatur ;  hicc  cnim 
couM.i.  A  u\rinK.  tom.  VIII. 


TTHJ:UM.  Cap.  V.  1^5 

est  j  usia  vindicia  et  noxae  compcnsatio.  Exodi  21. 
v.  23.  et  seq.  Vide  ibi  dicta. 

39.  Egoautem  dico  vonis,  nonresistere  maloj 
Idest,  rei  malae  ,  iiijuria;,  vel  maliliae  et  noxae, 
quae  tibi  ah  homine  malo  infertur ,  q.  d.  Noh 
inalum  malo  ,  noxam  noxa;  relaliare  :  aut  po- 
lius,  q.  d.  Noli  resistere  maio  masculine  ,  id 
est ,  homini  malo  tibique  injurio ,  Grajce  enim 
cst ,  T6i  7roy/;pw  :  patct  cx  scq.  Uicrque  sensus  eo- 
dem  redit. 

Nota  Primo,  veterem  talionis  legem  fuisse 
justam  ,  sed  ejus  praxim  sa^pe  injustam  et  ma- 
nantem  ,  non  ex  jusliliae  ,  sed  ex  vindicti-c  ap- 
petitu,  quo  l»sus,  v.  g.  cui  erutus  erat  oculus 
aut  dens  ,  liedentem  talionis  reum  peragebat  , 
ac  a  magistratu  postulabat ,  ut  eidem  simili 
modo  oculum  aut  dentem  erueret  :  Christus 
vero  hanc  legem  supplct  el  perficit,  talioni  op- 
ponendo  legem  et  consilium  paiientiic  ,  ac 
animo  vindictse  cupido  legem  mansuetudinis. 

Nota  secundo,  hanc  Christi  legem  non  spec- 
tare  magistratum ,  uti  volunt  Anabaptistae ,  qui 
omne  bellum  non  tantum  ofiensivum,  sed  et 
defensivum  hic  a  Chrislo  Chrislianis  vetari  pu- 
tant ;  sed  spectare  privatas  personas.  Magistra- 
tus  enim  ofTicium  est  sontes  punire  ,  ac  homi- 
cidas  morte  plectere  :  ac  Principis  est  damna 
reipubl.  illata  bello  ,  si  aliter  nequit,  repetere. 

Nota  tertio,  hanc  Christi  legem  privatis  non 
adimere  jus  talionis  ,  quod  est  juris  naturaj  et 
Geniium  ,  tum  ad  justiiioe  laesffi  reparationem ; 
tum  ad  rei  ,  qui  laesit ,  correctionem  :  muUo 
minus  adimit  jus  se  defendendi ,  quo  quis  ab 
lioste  invasus,  vim  vi  repeUit,  et  si  aliter  eva- 
dere  nequit ,  invadentem  occidit ;  sed  tantum 
vetat  vindictaj  cupidilatem.  Unde, 

Nola  quarto,  Chrisiumhlc  velle  nobis  impri- 
mere  propcnsionem  ad  mansuetudinem  et  pa- 
ticntiam ,  ut  quantavis  injuria  hedaris  ,  a  pace 
tamen  ,  charilate  et  suavitatementis  interna  ne 
vel  hilum  decedas  ;  utque  si  charitas  proximi 
et  Dei  gloria ,  aut  animi  proprii  tranquillitas  et 
recta  ratio  in  tali  rerum  peristasi ,  sive  circum» 
stantia,  non  tantum  suadeat  ut  perfcctius,  sed 
absoluteid  exigat  ut  necessarium  ,  uon  resistas 
malo ,  sed  patienter  illud  excipias  ,  ac  opes  et 
corpus  luum  praida)  des  invasori,  uli  conlinge- 
bat  tempore  persecutorum  primitivie.Ecclesiaj, 
pr^esertim  in  Apostolis  virisqueApostolicis:  at- 
que  hac  parle  praeceptum  est  ,  non  resislere 
malo  ,  alias  dumtaxat  est  consilium.  v.  g.  Con- 
silium  est  non  resistere  invasori ,  sed  ejus  vim 
etinjuriam  sustinere  ,  ubi  et  quando  charitas 
et  Dei  gloria  hoc  non  exigit,  sed  suadet  tantum 
velut  perfectius  ,  aut  ad  mortificalionis  slu- 
dium  ,  ubi  utrjmque  aequalis  est  Dei  gloria  ,  id 
facere  ad  insignem  sul  victoriam.  Idem  dico  de 
tribus  sequentibus  casibus  ,  scilicet  :  Si  quis 
le  percussei'it  in  dexteram  maxillam  ,  prcebe  illi 
ct  aiteram  :  qui  vult  tunicam  tuam  tollere  ,  di- 
mitte  ei  et  paliium  :  quicumque  te  angariavcrit 
inille  passus  ,  vade  cum  illo  et  alia  duo.  Uode 
S.  Augustinus  hlc  et  epist.  5.  ad  Marcellinum  et 
lib.  de  Mendacio  c.  15.  docet  isia  oinnia  magis 
ad  inlernam  animi  prcxparationem  ,  quam  ad 
externam  operis  executionem  periinere. 

Ha:c  ergo  communiter  sunt  consilii:pr;ecepti 
vero ,  cum  Dei  gloria  et  salus  proximi  Id  absolule 
jubel  et  praccipit ,  v.  g.  si  Indi  el  Japones  gclrent 
Chrislum  pra^cepi.sse  Cliristianis,  ut  perculienii 
unam  maxillam  pr.ebeant  alleram,  el  nisi  hoc 

19 


m 


COMMENTARIA  LN  MATTH^TIUM.  Cap.  V. 


h\i  raciant  ipsi  scandalizareniur ,  el  fi  fide  Christi 
amplectenda  averterenlur,  tunc  utique  Christia- 
nus,  prieserlim  pr.Tdicator,  ferienli  unani  genani 
porrigere  dehel  alterani.  Cujus  rei  litteraie  exeni- 
pluni  exlal  in  vita  S.  Francisci  Xaverii ,  hidorum 
Japonunique  Apostoli.  Cum  enini  Japones  ride- 
reni  eum  ut  peregrinum  ,  ejusque  novam  de 
Chrislo  crucifixo  doclrinam,  contifi^it  ut  Japon 
(|uidam  audiens  Joannem  Fernandes,  qui  Xa- 
verii  erat  socius  ,  in  platea  concionantem  ,  ex 
peiulantia  crassum  et  viruhmtum  phh>gma  in 
laciem  ejus  expueret :  qua  injuria  nil  conimotus 
Fcrnandes  deterso  leniler  sputo  ,  in  concione 
animose  perrexit  :  quod  factum  ,  ac  tantam  pa- 
tientiam  et  sapientiam  novorum  prixdicatorum 
admirantes  Japones  ,  ccrtatimeis  se  discipulos 
iradidere,  fidemque  Christi  amplexi  sunt.  Tam 
eflicax,  tam  poiens  est  Cliristiana  virtus  ,  pa- 
tientia  ,  lenitas  ,  et  magnanimitas  ,  ut  fidem 
persuadeat,  quam  omnis  sermo  persuaderenon 
potuit.  Numerantur  enim  hodie  in  Japone  ad 
quingenta  Christianorum  milha  ,  qui  primorum 
Christianorum  fervorem  et  constantiam  etiam 
per  lentos  ignes  imilantur.  Patiens  ergo  non 
resistens  malo  ,  non  ab  illo  vincitur  ,  sed  illud 
vincit  :  vincit  enim  iram  ,  vincit  et  hostem  , 
malum  inferentem.  Audi  sanctum  Chrysostom. 
hom.  85.  in  Mattli.  Ilcec  apud  nos  clarissima  est 
victoria  ,  nuliibi  certe  male  agentes  ,  ubique  mala 
sufferentes  superamus  :  illa  fulgentissima  victoria 
est ,  qua  infcrentem  patiendo  superasli.  Sic  sco- 
puli  fluctibus  cccsi ,  facite  illos  dissolvunt  ,  etc. 
Deus  eas  tibi  vires  concessit ,  ut  non  consertione 
manuum,  sed  patientia  vincas. 

Deniquc  proprie  martyrum  est  non  resistere 
malo  ,  non  se  defendere  ,  sed  permitlere  sc 
occidi  pro  Christo  ,  quia  miles  pugnat ,  martyr 
non  pugnat ;  martyr  enim  est  collega  passionis 
Christi ,  ut  scribunt  martyres  ad  S.  Cyprianum 
lib.  5.  ep.  12.  passio  enim  Chrisli  est  exemplar 
omnis  martyrii. 

Quocirca  nobilis  illa  Thebaea  phirimorum  et 
fortissimorum  militum  legio  ,  h  Maximiano  Im- 
peratore  damnata  ad  mortem  ,  eo  quod  idolis 
nollet  immolare  ,  immissis  in  eam  mihtibus 
caesoribus  noluit  se  defendere  ,.  etiamsi  caro 
vitam  suam  vendere  ,  magnamque  hosti  stra- 
gem  inferre  potuisset ,  sed  duce  et  hortatore 
S.  Mauricio ,  rejectis  armis  ,  velut  grex  agno- 
rum  permisit  se  pro  Christo  mactari  et  immo- 
lari.  Christus  ergo  novam  hic  docet  Philoso- 
phiam  mundo  paradoxam  ,  Philosophis  incog- 
nitam  ,  hominibus  inaudilam  ,  sed  coelestem 
et  divinam ,  eamdemque  suo  confirmavit  exem- 
plo  ,  dum  Judaeis  ultro  se  tradidit  vinciendum , 
flagellandum  ,  crucifigendum.  Unde  ipse  de  se 
ait  :  Corpus  nieum  dedi  percutientibus  ,  et  genas 
meas  veltentibus  :  faciem  meam  non  averti  ab  in- 
crepantibus  et  conspuentibus.  Isaiae  ^9.  6.  et  c.  53. 
7.  Oblatus  est ,  quia  ipse  votuit  ,  et  non  aperuit 
os  suuni  ;  sicut  ovis  ad  occisionem  ducetur ,  et 
quasi  agnus  coram  tondente  se  obmutescet  ,  et 
non  aperiet  os  suum.  Fuit  enim  ipse  rex  marty- 
rum  ,  et  dux  patientium.  Ratio  a  priori  est , 
quia  in  hoc  consislit  apex  patientiai ,  magna- 
nimitatisetcharitatis.  Patientia  enim  opus  per- 
fectum  habet ,  ut  ait  Jacobus  cap.  1.  v.  It.  Vide 
ibi  dicta.  Perfectus  autem  est ,  si  non  resislat 
iujuriis  ,  et  injuriantibus  ,  sed  iis  ultro  se  of- 
ferat,  Magnanimitatis  est ,  omues  res  hujus  vi- 


t.Te  ,  adversas  a^que  ac  prosperas  quasi  infra  se 
positas  despicere.  Magnanimus  quasi  in  coelo 
positus  et  in  coclo  defixus  ,  conlemnil  omnia 
qu;e  sub  Deo  sunt  ,  velut  parva  et  exiha  ,  ita- 
que  eis  dominalur  ;  sicut  Cliristus  dominatus 
est  omnibus  injuriis  ,  doloribus  et  tormentis  : 
quare  ipse  in  passione  fuit  Rex  et  Dominus  do- 
lorum.  Cliaritas  denique  pro  Deo  optat  dura  el 
dira  pati.  Rursum  optat  injuriantem  vincere  et 
convertere  sua  tolerantia  et  lenitate  ,  non  vero 
ab  eo  vinci  ;  juxta  illud  :  Nolivinci  d  malo  ,  sed 
vince  in  bono  malum.  Rom.  12.  21.  Vide  ibi  dicta. 
Vide  et  sanctum  Ambrosiumlib.  1.  Offic.  cap.  Zil. 
nimirum  : 

Forlior  est  qui  se  ,   quam  qui  forliss/ma  vincit 
Moenia  ,  nec  virlus  altius  ire  polest. 

40.  Sedsiquis  percusseritdexterammaxili.am 

TUAM  ,  PR/ECE  ILLI  ET  ALTERAM.  J  HOC  quaudoque 

est  praeceptum  ,  quandoque  consiiium  Evan- 
gelicum ,  uti  jam  dixi  :  proficiscitur  vero  ex 
animo  generoso  prompto  ad  patiendum  (  ac 
praesertimChristivitametpassionemimitariges- 
tiente.  Quocircaviri  magni  qui  Christum  proxi- 
me  sequi  conati  sunt ,  idipsum  reipsa  praesti- 
lerunt.  Hinc  S.  Ambrosius  lib.  2.  de  Spiritn 
sancto  in  Prooemio  ,  mystice  per  maxillam  ac- 
cipit  patientiam,  quaj  omnium  est  victrix.  Sicut 
enim  ,  inquit  ,  Samson  maxilla  asini  occidit 
raille  Pliihsthseos  ,  sic  Clnistus  sua  patienlia 
prostravit  daemones  ,  omnesque  liostes  ,  et  u 
Christo  Christianus  et  patiens  quihbet.  Judic.  15. 
15.  Idem  S.  Ambrosius  in  c.  6.  Lucae  :  Nonne  , 
inquit,  omnis  indignantis  (  si  ei  praebeas  maxil- 
lam  )  frangilur  impetus  ,  ira  sedatur  ?  Nonne  fit 
per  patientiam  ,  ut  sua  amplius  pocnitentia  rever- 
beres  verberantem  ?  Ita  erit  ut  et  injuriam  re- 
pellas  ,  et  gratiam  quceras.  Ad  sa'pe  maxinuB 
amoris  causoi  existunt ,  cum  patientia  insolenticB , 
gratia  refaHur  injuria\ 

Ita  magnus  ille  Spiridion  Trimituntis  in  Cypro 
Episcopus,  ob  sanciitatisfamamvocatusa  Cons- 
lantio  Imperatore,  cum  vili  et  peregrino  habitu 
regiam  ingrederetur  ,  a  quodam  e  famulis  ir- 
risus  et  alapa  in  gena  percussus ,  mox  alteram 
praebuit ,  atque  hac  sua  virtute  eumdem  pude- 
fecit ,  convertitque  ,  ut  prostralus  in  terram  , 
supplex  ab  eo  veniam  peteret,  ut  habet  ejus 
vita  apud  Surium  die  12.  Decembris. 

Ita  Monachus  ille  alteram  maxillam  praebens 
energumenae  percutienti ,  ab  ea  daemonem  effu- 
gavit.  Audi  rem  gestam  narrantem  Auctorem 
lib.  doctrinae  Pairum  tractat.  de  Humilitate  , 
numer.  5.  Cum  inlrasset ,  inquit,  Monachus  ille 
in  domum  ,  venit  puella  illa ,  quae  a-daemone 
vexabatur,  el  mox  dedit  alapam  Monacho  :  ille 
autem  cenvertit  ei  et  aliam  maxillam  secundmrj 
divinum  praeceptum  ;  daemon  autem  coactus  , 
clamare  ccepit :  O  vioientia  mandatorum  Cliristi! 
Jesu  expellit  me  kinc^  Et  stalim  mundata  est 
puella  illa.  Cum  autem  venisset  ad  senes  ,  Mo- 
nachus  ille  indicavit  eis  ,  quod  factum  fuerat, 
et  glorificaverunt  Deum  et  dixerunt :  Consuetudo 
est  diabolicce  supcrbice  ,  Immilitate  mandatorum 
Jesu  corruere. 

Simile  plane  est  quod  narrat  Ruffinus  in  vitis 
Patrum  lib.  3.  numer.  125.  Quidam  ,m(\m\.,  ex 
senibus  monacliorum  eremita  fuit ,  quem  quidei7i 
d  spiritu  malo  correptus  et  spumans  fortiter  in 
maxillam  paxussit ;  senex  cuilem  prcebuit  illi  al- 


rOMMF-NTAniA  IN 

tcram  maxiUam ,  ut  feriret  :  diuholas  autem  non 
ferens  incendium  Immililalis  ejus ,  statim  discessit. 
Idem  pene  ad  veibum  reccnset  Pelagius  in  vilis 
Patrum  libelio  15.  n.  53. 

Simili  modo  S.  Albertus  Ordinis  Carmelila- 
rum  ,  Ix  diabolo  per  energumenam  in  dexlera 
maxilla  percussus ,  praebens  ci  alleram,  sua 
Jiumiiilatc  diabolum  crucians  expulit,  ut  hajjet 
ejus  vita  apud  Surium  die  7.  Augusti. 

Insuper  unus  6  quinque  Franciscanis ,  qui 
vlvenle  S.  Francisco  Marrochii  pro  fide  Chrisli 
iiobile  martyrium  obierunt,  noniine  Ollio ,  invi- 
talus  h  Principe  Sarraceno  ad  Mahomelismum, 
in  ejus  et  profanae  legis  contemptum  in  terram 
spuens,  gravi  aiapa  ab  eo  percussus  est:  at  ille 
memor  verborum  Cliristi,  alleram  maxillam 
praebuit ,  dicens :  Ignoscat  tibi  Deus ,  quia  nescis 
quid  facis.  Ita  habet  ipsorum  vila  apud  Sur.  16. 
€ai.  Febr. 

Cassianus  Collat.  19.  cap.  1.  celebrat  patien- 
tiam  religiosi  cujusdam,  qui  ab  Abbate  Paulo 
io  convcntu  multorum  ad  probandam  ejus  vir- 
tutem,  palma  in  maxilla  acriler  percussus  ,  ila 
ul  sonitus  longe  considentium  auribus  resulta- 
ret,  non  solum  non  murmuravit,  sed  ne  rubore 
quidem ,  ut  assolet,  vultum  perfudit. 

Porro  de  S.  Paula  ila  scribit  S.  Hieronymus 
in  ejus  Epitaph.  Invidia  et  probris  appetita,  ail : 
Cur  non  palienlia  livorem  supcrem? cur  non  liu- 
militate  fratigam  superbiam,  et pcrcutientimaxiL- 
lam  offeram  alleram  ? 

Denique  S.  Eulogius  Cordubensis  presbyter  et 
martyr,  a  Sarraceno  principe  damnatus  ad  mor- 
lem ,  quod  Mahonieti  malediceret ,  cum  ad  mar- 
tyrium  duccrelur,  a  Sarraceno  in  maxillam 
percussus ,  alteram  ei  praebuit ,  in  eaque  ala- 
pam  recepit:  unde  mox  capite  plexus  est,.et 
columba  corpori  ejus  insedit  quasi  columbinae 
ejus  mansuetudinis  ,  innocentiae  et  patientiaj 
index  ct  vindex,  anno  Domini  859.  diell.  Mar- 
lii :  quo  tempore  plures  ibidem  eadem  de  causa 
martyrium  subiere,  quorum  generosa  ccrtamina 
ei  iriumphos  paulo  ante  mortem  descripserat 
ipse  Eulogius.  Ita  habct  ejus  vila  scripia  abejus 
familiari  Alvario  Cordubensi ,  quae  extat  in  Sur. 
per  Mosandrum  adaucto  ad  diem  11.  Marlii. 

Quod  si  vero  quis  haercticus  vel  impius  te  in 
unam  maxillam  perculiat,  ut  tuam  Ortho- 
doxam  fidem,  religioncm,  virtutem  despiciat  et 
despiciendam  aliis  ostendat ,  tunc  sane  non 
praebenda  est  ei  altera  ,  sed  graviter  ille  incre- 
pandus  est,  uti  Christus  increpavit  Satellitem 
dantem  sibi  alapam  coram  Pontifice ,  dicens  : 
Si  male  locutus  sum ,  teslimonium  perhibe  de 
malo  :  si  autem  bene,  quid me  ccBdis?  Joan.  18.  23. 
Et  Paulus,  cum  eum  Ponlifex  juberet  percuti : 
Percutiat,  inquit,  tc  Deus ,  paries  dealbate.  Ac- 
tor.  23.  3.  Tunc  enim  faciendum  est  illud  Sa- 
pientis  :  Uesponde  stulto  juxta  stultitiam  suam, 
ne  sibi  sapiens  esse  videatur  ,  Proverb.  26.  5.  ubi 
feslivum  hacde  re  exemplum  recensui.  Denique 
Cassianus  Collat.  16.  cap.  20.  irridet  vesaniam 
nonnullorum ,  qui  ut  hoc  Christi  excmplum  im- 
plerent  ,  ultro  jurgia  miscebant,  aliosque  ad 
iram  provocabant,  ut  ab  iratis  percuterentur, 
ac  percussi  aliam  maxillam  percutienti  ferien- 
dam  offerebant.  Patientis  enim  est  neminem  ad 
impatieniiam  provocare,  ne  ipsa  patientia  fiat 
impatiens. 

UQ.  Et  EI  ,  QTJI  VULT  TECUM  IN  JUDICIO  CONTEN- 
DEnV.,  ET  TUMCAM  TUAM  TOLLEnU  ,    DIMITTE  EI    ET 


MATTH>ELM.  Cap.  V.  1^7 

PALLiuM.  ]Pallium  est  veslis  cxtima  et  saepe  m-A- 
joris  pretii :  tunica  vero  est  vestis  interior ;  unde 
illud  :  Tunica  pallio  /rropior  :  quare  tunica  exui 
detrahique  nequit ,  nisi  prius  detrahatur  pal- 
lium.  Ouocirca  S.  Lucas  cap.  6.  29.  ordinem 
tunice  et  pallii  recte  invertit,  aitque  :  Et  ab  eo 
qui  aufcTt  tihi  vcstimentum  (Gricce  iyiriov,  id  est 
pallium),  etiam  tunicam  noli  proldbere.  Sed  eodem 
r(!dit  sensus ,  q.  d.  Unam  vestem  auferenti ,  noli 
in  judicio  pro  veste  cum  litigatore  contendere  , 
sed  potius  ut  litem  evadas,  dimitte  ei  vestem 
(|uainlibet,  adeoque  si  ipse  palliimi  poscat ,  di- 
milte ei  et tunicam ;  si  poscat  tunicam ,  adde  ei  et 
pallium  :  praesertim  quia,  ut  notat  Euthymius, 
i/j.xTiov  et  xiroiv ,  id  est,  pallium  et  tunica  saepe 
inter  se  confunduntur,  ac  unum  pro  alio  sumi- 
tur.  Ratio  a  priori  est ,  quia  vielior  est  uncia  pa- 
cis  et  cliaritatis,  quam  libra  victorice ,  uti  dicti- 
labat  Cardinalis  Bellarminus.  Unde  Apostolus 
Colos.  3.  15.  Pax  Christi,  ait,  exultct  { Graece 
y.y.za&fj.&iMiTw ,  id  est,  tanquam  brabeuta  impe- 
ret  et  dominetur )  in  cordibus  veslris.  Fecit  hoc 
ad  litteram  S.  Franciscus ,  qui  ob  profusas  Elee- 
mosynas  ^  patre  protractus  adEpiscopumAssisi- 
natem,  ut  cederetbonis,non  tantum  iis  cessit, 
sed  et  vestes  patri  resignavit ,  dicens  :  Deinceps 
fidentius  dicam  :  Pater  noster,  qui  es  in  ccelis.  Ita 
S.  Bonaventura  in  ejus  vita.  Hac  in  re  rarum 
palientiie  el  pauperlatis  cxemplum  dedit  S.  Eli- 
sabeth,  regis  Hungarorum  filia,  quae  mortuo 
marito  Hassias  Lanigravio  ,  a  Vasallis  suis  et 
cognatis  per  sumniam  injuriam  domo  expulsa. 
bonis  spoliata,  et  ad  extremam  paupertatem 
rcdacta  ,  la-ta  et  alacris  secessit  in  coenobium 
Franciscanorum,  ibique  a  Fratribus  :  Te  Deum 
laudanus,  in  gratiarum  actionem  Deo  decantari 
postulavit,  alque.  per  domos  cum  prolibus  ve- 
lut  mendica  oberrans  ,  tandem  tugurium  in- 
gressa,  ubi  fumo,  aestu,  ventis  et  imbribus 
exagitata,  Deo  semper  graiias  agebat ;  insuper 
cognaiorum  sannas,  convicia,  scommata  hila- 
riler  sustinebat,  gaudens  quoddigna  esset  talia 
pro  Deo  pati.  Denique  cum  Pater  ejus  rex  An- 
dreas,  cam  In  Hungariam  ad  regium  vivendi 
splendorem  revocaret ,  non  acquievit ,  sed  in 
summa  paupertatelanificio  victum  sibi  parans, 
in  vilissimis  circa  pauperes ,  ulcerosos  et  lepro- 
sos  ofiiciis  vitam  omnem  transegit,  ideoque  sub 
mortem  et  Angelorum  melodiam,  et  Christi  ad 
regnum  coeleste  evocantis,  dicentisque  :  Veni, 
clecta  mea ,  et  ccelesti  thalamo,  quem  tibi  ab 
cetemo  destinavi,  potire ,  vocem  audire  meruit. 
Ita  habet  ejus  vita  apud  Surium  dic  19.  Novem- 
bris. 

hi.  Et  qui  te  ANf.AniAvEniT  MiLLE  PASsvs  (mil- 
liare  unum  Iialicum),  vade  cum  illo  et  alia 
Duo.  ]  Angariare  est  vox  Persica.  Persis  enim 
publici  nuntii  ct  veredarii  vocabantur  angari , 
quibus  jus  erat  equos ,  homincs  et  navigia  usur- 
pandi ,  et  ad  sibi  serviendum  cogencli :  undc 
angariare  idcm  est,  quod  stringere  et  cogere  : 
un(le  nomen  Angaricc  et  Panangarice  in  libris 
Juris.  Noslrates  vocant  Postas  quasi  posHos  col- 
locatosque  in  cerlis  locis  ,  et  semper  in  pro- 
cinclu  excubantes.  Hinc  epistola  dicitur  Hebr. 
mJ6*  igghcrct,  quasi  ingcret,  id  cst ,  missa  et 
prolata  ab  angariis  sive  cursoribus.  Hinc  et 
Grrce  dicitur  a.r/t^oi ,  idcst,  angelus  quasi  an- 
garus  per  commutaiionem  litteraj  r  in  /,  uti  pro 
Belial  dicitur  Beliar ;  saepe  enim  littera  /  mutatuf 
in  r,  ot  quandoque  alia'  in  alias,  iit  /ti).cT»j,  mr- 


l/i8  COMMENTARIA  IN  M 

dilOr;  aiiAo),  amido  ,  IlclrUSCC  ;   e/afOi  ,  eoayo,-  ,  i(l 

esl  ,  cerviLS ;  //ovoaw/etov,  Ilispanicc  monipodio 
proconspiratioiie  ;  ^zivopfioi,  Palermo,  Iia  Angel. 
Canin.  in  llcllcnism. 

Sensus  cst ,  q.  d.  Si  quis  cogat  le  secum  pro- 
ficisci  ad  unum  milliarc,  polius  quam  cum  eo 
contendas,  vade  cum  eo  ad  duo  milliaria  :  sic 
cnim  paccm  servabis,  palieniiam  cxerccbis , 
etcogentem  charitate  vinces,  tibiquc  amicabis  : 
sin  illi  resislas  ,  teque  vindicare  velis  ,  belluni 
vel  duollum  cum  ipso  suscitabis ,  perdes  mentis 
tranquillitatem,  ct  odia  tibi  conciliabis. 

Porro  ne  fideles  putent  hic  sibi  nimis  dura  et 
arduaiChristo  pr.necipi,  hinc  S.  Basilius  homil. 
de  legendis  Gentilium  libris,  ostendit  Philoso- 
phos  siniilia  docuisse  ct  fecisse,  ut  Periclem  , 
qui  tota  die  i»  quodam  probris  exccptus  ,  eum- 
dem  vespere  cum  lumine  domum  deduxit :  et 
Socratcm ,  qui  i  quodam  multis  in  facie  plagis 
affectus,  non  aliter  ultus  est  hominem,  quam 
fronli  suae ,  velut  stature,  nomen  ejus,  quasi  opi- 
ficis,  inscribendo.  Et  Euclidem,  qui,  cum  qni- 
dam  juraret  se  illum  occisurum  ,  juravit  vicis- 
sim  se  eum  placaturum ,  ac  ne  in  se  animo 
csset  hostili,  effecturum.  De  Julio  Coesare,  ait 
Cicero  orat.  pro  Marcello  :  Ccesar  nil  oblivisci 
solet  nisi  injurias.  Aristot.  I.  h.  Elhicor.  cap.  3. 
Magnanimus,  inquit,  ignominiam  hominum  con- 
temnit.  Alius :  Magnanimi  est  oblivisci  injuria- 
rum:  ut  debilis  slomachi  est  cibum  durioremnon 
posse  digerere  ;  ita  pusilli  animi  est  duriusculum 
verbumnon  posse sustinere.  Hae  fucreumbrae  vir- 
tulis  ChristianoD,  quae  utiquelonge  major  et  so- 
lidior  exstitit  in  S.  Paulo  ,  S.  Laurentio  ,  S.  Vin- 
centio  et  similibus ,  qui  tortoribus  gralias  age- 
bant ,  quod  sibi  martyrii  coronam  torquendo 
pertexerent.  S.  Cyprianus  suo  spiculatori ,  qui 
caput  ipsi  erat  amputaturus  ,  jussit  dari  viginti 
aureos ,  ait  Pontius  in  ejus  vita.  B.  Juniperus 
S.  Francisci  socius  probra  excipiebat  quasi 
gemmasChristi :  unde  exprobranti  sibi :  Projice, 
inquit,  has  gemmas  insinummeum  :  veliem  uti- 
que  falibus  gemmis  lapidari  Romam  usquc.  In  vi- 
tis  Patrum  legimus  de  Religioso  quodam,  quod 
quo  quis  amplius  eum  vexabat  aut  irridebat, 
tanto  magis  ille  gaudebat ,  dicens  :  Isti  sunt  qui 
nobis  occasionem  prcebent  ad  profectum  nostrum: 
qui  autem  beatificant  nos  ,  conturbant  animas 
nostras.  Scriptum  est  enim:  Quoniam  hi],  qui  bea- 
tificant  vos  ,  ipsi  decipiunt  vos. 

Climacus  Gradu  ti.  de  Obedientia ,  narrat  Reli- 
giosum  nomine  Abbakirum ,  a  sociis  varie  per 
annos  quindecim  tentatum  ettribulatum ,  ita  ut 
h  mensa  quoque  h  ministris  expelleretur,  omnia 
haec  patienter  tulisse,  ac  interpretatum  haec 
omnia  non  serio ,  sed  probandi  sui  causa  fieri, 
atque  instante  morte  dixisse  :  Gratias  ago  Do- 
minoJesuChristo  et  vobis,  quia  propter  id,  quod 
m£  tentastis  in  salutem ,  ecce  decem  et  septem 
annis  permansi  d  dcemonibus  non  tentatus.  Ibi- 
dem  commemorat  Macedonium  senem  inter 
noviiios  (id  ipsomet  humilitatis  studio  petente) 
relegatum  dixisse  :  Nunquam  sicut  nunc  evacua- 
tionem  omnis  prcelii ,  et  luminis  divini  duicedi- 
nem  in  me  ipso  perspexi. 

42.  QUI  PETIT  A  TE  ,  UA  El :  ET  VOLENTI  MUTUARI  A 
TE,   NE   AVERTABIS.  ]  Graece  Z'.»)  aTtoffTpayvis  ,   id  CSl, 

ne  averseris.  S.  Augustinus  ,  ne  aversatus  fueris, 
Bcilicet  mutuum  k  te  postulantem.  Videtur  prima 
fronte  hstc  sententia  non  cohserere  cum  prac- 
cedentibus  de  lege  talionis  et  vindictae :  sed  re- 


,\TTIl;EU;i.  Cap.  V. 

vera  optime  coha;ret,  sensus  cnim  cst,  q,  d. 
Chrjstus :  Ego  pro  lege  lahonis  et  maleficentia! 
surrogo  ct  figo  legem  charitatis  et  beneficenliae. 
Quare  quicumque  petit  aliquid  abs  te,  sive  i» 
amicus  sii,  sive inimicus,  qui le  laesit  et  in maxil- 
lam  percussit,  aut  pallium  abstulit,  aut  ali- 
ter  angariavit,  da  illi,  quod  petit :  ac  si  velil, 
poscaique  abs  tc  mutuum ,  ne  enm  ob  injurias 
libi  illatas  avcrseiis,  facicmque  tuam ,  ut  Heri 
solet,  avertas,  sed  benignc  eum  ut  proximum 
excipe ,  ac  muluum  ci  praebe ,  perinde  ac  si 
nunquam  te  lajsisset.  Hunc  esse  sensum  liquci 
ex  To  ne  avertaris,  vel  ut  Graece  est,  ne  averseris , 
et  ex  eo  quod  habet  Lucasc.  6.  30.  Omnis  autcm 
petenti  te  tribue ,  addilque :  Et  qui  aufert  qu/B 
tua  sunt,  ne  repetas.  Unde  patel  hic  agi  de  co 
qui  tibi  injurius  fuit,  luaque  velut  fur  aut  rap- 
tor  abslulit :  huic  enim  concedere  id ,  quod  abs- 
tulit  et  rapuit,  nec  repetere,  si  ipsc  eo  valde 
indigeat,  praecepli  est  (si  enim  non  abstulissei, 
obligaris  ei  ita  indigenti  idipsum  dare  per  elee- 
mosynam ),  alias  consilii  esi;  eleemosyna  enim , 
sive  illa  fial dando ,  sive  mutuando  id  quo  proxi- 
mus,  etiamsi  inimicus,  qui  nos  laesit,  indiget, 
praecepti  est  in  extrema  vel  gravi  ejus  necessi- 
tate;  alias  consilii  est,  sed  utilissimi.  Intellige  , 
si  habes  quod  ex  tuo  illi  des  vel  mutues  :  nam 
aliena  ,  ac  pra;seriim  Deo  consecrata,  uti  sunt 
bona  monasterii,  dare ,vel  mutuare  non  licet 
sine  venia  Superioris,  uti  docet  S.  Basilius,  in 
Regulis  brevior.  Resp.  101.  Sic  S.  Spiridion,  et 
nonnulli  Anachoreta?  furibus  ea  qua^  sibi  fu- 
rati  erant,  ;uliro  condonabanl,  quin  et  plura 
adjungcbant. 

Porro  apte  subjungit  Christus  hoc  prseceptum, 
ut  omni  petenti  demus,  pra^cepto  patiendi  ra- 
pinam,  qua  tibi  ablata  est  tunica,  paUium ,  etc. 
quia  haec  rapina  disponit  ad  donalionem  :  qui 
enim  patienter  suffcrt  sua  sibi  auferri ,  facile 
dabit  quae  sua  sunt,  alteri.  Nam,  ut  ait  S.  Grego- 
rius  3.  parte  Pastor.  Admonit.  21.  Cum  dantis 
mens  ferre  inopiam  nescit ,  si  multasibi  subtrahit, 
occasionem  contra  se  impatientice  exquirit.  Prius 
namque  prceparandus  est  patientice  animus,  et 
tunc  aut  multa  sunt ,  aut  cuncta  largienda,  ne 
dum  minus  (Bquanimitei^  inopia  irruens  fertur,  et 
prcBinissce  largitalis  merces  pereat,  et  adhuc  vien- 
tem  deterius  murmuratio  subsequens  perdat. 

Denique  non  decrescit ,  sed  accrescit  hic 
Christi  sermo  et  sanctio ;  licet  enim  facilius  sit 
in  se  dare  omni  petenti ,  quam  percutienti  unam 
maxillam  prabere  alteram  ,  aut  tollenti  tuni- 
cam  dimitlere  et  pallium;  tamen  difficilius  est 
in  connexione,  quia,  ut  jam  dixi ,  supponit  il- 
lam  patientiam,  qua  illa  et  illos  sufferre  obli- 
gamur,  et  superaddit  benefieentiam,  qua  eis- 
dem  petentibus  dare  vel  mutuare  debemus  ; 
difficilius  enim  est  post  acceptam  injuriam  in- 
jurianti  benefacere,  quam  abeo  acceptam  inju- 
riam  dumtaxatpalict  sufferre.  ItaS.  Augustinus 
1.  de  Serm.  Domini  c.  40. 

Rationem  ii  priori  subditS.  Lucas  cap.  6.  31.  Et 
quodcumque  vuitis  ut  faciantvobis  homines,  et  vos 
facite  illis  similiter.  Haec  enim  estlex,  mensura 
et  fons  charitatis  mutuae  ,  ut  facias  alteri ,  quod 
tibi  vis  fieri.  Vis  tibi  egenti  dari  eleemosynam 
etiam  ab  inimico,  tu  similiter  fac  illi.  Audi  Clima- 
cumGradu  26.  Piorum  est  omni  petenti  dare :  sed 
magis  piorum  est,  etiam  non  petenti  largiri.  Non 
repetere  autem,  aut  quidquam  ab  eo  exigere  qui 
abs  te  aliquid  abstulit,  dum  maxime  possis ,  illnd 


COMMENTAr.lA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  V. 


tU3 


forlasse  non  nisi  eorum  est ,  qui  omnem  a/fectum 
erga  res  omnes  mortales  exuerunt.  Praxin  hiijus 
liraecepli  Christi  nuper  Romoe  docuit  raro  cha- 
riiatis  exemplo  B.  Phiiippus  Nerius,  qui  onini 
petcnli  dabat  omne  quod  poterat,  solaiium , 
consiliuni  et  auxiliuni ,  ideoque  cuique  cubi- 
culum  suum  patere  volebat,  ul  cuilibet  lilierum 
ad  se  qualibet  hora  daret  adiium  ,  dicebaique 
servum  Dei  debere  esse  omnium  horarum  lio- 
minem,  ui  nullam  ex  tota  die  sibi  reservet,  sed 
omncs  proxiniis  comniodet,  ut  tolus  sil  illo- 
rum,  non  suus;  sicut  fecit  Christns ,  qui  per- 
transiit  benefacicndo ,  et  sanando  omnes  opfiressos 
a  diabolo ,  Acior.  10  et  11 ,  ac  se  suaque  omnia 
una  cum  vita  pro  nobis  impendit  et  profudit: 
alque  Paulus ,  qui  omnibus  omnia  facius  est, 
utomnes  Christo  lucrifaceret.  1.  Cor.  9.  22.  Nota 
rst  S.  Joannis  Patriarcha)  Alexandrini  liberali- 
tas;  qui  hac  Christi  sanctionc  stimulaius,  om- 
nibus  petenlibus  largas  dabat  eleemosynas,  in- 
dequc  cognominatus  est  Elcemosynarius   :  ac 
quo  plus  dabat,  eo  plus  recipiebat ,  ut  cum  Dco 
de  liberalitate  cerlare  videretur,  et  Deus  cum 
eo.  Vicit  enim  Joannes  Deum,  et  Deus  Joannem 
vicit  multo  amplius.  Quocirca  nolebat  Joannes 
petentes  examinari,  an  divites  essent  vel  pau- 
peres ,  an  digni  vel  indigni ,  an  pauci  vel  multi. 
Persuasum  enim  habeo,  inquit,  quod  ctiamsi 
lotus  mundus  simul  veniretAlexandriam,  egens 
bencficeniia,  hos  Dei  thesauros  nequaquam  in 
angustum  rcdiget. 

S.  Franciscus  initio  conversionis  8U?e ,  cum 
pauperem  quemdam  pelentem  eleemosynam 
praeter  morem  repulisset,  repente  facti  pceni- 
lens,  lai^gam  ei  dedit,  vovitque  se  nunquam 
deinceps  postulanli  eleemosynam  negaturum , 
alquehac  sua  liberalilatevicissim  copiosam  Dei 
gratiam  in  se  provocavit,  qua  ad  tantam  mox 
sanctitaiemevasit. 

Rarum  est,  quod  in  Chronicis  Ordinis  S.  Fran- 
cisci  legimus  clc  Alexandro  Halensi,  qui  vita; 
fons  est  appellatus,  fuitque  prajceptor  S.  Bona- 
ventur»,  et  ut  fertur,  S.  Thoma.  Hic  tanlo  in 
Deiparam  ferebatur  affectu ,  ut  constiiuerit  nulli 
unquam  se  negalurum  quod  nomine  Deipara; 
peterelur  :  quodcum  inlellexisset  quidam  Fran- 
ciscanus ,  videns  eum  doctorem  celebcrrimum  , 
cui  nullus  par  in  Academia  Parisicnsi,  ad  eum 
accessit,  et,  Pcr  S.  Mariam,  inquit  ad  eum  , 
obsecro  te  ut  nobis  accedas.  Is  missum  a  Doo 
credidil  hominem,  et  illico  cum  scquitur,  lit- 
que  S.  Francisci  alumnus.  Fuse  rem  gesiam 
narrat  Lucas  Waddingus  tom.  1.  Annal.  Mino- 
rum  ,  ad  annum  Chrisli  1222.  num.  26. 

Zl3.  AUDISTIS  QUIA  DICTUM  EST  :  DlLlGES  PROXl- 
MUM     TUUM,     ET  ODIO    HABEBIS    INIMICUM   TUUM.  ] 

Prius,  diligcs  proximum  ,  diclum  est  Levil.  19. 
18.  at  posterius  ,  odio  habebis  inimicum ,  ubi 
dicium  est  ?  Respondet  Maldonatus  id  dictum 
esse  Deutcron.  25.  19.  Delcbis  nomen  ejus  sub 
ccclo,  cave  ne  obliviscaris.  Jusserat  enim  Deus 
Josue  et  Hebraeis,  ut  genlem  Chananasam  ini- 
piam  prorsus  delerent,  eloorum  lerram  occu- 
parent;  Christum  ergo  non  Scribas  ,  scd  legom 
ipsam  hic  corrigore,  duni  jubet  inimicos  dili- 
gere.  Verum  lex  jussii  taniuin  ChananiEOS  oc- 
cidi,  non  tamon  odio  habori ,  mulio  minus  alias 
gentes  :  sicut  judexjubet  occidi  reum,  non  la- 
men  eum  odit,  imo  enm  amal;  curat  enim  ut 
culpam  ct  scandalum  a  se  datum  emendet,  pro 
oaque  Deo  ei  rcipublicac  saUsfacial :  sic  et  miles 


in  bello  jusio  hostem  caedit,  sed  non  odiL  Est 
onim  executor  sui  ducis,  quasi  judicis.  Nam 
legem  velerem  praecepisse  non  solum  amicos, 
sed  et  inimicos  diligi  palet  Exodi  23.  3  et  Le- 
vit.  19.  Lex  enim  iiatura;  jubet  inimicos  diligi. 

Dico  ergo  id  dictuin  csse,  non  ii  lege,  sed  k 
Scribis  legem  interprelantibus.  Hi  enim  ex  eo 
quod  rticilur  Lcvit.  19,  18.  Diliges  proximum , 
vei  ut  Noster  vertit,  amicum  (Hebr.  enim  yn 
rea  significat  socium  ,  amicum  ,  proximum  ) 
tuum  3  inferebant :  ergo  orf/o  habehis  ininiicum 
tuujn  :per  amicum  auiem  vel  proximum  ipsi 
intelligebant  proximum  cognomine  ct  gente, 
pula  JudoBum  ex  Abraham  et  Jacob  secum  pro- 
gnalum  ,  quasi  Judacis  soli  Jud;ci  cssent  dili- 
gendi ;  ceterae  vero  gontes,  prssertim  Chana- 
na^ae  ,  odio  habendae ,  qui  manifestus  est  error. 
Quarc  Christus  sensum  hunc  coriigit  legemque 
explicat,  videlicet  per  amicum  vei  proximum 
hic  intclligi  quemvis  hominem,  etiam  extra- 
neum,  genlilem  el  inimicum  :  omnes  enim  ho- 
mines  ad  invicem  proximi  sumus  in  primo 
patre  Adamo  ,  uipoieex  eo  progeniti,  ideoque 
fratres  ;  et  in  secundo  parenle  Christo  ,  per 
qucm  regenerati  et  quasi  recreali  sumus  ad 
oamdem  Dei  similitudinem,  vocatique  ad  eam- 
dem  Dei  Patris  ha;reditatem  in  coelis.  Ila  S.  Hie- 
ronyraus  ,  S.  Augustinus,  Theophylactus,  et 
alii. 

Porro Origenes  hic  per  inimicos  accipit  da;mo- 
nes  :  hos  enim  quasi  juratos  et  aeternos  hostes, 
sollicitantes  nos  ad  peccatum  et  gehennam  , 
Vatiniano  odio  odisse  debemus.  Verum  lioc 
mysticum  cst  ct  symbolicum. 

/i6.  Ego  autem  dico  vobis  :  Diligite  immi- 
cos  vestbos  ,  benefacite  iiis  qui  odebunt  vos, 
kt  orate  pro  persequentibus  {  Grajcus  et  Sy- 
rus  ,  qui  vexant  vos  cum  militari  insultu  et  vio- 
lentia)  et  calumniantibus  vos,  ]  Graeca  addunt 

iu).o-/iXrt  ,    Xoui  y.a.Txpu/j.ivoiii    u/J.o.i ,    id  CSl,    Oencdicitc 

iis  qui  vobis  maledicunt ,  ut  Chrislus  hlc  prae- 
cipiat  inimicos  diligi  corde,  ore ,  et  opere  : 
cordc,  cum  ait,  diligite  inimicos :  ore,  cum  ait, 
benedicite  iis  quivobis  maledicunt :  opere,  cum 
addit,  benefacite  his  qui  oderunt  vos.  Praecepit 
crgo  Christus  hic :  Primo ,  ut  inimicos  non  odia- 
mus,  scd  amore  intcrno  sinceroque  diligamus. 
Sccundo,  ut  communia  amoris  signa  externa, 
sive  loquendo  et  salutando ,  sive  benefaciendo 
eis  non  ncgemus  :  peccatum  enim  esset,  si 
cleemosynam  faciens  omnibus  pauperibus  ,  qui 
in  urbe  vol  hospitali  sunt,  ab  ea  excludasunum, 
dnos,  auttres,  qui  te  lacserunt,  vel  tuisuntini- 
niici.  Tcrlio,  ut  inimicis  in  necessitate  positis 
sucurramus,  a?que  ac  facimus  amicis.  Consu- 
lit  auiem,  ut  benevolc  eos  praivoniamus,  ver- 
bis  et  beneficiis  peculiaribus  ,  itaque  eorum 
odium  vincamus ,  eosque  nobis  devinciamus  et 
amicemus,  juxta  illudPauli :  Vince  in  bono  ma- 
lum,  Roman,  12.  21.  ubi  plura  hac  de  re  dixi, 
Hic  est  apex  charitalis  Christianoe,  scilicet  di- 
loctio  inimicorum.  Vide  D.  Thomam  cl  Scho- 
lasticos,  2,  2.  q.  25.  art.  8,  ot  9. 

Porro  S.  Chrysostomus  hic  homil.  18.  hujus 
dileclionis  inimicorum  novom  gradus  consti- 
tuif.  Pritnus  cst,  inquit,7ie  prior  injuriam  ordiaris. 
Secundus  ,  ubi  est  injuria  ccepta  ,  ne  tu  eamdem 
codem  pacto  propeUas.  Tertius  ,  ne  par  pari  refe- 
ras,  sed  quiescas.  Quartus,  ut  etiam  prcebeat  se 
ipsum  ad  injuriam  sustincndam,  Quintus  ,  ut 
etiam  ad  majora  se  prcebeat ,  quam  vult  ille^  qui 


5:,)  COMMENTARIA  IN  MATTILFXM 

fccil.   Sexltii ,  non  odisse  (i  qito  ista  perpetitur. 
Septimus ,  etiam  diligcrc  lcedentem.  Octavus ,  be- 
neficiis  quoqueeum  libenter  officere.  I^onus,  etiam 
lyeum  pio  adversario deprecari. 
ho.  Ut  snis  1'iLii  Patris  vestri,  qdi  in  coj- 

I.IS  EST,  Ql'I  SOLEM  SUUM  ORini  FACIT  SUPER  BO- 
NOS   ET   MALOS  ,    ET  PLUIT  SUPER  JUSTOS   ET  INJUS- 

Tos.  ]  Vt  sitis,  idest,  ut  ostendalis  vos  esse 
filios  Dei ,  aut  potius  at  sitis  reipsa  filii  Dei  per 
iuiitationeni,  id  est,  similes  et  imitatores  Dei , 
qui  jam  estis  filii  Dei  per  gratiam  et  adoptionem. 
Simili  sensu  dixit  vers.  9.  Beati  mando  corde , 
quoniam  ipsifdii  Dei  vocabunlur.  Jubetergo,  utin 
(lilectione  inimicorum  imiiemur  Deum,  qui  im- 
piis  hostibus  suis  benefacit,  dando  eis  pluviam, 
solem,  fruges,  fructus,  etc.  Deus  enim  lam 
celsi  cst  animi ,  ut  nullam,  quantumvis  impii 
et  blasphemi ,  injuriam  et  Isesionem  sibi  factam 
putet ;  "nullam  enim  sentit ,  nil  de  honore  et 
gloria  sua  deperdit :  item  tam  impatibilis  est  el 
sanctus,  ut  nulla  in  eum  cadat  ira  et  vindicta , 
ac  tam  bonus  et  clemens  est,  ut  sua  dona  ef- 
fundat  in  inimicos  ,  eosque  gratia  sua  praeveniat 
alliciens  et  trahens  ad  reconciliationem ;  imo 
pro  eis  sibi  reconciliandis  salvandisque  Fiiium 
suum  unicum  dedit  in  crucem.  Haec  imitemur 
quoad  possumus. 

Urget  S.  Aug.  t6  solem  saum,  id  est  5  se  crea- 
tum :  Ut  hinc,  ait,  commoneamur,  quanta  libera- 
titate  inimicis  nostris  ex  prcecepto  ejus  prcestare 
debeamus  quce  nos  non  creavimus  ,  sed  cx  munere 
ejus  accepimus.  Stimulos  ad  diligendum  inimicos 
plures  suggerit  hic  noster  Salmeron.  tom.  6.  c.  ^3. 

^6.  Sl  ENIM  DILIGITIS  EOS ,  QUI  VOS  DILIGUNT , 
QUaM   TVIERCEDEM   HABERITIS  ?  NONNE  ET  PUBLICANI 

Hoc  FACiuNT  ?]  Publicani  dicti  a  publico,  quod 
publica  vectigalia  exigant  etredimant,  ideoqire 
rigidea  pauperibus  plura  subinde  extorqueant, 
quam  ipsi  debeant  aut  solvere  queant :  qua  de 
causa  apud  Judteos  habebantur  ut  iniqui  et  in- 
fames.  Quammercedemhabebitis?  q.  d.  Nullam  : 
si  enim  amicos  dumtaxat  diligatis  ,  non  inimi- 
ros,  ut  Publicani  faciunt,  Deus  nuUamin  coelo 
vobis  mercedem  dabit:  tum  quia  haec  dilectio 
est  naturae ,  non  gratiae  et  charitatis  :  haec  cnim 
ad  inimicos  seseextendit;  tum  quia  mercedem 
ab  amico  recipitis,  scilicet  mutuum  et  vica- 
rium  amorem :  sin  vero  tam  inimicos,  quam 
amicos  diligatis  ,  utrorumque  dilectione  mag- 
nam  ^  Deo  gratiamet  gloriam  merebimini,  et 
reipsa  obtinebitis;  quia  utraque  est  actus  cha- 
ritaiis.  Charitas  ergo  jubet  diligi  amicos  et 
inimicos  ,  natura  corrupta  solos  amicos  :  unde 
P.  Sylla  jactabat  se  amicos  superare  beneficiis, 
inimicos  vero  maleficiis,  uti  C.  Marium  crude- 
liler  laniavit,  teste  Plutarcho  in  ejus  vita.  Idem 
fecere  alii  Gentiles.  Quare  inter  eos  stupori 
fuere  nonnulli,  sed  pauci,  qui  inimicos  etiam 
dilexerunt,  ut  Phocion,  qui  damnatus  ad  mor- 
tem,  jamoccidendus,  rogatus  ab  amicis,  nura 
quid  filio  nuntiatum  vellet,  respondit :  Foto , 
ut  iltatce  milii  ab  Atheniensibus  injurice  obtivisca- 
tur.  Lycurgus  rex  Lacedaemonum  a  juvene  quo- 
dam  orbatus  oculo,  illum  a  populo  accepit,  ut, 
qiio  liberet  modo,  puniret;  ille  eumoptimeins- 
lituit,  et  jam  probis  moribus  instructum  ,  in 
iheatrnm  produxit,  populoque  ostendit:  En  , 
inquit,  quem  d  vobis  injurium  et  viotentum  acce- 
pi ,  jam  frugi  et  poputarem  vobis  restituo.  Ita 
PUuarchus  in  Lycurgo.  Si  hoc  fecere  Gentiles, 
duce  rationeet  naturaob  gloriam  temporalem, 


Cap.  V. 

quidfacere  decet  Chrlslianum  duce  fide  et  gratia , 
ob  bravium  beatae  aetcrnitatis. 

lll.    Et     SI     SALUTAVERITIS  FRATRES  (COgnatOS, 

consanguineos,  amicos)  vestros  tantum,  qtiid 
amplius  facitis,  nonne  et  Ethnici  iioc  faciunt?] 
Vro  salutaveritis  ,  gvance  est,  aB7ia?taa< ,  idest, 
salutare  cum  osculo  ct  complexu  ,  qui  salutandi 
mos  olim  fuit  apud  Graecos  el  Romanos,  imo 
apud  primos  Chrislianos,  juxta  illud  :  Salutate 
invicem  in  oscalo  sancto.  2.  Cor.  13.  12.  Vide 
ibi  dicta.  Unde  Vatabl.  vertit :  Si  amptexi  fue- 
ritis  ,  vet  si  compteclendo  satataveritis  fratres 
vestros  ,  quid  amptius  prce  ceteris  etiam  publica- 
nis et Ethnicisfacitis? Grxce  est,  TiTxtptaabv,  quod 
Vatab.  et  alii  vertunt :  quid  eximiamfacitis?  Nam 
ut  sequilur,  et  Ethnici  hoc  faciunt.  Sic  cum  Nos- 
tro  legit  S.  Chrysostomus  scilicet  iOviy.oi ,  \^xn 
Graeca  habent  ■ztiwa.i,  id  est,  Publicani.  Docet 
orgo  hic  Christus  salutandos  esse  non  tantum 
fratres  et  amicos,  sed  etiam  exleros  et  inimi- 
cos.  Tam  ergo  inimicum,  quam  amicum,  si 
generosi  es  animi,  saluta  prior,  multo  magis 
salutantem  resaluta  ,  ut  tu  polius  accipias  hu- 
militatis  coronam ,  et  de  superbia  inimicitrium- 
phes,  eamque  sternas,  ut  docet  S.  ChrysosL 
hom.  18.  Sub  salutatione  cetera  omnia  benevo- 
lenliae  signa  accipe.  Hoc  est,  quod  ait  Aposto- 
lus  :  Honore  invicem  prcevenientes.  Rom.  12.  10. 

^8.    ESTOTE   ERGO  VOS   PERFECTI  ,    SICUT  ET  Pa- 

ter  vester  coelestis  perfectus  est.]  Emphasim 
habet,  tJ  vos,  q.  d.  Vos  ab  Ethnicis  estis  segre- 
gaii,et  aDco  electi,  ut  sitis  ejus  fideles  ,  amici, 
filii  et  haeredes  :  imitamini  ergo  sanctitatem  et 
perfeclionem  Patris  vestri  ccelestis.  io  ergo  refer 
partim  ad  proxime  praecedentia  de  ctileclione 
inimicorum.  q.  d.  Ethnici  quoque  diligunt,  sed 
sibi  amicos  dumtaxat :  Vos  ergo ,  o  fideles ,  qui 
estis  amici  filiique  Dei,  ideoque  Elhnicis  praes- 
tare  debetis ,  diligite  omnes  tam  inimicos ,  quam 
amicos ,  sicut  Pater  vester  dilectionem  suam  ad 
omnes  omnino  extendit.  Estote  ergo  perfecti 
proprie  in  dilectionc  et  benignitate ,  ut  nemi- 
nem  ab  ea  excludatis  ,  sed  eam  dilatetis  et  ex- 
pandatis  adomnestaminimicos  quam  amicos, 
utque  tam  eos,  S  quibus  nihil  speratis,quam  eos, 
t'i  quibus  aliquid  expectatis ,  eadem  complecta- 
mini :  partim  vero  t6  ergo  refer  ad  omnia  praece- 
dentia.  Haec  enim  gnome  est  omnium  hoc  capite 
dictorum  finis  etcomplexio.  q.  d.  Hucusqueexpli- 
cui  Dei  mandatasancientiaperfectionem  omnis 
Yirtutis.  Estote  ergo  perfecti  in  mansuetudine, 
munditia  cordis,  patientia,  castitate,  charitate 
omnique  virtute ,  quam  praecipit  lex,  Deique 
mandaia. 

Quaeres,  an  perfectio  baec  silconsilii  an  prae- 
cepti?  Respondetur  pariim  esseconsilii,  partim 
praecepti.  Primo  enim,  praeceptum  est,  utquis- 
que  fidelis  in  Christianismoetsuo  statu  conetur 
esse  perfectus,  ut  scilicet  perfecte  diligat  inimi- 
cos,  aeque  ac  amicos  ,  ac  perfecle  cetera  omnia 
Dei  mandata  observet.  Christus  enim  hic  loqui- 
tur  omnibus  fidelibus,  utpatet  expraeced.  Unde 
moraIilerhincdiscimus,omnesChristianosobli- 
garitendere  adperfectionem  sui  status  ,  ofTicii  et 
gradus  :  hoc  enim  requiritur,  ut  sint  filii  Patris 
coelestis  ,  ut  ait  Christus.  Quisquis  ergo  cupit 
csse  filius  et  haeres  hujus  Patris,  eum  imitari  de- 
])et  in  perfectione.  Itaque  aut  magnic  illius  hiere- 
ditatis  deponenda  spes  est,  aut  si  filiorum  adop- 
lionem  tueri  volumus ,  paternae  sanctitatis  et 
perfectionis  imitatione  tuenda  est :  quia,  ut  ait 


COMMENTARIA  IN  MATTHiEOM.  Cap.  V. 


i:j 


S.  Cyprianus  serm.  de  Bono  patientia;,  filios, 

proeserlim  talis  et  tanli  Patris  ,  non  decet  essc 

dcgeneres.  Oiiin  et  S.  Jacobus  cap.  1.  non  reli- 

giosos ,  sed  fideles  omnes  compelians :  Ut  sitis , 

inquit,  perfecli  et  integri  in  nullo  deficientes.  Et 

S.  Pctrus  epist.  1.  cap.  1.  Ut  et  ipsi  in  otnni  con- 

versatione  sancli  sitis  ,  quoniam  scriptum  est  : 

Sancti  eritis ,  quoniam  ego  sanctus  sum.  Imo  Deus 

ipse  ad  Al)raliam  :  Ambula,  inquit ,  coram  me , 

€t  esto  perfectus.  Genes.  17.  Quisque  ergoin  suo 

gradu  et  officio  debet  esse  exactus  et  perfectus , 

ut  singula  opera  ad  amussim  raiionis  et  legis 

perfecte   faciat  ,  juxta   illud  Eccii.   33.  23.   Jn 

omnibus  oneribus  tuis  prceceltensesto  :  pluris  enim 

fit  praecellens  Grammaticus ,  quam  mediocris 

Hiietor ;  ut  audias  illud  sponsi  dc  sponsa  :  Quam 

pulchri  sunt  gressus  lui  in  calceamentis,  fdia  Prin- 

cipis !  Cant.  7.  1.  Quia  si  miiites  in  praelio  cu- 

piuntesse  strenuissimi,  discipuliin  scholadoc- 

tissimi  ,  mechanici  in  sua    arte  exaciissimi , 

faniuli  in  serviendo  hero  obsequenlissimi,  cur 

iion  et  Christiani,  a  Christo  vocati  ad  sanctita- 

tem  et  perfectionem ,  cupiant  esse  sanctissimi 

et  perfectissimi?  B.  Thcresia  dictilabat,  Deum 

eos  prae  ceteris  maxime  amare,  qui  sunt  per- 

fecti ,  atque  eos  facere  quasi  capitaneos  etduces 

ceterorum,  ut  mulios  convertant,  salvent  et 

perficiant  :  unde  ipsa  votum  fecit  se  in  quolibct 

opere  facturam  id  quod  foret  perfectius  ,  et  ad 

majorem  Dei  gloriam.  Sic  Noe  Genes.  6.  placuit 

Deo,  fuitque  mundi  diluvio  perditi  restaurator  : 

quia  fuit  perfectus  in  generalionibus  suis  et  cum 

Deo  ambulavit.  Vide  S.  Chrysost.  1.  3.  contra  vi- 

tuperat.  Vitae  monasticfc,  ubi  docet,  praicepta 

Christi  tam  sreculares  quam  religiosos  obligare , 

ideoque  utrosquc   deberc  perfectioni  studere , 

quemquein  suo  statu  et  gradu,  juxta  illudDei  ad 

Israel :  Perfectus  eriset  absque  rnucula  cum Domino 

Deo  tuo.  Deuter.  18. 13.  Et  illud  Pauli :  De  cetero, 

fratres,  gaudete,  perfecli  estote.  2.  Corintli.  c.  13. 

Et :  Ut  exhibeamus  omnem  hominem  perfectum  in 

Christo  Jesu.  Coloss.  1.  28. 

Secundo,  perfectio  luxc  consilii  est,  quatenus 
se  exlendit  ad  observationem  non  tantum  pric- 
ceptorum,  sed  el  consiliorum  Evangelicorum  , 
ut  paupertatis  voluntaria),  castitatiset  obedien- 
tiae  religiosaB,  etc,  de  qua  Christus  :  Si  vis  pcr- 
fectus  esse ,  vade,  vendequce  habes,  et  da  pauperi- 
bus ,  et  habebis  thesaurum  in  ccclo,  et  veni,  se- 
quere  me,  Matth.  19.  21. 

Porro  perfectio  hacc  proprie  consislit  in  cha- 
rilate  et  dilectione.praesertiminimicorum.  Hacc 
enim  est  perfectio  vice,  cum  perfectio  patria) 
consistat  in  visione  et  fruitione  Dei.  Magna  au- 
tem  debet  esse  haec  perfeclio  et  sanclitas,  prac- 
sertim  in  religiosis,  quia  magna  est  in  Deo,  cui 
se  consecrarunt,  quemque  imitari  debent,  ut 
jubet  hlc  Christus.  Tacite  insinuatChristusmo- 
dum,  et  ralionem  pertingendi  ad  perfcctionem 
et  sanctitatem  eximiam  esse ,  si  quis  se  exerceat 
in  dileclione  inimicorum ,  tum  quia  hic  est  sum- 
mus  et  difficilis  charitalis  actus,  tum  quia  hacc 
est  eximia  et  summa  vicloria  sui :  nam  talis  ge- 
nerosevincitiram,vindictam  ccterasque  animae 
passiones,  totiqueanimo  suo  potenter  domina- 
tur  et  imperat,  tum  quia  Deus  charitati  et  vir- 
luti  tam  liberali  longc  liberaliorem  repcndit 
graliam.  Ita  virgo  illa  sancta  apud  D.  Taulerum 
rogata,  qua  ralione  ad  tantam  sanciitatem  per- 
▼enisset,  respondit  :  Eos ,  qui  mihi  molcsti  vel  in- 
festi  erant ,  singulari  amore  dilexi,  atque  illi,  d 


quo  lcesa  faeram,  pecuUare  semper  beneficium  con- 
tuli,  quod  alias  ei  non  contulisscm  :  nimirum  hoc 
est  uicisci,  vincere  et  obruere  malenceniiani 
beneficiis.  Hinc  in  Christo  summae  virtutis  fuit, 
in  cruce  orare  pro  suis  crucilixoribus ,  dicendo : 
Pater,  ignosce  illis,  quia  nesciunt  quidfaciunt.  Sic 
SS.  Pauluset  Stephanus  perfecti  evasere  orando 
pro  Judaeis  se  lapidantibus  et  ad  necem  perse- 
quentibus,  iisqueomni  ope  et  opera  praedicando 
etbenefaciendo.  Denique  hicc  perfectio  maximc 
requiritur  in  Apostolo ,  viroque  Apostolico.  Nil 
enim  ita  movet  animos  infidelium  ad  creden- 
dum  Christo,  ac  sanclitas  prajdicantium;  qua- 
saepe  plus  movet  quam  ipsa  miracula.  Audi 
S.  Chrysost.  hom.  hl.  in  Matlh.  Magnos  Aposto- 
los  effecit  verus  ac  non  simulatus  glorice  atque  /je- 
cunice  conteriiptus ;  et  quoniam  nuUam  secularium 
haram  rerum  omnino  curam  habebant.  Nam  nisi 
hoc  habuissent ,  si  passionibus ,  veluti  nos ,  servis- 
sent,  etiamsi  a  morte  innumeros  homines  suscitas- 
sent ,  non  solum  nihil  utilitatis  fecissent ,  sed  etiani 
deceptorum  nomen  non  effugissent.  Vivendi  ergo 
disciplina  est  quce  ubique  fulget. 

SlCUT  ETPATER  VESTERCOELESTIS  PERFECTUS  EST.  j 

Scilicet  perfecte  omnes  omnino  diligit^  omiii- 
bus  tam  malis  quam  bonis  benefacit,  in  onmes 
diffundit  radios  suae  bonitatis,  quasi  sol  quidani 
perennis  benencentiae,  qui  anemine  quidquau» 
commodi  expeclat,  sed  mero  amore  cupil  sua 
bona  aliis  communicare ,  ita  ut  certet  cum  ho- 
minum  malitia  et  ingratitudine :  pauci  enim  eum 
tam  sui  amantem  et  beneficium  redamant,  uti 
par  est.  Vox  sicut  similitudinem  signilicat,  noii 
a^qualitatem ;  nec enim  Dei  perfectionem a;quarc 
possumus,  sed  illa  in  infinitum  omnem  nostram 
superat  ettranscendit :  quare  illam  eminus  imi- 
tari  debemus  quoad  possumus.  Pracclare  S.  Leo 
Serm.  1.  de  Jejunio  10.  mensis  :  Invenimus,  iu- 
quit ,  hominem  ideo  ad  imaginem  Dei  conditum,  uc 
imitator  sui  esset  auctoris;  et  hanc  esse  naturalem 
nostri  seminis  dignitatem,  si  in  nobis  quasi  in  quo- 
dam  speculo  divince  bonitatis  forma  resplendeat. 
Prajclarum  etiam  in  hac  re  illud  Gregorii  de  illo 
Apostoli  dicto,  Aos  Deigenus  esse :  Gcnus,  inquit. 
hominum  dicimur,  non  ex  ejus  natura  editi,  seU 
per  spiritum  ilUus  voluntarie  conditi ,  et  adoptive 
recreati.  Tanto  ergo  ad  hanc  nobilitaiem  quisque 
erigitur,  quanto  per  acceptam  imaginem  adsimi- 
iitudinem  illius  cx  imilatione  renovatur.  Ita 
S.  Greg.  20.  Moral.  c.  16. 

Perfectionem  ergo  ii  Christiano  hic  exigit 
Christus,  non  humanam,  sed  divinam,  Deique 
perfectioni  similem,  qualem  scilicet  pater  exi- 
git  ix  filio.  Ipse  enim  estpater  noster,  non  tan- 
tum  per  naturam,  sed  et  per  gratiam ;  per  hanc 
enim  fimus  divince  consortes  naturce ,  ut  ait  S.  Pe- 
irus  :  ideo  efTicimur  vere  filii  Dei,  ac  quasi  dii 
quidam  terrestres.  Quapropter  illud  Levit.  11. 
kh.  Chrislianis  quasi  speculum  proponitS.  Petrus 
epist  1.  c.  1.  V.  16.  dicens  :  Sancli  eritis  ,quoniam 
ego  sanctus  sam.  Et  Paiilus  Ephes,  5.  1.  Estole , 
ait,  imitatores  Dei,  sicut  fiiii  charissimi.  S.  Joan. 
epist.  1.  c.  2.  V.  1.  Videte ,  inquit,  qualcm  chari- 
tatem  dedit  nobis  Pater,  ut  filii  Dctnominemur  et 
simus.  Pra^clareS.  Cyprianus  scrm.  de  Zcloet  Li- 
vore :  5i  hominibus ,  inquit,  tcetum  cst  et  gtorio- 
sum,  fitios  habere  consimiies ,  el  tunc  magis  gene- 
rasse  detectat,  si  ad  patrem  tineammtis  paribus 
sobotes  successive  respondeat ; quanto  mugis  inDeo 
patre  tcetitia  cst,  cum  qais  sic  spiritualitcr  nasci^ 
tur,  ut  actibus  ejus  et  taudibus  divina  generositat 


m 


COMMENTAIUA  IN  MATTILEUM.  Cap.  V. 


inadicetur?  Porro  S.  AtiRust.  epist.  85.  ad  Con- 
scntium  :  Cogitcmus ,  ait ,  nos  tanto  similiores 
Dco ,  quanto  csse  pottrimus  ejus  participatione 
justiores.  Quocirca  nervose  Christiaiios  exlimu- 
lat  S.  Leo  serm.  1.  deNaiivil.  dicens  :  Agnosce,  6 
Christiane ,  dignitatem  tuam,  et  divince  censors 
factus  natura: ,  noli  in  veterem  vilitatem  degeneri 
ronversatione  redire:  memento  cujus  capitis  et  cu- 
jus  corporis  sis  membrum.  Nam,  ut  ait  Paulus 
Atheniensibus  Act.  17.  39.  Ipsius  et  genus  sumus. 
Genus  ergo  cum  simus  Dei,  etc, 

Scripsit  in  hanc  sentenliam  S.  Thomas  (vcl 
fjuisqUis  est  Auctor)  opusiculum  62.  de  Moribus 
divinis,  in  quo  docet  fidcles  imitari  debere  Deum, 
cjusque  mores  divinos  induere,  atque  sigillatim 
ejHis  veritatem,  sapientiam,  mansuetudincm , 
patientiam,  jusiitiam ,  liberalitatem,  clementiam 
ceteraquc  Dei  attributa  oemulari,  et  quoad  po- 
lest  creatura,  sequi  et  imitari  suum  creatorem. 

Igitur  perfectio  Dei  consistitprimo  in  amplis- 
sima  omnium  tam  bonorum,  quam  malorum 
dilectione,  quod  proprie  speclat  hic  Christus. 

Secundo,  in  mansuetudine,  paiirntia,  mode- 
ratione  et  temperie  appetituum ,  ac  qu.e  inde 
consequitur ,  summa  pace  et  tranquillitatc 
animi,  ut  nulla  eum  tangat  injuria,  ira,  vin- 
dicta,  sitque  aTtaerj?,  imperturbabilis  et  impassi- 
bilis  :  sic  et  nos,  si  velimus  esse  perfecti,  de- 
bemus  esse  mansueti,  tranquilli,  et  quoad  lleri 
polest ,  imperturbabiles  ,  ideoque  mortificare 
iram  ceterasque  animi  passiones.  Unde  S.  Am- 
brosius  lib.  de  Jacob  et  vita  beata  c.  8.  Perfecti 
viri  est ,  inquit,  quasi  fortem  militem  gravissimo- 
rum  casuum  sustinere  incursus,  conflictus  subire , 
et  quasi  providum  gubernatorem  navem  in  tempes- 
tate  regere,  atque  occurrendo  insurgentibus  fluc- 
tibus  magis  vitare  naufragium  sulcando  undas , 
quam  declinando.  Et  S.  Cyprianus  de  Bono  pa- 
tientiae  citatis  hisce  Christi  verbis  :  Sic,  inquit, 
perfectos  dixit  fieri  Dei  filios,  sic  consummari  os- 
tendit  et  docuit  ccelesti  nativitate  reparatos ,  si 
patientia  Dci  Patris  maneat  in  nobis  ,si  similitudo 
divina,  quam  peccato  Adam  perdiderat ,  manifes- 
tetur  et  luceat  in  actibus  nostris.  Quce  gloria  est 
simiiem  Deo  fiein,  qualis  etquanta  feiicitas  habere 
in  virtutibus ,  quod  divinis  laudibus  possit  cequaril 

Quocirca  medium  ad  perfectionem  singulare 
et  efTicacissimum  est,  si  quis  solerter  indaget 
«nimai  suae  statum ,  et  vitium  radicalc  et  prin- 
cipale,  a  quo  cetera  quasi  fibrae  eradice  proma- 
naut  :  quo  cognito,  totis  viribus  illud  assidue 
impugnet,  donec  extirpet ;  sic  cito  evadet  per- 
fectus  :  V.  g.  in  Petro  vitium  radicale  et  domi- 
nans,  a  quo  cetera  pullulant,  est  superbia,  in 
Paulo  est  gula,  in  Jacoboest  luxuria,  in  Joanne 
est  acedia,  in  Philippo  est  ira,  in  Andrea  est 
tristitia,  in  Matthaeo  estpusillanimitas;  quisque 
suum  viiium  cognoscat,  et  cognitum  congruis 
armis,  et  mediis  mortificet,  sic  cito  perfectus 
evadet.  QuocircaS.  Gregorius  lib.  5.  Moral.  cap. 
30.  illud  Sapient.  cap.  12.  de  Deo  dictum  a(Te- 
rens  :  Tu  autem,  Domine,  cum  tranquillitate  judi- 
ras;  haec  adjungit  :  Sciendum  est  quidem  nobis 
magnopere ,  quia  quoties  turbulentos  motus  animi 
■iuh  mansuetudinis  virtute  restringimus  ,  ad  simi- 
litudinem  redire  conditoris  conamur. 

Tertio,  Deus  terrena  omnia  ex  alto  velut  vilia 
et  exilia  despicit,  totique  ccelo  et  coelestibus  glo- 
riose  insidet  el  prsesidet :  ita  et  homo  ad  perfec- 
tioncm  aspirans,  opes,  delicias  et  honores  ler- 
renos ,  ob  quos  tot  fiunt  lites,  rixae  et  bella,  des- 


picere  debet,  ut  res  viles  muscarum,  culicum» 
et  pulicum,  ac  suspicerc  et  ambire  coeleste», 
qu.-e  sunt  Dei,  Heroum  ei  Angelorum.  Quocirca 
.S.  Basilius  serm.  1.  de  Monactii  elReligiosi,  qui 
ad  perfectionem  aspirat,  instituiione,  asserlt 
illum,  qui  saculo  nuntium  remisit,  hoc  impri- 
mis  cogiiare,  semperque  animo  versare  debere, 
sejamullra  humanae  natura;  fines  processisse, 
seque  ipsura  ei  instituto  tradidisse,  quod  sit 
quammaxime  a  corpore  sejunctum,  ac  propter- 
ca  Angelorum  conversationem  imitandam  sus- 
cepisse  :  siquidem  hoc  Angelicae  naturae  pro- 
prium  est,  liberum  esse  a  vinculis  terrenis,  nec 
omnino  distrahi  adaliamullain  pulchritudineni 
contemplandam,  sed  oculos  in  Dei  vuitnm  assi- 
due  delixos  habere. 

Quarto ,  Dei  mens  et  volunlas  est  aequissima  , 
sanctissima  et  perfectissima  ;  hanc  ergoinduere 
debemus,utfiamus  similes  Deo,  imo  unum  cum 
Deo*  Audi  S.  Bernardum  serm.  ad  fratres  de 
Monte  Dei.  Unitas,  inquil,  spiritus  cum  Deo  ho- 
mini  sursum  cor  habenti ,  proficientis  in  Deumvo- 
liintatis  est  perfectio,  cum  jam  non  modo  vuit , 
quod  Deus  vult:  sed  sic  est  non  tantum  affectus , 
sed  in  affectu  perfectus,  ut  non  possit  velle ,  nis'i 
quodDeus  vult.  Velleenim,  quod  Deus  vult,  hoc 
cstjam  simiiem  Deo  esse;  non  posse  autem  veile  , 
nisiquod  Deus  vult,hoc  estjam  essequod  Deusest', 
cui  veile  et  esse  idipsum  est. 

Quinto,  Deus  est  magno  et  celso  animo,  qui 
super  omnia  transcendit,  ac  in  sua  felici  et  tran- 
quillaaeternitate  sempersibiconstatet  conquies- 
cii,  ideoque  omnia  ad  se  convertit  et  trahit :  sic 
et  nos  excelso  animo  prosperis  omnibus  et  ad- 
versis  eminere,  ei  dominari  debemus  :  ita  fie- 
mus  quasi  omnipotentes  et  divini,  atque  omnes 
et  omnia  convertemus  adnos,  tanquam  dii  qui- 
dam  terrestres ,  exaltaii  a  lerra,  et  in  coelum 
evecti. 

Audi  S.  Bernardum  ad  Fratres  de  Monle  Dei : 
Est  alia  magis  Deo  propinqua  similitudo ,  in  quan- 
tum  voiuntariajquce  in  virtutibus  consistit ,  in  qua 
aninia  virtutis  magnitudine ,  summi  boni  quasi 
imitari  gestit  magnitudinem;  et  perseverantice  in 
bono  constantid,  ceternitatis  ejus  incommutabili- 
tatem. 

Idem  Scrm.  11.  in  Cantic.  Eris,  inquit,  inter 
adversa,  et  prospera  mutabilium  temporum,  te- 
nens  quamdam  ceternitatis  imaginem ,  utiquehanc 
inviolabilem  etinconcussam  constanticB  animi  ceqiui- 
litatem,  benedicens  Dominum  in  omni  tempore, 
proindeque  vindicans  tibi  etiam  inliujus  nutabundi 
sceculi  dubiis  eventibus  certisque  defectibus,  peren- 
nis  quodammodo  incommutabilitatis  statum,  dum 
te  cceperis  renovare  ,,et  reformare  in  insigne  iltud 
antiquum  similitudinis  ceterni  Dei,  apud  quem  non 
est  transmutatio ,  nec  vicissitudinis  obumbratio; 
quippe  sicut  ipse  est,  ita  et  tu  eris  in  hoc  mundo  , 
nec  in  adversis  timidus,  nec  in  prosperis  dissoiutus. 

Et  nonnullis  interjectis,  docens  talem  sibi  in- 
dignum  ducere  conformari  labenti  huicsaeculo, 
dignum  renovari  ad  similitudinem  Dei,  ad  quam 
creatus  est,  addit :  Ac  per  hoc  etiam  cogens ,  ut 
dignum  est ,  sceculum  istud  quod  propter  sefactum 
fuit ,  versa  vice  mirum  in  modum  conformari  sibi: 
dum  omnia  ei  cooperari  in  bonum  incipiant ,  tan- 
quam  inpropria  et  naturaii  forma  abjecta  degeneri 
specie,  recognoscentia  Dominum  suum  ,  cui  ad 
serviendum  a'eata  fuere.  Unde  arbitror  illum  ser- 
monem,  quem  dixit  de  se  Unigenitus ,  videlicet ,  si 
exaltaretur  a  terra ,  omnia  traheret  ad  s^ipsum  , 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  M.  153 

cunclisquoqueejusfralribusposseessecommunevi,     duet  incorruplionem,  et  morlale  hoc  bealaai 


iis  utique,  quos  Pater  prascivit  ct  pradeslinavit  inimorlalilalern  :  ulji  concupiscenlia  et  morsab 

'  conformes  fieri  imaf,nni  Filii  sui,  ul  sit  ipse primo-  sorljebilur  a  gloria,  ac  Deus  eril  omnia  in  om- 

y;enitusinmullisfratribus.  Et  ego  siexaltatus  fuero  nibus.  1.  Corinth.  15.  Ibieniin  nulla  erit  cupidi- 

ii  terra  { audacter  dico)  omnia  traliam  ad  meip-  las,  quia  omnia  occupabit  charilas.  LndeApos- 

sum.  ISec  enim  temerarie  usurpo  milii  frutris  mei  lolus  Pliilipp.  3. 1:2.  de  seait:  Aon  quodjam  acce- 

vocem ,  cujus  me  induo  similitudinem.  perim,  aul  jam  perfectus  sirn :  sequor  autem  si  quo 

Porro  onmis  hujus  vila;  perfeclio  inchoata  est  modo  comprehendam.  Et  mox  :  Ad  ea  vero  quce 

dumtaxat,  et  imperfecta:  concupiscenlia  enim,  priora  sunt  exlendens  meipsum,  ad  destinatum 

ceu  Jebusaeus,  habilans  inmeml)ris  nostris,  do-  persequor ,  ad  bravium  supema;  vocationis  Dei  in 

mari  polest,  extirpari  non  polesl;  sed  plena  et  Christo  Jesu.  Scripsit  hac  de  re  S.  August.  I.  de 

perfecla  erit  in  coelo,  ubi  corruplibile  hoc  in-  Perfect.  justitiietom.  7. 

CAPUT  SEXTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PaIMO,  A  VERSU  PRIMO  USQUE  AD  SEPTIMUiM,  DOCET  CAVENDAM  ESSE  IN  BONIS  OPERIBUS 
OSTENTATIONEM,  ET  VANAM  APUD  HOMINES  GLORIAM.  SeCUNDO,  A  VERSU  ^.  USQUE 
AD  l6.   TRADIT    MODUM  ORANDI,    PR^SCRIBITQUE   OMNIBUS   OraTIONEM   DoMINICAM. 

Tertio,  vers.  i6.  usque  ad  19.  ASSIGNAT  MODUM  JEJUNANDI,  ut  in  eo  satagamus 
secreto  Deo  placere,  non  hominibus.  Quarto,  vers.  19.   usQUE  ad  24.  docet 

THESAURIZARE  COELESTia.  QuINTO,  A  VERS.  24-  A.D  FINEM  CAPITIS  ,  VETAT  AVARITIAM 
ET  SOLLICITUDINEM  DE  VICTU,  VESTITU  ,  CETERISQUE  TEMPORALIBUS,  JUBETQUE  UT  FAM 
DeO  RESIGNEMUS  :  Qu^RITE,  AIT,  PRIMUM  REGNUM  DeI  ET  JUSTITIAM  EJUS  ,  ET  HyEC 
OMNIA  ADJICIF.NTUR  VOBIS.  '■ 

TTENDiTE  Hc  justitiam  veslram  facialis  coram  liominibus,  ut  videamini 
^ab  eis  :  alioquin  mercedcm  non  habebitis  apud  Patrem  vestrum,  qui  in 
rcoclis  est.  2.  Cum  ergo  facis  eleemosynarn ,  noli  tuba  canere  ante  te, 
|sicut  hypocrilffi  faciunt  in  synagogis,  et  in  vicis,  ut  honorificenlur  ab 
hominibus.  Amen  dico  vobis,  receperunt  mercedem  suam.  3.  Te  autem 
'facicnte  eleemosynam,  ncsciat  sinistra  tua  quid  faciat  dextera  tua  : 
4.  ut  sit  eleemosyna  tua  «in  abscondito,  et  Pater  tuus ,  qui  videl 
iu  abscondito,  reddet  tibi.  5.  Et  cumoralis,  non  eritis  sicut  hypocritae,  qui  amant 
in  synagogis  et  in  anguhs  platearum  stantes  orare,  ut  videantur  ab  hominibus  :  amen  dico 
vobis,  receperunt  mercedem  suam.  6.  Tu  autcm  cum  oraveris,  intra  in  cubiculum  tuum, 
ct  clauso  ostio,  ora  Patrem  tuum  in  ab^condito,  et  Pater  luus  qui  videt  in  abscondito, 
reddet  tibi.  «7.  Orantes  autem  ,  nolite  muUum  loqui,  sicut  Ethnici;  putant  enim  quod  in 
inultiloquio  suo  exaudiantur.  8.  Nohte  ergo  assimilari  eis  :  scit  enim  Pater  vester,  quid 
opus  sit  vobis,  antequam  petatis  eum.  9.  Sic  ergo  vos  orabitis  :  Pater  nostcr,  qui  cs  in 
coelis  :  sanctificetur  nomen  tuum.  10.  Adveniat  regnum  tuum.  Fiat  vohmtas  tua ,  sicut  in 
coelo,  et  in  tcrra.  11.  Panem  nostrum  supersubstantialem  da  nobis  liodie.  12.  Et  dimitte 
nobis  debita  nostra ,  sicut  et  nos  dimittimus  dcbitoribus  nostris.  1 3.  Et  ne  nos  inducas  in 
tentationem.  Sed  hbera  nos  a  malo.  Amen.  i4-  Si  enim  dimiseritis  hominibus  peccata  eo- 
rum  :  dimittet  et  vobis  Pater  vester  coclestis  dehcta  vestra.  1  5.  Si  autem  non  dimiseritis 
liominibus  :  nec  Pater  vester  dimittet  vobis  peocata  vestra.  16.  Cum  autem  jejunatis,  no- 
lite  fieri  sicut  hypocritao,  tristes  :  exterminant  enim  facies  suas  ,  ut  appareant  hominibus 
jejunanles.  Amen  dico  vobis,  quia  rcccpcrunt  mercodem  suam.  i^y.  Tuautem,  cum  jo- 
junas,  unge  caput  tuum,  et  faciem  tuam  lava,  18.  ne  videaris  hominibus  jejunans,  sed 
Patri  tuo,  qui  est  in  abscondito  :  ct  Palcr  tuus,  qui  videt  in  abscondito,  reddet  tibi. 
19.  Nohte  thesaurizarc  vobis  thesauros  in  torra  :  ubi  aerugo ,  et  tinea  demolitur  :  et  ubi 
fures  cffodiunt,  et  furaatur.  20.  Thesaurizalc  autem  vobis  thesauros  in  coclo;  ubi  neque 
aerugo,  noque  tinoa  domolitur  :  et  ubi  furcs  non  cffodiunt,  nec  furantur.  21.  Ubi  enim 
ost  thcsaurus  tuus,  ibi  est  ct  cor  tuum.  22.  Uuccrna  corporis  lui  cst  ocuhis  tuus.  Si  oculus 
luusfuerit  simplex  :  totum  corpus  tuum  hicidum  erit.  23.  Si  aulem  ocuhis  tuus  fuerit  nc- 
quam  :  totum  corpus  tuum  tenebrosum  erit.  Si  ergo  lumen,  quod  in  te  est,  tenebra}  sunt : 

COUNF.I.    A    L,\?1DF,.    TOM.    VIIT.  ^O 


ioU  COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  VI. 

ipsae  lenebra?  quaiU£E  crunl?  24.  Ncmo  potest  duobus  dominis  scrvire  :  aut  cnim  uoum 
odio  habcbit,  et  alterum  diliget  :  aut  unum  sustinebit,  et  alterum  contemnet.  Non  po- 
testis  Deo  servire  et  mammonae.  25.  Ideo  dico  vobis,  ne  solliciti  sitis  animae  vestrae  quid 
manducelis,  ncquc  corpori  veslro  quid  induamini.  Nonne  anima  plus  est  quam  esca  :  et 
corpus  plus  quam  vcstimentum?  26.  Respicite  volatilia  coeli,  quoniam  non  serunt,  neque 
metunt,  neque  congrcgant  in  horrea  :  etPater  vester  coelestis  pascit  illa.  Nonne  vos  magis 
phu'is  estis  ilHs?  ^'j.  Quis  autem  vestrum  cogitans  potest  adjicere  ad  staturam  suam  cu- 
bitum  unum  ?  28.  Et  de  vestimento  quid  solHciti  estis  ?  Considerate  Hlia  agri  quomodo 
crescunt  :  non  laborant,  ncque  nent.  29.  Dico  autem  vobis,  quoniam  nec  Salomon  in 
omni  gloria  sua  coopertus  est  sicut  unum  cx  istis.  3o.  Si  autem  foenum  agri,  quod  hodie 
est,  et  cras  in  cHbanum  mittitur,Deus  sic  vcstit :  quanto  magis  vos,  modicae  fidei?  3i.  No- 
lite  ergo  solliciti  esse,  dicentes  :  Quid  manducabimus,  aut  quid  bibcmus,  aut  quo  ope- 
riemur?  32.  haec  enim  omnia  Gentes  inquirunt.  Scit  enim  Pater  vester,  quia  his  omnibus 
indigetis.  33.  Ouaeriteergo  primum  regnum  Dei,  et  justitiam  ejus  :  et  haec  omnia  adji- 
cientur  vobis.  34-  Nolite  ergo  soHiciti  esse  in  crastinum.  Crastinus  enini  dies  sollicitus 
erit  sil)i  ipsi  :  sufficit  dici  maHtia  sua. 


1.  Attendite,  ne  justitiam  vestram  faciatis 
coraim  iiominicus,  xjt  videamini  ab  eis  ,  alioquin 
mercedem  non  habebitis  apud  patkem  vestrum 
QUi  IN  coELisEST.]  Pvo  Justiiiam  nonnulli  Codices 
Grajci  cum  Syro,  Vatablo,  et  aliis  legunt  StxaeouJ- 
v/jv,  id  esl,Juslitiatn,  ut  vertitNosler  :  jam  tamen 
Codices  Complut.  Regii,  aliique  legunt  lUi/xoauvrrj 
id  est,  eleemosynam  (unde  Arabicus  vertit  mise- 
ricordiam)  de  qua  proxinie  loquitur  Christus : 
haec  enim  zkt'  iioxvv  sive  per  excellentiam  com- 
mune  justitiaj  nomen  in  Scriptura  sil)i  vindicat, 
uli  ostendi  2.  Corinth.  9.  10.  el  Daniel  k.  ^h.  Unde 
S.  Chrysostomus  legens  Justitiam  per  eam  acci- 
pit  eleemosynam.  Verum  mehus  Noster,  et  alii 
legnnt  Justitiam:  Christus  enim  postquam  cap. 
prajcedenti  sigillatim  explicuit  legis  proecepta  , 
quK  omnem  justitiam,  hoc  est,  omne  quod  jus- 
tum,  asquum  et  sanctum  est  puta  omnia  bona 
opcra  prajscribunt;  nunc  hoc  capite  docet  mo- 
dum  ea  rite  sancteque  faciendi.  scihcet  ut  ea 
faciamus  recta  intentione  etstudio  placendi  Deo, 
non  hoininihus.  Deinde  in  sequentibus  justiliam 
lianc  sigiilatim  explicat  per  eleemosynam ,  ora- 
lionem  ct  jejunium ;  incipit  auleni  ab  eleenio- 
syna,  mox  vers.  7.  idem  docet  faciendum  in 
oratione,  et  vers.  2U.  in  jejunio :  in  his  enini  tri- 
bus  maximc  inhabilare  solet  vana  gloria ,  ait 
Chrysostomus :  alioquin  enim  si  fiant  studio  pla- 
cendi  hominibus,  asserit  Chrislus  ijla  Deo  grata 
non  fore,  nec  ullara  ab  eo  mercedem  promc- 
rilura. 

Ut  videamini  ab  eis.]  Vox,  at,  notat  intentio- 
nem  et  finem,  non  consecutionem  et  sequelam, 
q.  d.  Nolite  facerc  opera  justa  et  sancta  hac  in- 
tentioneet  hoc  fine,  ut  videamini  et  laudemini 
ab  hominibus  :  hac  enim  est  vana  sui  ostenta- 
tio  :  non  vetat  ergo  illa  fieri  publice  et  eo  modo , 
ut  homines  illa  videant  et  glorificent  Deum.  Id 
enim  fieri  jussit  cap.  6.  16.  Unde  S.  Gregorius 
homil.  11.  in  Evang.  Sic,  ait,  opus  sit  in  publico , 
quatenus  intentio  maneat  in  occulto,  ut  et  de  bono 
opere  proximis  prcebeamus  exemplum ,  et  tamen 
per  intentionem,  qua  Deo  soli  placer-e  qucerimus , 
semper  optemus  secretum. 

Porro  vana  gloria  omnem  dignitatem ,  vim  et 
meritum  boni  operis  erodit,  sicut  vermis  hede- 
ram,  3ome  cap.  U.  si  scilicet  opus  bonum  ad  va- 
nam  gloriam  quasl  ad  finem  referatur;  mala 


enim  intenlio  sufTicit,  ut  tota  ejus  malitia  in 
opus  derivetur,  uti  doceniTheologi  ac  nomina- 
lim  Gabriel  Vasquez  1.  2.  disput.  71.  num.  11. 
Secus  estj  si  Dei  gloriam  in  opere  bono  inten- 
denti  tantum  subrepat,  el  quasi  ex  lalere  comi- 
tem  se  adjungat  vana  gloria,  ut  sint  duo  actus  , 
unus  operis  boni  bona  intenlione  facli,  alter 
vanse  gloriaj  se  adjungcntis,  quae  priorem  non 
inficit  nec  corrumpit. 

Alioquin  mercedem  non  habebitis  apud  Patrem 
VESTRUM ,  Qui  iN  coELis  EST.  ]  q.  d.  Vauae  ostenta- 
tionis  etgloriae  merces  est  plausus  ct  favor  hu- 
manus,  non  divinus;  qui  enim  hominibus  pla- 
cerecupit,  Deo  displicet.  Deus  enim  ,  utpote 
bonorum  operum  auctor,  eorumdem  vult  esse 
scopus  et  finis,  ut  scilicet  ad  Deum  Deique  glo- 
riam  ea  operemur  et  referamus;  hoc  enim  omne 
jus  et  fas  exigit.  Unde  Paulus  :  Si  adlmc  Iwmini- 
bus  placerem  ,  inquit,  Chrisli  scrvus  non  essem , 
Galat.  1.  10. 

Nota :  Non  dicit  Christus :  Alioquin  damnabi- 
mini,  quia  vanaostentatioelgloria  saepe  estpec- 
catum  venialedumtaxat,  nonletliiferum  et  dam- 
nabile,  nisi  in  iuvidiam,  ambitionem,  rixas, 
aliaque  scelera  hominem  impellat,  uti  non  raro 
fit.  Unde  a  S.  Chrysostomo  hom.  17.  in  Episto- 
lain  ad  Romanos,  vana  gloria  vocatur  mater  ge- 
lienna; ,  et  a  S.  Bernardo  serm.  6.  in  Psalmum 
Qui  liabitat :  Subtile  malum,  secretum  virus,  pes- 
tis  occulta,  doli  artifex ,  mater  hypocrisis ,  livoris 
parens,  vitiorum  origo ,  criminum  fomes ,  vitio- 
rum  cBrugo,  tineasanctitalis,exccBcalrix  co7-dium, 
ex  remediis  morbos  creans ,  generans  ex  medicina 
languorem. 

Qvi  iN  coELis  EST.]  Notat  boni  operis  ad  Deum 
relati  mercedem  esse  coelestem,  divinam  et 
aeternam,  cum  merces  ejusdem  operis  ad  ho- 
minum  plausum  relati  sitterrena,  humana  et 
modicitemporis.  HincS.  Basilius  in  Constit.  mo- 
nast.  cap.  11.  vanam  gloriam  vocat  lalronem 
bonorum  operum  :  Fugiamus,  inquil,  inanem 
gloriam,  dulcem  spiritualium  opum  spotiatricem  , 
Jucundum  animarum  noslrarum  liostem,  tineam 
virtutum,  blandissimam  bonorum  nostrorum  de- 
prcedatricem  ,  eamdemque  meliis  illitu  fraudis  sucd 
veneni  coloralricem,  et  mortiferi  hominum  menti- 
bus  poculi  poirectricem.  Quod  opinor  ea  de  causa 
facitf  ut  vitio  se  illi  avidius  ingurgitent,  nec  ullu 


COMMENTARIA  IN  WATTH^EUM.  Cap.  VI. 


Ibi 


illius  expleantur  satietate.   Dulce  quid,  hamana 
imperitis  gtoria  est. 

2.    CtM    EnCO   FACIS    ELEEM0SY5AM  ,    NOLI   TtnA 

CANERE  fSyriis,  ne  ctamaveris  cornu)  ante  te  , 

SICtlT  H\POCniT.B  FACItlKT  IN  SYNACOCIS  ET  IN  VICIS 

(id  est ,  in  plaleis,  ubi  est  hominum  conlluxus) 

tT  HONOniFICENTUR   AB  HOMIMBUS.  AMEN  DICO  VO- 

lus,  RECEPERUrsT  MERCEDEM  suAM.  ]  Scribie et  Pha- 
risaci  facturi  eleemosynam  in  publicis  vicis,  vel 
Synagogis  tubicinem  pra;mitlebant ,  qui  lubu 
caneret,  vel  ipsimeteam  ,  aut  cornu  iiillabant, 
si)ecie  quitiem  et  practextu,  ut  tubae  sonitu  eli- 
citi  pauperes  turmalim  concurrerent  ad  accipicn- 
dam  eleemosynam ,  sed  in  rei  veriiaie  ad  publi- 
ram  eleemosynae  ostentationem ,  ut  £»  concur- 
rentibus  earum  liberalitas  viderelur  etcelcbra- 
letur.  Alludit  ad  convocalionem  Iheatralem  : 
populus  enim  ad  comoedias  in  thealro  spectan- 
das  tuba  convocatur :  liypociita  cnim  cst  quasi 
comocdus  et  hislrio. 

Nota  :  Hypocrisim  et  hypocritas,  qui  aliud  in 
corde  intendunt ,  aliud  exierius  piielendunt  et 
simulant ,  deteslatur  S.  Scriptura  et  Prophetac, 
sed  maxime  Christus,  quia  Chrislus  est  ipsa  ve- 
ritas  ,  simplicitas,  sincerilas :  unde  odit  omnem 
lalsitatem,  duplicitaiem,  simulationem;  iiypo- 
critae  enim  habent  fictum  ,  falsum  et  quasi  du- 
plexcor ,  unum  in  ore,  alterum  incorde  :  unum 
enim  dicunt,  et  contrarium  sentiunt  inten- 
dunique  :  sunt  ergo  bicordes  ei  bilingues.  Hinc 
ergo  est  spirilus  aulicus  et  poUlicus  contrarius 
Christo,  qui  os  homini  dedit,  ut  per  illud  cor 
suum  alteri  palefaciat,  non  ut  illud  celet  et  do- 
lose  obtegat.  Nam ,  ut  ait  Jerem.  c.  17.  9.  Pj^a- 
vum  est  cor  omnium  et  inscrutabite.  Hinc  Momus 
optabat  homini  pectus  fenestralum  ,  ut  illius 
ronsilia  el  arcana  non  subdole  tegi,  sed  quasi 
perfenestram  apertam  cominusinspicipossent. 

Porro  hypocritas  similes  sunt  monstrosis  lo- 
custis  ,  quas  vidit  S.  Joannes  Apoc.  c.  9.  h.ie 
enim  habebant  faciem  mulierum,  sed  caudani 
scorpionum,  Simili  enimmodo  hypocrit^c  primo 
\ultu  blandiunlur  et  \erbis  adulantur,  sed  in 
fine  occulie  adversantur,  pungunt  et  feriunr. 
Verum  hi  ipsi  dum  volunt  aliis  nocere ,  magis 
sibi  nocent.  JSihil  enim  opertum  est,  quod  non  rc- 
velctur.  Lucac  c.  12.  2.  Quare  facile  detegilur 
eorum  fucus ,  hypocrisis  et  fraus ;  quo  facio 
eonfunduntur,  perdunt  fidem  et  famam,  fiunt- 
que  omnibus  odibiles.  Quocirca  David  Psalm. 
119.  obsecrat,  et  simul  diras  hypocritis  intenlaJ, 
diccns  :  Domine,  libera  me  a  labiis  iniquis  ,  et  d. 
lingua  doiosa.  Quiddctur  tibi ,  aut  quid  apponatnr 
tibi  ad  linguam  dolosam  ?  Sagittce  potentis  acutce 
cnm  carbonibus  desolatoriis.  Vide  Jeremiam  con- 
tra  hypocritas  detonantem,  c.  9.  3.  et  c.  II.  19. 
ac  Christum,  Mallh.  23.  13.  IZi.  15.  23.  25.  27.  29. 
ubi  identidem  va:  tlamnationis  Scribis  commi- 
natur,  et  seplies  repetit :  Vie  vobis,  Scribce  hypo- 
critce  ,  ac  contra  tales  jubet  nos  esse  prudentes 
sicut  serpentes,  simplices  tamen  sieut  coluiii- 
bas.  Hinc  S.  Paulus,  Rom.  12.  9.  Dilectio  ,  ait , 
sint-  .simutatione.  Et  Joannes,  Kpist.  1.  c.  3.  18. 
Filioli  mci ,  inquit ,  non  diligamus  vcrbo  nequc 
lingua  ,  sed  opere  ct  vcritate. 

RECEPERUNTMEnCEDEMSUAM.  ]SMrt7»,  quam  SCi- 

licf  t  quicrebant.  lUirsum  suojn,  id  est,  sibi  suu;- 
<iuf  \uniuui  ciuigruam,  qua  sola  ipsi  digni  sunl, 
ui  fugacissiniii  populi  aura ,  velul  chama^leoncs. 


vento  se  pascant.  Quam  stulti  suni  hi  mercaio- 
res,  qui  cum  eleemosyna  emere  possint  coeles- 
tes  et  aeternasopes,  iis  neglectis  ,  malunt  mer- 
cari  inanem  hominum  laudem,  hoc  est,  inariia 
\  erba,  quae  aerem  verberant ,  el  illico  traDseunl ! 

3.  Te  AUTEM  FACIENTE  ELEEMOSY.NAM  ,  >ESCIAT 
SIMSTRA  TUA,  QIIID  FACIAT  DEXTERA  TUA.  ]  Omissis 

variis  variorum  expositionibus  quas  hic  conge- 
rit  Maldonatus  ,  dico  breviier:  Sensusest,  q.  d. 
Atieo  fuge  eleemosynae  et  virlutis  tua;  ostenta- 
lloncm ,  et  quantum  ad  te  attinet ,  secrelum 
appete,  ne  ab  hominibus  videalur  et  celebretur 
lu;i  virtus,  ut  si  per  impossibile  sinistra  manus 
lua  oculos  habcret,  videre  tamen  non  posset 
quid  dexlera  tua  faciatboni,  qualesque  et  quan- 
las  eroget  cleemosynas  :  est  hyperbole  parabo- 
lica  ,  et  parabola  Syrorum  hyperbolica.  Similes 
audivimus  cap.  5.  vers.  29.  ItaS.  Chrysostomus, 
Theophylactus  et  alii.  Tanlopere  latentem  et 
secretam  vult  esse  eleemosynam,  uteamnon 
tiinium  proximum,  sed  etnos  ipsos,  quoadfieri 
potest,  celemus,  neillam  diulius  uiraquemanu 
versemus,  contemplemur ,  mireniur,  celebre- 
mus ,  ejusque  intuilu  et  laude  ocidos  et  mentem 
pascamus  et  oblectemus.  i\am,  ut  aitS.  Hiero- 
nymus  in  Epitaphio  Fabiolaj:  Celata  virtus  Deo 
Jndice  gandet. 

U.   Ut  SIT  ELEEMOSYNA  TUA  IN   ABSCONDITO  ,    ET 

Pater  tuus  fcoeleslis)  Qui  videt  i.n  abscondito, 
reddettibi.  j  Gra,"ca  addunttv  tw  fa>j_iw,idest,«n 
manifesto ,  inpropalulo.  Ita  Syrus,  Arabicus,  et 
S.  Auguslinus,  quod  S.  Lucascap.  l^.  Va.  expli- 
cat  in  resnrrectione  :  Beatus  eris ,  inquit ,  quia  non 
habent  ( pauperes  )  retribiu;re  tibi  :  retribuetur 
enim  tiiiin  resuiTCCtione  justcn-um  ,c\\m  Dominus, 
ut  ait  Apostolus  1.  Corinlh.  k,  illuminabit  abs- 
condila  lenebrarum  et  manifeslabit  consilia  cor- 
dium,  et  tunc  iaus  erit  unicuiqueaDco.  Justa  con- 
gruaque  merces  operis  secreti  est  publica  laus 
in  judicio.  Chrislus  enim  opus  tuum  sccretum 
publice  in  jutlicio  coram  Deo ,  Angelis  et  homi- 
nibiis  propalabit ,  celebrabit  et  a;lerna  gloria 
pra'miabit,  uti  eleemosynam  S.  Martini,  puta 
dimidium  chlamydis,  quam  sibi  absciderat,  pau- 
peritiuc  dederat,  Chrislus  sequenti  nocte  ea  in- 
dutus  apparens  sancto  Martino,  coram  Angelis 
cclebravit ,  dicens  :  Martinus  adhuc  catechume- 
nus  hac  me  vcste  contexit. 

Si  ergo  ostentas  tuam  eleemosynam,  aliudve 
honum  opus,  Deus  illud  abscondit,  ut  nemo  il- 
lud  aspiciat,  miretur,  rccordetur  :  sin  tu  illud 
abscondis ,  Deus  idipsum  toti  mundo  ostentabit, 
pra^sertim  in  diejudicii.  Sic  S.  Gregorius  Angelo 
specie  naufragi  eleemosynam  ilerum  et  tertio 
poscenli  largam  semper  et  secreto  dans,  ab 
eo  publicuni  summumque  decus  oblinere  me- 
ruit.  Angelus  enim  poslmodum  revelavil,  illuni 
hac  liberaliiate  m<>ruisseet  assecutum  esse  sum- 
mum  EcclesiiePontificatum,  ut  habetejus  vita. 
Sic  Christus  specie  pauperis  nudi ,  petens  a 
S.  Calharina  Senensi  primo  tunicam,  mox  in- 
dusium,  tertio  subuculam  ,  quarlo  manicas  , 
cum  illa  liberaliter  et  secreto  omuia  tribueret, 
sequenli  nocteeidem  apparuit,  osteiUans  tuui- 
camistam  gemmis  conspicuam,  ac  promisit  se 
illi  daturum  vesiem  invisibilom,  quic  omne  ah 
ea  frigus  arceret  (unde  posiinoduni  nullum  scn- 
sii  frigus)  ac  in  coclis  publicam  ct  emincntein 
gloriam.  Ila  Raymundusinejus  viia. 


IJG  COMMENTARIA  IN  I; 

5.  ET  CUM  OnATIS  ,    NON  EniTlS  SICIJT  llVl>OCI\IT.li 

TRiSTEs,  Qii  ( logit  ot,  1(1  cst,  7«t , jam lcgunloTt, 
idest,  f/»(<0  AMAisT  iN  Syna(;og!s  et  in  ancvlis 
PLATEARtM  (puta  in  llexibus  viaruni ,  in  biviis, 
triviis,  quaihiviis  ,  ul)i  ex  tluabus,  tribus,  qua- 
tuorve  plalois  conlluit  populi  niultitudo)  stan- 

TES  OnARE  ,  UT  VIDEANTUn  AH  HOMlNlllLS.  AMEN 
DICO  VOniS,  RECEPERUNT  MERCEDEM  SUAM.  ]  Slolida 

et  impudeus  fuit  Iiaec  Scribaruin  vanilas  et  os- 
tentatio ,  qua  captabant  publicas  plaleas  et  tri- 
via  ,  ubi  major  erat  turba  populi ,  ut  coram  iUa 
stantes  ostentarent  suam  oralionem  et  devotio- 
nem,  cum  polius  in  oratione  quaerendus  sillo- 
cus  secretus ,  in  quo  orans  sine  distractione 
mentem  coUigat,  ut  cum  solo  DeocoUoquatur. 
Quod  ergo  vulgo  dicitur  de  triplici  inani  studio : 
inanc  est  sludium  in  foneslra,  in  platea,  apud 
focum,  ob  varias  res  inibiincidentes ,  qua'  men- 
tem  ii  studio  distrahunt;  idem  multo  niagis  di- 
cas  de  oratione  :  inanis  est  oratio  in  fenestra, 
in  plalea,  apud  focuin. 

Stantes  orare.  j  Ex  hoc  loco  et  ex  Marci 
cap.  11.  25  ac  Lucae  cap.  18.  11.  Jansenius  opi- 
natur  Judaeos  orasse  stando,  non  genulleclendo. 
Verum  dico  Sacerdotes  et  Levitas  stando  sacri- 
ficasse  Deo  ,  et  psalmos  cecinisse  ;  populum 
quoque  stando  ea  spectasse  :  si  enim  genuflexis- 
set,  ob  interjeclum  inter  se  et  altare  septum 
tres  cubitos  altiim  ,  sacrificia  videre  nequivis- 
set,  pricscrtim  in  magna  hominum  turba.  Rur- 
sum  ,  stabat  populus,  cum  concionem  ,  aut  pu- 
blicam  Salomonis  vel  alterius  benedictionem 
audiret  et  exciperet :  item  cumDeopro  victoria 
simihve  beneficio  solemnis  fieret  gratiarum  ac- 
tio ,  uti  nos  stamus  ,  cum  canilur  :  Te  Deum 
laudamus  :  sic  Azarias  cum  sociis  in  fornace 
Babylonica  illapsus  permanens,  canens :  Bene- 
dicite,  omnia  opera  Domini,  Domino ,  stetit,  Da- 
niel  3.  25. 

Alias  vero  Judnei  orabanl  genuflexi,  praeserlim 
in  actu  adorationis  vel  poenitentiae,  cum  a  Deo 
deliciorum  \eniam  flagitarent.  Ita  Salomon  in 
dedicalione  templi  gcnuflexus  oravit  et  adora- 
vit :  nam  utrumque  (notent  hoc  Aulici  et  deli- 
catuli  ,  qui  cum  Judaeis  unum  genu  Christo 
flectunt)  genu  in  terram  fixerat.  3.  Reg.  8.  5^. 
Daniel  cap.  6.  10.  ter  per  diem  genua  flectens 
Deum  adorabat.  Sic  Michueas  ait  cap.  6.  6.  Cur- 
vabo  genu  Deo  exceiso.  Hic  enim  est  ritus  adora- 
lionis  apud  omnes  gentes.  Unde  illud  :  Derelin- 
quam  mihi  in  Israel  septem  millia  virorum,  quorum 
genua  non  sunt  incurvcita  ante  Baai,  id  cst,  qui 
non  adoraverunt  Baal.  3.  Reg.  19. 18.  Hinc  Deus 
Isai.  hh.  23.  Milii,  ait,  curvabitur  omne  genu ,  ut 
oinnes  Gentes  me  colant  et  adorent.  Et  2.  Pa- 
ral.  29.  30.  Incurvalo  genu ,  ait,  adoraverunt. 
Idem  fecit  Esdras  lib.  1.  cap.  5.  5.  Quin  et  quin- 
quagenarius  missus  ab  Achabregc,  Eliam  genu- 
llexo  adoravit.  ^.  Reg.  1.  13.  Sic  et  omnes  genu- 
flexi  adorabant  Aman  ,  praeter  Mardochaeum. 
Esther3.  2.  Quodergo  Scribae  etPharisaeistantes 
orabant  ,  superbi  et  Pharisaici  fuit  supercilii, 
ut  patet  hic  et  Luc.  18.  11.  ipsi  enim  sibi  vide- 
bantur  reliquo  populo  esse  digniores  et  sanc- 
tiores. 

Porro  Christiani  jam  inde  ab  initio  orare  so- 
lcnt  genuflexi.  Nam  Christus  iturus  ad  mortem  , 
Rcnullexus,  imo  prostratus  in  terram  oravit  in 


lATTIIyEUM.  Cap.  VI. 

horlo.  Matth.  36.  v.  39.  Sic  el  S.  Petrus Actor.  9.  ^O. 
et  S.  Joan.  Apocal.  cap.  19.  10.  elcap.  22.  8.  ac 
S.  Paulus  Actor.  20.  36.  etEphes.  3.  \l\.  IIujus  rci 
grulia,  inquit,  fleclo  genua  mea  ad  Patrem  Do- 
mini  7ioslri  Jesu  Cliristi.  Chrisliaiii  ergo  orant 
genuUexi  omnibus  feriis  el  diebus,  idque  ad  me- 
moriam  lapsus  Adaeetomnium  posterorum  ejus, 
exceplis  Dominicis  et  tempore  Paschali,  quandu 
stantes  orant  in  honorem  el  reprtesentationem 
resurrectionis  Ciiristi ,  ut  docet  sanctus  Justinus 
quaest.  115.  Unde,  inquit,  talis  inEcclesia  consue- 
tudo  ?  quia  utriusque  nos  oporluit  jugem  obtinerc 
mcmoriani ,  et  ipsius  per  pecculum  lapsus  nostri , 
et  gratia:  Christi  noslri,  pcr  quam  a  lupsu  resur- 
reximus :  quapropler  genuum  per  sex  dies  inclina- 
tio,  symbolum  el  nota  est  lapsus  per  peccata  nostra. 
Quod  vero  die  Dominico  genua  non  flectimus  ,  sig- 
num  est  et  designalio  resurrectionis ,  per  quam 
gratia  Christi  el  u  peccatis  et  a  morte,  quce  ab  iilo 
interfectaest ,  iiberati  sumus.  A  temporibus  au- 
temApostoIorum  hancconsuetudinem  coepisse, 
docet  S.  Irenaeus  lib.  dePaschate.  Eamdem  con- 
suetudinem  inculcat  Terluliianus  lib.  deCorona 
militis  cap.  3. 

6.    TV   AXJTEM  CUM   OnAVERIS  ,    INTnA   IN   CUBICf- 

LUM  (graece  Ta//.£rov,  id  est  in.Iocum  secretum,  in 
quo  quis  se  vel  sua  recondit ,  uti  est  penus  , 
conclave  ,   cubiculum  ,  Vatabl.   vertit  cellam  } 

TUUM  ,  ET  CLAUSO  OSTIO  ,  ORA  PATREM  TUUM  IN 
ABSCONDITO  ,  ET  PATEn    TUUS  ,   QUI    VIDET   IN  ABS- 

CONDITO,  nEDDET  TiBi.  ]  Graeca  rursum  adduiit 
ev  Tw  favcpw,  id  cst  m  manifesto ,  siveinpropatulo. 
S.  Augusiinus,  S.  Hieronymus,  el  S.  Ambrosius 
lib.  de  Cain  et  Abel  cap.  9.  per  cubiculum  acci- 
piunt  cor  et  mentem ,  ejusque  secretum ,  quasi 
hoc  orantem  ingredi  et  claudere  oporteat,  ne 
distractiones  irrepant,  quae  mentem  ci  Deo  avo- 
cent :  aut,  ut  S.  Hieronymus  :  Ciaude  ostium ,  id 
est,  claude  labia  tua  et  secreto  in  mente  ora, 
nti  faciebat  Anna  inater  Samuelis  1.  Reg.  1.  13. 
\udi  S.  Ambrosinm  loco  jam  citato :  Salvator  ait, 
Intra  in  cubiculum ,  non  incLusum  parietihus ,  quo 
tuamembra  claudantur ,  sedcubiculum  quod  intra 
te  est,  in  qao  includuntur  cogitationes  tuce ,  in  quo 
versantur  sensus  'ui.  IIoc  orationis  cubiculum  ubi- 
que  tecum  est,  et  ubique  secretum  est ,  cujus  arbi- 
ter  nullus  est ,  nisisolus  Deus ,  qui,  ut  ait  Cypria- 
nus  tract.  de  oralione  ,  non  vocis  ,  sed  cordis 
auditor  est.  Unde  in  oraiione  summa  requirilur 
attentio,  ut  exclusis  omnibus  cogitationibus  de 
solo  Deo  cogitemus ,  cum  eoque  reverenter  et 
ardenler  coUoquamur.  Unde  post  multa  subdit 
S.  Cyprianus  :  Quce  aulcm  segnitia  est  alienari  et 
capi  ineptis  cogitationibus  et  profanis ,  cum  Dovii- 
num  deprecaris ,  quasi  sit  aliud  quodmagis  debeas 
cogitare ,  quam  quod  Deo  loqucris !  Qaomodo  au- 
diri  te  d  Deo postulas,  cum  tc  ipse  non  audias?vis 
esse  Deum  memorem  tui,  cum  rogas,  quando  tu 
ipse  memor  tui  non  sis?  Huc  facit  dictum  sancti 
Francisci :  Corpus  cst  ccila ,  et  anima  est  eremita, 
quce  moratur  in  celia  ubicumque  sit ,  etiam  intcr 
homines ,  ad  orandum  Dominumet  meditandum  de 
ipso.  Ita  refert  Lucas  Waddingus  in  Annalibus 
Minorum  anno  Christi  1216.  num.  5.  Aliam  cau- 
sam  dat  Cassianus  collat.  9.  cap.  3^.  Orandum, 
inquit,  in  silentio,  ut  inimicos  nostros  (daemo- 
nes)  lateat  petitionis  noslrae  inleulio  ,  ne  eam 
impediant. 

Hic  sensus  verus  el  appositus  est,  sed  symbo- 
licus  polius  et  myslicus,  quam  litieralis ,  nil  eiiini 


COMMENTARIA  IN  MATTH/i;UM.  Cap.  v;. 


157 


vctal  cubiculum  liic  propri»!,  ut  sonat,  acci|)i : 
percubiculum  autem  a  pari  (jucmvis  locum  sc- 
crctum  significat  :  scd  intcliige  quantum  opus 
est,et  atlin<!t  ad  vanam  gloriam  et  ostentatio- 
ncm  vilandam,  alque  ad  nicntem  colligcndam  , 
nt  tota  uni  Dco  iiitendat,  prajserlim  in  oialionc 
privata.  Audi  S.  Cyprianum  tract.  de  Oratione  : 
Secrelo  no.f  orure  prcecipit  in  ubdilis  el  scmolis  lo- 
cis  ,  in  cubiculis  ipsis,  quod  mugis  convenit  fidei , 
ut  sciumus  Deum  ubique  esse  prcesenlem ,  audire 
omnes  et  videre ,  et  majestutis  suce  plenitudine  in 
abditaqiioque  et  occulta  penetrare ,  sicut  scriptum 
est  :  Ego  Deus  approximans ,  et  non  Deus  de  lon- 
ginquo.  Jerem.  23.  Non  ergodamnathicCliristus 
publicam  in  Ecclesia  oraiionem  :  quae  communi 
.Judaeorum  ^'t  Clirislianorum  usu  laudabiliter  rc- 
cepta  est,  ut  patet  3.  Reg.  8.  29.  Actor.  1.  2i.  et 
cap.  6.  vers.  6.  Primo  enim  ,  publica  oralione 
publicc  colilur  et  honoralur  Deus.  Secundo,in 
(•a  quisque  ad  orationem  aliorum  exemploma- 
gis  cxcitatur  et  accendilur.  Tertio,  in  ea  quasi 
junctis  animis  et  precibus  vim  Deo  facimus,  el 
impetramus  quodpetimus.  UndeTerluIlianusin 
Apolog.  cap.  30  sic  aii :  Illuc  (in  coelum)  suspi- 
cientes  Ckrislianimanibus  expansis ,  quia  innocui, 
capite  nudo  ,  quia  non  crubescimus.  (Judaei  enim 
praesertim  sacerdotes  orabant  tecto  capite ,  ut 
dixi  in  Pentateucho;  nostri  quoque  in  China  , 
dum  Missam  celebrant,  legunt  caput  ex  indullo 
Pauli  V.  Pontificis ,  quia  apud  Sinas  turpc  esl  et 
dedecus  nudare  caput)  Denique  sine  monitore , 
quia  de  peclore  oramus ,  precanles  sumus  semper 
pro  omnibus  Imperaloribus.  Et  rursum :  Quasimanu 
facta  oramus,  hcecvis  Deo  grala  est.  Plura  eaque 
pulchra  hac  derehabetS.  Chrysostomushom.  3. 
de  incomprehensibili  Dei  natura.  Et  Origenes 
homil.  7.  in  Josue.  Denique  templum  est  pro- 
prius  orandi  locus,  in  quo  omnes  et  singuli  se- 
creto  Deum  orani,  perinde  ac  si  orarent  m 
cubiculo. 

Ridicula  ergo  est  hoerosls  ex  hoc  loco  male  in- 
lellecto  nuper  in  Hollandia  exorta ,  a  quodam 
novatore,  qui  rejicit  omnia  tcn^pla ,  et  tantum 
in  cubiculo  agit  suas  suae  seclae  synaxes.  Quin 
et  Calvinisifc,  dum  ante  prandiummensa;bene- 
dicitur,  pileo  os  contegunt,  ut  secreto  orent: 
sed  pileus  non  est  cubiculum  ,  dequo  hic  Chris- 
lus  :  atque  magis  orthodoxi  sub  facie  orant  se- 
creto  in  mente  et  cubiculo  cordis ,  ut  paulo  anle 
ex  S.  Ambrosio  dixi. 

Reddet  Tini.  ]  Graeca  ,  Syrus  el  Arabicus  ad- 
dunt,  inpublico ,  q.  d.  Si  ores  in  secreto,  Deus 
publicam  tibi  rcpendetdevotse  orationis  merce- 
dem  ,  pracserlim  in  die  judicii.  Unde  contra 
Calvinum  disce  hinc  orationis  meritum  et  mer- 
cedem.  Audi  sanctum  Chrysostomum  :  Si  ergo 
sic  oras  ,  plurimum  profeclo  accipies  mercedcm. 
A'on,  ail ,  donabit  tibi ,  sed  rcddet ,  inquit,  dcbi- 
torem  quippe  se  tibi  constiluit. 

7.  Orantes  autem  nolite  multiim  loqui,  siclt 

ETHNICI  :  PUTANT    ENIM   QUOD  IN  MULTILOQUIO   SIO 

EXAUDiANTUR.  ]  IIoc  cst ,  propicr  multiloquiuni 
{ponilur  Scipro  iv  more  hebraco)  velutgr.Tceest 
proptcr  battologiam,  id  est,  nugacitalem  et  fu- 
lilcm  vcrborum  profusionem  et  repetitionem  , 
quasi  hac  sua  Rhclorica  Dcum  de  rebus  suis 
mrormaturi  et  docturi  ,  simulque  Ilexuri  ,  ut 
concertat  quod  postulaiu  :  sicui  Rhelorcs  sua  . 


phalerata  oratione  informant ,  llectuntque  judi- 
ces,  ut  reum  absolvant. 

Docet  ergo  hic  Cliristus  orationis  essentiani 
non  esse  siiam  in  verbis  ore  prolatis  et  profusis, 
scd  in  colloquio  mentis  cuni  Deo,  cujus  causa 
ci  quasi  anima  sit  desiderium ,  el  [lius  animi 
affcctus  :  quam  lanien  non  negat  verbis  posse 
cxprimi  et  fovcri,  tum  ut  sicut  corde  interius, 
sic  ct  cxterius  ore  el  lingua  Deum  laudemus  : 
tum  ut  voce  meiilis  affectus  excilelur,  acuatur 
et  continuetur.  DispulatdeOratioiie  fuseS.  Aug, 
ep.  121.  adProbam,  qute  inscribilur  de  Orando 
Deum  :  Jansenius  hic  cap.  ^l.  accuraie  iradit 
modum  orandi ,  aeque  ac  orationis  ulililates. 

8.  NOLITE  ERGO  ASSIMILAUI  EIS  :  SCIT  EMM  Pa- 
TER  VESTER  ,  QUID  OPUS   SIT  VOUIS,  ANTEQUAM  PE- 

TATisEUM.  ]  q.  d.  Ethnici  putantDeumignorare, 
vel  certe  non  considerare,  nec  aestimare  suas 
miserias  et  egestates ,  a  quibus  ,  ut  liberentur, 
Deum  oranl :  utuntur  ergo  muliis  verbis,  uteas 
ipsi  enarrent,  quasi  eum  de  illis  docluri.  At  er- 
rant  :  scit  enim  Deus  ,  considerat  et  oestimai 
iilas  magis,  quam  ipsi ,  qui  orant.  Vult  tameri 
orari,  et  s:epe  non  nisi  rogatus  succurrit,  ui 
homines  suas  miserias  ajque  ac  Dei  miscratio- 
nes  agnoscant ,  sciantque  se  non  suo  merito , 
sed  Dei  dono  et  gratia  ab  iis  liberari.  Addit 
S.  August.  epist.  121.  cap.  8  :  Deuin  velle  exer- 
ceri  in  orationibus  desiderium  nostrum ,  quo  pos- 
simus  capere  quod prceparat  dare.  Illud  enim  valde 
magnumest,sednos  adaccipiendum  parviet  angusti 
sumus.  Et  paulo  post :  Tanto  quippe  illud,  quod 
valde  magnum  est,  quod  nec  oculus  vidit,  quia  non 
cst  color ;  nec  auris  audivit,  quia  non  est  sonus; 
nec  in  cor  hominis  ascendit,  quia  cor  hominis  iiluc 
debet  ascendere;  sumemus  capacius,  quanlo  id,  et 
fideiius  credimus,  et  speramus  firmiuSf  et  dciide- 
ramus  ardentius. 

9.  SlC  ERGO  VOS  OBABITIS  :   PaTER  NOSTER  ,  QUI 

ES  iN  COTLis.  ]TradithlcChristusChrislianismo- 
dum  orandi ,  non  tamen  praecipit ,  ut  hisce  om- 
nino  verbis  oremus  ,  scd  tantum  docet  res  qua; 
ii  Deo  petendae  sunt ,  et  quo  ordine ,  qualique 
verborum  brevitate  petendoc  sint.  Merito  tamen 
Ecclesia  ipsis  etiam  Christi  verbis  utitur,  utpote 
divinis,brevissimis,clarissimisetefricacissimis. 
Unde  S.  Cyprianus  tract.  de  Orat.  Dominica  : 
Quct; ,  inquit,  vei^a  magis  apud  Palrem  precatio  , 
quamquce  aFiiio ,  quicstveritas ,  deoreejus  pro- 
lata  est  ?  Et  mox  :  Agnoscat  Pater  Fitii  sui  verba , 
cum  prccem  facimus ,  qui  habitat  intus  in  pectore , 
ipse  sit  et  in  voce.  Et  cum  ipsum  habeamus  apud 
Palrem  advocatum  pro  pcccatis  nostris  ,  quando 
pcccatores  pro  delictis  nostris  petimus ,  advocati 
nostriverba  promamus.  ISaincumdicat ,  quiaquod- 
cumque  pelierimus  d  Palre  in  nomine  ejus,  dabit 
nobis ;  quunto  efficacius  impetramus,quod  petimus 
in  ChrLsti  nomine ,  si  petamiis  ipsius  oratione? 

Nota.  Haec  oratio  Dominica  omnes  res  ii  Deo 
petendas  compleciiiur  :  unde  Tertullianus  lib. 
de  Orat.  c.  1.  ct  eum  secutus  S.  Cyprianus  lib.  de 
Oratione ,  illam  vocant  Evangelii  breviarium  ; 
sicut  ofTicium  Ecclesiasticum,  quod  sacerdoles 
quotidie  recitant ,  est  totius  S.  Scripturnc  com- 
pendium  ,  idcoque  vulgo  vocatur  Breviarimn. 

Porro  S.  Augustinus  epist.  121.  et  lib.  2.  de 
vcrbis  Domjni  in  monlc,  ac  post  eum  Theologi 


15S  COMMENTARIA  IN 

hanc  orationem  dislinguuntin  sepiein  peiiliont-s, 
quarum  tres  prima)  spectant  honorem  Dei,  re- 
Uquoe  quatuor  utilitalem  nostram.  Primo  cnim 
ante  omnia  nohis  quocrendus  est  honor  Dei :  hic 
enim  est  finis  noster  ( a;quc  ac  creaturarum  om- 
nium)  simulque  involvit  heatitudinem  nostram, 
et  niedia  ad  illam  consequendam  necessaria  vel 
opportuna. 

Pater  NOSTEn.  ]  AppeUatio  ista  et  pietatis  ct  po- 
(estutis  est ,  ait  Terlullianus  hh.  de  Orat.  Per 
PatremS.  Cyprianus,  Chrysostomus  etRupertus 
accipiunt  primam  S.  Trinitatis  personam :  ad 
Jianc  enim  velut  S.  Trinitaiis  principium,  Ec- 
cU'sia  in  Missa  plerasque  orationes  sive  collec- 
las  dirigit ,  ah  eaque  per  merita  Filii  exaudiri 
poslulat,  dicens  :  Per  Dominitm  nostrum  Jcsuvi 
Cliristum  Filiuni  tunm  ,  etc.  Melius  aUi  accipiunt 
lotam  S.  Trinitatem  sivc  Deum ,  quia  omnes  tres 
personaj  aeque  ad  extra  omnia  operantur,  ideo- 
que  omnes  a^que  sunt  invocandie.  Porro  Deus 
est  Pater  noster  :  primo  creatione,  qua  nos  ex 
nihilo  ad  sui  similitudinem  homines  rationales 
et  liheros  creavit :  secundo  redemptione ,  qua 
nos  per  Christi  mortem  a  morte  et  gehenna  re- 
demit :  tertio  regeneralione,  qua  nos  in  bap- 
tismo  peccato  mortuos  In  novam  vitam  rege- 
neravit :  quarto  adoptione  ,  qua  nos  sibi  in  filios 
per  gratiam  adoptavit  :  quinto  vocatione ,  qua 
nos  ad  calestem  hjjeredilatem  vocavit,  suosque 
hceredes  inslituit.  Voce  ergo  Pater  admonemur 
omnium  Dei  heneficiorum  eorumque  maximo- 
rum,  ac  consequenter  summae  reverentiae ,  fidu- 
cise  et  charitatis ,  quam  Dco  debemus ,  ut  ilU 
quasi  Patri  placere  satagamus.  Quid  enim  filio 
charius  esse  potest,  quam  pater,  aut  cui  magis 
is  phicere  studeat,  quam  patri?  Rursum  quid 
non  speret  filius  a  patre  ?  Patris  nomine ,  ait 
S.  Aug. ,  charitas  excitatur  (quid  enini  charius  fi- 
liis ,  quam  pater  ?  )  et  supplex  affectus,  et  qucedam 
impetrandi  prcesumptio  :  quid  enim  non  det  fiUis , 
qui  dedit ,  ut  filii  essent?  ac  significatur,  ut  ait 
Chrysoslomus  ,  peccatorum  remissio,  adoptio, 
haereditas,  fraternitas  ad  Christum,  et  spiritus 
largitio.  Notat  S.  Cyprianus  tract.  de  Orat.Dom. 
miram  Dei  dignationem,  qui  nos  jubetorare  sic, 
ut  Deum  patrem  vocemus  ,  et  ut  est  Christus  Dei 
fiUus  ,  sic  et  nos  Dei  fiUos  nuncupemus ,  quibus 
wternitas  repromittitur.  Undecolligit :  Meminisse 
(iebemus ,  quia  quando patreniDeum  dicimus  ,quasi 
fiUi  Dei  agere  debemus,  ut  quomodo  nos  nobis  pla~ 
cemus  de  Deo  Patre ,  sic  sibi  placeat  et  cle  nobis. 
Conversemur  quasi  Dei  templa  ,  ut  Deum  in  nobis 
constet  habitare.  JSec  sit  degener  actus  noster  d 
spiritu  ,  ut  qui  ccelestes  et  spiritales  csse  ccepimus , 
non nisi  spiritaUaet  coeiestia  cogitemus  et  agamus. 

NosTER.  ]  Non  diclt  Christus  :  Pater  mi.  Hoc 
enim  Christo  est  proprium  ,  qui  unicus  est  Dei 
Patris  fiUus  per  naturam,  ait  Glossa,  sed  Pater 
noster,  quia  omnes  alloquitur,  ut  doceat  Deum 
esse  patrem  omnium ,  ac  consequenter  omnes 
nos  esse  fratres,  ideoque  invicem  amare,  et  pro 
invicem  orare  debere,  non  pro  se  solo.  Sic ,  ait 
S.  Cyprianus  iract.  de  Orat.,  o?-are  unum  pro  om- 
nibiis  voluit,  auomodo  in  uno  omnes  ipse  portavit. 
El  Auctor  imperfecli  :  Dulcior  est  anteDeumora- 
tio^  nonquam  necessitas  rcitransmittit,  sedquam 
ckaritas  fraternitatis  commendcU.  Addit  aliam 
causam  aliudque  commodum  S.  Ambr.  lib.  de 
Cain  c.  9  :  Nunc,  inquit,  quia  singuU  orant  pro 
omnibus ,  etiam  oinnes  orant  pro  singuUs ,  etc.  Ita 


MkTTllEnL  Cap.  VI. 

niagnaremuneratioest ,  ut  oralionibus  singulorum 
acquirantur  singulis  totius  plcbis  suffragia.  q.  d. 
Voluit  Cluistus  singulos  orare  pro  ouHiibus  ,  ut 
omnes  orent  pro  siugu]is:sic  quisque  non  suas 
dumtaxat,  sed  omnium  preces  lucretnr,  sibiquc 
asciscat,  quod  sane  maguum  est  spirilale  fu.'- 
nus  et  usura. 

Qti  Es  iN  coEMs.  ]  Quasi  dicat:  Qui  dominaris 
in  ccclis  ,  indeque  totum  orhcm  ad  nutum  mo- 
deraris  et  gubernas.  Significat  ergo  haec  vox  : 
IMimo  summam  Deipolentiamet  dominium.ut 
omnia,  qua?  pelimus,  praestare  possit  et  veht 
tanquam  Pater  noster,  uti  optimus,  sic  et  niaxi- 
mus.  Secundo,  significat  haTediiatem  nostrani, 
quam  ex  hac  filiatione  a  Deo  1'atre  speramus 
esse  ccelestem,  non  lerrenam.  Tertio,  monet 
utorans  mentem  transferata  terrenisadcoeles- 
tia,  ubi  Deus  gloriam  suam  ostendit  Angelis  et 
beatis.  Ita  S.  Chrysoslomus.  Hinc  orantes  con- 
vertimur  ad  Orientem,  unde  ccelum  surgit,  ait 
S.  Augustinus,  ut  admoneantur  omnes  se  ad 
Deum  convertere.  Quarto ,  innuitoranti  non  alia 
esse  petenda,  quam  quae  ad  ccelum  condu- 
cunt  :  ceteraenimvanasunt,  nec  nisi  fumusei 
umbra. 

Sanctificetur  nomepttuum.  ]  Primo  S.  Cypria- 
nus,  et  S.  Ambrosius  exponunt,  q.  d.  Sanctifica- 
tio  Dei ,  quara  in  baplismo  accepimus  ,  in  nobis 
permaneat :  opus  est  enim  nobis,  ait  Cyprianus, 
sanctificatione  quotidiana,  ut  qui  quotldic  delin- 
quimus,  delicta  nostra  sanctificatione  assidua  re- 
purgemus.  Secundo,  TertuUianus  sic,  q.  d.  Sanc- 
tos  fac  liomines.  Verum  hoc  sensu  haec  prima 
petitio  esset  eadem  cum  secunda :  Adveniat  reg- 
num  tuum.  Tertio  ergo  melius  S.  Augustinus, 
Chrysostomus  ,  et  alii  explicant ,  q.  d.  Da ,  Do- 
iiiine,  non  ut  idolorum,  vel  daemonum,  vel  Ma- 
hometis,  vel  Arii ,  Lulheri ,  Calvini,  etc. ,  sed 
tuum  nomen  sanctum  habeatur  ab  liominihus. 

Porro  nomen  liic  proprie  accipi  potest,  et  fi- 
gurate  pro  re  nominata  :  idque  primo  pro  ipsa 
deitate  et  Deo ;  quasi  dicat :  Sanctificetur  nomen 
tuum ,  id  est,  sanctificeris  tu,  6  Domine  Deus 
noster.  Secundo,  pro  fama  et  gloria  Dei;  hanc 
enim  petimus  ab  omnibus  celebrari.  Tertio,  pro 
Dei  attributis  ,  ut  omnipoientia  ,  juslitia ,  sa- 
pientia ,  misericordia ,  etc. ,  ob  quae  Deus  nomi- 
natur  et  colitur  omnipotens  ,  summe  justus  , 
sapiens,  misericors,  etc.  Sensus  ergo  est  q.  d. 
Fac,  Domine,  ut  homines  cognoscant ,  colant, 
sanctificent  tuum  nomen  ,  id  est ,  teipsum , 
sive  Deum  in  essentia  unum  ,  ct  in  personis 
trinum,  ac  tuam  famam  et  gloriam ,  luamque 
omnipotentiam  ,  justitiam  ,  sapientiam  ,  mise- 
ricordiam  ,  ceteraque  attributa ;  nec  quidquam 
iissanctius,  idest  augustius,  integrius,  divinin.^, 
ac  proinde  nihilmagis  reverendum  ,  colenduin  , 
glorificandum  aestiment,  ideoque  illa  perpetuo 
tum  mente ,  tum  lingua ,  tum  vita  et  moribus 
celebrent  et  glorificent,  non  tantum  Christiani, 
sedetPagani,  Judaei,  Haeretici,  per  veram  de  tc 
fidem,  veramque  tui  religionem  ,  amorem,  la- 
iriam  et  cultum ,  ut  sciUcet  ad  illum  ipsos  con- 
vertas. 

Nota  :  Sanctitas  Dei  est  sacratissima  Dei  ma- 
jestas,  integritas,  perfectio ,  divinitas;  item 
puritas,  liberaUtas,  fidelitas,  bonitas,  cetera- 
que  divina  attributa,  quam  videntes  et  intuen- 
tes  Seraphini ,  quasi  in  cxtasin  rapti,  ita  admi- 


r.inliir  el  obslupcsciini,  ut  jugiter  non  canani 
aliud,  quam  Sanclus ,  Sanctas ,  Sanctus  Dominus 
Deus  Sabaoih ;  plnta  cst  omnis  terra  gloria  ejus. 
Isaiae  6.  Vidc  ibi  dicta.  Et  Psalles  :  Gtoria,  ait, 
ct  divitim  in  domo  cjus.  Psalm.  111.  v.  3,  et  Ps.  5. 
V.  6.  Sanctimonia  ct  magniflcentia  in  sanctifica- 
lione  ejus.  VA  Psalm.  llih.  v.  3.  Magnus  Dominus 
rt  laudabilis  niruis ,  et  magnitudinis  cjus  non  est 
flnis,  etc.  Mugniflcentiam  gloriOi  sanctitatis  tuce 
loquentur,  el  mirabilia  tua  enarrabunt.  Hinc  beata 
Virgo,  cum  Dci  sanctiiatem,  imo  Verbum  a;ter- 
nuni  mente  utcroque  suo  concepisset,  stupens 
iubiiansque  cxclamavit :  Magnifuat  anima  mea 
Dominum,  ctc.  Quiafecit  milii  magna,  qui  potens 
cst,  etsanctum  nomen  ejus. 

Sanctificetur  ergo  nomen  tdum.  ]  Id  est,  sanc- 
iilaslua,6Domine  :  tua,  inquam,  sanctamajes- 
tas,  deitas,  omnipotentia,  juslifia,clementia,etc., 
celebrclur  ct  glorificelur  ab  omnil)us  ;  quo  in- 
(lirecle  et  consequenlcr  pelimus  omnium  ho- 
minum  sanciificationem.  Quare  dum  dicimus, 
Sanctificetur  nomen  tuum  ,  tam  Dei ,  quam  nos- 
tram  sanciificationem  flagitamus.  Deum  enim 
in  se  sanciificare  nequimus,  imo  nec  gloriam 
ejus  intcrnam  et  immensam  (  qua  immensa 
laude  Paler  glorificat  Filium ,  et  Fiiius  Patrem, 
ac  utrumquc  Spiritus  sanclus ,  et  hi  vicissim 
Spirilum  saactiim)  augere,  necDeo  quidquam 
addere.  Sed  dum  Deum  sanctificamus  ,  nohis 
ipsis  sanctilas  accedit  et  accrescit ,  pula  sancta 
fides  ,  sancta  charilas,  sancta  religio,  sanclus 
Dci  cultus,  ctc. ,  pcr  quae  nos  ipsi  sanciificamur 
intrinsece  ,  ct  sanctificamus  Deum  extrinsece, 
quiaper  sanclilatem  nostram  Dei  sanctitas  apud 
homines  laudatur  et  celehratur.  Denique  omnis 
nostra  sanctificalio  Dei  finila  et  exilis  est :  discc 
ergo  modum  sanclificandi  Deum  infinite  esse 
duplicem.  Prior  esl  dicendo :  Gloria  Patri ,  et  Fi- 
lio,  et  Spirilui  sancto  ,  sicut  crat  in  principio  ,  et 
nunc ,  ct  sempcr ,  et  in  secula  seculorum.  Amen. 
Hoc  cst,  atirihuo  Dco  gloriam  ipsi  commensam 
et  infinitatem,  quam  liabuit  ix  principio,  hoc 
est,  ab  .Ttcrno,  qua  scilicet  Paler ,  Filius,  et 
Spiritus  jugiter  se  invicem  divina  et  infinita 
laude  glorificant.  Posterior  cst,  qua  Deo  ofTeri- 
mus  Christum  crucifixum  in  Missa  :  Christus 
enim  ,  quia  Deus  et  homo,  est  viclima  divina, 
ac  Deo  commensa  et  infinita.  Itera  et  frequenta 
utramque  hanc  praxim ,  ut  Deum  sanctifices 
quantum  meretur ,  el  quantum  dignus  esl 
sanctificari  et  glorificari. 

10.  Adveniat  regnum  tuum.  ]  lUec  est  secunda 
petitio  orationis  Dominicae,  qua  Deo  poslula- 
inusregnum,  sicutprima  eidem  postulavimus 
nominis  sanclificationem;  quia  perhoc  regnum 
sanctificatur  ei  glorificatur  Dei  nomen. 

Porro  quadruplex  est  Dei  regnum.  Primum 
est  Dominium  Dei  in  omnes  omnino  creaturas , 
de  quo  Psal.  U\h.  llegnumtaum,  rcgnum  omnium 
seculorum  :  ct  dominatio  luain  omni  gencrationc 
ct  generationem.  Secundum  regnum  Dei  est  mys- 
ticum  ,  quo  per  fidem  et  gratiam  regnat  in  ani- 
mis  ndelium  el  sanctorum  :  ac  tale  regnum  hic 
nos  poscere  ccnsent ,  ut  diaholus  in  niundo 
regnare  desislat ,  ncc  pcccatum  regnet  in  nos- 
tromortalicorpore.  ItaS.  Hicr.  Ambros.  et  Eu- 
ihyniius.  Audi  S.  Ambros.  I.  6.  de  Saciam.  c.  5. 
Postulatio  ,  ut  in  nobis  sit  regtium  Christi.  Si 
Deus  in  nobisrcgnat,  locum  habere  adversarius 
non  i>otcst ,  cuipa  non  regnat ,  peccatum  non  rcg- 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  VI.  559 

nat ,  sed  regnat  virtus,  regnat  pudicitia ,  regnat 
devotio.  Tertium  Dei  regnum  e«t  in  coelo,  quo 
feliciter  per  gloriam  regnat  in  beatis  :  ac  illud 
^iic  intelligunt  Terlull.  et  S.  Cyprianus  traci.  de 
Orat.  Dominica  :  Vt  Christo ,  inquit ,  dominante 
regnemus,  qui  ante  sceculo  serviviinus.  Bene  au- 
tem,  ail  Cyprianus ,  regnum  Dei  petimus  ,  id  est , 
regnumcceleste ,quiaest  terrestre  regnum.  Sedqui 
renuntiavit  jamseculo  major  est  ethonoribus  ejus, 
ctregno;et  ideo  quise  Deo  et  Christo  dedical,  non 
terrena,  sed  ccclestia  regna  desiderat.  Quartum 
Dei  regnum  plenissimum  etperfectissimum  esi, 
quo  devicto  etdestructo  prorsus  diaboli  n^gno, 
peccalo  et  morte,  Deus  solus  perfecle  tam  ami- 
cis  suis ,  scilicet  Sanctis  ,  quam  inimicis  ,  id  esi, 
impiis  et  reprobis  dominabilur,  quod  fiet  in 
resurrcctione  et  die  judicii,  durabitque  in  ora- 
ncm  iTteinilalem,  de  quo  1.  Cor.  15.  v.  28.  Ita 
S.  Augustinus,  Chrysostomus,  Theophylacius, 
tnnc  enim  tolletur  omnis  potestas  daemonum  et 
hominum  impiorum,  qiii  nunc  in  mundo  do- 
minanlur,  Deumque  el  Dei  servos  perseqiiunlui 
et  impugnant,  idque  hlc  optime  intelligiiur  et 
petitur  :  nam  ,  ut  dixi,  hae  tres  priniic  peliliones 
per  se  et  directe  tantum  Dei  honorem  specter. 
lant,  et  non  nostram  gloriam,  nisi  consequenter 
Non  est  ergo  sensus,  q.  d.  Regna  tu,  Domiue  , 
in  cordibus  nostris  per  gratiam,  aul  fac  nos 
regnare  cum  beatis  in  co^lo:  hoc  enim  ad  nos 
proprie  pertinet,  non  ad  Deum  :  sed  q.  d.  Pre- 
camur,  o  Domine  ,  ut  tu  absolule  et  sine  ad- 
versario  regnes,  ut  scilicel  omnes  omnino  crea- 
turqe  et  homines  tibi  substernantur ,  ilaque  tu 
gloriose  in  piis  regnes  per  gratiam  et  gloriam, 
in  impiis  per  justiiiam  et  vindictam  a;lernam. 
Indetamen  consequenier  postulamus  nobis  ,  ut 
citoex  hoc  mundo,  velutegravi  peregrinatione 
el  periculosa  militia ,  transferamur  ad  regnum 
gloric-c  el  felicitatis  ajternae ,  ut  cum  Christo  ut 
Sanctis  ejusin  aiternum  regnemus.  Tunc  enim 
Deus  plcne  regnabit  in  nobis,  et  nos  in  Deo, 
juxta  illud  Apocal.  5.  10.  Fecisti  nos  Deonostro 
regnum  et  saca-dotes  ,  et  regnabimus  super  ter- 
ram.  Et  Sap.  5.  Ideo  accipient  (justi)  regnum  de- 
coris ,  et  diadcma  speciei  de  manu  Domini :  quo- 
niam  dextcra  sua  teget  eos ,  ct  in  brachio  suo 
defendct  illos.  Tunc  enim  Deus  erit  omnia  in  om~ 
nibus.  1.  Cor.  15.  v.  18. 


FlAT     VOLUNTAS     Tl  A  ,     SICUT   IN     COLhO    ET    l.\ 

TERRA.  ]  Hax  est  tertia  petitio,  hcet  Terlullia- 
nus ,  lib.  de  Orat.  eam  ponet  secundam  ;  ter- 
tiam  veroillam,  qua)  praecessit :  Adveniat  reg- 
num  <««?«.  Spectatetha?cDeum  Deiqueregnum. 
quia  quo  magis  fit  vohinlas  Dei,  eo  magis  pro- 
pagatur  Dei  regnum,  dum  plures  illi  se  volun- 
tarie  suhjiciunt.  Magnusenim  Dei  honor ,  mag- 
num  Dei  dominium  et  regnum  est ,  ul  omnes  ei 
omnia  ejus  voluntati  substernantur,  utque  illa 
in  omnibus  compleatur.  Porro  duplex  est  vo- 
luntas  Dei ,  sciiicet  benepluciti  et  signi ;  sivc 
absoluta  et  optativa.  Volunlas  beneplacili  in  Deo 
est  illa ,  qua  Deus  absolute  \ult  aliquid  fieri , 
quae  seniper  impletur  ,  et  quam  nulla  vis  iinpe- 
dire,  aut  sistere  vel  retardare  potest,  juxta  il- 
lud  Ps.  113.  Omnia  quatcumque  voluil  Dominus  , 
fecit  in  ccelo  et  in  terra.  Et  illud  Isaiae  /46.  Omne 
co7isilium  mcum  stabit ,  ct  omiiis  voluntas  mea  fiet. 
Et  illud  Esther  13.  Aoh  cst  qui  tua:  possit  7-esis- 
tere  voluntati.  In  hacergo  nobis  acquiescendum 
est,  vel  congaudendo,  vel  tolerando  adversa 
quae  nohis  immiltit. 


m 


Voluntas  signicst,  qua  Deus  significat  quid 
vclit  t'»  nobis  (ieri  pcr  suas  leges  et  praccepta, 
quae  nobis  imponit.  De  hac  secunda  voiuniatc 
onines  Patrcs  intelligunt  hanc  petitionem.  Non 
ergo  est  hic  sermo  proprie  de  voluntate  efTicaci 
ct  bcneplacili,  hcTc  enim  non  potest  non  im- 
pieri,  scd  de  voluntate  Dei  optativa  et  impe- 
rativa  ,  qua;  h  Theoiogis  signi  dicitur.  Sensus 
ergo  est,  q.  d.  Da,  Domine,  nobistuam  copiosam 
ci  eflicacem  gratiam,  qua  ita  alacriter,  inte- 
gre  et  concorditer  per  omnia  tam  in  agendo, 
quam  in  patiendo  tuis  jussis  et  desideriis  obe- 
diant  homines ,  sicut  Angeli  iisdem  in  coclo  obe- 
(liunt.  Ita  S.  Hieron.  Chrysost.  Theophylaclus, 
Kulhymius  hic ,  et  S.  August.  lib.  2.  de  Serm. 
Domini  in  monte.  Alludere  videtur  Chrisius  ad 
iliud  Psal.  102.  v.  20  et  21.  Benedicite  Dommo , 
ovmes  Angeli  cjus  ,  polentes  virtute  ,  facienles 
vei'bum  illius,  ad audiendain  vocem  sermonumejus. 
Benedicite  Doniino,  omnes  virtutes  ejus ,  qui  fucitis 
voluntatem  ejus.  Angelorum  ergo  promptitudi- 
nem,  celeritalem ,  eflicaciam ,  perfectionem  m 
implenda  Dei  voluntate  imitari  debemus,  ut  ilhun 
veneremurethonoremus,acconscquenternohis 
ipsis  benefaciamus.  Nam,  utait  Apost.  1.  Thess. 
/i.  Ikec  est  voluntas  Dei ,  sanctificatio  veslra.  Et 
Christus,  Matt.  12.  Quicmnque  fecerit  voluntatemPa- 
tris  mei,  qui  in  ccelis  est,  ille  meus  frater,  etsoror, 
et  mater  est.  Audi  S.  Cyprian.  tracU  de  Orat.  Domi- 
nica :  Voluntas  Dei  est,  quam  Cliristuset  fecit  et  do- 
cuit:  liumilitas  in  convcrsatione ,  stabilitas  in  fidc, 
verecundia  in  verbis,  infactisjustitia,  inoperibus 
misericordia  ,  in  moribus  disciplina  ,  injuriam  fa- 
cere  non  nosse,  et  factam  posse  tolerare,  cum  frairi- 
bus  pacem  tenere,  Deum  toto  corde  diligere,  amare 
inillo  quod paterest,  timere quod Deus  est ,Cliristo 
nihil  omnino  prceponere ,  quia  nec  nobis  quidquam 
ille  prceposuit :  charitati  ejus  inseparabiliter  adlm- 
rere,cruci  ejus  fortiter ac  fidcUcr  assislcrc:  qumuln 
de  ejus  nomine  et  honore  certamen  est ,  exhibere 
in  sermone  conslantiam ,  qua  confitemur:  in  quas- 
tione  fiduciam,  qua  congredimur :  in  morte  pa- 
tientiam ,  qua  coronamur;  lioc  est  ,  cohereclem 
Christi  esse  velle  ;  hoc  est  praceptum  Dei  facere, 
lioc  est]  volunlatem  Patris  adimplere. 

Notaprimo  i^Voluntas  optativa  Dei,  qus  signi 
dicitur,  dupiex  est,  una  prcecipiens,  qua  aiiquid 
fieri  jubet  aut  vetat :  hanc  semper  implere  te- 
Tiemur  :  suadenset  consulens,  qua  consulit  pau- 
pertalem  spiritus,  virginitalem,  slatum  perfec- 
Tionis,  etc.  :hancnon  tenemur  implere  :  nam 
possumus  nolle  ob  ahquam  causam  parlicula- 
rem  honestam,  verbi  gratia ,  infirmitatem,  len- 
lationem ,  obhgalionem  succi  ^rendi  parenlibus 
vel  reipublicae,  id  quod  Deus  in  genere  consu- 
lit.  Ratioest,  quia  Deus  id  quod  consuht,  nc- 
((ue  absoluta  voluntate  vult,  neque  etiam  me 
vult  ad  hoc  obhgare :  unde  non  teneor  illud 
implere  :  secus  est  in  voluntate  Dei  pra>ci- 
piente. 

Nota  sccundo  :  Voluntas  nostra  debet  cssc 
conformis  volunlati  divinae ,  primo  efi^ective , 
«luia  ut  voluntas  nostra  sit  bona,  debetvelle 
id  quod  eam  velle  vult  Deus  ,  puta,  ut  velit  id 
quod  lex  Dei  vult  eam  velle  et  facere.  Nostra 
enim  voluntas  subjicere  se  del)et  legi  et  vohni- 
lati  divina;,  tanquam  omnium  creatrici  et  im- 
peratrici. 

Secundo  objective  :  Debet  enim  volunlas  nos- 
iraconsenlire  divinae  in  o))jecto  formah ,  sive  in 
ratione  volendi.  Ut  enim  sit  recta,  debetvelJe  id 


COMMENTAniA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  VI. 

quod  lionestum  est  ac  conforme  rocta?  rationi 
)(lqu<'  volunlali  divintE  ;  liaec  enim  vull  ouine 
iionestum,  et  id  quod  recia  raiio  faciendum 
(iictat.  Lex  enim  aeierna  ,  quae  est  iu  mente  et 
voluntate  Dei ,  esl  norma  et  regula  on)nis  ho- 
nesiijOmnisqiie  virtiiiis,  quam  reciaratiodiclal. 


Tertio:  Volunlas  noslra,  ut  sit  bona,  non  de- 
bet  sese  conformare  divina;  in  ol)jecto  sive  vo- 
lito  matcriali,  etiam  cognito.  Patct  hoc  exem- 
l)lis  S.  Scripturae.  Deus  enim  volebat  Sodomam 
subvertere;etAbraham,  quantumin  seerat,hoc 
nolebat:  unde  Dominum  rogavit,  ne  id  facerei. 
Deus  volebat  infantem,  quem  suscepcrat  D  avid 
(,x  adulterio  mori,David  aulem  de  hoc  vehe- 
menter  dolebat.  Deus  nolebat  Cliristum  venire 
in  carnem  ante  quatuor  millia  annoriim  evoluta : 
Propheioe  autem  desiderabant  eum  venire  ci- 
tius.  Volebat  gentem  Judaicam  deserere,  ct 
suam  beneficenliam  converiere  ad  gentcs,  sed 
Paulus  ita  de  hoc  dolebat,  ut  vellet  esse  anaihe- 
ma  a  Christo.  Denique  hoc  adco  verum  est,  ut 
Deus  possit  mihi  praecipere ,  ut  velim  aliquid , 
quod  tamen  ipse  non  vult ,  sicut  praecepit  Abra- 
ham,  ut  veliet  interficere  filium  ,  quem  ta- 
men  ipse  nolebat  inlerfici.  Ralio  est,  quia  id 
quod  Deus  vult,  polest  homini  esse  incommo- 
dum  et  detrimentosum  :  aliud  enim  Deo ,  aliud 
liomini  congruit,  ut  ait  S.  Augustinus,  Enchir. 
J01:unde  quatenus  est  incommodum,  potest 
homoillud  nolle,  et  de  eo  dolere,  et  ha?c  affec- 
tio  erit  consentanea  divinae  voluntati  in  gene- 
raliratione  volendi,  quae  est  ratio  honesti.  Cha- 
ritas  enim  et  pietas  diclant  honestum  esse ,  ut 
nostram  nostrorumque  salutem  desideremus  , 
ct  quoad  possumus ,  procuremus :  quod  si  deinde 
videamus  nihilominus  Dei  voluntatem  absolu- 
lam  esse,  ut  contrarium  ftat,  illi  repugnare  non 
debonius,  nec  ei  obninnnnrare,  sed  polius  ei 
/iimilitc/  jans  Eiihjiccrc,  in  eaque  conquiescere, 
ac  dicere,  cum  Christo  in  horto  :  Non  viea  vo- 
luntas,  sed  tua  fiat.  Prior  ergo  voluntas  nostra 
dissonans  a  voluntate  Dei  in  volito  materiali , 
velleitas  potius  est,  quam  absoluta  voluntas  : 
unde  in  ea  vel  explicite  vel  implicite  addenda 
est  haec  conditio  :  Si  id  placcat  Deo  ,  aut,  Si  id 
permittat  divina  voluntas ;  aut  q.  d.  Vellem  Deum 
velle  hoc,  quod  mihi  meisqiie  commodum  est, 
si  id  ei  placeret.  Nam  si  is'  absolute  id  nolit , 
inejus  voluntate  aequissimaetsanctissima  con- 
quiescendum  est. 

Hinc  ulterius  sequitur,  non  teneri  nos ,  ut  ea 
vehmus,  quae  ex  sola  Deipermissioneeveniunt, 
imo  quaedam  neque  posse  nos  velle,  ut  sunt 
peccata ,  quia  etiam  Deus  haec  nullo  modo  vult : 
alia  vero  quae  peccala  non  sunt,  non  tenemur 
velle,  sed  toto  affectu  possumus  desiderare,  iit 
noneveniant;  et  quantum  in  nobis  est ,  amo- 
hri,  ut  sunt  caedes  ,  eversiones  urbium  ,  viola- 
liones  virginum,  quae  pati  peccatum  non  est,  et 
ix  Deo  non  sunt  absolute  decreta  ,  saltem  ante 
praevisionem  causarum  secundarum.  Sanctius 
lamen  videtur  in  his  quoque  dicere  cum  Psalte : 
Justus  es  ,  Domine  ,  et  rectum  Judicium  tuum. 
Quare  melius  est ,  ut  plurimum  ,  considerare 
justo  Dei  judicio  ea  permilii  ad  Dei  gloriam  , 
et  acquiescere  in  divina  ordinalionc  ,  quam  de 
eis  multum  dolendo  se  vexare ,  quia  hoc  juvat 
ad  patienter  ferenda  quaelibet  mala ,  praescrtim 
cum  non  semper  conslet  an  illa  sit  voluntas 
permiltens  ,  an  ordinans  et  decretoria  ,  hcet 


COiMMCiNTARlA  IN  MATTHAvUM 

ncgandtim  cliam  non  sii,  displiccntiam  quam- 
tlam  islorum  cfTcciuum  ,  cl  ipsi  naturae  et  pic- 
lali  ct  charilati  csse  conseulaneam  ;  solum 
adJiibendus  est  modus. 

Possumus  er{?o  iila  nolle,  quatenus  ex  eis 
loi  mala  sequuuiur:  possumusetiamilla  velle, 
quat(;jius  Deus  ea  vult  fieri  ad  justam  sce- 
ierum  casiigationem.  Hrt-c  enim  esl  Dei  vo- 
luntas  absolula,  qu.e  beneplaciti  dicilur,  cui 
in  bonis  conKaudeiido  et  congralulando  con- 
sentire  debeinus;  in  malis  tolcrando,  et  non 
obmurmurando ,  sed  humiliter  Del  llagella 
exci|)ie4ido ,  ui  cum  Deus  nos  pesle,  fame , 
heUo  casligat.  IJnde  Maldonatus  :  Petimus,  ait, 
ul  volunlas  Dei  liat  i»  nobis ,  sed  etiam  in  nobis  : 
majoris  enim  momenti  est,  voluntatem  eiiam 
minimamDei  impleri,  quam  omne  bonumcrea- 
tura' ,  qua  est  crealurae.  Et  S.  Cyprianus  tract. 
de  Mortalitate,  cum  hortaretur  populum,  ut 
jequo  animo  ferret  mortalitatem ,  qua3  lunc  in 
illa  provincia  grassabatur  :  Meminisse,  inquit, 
debcmus  volimtatem  nos  non  nostram,  sed  Dei 
facere  debere,  secandum  quoU  nos  Dominus  quo- 
tidie  jussit  arurc.. 

Sic  Actor.  21.cumdlscipulinon  possent  reti- 
nerc  S.  1'auliim,  ne  pergerel  Hierosolymam , 
ubi  vincjendus  erat,  dixerunt  :  Voluntas  Do- 
minifuil,  qiiia,  ut  ait  S.  August.  serm.  109.  de 
Tcmpore  :  Mentem  suam  subtiml  ct  divino  statuto 
devotissime  subdidcrunt.  Sic  S.  Maria  Oignia- 
censis,  cum  audivisset  a  Dco  matrcm  suam 
ob  bona  injuste  possessa  esse  damnatam  ad 
gehennam,  dixit  :  Fiat  volunias  Dei ,  fiat  quod 
Dcus  jusle  dccrevit  j  uti  refert  Jacobus  Cardi- 
nalis  de  Vitriaco  in  ejus  vita,  quic  extat  apud 
Sijrium  tom.  3. 

Memorabile  cst  quod  in  vita  S.  ChristiniT 
Mirabilis  (apu^  Surium  ante  diem  2U.  Junii) 
cap.  20.  legimus,  ea  die,  qua  i\  Saladino  ct 
Saracenis  capia  est  Jerusalem  ,  Cbristique  crux 
et  sepulcrum ,  ipsam  in  Belglo  degcntem  Deo 
revelaute  id  coguovisse,  ideoquc  non  contris- 
latam,  sed  exultassc  in  splrilu ,  causamque 
rogatam  hanc  dcdissc  :  Clirislus  pro  illata  ipsi 
contumelia  dignum  censuit ,  ut  lcrra  ilia  liac 
ignominia  afficiatur,  quamvis  ipsius  passionc 
sanctificata,  attamen  in  fine  mundi  cum  ipso  re- 
ditura  :  quando  illius  recuperandce  causa  anima' 
sempa'  victunv ,  cjusque  sanguine  redemptce,  ah 
iniquitate  ad  justitice  studium  convertentur ,  fun- 
dcntque  homines  sanguinem  suum,  et  quamdam 
mortiSatvatoris  vicem  cum  multa  devotione  repcn- 
dcnt.  Sic  cum  vidcmus  urbes  capl  ii  Turcis  vcl 
haereticis,  non  nos  afHigamus,  sed  conquiesca- 
mus  ,  in  Dei  voluntate  et  provldentia,  cujus  par- 
tim  justitia,  parlim  misericordla  ibi  gloriflcatur : 
Misericordiam  ct  judicium  cantabo  tibi,  Dominc, 
ait  Psaltes  Psal.  100.  v.  a. 

Adde  quotl  infideles  subinde  honestius  vivuni, 
minusque  Deum  ofTenduut ,  (juam  tidcles,  (jui 
Deum  melius  norunt ,  et  majora  ab  eo  bene- 
ficia  perceperunl.  ;Ouocirca  terram  sanctamob 
multiplicia,  eaqne  enormia,  qualia  nec  Turca- 
commiitebant ,  Christianorum  eam  iiTColejitimn 
scelera  ii  Deo  iraditam  fuisse  Saladino  et  Sara- 
cenis,  giapliicc  cnarrando  ostendit  Marinus 
Santitus  Vencltis,  in  libro  cui  liiulus  Sccrcta 
litiflium  crucis,  lib.  3.  part.  8.  c.  2.  5.  6.  el  scq. 

<;on>Ei..  A  L.vnui:.  tom.  VIII. 


Cap.  VI.  iGi 

Denique  stolide  Lutberus  hinc  infenibat, 
Turca;  non  esse  reslstcndum  :  quia  Turca,  in- 
quit,  est  tlagellum  Dei,  Deique  volunlaie  uos 
invadit  el  castigat.  Resp.  Turca  est  flagellum 
Dei  non  positlvum,  quale  est  fiagellum  ma- 
gistri  flagellantis  negligentem  discipulum,  sed 
permissivum  dumtaxat  :  vult  enim  Deus  per- 
mittere  ,  ut  Turca  tyrannice  nos  invadal  et 
aflligat;sed  simul  vuliulejus  tyraiinicic  invasioni 
resistamus,  nimirum  ut  pugnando  ei  vincendo 
Turcam,  discamuspuguarccontr  ;  vilia,  iilaque 
superare. 

Denique  praeclare  R.  Gamaliel  in  Pirke  Avoth. 
c.  2.  Fac,  inquit,  voLuntalem  Dei  perinde  uctuam, 
imo,  relinque  tuam ,  ut  Dei  adimpleas.  Sic  enim 
Deus pariter  aliorumvoLuntates  tuce  concordalcit. 
Hoc  enim  congruum  obedientiae  est  pivemium, 
ut  sicut  obedimus  volunlati  divinae ,  sic  alii  obc- 
diaut  et  consentiant  voluntati  nostrae, 

SlCUT  IN  COKLO  ET  IN  TERRA.  ]  q.  d.  SiCUt  Angcli 

in  coelis  promplijjsime  et  plenissime  faciunt  vo- 
luntatem  Dei ,  sic  eamdem  quoque  faciaut  bo- 
mines  in  terra,  ut  sicut  ii  bealis  ex  amore 
pure,  constanier  et  perseveranter  ad  Dei  glo- 
riam,  Deo  servitur  in  coelo;  sic  et  serviatur 
a  mortalibus  in  lerra  :  Jubet,  ait  Chrysostomus, 
hic  dcgenles  comersalionem  cum  cceli  habitato- 
ribus  liabere  conimunem,  et  anlequam  superna  iila 
frroestetur  habitatio  ,  coclum  quodammodovult  ficri 
et  terra,  aliosque  nobis  Angeios  terram  mons- 
trare,  ut  soilicet  ila  obediamus  Deo  iii  terra, 
perinde  ac  si  inter  Angelos  versaremur  in 
ccelo. 

Hinc  hieroglyphicum  oralionis  est  catena 
aurea  e  ctnlo  emissa  cum  hoc  leinmate  :  yld 
sidera  sic  trahimur.  Calena  enim  dicta  est , 
quod  se  capiendo  teneat,  quia  in  ea  annulus 
annulum  capit.  Catenam  auream  e  coelo  pen- 
dere  flnxit  Homerus  ix  Jovc  emissam,  ut  ceteri 
dii,  qui  in  teriis  commorabantur  ad  eam  ap- 
pensi,  ipsumccoDlo  traherent,  qui  omnes  toto 
virium  conatu  egregium  hoc  opus  aggredientes, 
inconsiderateincoelum  velutiper  scalam  ascen- 
derunt.  Symbolum  hoc  est  orationis.  Est  enim 
oratio  ascensus  mentis  in  Deum ,  et  hanc 
D.  Dionysius  afTirmabat  csse  catenam  auream, 
qua  Deum  ipsum  ad  nos  trahimus ,  nosque 
ad  eum  traliimur,  dum  velle  npstrum  infal- 
libili  et  sequissima;  ejus  voluntati  subjicimus, 
et  is  est  oratioois  nostroe  praecipuus  elTcctus  . 
huncque  ipsemet  Chnstus  in  oratione  Domini- 
cali  nobis  expressit  illis  verbis  :  Fiat  voluntas 
tua,  sicut  in  ccclo  et  in  tcrru. 

Mystice  primo  S.  Augustinus,  Teriullianus 
ei  Cyprianus  per  ccelum  accipiunt  spiritum, 
|)cr  terram  carnem.  q.  d.  Quoniam  caio  con- 
cupiscil  adversus  spiritum,  et  spiritus  adversus 
carnem,  fac,  Domine,  ut  caro  subdat  se  spi- 
ritui,  ut  sicut  spiriLus  servit  legi  Dei ,  sic  ei 
caro  nou  serviat  amplius  legi  pc(icali ,  se^ 
legi  Dei. 

Secundo,  S.  Cyprianus  per  coclum  accipit 
juslos  ,  per  terram  peccalorcs ,  q.  d.  Fac  , 
Domine,  ui  peccatorcs  faciaiu  \olunlatcmiuam, 
sicut  faciunt  justi. 

21 


1C9 


COMMENTARIA  IN  MATTIIvEUM.  Cap.  VI. 


Tcitio,  S.  Augiisllnus  pcrcoelum  accipit  Cliris- 
tuni ,  qui  e  cnclis  desccndit  in  lcrram,  ut  terram 
id  est  Ecclosiam  lerrcstrcm  sibi  desponderet 
ot  copularet  in  incarnatione,  quasi  dicat  :  Fac, 
Doniine,  ut  sicut  Christus  facit  tuam  volun- 
latcm  in  omnibus,  sic  faciat  et  Ecclesia;  haec 
enini  est  sponsa  Christi,  quam  proinde  sponso 
suo  Cljrislo  in  omnibus  conformari  decet. 

Moraliler  sanctitas,  quics,  la;titia,  perfectio 

Christiani   consistit  in  abnegatione  voluntatis 

suiF  ,  ejusque  in  omnibus  tam  adversis ,  quam 

prosperis  ,  conformatione  cum  voluntate  di- 

vina  :  nam  aitS.  Bern.  serm.  3.  de  Resurrectione  : 

Quid  odit  aut  punit  Dcus  prcbter  propriam  volun- 

tatem?  Cesset  voluntus  propria,  et  infernus  non 

erit.   In  qacm  enim  ignis  ille  dcsaviet ,  nisi   in 

propriam  volantatem?  Quocirca  prisci  ascetoe, 

et  rehgiosi  perfectionis   sludiosi,  continue  se 

exercebant  in  hac  conformitate ,  ut  nihil  vel- 

lent,  nisi  quod  Deus  vult  atque  hanc  unicam 

ad  quielem  et  perfectionem  csse   viam  dicti- 

labant  :  Talis  enim  conformatio  maritat  animam 

verbo,   ait  S.  Bern.   serm.   28.  in  Cant.  Sicut 

ergo  sponsa  nil  vult,  nisi  quod  vult  sponsus , 

itaque  semper  fit,  quod  ipsa  vult;  sic  anima, 

quae  suam  volunlatem  exuit  et  induit  divinam, 

experitur  semper  id  fieri  quod  ipsa  vult.  lilud 

D.  Taulerum  docuit  instructor  ille  suus,  uti 

fuse  enarravi  Rom.  12.  v.  2.  Quocirca  S.  Ger- 

irudis  hcec  verba  :  Fiat  voluntas  tua;  subinde 

trecenties  sexagies  quinquics  pientissime  re- 

citabat,  et  iterabat,  hocque  gratissimum  Deo 

sacrificium  esse  intelligebat.  Unde  ipsa  jussa 

^  Deo  eligere  sanitatem  aut  morbum ,  respondit : 

Vehementissime  desidero ,  ut  non  facias  volunta- 

tem  meam,  sed  tuam.  Et  hoc  pacto  in  altis- 

sima  pace  et  gaudio  permanebat.  Nam  qui  in 

Deo  scitse  habere  omnia  ceteraque  niliil  aesti- 

mat,  et  considerat  voluntatem  illius  esse  opti- 

mam ,  potentissimam  et  utihssimam ,  omnino  in 

ea  conquiescit,  dicitque  cumPsahe:  Inpaceinid- 

ipsum  dormiamet  requiescam.  Et  cum  S.  Aug.  1.  1. 

Confess.  c.  i.Fecistinos,Domine,  adte,et  inquie- 

tum  est  cor  nostrum,  donec  requiescat  inte.  Deus 

enimestomnebonum,  adeoque.  unicum  et  dul- 

cissimum  solatium,  ac  quies  et  centrum  animag 

sibi  unitae  :  hsec  ergo  fixa  in  Deo,  quasi  re- 

rum  vertice,  unum  undique  Deum  et  super 

omnia,subtus  se  appetitum  suum,  omniaque 

cetera  intuetur,  et  in  divina  voluntate ,  quasi 

in  sinu  Dei  conquiescit.  Exlat  hac  de  re  dia- 

logus  brevis ,  sedinsignis  S.  Catharinae  S6nensis, 

quo  summam  pacem  et  perfectionem  consis- 

tere  doceiinconformitatecumvoluntate  divina, 

ut  quis  in  eam  voluntatem  suam,  imo  totum  se 

suaque  omnia  in  omnibus  et  per  omnia  plane 

pleneque  resignet,  dicatque  semper  et  ubique  in 

quolibet  rerum  eventu  :  Fiat  voLuntas  tua.  Quo- 

circa  ipsa  in  corde  suo  fabricaratcubiculum  ex 

labulis   volunialis   divinae   concameratum ,  in 

eoque  quasiin  coeiojucundissimeet  sanctissime 

assidue habita])at,  seseque  concludebat , ut  nihil 

cogiiaret ,  loquerelur  aut  faceret,  nisi  quod  Deo 

placere  Deique  voluntatis  esse  crederet,  ideoque 

illam,   quidquid  agendum  erat,  edocebat  Spi- 

rilus  sanctus.  Audierat  enim  a  Deo  :  Crede,  filia, 

Deum  tuum,  magis  posse ,  scire  et  velle  bonum 

ctuim,  qaamtu,ideoque  omniaprosperaetadversa 

ordinare  et  dirigere  ad  bonum  luum  multo  magis, 

qaam  paier  et  maier  per  omnia  carant,  et  om- 


nibus  viodis  procurant  bonum  fdii  sui  unice  di~ 
lecti. 

11.  PANEM  NOSTRUM  SUPERStJBSTANTIALEM  (mulli 

legunt  quotidianum)  da  nobis  hodie.  ]  Ha3C  esl 
quarta  petitio,  qua  uti  ei  tribus  sequentibus 
post  trcs  primas  petitiones  ad  Deum  spectantes 
pelimus  ea  quac  ad  nos  pertinent,  acin  primis 
pancm  nostrum ,  lioc  est ,  non  Angelis ,  non 
eliam  jumentis,  sed  nobis  hominibus  a  te,  Do- 
mine .  deputatum  :  non  etiam  aiienum,  aut 
raplum  ,  sed  nol)is  per  nostros  labores,  census, 
eleemosynas  alilerve  a  te  datum  aut  dandum. 
Hinc  S.  Chrysostomus  hanc  petitionem  con- 
ncctit  praecedenli  hac  ratione ,  q.  d.  Clirislus  : 
Jussi  petere,  ut  fiat  voluntas  Dei  ft  vobis  ,  sicut 
fit  ab  Angelis ,  non  tamen  vos  Angelis  aequo  : 
vos  enim  pane  indigetis,  illi  non  indigent, 
quia  illi  sunt  immortales  et  impassibiles  ,  vos 
estis  mortales  et  fragiles.  Hinc  rursum  Ru- 
pertus  lib.  17.  in  Gen.  c.  25.  colligit  omnes 
homines,  etiam  divitcs,  pi-incipes  et  reges  esse 
mendicos  Dei,  ct  ab  eo  quolidie  mendicare  pa- 
nem.  Sicut  enim  Deus  filiis  Israel  perZiO.  annos 
in  deserto  quotidic  pluebatmanna  ecoelo,  eoque 
aluit  sexcenta  hominum  millia :  sic  quotidie  dum 
mensae  assidemus,  Deus  quasi  pluitsingulis  es- 
cam  de  coelo.  Hinc  David  licet  rex ,  dicebat :  Ego 
autemjnendicus  sumet  pauper,Dominus  sotlicitusest 
mei.  Psal.  39. 18.  Dicamus  ergo,  mendici  omnes,  ait 
Rupert.  ante  fores  divince  gratice  :  Panemnostrum 
quotidianum  da  nobis  liodie.  Audi  S.  Aug.  ser.  15. 
de  Verbis  Domini  secundum  Matth.  :  Petit  te 
mendicus  ,  et  tu  es  Dei  mendicus  :  omnes  enim, 
quando  oramus ,  mendici  Dei  sumus,  ante  ja- 
naam  magni  Patris  familias  stamus ,  itno  etiam 
prosternimur ,  supplices  ingemiscimus ,  aliquid 
volentes  accipere ,  et  ipsum  aliquid  est  ipse  Deus. 
Quid  d  te  petit  mendicus  ?  Panem  :  et  tu  quid 
petis  a  Deo ,  nisi  Cliristum,  qui  dicit  :  Ego  sum 
panis  vivus ,  qui  de  ccelo  descendi? 

NosTRUM.  ]  Panis,  aitS.  Gregor.  lib.  24.  Moral. 
cap.  7.  Dei  est  ex  munere ,  noster  autem  per 
acceptionem.  S.  Chrysostomus  vero  :  Qui  de 
justiiia,  ait,  acquisitum  manducat,  suum  pa- 
nem  mauducat;  qui  autem  cum  peccalo,  alie- 
num. 

Supersubstantialem.  J  Quoeres  quis  est  panis 
supersubstantialis!  Resp.  Graece  est  into^xjiov 
(quae  vox  alibi  non  reperitur,  quam  hic  et 
Luc.  6.  22. ) ,  quod  primo  Angelus  Caninius  lib. 
deNomin.  Hebraicisnovi  Testamenti,  vertitcras- 
tinum :  nam  iTztovax  r.nipa.  diciiur  sequens  vel  cras- 
tina  dies.  q.  d.  Sicut  in  Parasceve,  sive  feria 
sexta  Hebraji  in  deserto  colligebant  manna  pro 
Sabbato,  quo  quiescendum  erat ;  ita  tu,  Domine, 
da  nobis  hodie  panem  in  crastinum  :  nam  ulte- 
rius  non  sumus  solHciti ,  sed  post  crasiinum 
expectamus ,  et  quasi  praeparamus  nos  ad  Do- 
minicam  resurrectionis  ,  et  ad  jubilaeum  aeter- 
num.  Sarcinas  ergo  coUigimus ,  et  tantum  pe- 
limus  panem  in  crastinum.  Favet  quod  scribit 
S.Hieron.  inEvang.  hebraeo  Nazaroeorumhaberi 
IPD  machar,  id  esl  crastinum.  Unde  S.  Athana- 
sius  tract.  de  Incarnatione  Verbi  censet  nos  hSc 
petere  Spiritum  sanctum,  qui  est  panis  divinus, 
quo  vesci  et  frui  speramus  in  coelo ,  et  cujus 
primitias  accipimus  et  libamus  in  Eucha- 
ristia. 

Secundo,  S.  Hieronymus  tTrfoucioy  explicat  Tts/jwii- 
ciGv,  id  est,  proecipuum,  egregium,  eximium, 


COMMENTARIA  LN  MATmEUM.  Cap.  VI. 


161 


pcculiarem;  Symniachus  vcrtit  clecium:  aut  qui 
super  omncs  substaniias  est,  et  universas  su- 
peratcrealuras.  Sicet  Cassianuscollat.9.cap.20. 
ct  Cyrillus  catech.  5.  Mystag.  ct  S.  Ambrosius 
jib.  5.  (le  Sacram.  c.  U.  qui  per  panem  hunc 
intelligunt  Eucliaristiam ,  quae  h  Zacharia  cap.  9. 
V.  ult.  vocalur  frumentum  electorum. 

Tertio,  adlilieram,  intoiiawi,  idemest  quod 
cbaiaqrn  ,id  est,  ad  substantiam  pertinens,  puta 
j)anis  subtantialis  ,  essentialis  ,  substaniivus  , 
qui  ad  conservandam  hominis  substanliam  et 
vitam  quotidie  est  necessarius.  Ita  S.  Chrysos- 
tooms  ,  Theophylactus  ,  Euthymius  ,  et  S.  Ba- 
silius  in  qq.  compendio  explicatis  quaest.  252. 
S.  CyrilluscatechesiS.  Myslag.  et  alii  mullii  qui 
cum  Suida  imouaiov  interpretatur ,  ini  t»jv  vi//.uv 

cCiaiav  zai  rporfr)  ii:apy.oi>vTX ,    id    CSt,  nOStraj  SUbstaU- 

tiaeetnutritioni  congruentemetsuflicienlem,  qui 
scilicet  non  servial  voluptati ,  sed  necessitati , 
nec  delicatior  aut  copiosior  sit ,  sed  frugalis  et 
moderatus,  id  cst,  quotidianus;  illudenim  quod 
quotidie  necessarium  est  ad  sustentaiionem  , 
et  quo  quotidie  indigemus  ,  hoc  vocamus  quo- 
tidianum.  Unde  Syrus  vertit ,  panem  indigeniicc 
nostra;  ;  Arabicus  ,  panem  sufjicienlem  (  sic  et 
/iJgyptius ,  jEthiopicus  et  Persicus )  quem  Latini 
cibarium  vocant ,  unde  et  Latinus  Intcrpres  in 
Luc.  cap.  11.  V.  3.  clare  vertit  quotidianum ,  et 
ita  hoc  loco  Mattha;i  quotidianum  vertunt  legunt- 
que  Patres  ,  qui  versionem  S.  Hieronymi  antc- 
cesserunt  ,  ut  S.  Cyprianus  ,  S.  Ambrosius  , 
1.  5.  de  Sacram.  c.  Ix.  S.  Augustinus  Enchir. 
c.  115.  et  alii ,  imo  Ecclesia  recitans  in  Ollicio 
el  Missa  Paler  noster  ,  juxta  S.  Matthajum  ,  dicit 
oratque  ex  veteri  anteS.  Hieronymumversione; 
Vanem  nostrum  quotidianum  da  nobis  liodie  ,  ita- 
que  fidclcs  orare  docet. 

Porro  S.  Hieronymus  ,  qui  jussu  Damasi  La- 
tinam  vcrsionem  novi  Testamenti  ad  Gra)cum 
lcxtum  emendavit ,  pro  quotidianum  hoc  loco 
posuit  supersLibstantialem ,  ut  fideliter  ad  verbum 
vim  vocis  Gra;ca)  exprimeret.  Dicitur  enim 
iniovQiov  ab  ^1«  ouaiav ,  id  cst ,  supcr  substan- 
liam  ,  id  est,  juxta  ,  vel  ad  subsiantiam  per- 
tinens  ,  qui  sciiicet  substaniia)  nostrtc  substen- 
landaj  est  conveniens  et  necessarius,  puta  non 
supervacaneus  ,  delicatus,  curiosus  ,  sed  subs- 
tanliahs  ,  simplex  ,  vulgaris.  Audi  Nyssenum 
iract.  <le  Orat.  Panem  da  ,  non  luxum  ,  nonde- 
Licias  ,  non  ornamenta  aurca  ,  non  lapidum  ful~ 
gores  ,  non  agros  ,  non  gentium  prcvfecturas  , 
non  pannos  scricos  ,  non  musica  acroamata  ,  non 
quidquam  ,  quo  anima  a  divina  ct  potiori  cura 
abstraliatur  ,sedpanem.  El  infra  :  Exiguumest  , 
quod  natura;  debes ,  cur  adversus  temelipsummul- 
tiplicas  tvibula  ?  Est  autem  venter  perpctuus  tri- 
butorum  exactor.  Dic  ei  ,  qui  educit  panem  dc 
terra  :  dic  corvos  pascenti ,  qui  omni  carni  cibum 
dat ,  qui  rnanuin  aperit ,  et  omne  animal  honavo- 
luntatc  replet :  A  te  milii  vita  est ,  d  te  quoquc 
viitii  vitcc  subsidium  conlingat.  Tu  da  panem ,  id 
est ,  ut  exjustis  laboribus  cibum  adipiscar.  [<am  si 
Deus  Justitia  cst ,  non  liabet  d  Dco  panem  ,  qui  cx 
re  fraudulcntcr  parta  cibiim  luibct. 

Rursum  littouuiov  derivari  potest  ab  i-:zufjii  et 
ivUvat,  id  est ,  accedo  ,  advenio .  insto.ut 
signiricct  panem  instantem  ,  id  est,  hodier- 
num  ,  queui  scilicet  mane  pelimus  (juotidie  pro 
ndvenienle  dic,  et  inslante  prandio  vel  cocna. 
lla  uosler  Lcssius  lib.  2.   de  Jusiitia  cap.  37. 


dubio  U.  et  favet  S.  Ambrosius  lib.  5.  de  Sacram. 
cap.  U.  ubi  nota  Evangelislas  subinde  novare  , 
novasque  voccs  formare  ,  pra;sertim  ubi  rcs 
cst  nova  ,  uti  in  Evangelio  sunt  Eucharistia  , 
baptismus,  tTttovsiov,  TT^ptsuKoy ,  etc,  idque  simlli 
compositione  illi ,  qua  Gra,'ci  ab  oJjw  formaruni 

{/■jitfoJcioi  ,  irepo-jntoi,  6/jiOJatoi  ,  elC. 

Panis  ergo  supersubstantialis  idem  est ,  qu 
panis  quotidianus  ,  quo  scilicet  quolidie  sub- 
stantiam  nostram  conservare  debemus,  quem 
Evangclium  Matlhaji  Hebr.  nuper  edituin  vocat 
»TO  temidi,  id  est,  jagem,  quo  scilicet  con- 
tinue  egemus  ;  hoec  enim  vox  ficla  est  h  Trsn 
tamid ,  id  est  ,  semper  ,  jugiler.  Alii  vocant 
CJV  IDB  debar  iom  ,  id  est ,  verbum  ,  sive  rem 
diei ,  hocest,  panem  quolidianum  ,  quem  quo- 
tidie  ut  necessarium  sustentationi  ix  Deo  petere 
debemus.  Vetat  enim  mox  Chrisius ,  ne  solliciti 
simus  de  crastino ,  de  quo  incerti  sumus  ,  an 
simus  victuri  :  Volcns,  inquil  Chrysostomus  , 
nos  undique  accinctos  esse  ,  et  quibusdam  vetul 
fidei  pennis  instructos  ,  semper  ad  coelestia  subvo- 
lure  ,  nec  amplius  indulga-e  naturic  ,  quam  dno- 
bis  ipse  necessitatis  usus  exposcit.  Et  S.  Cyprianus 
tract.  de  Orat.  Dominica  :  Merito  ,  ait ,  Cliristi 
discipulus  victum  sibi  in  diem  postulat ,  qui  dc 
crastino  cogitare  proliibelur ,  quia  et  contrariurn 
sibi  sit  et  repugnans  ,  ut  quceramus  in  sceculo  dic 
vivcj-e ,  quipetimus  regnum  Dei  vclociler  adcenire. 
Varquotidianum  ergo  excluditur  sollicitudo  cras- 
tini.  Rursum  S.  Hieronymus  vertit  supersubslan- 
tialis  ,  ut  innueret  maxime  hic  peli  panem  coe- 
lestem,  qualis  cst  Eucharistia,  de  quo  mox. 

Quaeres  secundo  ,  quis  in  parliculari  est  hic 
panissupersubstanlialis,  sive  quoiidianusPCal- 
vinus  lib.  3.  Inslit.  cap.  20.  UU.  et  Philippus  Me- 
lanchlon in  locis  communibus  tit.  dc  Invocatione 
et  precationc  ,  solum  corporalcm  accipiuni. 
CatholicinonnuUisolumspiritualemintelligunt. 
Sane  hunc  solum  exprimunt  S.  Hieronymup  . 
Cyrillus  ,  Ambrosius ,  Cassianus  locis  mox  ci- 
tandis.  Yerum  dico  panem  hic  tum  materialem 
corpori  sustentando  necessarium  ,  tum  spiri- 
tualem  et  ccelestem  animai  nulrienda;  idoneum, 
utiest  Verbum  Dei  et  Eucharistia  ,  postulari : 
utroque  enim  indigemus  :  quare  utrumque  pe- 
tere  debemus ,  et  tanto  magis  secundum ,  quam 
primum ,  quanto  anima  pra;stat  corpore ;  idque 
significat  vox  supersubstantialis ,  quam  S.  Hie- 
ronymus  interpretatur  prjEcipuus  ,  cximius ,  et 
omnes  substantias  creatas  superans  ,  eo  quod, 
ut  Cassianus  ait  collat.  9.  cap.  20.  sublimitas 
magnificentia;  ejus  et  sanctificaiionis  cxcedat 
omniacreata.  SicetS.  Cyrilluscatech.  5.  Mystap. 
Unde  in  Graeco  additur  ,  imo  geminatur  arti- 

CuluS  Tov  ,  CUm   ait  tov  aprov,    rbv    ETitowstov  ,    q.     d. 

Da  nobis  panem  non  communem  ,  sed  illuur 
singularem  ,  eximium  ,  coGlestem  et  divinum. 
Alludit  enim  ad  manna  datum  Hebricis  in  de- 
serto  ,  quod  fuit  typus  Eucharistia;.  De  manna 
enim  dicitur  Ps.  77.  ^U.  Panem  cccli  dcdit  cis. 
Panem  Angelorum  manducavit  liomo.  Sicut  ergo 
manna  erat  cibus  ETtoujio?  ,  pula  caMestis  ct 
Angelicus  ;  sic  multo  magis  est  Eucharistia. 
Unde  Sapient.  19.  20.  utraque  in  Gra^co  vocatur 
ambrosia  ,  quae  ii  Poetis  dicitur  esse  deorum  ci- 
bus.  Hic  ergo  est  panis  proprie  supersubsian- 
tialis.  Ita  per  panem  hic  tam  spirilualcm ,  quani 
corporalem  accipiunt  S.  Chrysostomus  ,  Tiieo- 
phyiactus  ,  Eulhymius  ,  Augustiaus  ,  Tcrlul- 


lOi 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  VI. 


lianus  ,  el  Cyprianus  iracl.  dc  Orat.  Dominica. 
Quocirca  S.  Anibr.  1.  5.  de  Sacranieniis  ,  c.  h. 
per  paneni  supersubslantialeni  accipiens  Eu- 
charisUani  :  Si ,  inquit ,  \)anh  cst  quotidianus  , 
cur  post  aniHim  taiitum  euvi  stimis  ?  Sic  nivc  ,  ut 
quotidic  vurearis  accifKre ,  uU  primi  fideles 
quotidie  comniunicabant ,  ut  patct  Actor.  2.  ZjG. 
Et  S.  Cyprianus  de  Orat.  Dominica  :  llunc ,  ait , 
panem  clari  nobis  quotidie  postuiamus  ,  ne  qui  in 
Christo  sumus ,  et  Eucharisliam  quotidie  ad  ci- 
bum  salutis  accipimus  ,  intercedente  aiiquo  gru- 
viori  delicto,  dum  abstenti  et  non  communicantes 
d,  ccelesti  pane  prohibemur  ,  a  Claisti  corpore 
sepai^emur  ,  ipso  pra;dicante  et  monente  :  Ego 
sum  pa7iis  vitiB  ,  qui  de  ccelo  descendi.  Si  quis 
ederit  de  meo  pane ,  vivet  in  ceternum.  Joan.  6. 

Nota  sub  panc  pbrasi  Hebraca  per  synecdo- 
chen  accipi  quidquid  viciui ,  vestitui ,  babita- 
tioni  et  vitae  tum  corporis  ,  tum  animac  smlen- 
tandce  est  necessarium  ;  omne  enim  hoc  peti- 
mus  hlc  nobis  dari ,  vel  si  nobis  divitibus  jani 
datumsit,  conservarietcustodiri.  SulTicientiam 
petimus  ,  ait  S.  Augustinusepistol.  121.  nomine 
panis  lotum  significantes. 

Da  nobis  HODiE.  ]  To  drt  non  tantum  dari  pos- 
tulat  panem,  sed  et  salutarem  vim  vigoremqiie 
nutriendi  et  roborandi  pani  inseri  ,  ut  panis 
corpori  prosit  ad  sanitatem  el  robur ,  quo  cor- 
pus  melius  animas  serviat  inDeifamuhUu  et  oIj- 
sequio.  Ita  S.  Chrysostomus.  Tum  etiam  ,  iii 
docel  S.  Auguslinus  serm.  135,  quoniam  cupi- 
mus  cibum  de  manu  Dei  accipere  ,  id  est ,  ab 
illo  sanctificatum  ,  temperatum  ,  dimensum  , 
ul  corpori  prosit ,  et  animoe  non  obsit ,  si  dc 
corporali  agatur;  et  contra  ,  mentem  nutriiit, 
et  corpus  non  .destruat ,  si  de  spirituali  trac- 
tetur. 

HoDiF,  ]  Quia  omni  momento  aHquo  Dei  sus- 
lentaculo  cgemus. 

12.    Et  DJMITTE  KOBIS  DEBITA  NOSTRA,  SICUT  ET 
NOS  DIMITTIMtS  DEBITORIBliS  NOSTBIS.  ]Aral)iCUS: 

Et  dimitte  nobis  peccata  nostra  ,  sicut  nos  dimit- 
tivius  his  qui  peccaverunt  in  nos.  Hucusque  in 
qualiior  petitionibus  fuit  apprecatio  bonorum  ; 
jam  in  tribus  uhimis  sequitur  deprecalio  ma- 
lorum.  Debita  ,  haec  Lucas  cap.  11.  h.  interpre- 
taiur  a/^xprixi ,  id  est,  peccata;  peccatum  enim 
est  summum  debitum  ob  summam  injuriam 
quam  irrogat  Deo  ,  qnae,  quia  est  infinita,  hinc 
pro  ea  ejusque  debito  nec  homo  ,  nec  Angelus, 
ex  rigore  jusUtia)  saUsfacere  potuit ,  sed  sohis 
Christus  ,  qui  est  Deus  et  homo.  Debita  ergo 
hiEC  sunt  culpai ,  quae  inducunt  reatum  sive 
obUgationem  poenae  et  gehennse  :  hujus  enim 
debitorem  consUtuunt  hominem  dum  peccat ; 
peccator  ergo  debet  animam  daemoni  ,  morti , 
et  inferno  :  Deo  autem  debet  mille ,  imo  infini- 
tas  animas,  mortes  etgehennas,  si  eas  haberet, 
vel  sustinere  posset. 

Hiuc  Patres  contra  Pelagianos  probant  nemi- 
neni  esse  siac  peccato.  Respondebant  Pelagia- 
ni ,  justos  orare ,  ac  dicere  :  Dimitte  nobis  de- 
bita  3  non  pro  se  sed  pro  aliis,  puta  proximis  , 
qui  peccarunt :  aut  si  pro  se  id  dicant,  id  di- 
cere  non  ex  veritate  ,  sed  ex  humililate  et  mo- 
destia.  Utrumque  confutat  S.  AugusUnus  lib.  2. 
dePeccat,  meriUs,  cap.  10.  etlib.  2.  contraEpis- 
tolam  Parmenian.  cap.  10.  Nam  non  dicimus  : 
Dimitte  aliis  debita  aliena ,  sed  dimitte  nobis  de- 
bita  nostra.  Absil  aulem,  ut  coram  Deo  menUa- 


mur;  hajcenimnonesthumilitas,  scdhypocrisis 
et  fictio.  Unde  S.  Cyprian.  de  Oral.  Dominica  : 
iVe  quis,  inquit ,  sibi  quasi  innoccns  placcat ,  ct 
se  cxtollendo  plus  pcreat ,  instruilur  ct  docctur 
pcccare  se  quolidie  ,  duvi  quotidie  pro  peccatis 
jubetur  orare.  Denique  Concil.  Milevit.  II.  cap.  1. 
Anaihema  dicitiis,  qui  verba  Dominicaj  ora- 
tionis  :  Dimittc  nobis  dcbita  nostra ,  itavolunt 
h  Sanctis  (Uci ,  uthumililer ,  non  veraciter  hoc 
dicatur  :  Quis  enim  ,  in(]uit ,  ferat  orantem  ,  et 
non  hominibus  ,  sed  ipsi  Domino  mentientem  , 
qai  labiis  sibi  dicit  dimilti  velie  ,  et  corde  dicit  , 
qua  sibi  dimittantur  debita  ,  non  habere.  Idem 
habel  Concilium  Africanum  iisdem  verbis  c.  7.6. 

SlCUT  ET  NOS  DIMITTIMUS  DEBITORIBUS  NOSTRIS  ) 

scilicet  del)ita  non  pecuniae ,  nec  restitutionis 
famoe  et  honoris  ,  sed  injuri.ne  nobis  illata^,  itxi 
ut  propter  illam  non  proscquamur  eos  odio  , 
nec  velimus  vindiclam  privatam  ,  nec  etiam 
publicam ,  nisi  quando  bonum  publicum  ,  aui 
recta  ratio  aliud  postulat.  To  sicut'  non  significat 
rcgulam  vel  mensuram  ,  quam  Deus  in  dimit- 
tendis  peccaUs  sequatur;  plura  enim  debemus, 
peUmusque  dimitti  nobis  a  Dco ,  quam  alii  dc- 
beant  nobis  ,  sed  causam  inductivam  ,  qu.'n 
Deum  moveat  ad  dimiltendum.  Unde  Lucas 
c.  11.  h.  habct  :  Dimitle  nobis  debita  nostra ,  si- 
quidem  et  nos  dintittimus  debitoribus  nostris.  Haec 
est  enim  conditio  ,  quam  Deus  a  nobis  requi- 
rit,  qua  posita  facile  dimittit :  si  vero  ea  desit , 
non  dimittit ,  juxta  id  quod  sequitur :  Si  enivt 
dimiseritis  hominibus  peccata  eorum ,  dimittet  et 
vobis  Pater  vester  coelestis  deiicta  vestra  ;  si  autevi 
non  diniiseritis  ,  non  dimittet.  Hoc  estergo  quasi 
pactum  Dei  cum  peccatore  :  Si  dimitUs  ,  di- 
mitto  :  si  non  dimitUs  ,  non  dimitlo.  Ita  S.  Aug. 
Enchir.  73.  Unde  S.  Cyprian.  de  Orat.  Addidit , 
inquit ,  legem ,  certa  nos  conditione  et  sponsione 
constringens ,  ut  sic  nobis  peccata  dimitti  postule- 
mus  ,  secundum  quod  et  ipsi  debitoribus  nostris 
dimittimus.  Quale  aimen  est  ( nolle  dimiltere ) 
quod  niartyrio  non  potcst  exorari !  Sic  enim  le- 
gimus  Sapritium  excidisse  martyrio  ,  quod  jam 
quasi  in  manibus  habebat.  Cum  enim  in  fidc 
constans  jam  capite  plectendus  esset ,  jubere- 
turque  genua  ilectere  ,  abnegavit  ;  eo  quod 
Nicephoro  petenti  veniam,  offensam  nolletcon- 
donare  ;  qui  proinde  in  ejus  locum  se  substi- 
tuens,  martyrii  palmam  illi  eripuit  et  obUnuit , 
uti  habet  ejus  vita  apud  Surium  die  9.  Februarii. 
Ita  yita  Sanctorum  est  interpretatio  Scriptura- 
rum  ,\x\.  aitS.  Hieronymus.  QuocircaS.  Joannes 
Eleemosynarius,  ut  principem  iram  servantem 
ad  reconciliationem  adduceret ,  Missam  coram 
eo  celebrans  ,  dicensque  ,  Diniitte  nobis  debita 
nostra,  illico  siluit,  idque  sludio  ;  prosequutus 
ergo  est  princeps  :  Sicut  et  nos  dimittimus  debi- 
toribus  nostris.  Tum  Patriarcha  ad  eum  convcr- 
sus  :  Vide,  ait ,  in  quali  terribili  hora  ,  quid 
dicas  Deo,  Quoniavi  sicut  ego  dimitto  ,  ita  et  tu 
dimitte  mihi  ;  qua  voce  quasi  fulmine  ictus 
princeps  :  Qucecumque  jusseris,  Domine  ,  inquit , 
faciet  sei^vus  tuus  ,  illicoque  inimico  reconci- 
liatus  est.  Ita  Leontius  in  ejus  vita  c.  38. 

Quiergo  nolunt  proximis  injuriamdimittere, 
menUuntur  coram  Deo  ,  et  sc  hic  tacite  con- 
demnant ,  ac  se  remissione  indignos  ostendunt, 
atque  quasl  contra  se  senteniiam  pronuntiant, 
scilicet,  qnod  Deus  eis  sua  debita  non  remittat. 
Censent  aliqui  hoc  mendaciuci ,  quia  fu  Deo  , 


COMMENTARIA.  IN  MATTHLEUM.  Cap.  VI. 


165 


f  sse  gravc  peccatum.  Unde  aliqui  nolentes  di- 
mittere  recitando  Pater  nofitcr ,  hanc  pelilionem 
omillunt,  sed  perpcram  et  contra  Chrisii  insii- 
lulum.  Ita  Cassianus  collat.  9.  cap.  22.  et  noster 
Salmcron  tom.  5.  lract.51.  ubi  doceteos  lilam  re- 
citando  non  pcccare ,  quia  id  dicunt  in  persona 
Edclesiae  ,  quac  dcbitoribus  debita  dimittit :  et 
nuia  per  hoc  incitantur  ad  remitlendum  ,  ac 
tacitc  poslulant  gratiam  d  Deo ,  qua  idipsum 
faciant  :  i!?itur  sicut  ct  nos  dhnittimus  ,  k\  est , 
sicut  multi  ex  nobis  snis  debitoribus  dimittunt. 
Adde  recitalive  hacc  vcrba  accipi,  tanquam  for- 
mulam  precandi  a  Christo  pracscripiam  ,  ut  ea 
moneamur  dimittei*e  nostris  debitoribus.  Insu- 
per  dimittimus ,  id  est ,  sicut  debemus  et  opta- 
mus  dimittcrc ;  sed  qnia  infirmitas  nosira  id 
pricstare  non  valel,  tu,  Domine,  da  robur  ,  el 
cor  nostrum  immuta  ,  ut  id  prjcstemus.  Est 
ergo  lilc  tacila  oratio  ,  qua  pctimus  ix  Deo  gra- 
tiam  dimittendi  injurias  nobis  iilatas.  Ita  ex- 
plicabat  S.  Franciscus  ,  cujus  verba  inferius  re- 
cilabo. 

Denique  si  rigidc  accipiantur  hojc  verba  , 
mendacium  sonant,  sed  ut  vidctur  veniale  dum- 
taxat  :  nulli  enim  perniciosum  est.  Sicut  ergo  si 
quis  in  confessione  ,  quae  fit  sacerdoti  ,  quasi 
Dei  vicario  ,  dicat  falsum  in  rc  parva  ,  peccat 
venialiter  ,  niodo  dct  materiam  veram  absolu- 
tionis,  puta  conlltcatur  peccata ,  quac  vere  com- 
misit :  ita  etiam  in  lioc  casu  videtur  dicendum. 
Talis  enini  omncs  petitiones  vere  postuiat  a 
Deo  ,  sed  mentitur  in  unius  circumstantia 
dumtaxat. 

13.  Et  NE  NOS  INDtlCAS  (GroCCC  tUtvi-)}(yii  ,  id  cst, 

inferas  )  IN  TENTATiONE^r.  ]  Inducas  ,  non  im- 
pellendo  ,  ut  vull  Calvinus  :  Deas  enim  inten- 
tator  maloruvi  est ,  ipse  aulem  ncmincm  tentat, 
Jacobi  1.  13.  scd  pcrmitt(mdo  induci.  Ita  Patrcs 
et  Catholici  omncs.  Subinde  cnim  Deus  dicitur 
facere  quod  permittit ;  quia  fieri  ,  nisi  ipso  an- 
nuenic,  ct  manum  omnipotcntiae  suaj  laxante, 
non  potesl.  Sensus  ergo  esi  ,  q.  d.  Primo  :  Ne 
permittas  nos  induciin  lentationem  ,  ita  nimi- 
rum  ,  ut  ea  capiamur  et  superemur  ,  sicut  pis- 
ces  el  aves  inducuntur  in  rete  ,  cum  illo  con- 
cluduntur  et  capiuntur.  Ne  scilicct,  ut  explicat 
S.  Aug.  epist.  121.  deserti  tuo  adjutorio  ,  alicui 
tentationi  vel  consentiamus  decepti ,  vel  cedamus 
afflicti.  Sccundo  ;  q.  d.  Ne  permittas  ut  tcntatio 
nobis  obvcniat :  licetenim  in  Viiis  Patrum  non- 
nullos  Sanctos  legamus  optasse  tentationes  , 
quasi  maleriam  augendi-c  viriulis  et  meriti ,  cx 
magna  animi  fortitudine  et  fiducia  in  Deum  , 
unde  Jacobi  c.  1.  1.  ait :  Omne  gaudium  existi- 
mate,  fratres  ,  cum  in  varias  tentationes  incide- 
ritis  (vide  ibi  dicla) :  tentaiioneenim  probamur, 


exercemur ,  certamus 
mur  ;  tamen  ordinaric 


proficimus  ac  perfici- 
tutius  est  tentationes 


canda.  Undc  B.  Petrus  Chrysol.  serm.  OZi.  ait : 
/Id  tentationem  vadit  ,  qui  ad  orationem  non 
vadit.  El  S.  Gregor.  Nyssenus  orat.  1.  dc  Orai. 
Dominica  :  Si  oratio  negotium  prctcedit ,  inquit, 
peccatum  adversus  animam  aditum  non  invenit. 

Sed  LreEHA  Nos  A  MALO.  ]  Hoc  cst  ^  tcntatione ; 
dehac  cnim  sermo  praecessit.  Sccundo,  umalo, 
id  est ,  a  diabolo  ,  qui  praeses  et  artifex  est  ten- 
tationis  ,  inquit  Tertullianus  et  Chrysost.  :  hic 
cnim  Grocce  vocatur  o  ■Kovn^hi  ,  ut  1.  Joan.  5. 
Malignus  (inovnpoi)  non  tanget  eum;  1.  Joan.  2. 
Vicistis  malignum ,  et  alibi  :  diabolus  enim  per 
malos  homines  ,  perque  carnem  et  mundum 
omnes  tentat.  Tertio  ,  generaUus  et  plenius 
S.  Cyprianus  de  Orat.  omne  malum  hic  accipit , 
quod  scilicet  vcl  ad  peccatum  trahit,  vel  vir- 
tutis  et  perfectionis  cst  impedinientum.  Et  sic 
clarius  liquethanc  petitionem  a  praecedcnti  dis- 
tingui  ,  esseque  septimam  et  ultimam.  Audi 
S.  Cyprianum  :  Quando  dicimus  :  Libera  nos  u 
malo ,  nihil  remanet  ,  quod  ultra  adhuc  debeat 
postulari ,  quando  semel  protectionem  Dei  adver- 
sus  malum  petamus  ,  qua  impetrata ,  contra  oni- 
nia  ,  qace  diabolus  et  mundus  operantur ,  securi 
stamus  et  tuti.  Quis  enimei  de  sceculo  metus  est , 
cui  in  sccculo  Deus  tutor  est  ? 

AnagogiceS.  Augustinus  epist.  121.  docet  nos 
hic  petere  ,  ut  liberemur  a  malo ,  id  est ,  a  con- 
cupiscentia  ,  omnique  miseria  per  gloriam  fe- 
licitatis  seterna;  :  Cum  dicimus ,  inquit  ,  Libei-a 
nos  a  mato ,  nos  admonemur  cogitare  nondum  no$ 
esse  ineo  bono  ,  ubi  nullum  patiemur  malum.  El 
lioc  quidem  ultimum  ,  quod  in  Dominica  orationc 
positum  est ,  tam  late  ,  tamque  evidenter  et  ma- 
nifeste  patet ,  ut  homo  Christianus  in  qualibet  tri- 
bulatione  constitutus  ,  in  hoc  gemitus  edat ,  in  hoc 
lacrymas  fundat  ,  hinc  exordiatur  ,  in  hoc  im- 
moretur ,  ad  hoc  terminet  orationem.  Idem  lib.  2. 
de  Peccat.  mer.  et  rem.  cap.  U.  Deinde ,  ait, 
addimus  quodperftcietur  infine,  cum  absorbebitur 
mortate  a  vita  :  sed  libei-a  nos  a  malo.  Tunc  'enim 
nulla  tcdis  erit  concupiscentia  ,  cum  qua  certare , 
ct  cui  non  consentire jubeamur.  Unde  Franc.  Luca? 
Iiasce  tres  ultimas  petitiones  refert  ad  concu- 
piscentiam,  quasisic  oreraus  :Ignosce,  Domine, 
nobis  ea  ,  in  quibus  sumus  abstracti  a  concu- 
piscentia  ;  hax  enim  maxima  est  tentatio  :  au- 
fer  a  nobis  concupiscentiam  ,  hocc  cnim  ingens 
cst  malum  ,  quod  non  nisi  in  coelo  auferetur  a 
nobis.  Hasce  septem  petitiones  S.  Augustinus 
libr.  2.  de  Sermone  Domini  in  monte  ,  adaptai 
septem  donis  Spiritus  sancti ,  et  octo  beatitudi- 
nibus  ,  singulas  singulis. 

Amen.  ]  Hoc,  ait  S.  Hieronymus ,  signaculum 
Dominicac  orationis  ,  approbaniis  et  optantis  , 
utita  fiat.  Unde  Septuag.  Psal.  71.  v.  ult.  et  alibi 
vertunt  yiw^o ,  id  est ,  fiat. 

Nota.  In  Groccis  codicibus hic additur :  ^Honmni 


fugere  ct  deprecari.  Monct  ergo  nos  Christus     tuumest  regnum,  et  potestas  ,et  gloi-iain  setcula. 


infirmitatis  nostrae  ,  et  ut  ob  cam  nos  tentalio 
nibus  non  ingeramus,  sed  eas  ,  quoad  fieri  po- 
test ,  arceamusetdeprecemur.  ItaTeriullianus, 
SS.  Cyprianus,  Ambrosius,  Chrysostomus  de 
Orat.  Dominica  ,  et  S.  Augustinus  dc  Bono  per- 
sev.  c.  6.  Hinc  disce  da?monem  nil  posse  in  ten- 
lando ,  ni  Deus  id  ei  pcrmittat.  Ita  S.  Cyprianus. 
Exemplum  clarum  est  in  Job  cap.  1.  quem ,  ut 
tenlaret  dacinon  ,  teriio  facultatem  p(  liit  a  Deo. 
Rursum  tcntationes  non  posse  a  nobis  vinci  , 
nlsi  p*T  opem  et  gratiam  Dei :  quare  illa  cui- 
hbel  in  lentaiione  assidue  et  ardenter  est  invo- 


Chrysostomus  ,   Theophy- 
sed  videntur  id  Gra?ci  ad- 


Et  ita  legunt  Syrus 
lactus  ,  Euihymius 
didisse  cx  pia  et  solemni  consuctudine  ,  sicut 
iidem  salutationi  Angelica;  addunt  :  Quia  tii 
peperisti  Salvatorem  Jwstrum.  Et  Psalmis  :  Glo)-ia 
Palri  ,  ct  Filio  ,  et  Spiritui  sancto.  Nam  codex 
Graecus  Vaticanus  ,  et  Robcrti  Stephani .  item 
Latini  TeriuUianus,  Cyprianus  ,  S.  Hicronymus, 
Augustinus  ,  Ambrosius  id  non  Icgunt. 

Rursum  adverte  :  In  hac  oratione  nulla  fit 
mentio  ingenii ,  sanitatis  ,  sapientia) ,  roboris  , 
uxoris  ,  familiic,  prolium  .  opum  .  honorum  . 


iCCy  COMMF.NTARIA  I\ 

aliorumqiio  bonoruni  natunu  ,  quia  hajc  indif- 
ferenlia  sunl  ,  ct  tantuni  petenda  ,  quatenus 
ad  saluleni  nostram  et  aliorum  conferunt.  El 
sic  comprehenduntur  sub  pane  quotidiano  ,  vei 
sub  prima  petitione  :  Sunctificetur  nomen  tuum ; 
ut  sciiicet  Deum  sanctincemus.  Denique  non  est 
necessum  liajc  petere,  quia  nobis  ultro  adji- 
cieniur,  si  primum  quaeramus  Dei  regnum,  uti 
Christus  promittit  v.  33.  Neque  enim  ,  ut  ait 
S.  Augustinus  epi^t.  121 ,  m  tempore  uliliter  vi~ 
vitur  ,  nisi  ad  compurandum  mei'itum' ,  quo  in 
(Pteinitate  vivatur ,  clc.  Ut  quid  ei'go  per  muLta 
(lispargimur ,  ac  non  potius  cum  Psulm.  26.  dici- 
inus  :  Unam  petii  d  Domino  ,  hanc  requiram  ,  ut 
inhabitem  in  domo  Domini  omnibus  diebus  vitoi 
■inece. 

Porro  tomo  5.  Biblioihecje  SS.  Pairum  extal 
v'xpositio  orationis  Dominicse  paraphrastica  , 
'•oncinnata  k  S.  Francisco,  qua3partim  UtteraHs 
est ,  partim  mystica  ,  quam  ,  quia  sublimis 
«'st ,  sapida  et  fervens ,  ac  Deo  ,  ut  videtur  ac- 
oepta  ( fuit  enim  ipse  SfEoaioaxTos )  visum  est  hic 
iittexere. 

Sanclissime  Pater  noster ,  creator  ,  redemplor 
noster ,  salvator  noster  ,  consolator  nostcr.  Qui 
es  in  ccclis  ,  in  Angelis  ,  in  Sanctis  ,  illuminans 
ros  ad  lui  cognitionem,quia  tu  es,  Domine,  Lux,in- 
flanwians  eos  ad  amorem  tuum  divinum  ;  quia  tu, 
Domine ,  amor  es ,   inhabitans  et  impLens  eos  ad 
beatitudinem : quia  tu, Domine, sutnmum  bonum^s, 
ct  cetei-num  bonam  ,  d  quo  omnia  bona  ,  sine  quu 
nuLlum  bonum.  Sanctificetur  nomen  tuum.  Cia- 
rificetur  in  nobis  notitia  tua ,  ul  cognoscamus  , 
quce  sit  Latitudo  beneficiorum  tuorum ,  Longitudo 
promissorum  ,  sublimitas  majeslatis  ,  et  profun- 
flum  Judiciorum.  Adveniat  regnum  luum  ,    ui 
regnes  in  nobis  per  gratiam  tuam  ,  et  facias  nos 
venire  ad  regnum  tuum  ,  ubi  est  tui  visio  mani- 
festa  ,  tui  diiectio  perfecta  ,  tui  societas  beata  , 
tui  fruitio  sempiterna.  Fiat  voluntas  lua  sicut  iu 
ccelo  et  in  terra  ,  ut  amcmas  te  ex  toto  corde ,  tc 
semper  cogitando  ,  ex  tota  anima  te  semper  desi- 
derando ,  ex  tota  mente  omnes  intentiones  noslras 
ud  te  dirigendo  ,   et  honorem  tuum  in  omnibus 
qucerendo  ,    et  ex  omnibus  viribus  nostris  omnes 
lires  ,  sensusque  animce  et  corporis  in  obsequium 
tui  amoris  ,  et  non  in  aLio  exponendo  :  et  proximos 
nostros  amemus  sicut  nos  ipsos ,  omnes  ad  amo- 
>em  tuum pro  viribus  trahendo ,  de  bonis  aiiorum 
sicut  de  nostris  gandendo  ,  in  malis  compatiendo  , 
ct  nemini  ullam  offensam  faciendo.  Panem  n0i>- 
(rum  quotidianum  da  nobis   hodie.    DiLectum 
i^iLium  tuum  Dominum  nostrum  Jesam  Christum 
da  nobis  hodiein  memoria,  in  inteLLigentia  et  revc- 
rentia  amoris,quem  adnos  habuit,et  eorum  ,  quce 
pro  nobis  fecit,  dixit  et  sustinuit.  Et  dimitte  nobis 
debita  nostra,  pertuammisericordiamet  ineffabi- 
lem  passionis  diiecti  Filii  tui  Domini  nostri  Jesu 
Christi  virtutem ,  et  beatissitnce  Marice  Virginis  et 
omnium  eLectorummeritaetintercessioncs.  Sicutet 
nos  dimittimus  debitoribus  nostris.  Et  quia  non 
pLene  dimittimus,  tu,  Domine,  fac  plenedimittere, 
at  inimicos  propter  te  diLigamus  ,  et  pro  eis  apud 
tc  devole  intercedamus  ,   nuLli  malum  pro  muLo 
reddamus  ,   et  omnibus  in  te  prodesse  studeamus, 
Vx  ne  nos  inducas  in  tentationem ,  occuLiam  sive 
inanifestam ,  subitam  veL  importunam.  Sed  bbera 
nos  a  malo  ,   prceterito  ,  proesenti  ,    et  futuro. 
Amen  ,  spontanee  et  gratis.  Supradicto  modo 
dicebat  hic  beatus  Pater  noster  ,   ad  omnes 
horas. 


MATTH;CUM.  Cap.  VI. 

H.   Sl    EMM    nEVUSEniTIS    nOMINIBUS    PECCATA 

( Graece  a/*apTia{ ,  id  est  oflensas )  eorum,  uimit- 

TET    ET    VOBIS    PatER    VESTER    COELESTIS   DELICTA 

VESTRA.  ]  Si  scilicet  cetera  ad  hoc  alibi  requisita 
adsint ,  scilicet  contritio  et  confessio. 

15.  Sl  AUTEM  NON   UIMISERITIS  HOMINIBUS  ,    NEC 

Pater  vester  dimittet  vonis  peccata  vestra.  ] 
To  enim  dai  causam  ejus  quod  pra;cessit ,  non 
proxime  ,  sed  remotius  v.  12.  more  Hacbraco  , 
cur  scihcet  dixerit  :  Sicut  ct  nos  dimittimus  debi- 
toribus  nostris;  quia  nimirum  haec  est  quasi 
conditio  et  iex  talionis  ,  ut  quod  proximo  faci- 
mus  ,  hoc  nobis  pari  quasi  jure  faciat  et  re- 
p<3ndat  Deus  ,  ut  ibi  dixi.  Remittentibus  ergo 
injurias  ,  remitluntur  offensae  ;  vindicantes  vi- 
cissim  Dei  vindictam  sibi  accersunt.  Unde  Ec- 
cli.  cap.  28.  V.  3.  admirans  ,  imo  indignans  , 
ait :  Homo  homini  rescrvat  iram  ,  et  d  Deo  quce- 
rit  meieLam  ?  In  hominem  simiLem  sibi  non  habet 
misericordiam ,  et  de peccatis  suis  deprecatur?  etc. 
Unde  Glossa  hic  :  In  nostra  ,  ait ,  potestate  po^ 
suit,  qua  conscientia  judicium  Dei  provocemus 
erga  nos  ,  et  sententiam  temperemus  :  non 
aliud  exigit  judex  ,  quam  ut  qualem  eum  volu- 
mus  erga  nos  ,  tales  nos  praestemus  fratribus. 

16.  CuM  AUTEM  JEJUNATIS  ,  NOLITE  FIERI  SICUT 
IIYPOCRIT^  TRISTES  :  EXTERMINANT  ENIM  FACIES 
SUAS    ,     UT   APPAREANT    UOMIMRUS    JEJUNANTES.  j 

Arabicus  :  Jejunia  corum.  Docuit  Clirislus  mo- 

dum  orandi  ;    nunc  docet  modum  jejunandi 

Cquia  infirma  est  oratio  sine  jejunio,  ait  sanctus 

Chrystomus  ),  scilicet,  ut  fiat  alacriter  et  se- 

creto  ,  studio  placendi  Deo ,  non  hominibus  , 

uti  dixit.  V.  1.  de  Eleemosyna  ,  et  v.  6.  de  Ora- 

tione.  Pro  tristes  Graece  est  andiponoi ,  id  est , 

vultuosi ,  obscuri  ,  tristes  ,  austeri  ,    tetrici , 

vultu  tetrico  et  scythico  trucique  ,  quibus  op- 

ponuntur  iXapoi ,  id  est,  alacres  et  laeti.  Dicuntur 

Txu&poTioi ,  quasi  a/.uSpoi ,  id  est ,  mcesti ,  turbidi , 

Tov  unu  ,  id  est ,  vultu  ;  vel  a  uxu?ia&at ,  id  est , 

irasci ,  vultu  tristi  et  obnubilo  incedere  ,  quasi 

bibissent  acetum  ;  vel  alludit  ad  x^Spx  ,  id  est  , 

oLla ,    vel  cacabus  ,  quod  W7i«  ,  id  est,  faciein 

liabeant  atram ,  nigram  et  tetram  instar  cacabi 

et  oUae  :  jejunium  enim  ,  quia  corpus  desiccat , 

acuit  bilem  utramquc  ,  facitque  homines  me- 

lancliolicos  et  cholericos ;  cibus  vero  utramque 

diluit ,  facitque  suaves  ,  amoenos ,  benevolos. 

Quocirca  qui  res  arduas  ahis  persuadere  co- 

nantur  ,  eos  adeunt  non  jejunos  ,   quia  tum 

morosi  sunt  et  difliciles  ,    sed  in  prandio  ,  vel 

post  prandium  ,  cum  cibo  et  potu  exhilarati 

faciles  sunt ,  joviales  et  jucundi.  Porro  hypo- 

critae  aCfectabant  et  induebant  vultum  tetricum , 

ut  viderenlur  jejunasse  ;  hoc  hic  carpit  Chris- 

tus  ,  monetque ,  ut  omnem  vultus  moestitiam 

discutiant ,  faciemque  oslendant  amoenam  et 

laetam  ,   quae  hiiaritatis  et  liilaris  jejunii  sit  in- 

dicium  ,  aut  potius  dissimulatio  ,  ut  non  jeju- 

nasse  ,  sed  laute  convivati  esse  videantur.  Hi- 

Larem  enim  datorem  diLigit  Deus.  2.  Corinth.  9.  7. 

ExTERMiNANT.  ]  Graece  afKvi?ou5i ,  quod  sanctus 

Hieronymusvertit,  demoLiuntur,S.  Hilariuscon/i- 

ciunt ,  Syrus  et  Chrysostomus  corrumpunt.  Alii 

propius  obscurant  facies  saas,  affectando  scilicet 

et  induendo  vultus   severitatem  ,   pallorem  , 

moerorem.    Alii  labefactant  ,   oblitterant ,   per- 

dunt ,  et  veiut  e  medio  toLLunt ,  ut  quasi  non  ap- 

pareat ,  quod  Nosler  vocat  extei-minant.  Est  enim 

afavi^etv  obscurare  ,  ac  quasi  e  conspeclu  tol- 

lere ,  velut  qui  fucis  utuntur ,  celant  faciem 


COMMENTARIA  IN  MATTH/F.rM.  C.p.  VT. 


iCl 


r.nam  ,  sic  ct  qui  ncla  macic  ,  irislique  paliore 
iuridi  sanclimoniam  simulant ,  id  est  hypo- 
critae  ,  qualcs  eranl  Scriljoc.  Audi  sanctum  Hie- 
ron.  :  Exterminantur  exulcs ,  ijm  cxlra  terminos 
mittuntur.  Deinde  exterminant  exponens  per  de- 
moUuntur  ,  id  cxplicat ,  subdons  :  Demolilur  au- 
temhypocritafaciemsuam,  ut  tristitiam  simulct, 
et  animo  forte  lcBtante  ,  luctum  gcstet  in  vultu. 

17.  TU  AUTEM  CUM  JEJUNAS  ,  UNGE  CAPUT  TUUM , 
ET  FACIEM  TUAM  LAVA. 

18.  NEviDEAnis  H0MINIBU8  JEJUNANS  (Arabicus: 
Ne  appareant  hominibus  jcjunia  tua)  sed  Patri 
Tuo ,  QUi  EST  iN  AuscoNDiTO  (qui  suam  esscntiam 
ct  majestatem  celat  et  al)scondit,  quique  tam 
est  in  locis  al)sconditis,  quam  publicis,  lamquc 
videt  abscondilacotdis,  quam  ostenla  operum). 

Et  PATER  TUUS  ,  QUI  VIDET  IN  AIJSCONDITO  ,  REDDET 

TiBi.  ]  Suflicit,  ait  Rcmigius,  ut  qui  cst  inspecior 
conscientiac  ,  sit  remunerator.  Familiare  fuit 
Pala-slinis,  imo  omnibus  Oricntalibus,  diebus 
festis  et  l;etis  ungi ,  faciemque  lavare  et  expo- 
lire ,  prajserlim  in  conviviis ,  idque  tum  ad  re- 
frigerium,  tum  adnilorcm,  tum  ad  coloris  et 
odoris  suavitaiem. 

Cuin  enim  Palacstina  sit  in  climate  calido  et 
aestuoso,  hinc  fit  nt  incolae  sudent,  sudorque 
faciem  deturpet,  et  foDtentem  efTiciat  :  lavant 
ergo  faciem  ,  ut  sudorem  abluant :  ungunt,  ut 
foetorem  abigant.  Haec  patent  ex  Ruth  3.  vers.  3; 
Judith  10.  vers.  3 ;  2.  Reg.  12.  20 ;  Lucae  7.  Ud.  Un- 
gebanturigitur,  tum  sanitalis ,  tum  recrealionis, 
lum  deliciarum,  tum  fragranliae  et  mollitiei 
causa.  Unde  illud  de  Magdalena  ungente  Chris- 
tum  :  Et  domus  impleta  est  ex  odore  unguenti. 
Joan.  12.  3.  In  iristitia  vero  et  luctu  abstinebant 
ab  unctione  et  lotione. 

Nota  hic  esse  catachresin  ,  cui  similem  aiidi- 
\imus  c.  3.  6.  et  alibi ;  non  enim  veram  unctio- 
nem  hic  priTcipitChristus,  sedtantum  hilarita- 
temetdissimulationem  jejunii;  q.  d.  Unge  caput, 
hoc  est,  eslo  hilaris ,  et  prae  te  fer  laetiliam , 
quasi  unctus  essesoleo,  idest,  unguenlo,quod 
est  laetitiae  causa  et  symbolum,  juxta  illud  :  Ut 
exhilaret  faciem  in  oleo ,  Psal.  103.  15.  imo  ut 
jejunium  dissimules ,  ct  convivium  simules  ; 
adhibe  symbola  convivantium,  scilicet,  unc- 
tionem  et  lotionem.  Ita  S.  Hieronymus,  Theo- 
phylactus,  Euthymius.  Audi  S.  Hieronym.  Juxta 
ritum  Palcestina'  loquitur,  ubi  diebus  festis  solcnt 
ungcre  capita.  Praicipit  igitur,  at  quando  jeju- 
namus,  lcetos  et  festivos  nos  esse  monstremus.  Huc 
facit  aurea  S.  Syncleticae  in  Vitis  Patrum  lib.  5. 
libello  8.  n.  19.  sententia  :  Sicut ,  inquit,  the- 
saurus  majiifcstus  cito  expenditur  ;  ita  et  virtus 
qucBlibct ,  cum  innotuerit ,  vel  publicata  fucrit , 
exterminabitur.  Sicut  enim  ca-a  solvitur  h  facie 
Ignis,  ita  et  anima  laudibus  inanitur,  et  amiltit 
virtutum  rigorem. 

Mystice  S.  August.  tract.  2.  de  serm.  Domiui 
inmonte  c.  20.  per  unctionem  capilis  accipit  lae- 
titiam  mcntis ,  quae  adhibcudaestin  oinni  bono 
opere  :  sanctus  Hieronymus  vero  accipit  ipsam 
virtutum  opcrationem. 

19.  NoxiTE  THESAunizARE  ( Syrus  :  Ne  rcpo- 
natis.  Alii :  Ne  congrcgetis  vel  coaccrvetis  )  vobis 

THESAUROS  IN  TERRA,  UBI  iERUGO  ET   TINEA  DEMO- 
UTUR  ,    ET    UBI    FURES    EFFODIUNT   ET  FURANTUR.  ] 

Transit  ab  ostentatione  ad  avariliam ,  eamque 
taxat  usque  ad  fmem  capilis.  Utraquc  enim  la- 


borabanl  Scribae  et  Phariscci  ,  imo  longc  major 
pars  hominum,  qui  Don  nisi  opes  corradere 
omni  labore  satagunt ,  ac  non  raro  per  fas  ct 
nefas ,  quae  ingcns  est  vanitas  et  cecitas.  Os- 
tcndit  ergo  hic  Christus,  qiiae  sint  veraj  opes , 
quae  falsac,  nimirum,  veras  esse  coelestes  ,  fal- 
fas  csse  terrestres  ,  ut  non  has  ,  sed  illas  am- 
biamus,  nec  in  hisce ,  sed  in  illis  cor  men- 
temque  defigamus.  Opes  enim  in  terra  cerugo 
el  tinca  demolitur.  Graece  est  ^r,?  /m  ,9;;wii;,  id  est, 
tinea  et  comestura ,  uli  est  rubigo  ferro,  aerugo 
aeri  et  auro;  utrumque  enim  sensim  exedit, 
corrodit  et  consumit.  Notat  tres  corruptionis 
modos;  tinea  enim  exedit  vestes,  aerugo  aurum 
et  argentum ;  fures  cetera  omnia  furanlur  et 
rapiunt. 

Christus  hic  tribus  argumentis  avocat  homi- 
nes  ti  studio  diviliarum.  Primum  est ,  quod  ip- 
sae  lluxae  sint  et  corruptibiles.  Secundum  ,  vcrs. 
22.  quod  mentem  obtenebrent  ct  excaicenf. 
Tertium  vers.  1k.  quod  ipsae  mentem  totam  ad 
se  rapiant,  utDeo  servire  nequeat  :  quia  nemo 
potest  duobus  dominis,  scilicetDeo  et  Mam- 
monoe  servire. 

20.  TiiESAUiuzATE  AUTEM  vOBis  (nou  filiis ,  non 
nepotibus,  non  ingratis  haeredibus,  sed  vobis, 
id  est  animae  vestrae )  tuesauros  in  coelo,  vbi 

NEQUE  /ERUGO,  NEQUE  TINEA  DEMOLITUR,  ET  I  151 
FURES    NON    EFFODIUNT,  NEQUE    FURANTUR.  ]    q.    d. 

Opes  gloriae  coelestis  sunt  incorruptibiles,  ina- 
missibiles ,  stabiles  et  aeterrMe  •  In  illis  ergo  cor 
mentcmquc  figile,  illas  omni  virlutum  studio 
comparate,  non  vero  terrenas  ,  quae  exiles  sunt 
et  caducae ,  variisque  modis  cito  corrumpuntur 
ct  pereunt;  sed  eas  erogate  pauperibus  :  Qucb 
stultitia,  aitS.  Chrys.,  illic  relinquere  unde  exitu- 
rus  es ,  et  nonilluc  prctmitto-e  quoiturus  es!  The- 
sauriza  ubi  patriam  habes.  Idem  hic  hom.  68. 
sub  finem  :  Si,  inquit,  intucri  voluei-is  animam 
hominis  aurum  amantis ,  invenies  eam  ,  ut  vesti- 
mentum  a  decem  millibus  veinnium  corrosum  ,  ita 
cam  pcrforatam  undique  d.  solUcitudinibus ,  et  d 
peccatis  putrefactam  ,  et  arugine  plenam.  Verum 
haud  talis  est  anima  pauperis  voluntarii ,  sed  po- 
tius  fulget  ut  aurum,  spiendet  ut  gemma,  efflores- 
cit  ut  rosa.  Non  est  illic  tinea,  neque  fur,  neque 
soUicitudo  negotiorum  hiijus  vitcv ,  sed  sicut  An- 
gelus  ita  conva^satur.  Non  subjacet  dcemonibus , 
non  assistit  regi ,  sed  assistit  Deo :  non  militat 
rum  hominibus ,  sed  cum  Angelis  :  non  habet  the- 
saurum,  teiTam,  sed  ccelum  :  non  indiget  se7i:is  , 
inagis  autem  habet  servorum  loco  passioncs;  habet 
se7-vos  appetitus,  qui  regibus  dominantur,  ut  nec 
respicere  audeant.  Quid  igitur  hoc  paupere  me- 
Uus?  at  non  habet  cquos  et  currum.  Quid  vero  his 
opus  est  ei,  quisuper  nube  vehi  debet ,  et  essecujn 
Christo  ? 

21.  Uni   EMM    EST  TRESAURUS  TUUS ,    IBI    EST  ET 

COR  TUUM.  ]  Thesaurus  tuus ,  id  est ,  quod  habes  in 
pretio,  id  quodamas,  quod  aestimas,  quo  de- 
lectaris,  id  quod  tibi  est  charissinmm,  in  quo 
omne  tempus  et  sludium  collocas  :  ibi  cst^  ct  cor 
tuum.  IIoc  non  solum  de  pecunia,  ait  S.  Hieron., 
scd  ct  de  cunctis  passionibus  sentiendum  cst.  Gu~ 
losi  Deus  venter  est :  ibi  ergo  habet  cor,  ubi  est 
thesaurus.  Luxuriosi  thesaurus  cpula;  sunt :  lcu- 
civi  ludicra,  amatoris  libido.  Iluic  sa^vit  unus- 
quisque ,  quo  vincitu): 

Vis  ergoscire,  quis  sit  thesaurus  tuus,  quid 
ames,  quid  icstimcs?  Adverle  quid  sapius  Lii 


5r.8 


COMMENTAHIA  IN  MATTHi5iUM.  Cap.  VI. 


cwde  verses ,  quid  iiienie  agites  et  cogites.  Si 
crebro  cogitas  ot  rumiiuis  cfelesiia ,  coelum 
amas;  si  terrestria,  tiiesaurustuus  est  in  tcrra, 
in  terra  cor  tuum  quasitalpa  sepelivisti.  Si  ergo 
sapis ,  mens  ttta  non  sit  in  arc,  scd  in  (Ctherc. 

Huc  facit  quod  S.  Antonius  de  Padua  (ut  hahct 
ejus  vita)  iu  excquiis  cujusdam  iisurarii  concio- 
naturus,  lioc  thema  accepit:  Ubi  est  thesatirtis 
tuus,  ibi  est  et  cor  ttittm  ,  dixitque  :  Morttius  est 
hic  dives ,  et  septdttis  est  in  inferno.  Ite  ad  thescni- 
rum  ejus  ,  et  in  medio  illius  invenietis  cor  ejus. 
Abierunt  amici ,  et  cor  adhuccalidum  in  medio 
nummorum  ejus  invenei^unt. 

Sanctius  et  sapientius  S.  Paulinus  Nohe  Epis- 
copus ,  Nola  capta  a  Wandalis,  Deum  orahat : 
Vomine  ,  non  cxcrticier  propler  atiritm  et  argen- 
tum  :  ubi  cnim  omnia  mea  sint ,  tti  scis  ,  quia  sci- 
Ucet cor  hahebat  fixum  in  Deo,  non in  amo. 

22.  LtCERNA  CORPORIS  TUI  EST  OCULUS  TUUS.  Sl 
OCULUS  TUUS  FUERIT  SlMPl.EX  ,  TOTUM  CORPUS  TUUM 

LUCiuuM  ERiT.  ]  Lippientesoculi,MiS.  Hieron.,  so- 
lent  Iticemas  videre  nunwosas  :  simplex  oculus  et 
ptirus  simpiicia  intuetur  et  pura. 

23.  Sl  AUTEM  OCULUS  TUUS  FUERIT  KEQUAM  ,  TO- 
TUM  CORPUS  TUUM  TENEBROSUM  EEIT.  Sl  ERGO  LU- 
MEN  ,  QUOU   IN   TE  EST  ,  TENEBRjE  SUNT  ,  IPSiE  TENE- 

KRJS.  quant/EeruntI]  Dicilur  oculus  simplex,  qui 
sanus  est ,  et  externis  humoribus  ,  qui  visum 
perturbant,  non  miscetur,  ideoquc  purus  est , 
sincerus  et  clarus.  q.  d.  Si  ocuLus  tuus  fuerit 
simpiex,  id  esl,  purus,  candidus,  etmundus; 
totum  corpus  tuum  lucidum  erit,  et  quasi  ocu- 
latum,  quia  praeyia  oculi  sui  luce  et  directione 
omnes  actiones  suas  recteobibit:  Si  autemocu- 
lui  tuus  fuerit  nequam,  Graece  ,  ■Ko-j-nfgi,  id  est 
male  affectus  ,  et  vitioso  humore  imbutus , 
ideoque  impurus  et  obnubilatus,  totum  corpus 
tuum  tenebrosum  erit,  quia  carebit  luce  et  du- 
ce ,  puta  illustratione  et  directione  oculi  sui. 
Si  ergo  liimen  oculare,  quod  in  te  est ,  id  est, 
esse  debebat ,  jam  ofruscatum ,  non  lumen,  scd 
tenebrae  et  caecila»  sit,  ipsoi  tenebrce  quantoi 
erunt  1  id  est ,  ipsum  reliquum  corpus  natura 
sua  tenebrosum,  ac ,  ut  ita  dicam ,  ca^cum ,  cum 
nuUum  nisi  ex  oculis  lumen  habeat,  jamocu- 
lis  suis  et  luminibus,  quasi  ducibus  orbum  , 
quam  tenebrosura  erit ,  quamque  in  tenebris 
erralnt,  palpabit,  et  cespitaliit?  Quanias,  ait 
S.  Hilarius,  necesse  est  ipsarum  in  te  tenebras 
esse  tenebrartini ! 

Est  parabola  ,  uJti  et  pleraeque  aliac  Christi 
gnomse  liic.  Per  oculum  ergo  cum  S.  Hiero- 
nymo,  Chiysostomo,  Jansenio,  Maldonato,  To- 
leto  in  c.  11.  Lucae,  et  aliis,  mentem  et  sensum 
internum  accipe ,  q.  d.  ait  S.  Chrysostomus  :  A 
corporalibus  interiora  disce ,  qiiod  enim  oculus 
estcorpori,  hocintellectusestanimae.  Sicutenim 
oculus  dirigit  corpus  ;  sic  intellectus  practicus 
animam :  quod  enim  hic  sentit  et  gustat ,  hoc 
sentitet  gustat  anima.  Dnde  error  et  vitium  ani- 
mae  in  operando  nascitur  ex  errore  et  vitio  in- 
telleclus ,  quod  tamen  vitium  saepe  oritur  ex 
prava  inclinatione  el  cupiditate  aiTectus.  Quod 
enim  affectus  concupiscit,  eodem  trahit  intel- 
lecius,  ut  judicet  iliud  sibi  bonum  et  prosequen- 
dum.  Hoc  est  quod  paulo  ante  dixit :  Ubi  enim 
est  thesaurus  tuus,  ibi  est  et  cor  tuum.  lUud  enim 
cor  hic  explicat  vocatque  oculum  mentis,  hoc 
est,  intellectum  practicum,  quiomnes  aetiones 
iucc  sua  praeitetdirigii.  Vult  enim  docere  Chris- 
lus  animum  non  posse  esse  purum  et  rectum , 


ac  consequenier  nec  aclioncs  ab  co  manantes 
esse  puras et  rectas,  ubi  cor  cst  avaritia  et  auri 
cupiditate  obcaDCatum  :  de  hoc  enim  egitin  pne- 
ccdentibus ,  et  aget  in  sequentibus.  Sensus  ergo 
est  q.  d.  Sicut  oculus  purus  clare  illuminat  re- 
gitquc  corpus ,  corporisque  motus  omnc^s  :  siu 
vero  oculus  crasso  pravoque  humore  obuulicile- 
lur,  obtenebratur  totum  corpus,  ut  illud  in  te- 
nebris  oberret,  et  cespitet;  sic  paritcr  si  mens 
Iiominis  sit  pura,  illuminabit  totam  animam 
omnesqucejus  actioncs,  ut  ritc  rectequc  fiant: 
sin  mens  sitpravo  affectu  et  cupiditate  avaritia' 
iinbuia  et  occoecata,  codem  alliciel  totam  ani- 
mam  omnesque  ejus  operationes,  ut  non  nisi 
terram  et  lerrenas  opes  spectcnt  et  ambiant, 
iisque  quasi  talpae  sese  oppleani  et  excaecenL 
Ex  affectu  enim  pecuniae  mens  multis  erroribus 
et  ignorantiis  practicis  obtenebratur,  ut  puiet 
sibi  licere  quod  revera  est  illicilum,  esseque 
utile,  quod  est  damnosum,  aique  has  caecitates 
suas  caecis  et  effraenalis  suis  passionibus  ,  affec- 
tibus  et  actibus  communicat,  ut  cace  ruant  in 
rapinas,  fraudes,  usuras,  aliaque  scelera,  quae 
mens  ipsa  corrigere  et  fraenare  debuerat,  llaque 
eos  in  se  ca^cos  magis  ipsa  mens  excaecat,  agit' 
que  in  caecas  peccaiorum  ruinas. 

Potest  secundo  cum  S.  Augustino  et  S.  Gre- 
gorio  lib.  28.  Moral.  cap.  6.  ac  Beda  per  oculum 
accipi  intentio  meniis ;  haic  enim  mentem  et 
iniellectum  movet,  regit  et  lleciit  quocumque 
vull  ;  atque  haec  ipsa ,  si  pure  intendat  Deum 
et  divina,  velut  finem  et  scopum  suum,  faeiei 
ut  opus  ex  ea  manans  (intelligc  si  illud  in  se 
sit  bonura  j  aut  cerle  non  malum)  toium  sit  pu- 
rum  et  sanctum  :  sin  intentio  sit  prava  et  ini- 
pura ,  faciet  ut  opus  ex  ea  manans ,  licet  in  se 
bonum ,  sit  impurum  ,  malum  et  vitiosum.  N<an 
toto  capite  a  vers.  1.  Imcujusque  Christus  egii 
derecta  inteniione,  eamque  requisivit  in  elee- 
mosyna,  oratione  et  jejunio,  hoc  est,  in  omni 
opere  bono.  Nounulla  huic  paraboloi  addit  Lu- 
cas  c.  11.  V.  36.  quae  ibi  velut  loco  proprio  e\- 
plicanda  smit. 

2Zi.  Nemo  potesx  dtjobus  dominjs  servire.]  NOn 
tantum  contrariis,  sed  etiam  disparalis,  sive 
diversis  dumtaxat.  Est  adagium  significans  ra- 
rum  et  difficile  esse  duobus  dominis ,  qui  fere 
adversis  sunt  moribus  et  humoribus ,  satisfa- 
cere,  aut  aeque  eis  addici,  servirg,  et  obsequi. 
Non  ait  famidari :  subinde  enim  quis  duobus 
dominis  famulatur,  sed  servire,  id  est,  se  addi- 
cere,  amare  per  omnia,  obsequi  et  obedire.  Id 
Christus  applicat  avaritiae^t  religioni,  Deique 
cultui,  q.  d.  Non  potestis  servire  Deo  et  Diti, 
coelo  et  coeno,  setheri  et  aeri ,  numini  et  nuro- 
mis.  Quare  si  Deo  servire,  et  cor  addicere  p.l?- 
cet,  illud  ab  acre  et  auro  avellendum  est.  Est 
hoc  tertium  Chrisli  argumentum  ceteris  effica- 
cius,  quo  Scribas  omnesque  homines  avocat  a 
studio  divitiarum,  quod  scilicet  impossibilesit 
eis  servire  et  Deo.  Vis  ergo  servire  Deo  ?  noli 
servire  Mammonae. 

AUT  ENIM  UNUM  ODIO  HABEBJT,  ET  ALTERUM  DI- 
LIGET  ;   AUT  UNUM    SUSTINEBIT  ,    ET    ALTERUM  CON- 

TEMNET.  ]  Pvo  sustinebit  S.  Augustinus  legit  pa- 
tietur,  idque  exponit  de  Mammona.  q,  d.  Mam- 
mona ,  id  est,  opes,  est  Dominus  tam  imperi©- 
6US  et  difficilis,  ut  avari  duram  sub  eo  serviant 
servitutem  nec  eum  ament,  sed  sustineant  et 
patianlur  ejus  herileet  durum  imperium.  Franc. 
Lucas  verocensensinlerprelem  legisse  in  Graco 


COMMLNTAIUA  IN  MAT 

iiviiiTM  ,  idest,  susliiiebit,  patietur,  sic  disjunc- 
tlvam  hanc  cxponil,  q.  d.  Scrvus,  qui  duobiis 
(lominis  servit,  aut  unum  odiet,  et  alterum  di- 
liget;  aut  si  ncuirum  diligat,  sed  utrumquc 
oderil,  unius  impcrium  feret  et  sustinebil,  al- 
ierius  conicnincl.  Verum  Gra^ci  hic,  (cquc  ac 
Lucic  IG.  13,  conslanler  habent  non  «vas-a',  id 
csl,  palielur,  sfAhoihOilfzai,  id  est,  uni  adliarc- 
bit,  ut  vcrtit  Nostcr  Lucae  c.  16.  13.  Syrus  ct 
Arai)icus,  iinam  honorabit.  Valablus,  uni  se  dc- 
dcl ,  nni  cor  suum  alTigct ,  uni  ol)scquium  im- 
pendet,  id  cst,  unum  diligct,  ul  paulo  ante  dixi. 
Sensus  enim  liujus  positionis  disjunctivce  cst, 
((.  (i.  Servns  duobus  dominis  servicns  ,  ambo- 
l)us  non  scrviet,  scd  aut  hunc  odio  habebit,  ii- 
lum  (liliget;  aut  vicc  versabunc  diliget  etsusti- 
ncbit,  illum  odiet  ct  conlemnct,  v.  g.  Si  odiat 
herum  Jacobum,  diligct  lierum  Joannem  ;  sin 
diligat  Jacobum ,  odict  Joannem  :  cui  enim  mo- 
res  unius  placent,  huic  mores  altcrius  ,  ulpoto 
divcrsi  et  sajpc  contrarii,  displicent :  quare  il- 
liim  amabit,  illi  obedict  et  servict,  huncodiet, 
ncc  promplc  ei  obedire  aut  servire  volet. 

SusTiNEiuT.]  Ergo  hic  idcm  est  quod  favcbit, 
tuebitur,  fovebit ,  sustentabit.  Sic  Cicero  1.  Of- 
fic.  ait :  Magistratus  esse  suslincre  dignitatem  ct 
decus  civitatis.  Et  orat.  pro  Flacco  :  Fos  rempu- 
blicam  humcris  veslris  Judiccs  sustiiietis.  Et  pro 
Rabirio  :  Labentem  excepit ,  corruere  non  sivit , 
fulsit ,  ct  suslinuit,  re,  fortuna,  ftde,  hodiequc 
sustinet.  Et  Brutus  epist.  ad  Ciceronem  :  ^ini- 
lcium,  inquil,  tu  auctoritate  sustinere  debes.  Sic 
maircs  susiinent,  id  est  aluntetsustentant  suos 
infanles,  magistri  discipulos,  heri  servos,  et  vi- 
cissim  filii  parentcs,  discipuli  magistros,  servi 
,lu'ros.  Unde  Virgil.  2.  Georg. 

Hinc  patriam  ^parvosque  nrpoles 
SustiiHt. 

Sic*et  Livius  ait:  Milites  fluvialili  pisce  et  hcrb  s 
sustinebantur,  id  cst  sustentitbantur. 

[\0."S  rOTtSTlS  DEO  SEnVIRE  ET  MamMON/E]  q.  d. 

Non  potestis  vos  addiccre  Deo  simul  et  studio 
opum,  ut  cor  vcslrum  afligatis  utrique,  ut  utri- 
quecuras,  opcras,  ct  labores  vestros  impenda- 
lis;  pra;scrtim  quia  Dcus  ita  vult  coli  et  amari 
supra  omnia,  ut  nullum  rivalcm  patiatur,  ncc 
sinat  aliquem  sibi  in  amorc  icquari  autcompa- 
rari.  Vice  versa  opes ,  ita  cor  ct  curas  divilis 
avari  ad  se  rapiunt ,  ut  non  sinant  illa  Deo  im- 
pendi. 

Nota  :  Hcbr.  pi:iDr"««/»«ou,  Chald.  mamon  , 
Syr\i\cc  vutniona,  ait  S.  Hicronymus,  vocantur 
divilicc  ct  ihcsauri ,  quos  in  arcis  reconduntdi- 
vilcs,  i\  radice  ^rifl  taman,  id  esl,  absconderc. 
Aut  ul  Angclus  Caninius  in  nomin.  Hebr.  Novi 
Testamcnti,  ii  radice  JT3X  aman,  id  est,  firmare, 
stabiUre.  Nam,  ut  dicilur  Proverb.  10.  15.  Sub- 
stantia  divilis ,  itrbs  fortitudinis  ejus.  Sic  opcs 
Hebraicc  vocantur  '7>n  chaiil  a  roborc,  quod 
djvitem  faciant  valentcmctpoientem  :  sed  tum 
potius  scribcndum  csset  mamon  et  inamona  per 
nimplex  m,  (|uomodo  iii  libris  Chalda?is  et  Syris 
scripliim  ha])clur.  Ilinc  ct  lucrum  Puiiicc  (Pu- 
nica  cnim  lingua  cst  allinis  Hebra^c)  vocalur 
mttmmon,  ait  S.  Augustinus  lib.  dc  Scrm.  Do- 
mini  in  nionte  cap.  22.  Hinc  quoque  Persicus 
pro  Mammoniv  vcrlit  diviliis  ct  bonis  caducis. 

Porro  S.  IrciKcus  lib.  o.  cap.  10.  mammonas 
inierprclalur  r((/ja/»ju,  (juod  intcrprcs  cjuscx- 
ponit,quasi  S.  Irenaus  Mammona  dcrivet  cx 

OUIl.NtL.    A    LAVIDE.     lOM.    VIH. 


TH/ELM.  Cap.  VL  iCO 

cr^^n m«?/i;,  id  est,  macula;  el {in /'on,  id  est 
opcs,  ut  mammona  sit  idcm  quod  maciUa  divi- 
liarum;  talis  enim  est  cupiditas  vel  avaritia  , 
quaj  maculat,  imo  perdit  opcs ,  eas  recondendo, 
ulab  a;rugine  comcdantur;  non  vcro  erogando 
cas  in  cgentcs,  quie  est  quasi  opum  vita,  salus, 
linis  et  fclicitas,  qua;  ad  hunc  usum  i\  Dco  ct 
natura  crcaiaj  sunt. 

Nota  :  Non  dicit :  Non  potestis  opes  habere  ei 
Deum  :  utrumque  cnim  habuit  Abraham  ,  Isaae, 
Jacob,  David,  Salomon ,  niultique  Sancli,  qui 
diviiiis  non  affixere  cor,  quia  eis  usi  suiit  ad  pia 
opera  :  sed  non  potestis  Deo  servire  et  Mammoncc; 
qui  cnim  scrvit  Mammona;,  opum  est  servus , 
quarc  cas  nonrcgit  ut  dominus ,  scd  ab  eis  regitui' 
quasi  inancipium,  ut  omncs  laborcs  et  dolores 
suscipiat  quos  cupido  opum  illi  suggerit.  Sane 
dura  ctmiserabilis  esthaec  scrvitus  :  Servire  vero 
Deo  regnare  est.  VcfC  S.  Bernardus  scrm.  21.  jn 
Cant.  /Ivcmis ,  ii\l,  terrena  esurit  ut  mendicus ; 
fidelis  contemnit  ut  dominus.  Ille  possidendo  men- 
dicat ;  iste  contemnendo  sei^vat.  Igitur : 

Imperat  aut  servil  regina  pecunia  cuiquc. 

Impcrat  avaro,  servit  liberali.  Et  quid  est  au- 
rum  et  argenlum  ,  nisi  terra  rubra  et  alba?  ait 
S.  Bernardus. 

Opponit  Deum  Mammona;  appositc  ,  quia 
Mammona  sive  Plulus ,  vel  Piuto  { :r/oiTo,-  enim 
vocantur  divitiae)  qui  et  Dis  dicebalur,  a  Genti- 
libus  colebatur  quasi  diviiiarum  Deus.  Unde  Ci- 
cero  lib.  2.  dcNatura  deorum  :  Terrena,  inqmt, 
vis  omnis  atque  nattira  Diti  Patri  dedicata  est , 
qui  divcs,  ut  apiulGrcecos  :i>ojtwv ,  quia  ct  recidant 
omnia  in  toras,  et  oriantur  ^  terra.  Avari  ergo 
Dcus  cstMammon,  sive  Pluio,  qui  eum  secum 
ad  infcros  (ibicnim  cst  rcgniim  ct  rcgia  Pluto- 
nis )  deducet. 

Aiidi  S.  Augustinum  libro^.  de  Civit.  cap.  21. 
Gcntilcs  commendabant  sc  dcce  Pecunice,  ut  pc- 
cuniosi  essent :  dco  jEscidano ,  et  filio  ejus  Argen- 
tino,  ut  habercnt  ceream  aureamque  pccuniam. 
ISam  ideo  patrem  Argcntini  /Esctdanttm  posuerunt, 
quia  prius  cerca  pccunia  in  itsu  esse  cccpit,  post 
argcntea.  Miror  autem,  quod  Argentintts  non 
genuit  Aurintim,  quia  ct  cutrca  subsccuta  cst. 
Qucmdetim,  si  isti  habercnt,  sicut  Saturno  Jo- 
vcm,  ita  et  patri  Argentino,  et  avo  ALsctilano 
Aurinum  prccponerent.  Causa  cur  pccunia  facta 
sit  dea,  est  cjus  potentia  et  impcrium  :  nam, 
ut  ait  Eccles.  c.  10.  pecitnicvobcdtunl  omnia;  pecu- 
nia  enim  comparantur  dignilates  ,  vina,  epulse, 
vcstes,  cqui,  currus,  et  quid  non?  unde  Osee 
c.  12.  8.  de  talibus  ait :  Vcrumtamcn  dives  effcc- 
tus  sttm ,  invcni  idolttm  mihi.  Hinc  et  Juvenal. 
Satyra  1. 

Intcr  nos,  inquit ,  sanclissima  dlviii  iriun 
Majeslas. 

Et  Petronius  Arbitcr  eas  Jovi  parcs  facit  vcl 
supcriores ; 

Quidvis,  inquif,  nummis  pra:scnliliii?opl;i  , 
Et  venict :  ciausum  possidel  arca  Jomih. 

Et  Auctor  Anlhologiac: 

Nunc  vulgus  supcros  vix  pulat  essc  dcos, 
Kimirum  ingenti  congcsla  pccuni.i  cur.i  , 
Esl  Deus  :  liumanas  nunc  regil  illa  vicc.«. 

Vide  Aristophancm  in  Pluto. 

Prieclare  S.  Hieronynnis  epist.  28.  ad  Luci- 
nium:  ISon  potcstis,  iiiquit  Dominus,  Deoservirt 


<)•( 


tlO^JMKNTARIA  IN  MATTIOKUM.  Cap.  VI. 


170 

it  Mainiiunitc.  Junnn  dcponcrc,  iticiiiientimncst , 
iion  prrfeclonim.  Fecit  lioc  Crates  Thebanus ,  fccit 
Antistlicnes  ;  scipsuin  offcrre  Dco,  proprie  Cliris- 
lianorum  est  ct  /Iposlolorum  ;  qui  duo  cum  vidua 
paupertatis  suiV  in  i^azopliylacium  ceru  mittentcs, 
lotmn  censum  ,  quem  liabueriint  ,  Domino  tradi- 
dcrunt ,  ct  vwrcnlur  audire  :  Sedebilis  supcr  duo- 
deciin  solia ,  Judicantes  duodecim  tribus  Isracl. 
Dcniquo  diviiiac  dicloe  sunt,  eo  quod  dividani 
(lisiralianique  mentem  ,  ait  S.  Ambrosius  lib.  do 
Abraltam,  sicut  diviscrunt  Abraliam  ii  Lot.  Gc- 
ncs.  13. 

25.  Il)EO  DICO  VOBIS,  NE  SOI-tlCITI  SITIS  AMM.P. 
VF.STR.E   OtlD    MANDCCETIS,    NEQUE    CORPORI    VES- 

TRO  QuiD  iNDUAMiNi.  ]  Anivxoi  :  illa  enim  eget 
cibo,  non  praecisc  pro  se,  sed  ut  in  corpore 
re  fmealur  illudquo  animct  et  vegetet.  Rursum 
in  aninia  esi  omnis  cibi  sensus  ,  gusius  et  de- 
leclalio.  Aul  animce ,  id  est,  vitae  ,  ait  S.  Augus- 
tiuus  ,  anima  enim  est  causa  vilac. 

Pro  ne  solliciti  sitis ,  Gnece  est//.^ //spe/KvaTe ,  id 
est ,  ne  anxie  cogiletis ,  ne  cum  cura ,  anxietatc 
et  aerumna  solliciti  sitis  :  fj.tpi'j.-jS.zt  enini  dicitur 
i[  <j.ipi^ia  -zh-j  ■joi^v,  quod  studium  congrcgandi  opes 
auimum  dividat,  et  in  varias  cogiiationes,  cu- 
ras  ,  sollicitudines  ,  anxietates  distrahat  ,  et 
quasi  dissecet.  Non  ergo  prohibet  hic  Christus 
providam  diligentiam  et  laborem  procurandi 
sibi  suis(|ue  necessaria  ad  vitam ,  uii  voluerunt 
Euchita;  (qui  volebant  semper  oraie  ,  et  nun- 
<iuam  laborare)  contra  quossanclus  Auguslinus 
scripsit  librum  de  Opere  monacliorum  :  sed 
vetat  eorum  sollicitudinem  anxiam  ,  praL-occu- 
patam  ,  intempestivam,  timidam,  Deo  difiiden- 
tem ,  cor  in  terra  defigentem ,  et  a  Dei  servilio 
dislrabentem. 

Atque  ut  eam  confulet,  r.obisque  eximat, 
adliibet  septem  rationes  sive  argumenla  :  Prima 
est  hoc  versu  in  verbis  proxime  sequentibus, 
peiiturque  a  cura  corporis  nostri,  quam  gerit 
IJeus.  Secunda  vers.  26.  ab  avibus,  quas  Deus 
curat  et  pascit.  Tertia  vers.  27.  quod  omnis 
iiostra  soliicitudo  inanis  sit  sinc  Deo.  Quarta 
vers.  28.  a  lihis  et  foeno  ,  quaj  vestit  et  ornai 
Deus.  Ouinla  vers.  22.  quod  hacc  sollicitudo 
paganorum  sit,  non  Christianorum.  Sextavers. 
;')2.  quia  ad  Dci  scientis  omnia,  et  gubernantis 
providentiam  pertinet  de  victunobis  providere, 
ut  qufcrcntibus  regiium  Dei  alimeuta  adjiciat. 
Septima  vers.  3^.  quia  sufficit  diei  malilia  sua. 
Tot  argumenlis  utitur  Christus,  quia  longe  ma- 
jor  hominum  pars  laborat  hac  nimia  sollicitu- 
dinc ,  adeoquc  a  mane  in  vesperam  non  aliud 
cogitat,  non  aliud  laborat ,  quam  ut  cibum  et 
vestitum  sibi  suisque  comparet,  qu.ne  csl  magna 
miscria,et  plusquam  asininus  lal)or. 

NONNE  AMMA  PLUS    EST   QIAM   f  SCA  ,    ET  GORPIS 

PLi's  QUAM  vESTiMENTiiM?]  Est  hajc  prima  ratio 
contra  anxiam  et  nimiam  sollicitudinem  rc- 
rum  temporalium,  petita  ^  minori,  sive  a  mi- 
juis  verisimili  ad  id  quod  magis  verisimile,  q.  d. 
iJcus  qui  nobis  animam  ei  coipus  dedit,  imo 
cx  nihilo  creavit,  et  continue  conscrvat,  elqua- 
si  creat,  hicuiiqueetiam  dabilquaeniinora  suut, 
puta  escas  et  vestes,  sine  quibuscorpus  et  anl- 
ina  non  possunt  subsisterc.  Ita  S.  Augustinus, 
("hrysostomus ,  Theophylactus.Cutbymius.Verc 
S.  Chrvsostomus  homil.  57.  ad  populum :  Deo , 
ait ,  pasccnte ,  non  est  opus  nos  esse  sollicitos,  Nam 
diviies  egucrunt  et  esuricnnit  :  imiairenles  cul- 
fcm  Domininn,  non  mintunlar  omniOono.  Psal.  33. 


26.  RESWCITE  VOLATIMA  COELI  ,  QVONIAM  NON 
SERUNT,  NEQtE  METUNT,  NEQIE  CONcnEC.ANT  IN 
IIOHREA  :  EtPaTER  VESTER  COELESTIS  PASCIT  ILLA. 
NONNE    VOS    MAGIS     PLURIS    ESTIS    ILLIS?]    GrjBCC 

/jv.)/o-j  SixfipiTi  ui>rc-j ,  idest,  magis  dilVertis  ab 
illisPmulium  praecellitis  illis? 

Est  secundum  argumentum ,  quoprobaiChris- 
tus  nos  non  debere  esse  sollicitos  de  viclu  el  ves- 
titu ,  petitum  «b  avibus,  ideoquc  a  minori  ad 
majus ,  q.  d.  Si  Deus  aves  irrationales  de  viciu 
non  sollicitas,  nec  pro  eo  laborantes ,  sedotio- 
sas,  ac  subindeodiosas,  v.  g.  corvos,  ut  habet 
Lucasc.  12.  2i ,  pascit,  datque  cis  illaboralum 
granum  et  cibum  :  quanto  magis  pascet  vos, 
qui  estis  homines  rationales,  creati  ad  imagi- 
nem  ejus ,  imo  lilii  ejus  et  haeredes ,  Cliristi  san- 
guine  redcmpti ,  pro  quibus  proinde  tot  agrico- 
las  procurat,  quos  facit  sercre,  metercet  tritu- 
rare,  actotmolitoresmolerc,  lotpisiorespinsere 
panem!  etc.  comparalhominesnonbobusterres- 
tribus,  sedavibuscoelestibus,utdoceateosdebere 
esse  ccelestes,  etinstar  avium  6  terra  in  ccelum 
mente  avolare  ,  indeque  cil)um  tum  corporij 
tum  animae  necessarium ,  quotidie  a  Deo  ex- 
pectare  etposlulare.  Aves  eniin  quotidiana  an- 
nona  contentae,  de  crastina  non  sunt  sollicita?, 
sed  in  Dei  provideniia  placidc  conquiescunt , 
tantumque  volatui  et  cantui  vacant.  Poterat 
Christus  ,  ait  Chrysostomus  ,  hominum  proferre 
cxempla ,  ul  Mosen,  EUcnii,  Joanncm,  qai  de 
victu  non  fuere  soUiciti ;  sed  ut  magis  audien- 
tium  conscientias  verberarct,  de  irrationaUum  illos 
seciiritale  commonuit.  Cur  enim  homo  non  fa- 
ciat,  quod  faciaui  aves?  cnr  sollicitus  sil ,  cum 
non  sint  sollicitas  aves  ? 

Quocirca  S.  Franciscus  mire  delectabaturavi- 
bus,  pracsertim  alaudis  ,  easque  ad  Dei  laudes 
concinendas  invitare  solebat.  (Jndc  et  illi  mox 
a  morte  suo  cantu  parentarunt  alaudae.  Magna 
enlm  copia  ad  tectum  domus,  in  qua  mortuus 
erat,  advolantes,  diu  cum  insolita  jubilatione 
gyrautes,  Sancli  laudes  et  gloriam  celebrarunt. 
Soiitus  erat  ipse  fratres  sui  Ordinis  comparare 
alaudis,  et  ut  eas  imitarentur  adhortari.  Nam 
alauda,  inquii ,  cristam  habct  instar  galeri , 
unde  et  galeiita  vocatur,  teste  Plinio  libro  11. 
c.  37.  Sicet  Minoritre  cucullum  gestant  sive  ca- 
puiium,  ut  meminerint  se  puerorum,  qui  cu- 
cuUis  caput  suum  involvunt ,  innocentiam  et 
humilitatem  imitari  debere.  Secundo ,  alauda 
est  cinerei  coloris;  cinerea  est  et  tunica  fra- 
trum  ,  ut  recordentur  illius  dicti  a  Deo  ad  pro- 
toplastum  :  Memento,  liomo,  quia  piilvis,s\\e  ci- 
nis  es  ,  et  in  cinercm  revci-tcris.  Tertio  ,  alauda- 
vivunt  in  paupertale,  sine  sollicitudine  grana, 
quae  terra  praebet,  carpentes ;  sic  et  fratres  pro- 
fitentur  paupertatem  ,  mendicato  vivunt  sine 
sollicitudine  ,  in  Dei  providentia  et  fidelium 
charitate  spem  annonac  reponentes.  Quarto  . 
alaudac  mox  ut  granum  invencrint  et  comede- 
rint,  in  ccelum  feruntur  volalu  directo  etsubli- 
mi,  itautaciem  intucntium  fugiant,  canentes  , 
et  quasi  gratias  agenles  Deo  omnium  parenti , 
et  allori.  Jdem  faciunt  fraires,  quia  panem  An- 
gelorum  manducavit  lioino,  id  est ,  panem  ex 
eleemosyna  quaesitum,  ad  quem  fratribus  men- 
dicantibus  dandum  Angeli  instigant  eos,  qui 
sunt  divites.  Quinto,  alaudae  dicuntur  « /a«ri6?, 
quod  assiduo  cantu  Deum  laudent;  sic  et  fra- 
tres  terrena  despiciant ,  ccelestia  appetant , 
quasi  hospilcs  tcrr,x   et   cives  cocli,  scianiquc 


COMMENTARIA  IN 

se  ii  Deo  vocalos  ad  hoc,  ut  jugiter  Deum  lau- 
(knt,  lum  psalmodia,  tum  praedicatlone^^tsanc- 
tiuite  vilac.  Ua  rcfert  Lucas  Waddingus  in  An- 
iial.  Minorum  anno  Cliristi  122G.  n.  31).  el  alii. 
Audi  S.  Aniljr.  ser.  in  cap.  1.  Malaciuje,  qui  extal 
in  line  loni.  2.  /tves,  inquit,  propler  vLLes  escaii 
^ralias  agdnt ;  tii  pretiosissimis  qndis  pasceris,  ct 
ingralus  cs'.'  Quis  igititr  non  crabcscat  sensum 
hominis  lialums,  sine  psalmoram  cclebrilale  dicm 
claudere ,  cum  ipsoe  aves  ud  gratificandmn  psul- 
terii  suavitate  persultcnt ;  ct  cjus  gloriam  nou 
vcrsuum  didccdine  personare ,  cujus  laadevi  vu- 
lucrcs  modulala  cantilena  pronantiant?  ImHa?-e 
crgo ,  frater,  minutissimas  aves ,  mane  et  vespa'e 
crcatori  gratias  rcfcrendo.  Et  si  es  dccotior,  imi- 
tare  lusciniam,  cui  quoniam  ad  dicendas  iaudes 
dies  sola  non  sufficit,  nocturna  spatia  pervigUi 
cantilcna  dccurrit.  Et  tu  igitur  tuis  iaudcbas  diem 
vincens ,  operi  tuo  adde  nocluivfia  curricula,  et  in- 
somnem  suscepti  laboris  industriam  psalterii  seri-e 
consolare. 

Uenique  idem  S.  Amhr.  in  Lucam  c.  12.  ail 
illa  V.  2^.  Considerate  corvos ,  quia  non  scmi- 
nant ,  ctc. ,  ct  Deus  pascit  illos ,  ex  hoc  loco 
docet  causam  inopiae  nostnx  esse  avaritiam  : 
Etcnim,  inquit ,  illis  (coi'vis)  idcirco  inelaborati 
pahuli  usus  cxuberat,  quod  fructus  sibi  com- 
mnncs  ad  escam  datos  spccicdi  quodccm  ncs- 
ciunt  vindicare  dominatu.  Nos  communia  amisi- 
mus ,  cum  \n-op)'ia  vindicamus ,  ncmi  ncc  propritim 
quidquam  est,  ubi  perpetuum  nilnl  est ;  nec  cerla 
copia,  ubi  incertus  eventus.  Cur  enim  divitias 
tuas  (cstimcs ,  cum  tibi  Deus  etiamvictmn  cum 
celcris  animantibusvolaerit  csse conmuinem?  Aves 
(oeli  spcciale  .ubi  nil  vindicant ,  ct  idco  pabulis 
indigere  nesciunt,  quia  atiis  invidere  non  noruni. 

21.   QVIS   AUTEM  VXSTRUM  COGITANS  (  GrifiCe  y-i- 

pifj.-'<av,  id  est  soUicitus  ,  soUiciie  cogilaus,  anxie 
curans  ,  hocest,  sollicita  sua  cogitalione,  dis- 
quisitioneelmohtionc :  sollicitudo en\m  cst a-gri- 
ludo  (inquieludo,  anxielas )  unimi  cum  cogi- 
latione,  ait  Ciccro  Tuscul.  h.)  pot,i:st  AUJiCEnL 
AD  sTATunAM  suAM  cuBiTUM  ujiUM  ?  ]  Est  tertium 
argumentum  ix  majori  sive  magis  verisiniili  ad 
niinus.  Unde  Lucas  cap.  12.  26.  addit  :  Si  crgo 
quod  minimum  cst  non  polcstis ,  quid  dc  cetcro 
soUicitis  estis?  q.  d.  Si  fruslranea  est  cogilalio, 
soliiciludo  et  lahor,  qua  quis  vellet  cxcogilarc 
niodum  adjiciendi  stalura;  sua)cul)ilumunum ,  ut 
scilicet  longior(!t  allior  fierct  quam  sit,  cuhilo 
uno;  licct  cnini  millc  annos  cogilaret,  et  co- 
gitando  se  discruciarct,  nunquam  id  perli- 
ceret :  quanlo  magis  inaniscsl  anxia  soIUciludo, 
(lua  quis  vilam  pcr  cscam  anxie  conscrvare, 
et  prologarc  suapte  induslria  molitur;  solius 
eniin  D;'i  est,  uti  corpus  a  se  crealum  augere, 
tit  ad  justam  staturam  cxcrcscat,  ita  multo 
magisvitam,  quam  dedit,  conservare,  et  ad 
lineni  a  seslatiUum  producerc,  acconsequenter 
alimenta  ad  hoc  necessaria,  patcrna  sua  pro- 
videuiia  procurare  ct  suhuiinislrare. 

Notat  Exrthymius  hlc  nominari  cuhiium,  quia 
cuhilus  osl  propria  niejisura  statiira>  iiuniana;. 
Omnis  enim  homo  rectc  foraialus  suoruin  cu- 
bUoinim  qiiatuor  hahet  in  altitudine,  ct  qua- 
tuor  in  latitiidine ;  scilicet ,  si  extensis  sit  hra- 
chiis,  Tit  hsDC  extrnsio  latitndini  adUatur  : 
(iicieiisio  onim  hrachioruni  esl  mensura  statunt! 
cujusquc  houjiiiis  :  aii|ue  Jinc  rationti  homo  ost 
(luaUratuB,  hoc  cj.i,  tam  latus ,  quam  longus, 


MATTH/EUM.  Cap.  vr.  j^j 

ut  discat  esse  quiKlralus  et  solidus  iu  coustaurta 
et  virtute. 

28.  Et  de  vestimento  qcid  sor.Mcrn  estisP 

Co.NSIDERATE  Ml.fA  ACBJ ,  QI.OMODOCRESCU.NT  :  .NON 
a.AlJOKA.NT,    ^tf^LE    >E.>T. 

29.  Djco  atjtem  vouis:  Ocomam  necSai.omo.^  i.\ 

OM.M    GLOIUA    SUA    COOVEIITUS    EST     (Cia-Ce   reit- 

cSa/cTo,  id  est,  amictus,  indutus  fuit ;  Ara- 
hicus  vestitus  fnit)  sicct  r>uM  ex  istis.]  Est 
quailum  argumentum  ah  cleganfia  lilioruin.  Si 
enim  Deus  lilia  tanto  candore,  decore  ct  pul- 
chritudine  vestil  et  ornat,  quanto  inagis  hc- 
inines  in  se  conOdenics  veste  necessaria  do- 
nahit! 

Innuit,  lilia  dum  crcscunl  et  nulriuntur,  suis 

involucris  quasi  veslihus  ohvolvi.  Porro  luira  esl 

OiUorum   venustas,   fulgor,    fiagrantia,    ordo, 

decor,  eleganlia,  celsiiudo,  quihus  eacondecorat 

Deus,  de  qiiihus  Pliiiius  Jih.  2J.  cap.  o. 

MeminitChristus  lUiormn,  et  veslis  .sivo  pa- 
ludamenti  Salomonis,  quia  hoc  eratcandiduni , 
Uoridum  el  liliatuin,  scilicet  intertextum,  vel 
opere  phrygionico  acupictum  liliorum  cffigie- 
))us ,  et  liliorum  candcntium  fulgoirm  <Tmu- 
lahatur;  hoc  (M)im  suo  candore,  decore  et 
pulchritudine  est  elegautissirnuin,  ideoque  fuii 
veslis  reguin  et  principum.  Audi  Pausaniam 
in  Eliacis  lih.  5.  cum  Jovis  dcsciihit  simula- 
crum  :  Cui  prwtcr  alia  pallium  crat  aureain  :  in 
co  cum  diversa  animalia  ,  tuni  cx  omnibus  flornm 
generibus  ,  lilia  in  primis  caiata  crant.  LX.  Mat- 
ccUinus  lih.  \h.  iuvectus  in  luxum  vestium  : 
/^7ig-/OT-i,iiKiuit,  fimbrici;  tunica^peispicua  lucent 
varictate  liiiorum ,  cffigiata:  in  spccics  animaiium 
multiformcs.  lUnc  et  suain  illam  nobilissHnain 
candidissimamque  togam,  donntam  sihi  ii  Par- 
thenio,  cuhiculi  Uomiliaui  prajleclo,  cuni  liUis 
comparat  Marlialis  I.  8.  28. 

Lilin  lu  vinci*   :   iiec  adliuc  dilapsa  liguslra, 
Et  Tihuniuo  monle   quod  albet  (^bur. 

Spyilanus  tilii  ccdel  olor,   PapJiiaeque  coiuiaba;, 
Ccdct  ErylliraJs  crula  geinnia  vadis. 

Ita  Pineda  lib.  6.  de  n^hus  Salomonis,  cap.  5. 

Anagogice  liiia  et  liliata  vestis  reprcesentant 
stolam  immortalitatis  et  gloria;  qua  suos  elccto^ 
in  codIo  amiciet  Clirislus.  Unde  Psal.  lih.  inscri- 
hilur  :  Pro  liiiis ;  sive ,  p)o  iis ,  qui  commuta- 
buntar ,  scilicct  a  morte  in  immortalitatem,  a 
miscria  in  gloriam.  Ouocirca  Hilarius  Jiic  pe-r 
lilianon  laboranlia  ncqac  nentia  significari  intei- 
ligit  Jngclorumccclestium  claritatcs,  quibus  r.Yl}-tt 
Inimancc  scicnticc  eruditioncm  d  Dco  gloricB  candoi 
inductus  esl :  ct  cum  in  resurrectione  similes  omnrs 
Angelis  erunt ,  spei'are  nos  ccolestis  glori(V  vo- 
(uit  operimenlum ,  cxcmplo  Angelicce  clai^italis. 
Liiiam  onim  ctiam  civulsnin  a  radice  el  (i  terra, 
cx  sc  efjlorescit  et  vi)cscit ,  et  rarsum  sao  lionorr 
vcslitur.  Ita  sane  Angelonun  vir.tales  (i.r  sua  (M'i- 
gi)ie,  at  sint  semper,  accipiutu. 

Porro  quam  illa  sint  spcciosa  .  decesniqne 
piincij^es  eponsos,  prasertim  Sulonioncm  rt 
Cliristum  :  proinde  quam  iis  delectaretur  SalG- 
mon,  patet  ex  ejus  canticis,  nhi  ^a^pins  ait  flc 
sponso  :  Qni  pascitur  intcr  lilia.  Etcop.  "2.  16,  -el 
cap.  C.  2.  et  cap.  7.  2.  Ventcr  ttais ,  iuquil  , 
sicut  acervus  tiitici  vallatus  lUiis.  luK)  c»p.  8.  -1. 
Ego ,  inquit,  flcs  ca)npi  ct  tilinm  cpnvaHinm. 


i7:>  COMMENTAmA  IN  M 

Pono  ChiisUis  pracfcrl  lilioruni  piilcliritiuli- 
ncm  liliaUs  cx  filo  argcnlco  Salonionis  vcsii- 
bus,  quia  illa  nliiotc  naluralis  ct  nativa  om- 
nem  ariis  clcganliam,  quasi  adunibraiam  cl 
imitationc  cxprcssam  supcrat.  Ars  cnini  imi- 
tatiir  naluram,  scd  non  adajquat  :  hinc  major 
csl  pulcliriliulo  naturoc,  quam  artis.  Ars  cnim 
cst  quasi  siinia  naluraj  :  sicut  crgo  simia  imi- 
taiur  liomiucm  cthominis  gcstus,  scd  non  assc- 
quitur,  nnnquam  cnim  lit  homo,  scd  simia 
esl  siniin,  licet  aurea  gcslet  insignia,  sic  ct  ars 
nunquam  pcrlingit  ad  dignitaicmctdccorcmna- 
lura3.  Ars  cnim  cst  quasi  fucus  naturae,  quasi 
nmbra  cl  imago  nalunc  :  quantum  crgo  prajstat 
vcrilas  fuco,  nmi)ra  imagini,  tanlum  natura 
prajslat  arti.  Ita  sanclus  Chrysostomus  :  Quan- 
tum,  inquit,  dislat  a  veritale  mendacium ,  tan- 
tum  inler  illorum  amictus ,  et  horuin  florum  dis- 
crimen  interjacet.  Et  S.  Hicronymus  :  lievera, 
inquit ,  quod  sericum ,  quce  regum  purpara, 
quoe  pictura  lextricum  potcst  floribus  comparari? 
Ouid  ila  rubet  ul  rosa  ?  quid  ila  candet  ut  idium? 
Violce  vero  purpuram  nuUo  superari  murice,  ocii- 
lorum  magis  quam  sermonis  judicium  est. 

Denique  llos  naturos  csillos  vcrus  etvivus, 
llos  vesti  inte?;tus  cst  llos  pictus  ct  exani- 
mis  :  tanlum  crgo  intcr  sc  dilTerunt,  quan- 
lum  homo  vcrus  et  homo  pictus.  Ars  cnim  cst 
pictura  etadumbratio  naturae.  Vctus  cst  dictum  : 
Pulcliros  esse  fcrlus  artis ,  aureos  nalunc.  Tacitc 
hic  notat  Chrislus,  quam  cxiles  ct  viles  sint 
vestes  aurca) ,  sericae ,  purpurea^ ,  in  quibus 
opulcnli  vane  gloriantur  ,  quasque  tanto  lal)orc 
ctsollicitudine  ambiunt.  Ouidenim,ut  aitS.  Ber- 
nardus,  est  aurum  et  argentum  ,  nisi  tcrra  alba 
ctrubra?  qnid  margarita? ,  nisi  cxcrcmcnta  con- 
charum?  quid  purpura ,  nisi  sanguis  vilis  pisci- 
culi,  qui  purpura  dicitur  ?  quid  bombycina,  nisi 
netus  et  stamina  vermium,  puta  bombycum? 

Tropologice  Glossa  :  Lilia,  ait,  suntvirgines, 
qui  per  augmenlum  virtiiium  in  Deocrescunt,  et 
induunlur  graiiae  vcstibus  in  praesenii,  et  gloriog 
in  futuro.  Hinc  illiid  Caut.  c.  2.  v.  1.  Ego  flos 
campi ,  et  lilium  convcdlium.  Sicut  lilium  inter 
spinas,  sic  amica  mea  inter  fdias.  Et  c.  6.  2. 
Ego  diieclo  meo ,  et  dilectus  meus  -mihi ,  qui  pas- 
citur  inter  lilia.  Vidc  ibi  dicta. 

30.  Si  AUTEM  (Arabicus  :  Si  enim)  poenum  agri, 
qtod  nodie  est,  et  cras  in  clibanum  mittitur  , 
Deis  sicvestit  :  quantomagisvos,modic^fidei?] 
Liliis  pulchris  addit  vilcm  herbam  et  fcenum, 
ad  majorem  energiam.  Pro  fcenum  enim  Graecc 
est  x*f'«-'»  id  cst ,  herbam,  q.  d.  Si  Dcus  hcrbam 
in  agro  tanto  virore,  tamque  pulchris  foliculis 
et  involucris  vcstit,  quae  hodie  est  et  viret, 
ct-as  dcmittitur  ct  siccatur,  fiique  foenum ,  ac 
in  clibanum  sivc  furnum  miltitur,  ut  cum  suc- 
cendat  ct  calefaciat  ad  coquendos  in  eo  panes ; 
quanto  magis  vos,  qui  estis  homines  fideles, 
amici  ct  filii  sui ,  Deus  vestiet  ?  Vos  ,  inquam, 
qui  sine  causa  estis  modicce  fulei ,  Graece  o/r/o- 
7ri5Toi,  id  est,  parum  fidentes  in  Deo,  Deiquc 
paterna  providentia. 

Nota  :  hacincrepalione  Christns  ostendit  vul- 
garem  de  cibo  et  veste  soUicitudincm  nasci 
ex  nimia  ct  non  fercnda  divinas  providentiae 
difTidentia;  si  enim  illi  plane  confiderent  ho- 
mines,  non  esscnt  adco  solliciti,  sed  in  ea  se- 
cure  conquiescerent,  tumque  Deus  moderate 
laborantibus,  sibique  fidenlibus  de  necessariis 
omnibus  providcret. 


ATTH/EUAI.  Cap.  VL 

81.  Noliteergosolliciti  esse,  dicentes  :  Qlii> 
manducaiumus,  autquid  hibemus  autquo  gperie- 
Mun?]  qua  vcstetegcmus  corpus  nudum  contra 
aeris  injurias? 

33.H^c  ENiM  OMMA  Gentes  inquihunt.]  Esl  quiu- 
tum  argumentum,  quod  haec  terrcnorum,  pula 
cibi ,  potus,  vcstitus  solliciludo  pagana  sit, 
non  Cliristiana,  idcoque  congruat  paganis ,  qui 
Dcum  Deique  providcnliam  ignorant ,  non  Chris- 
lianis,  qui  utramquc  crcdunt  ct  sperant ,  imo 
in  dics  scntiunt  ct  experiunlur. 

Scit  enim  Pater  vester  (  Graica  et  Syrus  ad- 
dunt  oO^avios,  id  cst,  ccclesiis)  (ivis.  (quod,  quan- 
tum  et  quamdiu  )  ins  omnibus  indigetis.  ]  Est 
sextum  argumentum,  q.  d.  Nolilc  csse  sollicitL 
et  anxii  in  veslra  cibi  vcstisque  indigcntia ;  nam 
Deus  probe  illam  novit,  imo  videt  ct  inluetur, 
quia  Deus  est  :  ergo  eidcm  providebit,  quia 
amat  curatquc  vos  tanquam  filios ,  quia  Paler 
vester  :  idque  facere  potest,  quia  coeleslis  cst 
etomnipotcns.  Quin  ergoin  cum  solliciludineni 
vcstram  omnem  devolvitis?  Scit  enim  ,  vult 
ctpotcst  vestraj  nccessitati  succurrere'.:  scil,  quia 
Deus;  vult,  quia  Patcr ;  potest,  quia  Rex  cod- 
lesiis  in  coelo  et  terra  pleno  jure  dominaiur. 
Addit  S.  Lucas  cap.  12.  29.  Et  nolite  in  sublimc 
tolli,  Graece  fj-ri  /j.triupiCi^sOs. ,  id  cst ,  nolile  in  me- 
teora  aut  alia  praesidia  humana  rcspicere,  dc 
quo  ibidem  plura.  Unde  S.  Franciscus  suis 
non  aliud  dabat  viaticum,  quam  illud  Psallis 
5U.  23.  Jacla  super  Dominum  curam  tuam ,  ct 
ipse  te  enulriet ,  ubi  pro  curam  tuam  Hebr.  est 
13n>  iehabclia;  quod  Chald.  vertit  spem  tuam, 
S.  Hieronym.  charitatem  tuam;  Vatabl.  pondus 
vel  sarcinam  tuam,  hoc  cst,  tua  negotia,  tuas 
soUicitudines,  tuas  asrumnas ,  luam  pauper- 
tatem,  ct  quidquid  te  oncrat  ct  gravat;  Psalles- 
Rom.  cogitaiurn  tuum.  Radix  ^n'  icdiab  signi- 
ficat  afTcctum  postulantis  ,  q.  d.  tuum  ea,  quid- 
quid  tibi  sollicitudinem ,  aviditatem,  preccm 
anxiam  movetet  elicit,  et  ipse  te  enutriet ,  Hebr. 
sustentabit,  perficiet ,  curabit.  Quin  et  S.  Petrus 
in  cpist.  1.  c.  6.  vers.  7.  Omnein ,  inquit ,  sol- 
licitudinem  vestram  projicientes  in  eum ,  quoniam 
ipsicuraest  devobis.  EtS.  Paulus  Philipp.  h.  v.  6. 
Nilid  soliiciti  sitis ,  sed  in  omni  oralione  et  obse- 
cratione  cum  gratiarum  actione  petitiones  vestrce 
innotescant  apud  Deum.  Vide  ibi  dicta.  Nobis 
enim  mens  cst  arcta,  hnmeri ,  et  vires  exiles: 
Deus  autem  latissimos  habet  providentiae  ocu- 
los ,  aeque  ac  humeros  :  ipse  cnim  cst  verus 
Atlas,  qni  coelum  et  tcrram  humeris  sustinel, 
Ita  Deus  castra  Hebra^orum  (erant  iniis  facil<! 
duo  milliones  hominum  proeter  cquos ,  bovcs, 
feraqneanimalia)  in  sterili  dcserto  aluit  manna 
vestesque  eorum  incorruptas  servavit,  imo 
fecit  ut  illae  cum  pucris  crescentibus  sensini 
crescerent :  idem  fecit  dc  calceis  ,  idque  per  ^iO. 
annos.  Sic  etiamnum  Deus  ubivis  gentium  mi- 
rabililcr  providet,  alitquc  tot  panperes  opi- 
fices,  qui  numerosam  habent  prolem  ct  fami- 
liam,  ad  quam  alendam  quotidianus  cornm 
labor  et  lucrum  cxile  nullo  modo  siiflicit; 
praeseriim  quia  sa?pe  male  valent ;  aut  si  sani 
sunt ,  non  inveniunt  quod  operentur  et  lucren- 
tur  :  quod  velut  certum  divinaj  providcntiae 
argumentum  admiratur  et  celcbrat  alibi  S.  Chry- 
sostom.  Fac  enim  computum,  ac  rationes  sub- 
duc  tam  lucri  quam  expensi ,  invenies  longe 
plus  eos  expendisse,  quam  lucrati  sint.  Facit 
ergo  illis  Deus ,  quod  faciebat  Hebraeis  colli- 


COMMENTAniA  IN  MAT 

gonlibus  manna  in  dcscrlo  ;  qni  cnim  minus 
collcgcrant,  quam  mcnsuram  Gomor,  his  Dcus 
lnscnsil)ililcr  plus  addcbal,  taritum  scilicct, 
quantum  suinccreiad  implcndum,  gomor.  Exodi 
16.  18.  Gonwr  enim  eral  mensiu-a  diurni  victus 
cuiquc  suOicicns.  Quocirca  Psaltes  :  Dominus, 
■MiyregU  me  (lichr.  Dominus  paslor  meus  ,  vei 
pascitme)  cl  (idcirco,  nihil  mihi  deeril :  in  loco  pas- 
cucc  ,  ibi  mc  coUocavii.  Psal.  22.  Cur  ergo  de  cras- 
lino  es  solliciius  ?  cur  Deo  non  fidis?  inju- 
riam  facis  Deo  :  divinam  providentiam  et  cu- 
ram  Dco  quasi  adimis ,  ct  tibi  arrogas.  Merito 
ergo  te  dcscrct  Deus,  tcque  vacuum,  egenum, 
famclicimi  ct  nudum  relinquet.  Longe  ergo 
satius  est  sollicilum  ambulare  cuni  Deo  solo , 
Micba^a;  cap.  G.  8.  eique  dicerc  :  Ego  autem  sum 
inendicus  ct  paupei' ,  Dominus  sollicitus  est  mei. 
Dei  enim  sollicitudo  pro  nobis  multo  major  est 
omnicura,  quampro  nobisipsimctgercrcpos- 
sumus.  Est  enim  in  Deo  divina  etimmensa. 

33.  QacRiTE  ERGO  (Grccc  oi,  id  est,  autem) 

OMMA  PRIMUM  REGNUM  DeI  ET  JUSTITIAM  EJUS  ,  ET 
ILBCOMNIA  ADJICIENTUR  (GrCCC  ■KpoitO-hina.i,  id  CSt, 

apponentur,  ut  logunt  S.  Cyprianus  ,  et  S.  Augus- 
linus,  sicut  panis  et  cibus  paupcri  famelico  in 
mcnsa  adivite  apponitur)  vobis.  ]  Primum,  non 
tani  tcmporc,  quam  dignitate,  ait  S.  Augusli- 
nus,  itcm  .-EStinwtione  et  apprctiatione ,  q.  d. 
Maxime  etprcTecipuc  qujcrite  regnum  Dci,  illud 
proe  ccteris  lestimate,  et  summi  pretii  ducite, 
parvi  vero  bona  lemporalia,  utpoie  quai  tan- 
tum  in  ordine  ad  rcgnum  Dei  qua^rcnda  sunt, 
quaique  a  Deo  mantissje  loco  adjiciuntur,  sci- 
licct  ubi  liominum  salutiidexpedit.  Errantergo 
qui  dicunt  : 

0  cives ,  cives ,  quajrenda  pecunia  primum. 
Virlus  posl  nummos. 

Tales  crrorcs  sunt  el  hodie  eorum ,  qui  pin- 
guia  oiricia,  bcneficia,  dignitatcs  et  prtulaluras 
omni  diligentia  quajrunt  ct  procurant,  parum 
deoncreelapiiludinc  sua,  acde  salute  octerna 
cogitantes. 

nEGNUM  Dei  (coclcste,  puta  jcternam  beaiitu- 
dinem  et  gloriam)  et  justitiam  ejus.]  Scilicet 
Dei  (  Graice  enim  est  masculinum  «Otod),  hoc 
est,  media,  quae  ducunt  ad  regnum  Dei,  sci- 
licet  Dei  gratiam,  virtules,  et  bona  justaque 
opera ,  quibus  coram  Deo  fimus  justi  vcl  justio- 
res,  quajqucDcus  nobispricscripsitctmandavit, 
ut  nimirum  ci  ejusque  praeceplis  obcdiamus. 

Et  h.ec  omma  adjicientur  vonis.  ]  Ergo  ipsa 
non  crunt  mcrccs  bonorum  operum,  quia  haec 
tota  nobis  servalur  in  cado,  ail  S.  Aug. ,  sed 
adjicicntur,  quasi  mantissa,  et  auctoramentum 
exiguum  ad  pondus  mercedis  adjcftum  :  ipsa 
cnim  sunibona  infima,  aitsanctus  Chrysostom. , 
respectu  coelcsiium ,  ubi  supra  modum  in  su- 
lilimitate  a-ternum  gloriw  pondus  cxpectamus.  2. 
Cor.  li.  17. 

34.  NOMTE   ERGO  SOLLICITI  ESSE   IN   CRASTIJiUM 

(in  tempus  futurum) ,  crastinus  emm  dies  sol- 
LiciTUs  ERiT  siRi  ipsi],  lioc  cst  dc  scipso  :  videtur 
legisse  eavT»i,  jam  lcgunt  Ti  iocjzHi,  id  est  de 
rebus  suis,  scd  eodcm  redit  sensus.  Est  scpti- 
mum  argumcntum.  q.  d.  Sinite  crastino,  id  est, 
futiiro  tempori  curam  et  sollicitudincm  cras- 
tini,  id  est  sui  ipsius,  ut  quid  aiitc  tcmpus 
vuUis  csse  anxii  et  miscri  ?  licct  cnim  hodie 
curas  craslini  vobis  accersaiis;  nihil  idcirco 
minus  curaruni  vobis  secum  alVcrct  dies  cras- 


TH/CUM.  Cap.  VI.  17.", 

tinus,  quibus  sibi  sollicitus  et  vobis  molesius 
sit,  ita  ut  non  sitis  illius  onera  leviora  red- 
dituri,  scdhodiernum  diem  nova  crastinifascis; 
injectionc  dumlaxat  oneraiuri  :  suo  ergo  tem- 
pori  sua  scrvetur  soUicitudo ,  hodierno hodierna, 
crastino  crastina  :  ita  sollicitudo  in  partes  di- 
visa  minuetur,  fictque  lcvior,  et  portatu  faci- 
lior.  Sane,  si  anima  ingrcdiens  in  corpus  ho- 
minis,  dum  nascitur,  videret  universas  eges- 
tates  ,  molestias,  dolores  et  angores,  quos  per 
omncm  viiam  ,  per  singulos  dies ,  horas  etmo- 
mcnta  est  subitura,  exhorresceret,  desperaret, 
ncc  in  corpus  ingrcdi  sustineret.  Quocirca  Deus 
cclat  et  abscondit  futuras  acrumnas ,  quae  nobis 
obvcniunt,  ut  singulis  diebus  singulas  carpa- 
mus,etdivisascarptim  suslincamus  :  quodfactu 
longe  facilius  est.  Sapienter  S.  Chrysost.  hic  : 
Nequaquam,  inquit,  uUei'ioris  diei  cura  te  conte- 
rat :  cujus  enim  diei  spatium  te  visurum  nescis , 
quam  ob  causam  illius  sollicitudinc  torqueris?  Et 
sanctus  ille  OeooioazTo?  :  Quid  prodcst  soUicitum 
esse  de  futuris  contingentibus ,  quce  forte  nun- 
quam  evenient  ? 

Nota  primo  to  hodie  significat  lempus  pr;e- 
sens;  crastinum  quodvis  tempus  futurum.  Iia 
S.  Hilarius  et  Hicronymus  :  simile  est  vers.  G. 
ct  cap.  praeced.  v.   27.   ct  29. 

Secundo,  pcr  prosopopociam  crastino  hiciri- 
buitur  soUicitudo,  quia  videlicet  dics  crastinus 
suggerit  homini  matcriam  novaj  sollicitudinis, 
qua;  pro  lempore  ct  re  nata  curari  debet.  It;i 
S.  Chrysostomus.  Simili  schemate  ait  Poeia  : 

Nescis  quid  serus  vesper  vehat. , 
Et  Psaltes  :   Dies   diei  eructat  verbum,  et  nou 
nocti  indicat  scientiam.  Psal.  18.  3. 

Tertio,  Christus  hlc  non  prohibct  omnes  cra:»- 
tinas,  imo  mcnstruas  et  annuas  provisiones 
fnimcnti,  vini,  olci,  elc. ,  has  enim  prudentia 
fcconomica  requirii ,  idcoquc  has  prudenter 
fecit  Joseph  in  yEgyplo.  Gcn.  h\.  35.  et  Apos- 
toli  Actor.  11.  29.  llnde  S.  Antonius  apud  Cas- 
sianum  coUat.  2.  cap.  2.  ait  nonnuUos  nihil  in 
crastinum  scrvare  volentes  fuisse  dcccptos, 
ncc  potuissc  arrcptum  opus  congruo  cxilu  ter- 
minare.  Vide  S.  Augustinum  lib.  de  Operibus 
monachorum  capite  23.  et  1l\.  Sed  tantum  vetat 
soUicitudines  de  futuro  inulilcs,  anxias  et  intem- 
pestivas,videlicct,  cum  quissoUicilus  cst  circa 
ea,  quorum  cura  secundum  rcclam  rationem  non 
congruit  pra^senti  lempori,  sed  fuluro  :  talis 
enim  lantum  diei  praesenli  et  sibi  ipsi  onus 
curasquc  frustra  accersendo  et  aggravando  in- 
juriam  facit,  ct  frustraneam  molestiam  crcat. 

SoUicitudo  crgo  cst  duplex  :  Prior  moderata 
(>t  scdula  ,  quam  recta  ratio  tali  rei  vel  nc- 
goiio  adhibcndam  dictat ,  quae  a  Gi\TCis  dicilur 
«/jiSsta ,  id  est,  dUigentia,  et  cirojSiii,  id  cst, 
siudium.  Unde  Isidorus  lib.  2.  Etymol.  SoUi- 
citus,  inquit,  dicitur  quasi  solers  citus  :  quan- 
tum  sciiicet  aliquis  cx  quadam  solcrtia  animi 
velox  cst  ad  proscquendum  ea  qucB  sunt  agcnda : 
unde  solcrs  dicitur  quasi  solus  ars ,  ait  Feslus. 
id  cst,  totus  artificiosus,  industrius ,  et  ingc- 
niosus.  IKtc  ergo  soUiciludo  cst  laudabilis  ci 
nccessaria  in  omni  prudcntia  ct  virtute  :  pos- 
terior  est  immoderata,  nimia ,  auiicipata,  im- 
pcrtinens,  qua  homo  timidus  vel  cupidus  fru>- 
tra  sc  discruciat  et  aflligit  de  fuluris  eventi- 
bus,  qui  plane  inccrti  sunt,  nec  pra;videri 
vel  impediripossunt,hacc  Gi\TCis  dicilur  /*<rtii*va, 
qua^   vox  hic   cst   iii    Gi\tco    (  id  csl  ,   anxia 


m  CO.M.M£i\TAniA  L\  MAT 

cura,  anxietas)  aerumna;  hanc  vetat  hlc  Chris- 
lus,  iit  dixi  vcrs.  25.  Unde  Glossa  inieilineaiis: 
jVon  labor ,  inquit,  ct  providentia  Uaninalar  ,  scd 
sollicitudo  mentcm  saffocatis, 

SuFFiciT  niF.i  MALiTiA.  STJA.  ]  Mttliiia ,  id  est, 
moleslia,  cura  et  afflictio  5««.  q.  d.  Quisquc 
dies  suam  homiui  alTert  molestiam  ot  soiiicitu- 
dinem  :  utquid  ergo  fruslra  alaas ,  5il)i  de 
crastiijo  et  fuiaro  accersit  ?  Gra;cum  ergo 
/«xiw  ,  id  esl,  malitia ,  sumilur  pro  zx>«.WEt, 
id  est,  mali  illi\iione  sive  allliciione.  Sic  Jacoh 
ait  Pharaoni  :  Dies  peregrinationis  m(xti  130. 
annoram  sunt  parvict  mali ,  id  est ,  miscri.  Gen. 
Ixl.  9.  Sic  vice  versa  bonitas  vel  honum  sumitur 
pro  licto ,  hilari  et  jucundo ,  ut  :  Eccc  quam 
bonuni  et  qiiram  jiicundum ,  liabilare  fratres  in 
ur.um.  Psal.  1^5.  1.  Itfa  S»  Hieron. ,  Chi^sosioin. , 


TH.*:iIM.  Cap.  VII. 

Tlieoph.,  Kuthymius  et  S.  Auguslinus  lib.  2.  de 
Serm.  Domini  in  monte ,  uhi  toium  liunc  Christi 
sermonem  fuse  explicat.  Causam  dat  sanctus 
Chrysostom.  Ut  enim  cos  ocrius  increparet ,  in- 
quil,  ipsumpene  tempusanimavitj  el  velul  afflictum 
ab  omnihus  introduxit ,  qiuisi  quod  contra  illos 
de  imposila  sibi  afjlictione  superfiua  clmiaret. 
Audi  et  S.  August.  Necessitalem  vocat  maiiliam  , 
quia  pcennUs  tst  nobis  :  pertinet  enim  ad  mor- 
faUtatem ,  quam  peccando  meruimiis.  Cum  vi~ 
demus  serouvi  Dei  providere  necessaiia  ,  non  pu- 
temits  agcre  contra  Domini  prceccptum ;  nam  et 
Dominas  propter  cxempium  loculos  liahuit ,  el  in 
Apostolwimi  Actis  lcgimus  procurata  necessuria 
in  futnrum  ,ob  iviminentem  faniem  ;  ?ion  prolu- 
bemar  ergo  procurare ,  sed  ob  islu  militure. 


CAPUT     SEPTIMUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


PROniBET  CHr.ISTUS,  ]S(E  AI.IOS  JCDICEMUS,  tT  KE  SAWCTUM  DEMUS  CAWIBUS,  SliCUKDO, 
V£RS.  'J.  DOCET  mSISTENDUM  ESSE  ORATIONI.  TeRTIO,  VERS.  I  3.  ASSERIT  VIAM  IN  COF.- 
LUM  ESSE  ARCTAM  ,  ET  A  PAUCK  INIRI.  QuARTO  ,  VE<RS.  l5.  3I0NET  fUGIENDOS  ESSE 
FALSOS  PROPHETAS  ET  DOCTORES ,  QUI  IN  VESTIMENTIS  OVIS  CELANT  LUPUM.  QUINTO, 
VF.RS.  2/4.  PRONUNTIAT  SAPIENTETM  ESSE  EUM,  QUI  ITA  AUDIT  VERBA  SUA,  UT  ILLA  FA- 
CIAT,  ET  OPERE  IMPLEATj  IDEOQUE  SIMILE.M  ESSE  ^DIFICANTI  D0MU3I  ,  NOJV  iN  .ARIINA, 
SED  IN  PETRA,  QU^  VENTIS  ET  PROCELLIS  OMNIBUS  RESISTIT. 

|OLiTE  JLKlicare,  ut  non  jadicemini.  2.  In  quo  enim  judicio  jiidicave- 
Iritis,  judicabimini  :  et  in  qua  mensura  mensi  fueritis,  remetietur 
[vobis.  3.  Quid  autem  vides  festucam  in  oculo  fratris  tui ,  et  trabem 
'in  oculo  tuo  non  vides?  /|.  Aut  quomodo  dicis  fratri  tuo  :  Sine  ejiciam 
ifestucam  de  oculo  tuo  :  et  eece  tvixhs  est  in  oculo  tuo?  5.  Hypocrita, 
icjice  primum  trabem  de  oculo  tuo,  et  tunc  videbis  ejicere  festucam  de 
>oculo  fratris  tui.  6.  Nolite  dare  sanctum  canibus,  neque  mittatis  mai-- 
garitas  vestras  ante  porcos,  ne  fort€  conculcent  eas  pedibus  suis  ,  et  convcrsi  dirumpaiit 
vos.  '^.  Petite,  et  dabilur  \ohis  :  quaerite,  et  invenietis  :  pulsate,  et  aperietur  vobis.  8.  Om- 
nis  enim  qui  petit,  accipit  :  et  qui  quaerit ,  invenit  :  et  pulsanti  apericlur.  9,  Aut  ({tiis  est 
e-x  vobis  bomo,  quem  si  petierit  filius  suus  panem,  numquid  lapidem  parriget  ei?  10.  Aut 
si  piscem  petierit,  numquid  serpcntem  porriget  ei  ?  1 1.  Si  ergo  vos,  cum  sitis  mali,  nos- 
tis  bona  data  dare  filiis  vestris  :  quanto  magis  P^iter  vester,  qui  in  coelis  est,  dabit  bona 
petentibus  se!  1 2.  Omnia  ergo  qusecumque  vultis  ut  faciant  vobis  bomines  ,  et  vos  facite 
illis.  Haec  estenim  lex,  et  Prophetse.  i3.  Intrate  per  angustam  portam  :  quia  lata  porta  et 
spatiosa  via  est,  quae  ducit  ad  perditionem,  et  muiti  sunt,  qui  intrant  per  eam.  i4-  Quam 
angusCa  porta,  et  arcta  via  est,quae  ducit  ad  vitam  :  et  pauci  sunt,  qui  inveniunt  eam. 
i5.  Attendite  a  falsis  Proplietis  ,  qui  veniunt  ad  vos  in  vestimentis  ovium  ,  intrinsecus 
autem  suut  lupi  rapaces.  16.  A  fruclibus  eorum  cognoscetis  eos.  Numquid  coUigunt  de 
spinis  uvas,  aut  dc  tribulis  ficus.  1 7.  Sic  omnis  arbor  bona  fructus  bonos  facit  :  mala  au- 
tem  arbor  malos  fructus  facit.  18.  Non  potest  arbor  bona  malos  fructus  facere.  Neque 
arbor  mala  bonos  fructus  facere.  ic).  Omnis  arbor,  quae  non  facit  fruclum  bonum,  exci- 
detur,  et  in  ignem  mittetur.  20.  Igitur  ex  fructibus  eorum  cognoscetis  eos.  21.  Non  om- 
Tiis,  qui  dicit  mihi  :  Domine,  Domine,  intrabit  in  regnum  coeloruni  :  sed  qui  facit  volun- 
tatem  Patris  mei,  qui  in  coelis  est,  ipse  intrabit  in  regnum  ccelorum.  22.  Multi  dicent  mihi 
iu  illa  die  :  Domine,  Domine^  nonne  m  nomine  tuo  prophetavimus ,  et  in  nomine  tuo 
daemonia  ejecimus ,  et  in  nominc  tuo  virtutes  multas  fecimus?  23.  Et  tunc  confitebor  illis  : 


COMMENTARIA  )N  MATTH/EUM.  Cap.  VI[.  57.t 

Qula  nunquam  novi  vos  :  disceclite  a  me,qui  opcramini  iniquilatem,  24.  Omnis  ergo  qui 
audit  verba  mea  liaec,  et  facit  ea,  assimilabitur  viro  sapienti,  qui  ajdificavit  domun» 
suam  supra  petram,  25.  ct  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumina,  et  flaverunt  venti,  et 
irruerunt  in  domum  illam,  et  non  cecidit  :  fundata  enim  erat  super  petram.  26.  Et  om- 
nis  (lui  audit  verba  mca  hajc,  et  non  facitea,  similis  crit  viro  stulto  ,  qui  ffidifitavit  do- 
mum  suam  supra  arcnam  :  27.  et  descendit  pluvia,et  venerunt  flumina  ,  et  flaverunt 
venti,  et  irruerunt  in  domum  illam  ,  ct  cecidit,  et  fuit  ruina  illius  magna.  28.  Et  factuin 
est  cum  consummasset  Jesus  verba  hajc,  adrairabantur  turbse  super  doctrina  ejus.  29.  Erat 
enim  docens  cos,  sicut  potestateni  habcns,  et  non  sicnt  Scribae  eorum  et  Pharisaei. 


1.  Noi.rrK  juDiCAnE  (temcraric  et  malignc)  ut 
>0N  judicemim]  Nola:  Christns  nonprohibet  hic 
|)ul)licum  magisiratus  judicium ,  quo  reos  con- 
(lcmnat,  innocentes  absolvil;hocenimnccessa- 
rium  cst  in  omni  republica,  scd  tanlum  priva- 
lum,  cum  scilicct  temerarium  cst,  aul  curlosum, 
aut  delraclorium  :  hoc  enimcharilatiet  justilioe, 
ipsiquc  Dco ,  cujus  judicium  usurpamus,  rcpug  - 
nat;  proximoenim  dali  sumus  non  judiccs,  sed 
socii :  quarc  si  lemcrariemalamdeeo  habemus 
opinionem,  injuriam  ci  facimus,  eique  famam 
in  animo  noslro,  ct  apud  alios,  si  eam  oix>pro- 
loquamur,  cripimus.  Fama  autem  ingens  estbo- 
num,  majusquequam  sintopes.  Ita  S.  Hierony- 
mus ,  Beda ,  S.  Basilius  in  Reg.  brevior.  reg.  Wu 
et  S.  Auguslin.  Qucb  clubium  est  quo  animo  fiant , 
inquit,  m  meUorem  partem  vulL  nos  interprctari. 
Nam  yt)auTia,  idest,  amor  proprius  etinvidia  im- 
pellunt  hominem,  ut  in  deieriorem  partem  illa 
interprctur.  Unde  Glossa :  f^ix  quisquam,  ail,  in- 
venitur  hoc  vitio  carens,  ut  suis  favens,  aliena  fa- 
rile  reprehendat.  Audi  S.  August.  serm.  202.  de 
Tempore  :  De  istis  ergo,  quce  sunt  Dco  nota,  et 
nobis  incognita,  periculose  nostros  proximos  judi- 
camus.  De  ipsis  enim  Dominus  dixit :  Nolite  judi- 
care,  ut  nonjudicemini.  De  illis  vero,  qucB  apcrla 
sunt ,  et  publica  malajudicare  et  redargucre,  cion 
charilate  tamen  et  amore,€t  possumus  et  dcbemus, 
odio  habentes  non  hominem,  sedpeccatum,  non  vi- 
tiosum ,  scd  vitium  detestantes ,  morbum  potius 
quam  (Cgrolum.  !\am  publicus  adulter ,  raptoi' , 
assidue  ebriosus,  proditor ,  superhus,  si  judicali 
vel  castigati  non  fuerint ,  implcbitur  in  cis  illud , 
quod  beatissimus  martyr  Cyprianus  de  talibus  dixit: 
Qui  pcccantem  va'bis  adulantibus  palpat ,  pcccali 
fomitcm  subministrat.  Causam  pcrversiiaiis  tc- 
merarii  judicii  dabat  S.  Antonius,  diclitans  nos 
sajpe  falli  in  raiione  gestorum :  aliud  esse  Dei 
cuncta  ccrnentis  judicium ,  qui  non  cx  supcrficie 
corporum,  sed  ex  mcntium  judical  arcanis. 
yEquuin  auicmcssenosnobis  compati  et  invicem 
oncra  nostra  portare,  ut  concesso  examine  sal- 
vatori  proprias  conscicnlias  nosmetipsos  judi- 
canlcs  inlucrcnuir.  Ita  S.  Alhanasius  in  ejus  vita. 

Ut  non  ji'DiCE\uNi. ]  Temerarie  scilicutet  ma- 
ligne,  vel  sevcre  ci  rigide,  uli  jam  dixi;  ncque 
al)  hominibus,  ncque  a  Deo.  q.  d.  Ita  fiet,  ul  plu- 
rima  aliorum  iniqua  judicia  effugialis,  aut  sal- 
icm  ui  scvcrum  Dei  judicium  non  expcriamini. 
Nota:  hoc  ut  plurimum  est  verum,  non  tamen 
sempcr.  Clirislus  enim,  Apostoliet  Saucti,  qui 
nominem  tomcre  judicarunt,  a  Pilato  ct  Judaeis 
temerc  ct  injuste  judicati  ct  condemnaii  sunt : 
scmpcr  tamcu  id  verum  cst  de  judicio  Dci.  Auili 
saucium  Augustinum  de  Sermone  Domini  iu 
monie  :  Tcmcritas,  qua  punis  alium ,  ipsa  te  pu- 
niil ;  nocct  sempcr  iniqniias  injuriam  facicnti. 

Vidchujus  rei  apposilum  el  illustrecxemplum 


apud  Anastasium  Suiaitam  orat.  dc  S.  Synaxi, 
quod  rcccnsui  Jacobi  Zj.  11. 

Nonnulli  codices  cum  Maldonato,  hicaddunti 
ISolite  condcmnare ,  et  non  condcmnabimini ;  srd 
id  delent  Graeca,  Roman. ,  Tcrtulliauus,  S.  Aiu- 
brosius,  AugusL,  Chrysostomus,  cl  alii :  csto  id 
habcatur  Luc.  6.  37. 

Narrai  Lcontius  Episcopus  Cypri  in  vila  S.  Joan- 
nis  Elecmosynarii  c.  35.  Vitalium,  qui  multa.-. 
convertebatmcrclrices ,  a  quodam  alapa  ca;suni, 
ct  fornicarium  judicatum,  sed  hunc  judiccm  vi- 
cissira  alapam  acccpisse  a<la;monc,  ab  coquc. 
possessum,necpotuisse  liberari,  nisi  supplicciu 
in  cella  Vitalii  jam  vita  functi,  ubi  et  in  pavi- 
mento  coelilus  scrjptum  lcgerunt:  yiri  Alexan- 
drini,  nolile  ante  tempus  Judicare,  quoadusque  Do- 
minus  veniat.  Porro  quam  ipse  S.  Joannes  cavc- 
ret,  ne  quem  judicaret,  idemque  alios  cavcrc 
doceret,  pluribus  idcm  narrat  Lconlius.  Sapien- 
tcr  S.  Bernardus  serm.  /^O.  in  Cant.  Excusa  in- 
tentionetn,  inquit,  si  non  potes  opus,  puta  igno- 
rantiam,  puta  subreptioncm ,  puta  casum. 

2.  IN  QLO  EMM  JUDICIO  JLDlCAVEniTlS,  JUDICABl- 
MIM  :  ET  IN   QUA  MENSURA    MENSI    FUERITIS,   UEMK- 

TiETUR  voius.]  Inquo,  elmr/ua,id  est,  quoct  qua, 
hoc  cst,  mali  judicio  judicaverilis  alios,  tale  ct 
vos  subibitis,  scilicct  temcrarium,  curiosum. 
iufamans  ab  hominil)us:a  Deo  autemcuriosum, 
cxactum ,  rigidum  el  sevcrum.  Dcus  cnim  temc- 
rarius  esse  nequit :  sin  autem  candide  et  l>enignc 
dicta  factaque  aliorum  judicaveritis,  in  melio- 
rcm  partcm  illa  interprctando.ctiam  candidum 
ct  bcnignum  de  dictis  faclisque  vestris  judiciuni 
Dei  et  hominum  experiemini :  Vt  enim  peccata 
examinentur  tua,  ait  S.  Chrysosiomus ,  Lcgem 
prius  ipsc  posuisti,  severius  de  his ,  qua'  proximus 
pcccaverat ,  judicando  :  quiajudicium  sine  miseri- 
cordiq,  illi ,  qui  non  fccit  misericordiam,  Jacobi  2. 
13.  Phira  dcdamnis  et  remediisjudiciitemerarii 
vidc  apud  S.  Augustinum  scrm.  202.  de  Temporc . 
ct  fusius  apud  noslrum  Alphonsum  Rodriguc/ 
tractat.  /4.  de  Perfectione  ,  qui  cst  de  charitatc 
fraterna,  cap.  15.  et  sequcnt.  ac  Joannem  Bu- 
sanim  in  Panario  vers.  Judicium  tcmerarium. 
Sane  Cassianus  lib.  5.  dc  Insiitut.  rcnunt.  cap.  30. 
Machetem  Abbatem  dc  se  narrantcm  inducit  , 
quod  in  tres  defectus,  de  quibus  alios  judicavc- 
rat,  ipsemet  jusla  Dei  permissione  incidcrit,  dr 
iisquejudicatus  sit.  S.  Doroiheus  doctrina  6.  qui 
toius  cst  dc  non  judicando,  narral  Angehim  df- 
tulisse  aniniam  adultcri  cujusdam  od  scnem  , 
qui  illum  condcmnarat,  ciquc  dixissc  :  En  quem 
judicasti,  vitdfuiictus  esl :  quo  mejubes  igitur  ani- 
mam  deferre,  ad  supcrosne ,  an  ad  inferos?  Tu 
enim  judiccm  mortuorum  ic  fccisti,  et  Chrisli 
judicis  locum  usurpasti;  judica  ergo  ui  judcx 
hancanimam.  Qna  voce  compunctus  scncx  vc- 
niam  pciiii,  tolaquc  vita  poeniteniiam  egii.  Dc- 


176       ^  COMMENTAHiA  IN  MA 

niquc  qiiam  r.oxiuni  sitjuclicare  facla  aliorum, 
ot  quani  ulilejudicarc  seipsumet  sua,  pulcliris 
plurium  Sanctorumgnomisetexemplis  demons- 
tratnostcr  MatllKcusl\aderus  in  Viridario  part.  3. 
cap.  1.  vers.  2.  ubi  inter  alia  lioec  aurea  est : 
Mendosa  amussis  cliam  recla  depravat,  nimirum 
melancholia,  indeque  nata  proclivitas  ad  male 
suspicandum  de  aliis  est  mendacissima ,  ac  in  se 
graviter  fallitur,  indeque  alios  fallit.  Quare  qui 
hoc  morbo  laborat ,  discat  exexperientia  suarum 
suspicionum  illas  plerumque  esse  falsas  et  fal- 
iaces ;  ideoque  dicat :  Ego  vobis  amplius  non  cre- 
(lam ,  quia  hucusque  expertus  sum  vos  esse 
mendaces.  Sic  qui  laborat  vertigine  capitls,  ut 
videantur  omnia  gyrarc  volvique,  sibi  dicit: 
ErraSj  non  gyrant  res  ipsae,  sed  gyratcerebrum 
tuum :  vertigo  tua  te  gyrat. 

Et  IN  QV\  MENSURA  MENSI  FUERITIS,  REMETIETVn 

vonis.]  Est.adagiumidem  signif)cans,q.  d.  Quali 
modo  et  mensura  judicaveris  alios,  tali  et  ipse 
vicissim  judicaberis ,  tum  ab  hominibus,  tum  ii 
Deo;  qualem  tc  aliis  exhilnieris,  tales  et  alii  sc 
tibi  exhibebunt,  scilicet,  si  benignus  fueris,  bo 
nignos:  si  severus,  severos:  si  temerarius,  temc- 
rarios.  Mensuram  intellige  similem,  non  a^qua- 
lcm.  Nam  nostra  divinae  aequari  nequit.  Deienim 
censura  sive  severiias  et  misericordia  longe 
nostram  superat,  licet  severitas  ejus  de  meriiis 
et  culpis  nostris  sit  minor.  Dcus  enim  peccata 
punit  citra  condignum.  Christum  Dominum  se- 
cutus  S.  Jacobus  cap.  /i.  v.  11.  Nolite,  ait,  detra- 
liere  alteratrum,  fratres.  Qui  detrahit  fratri ,  aat 
judicat  fratrem  suum ,  detrahit  legi,  etjudicat  /e- 
gem.  Vide  ibi  dicta. 

3.   QUID    AUTEM  VIDES   FESTUCAM    IN  OCULO  FRA- 
TRIS    TUI,  ET   TRABEM    IN  OCULO    TUO  NON  VIDES?] 

Graece  oO  xaTxvost;,  id  est,  non  animadvertis.  Festu- 
cam :Greecc  ro  xapfo,-,  id  est,  festuca,  stipula, 
surculus,  palea,  ligni  particul  subtilis,  quse  in 
oculos  facile  insiht,  vel  involat :  hrec  enim  recte 
opponitur  trabi  crassae.  Festuca  propric  est  ar- 
l)oris  novellae,  sive  cujusque  sati  pullulus,  id 
est,  primum  germen  tenue  ex  ea  pullulans  et 
ebulliens :  inde  res  minimas  etlenuissimas  sig- 
nificat ,  quales  hic  sunt  culpae  et  defectus  leves : 
(rabs  vero  illi  opposita  notat  crimina  graviora. 
Eleganter  alludit  ad  visionemoculi.  Oculus  enim 
non  videt  seipsum,  suosquenaevos,  sedalienos. 
Simili  modo  critici  non  vident,  nec  censentsuos 
defeclus,  sed  alienos :  sibi  ergo  cceci  sunt,  ut 
talpa^;  aliis  oculatissimi,  ut  lynces;  aliorum  vel 
minimis  viiiisoffenduntur:  suis,licetmaximis, 
l)landiuntur.  Hoc  hominum  genus  eleganter  si- 
mili  schemateperstringitHoratius,  dicens : 

Cum  tua  pervidcas  oculismala  lippus  inunctis, 
Cur  in  amicoruni  viiiis  lam  cernis  acutum, 
Ouam  aut  aquila,  aut  serpens  Epidaurius? 

'  Huc  facit  vetus  adagium :  Non  viuemus  id  man- 
ticce ,  quod  in  tergo  est ,  de  quo  extat  Apologus 
apud  vEsopum  :  Singuli  homines,  inquit,  duas 
liabent  manticas,  hoc  cst,  peras  vel  saccos,  al- 
leram  aniepectus,  alleram  a  scapuhs  tergoque 
pendentcm  :  sed  in  priorem  alicna  vitia  immit- 
tunt,  in  posieriorem  sua.  IJndePersicus  : 

Ut  iierao  in  sese  tentat  descenderc,  nemo» 
Sed  prtecedenti  spectatur  mantica  tcrgo  : 

hasc  est  innata  hominibus  <ftyxj-:'.u. 
Eodem  Apologo  criticos  anachoretas  taxavit 


TTII/EUM.  Cap.  VIJ. 

ct  corrcxit  Abbas  Prior  in  Viiis  1'alrnni  1.  5.  li- 
bello  9.  n.  9.  Nam  saccum  mulla  implensarena 
conjecit  in  tergum :  modicam  autem  sportam 
paruni  areuic  continenlem  manu  ante  se  gesta- 
bat  :  rogatus  cur  hoc  faceret?  respondit :  Saccu.^ 
ille,  qui  multum  liabet  ai'ence,  mea  peccata  sunt : 
et  quoniam  multa  sunt,  posui  ea  supra  dorsum , 
ne  dolcam  jno  ipsis,  et  plorem;  ista  autem  arena  mo- 
dica  peccata  sunt  istius  fratris ,  ct  sunt  ante  fu- 
ciein  meam,  et  in  ipsis  cxerceor  judicans  fratreni. 
Ibidem  n.  8.  Abbas  Pastor  hanc  vitae  regulam 
cuidam  dedit:  Nuliumspernas,  neque  condemnes , 
ct  nuili  obloquaris ,  et  Deus  prcestabit  tibi  requiem, 
et  erit  sessio  tuasine perturbatione.  Ibidem  num.  3. 
Abbaslsaac,  cumquemdam  judicassct,  astititei 
Angelus,  dixitque  :  Deus  me  misit ,  ut  dicerem 
tibi :  Ubi  vis  ut  mittam  fratrem  illum,  quem  ad- 
dixisti;  quo  audito,  veniam  supplexpetiit  Isaac, 
cui  Angelus  ;  Surge ,  ignoscit  tibi  Deus ,  sed  cus- 
todide  cetero ,  ne  adjudices  quemquam,  fniusquam 
Deus  adjudicet  eum. 

h.  AUT  QUOMODO  DICIS  FRATRI  TUO  :  SlNE  EJICIAM 
FESTUCAM    DE    OCULO  TUO ,    ET   ECCE    TRABS  EST    IN 

ocuLOTuo?]  q.  d.  Qua  fronle,  qua  impudentia  vis 
leve-vitium  proximi  carpere  ct  corrigere,  cum 
ipse  trabalc  et  immane  scelus  in  mente  tua  to- 
l.;res? 

5.  HYPOCRITA,  EJICE  PRIMUM  trabem  de  oculo  tuo, 
ET  TUNG  VIDEBIS  EJICERE  (GraJCC  0(a6>£|/s(5"  i/.gaiciv, 

id  est,  dispicies,  vel  perspicies ,  ut  ejicias)  fes- 
TUCAM  de  oculo  fratris  tui.  ]  q.  d.  Sicutimpossi- 
bileest,  ut  qui  habet  trabem  in  cculo,  videat 
carpatque  exilem  festucam  ex  oculo  fralris  sui : 
trabs  enim  oculum  occupatetexcsecat,  titfesiu- 
cam  dissitam  videre  nequeat;  sic  pariter  fieri 
vix  potest,  ut  quis  gravi  scelere  mentem  ratio- 
nemque  velans  et  opprimens,  recte  videai  cor- 
rigalque  aliorum  culpas  minimas.  Quomodo 
enim  potesodisseminimas,  quimaximas  amas, 
et  in  teipso  foves  ?  Quomodo  potes  videre  mini- 
mas  in  aliis,  qui  maximas  in  te  non  advertis  ? 
Purga  ergoprius  oculum  mentis  tuae  a  maximis, 
ut  deinde  minores  in  aliis  recte  dijudicare  et 
emendare  addiscits. 

6.  NOLITE  SANCTUM  DARE  CANIBUS,  NEQUE  MITTA- 
TIS  MARGARITAS  VESTRAS  ANTE  PORCOS  ,  NE  FORTE 
CONCULCENT  EAS  PEDIBUS  SUIS  ,  ET  CONVERSI  DIRUM- 

PANT  vos.  ]  Christus  more  suopergit  docere  per 
parabolas  et  adagia,  ut  dixi  canonc  Ih.  Est  hic 
duplex  adagium  idem  significans  :  ulrumque 
recte  connectitur  prsecedentibus ;  cum  enim 
paulo  ante  ostenderit,  qui  et  quales  esse  debeant 
qui  alios  corripiunt,  hic  vicissim  docet,  qui  cor- 
ripi  debeant  ct  doceri,  qui  non.  Idcm  ergo  hic 
significat  sanctum  ,  quod  margariire,  scilicet 
pretiosam  coelestemque  doctrinam  Evangelii,  fi- 
dei,  et  vcritatis,  consequenter  etiam  SS.  Sacra- 
menta.  Jam  per  canes  etporcos  iidem  notantur, 
scilicet  perversi  etobstinati,  idque  propter  im- 
munditiam,  qua  similes  sunt  porcis,  el  propter 
rebellem  oblatrationem,  qua  siniiles  sunt  cani- 
hus.  Vetat  crgo  Chiistus,  ne  quis  eos,  qui  in 
sceleribus  suis  obstinati  sunt,  et  incorrigibiles, 
ut  canes  etporci,  docere  velit  et  corripere.  Ra- 
tionem  addit,  quia  illi  velut  porci  famelici,  sto- 
lidi  et  impudentcs,  sanctas  doctrinas,  quae  ani- 
mae  cibi  sunt,  suis  appetitibus  et  immunditiis 
contrarias  coniemnunt  et  calcant;  deinde  vero 
acuuntur  in  sermonis  auctorem  ,  eumque  vel 
verbis,  vel    verberibus  lacerant,  Grajce  c/,?w9tv 


COMMENTARIA  LN  MATTII^UM.  Cap.  VII. 


177 


idcst,  laniant.  Intellige  hoc  per  se :  namperac- 
cidens  Clirislns  Doniiiins,  S.  Sicphanus,S.  Pau- 
lus,  et  alii  pcrvcrsissimis  ci  ohsiinaiissimis  Ju- 
da^is  praedicarunlEvangeliimi,  eorumqoeincre- 
dulitatem  acritcr  corripucrunt  cl  castigarunt, 
licet  scircnt  s<!  idcirco  ab  eis  occidcndos.  Id 
cnimfcccrunt,  tuni  ntpublictim  perhibcreni  tes- 
timonium  vcritati  ct  gloiise  Dci;  tum  ad  contes- 
talioncm  inexcusabilis  impietalis  improborum  ; 
tum  propicr  aliorum  asumtium  iitilitatemj  et 
vitandum  scandalum.  Tunc  cnim  sancta  non 
dantur  porcis,  scd  polius  Deo  et  clcctis  ejus.  lia 
S.  Augusiinus,  qui  per  canes  accipit  impugna- 
ioresveriiaiis;perporcos,contcmptorcs.S.  Chry- 
sostomus  vcro  pcrcancs  accipiiCcniilcs  summc 
immundos;  pcr  porcos,  haercticos  ventri  dedi- 
tos ;  pcr  Sanctum  accipit  Baptismum  ct  Eucha- 
riitiam,  qua*  non  debct  dari  canibus  et  porcis, 
id  est,  immundis  et  indignis;  margaritae  sunt 
mystcria  veritalis  inclusa  divinis  verbis  in  ma- 
ris  profunditate,  idest,  S.  Scriplurce  altitudine. 

7.  PeTITE,  ET  DABITUn  VOBIS  :  QU;ERIT£,  ET  IN- 
VENIETIS  :i'lJI,SATE,  ET  APERIETUR  VOBIS.  ]  RcdJt  ad 

orationcm ,  dc  qua  ccjepit  agere  cap.  6.  6.  et  seqq. 
ad  eamquc  instanler  adhortatur. 

Petite.  ]  Scihcet  per  orationem  h.  Deo  ad  ea , 
quae  hactcnus  docui,  quasi  vobis  necessaria,  sed 
ardua  et  dillicilia ,  ac  prscscrlim  quaein  oralione 
Dominica  c.  6.  7.  petenda  prjBscripsi;  nam  ad 
illam  hccc  rcfcrt  Lucasc.  11.  y. 

Noia  :  Hiec  tria  ijedte ,  quarite  ,pulsate  ^  idem 
significant,  scilicel  instantissimam  pclilioncm  : 
iiam  peterc  significat  fiduciam  iu  oratione  cum 
primis  noccssariam :  quiercrc,  studium  et  dili- 
gentiam;  quicnim  alitiuid  qua.rit,  totum  mentis 
studiuin  iutcndit  in  id,  quod  requirit :  pulsare, 
persevcrantiam.  Significat  ergo  orandum  esse 
lidentcr,  ardenter,  diligenter  et  persevcranter. 
Ita  S.  Auguslinus,  qui  id,  quod  dixerat  libro  2. 
Serm.  Domiui  in  montc  cap.  33.  peiUe  pertinerc 
ad  impetrandas  vires,  quibus  pra^ceptii  Dei  im- 
I)leamus ;  quairite,  ad  invcniendum  veritatcm  ; 
pulsate,  ad  apcriendum  ccctum,  quo  tcndimus  , 
([uia  possessio  ipsa  apcritur  pulsanti :  idipsum  re- 
traclans  libr.  1.  Retract.  c.  19.  Operose,  inquit , 
tria  ista  quid  inter  se  differant ,  exponendmn  pu- 
tavi,  sed  longe  melius  ad  instantissimam  pelilio- 
vem  omnia  rcferuntur.  IIoc  quippc  ostendit,  ubi 
codem  verbo  cuncta  conclusit ,  dicens  :  Quanlo  nui- 
gis  Patei'  vester ,  qui  in  cccLis  est ,  daJbit  bona  pe~ 
tcntibus ,  ct  qucBrcntibus,  et  pulsantibus. 

Huc  acccdit  S.  Chrysostomus,  qui  et  addit: 
Pelitc,  inqnit,  prccibus  dic  ac  noctc  oranies : 
<|ua3ritc  studio  et  labore  :  donum  cnim  non  da- 
tur  ncgligeniibus  :  pulsate  orationc,  jcjumis  ct 
elecmosynis  ;  qui  cnim  ostium  pulsat ,  maiira 
pulsat. 

Uursum  tria  haec  ncitant  aiixesin  ^t  iiict^men- 
tnm  orationis,  (|u;c  gradaiim  crcsccre,  suumquc 
afFcctum  augcrc  ct  intcndere  dcbct :  pctitur  enim 
aliquid,  prinio  loquendo;  nwx  ,  si  non  vespon- 
d«!atur,  chimando  :  si  clamor  non  sufliciat,  quae- 
ritiir  modus,  quo  exandiatur,  et  impelret  id 
qnod  peiit,  v.  g.  rima,  per  quam  voccni  in  do- 
numi  ad  lierum  immittat;  si  ik'c  id  sufliciat, 
pulsatnr  ostium,  inilsnque  excitatur  hcrus  do- 
inus,  ul  iTspondcat.  Sic  pariter  ornns,  voccm 
non  tam  oris,  quam  cordis,  scnsiin  intendcrc 
(Ubet ,  ui  primo  pelat  orando  et  clamando  ad 

COnNEL.    A    LAVIUE.    TOM.     VIII. 


Deum  :  dcindc  quairendo  modos  omncs  Deum 
quasi  excitandi  ct  commovendi,  ut  concedai 
qiiod  pclitur  :  dcniquc  ingenti  et  intcnti.ssim»j 
(lcsidcrio,  puisandoquasi  Cfcluin,  ipsumque  cor 
Dci,  ut  ilUul  aperiat,  inde(|uc  dona,  quccpetun- 
itir,  largc  eflhndat.  Hinc  Remigius  siccxplicat  : 
Pctimus  orando,  qua,'rimus  rectc  vivendo,  pul- 
samus  perscvcrando.  Alii,  q.  d.  Petite  lide,  qua;- 
rite  spc,  pulsate  charitate.  Oratio  enim  proprie 
est  actus  spei,  quac  incipit  a  lidc,  ct  charitate 
pcrficitur.  Dcniquc  Climacus  gradu  28.  Pete , 
ait,  per  luctum ,  qucere  per  obedientiium ,  pulsa  per 
longanimitatem. 

Mystice  S.  Bern.  in  Scala  Claustralium  :  Qiue- 
rite,  inquit,  lectione,  invenietis  meditalione ;  pul- 
sate  oratione,  et  aperietur  vobis  contemplalione. 
Lectio  apponit  ori  solidum  cibujn ,  meditatio  fran- 
git,  oratio  saporem  conciliat ,  contemplalio  est  ipsa 
dulcedo ,  quce  jucundat  et  reficit.  Hajc  quatuor 
vero  ita  deflnit:  Meditalio  est  studiosa  mentis  ac- 
tio,  occultce  veritatis  notitiam  ductu  proprice  ra- 
tionisinvestigans.  Contemplatiocst  mentis  in  Deunt 
suspenscB  elevatio,  cetemce  dulcedinis  gaudia  de- 
gustans.  Lectio  inquirit ,  medilatio  incenit ,  con- 
templatio  degustat ,  oratio  postulat. 

8.  Omms  enim  qui  petit,  accipit  :  et  qui  qu^- 
RiT,  invenit:  et  pulsanti,  APERiETun.  ]  Hocenim 
mcretur  orationis  instaniia  ct  persevcrantia.  In- 
i«llige,  si  petat,  quod  oportct,  et  quomodo  opor- 
tct;  ac  nisi  magis  expediat,  non  accipere  id 
quod  petitur  :  subinde  enim  peiimus  ea  quaB 
salutaria  videntur,  sedDcus  videt  ea  nobis  fore 
noxia,  quare  clementer  et  sapicnter  illa  negat : 
sicutmater  pucro  petenticultrum,  cpio  se  Isedet, 
dare  rcnuit.  Audit  ergo  et  exaudit  Deus  preces 
nostras,  non  ad  voIuniatem,sed  ad  salutcm. 

Elegantor  et  vere  S.  Augnstinus  (vel  quisquis 
aut  auctorj  lib.  de  Salutar.  monilis  c.  28.  Oratio 
justi ,  ait,  ctavis  est  coeli :  ascendit  precalio,  ct 
descendit  Dei  miseratio.  Idem  S.  Augustinus  in 
lib.  Sentent.  apud  Prosperum  sent.  87.  Quid , 
ait,  infirmo  sit  utile,  magis  novit  medicus?  Itaque 
Deus  aliquando  misericorditer  non  audit.  Idem 
ad  Paulinum  cpist.  ^3.  ISegat  Dominus  sctpequod 
votumus ,  ui  tribuat  qaod  maltemus.  Idem  de  Serm. 
Domini :  Cum  Deus  tardius  da:,  commendat  bona, 
no7i  negat ,  diu  desiderata  dulciora ,  cito  data  vi- 
lcscunt  :  petendo  et  qucei^endo  appetitus  crescit  ut 
capias.  Glossa  :  !\'on  negat  se  petentibus,  qui  sponte 
oblulit  se  non  petentibus :  et  qucercntes  invenient 
cum,  qui  non  qucerentibus  dedit  ul  invenirent ,  et 
putsantibus  aperiet  qui  clamat :  Ecce  ad  oslimn  sto 
et  pulso. 

9.  AUT  QUIS  EST  EX  VOBIS  IIOMO ,  QUEM  Sl  PETIE- 
niT  FILIUS  SUUS  PANEM,  NUMQUID  LAPIDEM  POnniGEr 

Ei?]  Pro  aut  Gr.Tce  cst  -1,  id  est,  un,  quod  hoc 
loco  clarius  est :  Noster  tamen  vertit  aat ,  quia 
quoquc  «»f  significat.  Sic  aat  pro  an  ponitur, 
cum  esi  noia  interrogationis,  praesertim  cflica- 
cis,  bicornis,  et  dissect.t,  uti  hiccst.  Sic  Comi- 
cus  in  Eunicho  ait :  Aut  (id  est,  an)  cgo  nescif- 
bam  quorsum  tu  (/r5?Eflicacius  vcro  est  aut  qnam 
(in,(\.  d.  aut  Dcusdaliit  nobis  filiis  suis  id  quod 
petimus,  si  homo  dct  filiispanem  qtiem  petunt, 
non  vcro  lapidcm  :  aut  si  Deus  non  det ,  utique 
ncc  homo  dabil.  Dcus  cnim  libcralior  est  Iro- 
mine.  Toergo«((f  combinat  Deum  cum  hominc. 
cumque  homini  antcponit. 


17S  COMMENTARIA  IN  M 

10.  AUT  SI  MSCF.M  rETlERIT,  NUMQClD  SERPENTKM 

PORRIGET  Ei?]  Serpons  cnim  speciem  formamquc 
liabet  piscis,  ut  dolose  pro  pisce  substiiui  pos- 
sil,  scd  non  nisi  ab  hoste  invido,  qualis  non  est 
patcr.  Idcm  dicit  alia  similitudine,  scd  eflica- 
ciori :  nam  si  pater  filio  posccnti  panem,  daret 
lapidcm  ,  darct  rcm  dumtaxat  inutilem  et  inco- 
meslibilem  :  sin  vcro  poscenti  piscem  det  ser- 
l)entcm,  non  tanlum  dat  rem  inutilem,  sed  et 
iioxiam  et  venenatam ;  serpcns  enim  comestus 
u  filio,  eum  sno  venenoperimet :  quare  impius 
parricida  foret  paler,  qui  id  facerct,  quod  re- 
luotissimum  est  ^  pietate  et  amore  paterno  erga 
filios :  unde  illud  hic  ut  ordinaric  et  moraliter 
impossibile  j  a  Christo  proponitur. 

11.  Sl    ERGO  VOS,  CUM  SITIS    MALI,  NOSTIS   nONA 

DATA  (  Gr(cce  5o,uaTa  ,  id  est,  dona)  dare  filiis 

VESTRIS  ;  QVANTO  MAGIS  PATER  VESTER,  QUI  IN  COE- 
MS  EST,    DAllIT  BONA    PETENTIRUS    SE !  ]  Cum    sUis 

moU,  tum  nalurali  procliviiate  inmalum  ,  quam 
contraxislis  ex  nalura  per  peccatum  corrupta. 
Genes.  8.  21.  Ita  sanctus  Hieronymus.  Tumpro- 
pria  vohinlatc  et  moribus  :  tacite  enim  eos  eo- 
rumque  malosmores  perstringit.  Undcpatethax 
ad  plebem  dici,  nonad  Apostolos.  Apostolieniin 
boni  erant;  in  plebe  autem  multi  erantmali,  et 
viliis  irrctiti.  (Jnde  S.  Auguslinus  :  Multos,  ait, 
vocat  saeculi  dileciores.  Ahter  S.  Chrysostomus : 
Ad  comparationem  Dei  omnes,  licct  boni,  in- 
quit,  videntur  mali,  sicut  ad  comparalionem 
sohs  omnia,  licet  lucida,  videntur  obscura. 

NosTis]  id  est,  consuevislis.  Est  metalepsis  : 
quia  enim  rite  novimus  ea,  quae  facere  consue- 
vimus ,  hinc  nosse  significat  consuescere.  Sic 
dicitur  Psal.  103.  Sol  cognovit  occasum  suum.  q.  d. 
Sol  scit  ubi  soleat  occumbere,  sed  totiesirilum 
ii  se  iter  optime  novit;  unde  per  illud  quoiidie 
pergit  ad  locum  in  quo  occumbat,  q.  d.  Sol  quo- 
tidie  ibi  occumbii  ,  ubi  solet  occumbere. 

Dabit  bona.  ]  Lucas  habet  :  Dabit  spiritum  bo- 
nam;  omnia  enim  bona  per  gratiam  Spiritus 
sancti  dantur,  ait  Remigius.  Bona,  veraetsoHda 
intellige  quae  ducunt  ad  beatitudinem.  Unde 
S.  Augustinus :  Aurum,  inquit,  et  argentum  bona, 
non  quodte  faciant  bonum ,  sed  undefaciasbonum. 

12.  OMMA  ERGO  QUiECUMQUE  VULTIS  ,  UT  FACIANT 
VOBIS   HOMINES,    ET    VOS    FACITE    ILLIS   :    II;EC    EST 

ENIM  LEX  ET  PROPHETiE.  ]T6  ergonoimulM  censent 
hic  non  habere  vim  illationis,  sed  quasiencliti- 
cum  redundare;  sic  enim  cum  sermonem  con- 
cludimus ,  vel  novum  dicendi  argumentum  or- 
dimur,  dicimus  :  Ergo,  ut  concludam,  sit  h»c 
summa  dictorum;  \el :  Ergo  sit  novum  rei  pro- 
batae  argumentum  :  unde  to  ergo  omittit  Syrus , 
quin  el  Lucas  cap.  6.  v.  31. 

Potest  tamen  t6  ergo  hic  proprie  sumi  utilla- 
tivum ,  sed  ita  ut  conclusionem  inferat  non  ex 
iis,  quae  proxime  praecesserunt,  licet  id  veht 
S.  Chrysoslomus  (qui  sic  explicat,  q.  d.  Ergo  ut 
hona,  quse  orando  petitis,  a  Deo  Patre  impetre- 
tis ,  vos  quoque  bona ,  quae  proximi  a  vobis  pe- 
tunt,  illis  triJ)uite,  sicut  vultis  vobis  eadem  tri- 
bui) ;  verum  eam  inferat  ex  ulterioribus  et  re- 
motius  dictis  moreHebraco,  putaexiis,  quaetum 
cap.  5.  et  6.  tum  initio  hujus  capitis  dixii  de  di- 
lectione  proximorum  ,  etiam  inimicorum  ,  de 
dandaeleemosyna,dedandaveniaoITendentibus, 
(le  non  judicando.  Unde  Lucas  capite  6.  vers.  SO. 


ATTflyEUM.  Cap.  VIT. 

illis  haec  ita  connectit:  Omni ,  inquit,  petenti  te 
tribue ,  et  qui  aufert  quce  tua  sunt,  nerepetas: 
et  prout  vultis ,  ut  faciant  vobis  homines,  et  vos 
facite  illis  simiiiter ;  ac  verisimile  est  Christum 
liaec  ita  dixisse  et  connexisse,  ut  habet  Lucas. 
Sensus  ergo  cst,  q.  d.  Quac  hactenus  sparsim 
dixi  de  dihgcndo  proximo,  deque  danda  elee- 
mosyna,  illa  omnia  ex  hoc  primo  natura^  dicta- 
minc,  ct  primo  philosophiae  moralis  principio 
oriuntur,  atquehac  aequitate  nituntur,  ut  quod 
tibi  ficri  velis,  id  aUis  facias  ,  ac  quod  ab  aliis 
pati  nolis ,  id  altcri  non  irroges.  IntcUigc  quod 
velis  et  noUs  recte  et  honcsle,  juxta  judicium 
rccta?  rationis  :  nam  gulosus,  v.  g.  qui  vult  sibi 
propinari  vinum  usque  ad  crapulam,  non  potest 
licite  aliis  illud  ita  propinarc:  sedsicuthoc  sibi 
perpcram  vult,  ita  ct  pcrperam  facit  illud  aliis 
propinando.  Alludit  ad  monitum,  quod  Tobias 
moriens  dcdit  filio  cap.  Zi.  v.  16.  dicens  :  Quod  ab 
aliquo  oderis  fleri  tibi,  vide  ne  aUquando  alteri 
facias, 

H.EC  EST  ENIM  LEX  ET  PrOPHET^.  ]  q.  d.  HOC  spCC- 

tat,  hoc  per  varia  pracccpta  jubet  lex  et  Pro- 
phetae:  hocc  cst  summa  legis  et  Prophetarum. 
Namex  hocprincipio:  Quod  tibivis  fieri,  hoc  al- 
teiH  fac ;  etquodnoUs  tibifieri,  aUeri  ne  facias , 
recte  pariiculatim  clicituretconcluditur :  tunon 
vis  tibi  eripi  vitam,  uxorem,  famam,  opes,  etc. : 
ergo  eadem  aliis  non  eripito,  sed  conservato  et 
fovelo.  Ila  S.  Augustinus. 

Nota:  Non  dicit  Christus  totam  legem  hoc  spec- 
tare,  quia  lex  ctiam  spectat  sancitque  dilectio- 
nem  Dei,  idque  vel  maxime  :  potest  tamen  hoc 
quoque  vere  dici ,  quia  scihcet  dilectio  proximi 
includit  dilectioncm  Dei,  exeaque  procedit,  si- 
cut  ramus  ex  radice  :  nec  enim  proximus  cha- 
ritate  diligitur ,  nisi  propter  Deum  primo  et  per 
se  dilectum.  SimileestGalat.  5.  li.  etRom.  13.  8. 
Qui ,  inquit,  diUgit  proximum,  legem  impievit. 
Simili  phrasi  ait  Eccles.  12. 13.  Deum  time,  et  man- 
data  ejus  obsei^va  :  hoc  est  enim  omnis  homo.  Vide 
his  locis  dicta. 

13.  Intrate  per  angustam  portam  :  quia  lata 
PORTA  et  spatiosa  via  est,  qu^e  ducit  ad  pebdi- 
tionem,  et  multi  sunt  qui  intrant  per  eam.  ]  An- 
gusta  porta,  qua  intratur  in  coelum  ad  beatitu- 
dinem  et  convivium  gloriae  coelestis,  estlexDei, 
ait  S.  AugustinuSj  quae  cupiditates  nostras  arc- 
tat  et  constringit :  item  obedientia,  continentia, 
mortificatio,  crux  quotidiana,  quam  lex  vel  fieri 
vel  portari  jubet:  Porta  lata,  quae  ducit  ad  per- 
ditionem  vel  gehennam,  est  concui)iscentia,  li- 
bertas  nimia ,  gula ,  libido,  etc.  Respicit  Christus 
ad  suas  legum  partim  sanctiones  ,  partiminter- 
pretationes,  quas  recensuit  statuitque  c.  5.  di- 
cens:  Qui  dixerit  fatue,  reus  erit  gehennce  ignis. 
Quividerit  muUerem,  ad  concupiscendam  eam,jam 
mcechalus  est  eam  in  corde.  Si  ocuUis  tuus  dexter 
scandaUzat  te,  einie  eum.  Ego  autem  dico  vobis , 
nonjurare  omnino,  etc,  non  resistere  malo  :  sed 
si  quis  te  percusserit  in  dexteram  maxiUam,prcBbe 
iUi  et  alteram.  Qui  petit  a  te,  da  ei.  DiUgite  inimi- 
cos  vestros,  benefacite  his  qui  oderunt  vos.  Estott 
pcrfecti,  sicut  et  Pater  vester  ccelestis  perfectus 
est,  elc.  Hoecomniaenim  sunt  ardua  etjarcta.  q.d. 
Videor  vobis  meis  praeceptis  arctasse  viam  sa- 
lutis,  sed  scitote  illam  in  seessearctam,  ideo- 
quc  me  eamnon  arctasse,  sed  talem,  qualis  re- 


COMMENTARIA  LN  MATTH^UM.  Cap.  VIT. 


179 


vera  est,  desciipsisse  dumlaxat  :  via  enim  ad 
gloriam  cocleslem  est  puriias  et  sanctitas,  quac 
in  slatu  hoc  naturae  corruptac  in  arcla  cupidita- 
tum  refrajnalione  et  morliricalionc  consistit  : 
quia  onim  per  libertalem  et  voluplalem  lapsus 
est  Adam,  et  in  eo  nos  omnes  in  pcccatum,  in- 
deque  in  omncm  concupisccnliam  :  hinc  om- 
nium  hornm  remcdium  non  est  aliud,  quam 
arcta  conlinenlia,  crux,  et  morlificatio  :  contra- 
ria  enim  contrariis  curanlur.  S.  Ambrosius  in 
Psalm.  1.  Duce,  inquit,  sunt  vice :  unajustorum  , 
altera  peccalorum:  una  ccquilatis,  altera  iniqui- 
tatis.  Justorum  via  angustior  est ,  injustorum  la- 
tior :  ilta  sobrietalis  angustior ,  hac  ebrictatis  la~ 
tior  ut  possit  capere  fluctuantes.  Et  paulo  post 
comparans  hanc  viam  latam  cum  angusla  :  Ilic, 
inquit,  libertas  cupiditatum,  illic  servitutis  inju- 
ria  :  hicconvivium,  illicjejunium:  hic  intemperan- 
tia  gaudioruin,  illic  perseverantia  lacrymarum: 
hicsaltatio,  dlic  oratio :  hic  cantus  dulces,  illic 
gemitus  graoes.  Clemens  Alexandrinus  liJj.  U. 
Strom.  ciiat  laudatque  illud  Hesiodi :  Sudor  anie 
virtutem  est  positus,  via  longaest  atque  declivis  ad 
ipsam.  Et  illud  Simonidis  :  Ferturvirtus  habitare 
inrupibus  adit-idifficilibus.  S. Basiliusinpsalm.  1. 
Via,  inquit,  iHa  facilis  etlata,  pronoque  cursu 
declivis  habet  decipientem  dcemoncjn  vialum,  qui 
pci'  voluptatem  sesequentes  ad  perditionem  trahit: 
aspercB  vero  et  acclivi  et  arduce  AngeUis  prcesidet 
bonus,  qui  per  strenuos  pro  paranda  virtute  labo- 
resadfinem  beatum  sequaces  suos  dcducit.  Quo- 
circa  Lucas  c.  13.  2i.  habet  :  Contendite  intrare 
per  angustam  portam;  ubi  pro  contendite  Griccc 
,iywvi?£50£,  id  est,  agonizalc,  et  quasi  in  agone,  et 
agonia  contendite,  extremas  summasque  vires 
velut  agonizantes  exerite,  quasiprovita,  si  vin- 
citis,  vcl  morte,  si  vincimini,  luctaturi,  juxta 
illud  Apostoli :  Omnis  qui  in  agone  contendit,  cib 
omnibus  se  abstinet :  et  illi  quidem  ut  corruptibilem 
coronamaccipiant,nos  autemincorruptam,  1.  Cor. 
9.  25.  Agonem  ergo  obimus ,  et  in  co  agoniza- 
mus  certamusque  pro  ca3lo  velinferno,  pro  glo- 
ria  vel  gehenna,  pro  scternilate  bcatissima  vel 
miscrrima.  Quisque  vidcat,  quomodo  tantum 
agonem  agonizet;  nam  siadium  et  via  ad  vitam 
csi  crux  :  stadium  eivia  ad  perdilionem  cst  vo- 
luptas.  Via  ad  perditioncm  est  concupiscenlia 
carnis,  concupisccntia  oculorum,  et  supcrbia 
viiae  :  via  ad  vitam  est  coniinentia ,  paupertas 
spiritus  et  humilitas  ;  via  ad  pcrdilionem  est 
amor  mundi  et  mundanorum  :  via  ad  vitam  est 
contemplus  mundi  et  mundanorum.  Quocirca 
S.  Barlaam  Josaphat  regi  dixit  viam  ad  viiam 
essemartyrium  vel  sanguinis,  vel  volunlatis,  et 
pcpnitenliic;  hanc  cnim  viam  inivit,  nobisquc 
prajivit  Chrislus  :  hac  de  causa  primos  Christia- 
nos,  cjusque  sequaces  ullro  se  obtulisse  marty- 
rio;  scqucnles  vero,cessante  pcrsecutione,  vo- 
luntarium  sibi  indixissemariyrium  austcra;  vila) 
in  coenobiis,  in  dcscrtis  et  speluncis.  Ita  refert 
Damasccnus  in  histor.  c.  12. 

Sic  S.  Porpctua  (quam  celebrat  S.  Auguslinus 
in  Psalm.  Ul.  et  alibi)  vidit  scalam  auream;  sed 
undique  circumscplam  cultris  et  gladiis ,  per 
quara  scandcnduni  erat  in  coelnm,  atquehacvi- 
sione  cognovit  sibi  suisqucportendimarlyrium. 
Vidit  cnim  S.  Satyrum,  unum  c  sociis,  per  illam 
animosc  asccndcnlcm,  cetcrosquc  adscscqueu- 
rium  exhortantcm  ,  uti  habct  ejus  vita  apud  Su- 
rium  die7.  Marlii. 

Hinc  rursum  ex  hac  ChrJsti  senlentia  S.  Wil- 


helmus  ex  duceAquitaniaGpcenitenseremiiacol- 
ligebat,  rcsecatisomnibus  superfluis,  indulgen- 
dum  esse  corpori  in  solis  necessariis  :  Quanti 
fratres ,  inquit,  in  jEgypto,  quam  multis  annis 
Domino  sine  piscibus  sei-vierunt!  Quantis  tyrannis 
in  infcrno  positis  abunde  sufficeret  extra  infemum 
saccus  Ilieronymi,  tunica  Benedicti ,  mattula  Eu- 
lalii,  tacrymce  Arsenii ,  nuditas  Apostoli,  olla 
Eliscei!  sedvce  nobis  miseris ,  qui  forlitudine  men- 
tis  enervati ,  et  fragilitale  corporis  prcegravati , 
superfluitatem  convei-timus  in  necessitatem.  Jam 
non  est ,  quo  se  immisceat  charitas ,  ubi  tolum  oc- 
cnpavit  vanitas.  Dicebat  insuper  servum  Dei  omni 
horci  cogitata,  dicta,  gesta,  debere  ciscumspicere, 
ne  in  ipsis  conlingeret  oculos  creatoris  offendere. 
Servum  Dei  semper  aut  orare ,  aut  luborare,  aut 
ccelestia  cogitare  debere.  Ita  Thcobaldus  Episco- 
pus  in  ejus  vita  cap.  23.  Extat  apud  Surium  dic 
10.  Februarii. 

Vidit  idipsum  per  umbram  Pythagoras,  qui 
dictitabat,  viam  viriutis  iniiio  esse  arctam  et 
striciam.  sed  deindc  sensim  dilatari:  viam  vero 
voluptatisinitioesseamplam,  sed  sensimmagis 
magisque  arctari :  Tribulatio  enim  et  cmgustia  «n 
animam  omnis  hominis  operantis  malum :  gloria 
autem,  honor  ct  pax  omni  operanti  bonurn.  Ro- 
man.  2.  Charitas  enim  et  gratia  Christi  dilatant 
cor,  ut  iidenter  dicat  fidelis  cum  Psalte  :  Viam 
mandatoruvi  tuorum  cucurri,  cuni  dilatasti  cor 
meum.  Psal.  118.  32. 

Symbolum  Pythagoroe  hac  de  re  erat  littera  Y, 
quod  clcganli  epigrammate  explicuit  Virgilius , 
diceus ; 

Liltera  PylliagoraD  discrimine  secta  bicorni, 
Humanx  vita;  speciem  pra:ferre  videtur. 
Nam  via  virtulis  dextrum  pelit  ardua  callem , 
Difficilemque  aditum  primum  spectantibus  ofTert, 
Sed  rcquiem  praebet  fessis  in  vertice  summo. 
Molie  ostentat  iter  via  lala  :  sed  uitima  meta 
Pracipitat  captos ,  volvitque  per  ardua  saxa. 
Quisquis  enim  duros  casus  virtutis  amore 
Vicerit,  ille  sibi  laudemque  dccusque  parabit." 
At  qui  desidiam  luxumque  sequetur  inertem, 
Dum  fugit  oppositos  incautii  mente  labores , 
Turpis  inopsque  siraul  miserabile  transiget  oevum. 

1Z|.  QUAM  ANGtSTA  POnXA  ET  ARCTA  VIA  EST , 
QtLE  Di'CITADVlTAM:ETPAUCI  SUNT,  QUI  INVEMU.NT 

EAM !]  Idem  dicit  repctilque  ad  majorem  empha- 
sim,  ut  id  aliissimc  cordibus  nostris  imprimat, 
ut  notat  S.  Basilius  in  Brcvior.  reg.  2^1.  Haec  cst 
vox  jctcrnac  sapientia; :  qui  sapit  ergo,  et  scrio 
animamsuam  salvare  satagit,  arctani  viam  ca- 
pessat.  Unde  Theophylaclus  et  Euthymius  cen- 
sent  lianc  osse  vocem  Christi  admirantis,  q.  d. 
Papic!  quam  angustacst  via  ad  vitam! 

Mensuram  hujus  angustiae  ct  arclitudinis  vhe 
ad  coclum  a?que  ac  paucitatis  corum  qui  illam 
capessunt  ct  salvantur,  a:slima  ex  typis,  quo- 
rum  primuscst  Lot,  qui  solus  cum  duabus  filia- 
bus  evasit  incendium  SodomacctPentapolis,  ce- 
teris  omnibus  ob  libidinem  eo  concrematis. 
Mundus  cnim  cst  instar  Sodomnc,  ardctquc  cu- 
piditate  et  luxuria  :  quocirca  longe  major  pars 
corum  qui  damnantur,  ob  pollutiones  et  libidi- 
nes  damnaniur,  ait  Tolctus,  imo  id  revelatum 
cst  S.  Christiuic  Mirabili,  ut  habct  ejiis  vita.  Se- 
cundus  typus  estin  diluvio:  hoc  cnim  solus  Noe 


iso 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  C.ip.  VIT. 


evasii  cum  soplom  animabus,  cctcrosobpeccata 
diluvium  absorpsit.  In  mundo  enim  est  cxun- 
dalio  et  diluvium  scclerum,  indcque  panarum 
et  aerumnarum  omnium.  Tertius  esi  in  ingrcssu 
lerrappromiss.T,  qnae  crat  typuscocli  thanc  cnim 
ex  scxcentis  niillibus  Hebranorum  duo  soli,  pula 
Josucet  Calcb  ingressr  sunt.  Num.  lU.  30.  Quar- 
tustypus  cstlsaia!  c.  17.  v.  5.  ubi  Propheta  Da- 
mascenos  salvandos  a  strage  Chalda^orum  com- 
paratpaucis  spicispost  messem,  et  paucis  uvis 
postvindcmiam  remanentibus,  imo  duabus  vel 
tribus  olivis  post  excussionem  oleac  reliquis  :  hi 
sunt  typus  paucitatis  salvandorum.  Quinto,  id 
palet  ex  irrefragabiU  Christi  sententia ,  diceniis : 
MuUi  suntvocati,  pauci  veroelecti.  Matth.  20.  Sa- 
picnter  enimmonct  Cassianus :  Vive  cum  paucis, 
ut  inter  paucos  inveniri  salvarique  merearis. 
Mullitudo  dcnique  damnatorum  liquet  ex  mag- 
uitudine  inferni,  quoe  est  stadiorum  1600.  Apo- 
cal.  c.  lU.  20.  hoc  est,  duccntorum  miiliarium 
Italicorum  (octo  cnim  stadia  faciuntunum  mil- 
liare  idque  quaquaversum,  scilicet,  utinfernus 
profundus  sit  200.  milliaribus  Italicis,  totidem 
longus,  et  totidem  latus,  quod  spatium  capict 
raulta  millena  millia  millionum  damnatorum , 
qui  in  inferno  compingentur  sicut  haleces  etpis- 
ces  in  vase.  Vide  dicta  Apoc.  14.  20. 

Porro  hffic  sententia  vera  est,  si  omnes  omnino 
homines  accipias.  Longe  enim  major  liominum 
pars  est  infidelium,  Turcarum,  Saracenorum, 
haercticorum.  Sed  et  de  fidelibus  S.  Clirysosto- 
mus  hom.  ^^iO.  ad  populum ,  censct  vix  millesi- 
mum  quemque  salvari ;  ait  enim  :  Quot  esse  pu- 
tatis ,  quiin  civitatenostra  (Antiochia)  salvantur? 
infestum  quidem  est  quocl  dicturus  sum;  dicam  ta- 
men  :  Non  possunt  in  tot  milUbus  (  facile  erant 
Antiochiie  centum  milUa  et  plura)  centum  inve- 
niri,  qui  salventur  ,  quin  et  de  liis  dubito.  Quanta 
enim  injuvenibus  est  malitial  quantus  in  senibus 
torpor!  nemo  zelum  habet ,  mullitudo  sumusfccni , 
inordinatum  mare.  Et  S.  Auguslinus  libro  it.  con- 
tra  Crescent.  cap.  53.  Ecclesiam  comparat  areae, 
in  qua  plures  sunt  paleae  quam  grana  trilici, 
puta  plures  mali  quamboni,  pkires  damnandi 
quam  salvandi.  Verum  ahi  mitius  probaJ)iHter 
censent  majorem  partem  fidehum  salvari ,  quia 
major  pars  moritur  percepiis  sanctis  Sacramen- 
tis,  quaj  justificant  peccatores,  etiam  attritos 
dumtaxat,  non  contritos.  Hoc  verum  videtur  de 
iis,  qui  non  vixerunt  in  peccatis  conlinuis,  et 
quasi  liabituatis,  ut  concubinalus,  usurae,  odii, 
rixarum ,  etc.  Hi  enim  aegre  concipiunt  seriumet 
efficax  emendationis  propositum  ;  aut  si  iliud 
concipiant,  mox  eos  rursum  in  morte,  jusle  per- 
mittenle  Deo  in  vindictam  scelerum  praeterito- 
rum  ,  tenlat  dacmon  illecebrosa  praeterilae,  ct 
crebro  usurpatae  voluptatis  illicitae  memoria, 
eam  refricando  et  acuendo,  cui  proinde  homo 
infirmus  ex  habitu  facile  cedit  et  consentit,  ita- 
que  peccat  et  damnatur,  cujus  rei  plura  extant 
exempla.  Plura  de  numero  elcciorum  ct  repro- 
borum  dixi  Jacobi  cap.  2.  13.  ad  iila:  Superexal- 
tat  aatem  misericordia  j udicium. 

15.  Attendite  (Graece  itpoaix^tt ,  id  est,  cum 
altcntione  cavete,  attente  servate  vos.  Syrus, 

CuSlOdile  VOS)  A  FALSIS  PROPHETiS,  qui  vemunt  ad 
\0S    IN    VESTIMENTIS    OVIUM  ,    INTRINSECDS     AUTEM 

SUNT  Ltpi  iiAPACES.]  Trausit  Chrisius  ad  saluber- 
rimum  de  cavendis  falsis  docioribus  monitum  , 
qu)  doceni  vlam  in  coelum  non  essc  arciam ,  sed 


laxam ,  ideoque  suos  scquaces  non  ad  coolum  , 
sed  ad  tartara  transmjltunt.  Docent  eaim  non 
csse  jejunandum,  non  confitendum,  non  essu 
servandam  virginitatem,  nec  vota  religionis, 
omnemquecarnihl)ertatemindulgcnt,  ac  bonis 
operibus  omncm  merendi  vim  adimunt. 

Nota :  Propheta  in  Scriptura  non  tautum  va- 
tem,  qui  futura  praenuntiat,  scd  et  multa  aiia 
pcr  catachresin  significat,  scilicet,  nunc  virum 
sanctum  et  religiosum,  nunc  canlorem,  nuac 
miraculorum  operatorem,  nunc  et  saepius  doc- 
torem.  Olim  enim  PropheiaD  erant  doctorcs  po- 
puH,  qua  de  re  plura  dixi  1.  Corinth.  U.  initio 
capitis,  et  EccH.  48.  14.  Prophcta  ergo  est  doc- 
tor,  quiofflcium  vivendi  et  cognosccndi  eaqu* 
aliis  non  sunt  manifesta,  prolitctur,  sivc  futura 
praedicat,  sive  non.  Propheta  enim  Hebr.  voca- 
iwvvidens,  quod  videat  arcana  et  aliis  abscon- 
dita,  quaHa  suni  in  primis  futura.  Falsi  Prophetsu 
ergo  sunt  falsi  doctores,  sive  illi  haeretici  sint , 
sive  GeniilesetPagani,  sivealii  quilibet,  quinos 
ab  arcta  et  recta  salulis  via  in  latam  et  perver- 
sam  sollicitant:  quare  similes  sunt  lupis  oves  la- 
niantibus  et  devorantibus. 

Porro  vestes ovium,  quas  induunt  hi  lupi,  sunt 
proctendcre  et  obvelare  suo  errori  et  haeresi, 
primo  Hbertatem  conscieniiae ;  secundo  senten- 
tias  S.  Scripturfc  in  specicm  suae  haeresi  faventes; 
terlio  reformalionem  morum  Ecclesiae,  pracser- 
lim  cleri  et  Ecclesiasticorum ;  quarto  mansuetu- 
dinem,  simplicitalem  ct  simulationem  pietatis  ; 
quinto  blandiloquentiam  et  facundam  garrulita- 
lem ,  quibus  tcgunt  suam  lupinam  saevitiam ,  se- 
seque  in  animos  audientium  callide  insinuant , 
ut  eos  deinde  suoerrore  inficiantet  interficiant, 
eorumque  crumenas  emungant,  opesque  devo- 
rent :  ut  enim  suo  ventri  serviant,  animas  secta- 
torum  perdunt  mittuntque  in  tartara ,  quae  sane 
lupina  est  voracitas  et  feritas. 

Qui  vENiuNT.]  A  seipsis  sponte  sua  se  ingercn- 
tes,  et  munus  docendi  usurpanies,  cum  ab  Epis- 
copis  et  Praelatis  Ecclesiae  non  sint  vocati,  nec 
missi,  nec  approbati,  de  quibus  Jerem.  c.  23. 
21.  dicitur :  Non  mittebam  Prophetas,  et  ipsi  cur- 
rebant. 

16.  A  FRUCTinUS  EORUM  COGNOSCETIS  EOS.  NUM- 
QUID  COLLIGUNT  DE  SPINIS  UVAS,    AUT    DE  TRIBULIS 

Ficus?]  CoUigunt,  non  falsiProphetae,  sedhomi- 
nes,  V.  g.  agricolae.  CoUigunt  ergo,  id  est,  col- 
Ugantur,  q.  d.  Sicute  spinis  non  solent  gigni  el 
coiligi  uvae,  nec  e  tribulis  ficus;  sic  ab  haeresi 
et  haereticis  nullus  fructus  bonus  et  suavis,  sed 
malus,  asper  et  spinosus  colligitur.  Fructus  hic 
est  duplcx  :  primus  falsac  et  impiae  doclrinae:  so- 
cundus  pravorum morum et  scelerum  ex  ea  con- 
sequentium.  Exempla  hujus  saqculi  dedere  Lu- 
therus  et  Calvinus.  Luiherus  enim  docet  vota 
non  obligare  1'cligiosum ,  hominem  non  habere 
liberum  arbilrium,  agifato,  necessariopeccare, 
fidem  solam  justificare,  opera  bona  nil  apud 
Deum  mereri.  Calvinus  docet  Deum  esse  aucto- 
rem  malorum ,  Chrisluni  in  cruce  desperasse : 
sensisse  poenas  inferni,  etc. ,  quae  prorsus  sunt 
blasphema,  ac  contra  legem  ac  rationem  natu- 
ralem ;  item  fidem,  id  est,  perfidiam  suam  armis 
esse  tuendam  et  propagandam,  depositis,  vel 
occisis  legitimis  principibus,  et  regibus,  Epis- 
copis ,  sacerdotibus ,  et  CathoHcis  illi  obsisten- 
tibus.  Unde  in  GalHa,  Anglia,  Germania  audivi- 
mus,  etquasl  oculis  spectavimus  loi  sacerdotum 


rOMMFNTARlA  IN  MATTH;FXM.  Cnp.  VII. 


1SI 


rt  Calholicorumcaedos,  rapinas,  cxilia,  ac  ini- 
niane  iniqiiilatis  diliivium,  et  probitatis  quasj 
incendium  universalc,  nimirum  SS.  Sacramcnla 
profanari,  sacro-sanctum  Sacri(icium  aJjolcri, 
Sanclos  contcmni,voia  violari,  tcmpla  comburi, 
sacros  canoncs  irritari,  sanctas  virgmcs  cor- 
rumpi,  viros  probos  climinari,  improbos  cxal- 
lari  ct  dominari,  clc.  Nam,  nt  rcclc  aicbat  Joan- 
nes  Fischcrus  Episcopus  RolTcnsis  ,  gloriosus 
cum  Thoma  Moro  in  Anglia  sub  Hcnrico  VIII. 
marlyr  :  Libido  est  malcr  harescos,  ceque  ac  fUia 

17.  Sic  OMNis  Ai\noR  noNA  PRuercs  ronos  facit: 
MALA  {(irajce  sairpov,  id  est  inulilis,  vitiosa,  pu- 
irida,  aitEulhymius)  autem  ahbor  malos  vrit,tus 
i'AClT.  ]  I^on  enim  exfoUis,  nequeex  floribus,  scd  ex 
fructu  arbor  bona  malave  dignoscitur,  ail  S.  Ber- 
nardus  ep.  107.  Arbor ,  scilicct,  fructifera;  cc- 
terae  cnim  dant  folia  ct  ramos  sinc  fructu.  Sub 
arbore  fruticcs  omncs  intellige,  qualcs  sunt 
spinae  et  tribuli,  dc  quibus  scrmo  prajccssit, 
qucm  hlc  continuat ,  ut  patcl  cx  t6  sic ,  quae 
hanc  habet  vim,  q.  d.  Sicut  cx  spinis  non  col- 
ligunlur  uva; ,  sed  spinae  ;  nec  ex  iribulis  ficus, 
sed  tribuli  (iribulus  cstspinaj  genus ,  a  semine 
triangulari  sic  dictum ,  vcl  quod  cuspidatim  tri- 
fariam  feriat ,  unde  dicta  iribulatio ),  sic  cx  omni 
arbore  (cx  fruticc )  bona  boni  nascunttir  fruc- 
lus,  cx  mala  mali.  Sic  plane  rcs  se  habet.  Sic 
ubiquc  ficri  videmus.  Ita  Glossa  Intcrlinearis. 

Noia  priino,  pcr  arborem  hic  ad  lilteram  non 
accipi  voluntatem  bonam,  sive  charitalcm  ;  nec 
-  pcr  arborcm  malam  voluntatem  malam,  sive 
cupiditatcm,  utic(>nscntS.  Augustinus,  Chrysos- 
lomus,  Thcophylactus  et  Lyranus  ;  scd  docto- 
rcm  bonum  vel  malum ,  id  cst ,  vcrum  vel  fal- 
sum,  dc  hoc  enim  sermo  prajccssit;  hic  cnim 
lantum  dc  lide  ct  doctrina  agitur.  S.  Lucas  ta- 
mcn  cap.  G.  \.  /i3.  arborem  malam  interpretatur 
hypocritas  ,  quia  falsi  doclores  sunt  maximi 
hypocrila; ,  tum  quia  hoec  sententia  etiam  de  om- 
nibus  hypocritis  vcra  cst.  Nam  Lucas  omittit 
falsos  doctorcs,  quos  Malihaeus  apte  hic  nomi- 
nal  ct  inierscrit  :  proptcr  illos  cnim  proprie 
baec  parabola  afTertura  Chrislo:  quare  ex  Mat- 
thaeo  supplendus  et  interprctandus  est  Lucas. 

Nota  sccundo ,  per  fructus  arboris ,  id  esl  doc- 

toris ,  accipi  tum  ejus  doctrinam ,  ul  ait  S.  Lucas 

c.  6.  /i5,  qua?  .'>  vero  vera,  h  falso  falsa  proma- 

nat:  tumcjusopcracumS.  HieronymOjChrysos- 

lomo  ,  Augustino  :  licct  enim  falsi  doctores  et 

haerclici  aliquando  sanctitatem  in  bonis  operi- 

bus  proe  sc  fcrant ,  tamen  pcr  se  et  natura  sua 

fides  prava  in  doctore  pravo,  pravos  mores  ct 

opera  progigncre  nata  cst,  ctplcrumquereipsa 

progignit ,  quod   tanlum  nos  hic  docere  vult 

Christus  :  intcndit  cnim  dare  vulgare  et  com- 

mune  signuin  pravi  docloris  ct  doctrinoe,  quia 

vix  ficri  potest,ut  diu  hic  lupus  sub  ovina  pcllc 

delileat,  quin  pcr  opera  tandem  seprodat:  vicc 

versa  fidcs  bona  in  doctore  bono  natura  sua 

uata  est  sanctam  vitam  sanctosque  mores  ct 

opera  produccrc,  et  in  multis  producit ,  etiamsi 

suLinde  per  accidcns  coiitrarium  fiat,  ut  v.  g, 

ha;rcticus  sit  largus  in  dandis  clccmosynis  ex 

naturali  bcnignitatcct  compassione  :  hujus  ergo 

bcnignitatis  ,  non  aulcm  ha^rcsis  vcl  crroris. 

lunc  fructus  est  clccmosyna  :  haeccnim  produ- 

ciiur  i  cordc  bcnigno ,  non  vcro  ab  haercsi.  Nam 

alioqui  ex  uno  hoc ,  v.  g.  h.Treticorum  princi- 

pio  ,  «o/a  fidcs  justificat ,  sequitur,  crgo  frustra 


et  sinc  mcrito  quis  dat  se  pa;n»lcntia} ,  moitib- 
calioni,  elccmosyna;,  arduisque  virtiiiinn  ope- 
ribus.  Coinedaraus  crgo  ct  bibamus,  (Jinni  vo- 
Uiptati  fraeiia  hixemus,  quasi  cras  moiiliiri,  el 
cbrii  cceJum  ingressuri. 

18.    NON    1>0TEST     ARBOR    BO.NA     MALOS    FRVCTVS 
FACERE  :    NEQVE  ARBOR    MAI.A    BONOS  FRVCTVS   FA- 

CERE. ]  q.  d.  Non  polcst  spina  produccre  uvas, 
iicc  tribuli  licus,  scd  spina  spinas,  tribuli  tri- 
biilos,  uti  dixi  v.  16  ,  ac  vice  vcrsa  non  potest 
vitis  produccrc  spinas,  scd  uvas;  ncc  ficus  tri- 
bulos,  scd  flcus  ;  ac  licet  ips.-E  u\x  ct  ficus 
subindc  non  maiurescant,  idcoque  accrbae  sint ; 
id  tar.ien  non  provcnit  ex  vitio  vitis  ct  ficus , 
scd  cx  aeris  intcmperie  ,  et  solaris  caloris  dc- 
fcclu  ;  sic  paritcr  non  potcst  Propheta ,  id  est , 
doclor  vcrus  falsa  doccre  vel  prava  agitare :  ncc 
falsus  doctor  potest  vera  docere  vcl  rccta  sanc- 
taquc  pcragcrc.  Intclligc  in  sensu  composito 
ct  formali ,  quatenus  scilicct  bonus  vel  malus 
cst ;  nain  in  scnsu  diviso  ct  matcriali  potcst  doc- 
tor  bonus  ii  bonitate  sua  dcficere,  pravaque  do- 
ccre  vcl  facere ,  uti  Scribae  rccta  docebant,  sed 
prava  facicbant;  hoc  cnim  eis  objicit  Chrislus 
Matth.  23.  2. 

Perpcram  ergo  hac  gnomc  Christi  plures  hae- 
rctici  abusi  sunt,  camquc  detorscrunt  ad  suas 
liaercses  stabilicndas.  Primo  enim  Manich.nBi  ex 
ca  probare  conabantur,  alios  homincs  natura 
suacsse  bonos,  alios  veromalos,  siveduasesse 
rerum  naturas  ,  unam  bon£im  ,  quae  homines 
lios  faccret  bonos;  alteram  malam ,  quae  alios 
facerctmalos,  testcS.  Uicronymo  hic.  Sccundo, 
Jovinianus  cxliac  gnome  contendcbat,  hominem 
natum  cx  Deo  non  posse  peccare,  teslc  S.  Hie- 
ronymo  contra  Jovinianum.  Tcrtio ,  Pclagiaqi 
cx  ca  inferebant,  non  cssc  pcccatum  originale , 
quod  cx  bono  conjugio  ccu  arborc  bona,  tam 
malus  peccati  fructus  nasci  non  possit,  teste 
S.  Augustiuo  lib.  2.  de  Nuptiis  et  Concup.  c.  26. 
(Juarlo,  Donatistae  ex  ea  colligcbant,  malos  sa- 
cerdolcsccu  arborcs  malasnon  bcnebaptizare, 
tcsteS.  Augustino  lib.  3.  contra  liltcrasPetiliani 
cap.  ii^.  Quinto ,  Calvinistae  ex  ea  concludunt 
in  hominc  non  essc  liberum  arbitrium,  ad  pro- 
ducendum  bona  opcra  \cl  mala.  Scxio ,  iidem 
cx  ea  infcrunt  bonis  operibus  nos  non  justifi- 
cari,  scd  lantum  jusios  dcclarari  ;  sicut  arbor 
non  fit  bona  ex  bonis  fructibus,  sed  iis  bona 
csse  declaratur.  Verum  haec  omnia  pcrperam 
inferuniur  :  sunt  cnim  hoc  loco  parerga  et  im- 
pcrtincntia.  Cbristus  cnim  propric  hanc  gnomen 
applicat  dumtaxat  Prophelis,  id  cst,  doctori- 
bus  verisetfalsis,  uti  dixi. 

Potest  tamen  hxc  gnome  cum  S.  Augustino , 
Ciirysostomo,  Theophylacto,  Lyrano  et  Janse- 
nio  accipi  gcncralius,  et  applicari  voluntati  bo- 
n.T  vel  malic ,  quia  plcrumque  bona  vcl  mala 
voluntas  operum ,  non  omnium  ,  scd  aliquo- 
rum ,  ad  qu.T  magis  inclinat ,  bonitate  vel  ma- 
litia  se  prodit.  Scquitur  enim  homo  frcquentios 
appetitum  in  se  dominantem.  Diccs ,  Ergo  booa 
volnnias  non  potcsl  mala  opcra  prodiiccre ,  nec 
mala  bonos.  Respondco,  parabolas  non  signi- 
licare  quid  sempcr,  sed  quid  s.Tpc  ct  plcrumque 
liat,  uti  crcbro  ostcndi  in  Ecclcsiastico  et  Pro- 
vcrbiis.  Rursum  in  Parabolis  non  possunt  om- 
nia  acconimodari  rci  pcr  parabolam  significa- 
t.T  :  sufficitcnim  eaadapiari,  inquibusparabol« 
vis  sive  similitudo  constituitur,  ut  dixi  Canone 


18?  COMMENTAniA  IN  MATTILF.UM 

29.  quic  inhucparabola  conslituitur  in  eo  ,  quod 

sicut  arbor  bona  bonos  fructus  producit,  mala 

malos  ;  sic  parilcr  bona  voluntas  ex  babitu  bono 

plerunique  l)()na  opera  producat,  mala  malos  ; 

sed  dissiniilitudo  est  in  eo ,  quod  arbor  bona 

vel  maia  sit  causa  naluralis  ,  ideoque  determi- 

nata  ad  suum  fructum  bonum  vel  malum  :  vo- 

luntas  vero  lit  causa  libera,  qua)  licet  ex  con- 

suetudine  et  babitu  sit  proclivior  in  bonum  vel 

malum,  semper  tamenmanet  libera  et  indeter- 

minata  ad  bonum  vel  malum,  donec  ipsa  se 

determinet  ad  hoc  vel  iUud,  quodipsaelegerit, 

tun^que  ipsa  actu  sit  bona  vel  mala  ex  electione 

et  operatione  bona  vel  maia  ,  quam  eligit  et 

exercet.  Quocirca  non  ait  Christus,  Arbor  bona 

non  poiest  fieri  mala ,  nec  arbor  mala  potest 

fieri  bona ,  scd  :  ISon  potest  arbor  bona  vialos 

fructus  facere ,  neqae  arbor  mala  bonos  ,  (luia 

dum  voluntasbouaestetvirtuli  incumbit,  bona 

opera  producit :  dum  vero  mala  est,  et  vitio 

incumbit,  mala  opera  profert;  sed  sicut  ipsa 

potesl  se  facere  bonam  et  virtuti  incumbere ;  ita 

consoquenter  potcst  et  bcne  operari ,  bonosque 

opcrum  fructusproducere,  acviceversa  potest 

sefacere  malam ;  etvitio  studere,  itaque  vitiosos 

scelerum  fructus  edere.  Ita  SS.   Hieronymus  , 

Chrysostomus,  Augustinus,  et  alii. 


19.  Om.MS     ARBOn  ,    QUyE     NON     FACIT     FRUCTUM 
BONUM,    EXCIDETUR  ET  IN  IGNEM    MITTETUR.  ]  HanO 

gnomen  repetit  et  inculcat  Christus ,  nam  eam 
audivimus  cap.  3.  v.  10.  ubi  illam  explicui. 
Gracce  est  exciclitur  et  mitlitur,  in  praesenti ,  id 
est ,  exscindi  et  mitti  solet,  idque  stalim  et  cito. 

20.  IGITUR  EX  FRUCTIBUS  EORUM  COGNOSCETIS  EOS.] 

Scilicet  Prophetas  ,  id  est ,  doctores  ,  an  veri 
el  l)onisint,  an  falsi  et  pravi.  Est  conclusio  col- 
lecta  ex  parabola  arboris  bonae  et  malae,  cujus 
sensus  palet  ex  jam  dictis. 

21.  NON    OMNIS,  QUI   DICIT   MIHI  ,  DOMINE  ,  DO- 
niNE  ,    INTRABIT    IN     REGNUM    CCBiLORUM   :    SED   QUI 

FACiT  voLUNTATEM  Patris  mei  ( et  consequcntcr 
meam:  nam  eadem  est  voluntas  Patris  et  Filii, 
sed  Christus  qua  homo  modestiae  causa  nomi- 
nat  voluntalem  Patris ,  non  suam)  qui  in  coelis 

EST,    IPSE    INTRABIT    IN   REGNUM    CWiLORUM.  ]  ECCC 

hic  clare  fruclum  arboris  bonoe ,  id  est ,  boni 
doctoris  et  Chrisliani  assignat  Christus,  scilicet 
facere  voluntatem  Palris  coelestis,  ut  nimirum 
non  tantum  credas  in  eum ,  ejusque  legem  a 
Christo  propositam ,  sed  ut  eamdem  opere  per- 
licias  et  per  omnia  impleas.  Ila  S.  August.  lib.  2. 
(le  Serm.  Domini  in  monte  sub  finem.  Ait  ergo  : 
ISon  omnis  qui  dicit  milii :  Domine ,  Domine,\i\. 
est ,  non  omnis  ,  qui  in  me  velut  Dominum  et 
Deum  crcdit  ,  meque  ut  talem  invocat ,  ait 
sanctus  Hieronymus,  Euthymius,  Theophylactus, 
quique  me  crebroin  ore  habet,  acmenominat, 
meumque  nomen  suis  dictis ,  suaeque  doctrin.e 
i)riefert,  quasi  praedicet  fidem  veram  Christi , 
l)urumque  ejus  Evangelium,  uti  jactant  hajre- 
tici  :  hic ,  inquam ,  non  intrabit  in  aulam  et 
regnum  Patris  coelestis  ,  sed  qui  ejus  fecerit  vo- 
luntatem,  idest,  ejus  praeceptaimpleverit,qu;e 
sunt  duo,  scilicet :  Primo  ,  credere  in  Cbris- 
tum  fide  orthodoxa;  Secundo,  Christi  mandatis 
obedire,  eaque  opere  exequi :  Regnum  enimcce- 
lorum  solaverborum  officia  non  obtinent ,  etc. ;  de 
nosiro  est  beata  ccternitas  promerenda ,  prcestan- 
duniqae  aliquid  de  proprio ,  ait  S.  Hilariu?.  Atque 


Cap.  VIL 
iter  regni  Dei  est  obedientia,  non  nominis  nuncu- 
patio,  aitGlossa.  UndeS.  Chrysosl.  Qui,  inquil, 
7wn  convei-salur  secundum  verbum  Christi,  non 
intrabit  in  regnum  ccelorum. 

22.    MULTI   DICENT  MIHI   IN   ILLA  DIE.  ]   Puta    ill 

die  judicii ,  qua;  ultima  ct  summa  erit  mundi 
dies,  idcociue  singularis,  eximia  et  decretoria, 
utpote  qu;e  eritjanua  aternitatis,  ac  eos,qui 
bona  opera  fecerunt ,  ad  beatam  in  c(Elis  ;  qui 
maia,  ad  miserrimam  in  gehenna  aetemitatem 
iransmittet :  Quando ,  ut  ait  S.  Chrysostomus  , 
singulorum  opera  loquentur  et  ora  tacebunt ,  nec 
atter  pro  altero  interveniet. 

DOMINE  ,  DOMINE  ,   NONNE    IN  NOMINE  TUO  PRO- 

piiETAviMus  ?  ]  Id  cst,  nonne  tuo  lumine,  gratia, 
et  virtute  futura  prsediximus  ?  Unde  sequitur, 
et  virtutes,  id  est  miracula  ,  multas  fecimus :  ita 
Maldonatus.  Rursum  m  nomine  tuo  prophetavi- 
mus,  id  est,  Spiritu  sancto  afllati  ex  tua  commis- 
sione  et  auctoritate  veram  fidem  docuimus  et 
praidicavimus.  Ita  Jansenius. 

Et  virtutes  multas  fecimus.  ]  Virtutes  vocat 
miracula,  eaque  vera  et  sincera.  Ex  hoc  versu 
liquet  Deum  subinde  etiam  per  malos  prophe- 
tare,  id  est  ,  facere  miracula,  ut  fecit  per  Ju- 
dam  proditorem,  Luc  10.  17  et  seq.  ctCaipham. 
Joan.  11.  /i9.  ac  Balaam  ariolum.  Num.  2^.  S. 
nam,  ut  ait  S.  Hieronymus,  Virtutesfacere  inter- 
dum  non  est  ejusmcriti  qui  operatur,  sedinvo- 
catio  nominis  Christi  hoc  agit  ad  aliorum  utilita- 
tem.  Unde  colligit  S.  Gregor.  lib.  20.  Moral.  8. 
Probatio  sanctitatis ,  ait,  non  est  signa  facere  , 
sed  proximum  ut  se  diligere ,  de  Deo  vera ,  de 
proximo  mcliora  quam  de  se  sentire.  Hinc  disc»^ 
gratias  gratis  datas,  ut  sunt  miracula,  prophe- 
tiae ,  sapientia ,  multum  distare  a  gratia  gratum 
faciente ;  ha^cenim  sanctificatanimam ,  illa  vero 
alios  dumtaxat  juvant  et  erudiunt. 

Nota.  Licet  impii  et  faisi  doctoresex  dono  I>ei 
possint  prophetare  et  miracula  facere,  non  ta- 
men  ca  possunt  facerc  ad  confirmandam  falsam 
doctrinam.  Miracnlunienini,otiamunicumdum- 
laxat,  modo  verum  sit  etevidens,  estargumen- 
tum  non  tantum  probabile,  sed  moraliler  cer- 
tum  verce  doctrina; :  undc  eo  ut  certo  et  invicto 
utunlur  Christus  et  Apostoli  ad  probandam  Chris- 
tianam  fidem.  Nequc  unquam  miraculum  ullum 
in  confirmationem  hreresis  vel  erroris  factuni 
legimus.  Et  ralio  a  priori  id  evincit.  Miraculum 
enim  est  singularis ,  supernaturalis  et  propria 
solius  Dei  operatio ,  qua ,  quasi  sigillo  suo, 
Deus  sua  dicta,  rectamque  fidem  et  veritatem 
obsignat :  quare  si  Deus  falsum  dociorem  ,  in- 
vocantcm  se  pro  miraculo  ad  stabiliendum  er- 
rorem  exaudiret ,  videretur  illi  cooperari  el 
errori  attestari ,  ac  per  consequens  menliri  et 
fallere,  quod  est  impossibile  ;  Deus  enim  est 
prima  veritas  ,  ipsaque  veracitas  et  fidelitas  , 
qui  proinde  potestatem  faciendi  miracula  sibi 
soli  reservavit,  ut  per  eam ,  quasi  proprinm  sibi 
testimonium,  sua  dicta,  suasqne  veritates  ob- 
signaret,  testareturque  illa  a  se  promanare  : 
miraculum  ergo  est  quasi  vox  Dei  operantis  et 
attestantis  se  loqui,  suaque  dicta  hoc  quasi  si- 
gillo  obsignare  :  cetera  enim  Deo  cum  Angelis 
et  daemonibus  sunt  communia  :  quare  in  iis  in- 
certum  est,  an  Deus,  an  Angelus ,  an  diabolus 
loquaturetoperetur.  Ita  D.  Thomas  2.  2.  q.  178. 
ariic.  2.  etpassimTheoIogi.  UndeS.  Augustinus 


COMMENTARIA  IN  MATTHEUM.  Cap.   VII. 


Hl),  conira  epist.  fundaineiui  cap.  U-  dicit  se 
Uineri  in  Ecclesia  vinculis  miraculorum.  Ei  Ri- 
chardus  de  Sancto  Victorc  libro  1.  dc  Trinitate 
cap.  2.  Domine,  inquit,  si  error  esl  (fuod  crcdi- 
mus,  a  te  dccepti  sumus  :  ista  cnim  in  nobis  iis  sig- 
nis  et  prodigiis  confirmata  sunt ,  quce  non  nisi  d  te 
fleri  potuerunt.  Vide  Beliarm.  lib.  h  de  Notis  Ec- 
clesiae  cap.  l^. 

Advcrtc  hic  tamcn,  si  cui  gratia  miraculorum 
per  modum  quasi  habitus  permanentis  antea  a 
Deo  ob  aliam  causam  esset  collata,  ille  postea 

Rosset  ea  abuti,  et  miracuUim  facerc  ad  malura 
nem,  v.  g.  ad  vanam  gloriam,  ad  quajstum, 
ad  connrmationcm  falsi.  Tunc  enim  Deus  con- 
currit  quidem  ad  ipsum  miraculum  ,  non  ta- 
men  ad  abusum  et  malnm  finem  ejus ,  qui  patrat 
miraculum  :  hunc  enim  tantum  permittit.  Sic 
Deus  concurrit  cum  impio  sacerdote  ad  conse- 
crationemeitranssubstantiationemEucharistiae, 
etiamsi  is  intendatea  abuti  ad  veneficia,  adblas- 
phemiam  ,  imo  ut  illam  Judajo  irridendam  et 
iransfigcndam  vendat.  Quod  dixi,  impium  posse 
abuti  gratia  miraculorum  ad  malum  et  confir- 
mationcm  falsi,  intellige,  cum  passim  constat 
gratiam  hanc  illi  collatam  a  Deo  ad  alium  finem, 
ipsumque  illa  abuti  ad  malum  vel  falsum  :  sicut 
constatsacerdoti  impio  dalam  ii  Dco  potestatem 
consecrandi  alio  fine ,  esto  ipse  ad  malum  ea 
abutatur.  Pertinet  enim  ad  Dei  providcntiam  , 
non  permittere  hominem  impium  abuii  gratia 
miraculorum  ad  alios  decipiendum,  et  in  hiX- 
resim  inducendum  ,  si  hic  abusus  sit  plane  oc- 
eultus  ,  ita  ut  hominibus  constare ,  vel  ab  eis 
deprehendi  nequeat.  Tunc  enim  homines  sine 
sua  culpa ,  ex  auctoritate  quasi  attcstantis  Dei 
inducerentur  in  errorem ,  quod  est  impossibilCj 
neque  Deus  hunc  errorem  pcr  aliud  miraculum 
corrlgere,  et  emendare  posset.  Diccrent  enim 
horaines :  Si  prius  miraculum  factum  est  ad  con- 
firmationemfalsi,  pari  jure  sccundum  ficri  po- 
tuit  ad  confirmationem  falsi  :  quarc  Deus  tunc 
quasiseexarmarct,  privaretque  se  sua  auctori- 
tate  ac  fideliiate  dicendi  ct  attestandi  verum,  ac 
confutandi  falsum  :  luec  enim  consisiit  in  ope- 
ratione  miraculi.  Sic  in  iis,  quos  vulgus  Salva- 
toies  vocat,  licet  subindemaloc  sintvilaj,  constat, 
ait  Navarrus  in  Manuali ,  a  Deo  dalam  gratiam 
curandi  morbos  ad  communc  EccIesiiX  bonum, 
qua  tamen  illi  ad  malum  possunt  abuti.  Sic  in 
Flandria  aiunt  natos  in  die  Parasccves  ;  item 
masculum  septimum  ,  continua  masculorum 
generatione  k  porentibus  prognatum  ,  curare 
strumas,  eas  tangendo  :sed  prius  a  Deo  da- 
lum  est  diei  sanclaj  Parasceves ,  ct  mysterio  pas- 
fiionis  mortisque  Chrisli ;  secundum  conjugio, 
utscilicei  id  honoretur,  et  ii  Deo  insiitutum,  ac 
h  Christoin  Sacramentum  erectum  ostendatur  : 
quare  si  quis  hac  potestate  ad  malum  uteretur, 
omnes  scirent  illum  potestate  sua  abuti,  nec 
Deum  ad  malum  hoc  cooperari ,  sed  lantum  ad 
curationem  illam  miraculosam  alio  finc  illi  da- 
lam.  Sic  regibus  Franciac  et  Anglioc  eadem  po- 
testas  dicilur  ii  Dco  collala ,  ob  merita  sancli 
Eduardi  Hcgis,  aliorumquo ;  imo  Tokerus  qui- 
dam  Novator,  libellum  conscripsit  de  strumis 
ab  Elisabetha  nuper  Anglia;  regina  curalis,  sed 
cum  valide  confulat  Delrio  in  Magicis  lib.  1. 
c^p.  3.  q.  li. 

Denique  hucusque  nuUum  cxtat  cxemplum  , 
qno  doccatur  hacreticum  pafrassc  miraculum  , 


loo 

etiam  ex  habitu  ,  ad  confirmationcni  l)a;re!.is 
falsseque  doctrinae ,  nisi  quod  Calvinus  in  confir- 
niationem  sua;  haeresis  volens  resuscitare  quem- 
dam,  quisefingebatmorluum,  cum  reveraesset 
vivus,  Deo  fictionem  punienle,  ex  vivo  fecerii 
mortuum  ;  sed  talia  miracula,  quasi  perfidi.i 
indicia  ,  damnant  hieresim  ,  veramque  fidcm 
stabiliunt.  Quod  cnim  Caiphas  propbetarit,  di- 
cendo :  Expedit  vobis,  ut  unus  morialur  liomo  pro 
populo,  et  non  tola  gens  pcreat,  Joan.  11.  50,  illa- 
que  prophetia  abusus  sit  ad  confirmalionem  falsi, 
scilicet,  ad  damnationem  Christi,  in)periinen< 
est :  nec  enim  populus  vel  saccrdotcs  scicbant 
Caipham  hic  prophetarc  ,  sed  putabant  euin 
ex  propro  suo  sensu  judicioque  loqui.  Quod 
enim  Spiritus  sanctus  per  os  ejus  dictabat  , 
scilicetexpedireChristum  mori,  ad  hoc,  uteju-s 
morte  redimeretur  genus  humanum,  hoc  Cai- 
phas  non  intelligens  ,  suo  sensu  deiorsit  ad 
Christi  velut  malefici,  blasphcmi  ct  seditiosi 
condemnaiioncm  ,  quaj  in  reipsa  fuit  falsissima 
ct  injnstissima.  Vide Franc.  Suarez  3.  part.  quaesl. 
l\k.  disput.  31.  sect.  2. 

25.  Et  TiNC  coNFiTEBOB  (profitcbor,  libere  et 
palam  asscverabo)  illis  ,  qvia  (quod)   mxquam 

XOVI  VOS  :  DISCEDITE  A   M£  OMNES  ,    Ql  I  01>ERAMIM 

iMQUiTATEM.  ]q.  d.  Ego  Christus  doctoribus  falsis 
ct  impiis,  qui  in  nominc  meo  prophctnrunt , 
docuerunt  et  fecerunt  miracula  ,  dicam  in  dic 
judicii :  Novi  quidem  vos,  ut  meos  Prophetas. 
doclorcsetmiraculorum  pntratores;  atnon  novi 
vos,  ut  mcos  amicos  et  filios,  quos  proBdesii- 
navi  ad  meam  hicrcditatcm  etgloriam,  hoc  esi, 
non  amo ,  non  diligo  vos,  quia  vohintatem  et 
lcgem  Patris  coeleslis  ,  quam  alios  vocc  docuis- 
tis,  ipsimet  opere  non  implestis.  Ite  ergo,  malc- 
dictij  in  ignem  nctcrnum,  quia  opcrali  cstis  ini- 
quitatem.  Ita  S.  Augustinus  scrm.  23.  de  verbis 
Domini,  ubi  interrogans,  ait  :  ISon  novit  illos , 
qui  novit  oinnia?  quid  est  crgo ,  non  novi  vos': 
impi'obo  vos ,  reprobo  vos.  IIoc  cst  autem  mag- 
num,  et  ncscit  vitia,  ct  judicat  vitia;  nescit  fa- 
cicndo,  etjudicat  arguendo.ElS.  Gregor.  hom.  12. 
in  Evang.  Velut  incognitos,  inquit,  dcscrit ,  quo.^ 
pcr  vilce  vicritum  non  cognoscit.  Quocirca  Apos- 
tolus  signacula  ,  quibus  Deus  sunm  prncdesti- 
nationem  etamorcm  ergaelectos  obsignat,  dun 
hacc  2.  Timoth.  2.  19.  assignat  :  F<r»i«??t,  ait , 
fundamentum  Dci  stat ,  liabcns  signaculum  hoc. 
Cognovit  Dominus,  qui  su7it  ejus,  ct  dlscedat  al^ 
iniquitute  oninis  qui  invocat  nomcn  Doinini.  Vidr 
ibi  dicta.  Est  ergo  haec  notilia  in  Deo  non  specu- 
lativa,  sed  practica ,  amorosa  ct  alTcctuosa  ,  qua 
dicimur  nosse  eum  quem  diligimus,  non  nossc 
cum  quem  non  diligimus,  sed  odinius  ct  rcji- 
cimus  ;  quiaamor  parii  familiaritatcm  ,  indequc 
notitiam  rei  amatae  ;  odium  vero  parit  aversio- 
nem,  indeque  ignorantiam  rei  exosa?.  Est  Catn- 
chresis  et  Metalepsis.  Hinc  ii  contrnrio  colligii 
Glossa  Inlerlin.  Si  Dcus  non  novitcos.  qui  Dci 
mandata  non  servant  ;  ergo  novit,  diligitquc 
illos,  qui  ea  custodiunt  quasi  filios  lucis.  Nam 
ut  ait  Glossa  :  Aon  novit  tux  tcncbros ,  id  cst,  non 
ospicit  ;  quia  si  aspiccrct ,  tcnebrct  non  esscnt. 

2i.  OMMS  ERGO  QII  AIDIT  VERnA  MFA  n.CC,  ET 
FACITEA,  ASSIMILAniTlR  VIRO  SAPIENTI,  Qll  .BDI- 
FICAVIT  DOMVM  SVAM  SIPER  TETRAM.]  Est  EpilOgUS. 

quo  Christus  prolixum  sermoncm  habitum  in 
montc  iicap.  5.  vcrs.  1.  hucusque  concludit.  q.  d. 


m 


COMMENTAUIA  IN  MATTIlvEUM.  Cap.  VII. 


Ilucusquc  vos  docui,  quomodo  vitam  prudcnter 
ei  sancle  juxta  legem  (3t  voluntatcm  Dci  insti- 
tuere  dcbcatis ,  si  velilis  ad  Dei  regnum  et  fcii- 
cltatem  acternam  pervcnire  :  quia  hsec  adillani 
est  dirccla  via,  ct  pr.Ttcr  iilam  non  cst  alia  : 
quarc  si  illa,  quic  docui,opcrc  pricstctis,  simi- 
les  eritis  viro  prudcnti ,  qui  cedificaviL  clcnnum 
saam  super  peiram  ,  ut  in  ea  lirmiler  fundaia , 
ventis  omnilms  ct  procellis  irruentibus  invicta 
rcsistat  ct  immoia  consistat.  Simili  enim  modo 
vos  faciendo  quic  docui,  consiructis  quasi  fa- 
bricam  sanctae  convcrsationis,  et  domum  per- 
fectionis  in  soliditate  auimi,  solidaquc  ctcons- 
tanti  mandatorum  Cliristi  obscrvationc  ct  obc- 
dicntia,  quasi  in  pctra  fundatam,  qua;  omnibus 
tcntaiionibus  gcnerose  obluctetur  ac  pcrdurct 
in  Kternum. 

Ailuditad  Proverb.  cap.  10.  25.  Quasi  tempestas 
transiens  non  erit  impius  :  justus  aulem  quasi  fun- 
damentum  sempiternum.  Et  c.  9.  v.  1.  Sapientiu 
ceUificavit  sibi  domum,  excidit  columnas  septem. 

Nota  :  domus  spiritualis  animaD  est  perfectlo 
virtutum  ;  sicut  cnim  domus  materialis  cons- 
truitur  magnolabore,  ordine,  varietate,  sensim 
crescendoexvariislapidibus,  lignis  ettrabibus  : 
sic  spiritualis  aedificatur  ex  variis  virtutibus 
ct  sanctis  opcrationibus,  idquc  longo  labore, 
ordine ,  varietate  et  lento  incrcmcnto  scnsim 
crescendo.  Longiludo  ejus  estlonganimitas;  la- 
titudo  cbaritas;  alliludo  spes.  Quatuor  parietcs 
suut  quatuor  virtutcs  Cardinales,  scilicct:  Pru- 
dentia  ,  Justitia ,  Fortitudo  ,  Temperantia.  Pa- 
vlmcnlum  est  humilitas  ;  tectum  patientia  ;  fc- 
nestra  desiderium  coelesiis  gloriic ,  per  quam 
venit  et  inlrat  lux  Evangelii.  Ostium  est  obedicn- 
tia  mandatorum.  Ostiarius  est  limor  sanctus. 
Custodes  sunt  sancti  Angeli.  Turris  est  contem- 
j)latio  ;  canis  vigil  et  improbis  motibus  moribus- 
(lue  allalrans  est  synderesis ;  Dominus  csi  mens 
et  intellectus  ;  sponsus  est  voluntas  ;  fiiii  sunt 
l)ona  opera  ;  servi  sunt  seusus  obsequentes 
menti ;  mensa  est  S.  Scripiura ;  panis  est  Eu- 
charistia  ;  viuum  est  sanguis  Christi ;  aqua  viva 
est  Spiritus  sanctus;  oleum  est  miscricordia  ; 
lectus  est  animi  quies  et  pax ;  medicinoe  sunt 
Sacramenta  ;  medici  saccrdotes  ;  hospitcs  sunt 
Paier,  Filius  et  Spiritus  sanctus.  Ita  Salmeron. 
Vide  S.  Bernardum  tract.  de  Inicriori  domo ,  id 
est,  de  conscientia ;  ubi  fuse  ostendit,  quomodo 
haec  domus  particulatim  singulis  virtutil)us  sit 
extedincanda  ct  perficienda. 

Dcniquc  nota  hic  primo  contra  Novatores , 
fidem  sine  bonis  operibus,  quae  fides  facienda 
j)raBscribit  et  dictat ,  non  suiricere  ad  salutem. 
Christuscnimhicfundamentumarenarium,  sive 
in  arcna  fundatum  vocat  solam  fidem  ex  auditu 
prsedicalionis  conceptam  ,  quflc  instar  arentc 
aridaest,  inutiliset  diffluens;  petr^m  verovocat 
fidem  bonis  operijius  solidatam.  Notasecundo, 
ordinem  Christi ;  nam  primo  vers.  15.  docuit 
necessitalem  verae  fidei  et  verorum  doclorum. 
Secundo  V.  21.  etseq.  necessitatem  etiambono- 
rum  operum  et  vitse  sanctae.  Mystice  petra  est 
Christus  ,  unde  Glossa  :  lUe  ,  ait ,  cecLiJicat  in 
Cliristo,  qui,  quodcuutit  ab  iilo ,  facit. 

25.  Et  descendit  pluvia,  et  ve?jeruxt  flu- 

MVSA  ,    ET    FL4VERUNT    VENTI  ;    ET  limUEUU.NT   IN 
DOMUM    ILLAM,    ET    NON   CF.CIDIT   /    FUNDATA   EM.M 


ERAT  suPER  PETRAM.  ]  Arab.  quoniam  fundamenta 
ejus  firmata  ercmt  super  petram.  Pluvia,  venti, 
llumina  sunt  qutevis  adversilates  et  lentationes 
tum  ii  mundo ,  tum  a  carne,  tum  h  dicmone 
ingruentes  :  item  condcmnatio,  quam  Chrisius 
in  improbos  delonabit  et  fulminabit  in  die  ju- 
dicii :  htec  cnim  sacpc  in  Scriptura  nomine  tem- 
peslatis  et  procella;  exprimilur,  ut  Isaise  28.  2. 
Ecce  validus  et  fortis  Dominus  sicul  impelus  gran- 
dinis  ;  turbo  confringens  sicut  impetus  aquarum 
multarum  inundantium ,  et  emissarum  super  ter- 
ram  spatiosam.  Simile  est  Psalm.  UO.  3.  et  Sa- 
|)ient.  5.  18.  et  seq.  ubi  graphice  ira  et  vindicta 
Dci  in  reprobos  pcr  proccllas,  fulmina  etgran- 
dincs  dcpingilur. 

Fidelis  ergo  in  Christo  Christique  lege ,  timore 
et  amore  velut  in  firmissima  pelra  fundatus , 
non  curat  flabra  persecutionum ,  nec  fiu<itas 
adulationum,  nec  zephyros  promissionum, nec 
aquilones  minarum,  ncc  nimbos  probrorum , 
ncc  procellas  verberum ,  sed  in  vocatione  el 
oflicio  suo,  in  limore  ct  amore  Dei  inconcussus 
consistit,  sicut  Marpesia  cautes,  sicut  rupes, 
quaj  maris  Iluctibus  uudi({ue  lunditur,  veutis 
agitatur,  grandine  et  fulmine  feritur,  et  tamen 
immota  invictaque  persislit.  Exemplum  fuit 
S.  Petrus  ,  qui  in  petra,  id  est,  Christi  amore 
solidatus,  omnia  adyersa  pervicit.  Unde  Actor. 
/j.  20.  ix  Principibus  Sacerdoium  jussus  cessare 
a  praidicatione  Christi,  respondit  :  Non  possu- 
mus  qucB  vidimus  et  audivimus  non  loqui,  quem 
locumcitansS.  Chrysoslomus  hicserm.  tb.Consi- 
derasti,  inquit,  grande  mentis  itiviclct  exceisum. 
Vidisti  petram  andarum  murmura  deridentem. 
Vidisti  domum  contra  ventorum  flatus  frrorsus  ini' 
mobilcm.  Quod  enim  mtdlo  est  amplius  admiran- 
dum ,  non  modo  deterriti  per  adversa  non  sunt , 
verum  etiam  majorem  inde  assumpsere  constan- 
tiam,  et  persecutores  suos  in  trepidationem  maxi- 
mam  compulerunt.  Quicitmque  enim  adamantem 
percutit,  magis  ipse  percutitttr ;  et  qui  adversux 
stimulum  calcitrat ,  sine  diibio  ipse  compungitur, 
saisque  propriis  ictibus  vidneratur  ;  et  qui  impug- 
nat  virtulem  tenentes ,  ipse  profecto  subruitur,  et 
malitia  tantoejficitur  infirmior,  quanto  contra  vir- 
tutem  diutius  prceliatur.  Et  sicut  qtii  ignem  obligat 
in  vestimento ,  illum  quidem  non  extingtdt,  vestem 
vero  comburit ;  ita  etiami  qui  in  virtute  positos  per- 
sequebantur,  comprehendebant ,  ac  scBpius  colliga- 
bant ,  illos  quidem  reddebant  ex  liis  ommbus  cla- 
riores ,  se  autem  omnino  perdebant.  Etenim  quan- 
tactimque  ob  justitiam  passus  fuerisadversa,  tanto 
ingentior  efficeris  et  firmior. 

Simili  schemateS.  Gregorius  Nazianzen.  Oral. 
28.  pingit  Christianum  philosophum  :  Est  qucB- 
dam  in  fabttlis  arbm-,  inquit,  quce  cum  ccBditur, 
viret ,  et  adversus  ferrum  cerlat ,  morte  vivit ,  et 
seclione  piUluiat,  atque  cum  absumitur,  crescit. 
Non  vera ,  sed  fabulosa  est  haec  arbor,  ait  scho- 
Hastes  Nazianzeni:  si  tamen  vis  veram,  accipe 
vitem ,  quae  quo  plus  putatur,  eo  magis  pullulat 
et  fructificat.  Talis  quoque  est  lex  Horatiana , 
^uaeduris  tonsabipennibus,  ab  ipso  ducetopes 
animumque  ferro.  Pergit  Nazianzenus  :  Talis 
plane  esse  vir  Philosophus  videtur.  Floret  enim  in- 
.ter  cruciatus ,  ac  vitcB  nioleslias  virtutis  segetem 
existimat ,  atque  in  adversis  gestit  et  gloriatar : 
sic  nimirum  se  comparans,  ut  nec  ob  dextei\ijus- 
titice  arma  ejferatur,  nec  db  sinistra  inflectatur. 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  VII. 


185 


•'<?d  m  diversis  rcbus  idem  semper,  suique  similis 
permancat ,  atque  adco  probatior,  tanquam  au- 
rum  in  fornace  reperiatur.  Parliculatim  deiiide 
l>er  varias  hominum  sorles  et  condiliones  idip- 
sum  ostcndit,  ac  deniquc  concludit  tria  essc  in- 
superabiiia  ,  scilicet  Deum  ,  Angelum,  et  Phi- 
losophum  :  Diw  /wtr,inquit,  arripi  ac  superari 
nequeunt ,  Dcus  et  Angclus :  tertium  est  Pldloso- 
plius ,  m  muteria  expeis  materia; ,  m  corpore  in- 
(ircmnscriptus ,  in  tcrra  ccelestis ,  in  passionibus 
impatibilis,  omnibus  rebus  vinci  se  facilc  ferens , 
prcBterquam  animi  mafpiitudine ,  eo  ipso  quodvinci 
sc  patitur,  eos  qui  superiorcs  sibi  essc  videntur , 
dcvincens. 

26.  ET  OMNIS  QUI  AUDIT  VERDA  MEA ,  ET  NON 
1ACITEA,  SIMILIS  EniT  VIRO  STULTO,  QUI  yEDIFICA- 

viT  DOMUM  SUAM  supER  ARENAM.]  Rectc  instabilitas 
ot  inobedienlia  ejus  qui  audit  verba  Christi  et 
nonfacit,  comparaturarcna;.  Primo,quiasicut 
arena  mollis  cst,  mobilis  et  lluida,  ut  funda- 
inenti  soUdi  vicem  subire  nequeal,  ac  proindc 
quod  arencTD  inajdilicatur  irruentilnis  undis  et 
ventis,  cedit  ac  prolabitur  :  sic  pariter  animus 
iiistabilisetinobediensfundamentum  solidae  vir- 
lutis  ct  perfectionis  esse  nequit,  sed  ingruenti 
lenlationi  illico  sui  cumbit  et  corruit,  unde  fa- 
l)rica  virlulum  ilh  innixa  illico  collabitur,  uli 
Chrislus  explicat  v.  scquenli. 

Secundo,  arena  cst  sicca,  unde  arena  dicitur 
i\b ariditate ,  inquitVarro,  vcl  ablifcrcndo,  quod 
•sibi  per  parliculas  adhaereat  :  sic  animus  insta- 
l)ilis,  qui  non  facit  ca  quae  audit ,  aridus  est,  et 
\enlalis  spiritusque  divini  succo  vacuus,  ac 
lornc  el  terrcnis  aflixus  adhajrel. 

Tcrtio,  sicut  arena  venlodifTlalur  et  dispergi- 
tur  in  omnes  partes:  sic  et  animus  levis  etin- 
j;onsians  omni  cupiditatum  et  tentalionum  aestu 
raptatur  in  omnem  concupiscentiam. 

Quarto,  sicut  arena  est  minutissima  ,  et  mil- 
lioncs  arenularum  sive  granulorum  complecti- 
tur  :  sic  cor  instabile  mille  cogilalionibus  et  de- 
sideriisrerum  exiliuin,  elminutarum  est  rcfer- 
tum  et  dissectuin. 

Tropologice,  slultus  ei  mundanus  adifical 
super  arenam,  id  cst,  super  creaturam,  ait 
Saiineron,  quye  instar  arena;  stcrilis  est  ad  bo- 
num ;  ct  lluida ,  ut  in  peccatum  cadal ;  ct  flucti- 
bus  concussa ,  quia  laboribus  ct  tentationibus 
agitalur.  Esl  enim  sicca,  sivc  bibula  et  insatia- 
bilis,  quia  creatui\e  hominom  saliare  non  pos- 
sunt.  EstetiammuUiplcx,  (pna  impii  innumera- 
biles  sunt,  et  stultorum  infwiiius  cst  numerus. 
Arenacrgoestomnis  diaboli  populus,  storilis  oi 
ininime  unitus,  magnis  laboribus  agitaius  ot 
sinenumcro,quemadmodum  popiilusDeiunilns 
<>st,  utpctra,  et  forlis  el  fructuosus :  quia  clsi 
niulli  sini  vocati ,  pauci  tamen  elccti. 

llincElias  Cretcnsis  inorat.  1.  Nazianz.  Arcna, 
ait,  est  suporbia,  inanis  do  se  opinio,  vanfR 
gloriajcupidilas  :  cui  quid(|uidina?dilicalur.  Icvi 
advcrsitatis  venic  difllalur  et  corruit. 

Dcnique  Glossa  :  Omnis,  ail,  conscicntia,  non 
(ixa  spc  in  Dciim ,  in  tcntntionihus  non  subsistit. 
Radix  enim  oi  fomos  omniiun  lontationuni ,  o-i 
nientis  inconstaniia  et  diffidentia  in  Deum,  ul 
ostendi  Eccli.  2.  6.  ad  illa  :  Crede  Deo,  et  rccn- 
perahit  te :  ctdirige  viamtuam,  et  spera  in  illum. 

OORM.U    A    LAIMUE.    TOM.    VIII. 


27.  ETDESCENDITPLUVIA,  ET  VENEROT  tLlMI.\A, 
ETFLAVERU.NT  VENTI,  ET  IRRUERUKT  ( graece   ttso^s- 

/.opccj,  idest, impegerunt:  Arabicus, /^c'rc-(«5cr«n?) 

IN  DOMUMILLAM,   ET  CECIDIT,  ETFUITRUINA  ILLRs 

MAGNA.]  Pluvia  notattentationemnuindi;flumino, 
cariiis  ;  venti ,  diaboli.  Pluvia  enim  ex  alto  des- 
cendens,  terramquc  irrigans,  inflans,  tumen- 
ifnnque  olliciens  et  foccundans ,  notat  arnbilio- 
nem  honorum  et  cupiditatem  opum ,  quasoffcri 
mundushomini  vano  et  inconstanti,  quibusiilc 
illectus,  a  Dei  lege,  et  subindc  a  lide  doficit  ot 
apostataU 

Flumina,  qux  ex  torra  oriuntur,  et  dominn 
circumlambuiu,  notant  tentationes  carnis,  pui;t 
n;ulam  etlibidinem,  quiecx  ipsa  carne  oriuntui , 
oamqueoblectandoet  blandiendo  quasicircuni 
lambunt,  ut  a  continentiaet  puritate,  quam  Dei 
lex  praescribit,  desciscat. 

Venti,  qui  ox  aere  latcraliter  ct  invisibilitor 
in  domum  sulllant,  noianttcntationesdiemonis, 
quieslspiritus  invisibilis,  et  princeps  aerishu- 
jus ;  hic  enim  mille  pravas  cogitationes  et  alfec- 
tiones  phanlasia)  nostr.-c  ingerit  etinsufHat ,  iia 
lalenler  ut  nescias  siepe  an  ab  Angelo,  an  a  dia- 
bolo  proveniant.  Satanas  enim  iransfigurat  se 
in  Angelum  lucis,  2.  Corinth.  11.  14,  quare  ipso 
hominesleveset  inconstanles  agitat  et  rolat  ad 
libitum,  ut  abobservatione  mandatorum  Doi  ad 
cupiditates  suasdellectant,  itaque  ruant  in  tar- 
lara  ;  sicut  domus  arenae  inaedificata,  flabris 
ventorum  agitata,  magno  fragorc  collisa  cadit, 
corruitqucinsubjectam  vallem,  vcl  voragineni. 

28.  Et  factum  est  cum  consummasset  Jtsus 
VERBAH.EC,  admirabantur  turb.e  super  doctrina 
Ejus]  Adeonova,  clara,  solida,  paradoxa,  inau- 
dita,  ccelesli,  divina,  tTque  ac  super  novo  divi- 
noque  docendimodo.  Vto  admirabanlur ,  Graco 
est,  i\fn\i]at:o-/-:o ,  id  cst,  excuticbuntur ,  scilicol 
inente,hocest,ob5tupescebant,  percellebaniur 
iia  ut  videretur'  eis  mens  auimusque  eripi  oi 
excuti. 

Turb.e]  Idestvulgarispopulus,  non  principes, 
ait  S.  Chrysostom.,  undeliquet  hunc  sermonem 
a  Christo  habitumcoram  populo,  uti  dixi  initio 
0.  5,  licct  S.  Augustinus  lil).  2.  de  Conscnsu 
Evangel.  cap.  19.  Forle,  ail,  intelligilur  turbn 
discipulorum,  ex  quibus  duodccim  clcgei-ai. 

Hic  orgonniturtolus  sermo  Christi  innioiuo, 
continens  toiam  logom  otperfectionem  Evangc- 
licam;  ac  licet  in  ea  disparata  sint  praecepta. 
noc  inter  se  connexa ,  si  quis  tamen  eorum  inter 
seordinom  et  aliqualem  connoxionem  dcsideref, 
logatBellarm.  lib.  h.  de  Juslificatione  cap.  3.  in 
lino. 

29.  Ervt  emm  docens  (solebal  docoro  :  signifi- 
cat  onim  phrasisdocondi  consuoiudinem  oi  fre- 
qucntiaml)  sicut  >otestatem  ( j^sjiixv,  id  osi. 
anctoritatem;  Syrus,  doviininm ;  aliiy«5;  aliii 
lihcrtatem)  harens,  et  non  sicut  SCRin.r  eorum 
et  PiiARisEi]Primo,  quia  Christusdocobat  magiia 
auctoritale  ros  serias,  gravos,  et  summi  ad  sa- 
lulem  inonionli,  ipsamquo  vori(ai(>m  :  Scrib.T 
voro  docebant  loviterres  frivolas  et  nugosas.  ut 
ritus  et  caTomonias ,  crebrasque  loliones  ma- 
nuum.  corporis,  et  calicum. 

2'i 


186 


COMMF.NTARIA  IN  MATTH^.IJM.  Cap.  Vni. 


,  Srcundo,  quia  Chrislns  itl  qnod  sermone  do- 
cebat,  boc  opcrc  facicbat,  niagisquc  doccbal 
cxeiuplo  (piau)  vcrho.  Magna  cnini  anctorilas 
(loclrina! ,  doccnli  acccdil,  si  bonum  quod  doccl , 
rcipia  perficiat.  Longum,  aitScneca,  ad  virlutcm 
ilcr  cstper  praecepta;  brevc  ct  eflicaxper  exem- 
pla.  AudiS.  Gregorium  23.  Moral.  7.  Cninimperio 
quippe  docclur ,  quod  prius  agilur  quam  dicatur. 
iSoin  doclrinm  sublrcihit  fidaciam ,  quando  cons- 
cienlia  pr^pcdit  linguam.  ISon  ergo  potestalem  ci 
elatd'  locutionis ,  scd  bonoe  fiduciam  insinuavit 
actionis.  Unde  ctiam  de Domino  scriplumest:  Eral 
cnim  docens  sicut  potestatem  liabens,  non  sicul 
Scribce  et  Phariscei;  singulariter  namque  ac  f/rin- 
ripaliter  solus  ex  potestatc  bona  tocutus  cst,  quia 
c.c  infirmitale  mala  nulla  conimisit.  Ex  divinitatis 
quippc  potentia  habnit  id,  quod  nobis  pcr  humani- 
tatis  suce  innocmtiamministravit. 

Tcrtio,  Christus  ;docchal  magno  spiritu  ot 
fervore ,  magnaque  vi  et  enicacia  ad  persuaden- 
dum  :  Scriba;  aride,  frigide  clsuperficialiler. 

Qnarto,  Chrislus  doctrinam  confirmabat  ini- 
raculis :  nil  tale  poterant  Scriba*.  Rursum  CluMs- 
tus  miram  habebatdicendi  gratiam,  joxta  illud  : 
Mirabantur  in  verbis  gratiiv,  qacc  proccdcbant  de 
ore  ejus.  Lucae  k. 

Ouinfo,  Scrib.-e  docel)ant  utlegis  interprclcs; 
Christus  vero  utlegislalor  eccelo  missus,  coelesti 
sapientia  et  majeslate  ;  ipse  ergo  jus  propriinii 
docendi  habebat.  Ita  Beda  et  Theophylactus. 
UndeChristus  Joan.  3.  Quodscimas,  ait,  loquimur, 
et  qaod  vidimas  testamur.  Et  Joannes  Baptista 
ibidem  de  Chrislo  :  Qui  de  sursum  venit ,  in- 
quit,  super  omnes  est.  Et  quod  vidit  et_  audivit , 
hoc  testatur. 

Sexto,  Chrislus  docendo  dumtaxat  quaerebat 


Dei  gloriamet  liominum  salulem  :  Scriboe  vero 
suam  gloriamet  hominum  plausum. 

Septimo,  Ciiristusexterius  docendo,  interius 
sua  sancta  inspiratione  et  luce  gratiiuilluTniua- 
bat  mentem,  et  inllammabat  affectum  audilo- 
rum,  ut  homines  eliam  rudes  etstupidos  facerei 
doctos ,  ac  torpidosetfrigidos  facerei  ferventes. 

Denique  Christi  doctrina  eral  rectissima,uti- 
jissima,  iniegerrima,  sublimissima  ,  perfectis- 
sima,  plenametconsummalam  in  rel)us  omni- 
bus,  quac  ad  mores  periinent,  perfectioneni 
continens.  Unde  legis  inierpretationes  a  Scribis 
prolatas  velut  mancas,  inutiles,  imperfectas, 
imo  falsas  et  erroneas  correxit  cap.  5. 

Christum  in  hisce  imitetur  Chrisiianus  orator 
ct  concionator,  ut  magis  vita  doceat,  quam 
verbo, instarsanctiBasilii,  dequoscribitsanctus 
Gregorius  Nazianzenus  orat.  20.  Sci-mo  Basilii 
crat  tonitru,  quia  vita  ejus  erat  futgur.  Sic  sua 
libertate,  auctorilate  et  nervo  dicendi  utatur, 
utquasi  Doctoragatcum  discipulis,sitqueefricax 
in  docendo  et  persuadendo.  Talis  erit  possessor 
cathedrfc,  dominus  pulpiti;talisdocebitetpr.T- 
dicabit,  ut  potestatem  liabens,  instar  Christi, 
sicut  fecit  S.  Paulus  et  Apostoli.  S.  Malachias ,  aii 
S.  Bernardus  in  ejus  vita,  feminam  quamdam 
iracundam  et  furibundam,  ideoque  omnibus 
intolerabilem,  adeo  mansuefecit,  ut  videretur 
nequire  irasci,  idque  uno  verbo,  dicendo  :  In 
nomine  Domini  Jesu  jubeo,  ne  amplius  irasca- 
ris  :  quod  S.  Bernardus  praefert  suscitationi 
mortui  factae  ab  eodem  S.  Malachia,  eo  quoa 
exterior  quidam  ibi ,  hic  vero  interior  revixerit 
homo.  Sic  B.  Franciscus  Borgia  dicebat  de  sancto 
Ignatio  dcLoyola  :  Loquebatur  tanquam  potesta- 
tem  habens,  quia  cfficax  eratejus  sermo,  etquo- 
cumque  volebat  homines  impellebat.  Testis  est 
Ribadeneira  in  ejus  vita. 


GAPUT   OCTAVUM, 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


CHRrSTUS  DOCTRmAM  EVANGTXII,  QUAM  A  CAP.  5.  HUCUSQUE  DOCUIT,  CONFIRMAT  F.T 
OBSIGNAT  MIRACULIS.  ItA  S.  HlF.ROlVyMUS.  PriMO  ERGO  ,  VERS.  I.  SANAT  LEPROSUM. 
SeCUNDO,  VERS.  5.  CURAT  PUERUM  CeNTURIONIS.  TeRTIO  ,  VERS.  l4-  SOCRUM  PeTRI 
LIBERAT  A  FEBRI.  QuARTO  ,  VERS.  l8.  DUOS  SE  SEQUI  VOLENTES  JUBET  OMNIBUS  TAM 
OPIBUS,  QUAM  PARENTIBUS  BENUNTIARE  ,  EO  QUOD  FILIUS  HOMINIS  NON  HABEAT  UBI 
CAPUT  RECLINET.  Et  DIMITTE,  AIT,M0RTU0S  SEPELIREMORTUOS  SUOS.  QuINTO,  VERS.  23. 
SEDAT  TEMPESTATEM  IN  MARI.  SeXTO,  VERS.  28.  SANAT  DUOS  D.SMONIACOS,  D.i;MO- 
NESQUE  OBSECRANTES  PERMITTIT  INGREDI  JN  PORCOS  ,  QUI  MOX  EOSDEM  IN  MARI  SUB- 
MERGUNT. 

.UiM  aulem  descendisset  de  monte,  secutae  sunt  eum  turbae  multae  :  2.  Et 
|/ecce  leprosus  veniens,  adorabat  eum,dicens  :  Domine,  si  vis,  potes 
^^mc  mundare.  3.  Et  extendens  Jesus  manura,  tetigit  eum,  dicens  :  Volo, 
'^Mundare.  Et  confestim  mundata  est  lepra  ejus.  4-  ^^  ^it  illi  Jesus  : 
Vide  nemini  dixeris  :  sed  vade,  ostende  te  sacerdoti,  et  offer  munus, 
quud  prfficepit  Moises ,  in  testimonium  illis.  5.  Cum  autem  introisset 
Capharnauni,  accessit  ad  eum  Centurio,  rogans  eum,6.  Et  dicens  : 
Domine ,  puer  meus  jacet  in  domo  paralyticus ,  et  male  torquetur.  7.  Et  ait  illi  Jesus  :  Ego 
veaiam,  et  curabo  eum.  8.  Et  respondens  Centurio,  ait :  Domine,  non  sum  dignus,  ut  iu- 
tres  sub  tectum  meum  :  sed  tantum  dic  verbo ,  et  sanabitur  puer  meus.  9.  Nam  et  ego 


COMMENTAniA  IN  MATTILELM.  Cap.  VUI.  257 

liomo  siim  siih  potcstate  constitutus ,  habcns  sub  me  milites ,  et  dico  huic  :  Vade ,  et  vadit; 
v.l  alii :  Veni ,  et  venil;  et  servo  meo  :  Fac  hoc,  et  facit.  lo.  Audiens  autem  Jesus  miratus 
est,et  sequentibus  se  dixit  :  Amen  dico  vobis,  non  inveni  tantam  fidem  in  Israel.  1 1.  Dico 
autcm  vobis,  quod  nudti  ab  Oriente,  et  Occidente  venient,  et  recumbent  cum  Abraham, 
et  Isaac,  et  Jacob  in  regno  ccolorum.  la.Fihiautem  rcgni  ejicientur  in  tenebrasexteriores: 
il)i  ci'it  fletus,  ct  sti'idor  dentium.  i3.  Et  dixit  Jesus  Centurioni  :  Vade ,  et  sicut  credi- 
(hsti,  fiat  tibi.  Et  sanalus  est  puer  in  illa  hoia.  i^.  Et  cum  venit  Jesus  in  domum  Petri, 
viditsocruni  ejus  jacentem,  et  febricitantem  :  i5.  et  tetigit  manum  ejus,  et  dimisit  eam 
fcbris,  et  surrexit,  et  ministrabat  eis.  i6.  Vespere  autem  facto,  obtulerunt  ei  muUos  dae- 
iiionia  habenles  :  et  ejiciebat  spiritus  verbo  :  et  omnes  male  habentes  curavit  :  ly.  ut 
adimpleretur  quod  dictum  est  per  Isaiam  Prophetam,  dicentem  :  Ipse  infirmitates  nostras 
accepit  :  et  a?giotationes  noslras  portavit.  i8.  Videns  autem  Jesus  turbas  mukas  circuni 
se,  jussit  ire  trans  fretum.  19.  Etaccedens  uiuis  Scriba,  ait  ilh  :  Magister,  sequar  te,  quo- 
cumque  ieris.  20.  Et  dicit  ei  Jesus  :  Vulpes  foveas  habent ,  et  vohicres  coch  nidos  :  fihus 
autem  hominis  non  habet  ubi  caput  rechnet.  21.  Ahus  autem  de  discipuhs  ejus  ait  :  Do- 
inine,  permitte  me  primum  ire,  et  sepelire  patrem  meum.  22.  Jesus  autem  ait  illi  :  Se- 
<juere  me,  et  dimiltc  mortuos  sepelire  mortuos  suos.  23.  Et  asccndente  co  in  naviculam, 
secuti  sunt  eum  discipuli  ejus  :  24.  et  ecce  inotus  magnus  factus  est  in  mari,  ita  ut  navi- 
cula  operirelur  fiuctibus,  ipse  vero  dormiebat.  o5.  Et  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejus, 
et  suscitaverunt  eum,  dicentes  :  Domine,  salva  nos,  perimus.  26.  Et  dicit  eis  Jesus  :  Quid 
limidi  estis,modicoe  fidei?  Tunc  surgens  imperavit  ventis  et  mari ,  et  facta  est  tranquil- 
litas  magna.  27.  Porro  homincs  mirati  sunt,  dicentes  :  Qualis  est  hic,  quia  venti  et  mare 
(^bediunt  ei  ?  28.  Et  cum  venisset  trans  fretum  in  regione  Gerasenorum,  occurrerunt  ei 
duo  habenles  da;monia,  de  monumentis  exeuntes,  saevi  nimis,  ita  ut  nemo  posset  transire 
])er  viam  illam.  29.  Et  ecce  clamaverunt  dicentes  :  Quid  nobis ,  et  tibi,  Jesu  Fili  Dei  ? 
Venisti  huc  ante  tempus  torquere  nos?  3o.  Erat  autem  non  longe  ab  illis  grex  multorum 
porcorum  pascens.  3i.  Dffimones  autem  rogabint  eum,  dicentes  :  Si  ejicis  nos  hinc,  mitte 
iios  in  gregem  porcorum.  32.  Et  ait  illis  :  Ite.  At  illi  exeuntes  abierunt  in  ])orcos,  et  ecce 
iinpetu  abiit  totus  grex  per  praeceps  in  marc  :  et  mortui  sunt  in  aquis.  33.  Pastores  auteni 
fugerunt,  et  venientes  in  civitatem  nuntiaverunt  omnia,  et  de  eis,  qui  dsemonia  habuc- 
rant.  3/|.  Et  ecce  tota  civitas  exiit  obviam  Jesu  :  et  viso  eo  rogabant,  ut  transiret  a  fiuibus 
eorum. 

1.  CiJM  AUTEM  DEscENDissET  DE  MONTE,  SECUTyE  liim  Cliristi  fuissc  pfimum  t  (lcscensu  montis. 
sDNT  EUM  TUHU.E  MULTi«.  ]  Exciut  vel  voce,  vcl  Ita  sauclus  Hicronymns,  Jansonius,  etalii;  quod 
lamadoclrina)  etconcionuinejus:  docebatenim  crgo  ait  Lucas,  id  contigisse  in  una  civUatttm  , 
nlpoiestaiemhabens,  uti  pauloanlcaudivimus.  inlellige  juxta  unam  civitatum.  Nani  lege  Levit. 
.lamdixiinitiocap.  5.  ex  Luca,  sermonem  illuni  c.  13.  vers.  Ub.  et  68.  jubenlur  lcprosi  omnino 
Chrisli  hiicusque  ab  eo  habiiumpost  descensuni  separari ,  arceriquc  ab  urbibus  et  castris,  ne  in- 
<•  vcrlice  inoulis  in  loco  canipesiri,  puta  in  me-  colis  leprani  suam  affricent  :  licet  alii  censeanf 
(lio  moniis,  ubi  pianiiies  eratcampeslris ;ex qiio  ibi  vetari  tantuin  ,  nemorentur  in  lubibus,  non 
(Jiristus  (iniiojam  seriuoue,  descendit  in  sub-  autem  ne  per  eas  Iranseaui;  quare  leprosum 
jeclam  et  imam  vallem.  lu»  Franc.  Lucas.  hunc  in  iransitu  civitalis  videri  i'»  Chrislo  cura- 

Mitcr  Jansonius  ,  qul  ccnsel  Ma..ha..,m  hic     ;.'S,a"n°,m,"'iux."'  '."."fn^Wd.^ur  cur" lus  hic 

;,-       '  •  „'?,r  d  Isc"™",,»' C    isn    .",nm  f h,^c-  r?  "-«■""•.""'«"■i.^M.S u,  ,l,x;  cap  5,  vcrs.  1. 

„squemm,nc,niuitMal.h.,sc,lLucasclum.axa.  '^fii,-  '?,''■""" '  '^"""    "'"""""•"■"'  '"'"-■ 

initio  sormonis  Christijam  rpccnsiti,qucm  ipsc  P'^"-*' 3 /'•  !<>•                          1  •i-     .   „,,„„:„^„ 

c  fi  17   asserithnhitnm  in  InrnnmnUfH  Quantus,  quamque  uicurabihs  etcontagiosus 

i.  ti.  1/.  a8>,erit  habitum  in  loco  campestu.  „^orbus  sit  lepra,  inde  liquet,   quod  leprosi  ei 

2.  Et  ecce  i.epuosus  venikns  ADORAn^T  eum,  legc  veieri  ot  usu  omnium  gentium  a  consortio 
DiCEN)» :  DoMiNK,  si  vis,  POTES  ME  MCNDAni.]  Idcni  homiuum  arceaniur.  lu  loprosis  enim  contagiuiu 
miraciihuu  dcscribiiur  ii  Marco  c.  1.  U.  et  Luca  est  cum  seminario,  quo  sanos  attaciii.  ulcerum 
<".  5.  12.  ex  ulroquo  videtur  colligi  hoc  miracu-  frtore  et  rcspiratione  putida  Inncere  possunl. 
luiu  non  coniigissc  stalim  ii  descensu  in  radice  His  proinde  a  contagio  et  morbi  labc  delurpu- 
inonlis:  iiam  Lucas  ait ,  idconligissem«nrt  mw-  tnr  facies,  piJi  decidunl ,  dilatantur  nares,  ex- 
(ntumi  ei  quiaLucas  cap.  /i.  To.  et  Marcus  cap.  eduntur  ossa  ,  lingua  tunict,  fciet  respiratio, 
'.  V>,  prins  alia  miracula  a  Christopairata  enar-  omnedeniquemorbi  genus,omue(|uesymptoma 
rant.  Vf lum  magis  ordinata  videtiir  narratio  in  leproso  comitatu  el  satellitio  repcritur.  Moi  - 
S.  Mauhwi,  juxia  quam  diceudum  hoc  miracu-  bum  ergo  Elephanticum  fucari  qiiidem  pos^c. 


188 


COMMF.NTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  VIII. 


jure  docenl  Medici  curari  nunquam.  Quomodo, 
ail  Aviccnna,  curabitur  lepra,  cum  sit  cancer 
universalis,  quandocancer  parlicularis  medici- 
iiam  nescil?  Porro  regiones  calida;,  saxosaj , 
salsa; ,  caloribus  et  algoribus  ina^qualiter  impe- 
lita?,  morbis  melancholicis,  etprajserlim  leprae 
subjacent.  Talis  est  Judica  et  pars  iEgypti.  Unde 
Galenus  2.  ad  Glauc.  ait :  Itaque  in  Alcxandria 
plurimi  Elcphantia  ,  tuin  obvictus  rationem,  lum 
ob  regionis  caliditatcm  laborant.  Medici  lepra;  re- 
media  praescribunt  vinum  viperinum,  hydrar- 
gyrum,  theriacam,  aurum  potabile;sedhorum 
non  est  ea  vis,  ut  lepram  formatam  et  habiiu 
firmatam  tollant,  leprososque  tota  membrorum 
compage  foedatos,  cuie  etcarne  innovent. 

Adorabat]  scilicet  in  genua  et  faciem  cadendo, 
nam   Marcus  addit  yovuTieTiiJv ,  id  est  ,  accidens 
e(  ad  gen«fl.  Lucas  it£5wv  ettI   TrpoiwTiov,  id  est,  crt- 
dens  in  faciem.  Fecit  id  leprosus  non  tantum  ut 
civilem  honorem,  sedpotius  ut  religiosum  cul- 
tum  latriae  Christo  exhiberet,  ut  patet  ex  tam 
humili  tantaique  fidei  ejus  petitione :  non  enim 
dixit,  Si  rogaveri»  Deum,  ut  Moyses,   sed,  Si 
vis,  potesmemundare.  q.  d.  Scio  teparisessecum 
Deo  Patre  potestatis,etconscquenter  morborum 
Dominum,utIepr£Bherili  jure  imperare,eamque 
solo  jussu  a  me  depellere  possis.  Rogo  ergo,  ut 
id  facere  velis  et  digneris ;  si  velis ,  res  acta  est, 
sanus  sum.  Ita  S.  Chrysost.  homil.  26.  Theophyl. 
Euthymius,  Maldonatus,  et  alii.  Unde  S.  Chrysos- 
lomus  :  Spirituali  medico,  ait,  spiritualem  offert 
mercedem,  scilicet  fidelem  orationem,  qua  niliil 
dignius  Deo  offerimus.  Et  Glossa  Interlinearis  : 
Voluntas,   ait,  potestatem  tribuil  :  nam  quanta 
estvoluntas,  tanta  est  et  potestas  Dei;  quid- 
quid  enim  vult,  hoc  illico  facere  polest,juxta 
illud  :   Omnia  quoBcumque  voluit  Dominus,  fecit 
in  ccelo  et  in  leira.  Psal.  13^.  6.  In  Deo  enim  vo- 
luntas ,  potentia,  ceteraque  attributa  sunt  paria 
et  aqualia,  quia  divina,   immensa  et  infinita. 
Habuit  ergo  leprosus  fidem  divinitatis  Christi, 
partim  exejus  interna  illuminalione  elinspira- 
tione,   partim  ex   miraculis,  qure  plura  jam 
Chrisluspalrarat  primo  annopra;dicalionissua'. 
Leprosus  enim  hic  anno  secundo  sanatus  est, 
uti  dixiin  Chronotaxi ,  p.  15.  Rursum  ,  to  si  vis , 
notat  desiderium  curationis  mixtum  cumresig- 
naiione:  resignat  enim  et  submitiit  se  voluntali 
Christi,  ut  si  \elit,  curet;  si  nolit,  non  curet. 
Morbi  enim  el  leprae  sa;pe  anima;  saluti  sunt 
utilesvel  necessarii,  idque  scit  Deus,  sednescit 
homo:  quareseDcijudicio  et  voluntati  resignet 
oportet,  nec  ea  postulare  debet  absolute,  sed 
conditionate,  si  videlicetDeo  placeat,  et  anima) 
saluti  id  profulurum  sit. 

3.  ET  EXTENDENS  jESrSMANUM,  TETIGIT  EUM,  DI- 

CENs:  VoLO:  munuare.  ]  Extendens,  Primo,  utse 
ostendercl  esse  supra  legem,  quae  leprosi  con- 
lactum  vetabat ,  Levit.  13  ,  utpote  qui  leprosum 
non  contaminandi  (  Deus  enim  est  incontami- 
nabilis),  sed  curandi  causa  tangeret,  ait  Tertul- 
lianus  lib.  h.  contra  Marcion.  cap.  9.  et  ut  ait 
S.  Chrysostomus,  noncorporis,  sed  animae  lepra 
impedimentum  est  ad  virtutem.  Porro  lex  non 
vetabat  contactum  leprosi,  nisi  ob  periculum 
contagionis,  nescilicet  tangens  <'adem  inficere- 
lur  :  hoc  autem  periculum  non  ei:at  inChristo, 
sed  potius  certitudo  curalionis  leprosi.  Ergo 
Christus  idcirco  tangens  leprosum  non  faciebat 
contra,  sed  potiusjuxta  mentem  legis.  Itasanc- 
tus  Chrysostomus  et  Tertullianus  loco  citalo. 


Secundo,  tetigit  eum  benevolenliae  causa,  ul 
suum  in  eum  affectum  ostenderet.  Unde  Glossa 
interlin.  Extendit  manum,  inquit,  qui  misericor- 
dice  tendit  effeclum,  scilicet,  quando  auxilium 
divincB  misericordice  impendit,  ail  Remigius. 

Tertio,tetigiteum,  utsalvifica  viscarnis  Christi 
patesceret,  aitS.  Cyrillus,  utpotc  qua;  sololactu 
manus  lepram  pellcret.  Manus  enim  dicitur  u 
manando,  quod  e  brachio  manet,  et  ex  manu 
manent  digiti  et  opera :  sic  ex  manu  Chrisli  ma- 
nabant  miracula  et  beneficia,  et  ipsius  virtus 
manabat  ex  Deo ,  cui  hypostatice  uniebatur. 
Unde  Victor.  Antioch.  in  c.  1.  Marci :  Verbum, 
inquit,  indivulsam  secum  carne  societatem  habere 
persuasum  volens,  pleraque  miracula  et  signaper 
corporis  ministerium  edidit.  EtBeda:  Extendit, 
ait,  Deus  manumet  contigit humanam  naturamin 
incarnatione ,  et  ejectos  ii  caslris  populi  Dei  { le- 
prosos)  templo  reddidit,  ut  possint  offei-re  corpora 
sua  hostiam  viventem  illi,  cui  dicitur:  Tuessacer- 
dos  in  ctternum  sccundiim  ordine^ti  Melchisedech. 
Psal.  109. 

VoLO :  MUNDARE.]  Ita  hKC  dispunge  per  comma 
vel  colon  intermedium,  ut  Christus  primum 
dicat  :  Volo,  dcinde  imperet  :  Mundare ,  ait 
S. Hieronymus.  T6 ergomundare,  non  est  Infiniti- 
vus  activus,  sed  Imperativus  verbi  Passivi, 
mundor ,  significans,  mundator  vel  munderis. 
Hcbr.  enim  estinion  hitiaher,  Gra^ce  xaQapiad/nt , 
id  esl ,  esto  mundus.  Hinc  Patres  probantChristi 
omnipolentem  divinitatem :  citai  eos  fuse  Mal- 
donatus.  Unde  S.  Ambrosius  in  S.  Luca;  cap.  5 
vers.  12.  Dicit ,  inquit,  Volo,  propter  Plwtinum- 
imperat ,  propter  Arium;  tangit ,  propler  Manii 
cliwum.  Photinus  enim  docebal,  Christum  ess- 
merum  hominem,  nec  esse  Deum,  cui  proprie 
est  omnipotens  voluntas  ,  qua  dicat  :  Volo^i 
mundure.  Arius  docct  Chrisluin  minorem  esse, 
Patre,  ac  proinde  nonimperare,  sed  imperia 
Patris  excipere.  Manichajus  docebat  Christum 
habere  carnem ,  nonveram,  sedphantasticam, 
ideoque  vere  nectangere  posse  nec  tangi.  Haec 
omnia  hic  confutat  Christus  tum  verbis ,  tum 
factis. 

Notat  S.  Hieronymus  Christum  pertinenlcr  et 
ex  requo  respondere  duplici  petiiioni  leprosi. 
Primo  enim  petierat,  Si  vis,  id  est,  utinam  ve- 
lis ;  respondet  Christus:  Volo.  Secundo ,  potes  me 
mundare;  respondet  Christus:  Mundare,  id  est, 
munderis,  estoque  mundus  :  Plus  ergotribuit 
Christus,quamipse  expressepetat.eodemenim 
inslanti  ipsum  plane  curavit,  imo  vegetum, 
alacrem,  validumque  efFecit  lum  corpore,  tum 
magis  animo:quos  enim  Christus  sanavitcorpore, 
sanavit  ctanimo,  acjustos  sanctosqueeffecit,ut 
plenam  eismentisetcorporis  integritatem  largi- 
retur.  Deienim  perfecta  sunt  opera :  acChristus 
sualiberalitatemeriia  supplicum  exceditetvota, 
ut  nos  abeo  discamus  idem  facere,  ac  liberalis- 
simi  esse  luni  erga  Deum,  tum  erga  proximos. 
Et  confestim  mundata  est  lepra  ejus.J  q.  d. 
Etillico  mundatus  est  homo  alepra  sua ,  ut  vertit 
Arabicus.  Nil  medium  fuit  inter  Chrisfi  prsecep- 
tumetopus.  Dixit  enim,  et  facta  sunt  omnia , 
Genes.  1.  quia  voluntas  ejus  est  omnipotens, 
ideoqne  estipsaejusomnipotentia.  Esthypallage 
sive  inversus  sermo;  nec  enim  lepra  mundari 
polest,  utpote  in  se  plane  immunda  et  contagiosa, 
sedhomo  alepra.  Hoc  facto  ostendit  Christuase 
quasi  medicum  venisse  in  mundum,  utomnes 
iCgritudines  curet  omnesque  sordes  expurget. 


COMMENTARTA  IN  MATTIiyEUM.  Cyp.  Vlir. 


180 


iiOtSi  ri confestim ,  indc  enim  li(|uet,  Cliristum 
ieprosum  curasse  non  pharmacis  naturalibus  : 
liaEC  enim  sensim  operanlur,  et  lentesanant, 
sed  virlule  divina,  quac  in  inslanti  operalur, 
juxta  illud  :  Jpsedixlt ,  el  faclasunt.  Psal.  l/i8.5. 
Dei  enim  dicere  el  jubere  est  efficax,  idemque, 
quod  facere  :  quia  ejus  volunlas  idem  prorsus 
estcum  ejus  omnipoicntia. 

h.  Et  AiT  CMarcus :  Comminatus  cst ,  id  esl,  sc- 
vcro  et  minaci  vultu  jussit.  Ita  Eulhymius.)  illi 
Jesvs:  Viue  NEMiMDixEius.]Idjussitadvitandam 
ostenlationem,  et  ul  nos  doceret  virlules  doles- 
quenoslrasnonjaclare,  sedcelare.  IlaChrysos- 
lomus.  Si  enim  id  fecerimus,  nobis  tacentibus 
rfliciet  Deus,  ut  prodamur  inviti,  idque  magna 
cum  acdificationc  audientium,  el  majore  gloria 
operantium.  Unde  addit  Marcus  cap.  1.  45.  At 
ilte  ( leprosus )  capit  proedicare  et  cliffamare  ser- 
monem;  ita  utjam  non  posset  manisfeste  introire 
in  civitatem ,  sed  foris  in  desertis  locis  esset ,  _€t 
conveniebant  ad  eumundique. 

Sed  vade,  ostende  te  sacerdoti  (Marcus  : 
Principi  sacerdolum,  qui  tempore  vicis  suac 
praEcrat  ceteris  sacerdotibus  actu  in  lemplo 
ministranlijjusj  ET  offer  munus,  quod  pr.ecepit 
MOYSES  IN  TESTiMONiUM  iLLis.]  Mittit  ad  scicerdo- 
tes,  ait  S.  Hieronymus,  ob  liumUitalem,  ul  eis 
deferre  videatur  :  deinde  ut  itli  vet  credentes  sat- 
ventur,  vel  fiant  inexcusabiles  :  denique  ne  tegem 
infringcre  videatur.  Et  Origenes  :  Mittit,  ait,  ad 
sacerdotes,  ut cognoscant  non  legis  consuetudine, 
sed  graticv  operatione  mandatum ,  etc.  Lt  omnes, 
qui  vident  portari  vuoius,  miraculum  credcrcnt. 

Munus  aleprosis  lepra  mundatis  sacerdoliof- 
ferendumeratagnus,  vel  sileprosuspauper  fo- 
ret,  duo  turtures,  aut  duo  pulli  columbarum. 
Levit.  \h.  13.  elseq. 

IN  TESTiMONiUM  iLLis]  sciHcet  saccrdolibus ; 
nam  princeps  sacerdotum,  licot  unus,  multos 
lamen  habebat  asseclas  sacerdotes  minores. 
Nonnulliper  feinmonumi  accipiunt  legem,q.  d. 
Offer  munus  jam  diclum,  ut  impleas  legem , 
quam  Moyses  prrccepit  Levit.  \lx.  sacerdoiibus 
etpopulo  servandam  in  expialione  leprosi :  lex 
enim  sa^pe  psal.  118.  et  alibi  vocatur  testimo- 
n/«m,  scilicel  voluntatis  divina?,  quia  teslatur 
quid  ^  nobis  velit  fieri  Deus.  Verum  nil  vetat 
testimonium  hic  proprie  accipi. 

Planius  ergo  et  germanius  t6  in  testimonium 
rcferad  verbum  ostende ,  ct  offe)-,  q.  d.  Ostcnde 
tesacerdotibus,  eisquemunus  legepra;scriptum 
offer,  ut  illi  videnles  tc  ii  lepra  liberum,  ideo- 
que  munus  mundatis  praescriptum  offerre,  ex 
hococulari  leslimonio  cognoscant  te  veresana- 
tum,  itaqueipsi  sanitatistuae  sint  testcs,  ac  po- 
pulo  testentur  te  vere  a  lepra  curatum ,  ideoque 
eorum  tcstimonio  juxta  legem  restituaris  com- 
munihominunisocietali  et  convictui. 

Erat  ergo  duplex,  imo  triplex  hoc  testimonium. 
rrimum,  quod  leprosus  pr.Tbebat  sacerdotibus 
de  se  ipso  i  lepra  curato,  quod  erat  oslcnsio  et 
inspecliooculariscorporiseimembrorum,quam 
faciebant  sacerdoles ,  ac  si  videbant  vere  cura- 
tum,  munus  ab  eo  in  gratiarum  actionem  Deo 
oblatum  acccptabanl:  si  non,  refutabant. 

Secundum  tcstimonium  erat,  quod  ipsi  sacer- 
doies  populo  porhibcbant  de  leproso  vcre  cu- 
ralo;  unde  eidcm  adhibcbant  lustrationcm  sive 
cxpiationem  lege  Levit.  \h.  pra^scriptam ,  qua; 
erat  legalis  ca;remonia  tollcns  irregularitatem 
legalem  ab  immunditia  lcpne  conlraclam ,  ho- 


minemque  lcpra  mundatum  reslituciis  con\  iriui 
hominuni ,  ac  templo  et  sacrificiis,  ul  iis  jam 
mundus  cum  ceteris  libere  interesse  posset. 

Tertiuni  testimonium  erat  maximimomenti, 
nimirum,  jussit  Chrislus  Icprosum  sejam  cura- 
tum  ostendere  sacerdolibus,  ut  iili  ex  hoc  ini- 
raculo  agnoscercnt  ipsum  esse  Messiam;  aut 
ccrte  inexcusabili  hoc  testimonio  convicli , 
ii.credulitatis  condemnareniur.  Ita  S.  Hiero- 
nymus,Chrysoslomus,  etS.  Ambrosius  in  c.  5. 
Luc.  V.  \h. 

Tropologice  :  Lcpra  significat  peccatum  moi-  ^ 
tale,  prajscrtim  contagiosum,  quale  esl  inipri- 
mishaeresis,  ob  summam  feditatem  el  conta- 
gionem.  ItaS.  Augustinus  libr.  2.  quaest.  Evang. 
q.  /lO.  Thcodor.  Radulphus ,  et  alii  in  cap.  \h. 
Levit.  Hinc  mundalio  lepra,"  symbolum  est  Sa- 
cramenti  poenitenlia;  elconfessionis  sacramen- 
talis,  quapeccata  expiantur,  cujusproinde  vini 
et  efllcaciam  ex  lepra?  typo  contra  haereticos 
probant  S.  Hieronymus  in  cap.  16.  Matthau  (ubi 
ex  00  probat  oporlere  sacerdotes  cognospere 
peccalorum  species  etvarietates)  etS.  Chrysos- 
tomus  lib.  3.  de  Sacerdotio  ,  ubi  docct  officium 
saccrdolum  Christianorum  longe  efficacius  et 
pra;slantius  esse,  quam  olim  fuerii  Aaronico- 
rum,  eo  quod  hiscc  lepram  non  curare,  sed 
curatam  dumtaxat  ostendere;  illis  vero  peccata 
noncurata  ostendere,  sed  vere  curare  et  con- 
donasse  concessuni  sit.  Atque  hae  de  causa  Chris- 
tus  primum  Iioca  descensu  c  monte,  ubi  legem 
Evangelicam  docuerat,  miraculum  esse  voluit 
curationem  lcprosi,  tumquia  in Syria elJudaja 
communis  ct  frcquens  erat  hic  lepra;  morbus, 
muUique  erant  lcprosi :  tum  quia  lepraj  coudi- 
tiones  opiime  per  tropologiam  repr;pscntani 
peccati  feditatem  et  noxam,  oeque  ac  Icpra; 
curatio  peccati  remissionem  :  ideoque  Chrislus 
in  passioneleprosiformamassumpsit,uilepram 
anim^e  nostra;  in  se  susciperctetcuraret.  Unde 
Isaiascap.  55.  v.  h.  Vere ,  ait,  tanguorcs  nostros 
ipse  tutit  et  dotores  nostros  ipse  portavit  :  et  nos 
putavimus  cum  quasi  teprosum  ,  et  percussum  a 
Dco  et  humitiatum.  Ipse  autem  vulneratus  est 
propter  iniquitates  nostras,  attritus  est  propter 
scclera  nostra.  Vide  quae  de  lepra  dixi  Lcvit.  13. 
et  \h.  Hac  de  causa  Christus  in  forma  leprosi 
apparuit  Martyrio  Monacho,  ct  ejus  humeris 
usque  ad  fores  Monasterii  bajulari  se  permisit, 
ibiquc  disparuit:  sed  ila  ut  Martyrius  pondus 
non  scntiret,  quia  portantem  se  porlabat,  aii 
S.  Grcgorius  homil.  39.  in  Evang. 

In  eadem  leprosi  forma  Christus  apparuit 
S.  Ludovico  Tolosatum  Episcopo,  qui  fuitnepos 
S.  Ludovici  Regis  Francia?,  ac  ab  eo  pedes  sibi 
lavari  perinisit,  ut  habetejus  vita. 

5.  CUM  AUTEM  INTROISSET  CArilARNAUM,  ACCESSIT 
AD  EUM  CENTURIO,ROGANS  EUM.]  HOC  CSt  SCCUndum 

Christi  miraculum ,  quo  doctrinam  in  montc 
editam  confirmavit.  Ita  S.  Hieronymus.  Ex  hoc 
lococoUigimus  leprosum  primo  i  Cbristo  sana- 
tum  fuisse  juxta  Capharnaum,  uli  paulo  ante 
dixi.  Porro  leprosus  erat  Juda;us  ;  Centurio  vero 
ethnicus,  putaexRomanorum  (tuncenimJudaea 
^  Pompeio,  Julio  Cacsare  et  Augusto  subjugata, 
Romanorum  ducum  milituniquc  proesidio  tene- 
batur)  legione  dux  ccntum  militum,  el  subinde 
etiam  plurium,  ut  docet  Vegetius  I.  1.  dc  Re 
milit. ,  quare  in  eo  Genlium  vocatio  praesignata 
et  inchoata  fuit.  L.  Dcxter  in  Chronico,  quod 
nupcr  in  luccm  prodiit,  ait  iuinc  Cenlurionem 


l'.)0 


COM.\IENTARIA  LN  MATTiLEUM.  Cap.  Vlll. 


fiiissc  C.  Cornclium  Ccnlurionem  Ilispanum, 
cujus  filius  C.  Oppius  parilcr  Centurio  Clnislo 
in  crucc  quasi  salelles  cl  cuslos  astilit,  vidcns- 
quesigna,  (|u;e  in  ctelo,  solc,  terra  cl  pclris 
luncconligerunl,  convcrsus  est  ad  Chrisium  : 
uterque  Chrislum  el  in  Judica  ct  in  Hispania 
|)i\Tdicavit.  IKxc  Dcxler.  De  cujus  auctoritate  ct 
lide  fusius  egi  in  fme  Chronoiaxis ,  quam  Aclibus 
Apostolorum  pncfixi. 

AccEssrr.]Est  hic  prima  antilogia  :  namLucas 
0.  7.  1.  idt^m  miraculum  alitcr  narrat.  Nonenim 
dicilCenturionemipsum  accessisse  adChristum, 
sed  ad  eum  misisse  primum  Judajos,  deinde 
amicos  suos,  qui  hancgraiiam,  puta  sanitatem 
puero  suo  peterent  et  impctrarcnt.  Quarc  in 
Luca  ex  Matlhaeo  hoc  loco  supplendum  est,  quod 
post  Judicos  et  amicos  tandem  Centurio  ipsc 
ultimus  ad  Christum  jam  appropinquanlem 
accurrerit,  sive  honoris  causa,  sive  ob  morbi 
paroxismum  ct  instans  mortis  periculum,  uli 
voluniS.  Chrysostomushomil.  26.  Theophjlactus 
et  Euiliyniius  :  nisi  dicas  Centurionem  hic  asseri 
ad  Chrislum  accessissc,  eiquc  supplicasse  ct 
rcspondisse ,  non  per  se ,  sed  per  legatos  ct 
umicos  suos,  uti  censent  Beda  et  S.  Auguslinus 
lib.  2.  de  Consensu  Evangelist.  cap.  20.  Porro 
JudseicommendaruntCenturionisposlulationem 
Christo,  diccntcs  :  Quiadignus  est,  ut  lioc  illi 
prcestcs.  Diligit  cnim  gcntem  nostram,  et  Syna- 
gogam  ipse  cedificavit  nobis ,  ul  aitLucas  c.  7.  h. 

6.  Et  dicens  :  Domi.ne,  puer  meus  jacet  in 

DOMO   PARALYTICUS,    ET   MALE  TORQUETUR.]  Pucr , 

id  est,  scrvus ,  ut  habct  Lucas  c.  7.  v.  3.  Servi 
enim  apud  heros  subjectionc,  obedientia  et  re- 
vercntia  sunt  instar  puerorum.  Est  catachresis. 
Porro  hic  servus  Centurioni  erat  charus  et  pre- 
liosus ,  aitLucas. 

Jacet  in  domo  paralyticus.]  Quasi  cadavcrin 
lecto  omnibus\undique  artubus  fluidis,  et  ad  con- 
sistendi  ofjiciam  agcndique corruptis  ,  ait  sanclus 
Hilarius  :  Paralysis  enim  est  resolulio  nervorum, 
ait  Celsus  lib.  2.  Cap.  1.  Est  enim  morbus,  in 
<luod  dimidia  pars  corporis  resolviiur,  motu 
sensuque  inierccplis,  ait  Galenus  Commentar. 
lib.  k',  unde  a  Grixcis  yodSiiUv hemiplexia ,  idest, 
scmiapoplexia ,  cum  scilicet  inalteram  tantum 
corporis  partemmalum  id  incubuit;  nam  cum 
lotum  aflicitur,  apoplexia  nominalur  :  nunc 
ivfrumque,  inquit  Cclsuslib.3.  cap.  27,  paralysin 
appellari  video. 

Et  male  torquetur.  ]  Graece,  Jstvwj  /5«?«- 
vi?o/t>]vos,  id  est,  graviler  afflictuS ,  vehemcnter 
cruciatus  (ut  vertit  Arabicus)  ideoquc  moriturus, 
ut  ait  Lucas.  Subita  et  acuta  fuit  hocc  paralysis, 
quse  cum  cruciatu  periculum  vitflc  crearit:  nam 
alioqui  communes  paralyses  sunilentae,  ideo- 
que  et  gravi  cruciatu  et  periculo  Carent.  Cru- 
ciatus  hic  videlur  fuisse  oonvulsio  et  retraciio 
nervorum,  qui  i\  cerebro  oriuntur:  hi  enim, 
cUmpra-Uernaturam  contorquentur  aut  dislen- 
duniur,  gravissimos  excitant  dolores,  uti  ex 
GalenoostenditGuiIielmusAderMedicusIibr.de 
i?igrotis  et  moi-bis  a  Christo  sanatis  cap.  2.  ubi 
probatomnes  illos  fuissc  desperatos,  ctnatura- 
itterincurabiles,  ideoque  corum  curam  Christo 
ccuasi  Archiatroi  Deo  fuisse  rcservatam  :  talis 
fuit  hacc  paralysis.  Idem  docct  S.  Ambrosius 
cpist.  75.  Eos,  in(|Uit,  sanavit  Dominus  Jesus, 
quos  nemo  curarct ,  id  est,  curare  potuissef. 

Poito  LucaS  paiild  alilcr  rera  gestam  cnarrat : 
Sic  enim  ait  c.  1.  V.  o.  lU  cam  audissci  de  Jcsa, 


misit  ad  eum  seniorcs  Judceoram ,  rogans  cum,  iit 
vcnlj'et  et  salvaret  servum  ejus.  Est  hic  sccunda 
antilogia  :  Lucas  enim  ait,  rogans  cum,  ut  ve- 
nirct :  Matthicus  vero,  imo  etLucas  v.  6.  subdit 
eum  conlrarium  dixisse,  sciUcei:  Domine,  non 
snm  dignus ,  ut  intrcs  sub  tectum  meum,  scd  tan- 
lum  dicverbo  (id  est,  jube  abscns)  et  sanabitur 
pucr  vieus.  Rcspondetur,  t6  rogans  et  misit , 
quatenus  rcfertur  ad  to  veniret,  perlinere  ad 
Judaeos  Centurionis  lcgatos,  qui  minoris  erant 
lidei  et  humilitatis,  quam  ipse  Ceniurio  :  hic 
cnimsolumpetebat  ut  Christussanaretpuerum; 
JudiTi  vero  de  suo  addiderunt,  ut  vcniretj  et 
veniendotangendoquc  sanaret  eum.  Misit  crgo 
seniores  ad  Christum  rogans  per  sc,  ut  sanaret: 
(ler  seniores  vero,  ut  veniret.  Quod  enim  legatns 
dicit,  hoc  censetur  dicere  is,  qui  legatum  misit, 
Lucas  igitur  more  suo  (ut  patet  cap.  19.)  brevita- 
lis  studio  convolvit  dicta  factaque  Centurlonis 
et  Judaeorum,  quae  proinde  respectivc  expli- 
canda  sunt,  ut  quocdam  ti  Judteis,  qurcdam  a 
Centurione  dicta  sint.  Vult  enim  Lucas  dicere, 
quod  seniores  Judaiorum  missi  ii  Centurionc 
dixerint  Christo  :  Centurio  rogat  te,  ut  vcnias, 
et  sanes  puerum  ejus :  ubi  addunt  ex  suo  t6  ut 
venias ,  putantes  id  decere,  idque  tacilc  cuperc 
Centurionem.  Quod  ergo  subdit  Lucas:  At  illi 
cumvenissent  adJcsum,  rogabccnt  cuni  soUicite , 
dicentesei,  etc,  significat  eos  suam  hanc  peti- 
tionem,  utveniretetsanaret  puerum,  instanler 
ursisse,  allegantes  :  Quia  dignus  est ,  ut  hcec  ei 
prcestes,  quac  verbaplane  significant  pelitionem 
seniorum  fuisse  illam,  quae  priccessit,  quamob 
brevitatem  Lucas  convolvit,  dicens :  Rogans,  ut 
veniretct  salvaret  servum  ejus.  lUis  igiturverbis 
simul  missionem  Centurionis  etejus  pelitionem, 
cTque  ac  seniorum,  licet  postea  factam,  pcr 
anticipationcm  complexuscst:  unde  eani  non 
iterat,  nec  uti  reipsa  facta  est  enarrat. 

Aliterrespondentnonnulli,  scilicct  Centurio- 
nem,  cum  mitteret  Judueos,  per  eos  rogass<; 
Christum,  utveniret,et  veniens  sanaret  puerum; 
scdpost  Judaeorum  abitum  ad  Christum,  illumi- 
natum  a  Deo,  cresceute  fide  et  humiUtate, 
poenituisse,  acoptassedixisseque,  ut  Christus 
non  veniret,  sed  absens  curaret  puerum.  Sed 
lunc  dicendum  estCenturionemessemeniitum, 
cum,ul  ait  Lucas  vers.  7.  per  Judaeos  legaios 
prius  a  se  missos  dixit :  Propter  quod  et  meipsmn 
non  sum  dignum  arbitratus,  ut  venirem  ad  te. 
Si  enim  ipse  putabat  se  dignum,  ut  Christus 
veniret  ad  se,  multo  magis  piUabat  se  dignum, 
ut  veniret  adiretque  Christum.  Rursum  dicen- 
dum  est,  eum  non  credidisse  Christum  esse 
Deum.  Deo  enim  non  fuisset  ausus  mentiri, 
utpote  quem  mendacii  conscium  sciret. 

Denique  Centurio  prius  misit  seniores  Judaeo- 
rum  ad  Christum  honoris  causa,  quia  ipse, 
utpote  Gentilis,  sestimabat  se  indignum  cons- 
pectu  et  alloquio  Jesu ,  Judcci  enim,  Gentiles, 
uipotcidololatras,  sestimabant  viles  et  impuros 
quasicanes,  ut  patetMatlh.  15.  30. 

Et  ait  illi  Jesus  :  Ego  veniaM,  eT  curaeo 
EUM.J  Nota  promptum  Christi  animum  adbene- 
faclendum  et  sanandum  paralyticum,  quo  pUis 
ofTert  Centurioni  quam  ipse  petierat,  scdnimi- 
rum  volebat  hac  oblatione  epectore  Centurionis 
clicerc  fidem  et  reverentiam  ,  quac  mox  ab  ipso 
prosiliit.  Dixit  Christus, et  fecii;  unde  Lucas  r.  5. 
a\l,  Jesus  autcmibat  cum  itlis. 


8.  Et  RESPONDENS  CENTUUIO  AIT 
SfM  DIGM'S  ,  UT  INTBES  SUB  TECTUM  MEUM   (lll  QO- 

imim  meam  ) ;  seu  tantum  dic  vEnuo,  et  sana- 
BiTun  PUER  meus.  ]  Dixit  lioc  primo  Cenluno  per 
amicos  Clirisio ,  ciim  Clirislus  jam  ad  (lomum 
ejus  acccderct ,  tu  ait  Lucas  c.  7.  G.  deinde  ipse 
accurrens  ad  Chiisium  vcnieniem,  idem  per  so 
dixil,  ct  protcstalus  cst,  ut  ait  Inc  sanclus 
Malthacus  :  urhanitas  enim  et  civilitas  id  om- 
nino  cxigehat  ,  ut  ipsc  personahler  Chnslo 
occurreret  ,  ipsumque  venientem  et  jam  vici- 
num  exciperet.  Dicverbo,  id  cst ,  juhe  sermone. 
q.  d.  Non  est  opus  ,  ut  pircsens  langas  servum 
mcum  ,  sed  ahsons  juhe  dumtaxat  ,  et  iilico 
sanahitur.  Credidit  crgo  Centurio  Christum  esse 
Deum  ,  qui  ul)ique  quasi  praesens  imperat  et 
operatur  quodli])et,  aut  certe  Chrislum  eximium 
esse  Proohetam  Deo  charissimum  ,  puia  Mcs- 
siam  Jud.Tis  promissum  ,  qui  nomine  Dei  in 
•ludcTa  rchus  omiiihus  ad  lihilum  imperaret  : 
Ouoniam  ipse  dixit ,  et  facta  sunt ,  ipse  mandavit 
ct,  crcata  sunt.  Ps.  32.  9. 

9.  Nam  et  ego  iiomo  sum  sub  potestate  cons- 
titutus  ,  iiabens  sub  me  milites  ,  et  dico  iiuic  : 
Vade  ,  ET  VADiT  :  ET  ALio  (  alii ,  alieri :  Sic  alio 
pro  adi  usurpat  Plautus )  :Veisi  ,  et  venit  :  et 
SEBVO  MEO  ,  Fac  iioc  ,  ET  FACiT.  j  Sub  polcslate , 
idcst,  in  poieslate  ,  in  rcgimine  ,  in  magis- 
tratu  sum  consiiiutus ,  puta  sum  Cenlurio  ,  im- 
perans  centum  miliiihus.  Ita  Auctor  imperfecti, 
qui  a  pari  iciulit  hic  argumentum  Ceniurionis , 
q.  d.  Si  ego  parvam  hahens  potestatcm  in  paucqs 
milites ,  iilis  ad  nutum  impero  ;  quanto  magis 
tu  ,  o  Christe  ,  qui  plenam  omnium  habes  po- 
teslatem  ,  morhis  imperahis  ?  Verum  t6  sab  po- 
tcstate  proprio  lilc  accipi  liquet  ex  Graeco,  qui 
liahet ,  !jTcb  ■zr,\)  lloMaiocv ,  et  ex  eo  quod  suhdit , 

excov     In     E/xauTOv    cpaTtwTa,  ,    id     CSt  ,     liabcns     Sub 

mc  milites.  Ergo  sicut  Centurio  vere  et  propric 

habebat  suh  se  militcs  sihi  subditos  ,  sic  vicis- 

sim  ipse  erat  sub  potestate  altiori  sui  Tribuni , 

vel  C(csaris  Romani,  scilicetTiberii.  Ita  sanctus 

Chrysostomus  ,  Lcontius  ,  Glossa,  Maldonatus, 

Jansenius     Franc.  Lucas  ,  et  alii.  Est  argumcn- 

tum  5  minori  ad  majus ,  q.  d.  Si  ego  ,  licct  sub 

potestate  CiTsaris  constitutus  ,  impero  tamen 

ad  libitum  militihus  mihi  subditis,  et  dicohuic, 

Vadc,  cl  vadit;  ct  alio,  Vcni,  ct  vcnil;  quanto magis 

tu,  o  Christe  ,  qui  sub  nullius  es  potestate,  sed 

Deus  es  omnipotens ,  omnium  Dominus  ,  po- 

tcris  impcrio  tuo  facerc  quidquid  volueris  ,  ut 

I  si  eliam  absens  dicas  ,  jubeasque  morbo  ( pa- 

ralysi  servi  mei )  Abi  ,  illico  abibit  :  si  idem 

dicas  ,    Vcni ,  illico  vcniet  :  morbi  enim  sunt 

quasi  milites  ct  satelliles  tui  ,  quod  ad  nutum 

in  rcos  immittis  ,  ct  ix  pocnilentihus  supplici- 

busquc  rcvocas.  Ita  S.  Auguslinus   dc  verbis 

Domini  secundum  Mallha,'um  scrm.  6.  Si  cgo  , 

inquit ,  homo  sub  polcstale  jubcndi  habco  potcsta- 

tem,  quid  tu  non  possis  ,  cui  omncs  scrviurit  po- 

testatcs  ?  Ponderat  S.  Ilieronymus  Ccnturionis 

Fidcm ,  in  co  quod  crcdidit  ,  inquit ,  ex  Genti- 

bus  ,  paralyticum  a  Salvatorc  possc  sonari :  Hu- 

militatem  ,  quod  se  judicavit  indignum  ,  cujus 

tectum  Dominus  inlrarct  :  Prudentiam  ,   quod 

intracorporis  tcgmcndivinitatcmtatcntemviderct, 

sciens  non  id  sibi  profuturum,  quod  ctiamab  incrc- 

dulis  vidcbaiur ,  scd  id ,  quod  latebat  intrinsecus. 

Moraliier :  Si  vis  esse  in  potestate,  disce  essc 

siib  potcstaie  ;  si  vis  impcrarc  ,  disce  prius  im- 


COMMENTARIA  IiN  MATTH.^UM.  Cap.  VIII. 

DoMiNE ,  non     peranti  ohcdire.  Audi  S 


«01 

Bernardum  cpist.  U'^. 
lll  secure  imtessc  possitis  ,  subesse  et  vos ,  sic  cui 
debctis  ,  non  dedignemini :  dcdignatio  quippe  sub- 
Jectionis ,  imclationts  rcddit  indignum  :  videant 
invobls  subdili ,  quodrcdldbeanl,  Prohat  idipsum 
exemplo  Cenlurionis  :  Dicturus  quippe :  HaOens 
sub  mcmitilcs,  in-amisit,  Ilomo  sum  sub  potestatc. 
Jam  quidquid  subinfcrat ,  suspectam  non  habc- 
musjaclantiam.  rramissa  siquidem  est  humilitas, 
nc  allitudo  prcccipitct.  Kcc  enim  locum  invenit  ar- 
roganlia  ,  ubi  tam  cUirum  humilitalis  insigne 
prctcessit.  Quia  non  confusus  cst  de  subjcctione  , 
jure  ex  prOilationc  meruit  honoiari.  ISon  erubuit 
super  sc  potestatem  ,  ct  ideo  dignus  ,  qui  Itaberet 
ct  sub  sc  militcs.  Dedit  prius  honorem  prcppositis  , 
ut  jam  a  subditis  justc  reciperet.  Sic  symbolice  , 
si  anima  velit  imperare  corpori ,  prius  se  sub- 
dat  Deo;  quod  si  illi  rebellet  ,  sentiet  et  sibi 
corpus  rehelle  ,  uli  sensit  Adam,  violans  pra'- 
ccptum  Dei  de  non  comcdcnclo  pomo  vetito.  Sic 
pocna  superbiae  et  inohedientia;  cst  lapsus  carnis 
et  luxuria. 

Alidiens  autem  Jesus  ,  MiRATrs  EST  ]  Tantam 
fidem ,  humilitatcm ,  revcrentiam  eidcvotioncm 
Ccnturionis ,  qui  non  erat  Judaius  ,  sed  Gen- 
lilis.  Undc  Origencs  :  /itlende ,  ait  ,  quantum 
sit ,  aut  quale  ,  quod  Dcus  unigenitus  miratur. 
Aurum  ,  diviticB  ,  regna  ,  principatus  in  cons- 
pecluejus sunt  tanquam  umbra,vel  flos  decidens. 
P\il  crgo  horum  in  conspcclu  Dei  mirabile  est  , 
quasi  magnum ,  vcl  preliosum  ,  sed  tantum  fides  ; 
hanc  miratur  honorificans  ,  hanc  acccptabitem 
sibi  (Bstimat. 

Quacrcs,  an  in  Christo  vere  fucrit  admiratio  ? 
Suppono  ex  communi  Thcologorum  sentcntia  , 
in  Christo  ,  procter  divinam  scientiam  ,  quam 
hahebat  qua  Deus,  triplicem  fuisse  scienliam  , 
qua  homoerat  :  Primo  ,  bcatificam  ,  pcr  quam 
Dei  cssentiaminluebatur ,  eaque  fruens  beaha- 
tur.  Sccundo  ,  infusam ,  qua  per  species  anima' 
suffi  i\  Deo  inditas  ah  ipso  conceptionis  su<t  ins- 
tanti  omnia  cognoscebat.  Tertio,  expei-imen- 
tatcm ,  qua  illa  ,  qua)  facicbat  per  scientiam 
infusam ,  quotidie  per  cxpcrieniiam  videbat , 
aiuliehat  et  scntiebat. 

llespondeo  eigo  :  in  Christo  proprie  et  ahso- 
lute  non  fuit  admiratio  ,  quac  scilicet  ex  imo 
corde  ejusquc  fundo  manaret.  Ratio  cst  ,  quia 
admiratio  oritur  ct  lit  iii  nobis  cx  co  ,  quod 
aliquid  novi,  insoliii  et  incognili  videamus,  vel 
audiamus  :  Christus  aiUcm  per  scicnliam  infu- 
sam,jam  omnia,  antequam  fierent,  cognos- 
cebat :  unde  nil  ei  ,  utpole  omniscio  ,  erat  no- 
vum ,  incogniluin  vel  inopinatum  ct  admirahile. 
Excitavit  tamcn  Christus  in  sc  pcr  scientiam 
expcrimentalcm  ,  cum  aliquid  magni  et  novi 
cxpcriretur  ,  aliqucm  quasi  superficialem  ac- 
tum  interiorem  et  gestum  extcriorcm  admira- 
tionis,  ulaliosidcmadmiraridoccret.  Ita  sanctus 
Augustinus,  quem  audi,  lib.  de  Gencsi  contra 
Manichacos  c.  8  ;  ^«(5  autein  in  illo  fercrat  iltam 
fidem ,  nisi  ipsc ,  qui  admirabatur  ?  quod  si 
ct  alius  cam  fccissct  ,  ut  quid  miraretur  qui 
pra-scius  crat  ?  Quod  crgo  miratur  Dominus  , 
nobis  mirandum  csse  significat ,  quibus  adliuc  opus 
est  sic  movcri :  omncs  cnim  tales  motus  ejus  non 
pertubati  animi  signa  sunt ,  scd  docentis  magis- 
terium.  Sic  et  S.  Thom.  o.  p.  q.  li>.  a.  8.  Hinc 
sapicns  nihil  miratnr.  Et  Cyrus  rex  Persarum 
doccbat  suos  nil  niirari ,  qiiod  Rcx  altior  sit  ct 


m 


supcrior  omni  rc  miincli 

convcrsatur  in  cfElo  ,  nii  miralur  in  tcrra.  Pru;- 

clare  S.  Cyprianus  iract.  dc  Spcciaculis  :  ISun- 

]uain  ,  ait ,  liumana  opera  mirabilur,  cjuisquis  sc 

cognoverit  filium  Dci.  Dejicit  se  de  culmiTtc  genc- 

rosilatis  sa(V  ,    i\ui  admirari  aliquid  post   Deum 

potesl. 

ET  SKQIENTIUUS  SE  UIXIT   :  NON   INVEM  TANTAM 

FiDEM  iN  IsRAEL.  ]  Arabicus  ,  in  uno  cx  Isract. 
Griccc  est  ncrvosius  :  ISec  m  Israel  lunlam  fidcm 
inveni ,  quaniam  in  Centurione  Genlili ,  intel- 
jige  ,  non  invcni ,  scilicet  in  communi  populo  a 
lempore  praedicationis  meae  :  nam  major  sinc 
dubio  cral  fides  in  beata  Virgine  ,  Abrabam , 
Moyse ,  Joannc  Baplisla  ,  etc. ,  Aut,  ut  Chrysos- 
tonius  ,  non  inveni  tantam  ,  scilicet  propor- 
tionabililer ,  quia  hic  erat  Etlmicus  ct  Centurio, 
celeri  erant  Israelitae  et  fideles  :  unde  eadem 
fides  in  illo  magis  erat  mira  et  miranda  ,  quam 
in  hiscc.  Idem  Chrysostomus  pracfert  fidem 
Centurionis  fidei  Apostolorum ,  quam  habue- 
runt  initio  vocationis  :  Origenes  vero  fidei  Mar- 
tha;  etiam  et  Magdalense.  Audi  S.  Chrysostom. 
CrediditAndreas ,  sed  Joanne  dicente :  EcceJgnus 
Dci.  Credidit  Vetrus  ,  sed  evangelizante  sibi  An- 
drea.  Credidit  Philippus ,  sed  legendo  Scripturas : 
et  Nathanael  prius  signum  divinitatis  accepit ,  et 
sic  fidei  confessionem  obtulit.  Audi  et  Origmem  : 
Jairus  Israelis  princeps  pro  filia  sua  petens  non 
dixit  :  Dic  verbo ,  sed  veni  velociter.  Nicodemus 
de  fidei  Sacramento  cuidicns  ,  ait :  Quomodo  hoc 
potest  fieri  ?  Maria  el  Martha  dicunt :  Domine  ,  si 
fuisses  hic ,  frater  meus  non  fuisset  mortuus  ; 
(juasi  dubiiantes  quod  ubiquc  posset  adesse  Dci 
potentia. 

ll.DlCO  AUTEM  VOBIS,  QUOD  MULTI  AB  ObIENTE  ET 
OCCIUENTE  VENIENT  ,  ET  BECUMBENT  Cl'M  AbRA- 
HAM  ,    ET    ISAAC   ET  JaCOB  ,  IN   BEGNO  COELOIUIM.  ] 

Ab  Oriente  et  Occidente  ,  id  est  ,  ab  extremis 
Gentium  regionibus.  Occasione  enim  Centurio- 
nis  ,  qui  erat  Genlilis,  praedicit  Gentium  (qua- 
rum  primitiae  erat  hic  Cenlurio  )  vocationem 
et  Judaeorum  reprobationem.  AUudit  ad  Isaios 
cap.  h2).  v.  5.  et  sequent.  ubi  a  quatuor  mundi 
plagis  praedicitur  Gentium  vocatio  ,  gratia  et 
gloria.  Recumbent  ,  id  est  ,  requiescent  ,  ait 
S.  Hilarius  et  Euthymius.  Verum  graece  est , 
iva./.).iOocov-:a.t ,  id  est,  discumbcnt ,  quasi  in  tri- 
clinio  accumbcnt ,  quasi  convivae  epulabuntur 
in  opiparo  convivio  :  huic  enim  regnum  coelo- 
rum  ,  ac  ccelcstis  gloria  et  felicitas  Chrisli  et 
Sanctorum  sa^pe  comparatur  ,  ob  summam 
quietcm  ,  laetitiam,  securitatem  et  satietatem. 
Alludit  ad  illud  in  Psal.  16.  15  :  Satiabor ,  cum 
apparucrit  gloria  tua.  Et  Psal.  35.  9.  Inebria- 
huntur  ab  ubertale  domus  tuai :  et  torrente  volup- 
latis  tuce  potabis  eos.  Hoc  coeleste  convivium 
quasi  nuptiale  Agni  ,  id  cst  Christi ,  graphice 
depingit  S.  Joannes  cap.  19.  v.  7.  et  seqnent.  ac 
Chrislus  Lucae  cap.  22.  v.  29. 

CuM  Abbaiiam  ,  EtlsAAC  ,  ET  Jacob.  ]  Hi  trcs 
prae  aliis  sanclis  Patriarcliis  et  Prophelis  hic  et 
alibinominantur  ,  et  celebrantur.  Primo  ,  quia 
hi  tres  fuere  primi  Patres  et  Patriarchse  JucLto- 
rum  ,  ad  hoc  singulariter  electi  et  selecti  a  Dco. 
Secundo ,  quia  iidem  erant  capita  Reipublicae  et 
Ecclesiac  Dei.  Tertio,  quiahi  singularia  dcdere 
lidei  et  religionis  exempla.  Quario  ,  quia  lii 
tres  promissionis  de  terra  Chanaan  a  posteris 
possidenda ,  in  lypiiin  regni  in  ccelis  eisdem 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  VIII. 

Qni  cum  S.  Paulo     rorumquc  assccHs  promissi 


fucre  hjered(;s. 
Unde  el  Deus  se  vocat  Deum  Abraliam ,  Isaac 
et  Jacob  ,  eorumque  nomine  apiid  Judaeos 
gloriabatur. 

FlLII  AUTEM  BEGNI  EJICIENTUB  IN  TENECUAS  EX- 
TERIOBES  :  IBI  ERIT  FLETtS   ET  STBIDOB  DENTIUM.] 

Filii  regni ,  id  cst  destinali  ad  regnum,  vocantur 
Israelitae  ;  quia  hi  prognati  erant  ex  Abraham, 
Isaac  et  Jacob  ,  quibus  ,  et  quorum  semini , 
Deus  promiserat  regnum  utiterrenum  Judacae, 
sic  et  spiritale  aeternaj  gloriae  in  coelis.  Siniili 
Hebraismo  vocantur  filii  mortis  ,  gehennae  el 
resurrectionis  ,  qui  ad  mortem  et  gehennam 
comminatam,  autad  rcsurrectionemprooiissam 
a  Deo  destinati  et  deputati  sunt. 

Moraliter  si  fiUus  regni  es  ,  fac  opera  regni, 
fac  opera  digna  coelo  ,  vive  ut  Angelus.  Sic 
enim  Christus  dixit  Judwis  :  Si  filii  Abrahce  estis , 
opera  Abrahce  facite.  Joan.  8. 

In  tenebras  exteriobes  ]  gehennae.  Persistit  in 
metaphora  convivii  in  regno  coelesti  ,  ideoque 
lucidissimi ;  circa  quod  nota  plerosque  veierum 
non  prandisse  ,  aut  non  nisi  parce  et  tenuiter 
per  modum  jentaculi ,  sed  coenasse  duntaxat , 
tumque  se  exsatiasse  et  exhilarasse  ;  ideoque 
convivia  non  in  prandio  ,  sed  in  coena  cele- 
brasse  ,  idque  otii  et  libertatis  causa  ,  et  ul 
dicm  ,  ut  ait  Horatius  lib.  1.  Ode  1.  non  fran- 
gercnt ,  sed  totum  negotiis  darent ,  aique  inde 
triclinia  dicta  sunt  cocnacula.  De  Hebrc-eis  id 
liquet  ex  S.  Scripiura  ,  u])i  passim  fit  mentio 
coenac  et  coenaculi ,  raro  prandii  ,  ut  patet  in 
coena  Darii,  3.  Esdras  3.  1;  Ilolophernis ,  Judith. 

12.  lO;IIerodis,  Marci  6.  21;  Marthce,3oi\n.  13.  2. 
ct  1.  Corinth.  cap.  11.  vers.  20.  De  Essenis  idem 
docet  Philo  lib.  21  de  Vita  contemplativa  ;  imo 
prandii  in  veteri  Testamento  nulla  est  mentio  , 
nisi  apud  Tobiam  cap.  2. 1.  et  Danielemc.  13. 13. 
et  Estherem,  cum  Judaci  adducti  in  Assyriam  ei 
Babylonem,  ibi  inter  Gentes  degerent,  earum- 
quemore  comederent.  Excipiounum  Jeroboam 
Regem  Israel ,  qui  Prophetam  ,  sibi  manum 
restituentem ,  invitavit  ad  prandium  ,  3.  Regum. 

13.  7.  Sed  rex  hic  fuitidololatra,  et  auctor  auri- 
fexque  vitulorum  aureorum  ,  quos  coluerunt 
Israeliiae.  Unde  non  mirum ,  si  gulosior  pran- 
dia  celebrarit.  Hoc  est ,  quod  laudat  Boetius  de 
Consolatione  : 

Felix  ,  ail ,  nimium  prior  aelas  » 
Nec  inerti  perdiia  luxu  , 
Facili  quae  sera  solebal 
Jejunia  solvere  glande. 

De  Groccis  id  docet  Clemens  Alexandrinus  lib.  2. 
Paedag.  c.  2.  Aihenaeus  de  Coenis  sapientium  , 
Hippocrates  lib.  de  Aere  et  aqua  ,  Plutarch. 
libr.  8.  Symposiac.  quaest.  ubi  ait ,  infames 
fnisse  eos  ,  qui  ante  coenam  manducarent ; 
Jlippocrates  vero  ait ,  eos  non  rectam  vivendi 
normam  servare.  Addil  Plutarchus  ccenam  dici 
quasi  xoivV-'  »  quod  communis  esset  omnibus , 
cum  prandium  seorsim  a  privatis  quasi  obitcr 
sumeretur.  Hinc  Plato,  teste  Cicerone  Tuscul.  5. 
cum  stomacho  miratus  est  priscos  Italos  et  Si- 
culos  bis  in  die  cibo  impleri.  Leonidas  Gracco- 
rum  dux  contra  Xerxem  et  Persas  innumeros , 
cum  paucis  apud  Thermopylas  pugnaturus  : 
Prandelc  ,  inquit,  commilitones ,  apud  inferos 
cosnaturi.  AlexanderMagn.  dictitabat  prandium 


COMMEIsTAKiA  IN  MATTH^UM.   •Gap.  \11I 

conclin;  nocliirnas  piofcciioucs  ,  cfcnam  vero 
prandii  tcnuiialcni. 

Dc  Rornanis  idcm  dorcl  Plularclius  loco  ci- 
talo.  Marliaiis  libro  ^i.  Epigraiumat.  ad  Euplic- 

mium.  .  ,-,  •    ,      / 

SargUc  ,  iii(|uit  ,  jam  pur.vis  vendU  jenUicula 

pislor.  Iloral.  iil).  1.  Satyr.  6. 

Pransus  non  avidc ,  quaiilum  inlcrpeilcl  inani 
Venlrc  ,   diem  durare. 

Idcm  lilj.  2.  Satyra  5. 

lllc;  salnhrcs 
>E5lates  peragct ,  (lui  iiijjris  iiraiidia  Moris 
Finiet. 
Plura  vidp  apud  Alcxandrum  al)  Alcxandro  lil).5. 
Gcnial.  c.  21.  ct  Ciacconum  ,  ac  Fulvmm  Ursi- 
num  lii).  dc  Triclinio. 

Porro  primos  Chrislianos  usquc  ad  vcspcram 
ipiunasse  docct  Tcrlullianiis  lih.  dc  Jejumis 
c  10.  ot  alii ,  quos  ihidcm  cilat  Pamclius  ,  mio 
adhuc  lcmporc  S.  Thom;c  Aquinatis,  qui  noruil 
anno  Domini  1290.  jcjunahanl  usquc  ad  nonain  ; 
nam  in  jcjunio  non  nisi  post  ofiicium  vcspcra- 
rum  ,  pula  posi  Ircs  horas  a  mcridie  ,  quando 
Christus  in  crucc  cxpiravit ,  licchat  cd^um  su- 
mcrc  ,  et  qui  piius  sumpsissct ,  ccnschatur  non 
iejunassc,  idquccx  dccrclo  Concilu  Cahiloncn- 
sis  ,  ut  hal)clur  de  Consccr.  dist.  1.  c.  solcnt. 
Vidc  D.  Thom.  2.  2.  q.  l/i7.  ari.  7.  iihi  tamen 
pro  Cabiloncnsis  irrcpsit  Chalccdoncnsis. 

Dcuiqnc  S.  Anlonium,  S.  Hilarioncm  ,  S.  Pau- 
limi  ercmiiam  ,  ccicrosque  priscos  Ascclas  cl 
Anacliorctas  (|uoiidic  jcjunasse  ,  nec  cd)um 
sumpsissc  anic  vcspcram  palctcx  corum  vila. 
Audi  el  Virgilium : 

Pcndent  Ijtlini  laqucaril)US  aurcis 
Inccusi ,  el  noclem  llainmis  fuiialia  viiicunt. 

Nimirum  comcdcre  aeslimahant  rem  animalcm 
et  vilcm  ,  idcoque  indignam  hice  ct  dignam  tc- 
nchris  ;  undc  dc  ca  cruhcscchanl  cavcbanlyuc, 
nc  sol  cos  comcdcnlcs  aspiccrct. 

Ouia  crgo  olim  non  prandchant  in  mcri(lic  , 
scd  cocnahant  vcspere  ct  noclu ,  idcii co  copioso 
ulchanlur  lumine  :  unde  Lucrclius  lih.  2. 

Lumina  nocturnis  epulis  ut  suppeditciituv. 

Sic  ct  Horalius  lih.  3.  Odc  2.  In  cocnaculis  crgo 
et  conviviis  lux  erat ,  exlra  ca  vcro  erant  lcnc- 
br.TB  ,    quae  proinde  hic  vocanlur  exteriores  , 
quja  exira  convivium  siia\  Gruce  cnjm  non  est 
tox«rz5 ,  id  cst,  extrcmas  ,  scd  £?wtciov  sxoto^  ,  id 
cst,  extcrna  caligo  ,  ([ua'  scilicci  cxiciuus  et 
exlra  convivii  locum   rcpcriliu'.    Liidc  Lucas 
c.  13.   28.   habcl  :  Videbiiis  vos  expclii   foras. 
S(msuscrgocst,  q.  d.  Filii  rcgni  ,  idcst  JudaM, 
in  Palrihus  Ahraham,  Isaac  ,  ct  Jacoh  dcslinaii 
ad  regnum  coelcsle  ,  ob  suam  perruliam ,  qiui 
in  Chrislum  credcre  nolucrunt ,  i»  rcgno  cpu- 
loquc  coclcsti  expellciuur  in  gchcnncc  tcnchras 
extcriorcs  ,  Griccc  £;uTisK,- ,  id  est  ,  a  lucc  c(c- 
lcslis  convivii  rcgni(iue  cxlorrcs,  alicnissimas  , 
cl  rcmotissimas  ,  nimirum  profundissimas  ,  ci 
obscurissimas.   Gchcnna    cnim  esi  in  ccnlro 
lerrce,  quod  a  sup(ulicic  tcrra'  disiaitribus  mil- 
libus  milliarium  ct  amplius  :  quarc  lanta  ternc 
opacilas  magnas  causat  ingchcnuat-t-^iit-bras.  Id 
ilacsscpatcl:Primocxco  quodHcbr.  \Ys^r\  cldtson 
quod  hlc  esi  inMallhao,  dicalur  a  yn  clutts, 

COUXKl..     A    lAPlDE.    TOM.    Vlll. 


sicnl  Gr.TCum  moinpov  ab  il'-» ,  id  cst ,  exlcrior  ah 
(;xlia;  quia  scilicet  liic  tenehric  sunt  exlra  rcg- 
numet  conviviumc(Elestc  ,  in  quocpulanlur  et 
rcgnant  heali  quasi  filii  lucis.  Sccimdo ,    quia 
simili  modo  Christus  cap.  22.  13.  servum  non 
l)ahcnlcm  vcstcm  niiptialcm  ,  cjecitc  convivio 
in  tcnchras  extcriorcs.  Tcrlio  ,  qiiia  pari  ralionc 
ait  Joanncs  dc  gchcnna  ct  damnatis  Apocal. 
c.  l^.  20.  Calcalus  esl  lacus  exlra  civilalem ,  et 
cxivit  sanguis  dc  lacu  usque  ad  franos  equorum 
per  stadia  mille  sexcenla.  Nam  post  dicm  judicii 
duo  tantum  crunt  loca  hominum  ,  scilicet  coe- 
lum  pro  elcclis  el  healis  ,   ac  gehcnna  ,  sive 
Jacus  ct  tarlarus  pro  rcprohis  ct  damnatis  : 
quarc  qui  a  coclo  ,  uhi  crit  civitas  rcgni  ct  con- 
\ivii  lucidissinja  ,  cxcludcntur  ,  lii  cxlra  illud 
relegahuntur  in  lacum  ct   tartarum  obscuris- 
simum.  Et  lioc  cst  quod  ait  Lucas  13.  28.  Cuvi 
videris  Abraham  ,  etc.  ,  in  regno  Dei ,  vos  autem 
expeUi  foras.  El  v.  25.    Cum  intravcrit  palcrfa- 
milias  ct  clatiscrit  ostium  ,  incipielis  foris  stare. 
Et  Chrislus  Joan.  G.  37.  Eitm  ,  qui  vcnit  ad  me  , 
no7i  ejiciam  foras.  Et  C.  15.  6.  Mittctur  foras  sicut 
palmcs  ,  et  arcscct ,  ct  colligent  eum  ,  et  in  ignem 
miltent,  et  ardct.  Et  Apocal.  3.  12.  Qid  viccrit  , 
faciam  illum  columnam  in  templo  Dei  mei  ^   et 
foras  non  cgrcdiclar  anti/lias.  Et  c.  11.  2.  Atrliim 
autcm  ,  ctc.  ejice  furas.  Et  c.  22.  15.  Foris  canes 
etveneftci,  Ita  S.  Hicr.  Quarc  minus  rectc  Caje- 
tanus  ccnsct  tenehras  cxtcriorcs  opponi  inte- 
riorihus,  ([Uic  animum  ohscurant  :  cxteriorcs 
crgo  csse  scnsihilcs  ,  qua;  luccm  scnsihilcm  cx- 
cludunt ;  inleriorcs  vero  csse  spiritualcs  ,  qua^ 
luce  intcrna  mcnlcm  spoliant. 

Porro  cxterior  licct  sit  comparativus  ,  tamen 
viccm  habct  posilivi,  quia  positivo  carct  ,  aut 
polius  supcrlalivi,  ut  vult  Janscnius  ;  exlerior 
crgo  ,  id  cst  cxtimus  ,  extra  domum  vcl  locum 
longe  posiius.  'Tcnchra!  igitur  cxteriores  sunt 
tciuihiye  a  ccclo  ct  lucc  remotissinicT,  tarlarca;, 
profiindissimcc.  Magna  cnimeritpoDua  damnatis 
ca'lo  ,  id  est  consorlio  Dei ,  Angclorum  ct  Bca- 
torum  cxcludi  ,  ac  rclcgari  cum  diabolis  in  tc- 
ncbrosum  gchcnna  crgastulum,  imo  tartarum: 
qua;  ii  Thcologis  vocalur  pocna  damni ,  ctaqui- 
paralur  ,  imo  ii  mullis  praeponitur ,  quasi  gra- 
vior  ct  accrbior  ,  pccna  scnsus  ,  puta  igni  ei 
combuslioni ,  qua^  tamen  hic  per  tenebras  cx- 
tcriorcs  quoqnc  intclligilur.  Dcnifiue  rcgnum 
Cffilorum  ,  qui  cst  locus  Bcatorum  lucidissimus 
ct  fclicissimus  ,  vocalur  convivium  ,  quia  ple- 
num  omni  volupiatc  ei  gaudio  omnibusque  de- 
liciis,  quihus  peipctim  quasi  cpulantiir  Sancli. 
Pcr  tcnchras  cnim  cxtcriorcs  dcnoiat  carcerem 
infcrni  cjusquc  tormcnla  ,  per  synecdochen  el 
mctonymiam,  quia  ihiignis  uti  fervcnlissimus, 
ita  ct  fumosissimus  ac  tencbrosissimus  ,  dam- 
nalos  torquct,  teslc  S.  Basilio  in  priori  exposil. 
Psal.  28,  atquc  ad  hoc  lanlum  lucel  ignis  ille  , 
ut  damnali  suas  poenas  suoriimquc  sociorum 
vidcantct  augeant,  uti  docci  S.  Grcsorius  lib.  9. 
Moral.  c.  Zi8.  et  69. 

Dcni(|uc  pcr  tcncl)ras  hlc  accipc  tum  corpo- 
ralcs  ,  lum  spiritualcs.  Undc  S.  Augiistiniis  in 
Psal.  G.  pcr  tenchras  has  accipit  ca>citaicm  men- 
(is  ,  cx  judicio  practico  in  damnatis  falsissimo  , 
et  perversissimo  ,  alque  cx  sumnio  Dci  vin- 
dicis  odio  manantem  ,  indcquc  conscqucntcm 
ohslinalioncm  et  impirnitcntiaiu.  Damnaii  cniui 
cx  odio  et  rahic  in  Dcum  ,  eo  quod  eos  ad*'^ 
cruciel  in  gclienna  ,  judicanl  Dcum  ,  virlulcs . 


ly^  COiMMENTARlA  IN  M 

omniiKiuc,  qna;  Deus  amat ,  sibi  csseodicnda  ; 
undc  nil  nisi  nialum  amare  possunt  ex  sumnia 
ia  Deum  rabie  ac  salulis  suas  dcsperalione. 

IBI    ERIT   FLETLS    ET    STniDOR    DENTIVM.    ]    HaC 

phrasi  sisnificaUir  summus  damnatorum  in  ge- 
henna  crucialiis  ;  scilicct,  per  llelum  sumnuis 
dolor ,  per  stridorem  summus  horror  :  qui  cnim 
horreude  torquentur  et  cruciantur  ,  hi  ocuUs 
Uent ,  vocc  cjuhint ,  dentibus  strident. 

Quicres  ,  an  vcrc  damnati  in  Rchcnna  ,  rc- 
sumplo  in  die  jiidicii  corpore,  llebunt  ,  et  la- 
crymas  fundeut?  AfTirmal  Maldonalus  :  meHus 
alii  ncgant ,  tum  quia  ignis  gelienna)  ardcniis- 
simus  lacrymas  omnes ,  siquoc  csscnt,  colii- 
bcrct  ct  illico  desiccaret ;  tum  quia  ad  cTtcrnas 
has  lacrymas  pcr  omnia  sa;cula  duraturas  in- 
Gnita  tUimina  non  sufliccrent :  tum  quia  eadem 
semper  corpora  sinc  nutrimento ,  mutaiionc  et 
excrctione  lcccium  vel  lacrymarum,  in  oGlerno 
igne  a  Dco  inlcgra  conscrvabunlur  ;  alioqui 
enim  sensim  tolum  corpns  ,  imo  infinita  cor- 
pora  in  lacrymas  rcsolvi  deberent.  Per  llelum 
crgo  cl  lacrymas  hic  catachristicws  accipe  sin- 
gultus  ,  gemitus  ,  cjiilatus  ,  omnesque  com- 
ploranlium  gestus  et  lameuta  ,  quae  lletui  con- 
juhgi  solcnt. 

Quicrcs  sccundo  ,  an  in  gchcnna  vere  erit 
stridor  ,  quo  damuali  denlibus  slridcant  ?  Res- 
pondelur  aflirmalive  :  stridor  enim  hic  oritur  ex 
accrbitatc  ct  horrore  pcenarum  :  qui  enim  in 
equulco  lorquentur,  dcnlibus  stridcnt ,  cosque 
inter  se  coUidunt.  Addunt  aUqui ,  in  gchenna 
essc  stridorem  ex  summo  frigore  ;  ex  eo  cnim 
proprie  oritur  stridor  dentium  :  Ucct  enim  Jan- 
senius  ci  alii ,  in  gehenna  censcant  esse  merum 
summumque  ignem  ,  ideoque  negent  ibi  csse 
frigus  ;  tamcn  muUi  contrarium  opinantur  , 
scilicet ,  ibi  quoque  esse  summum  frigus ,  illo- 
que  cruciari  et  uri  damnatos  ,  juxta  iUud  Job 
cap.  2i.  19.  Adnimiam  calorcm  transcatab  aqius 
ntuunn. Ita PhiUppus  prcsbyter ,  Beda,Lyranus, 
et  D.  Thomas  ibidem  ,  ac  S.  Augustinus  lib.  dc 
iriplici  hahitac.  cap.  2.  et  S.  Hieronymus  in 
cap.  10.  S.  Mallb.  qui  ait  iriplicem  csse  geliennam, 
nimii  ignis  ct  frigoris  ,  in  Job  (  c.  2^.  16.  )  ple- 
nissime  legimas  ,  quasi  idcodicatur  gchenna 
ignis  ,  quod  sit  ct  gehenna  frigoris^  Sed  hac 
de  re  plura  in  Job  c.  2/i.  13. 

13.  Et  dixit  Jesls  Ceaturiom  :  vade  ,  ET 
sicuT  CREDiDisTi  ( Arab. ,  secundam  fidem  laam ) 

FIAT  TIBI.    ET   SAKATUS  EST  PUER  IN   ILLA  HORA.  ] 

Eodem  momenlo  ,  quo  Jcsus  dixit ,  fiat  :  vadc, 
id  est ,  redi  lactus  "ct  alacer  domum  tuam.  Est 
particula  annucntis  et  concedentis  id  quod  pe- 
titur  ;  unde  sequitur  :  Et  sicat  credidisti ,  fiat 
tibi  :  Crcdidisii  me  absentcm  solo  vcrbo  possc 
servum  tuum  curare ,  curetur  ergo  absens  verbo 
meo ,  fiat.  Hinc  videtur  quod  Christus  non  sit 
ingressusdomumCenturionis,  nec  servum  cjus 
tetigerit  ,  aut  allocutus  sit ,  sed  in  loco  ubi  ci 
occurrit  Ccnlurio  ,  dicens  :  Doniine ,  non  sum 
dignas  ,  etc.  Sed  tantam  dic  verbo ,  et  sanabitar 
puer  meus  ,  illico  eum  curavit ,  ut  eum  in  fide 
confirmaret,  sescque  Mcssiam  ,  imo  Deum  esse 
ostenderet,  nimirum  :  Magna  fides  magname- 
retur  ,  magna  fiducia  magna  impetrat  :  quan- 
tum  a  Deo  spcras  ,  tantum  obtinebis.  Unde 
S.  Bernardus  serm.  15.  in  Psal.  Oai  habitat , 
illud  Dei  ad  Josue  cap.  1.  promissum  :  Omnem 
locum  quem  catcaverit  vestigium  peUis  vestri  , 


ATTILELM.  Cap.  Vlil. 

vester  erit  ,  tropologicc  expUcans  ,  ait :  Sperale 
inI)co,omnis  congrcgalio  popali  :  (jaemcumque 
cnim  lorum  calcaverit  pes  vester  ,  vcster  erit : 
pcs  vestcr  atiqae  spes  vestra  est ,  et  quanlumrum- 
qae  illa  proccsserit ,  obtincbit ,  si  tamcn  in  Deani 
tota  figalar  ,  ul  firma  sit  et  non  litubet  :  quia 
Deus  cuni  sit  liberalissimus  ,  ac  fiducia ,  quam 
in  eo  coUocamus  ,  valde  honoreiur  ,  nou  pa- 
litur  sc  fiducia  nostra  vinci,  sed  cam  superare 
dcstinat.  Unde  illud  ejusdem  sancli  Bcrnardi 
scrm.  3.  di;  Annunt.  Sota  spcs  apudte  (Domine) 
miserulionis  obtinet  locum  ,  ncc  oteum  miscricor- 
dite  nisi  in  vase  fiduciw  ponis. 

Tropologice,  a  Ccnlurione  dicant  heri.quau- 
tam  servis  curam  impendcre,  quanloque  pretio 
cos  habere  dcbeant ;  illi  cuim  hic  servus  erat 
prctiosus ,  ut  ait  Lucas  ,  idcoquc  Cbristum  lanto 
scniorum  et  amicorum  impendio  ad  eum  cu- 
randum  evocavit  :  sic  vicissim  servi  hcris  ma- 
jori  studio  ,  amore  et  rcverentia  obsequentur. 
Audi  Ecclcsiastic.  33.  51.  Si  est  tihi  servus  fule- 
lis  ,  sit  tibi  qaasi  anima  taa  ,  quasi  fralrcm  sic 
eum  traclu.  Vide  ibi  dicta.  Sapientcr  Seneca, 
licet  Gentilis  ,  epist.  hl  :  Scrvi  ,  inquit ,  sunt  '.' 
sed  liomines.  Servi  sunt?  imo  contubernales.  Servi 
sunt  ?  imo  homines  amici.  Servi  sunt?  imo  con- 
servi ,  si  cogitaveris  tantumdem  in  utroqac  Liccre 
fortamc.  Deinde  subdit  excmpla  servorum  ,  qui 
bene  ab  heris  habili  pro  cis  parati  erant  poni- 
gere  cerviccm  ,  et  pericalam  imminens  in  caput 
saum  averlere.  Quare  falsum  cst  quod  jactatur 
vulgo  :  totidcm  esse  hostes  ,  qaot  servos.  Nam 
non  habemas  illos  hostes ,  inquit ,  sed  facimus 
inhumaniter  eos  iractando.  Quare  quilibet  herus 
superioret  praelatus  id  faciat  suis  seryis  et  sub- 
ditis  ,  quod  hic  Centurio  fecitfamulo  suo  ,  prae- 
sertim  ut  eos  ad  Chrlstum  magis  a  morbis  ani- 
mic  quam  corporis,  sanandos  adducat. 

Mysiice,  Centuriocst  quilibct  homo,  qui  suis 
mcmbris  ,  sensibus  ,  viribus  et  potentiis  quasi 
miliUbus  praccst  ,  ut  militent  et  serviant  Deo. 
Militia  enim  est  vita  hominis  super  terram.  Job.  7. 
Quare  si  quis  in  eo  sensus  vel  appeUtus  lan- 
guet ,  et  paralysi  gulae  ,  acedjge  ,  luxuriaB ,  su- 
pcrbiic ,  ctc. ,  laboret ,  adeat ,  invocetque  Je- 
sum  cum  humilitate  et  fiducia  per  amicorum  , 
idest,  Sanciorum  interccssioncm  ,  nec  dcsis- 
tat ,  donec  illi  sanitalem  impetret. 

1/j.  ET  CUiM  VEMSSET  IN  DOMUM  PeTRI  ,  VIDIT 
SOCUUM  EJUS  JACENTEM  et  febricitantem.  ]  Est 
hysterologia  sive  invcrsus  ordo.  Hoc  enim  mi- 
raculum  et  cetera  Chrisii  gesta  ,  quae  deinceps 
narrat  MatthcEUs  usque  ad  finem  capilis  noni 
contigerunt  ante  curationem  leprosi  et  servi 
Centurionis,  imo  ante  ascensum  et  sermonen 
Cbristiinmonte,  ut  coIUgitur  ex  Marco  cap.  1. 22. 
ct29.  acLucaccap.^.  32.  et  38.  atqueexipso  Mat- 
thoco  :  sermo  cnim  Chrisli  in  monte  habitus  fuit 
coram  duodccim  Apostolis  ,  ac  consequenler 
coram  ipso  S.  Malthaeo  ,  qui  tamen  suam  vo- 
cationem  post  hoec  describit  cap.  9.  v.  9.  Nimi- 
rum  voiuit  Matlhaeus  iniUo  praedicationis  Christi 
])reviariumconscribere  doclrinse  ediium  a  Chris- 
10  in  monle,  ac  deinde  miracula  ,  quibus  eam- 
dem  CUristus  tam  ante  sermonem  ,  quam  post 
cum  confirmavit ,  ordine  pertexere  ;  quia  hoc 
miraculum  curationis  socrus  Petri  contigit  Ca- 
pharnai ,  ubi  et  contigit  curatio  leprosi  et  servi 
CcnturJcnis  ,  scd  haec  post  sermonem  ,  illud 
ante  eum  ,    ut  dixi.  H;cc  ergo  est  sorics  rei 


COllME.NTARIA  IK  MATTH^UM.  Cap.  VIII. 


l<»: 


gcsUc ,  ut  palct  ex  Marco  rlLuca  :  Christus  cum 
a  piscalione  rctrum  ct  Amlrcam  vocassct  ad 
sui  scquclam,  uli  narravit  Matlh.  cap.  li.  18, 
ingrcssus  Capharnaum  ,  ihi  in  Synagoga  pric- 
(licavit  et  sanavit  doemoniacum  ,  indcquc  pcr- 
gcns  ad  domum  Pciri ,  ihi  socrum  cjus  fehri- 
citantcm  sanayit.  Hoccrgo  miraculum  ct  cctera 
scqucniia  usque  ad  fincm  c.  9.  Malihici  ,  reclo 
hisloriac  ordiiie  anteponenda  forcnt ,  cl  infc- 
rcnda  cap.  /|.  Malliiai  stalim  post  v.  22. 

IN  DOMiiM  PiiTni.  ]  Qu.c  Pelri  el  Androcae  ,  ut 
liabct  Marcus  c.  1.  v.  29,  paulo  anle  fucrat  : 
iam  cnim  utcrque  omnia  rcliquerat,  Christum- 
(luc  paupcrcm  paiiper  sccutus  eral.  Domus  ergo 
h:cc  cral  Bcthsaidtc:  ha;c  enim  erat  palriaPctri, 
Joan.   c.  1.   v.  Uk,  ac   Bcthsaida   vicina   crat 
urbi  Capharnaum ;  ah  ca  cnim  dislabat  tantum 
itincrc  scsquihonc  :  aut  ccrtc  domus  hccc  crat 
ipsius  socrus  Pclri,  qucc  habitabat  in  ipsa  uri)e 
Capharnao,  apud  quam  proind(!  urbcm  ingrc- 
dicns  divcrlcrc  solchat  Pctrus  :  Capharnai  cnim 
}xx.c  conligisse  insinuanl  Marcus  ct  Lucas.  So- 
crus  liaec  crat  mater  uxoris  sancti  Pclri :  ipse 
enim  a  conjugio  vocaius  cst  a  Chrisio,  tum- 
que  rcliquit  uxOrcm  ct  filiam  cx  eagenitam, 
quic  poslca  i\  Palrc  Pelro  dicta  est  Pctronilla, 
ac   sccutus  cst  Chrisium  :  in  Evangeliis  au- 
lcm  ncmo  Aposlolorum  lcgilur  ha])uissc  uxo- 
rcm ,  nisi    solus  Pclrus.   Porro  uxor  S.  Pelri 
vocabalur  Pcrpctua ,  ait  Molanus  dic  ^.  novcni- 
bris  ,  licct  alii  Concordiam  ,  alii  Mariam  nonji- 
natam    dicant,   qusc   ad   Chrislum    conversa, 
cum  ob  ejus  fidem  ducerelur  ad  marlyriun), 
corrohoruia  fuit  t\  sancto   retro ,   dicente  :  O 
conjax  me ,  mctncnto  Domini ,  Chrisii  scilicct ,  qui 
pro  tcmorlcmcrucis  alacriter  sustinuit,  ul  pro 
60  vicissim  gencrosc   sanguincm   profiuidas, 
uti  narrat  Clomcns  Alex.   lib.  2.    Strom.  ct  cx 
eo  Eusc])ius  ]ib.  3.  Ilistor.  cap.  30.  Pctronilla 
autcm  ob  cgregiam  formam  a  Flacco  Comite 
in  conjugem  appeliia,  cum    trcs  induciarum 
dics  poslulasset,  lertio  dic  a  Nicomcde  saccr- 
dotc  pcrccpta  sacra  Synaxi,  in  virginitale  ani- 
mam  Dco  reddidil,  ac  intcr  sancias  virgincs 
relata ,  cxtat  in  tabuiis  Ecclesiaslicis  ultima 
die  Maii,    ejusquc   sacra   lipsana    hic   Romoi 
vcncramur  in  Basilica  S.  Pciri. 

VlDlT     SOCnUM   Ejrs   JACE>iTEM.  ]    GrcTCC    6sS)v;- 

fiivYi-j ,  id  est  dcjeciam  ct  proslratam ,  viribus 
eam  omnino  dericienlibus  cx  gravilate  lum 
mor])i,  tum  aHatis  (erat  cnim  vclula) ,  ideoque 
in  periculo  mortis  constitutam.  Acutas  ct  ar- 
dcntes  fuissc  lias  febrcs,  idcoquc  in  vctula 
incurabiies,  cx  Uippocr.  docct  Cuiiiclm.  Ader 
mcdicus  lib.  de  ^Egrotis  i\  Chrislo  sanalis,  c.  8. 
ETiEHRiciTANTEM.]  Mdgnis  fcbribiis  ,  ail  Lucas 
c.   ti.   38.   Gra3cc  ix-jpiaousxv ,   id  es  febrientimi. 


;esluantcm.  Grjecc  enim  Tiupszoi,  dicilur  a  mp, 
id  est  ignis ,  sicut  Laline  febris  ii  fervendo, 
ait  Servius ,  fel)ris  cnim  est  calor  cxscstuans 
et  vcrsus  in  igncm.  Ilinc  Tropologicc  fcbris 
animicosl  ignis  concupiscentitc,  puta  ardor  et 
tcstus  libidinis,  gulie,  supcrl)iie,  invidiic',  clc. 
Audi  S.  Ambrosium  lib.  l.  in  Lucas  c.  U.  38. 
In  typo  socrus  Simonis  ct  Andrcoi ,  variis  cri~ 
ininitni  fchrihus  caro  nostra  langacbat ,  ct  divcr- 
saram  capiditalani  immodicis  ctstaabat  illccebris. 
A'«'  minorem  fcbrcm  amoris  cssc  di.vcrmi  qunin 
catoris.  Itaqac  illa  animam ,  lavc  corpas  inflani- 
>nal.  Fcbris  cniin  nostra  avaritia  cst ;  fcbris  noslra 
UOido  estj  co  qaod  ignit(V  sint  capiditates.  Undcct 


Apostolas  ait :  Si  non  se  continent,  nabant :  melius 
csinubereqaamuri.Febrisnostraluxuriac'st:fcbris 
nostra  iracundia  est.  Quce  licel  corporis  vitia  sint , 
igncm  tamen  ossibas  implicant ,mentem,  animam  , 
sensamque  pertenlant.  Suhjicit  luxuria  fcljricntis 
cxcmplum  Theolimi;  qui  audicns  a  medicq  se 
perditurum  oculos,  si  uxori  miscerctur,  lihi- 
dinc  victus  (;xclaniavik  :  Vate  ,  amicam  lamen. 
Sic  fcb7-c ,  ait  S.  Ambr.  ,  lihido  flagrantior  est , 
graviusqae  prcfcipilat  ct  injlanimat.  Sed  ubi  quis 
rcsipucrit  a  furorc,  tunc  conscicntice  interioris 
aperitar  visus,  factique  pcenitentia  succedit ,  el 
padcnda  sui  qais<iae  facinoris  crubcscit.  Tutir 
Dcus  timetur,  et  peccator  se  cupit  cclare ,  sed 
non  potcst ;  tunc  caro  argaitar,  diabolus  acca- 
satur  :  hccc  quasi  lena  vitiorain  ,  illc  quasi  auctor 
cn'oris. 

Christuscrgo  e  ccclomedicus  venit,  ut  icslum 
hunc  febris  concupiscenti;e  in  nobis  rorc  gralia; 
su;c  rcstinguat  et  sanet,  quic  proindc  sic  fc- 
brienii  assiduc  invocanda  cst. 

Quicumque  ergo  laboras  febri  luxuriic,  non 

dico  ut  mouaslicam  viiam  capcssas,  non  ut 

corpus  ciliciis  cl  disciplinis  conlicias,  non  ut 

aquam  bibas,    scd   rem  lacilcin    el  enicacenj 

suggero  :  saape  sume  sacram  Synaxin,  el  per 

illam  induc  Christum  in  domum  aniniic  tuae  : 

ipse  cst  virgo  et  virginis  nrms,  acvirginca  sua 

carne  icstum  hunc  rcsiingiiet.   Sanc  hoc  po- 

tentissimuni  essc  conlra  luxuriam  r(!medium, 

cl  S.  Scriptura  docet,  et  SS.  Palrcs  tcstanlur, 

el  cxperienlia  quotidiana  comprobat.   IIoc    csl 

cnim  framentam  electorum,  ct  vimnn  germinans 

virgincs,  dequoZachar.  c.  9.  v.  ult.  Vidc  ibi  dicta. 

Porro   novem  sunt  analogi;e  febris  coiporis 

claninuT.  Primo,  febris  lii,  cum  noxius  himior 

et  viliosus  calor ,  naturali  calori   repugnans, 

cor  aflicil  vcl  inficit  :  sic  febris  anim.x'  fii ,  cum 

voluntas  hominis  noxio  amore  concupisccnli;c, 

qui  Dci  amori  repugnet,  imbuitur. 

Secundo,  sicut  fe])ris  tollit  tcmpcricm  hu- 
morum  ct  qualitatum  in  corpore  :  sic  febris 
aniniic  lollit  tcrapcriem  passionum ,  affecluum 
ct  actionum  ejusdem. 

Tertio,  sicut  febris  cx  pulsu  inordinalo  dig- 
noscitur  :  sic  fcbris  anim.-c  ex  cogitationibus 
et  sollicitudinibus  nimiis,  menlem  crebro  pul- 
santibus. 

Quarlo,  febris  excitat  silim,  quam  febrientes 
bibcndo  non  cxtinguunt,  scd  acuunl  el  augenl : 
sic  fcbris  animic  excitat  sitim  opum,  hono- 
rum,  voluptalum  ,  qu;e  cas  liauriendo  non 
cxlinguitur,  scd  augeiur,  juxla  illud  : 

Quo  plus  sunt  potsc,  plus  sitiuntur  aquK. 

Quinto,  fcbris  ex  frigorc  orilur,  et  dcsinit 
in  calorem  et  icstum  :  sic  febris  aniniic  s.rpe 
oritur   ex  negligentia,  oiio  et   torpore  :  inde 


enim  cupiditas  ardorquc  iuxuriic  ,  gulic ,  su- 
pcrbiic,  acccnditur  ct  inardcscil. 

Sexio,  fcbris  gustum  vitiat  ui  dulcia  et  mcllea 
ci  vidcantur  ainara,  co  quod  ipsc  pravo  luimore 
iufcctus  sit :  sic  fcbris  aniniic  facil,  ul  rcs  divinic, 
concioncs,  lectioncs  spirituales,  colloquia  pia, 
monita  sancta  ei  dcsipianl. 

Seplimo,  fcbris  corpus  sanum,  pulchrum, 
vcgelum  facit  infirmum,  pallidinn,  deforme, 
exsuccumci  horridum  :  sic  fcbris  aniniiE  eam- 
dcm  facit  d(>bilem  ,  turpcm,  spiritu  vacnam, 
cnervcm  ct  liorridam. 

Oclavo,  fcliris  homincm  agiiat,  ncc  quics- 


19G  COMMENTARIA  IN  MATTILT.UM 

cero  siiiil ,  sivc;  protius,  sive  supiinis ,  sive 
iii  lalus  decunil)al  ;  sic  lcbris  aniuite  facit  lio- 
mineui  iuquieiuni,  ut  nusquam  consistat  iisal- 
que  nienlcui,  setl  al)  uua  cupiditate,  utpote 
brevi  et  ii!stal)ili ,  labalur  in  aliam  et  aliam. 
Nono,  febiis  una  subiiule  gipuit  aliani  et 
aliam;  sic  uuum  vitium  parit  aliud  et  aliud; 
nam  acedia  parit  gulam,  gula  luxuriam,iu- 
vidiam,  etc.  Denique  febre  pestilente  laborat 
haereiicus ;  heciica  et  lenta  otiosus  et  acedus  ; 
quoiidiana  gulosus;  tertiana  inconslans;  quar- 
taua  iuxuriosus;  tumida  superbus;  sitibunda 
avarus. 

15.  Et  tetk;it  m.vnlm  ejis,  et  dimisit  eam  ff.- 
nnis  ,  et  siRiiExiT,  et  mimstuabat  eis.  ]  Marc. 
cap.  1.  31.  /Ippfclicnsa,  ait ,  viana  elevavit  cam. 
Lucas  c.  li.  39.  Slans  siipcr  illam,  non  quod 
pede  illam  calcarit,  sed  sitper,  id  est  juxta 
illam,  scilicet  modice  inllexo  capite  versus  il- 
lam,  quasi  incubuit  super  eam,  velut  compcl- 
lans ,  jubcnsquc  elevata  manu  ut  surgeret, 
ac  febri,  ut  disccderet.  Addit  Lucas  imperavit 
febri.  Gracce ,  e-jTi/jirise  t&j  TrupoTa,  id  est ,  m- 
crepavit  fcbrivi ,  hoc  est  cum  valida  auctori- 
taie  et  quasi  comminaiione  jussit  febri ,  ut 
facesseret.  Unde  Euthymius  :  L:7riTi//vj'7s,  ait,  non 
est  hic  proprie  incrcpavit ,  sed  pracepit.  Prae- 
clare  B.  Pelrus  Chrysol.  serm.  18.  Videtis,  in- 
quit,  quomodo  dimittit  fcbris ,  quem  tenaerit 
Cliristus  :  ibi  non  stat  infirmitas ,  iibi  auctor 
salutis  assistit  :  accessus  illiic  viortis  nulliis  est , 
ubi  vivificatoris  ingressus  est.  Tcnuit ,  inquit, 
manum  ejus.  Qiice  necessitas  tangendi  erat ,  iibi 
inerat  jiis  jubendi?  Sed  Christus  teniiit  vianuvi 
mulieris  ad  vitani ,  quia  Adam  de  viana  viulieris 
acceperat  mortehi.  Tenuit  vianiim  ejus ,  iit  qiiod 
inanus  prcesumentis  amiserat ,  vianus  irpararct 
auctoris.  Tenuit  maniim  ejus ,  ut  acciperet  in- 
dulgentiam  vianus  ,  quce  carpserat  de  morle  sen- 
tcntiam. 

Et  dimisit  eam  FEiir.is,  et  surkexit.]  Conti- 
nuo,  ait  Lucas,  scilicet  eodem  inst;niti ,  quo 
Christus  eam  teligit,  non  taiitum  curata  est 
a  febri  ,  sed  ita  valida  efFecta  ut  resurgeret,  et 
Christo  cum  Petro  et  sociis  ad  mensam  accuni- 
benti  ministraret,  nimirum  sanitate  recepta  sa- 
pienter  usa  est,  non  ad  otiurri,  sed  ad  Christi 
sanantis  obsequium.  Tropologice  :  Cum  aliquo 
anima;  morbo  et  vitio  laboras,  Chrislum  adi  el 
invoca,  ut  sanct  le,  faciatque  ut  sanatus  non 
otlose  vivas  ,  scd  sedulo  ei  servias. 

16.  Vespere  autem  facto,  obtulerunt  ei 
multos  d/emoma  harentesj  et  ejiciebat  spl- 
ritus  verbo  (  solo  jussu,  dicens  :  Exite  )  et 

MULTOS   MALE    IIADE.NTES    CURAVIT.]   ManUUVl  ivi- 

positione,  inquit  Lucas  cap.  ^i.  UO.  scilicet  non 
dedignatus  est  Christus  manibus  suis  puris- 
simis  et  divinis  tangcre  ulcerosos,  saniosos^ 
scabiosos ,  leprosos,  etc,  ut  contactus  sui  divini 
vim  et  cfncaciam  ostenderet,  illico  omnes  sa- 
uando.  Porro  Deus  permisit  tempore  Cliristi 
multos  jegrotare,  et  a  daemone  possideri,  ut 
Christo  daret  materiam  exercend;c  misericor- 
diae,et  omnipotenli;e  sua;  hi  eis  sanandis  de- 
clarandae. 

17.  Ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per 
IsAUM  PROPiiiiTAM,  DiCENTEM  (cap.  53.  vers.  l\.): 

IPSE   INFIRMITATES    NOSTUAS    ACCEPIT,     ET    /EGRO- 

TATiONES  KOSTRAS  (Avahicus ,  dolorcs  uostros  ) 
PORTAViT.)  Verba  Iktc  Isaia;  duplicem  habcnt 
sensum  :  Primus  est  de  morbis  anima;,  id  est 


Cap.  VIIL 

pcccatis  ,  eorumque  poculs,  quas  in  se  sus- 
cepit  et  in  cruce  e.xolvit  Cliristus ,  et  hoc 
niaxime  intendit  Isaias;  ut  patet  ex  sequent. 
et  ex  verbo  portavit.  Secundus  est  de  morbis 
corporis,  qui  typi  sunt  icque  ac  effectus  morho- 
rum  aniinac,  quos  Mattha>us  htc  ait  Christum 
portasse;  non  quod  eos  in  se  susceperit ,  hoc 
enim  indecens  fuissei,  et  impedimentum  Christo 
ad  circumeundumJuda^am^in  eaque  pnedican- 
(lum,  sed  quod  poriarit  eos  per  compassio- 
nem,  sublaiis  sciUcet  ipsis  morbis  morbidis- 
que  persanatis  ,sicut  medicus  dicitur  per  com- 
passionem  et  curam  portare  et  sustentare 
a'gros,  dum  eorum  iegritudines  lenit,  curat  et 
sanat.  Unde  Syrus  vertit :  /Egritudines  nostrassiis- 
tinebit  :  quomodo  Aposlolus  ait  :  Alter  alterius 
oncra porlate,  Galat.  G,  priesertim  quia  Christus 
tot  crucialus  ipsamque  crucis  mortem  pertulit, 
ut  omues  iufirmitates  ipsamque  mortem  vel  in 
hac  vita,  vel  in  resurrectione  aboleret,  hoc 
est,  peccatum  cuin  onmi  sua  prole  et  poena 
toUeret.  Sicut  ergo  Christus  peccata  noslrapor- 
tavit,  sic  et  morbos  pccnasque  nostras  :  hic 
enim  e  peccato  manarunt,  adeoque  Christus 
habuit  potestatem  morbos  curandi  ex  eo,  quod 
eos  ipse  in  sc  luendos  et  in  cruce  expurgandos 
suscepit.  Ita  sanctus  Chrysostomus,  etOrigenes. 
Vide  dicta  Isaiaj  cap.  53.  ii. 

18.  VlDENS  AUTEM  Jf.SUS  TURBAS  MULTAS  CIR- 
CUM   SE,   JUSSIT  IRE  TRANS  FRETUM.]  JCSUS  praedl- 

cans  sanansquc  acgros  juxta  mare  Galil  i  ae ,  sive 
stagnum  Genesarelh ,  cum  turba  plurima  afllue- 
ret,  eumque  obrueret,  ut  eam  effugeret  jussit 
discipulis  ut  navim  conscenderent,  et  secum 
stagnum  hoc  irajicerent,  docens  nos  in  bonis 
operibus  siudiose  auram  popularem  et  vanam 
gloriam  vitare  debere,  ac  mystice  amaros  sae- 
culi  fluctus  pertransire,  ait  Glossa. 

19.  Et  accedens  unus  Scriba  (id  est  legispe- 
ritus  sive  doctor)  ait  illi  :  Magister,  seqhar  te, 
QuocuMQUE  lERis.]  Scriba  hic  videns  Jesum  pa- 
rare  abitum  ,  ut  transfretaret,  moius  ejus  pro;- 
dicationc,  miraculis  et  populi  applaudentis  con- 
cursu ,  cupivit  ei  associari ;  unde  ait,  Seqiiar  te, 
velut  discipulus  magistrum  ;  ut  faciunt  ApostoH 
ccterique  tui  sequaccs.  q.  d.  Cupio  velut  disci- 
pulus  me  tibi  tradere  in  discipiinam,  ut  a  te 
velut  summo  sapientice  magistro  erudiar,  for- 
mer  et  dirigar  a4  omncm  sapientiam ,  honorem 
ct  gloriam. 

20.  Etdixit  ei  Jesus:  Vulpes  foveas  (  Graece 
fw),£6u,-^id  estcavernas,  speluncas)  iiabent,  et 
volucres  coELi  NiDOS  ( Graece  zaTKaz/jvci^st? ,  id 
est  umbracula  ex  ramis  et  frondibus  arborum 
contexta.  Sanctus  Cyprianus  lib.  1.  ad  Qui- 
riuum  cap.  11.  et  S.  Augustinus  lib.  22.  con- 
tra  Faustum  cap.  /i8.  vertunt  diversoria),  filius 

AITEM   IIOMINIS   NON   HABET  UBI  CAPUT   RECLINET.] 

q.  d.  Vilia,  inulilia  et  noxia  animalia,  uti  sunt 
vulpes  et  aves  ,  praesertimrapaces,  habent  suos 
nidos  :  at  filius  hominis,  id  est  ego  natus  ex 
virgine  et  faclus  homo,  nil  habeo  proprii,  ne 
pulvinar  quidem ,  aut  lectum ,  vel  scamnum, 
in  quo  fessum  caput  corpusque  reclincm  :  me 
ergo  ditiores  sunt  vulpes  et  aves ,  ac  plus 
coinmoditatis  hahent,  quamhabeamego.  Putas 
me  commode  lautcque  vivere ,  falleris;  nam 
ego  ne  quidem  tantum  habeo  proprii,  quan- 
tum  avcs  et  vulpes,  quie  parvas  etpauperrimas 
habentdomos  ad  quiescendum,  suos  calulos  vel 
puUos  educandLUH. 


COMMENTARIA  IN  MATTH;?^X"\I.  Cap.  VIII. 


!97 


Dclcgit  lalcns  avariliae  ulcus  in  Scriba.  q.  d. 
Tu  cupis  me  scqui,  quia  vides  me  populo  esse 
gralum  ob  sanilalcs  elbcneficia,  quac  ei  con- 
fero.  Undc  spcras  tc  in  niei  sequela  posso  rem 
luamaugcrc,  ct  mulla  bona  corradcrc,  quasi 
ego  cx  Evangclio  mc  meosqiie  locupictcm,  scd 
erras ;  quia  cgo  velut  perfcctionis  magistcr, 
paupcr  sum  ct  paupcrtatis  siudiosus,  talcsquc 
volo  cssc  mcos  discipulos,  ut  expcditi  h  cura 
rerum  tcmporalium,  toii  vaccnt  mil»i  el  Dco, 
ac  pra^dicalioni,  in  qua  satagantvcrbo  ct  cxcm- 
plo,  omnes  ad  calostia  ipsumquc  coeluni  tra- 
duccrc.  Quod  audiens  ,  silnit,  ac  spe  sua  friis- 
iratus,  ab  oculis  Christi  scsubdiixit,  ut  tacito 
bic  iimuit  Maltliajus.  Simiii  molo  Christus  filiis 
7x'beda3i  per  malrcm  primas  in  rcgno  suo  peten- 
tibus,  respondit ,  propinavitque  suum  calicem 
passionis  et  martyrii  :  Poicsiis ,  inquit,  bibej-e 
caUccni,  quem  ego  bibituras  sum?  Matlb.  20.  22. 
Ita  S.  Hilarius,  Theopbylaclus ,  ruthymius,  ct 
S.  Hicronymus  :  Quid,  inquit  Hicronynius,  me 
proptci'  divilias ,  et  scecuU  iucra  sequi  vis,  cum 
nec  liospitiolum  luibcam?  Et  S.  Augustinus  dc 
verbis  Domini  :  Elatus,  ait,  et  dolosus  non  me 
sequcris.  Idcm  sanclus  Augiistinus  dc  Quajst. 
Evang.  quaest.  5.  IntclUgiiur ,  inquit,  liic  mi~ 
racuUs  viotus  ,  Christum  ob  jactanliam  sequi  vo~ 
Uiisse ,  quam  significant  aves,  ct  discipuU  obse- 
quium  finxisse ,  quce  ficlio  vulpis  nomine  signi- 
ficata  est.  Et  Intcrlin.  :  Elatio,  ait,  nidumfccit 
cor  tuum. 

Hac  Ciiristi  scntcnlia  S.  Hicronymus  epist.  1. 
ad  Ilcliodorum,  eum  ad  suani  in  Syria  cre- 
mum  invitans ,  cxtimulal :  Filius  Iwminis,  inquit, 
non  liabet  ubi  caput  reclinet ,  et  tu  ampUis  porli-' 
rus  ,^et  ingentia  tectorum  spatia  metiris? Ilceredita- 
(ein  expectans  scccuU ,  Christi  colucres  esse  non  po- 
ieris.  Et  paulo  ante  :  Curtimido  animo  Christianus 
cs?  Ilcspice  a  PctroreUctumrete  :  respice  surgcn- 
tem  dc  telonio  publicanum  statim  Aposlolum,  ctc. 
Servus  Chrisli  niliil  prcetcr  Christum  habct. 

Hoc  Christi  exemplum  imilcniur  rcligiosi, 
per  professioncm  panpertatis  Dco  sc  unientes, 
ct  ab  ejus  providcntiic  alimoniam  cxpcctantes. 
Undc  S.  Franciscus  ad  cam  suos  exhortans, 
nc  erubesccrent  mcndicare  :  NoUte,  inquit,  verc- 
cundari  pcterc  elcemosynam ,  quia  Dominus  pro 
nobis  fccit  se  paupercm  in  hoc  viundo ,  cujus 
excmplo  eicgimus  viam  vcrissimcc  paupcrtalis.  Si 
enim  ipsius  amore  viani  pauperlutis  elcginuis, 
non  debevms  confundi  slipem  mendicarc  :  arrham 
ccclestis  lutreditatif  erubescere ,  nequaquam  con- 
venit  regni  ccrlorum  luvredibus.  Ihtc  cst  enim 
hctreditas  nostra,  quam  acquisivit  et  rcUquit  nobis 
Dominus  Jesus  Chrislus,  et  omnibus  qui  suo  cxcm- 
plo  vivcre  volunt  in  S.  paupcrtate.  Addebat  pc- 
tenles  stipcm  plura  offerre  dantibus,  quam 
ab  iis  recipcrent  :  Quoniam,  inquit,  olfertis 
eis  amorcm  Dei  dicentes  :  Amore  Domini  Dci  fuf 
cialis  nobis  eleemosynam ,  cujus  comparalionc 
nihil  est  cwlum  ct  lcrra.  Et  rursum  :  EcangcUca 
hcec  paupertas  ,  ait ,  nostri  ordinis  esl  fundamen- 
tum ,  ut  ipsius  firmitale  firmctur ,  et  eversione 
funditus  evertatur.  Quanlum  itaque  fralrcs  decli- 
nabunt  d  paupcrlalr ,  ta)itum  muiulus  dccUnabil 
ab  eis ,  ac  quivrent  ct  non  invenient.  Si  domi- 
nam  meam  paupcrtatcm  complcxi  fuerint,  mundus 
c.os  nulrict,  quia  viundo  dati  sunt  ad  satutem  : 
debcnt  enim  ipsi  mundo  bonum  exeviplum ,  debct 
cis  mundus  provisioncm  nccessitatum ;  quando 
autem  ipsi  retraxerint  bonum  exemplum  fide  men- 


tita,  retrahet  viundus  manum  justa  censuru.  Ita 
Annales  Franciscanorum. 

Ex  hoc  crgo  loco  refcllitur  ha;resis  damnan- 
tium  voluntariam  paupertatem ,  quam  profi- 
tcntur  rcligiosi,  cujus  auctor  fuit  qnidam  Desi- 
deriusLongobardiis  tcmpore  Alexandri  IV.  Pon- 
tificis ,  ct  alius  eodem  tempore  dictus  Gui- 
liehnus  de  S.  Amoro ,  quos  valide  confutarunt 
S.  Thomas  et  S.  Bonaventura.  Perpcram  tamen 
cx  adverso  ex  hoc  eodcm  loco  infcn-bant  hai- 
rclici ,  dicti  Apostolici ,  paupcrtaicni  hanc  oni- 
nibus  Christianis  esse  necessariam  ad  salutem, 
teste  S.  Augustino  luTresi  ^iO.  I'<'rperain  quoquc 
ex  codem  concluserunt  Vadiani  sive  Anthropo- 
niorphitoc ,  ac  Waldenscs  sive  pauperes  df 
Eugduno  et  Wicleff.  Episcopis  et  sacerdotibus 
non  liccre  habcre  possessioncs ,  sedeos  debere 
ex  elcemosynis  solis  vivcrc,  quia  ex  cis  vixit 
Chrislus  ;  Christus  enim  lioc  fecit,  ct  consuluit 
ut  perfectius ,  non  aulcm  pr.-ccepit,  ut  neces- 
sarium  ad  salutcm.  Undc  hic  crror  muliis  de- 
crctisetConciliisrefutaturl2.  quocst.  1.2.  3.  U.  5. 

Piursnm  ex  hoc  loco  palct  paupcrlatcm  ejus- 
que  vim  et  medullam  in  eo  consistcre,  ul 
quis  nil  habcat  proprii ,  ncc  ulli  rci  quasi 
proprio),  afiiciatur  ;  sed  affcctum  ab  onmi  re 
propria  liberum  soli  Dco  scrvet  et  rcsignel, 
cui  non  rcpugnat,  imo  conforme  est  possiderc 
in  communi  rcs  ad  vilam  necessarias.  Unde  reli- 
giosi  omnes  ,  pi-cXtcr  Franciscanos,  cx  dccreto 
Conciiii  Tridcntini  scss.  3.5.  capitc  3.  possunt 
habcre  bona  ctiam  immobilia  in  communi;  ne 
cogantur  mcndicarc,  cssequc  solliciii  dc  viciu 
quotidic  conquircndo  ,  nevc  fidclibus  sint 
gravcs  et  onerosi;  Christus  enim  cum  Apos- 
tolis  habuit  bona  in  communi,  quorum  re- 
ccptor  ct  dispensator  crat  Judas ,  ut  patct 
Joan.  12.  6.  Eadcni  babuerc  ct  habcri  jussere 
religioiuim  fundaiores  sanclissimi  ct  doctis- 
simi,  u't  S.  Augustinus  (qui  epistol.  109.  jubet 
monialibus,  ut  si  quid  in  saTulo  habucrint, 
id  in  monasterio  velint  omnibus  csse  com- 
nnmc);  S.  Basilius,  S.  Benedictus ,  S.  Bcrnar- 
dus ,  S.  Bruno  ct  cetcri.  Vidc  S.  Thomam  2.  2. 
qu«st.  188.  art.  7.  quin  ct  Justinianus  Impcr.  in 
Authcnl.  Collat.  1.  Conslit.  5,  C\  Ulud;  etcollat.  9. 
Conslit.  15.  ^}.  Si  qua,  cdidit  legcm ,  qua  jubci 
ut  corum  bona,  qui  nionachi  fiunt,  eo  ipso 
ad  monastcria  pcriineant. 

Tropologicc  S.  Gregor.  19.  Mor.  cap.  1.  Vulpes 
fraudulcntd' ,  inquit;  in  specubus  ahsconduntur , 
et  tortuosis  anfractibus  currunt :  aves  volatusesub- 
lcvant  :  significantur  ergo  fraudulenta  et  elata 
dccmonia  in  ilUus  cordc  habitare,  ncc  posse  Christi 
humiUtalcm  in  supcrba  mentcquiesccre.  Et  Baban. 
Ilwrctici,  iit  vulpcs  ,  vcrsuli;  ut  voUtcrcs,  idest, 
maUgni  spiritus ,  in  Judoeorum  cordibus  nidos 
habcbant. 

Symbolicc  S.  Bcrn.  in  dcclamat.  Prudcntiam 
carnis  ,  ait ,  in  fovea  vulpis  ;  in  nido  volucris  arguit 
cordis  clationcm.  Prudcntiacarnisest ,  qua  aliqui 
abrenunliantcs  scvculo,  totos  scsc  divino  commit- 
lere  nutui  formidanles ,  aUquid  sibi  rcservant , 
(juod  totam  7)iassam  corriimpit. 

Tritum  cst  illud  sancti  Basilii  ad  Senalorem 
s:ecuIo  renunliantcm ,  scd  ea  Icgc,  ut  ali(|uid 
c  bonis  sibi  rcscrvaret  :  Scnaforrm  pcrdidistit , 
ct  monachum  non  effecisti,  quod  cital  laudatque 
Cassianus  et  alii. 

FiLiLs  HOMiMs.l  Id cst,  homo  ab  homine prog- 
natus  :  ita  passim    sc   vocal   Christus  siudio 


198 

humilitalis  ,  quia  ipsc,  cum  csset  Deus,  pro 
nobis  digualus  cst  incarnari  ficriquc  homo. 

Sed  cujus  hominis  filius  cst  Chrislus  ?  Primo 
GenlilcspcrhomincminlclligcbantJosepli;unilc 
cum  cx  scniinc  Joscph,  non  cx  Spirilu  sancio 
genitum  natumquc  csse  conlcndcbant,  utlcs- 
tatur  S.  Jusiinus  q.  66.  ad  Orthodoxos.  Verum 
ex  Scriptura  ct  Symbolo  conslat  Chrislum  cou- 
ccptum  cssc  ex  Spiritu  sancto ,  ct  natum  cx  Vir- 
ginc  Maria. 

Secundo,  Thcophylatus  :  Chrisius,  ait,  cst 
filius  hominis,  id  cst,  filius  13.  Marite  virginis 
et  matris  suoe  :  homo  cnim  cst  communis  gc- 
neris,  tamquc  dc  fcmina,  quam  dc  viro  dici- 
lur,  aeque  ac  Gra^cum  «v&^w:ro;.  Vcrum  obstat 
articulus  masculinus  toO  avOpci;tow ,  id  est,  ho- 
minis  viri. 

Tcrlio,  mclius  alii  :  Christus,  inquiunt,  vo- 
catur  filius  hominis,  id  cst,  filius  Abraho!  vcl 
Datidis  :  his  cnim  promissum  cst,  quod  cx 
corum  poslcris  nasccrctur  Messias,  sivc  Chris- 
tus  :  unde  horuna  fihus  in  Scriptura  Yocatur 
Christus. 

Quarto,  alii :  Chrislus  ,  inquiunt,  cst  filins 
liominis,  Id  est,  hominum  puta  ratriarcharum 
ct  rcgum,  cx  quibus  gcnealogiam  Chrisli  Matlh. 
contcxuit,  cap.  1. 

Quinto  ct  optimc ,  Chrislus  est  filius  hominls , 
scilicct  AdcT,  quia  cx  Adam  aeque  ac  ccteri  ho- 
mines  prognatus  est.  Adam  enim  absolute 
vocatur  homo  ,  quia  primus  fuit  homo  clparcns 
celcrorum  :  undc  Adam  Hcbr.  idcm  cst,  quod 
homo  ;  alludit  cnim  ad  Ezecliid.  c.  2.  v.  1.  ubi 
Ezccliicl ,  qui  fuit  Christi  typus,  vocatur  filius 
/iOj;»/H'5  j  Hcbr.  CD^ftpfcen  Adam,  id  cst  filius 
Ada\  Undc  sanctus  Gregorius  Nazianz.  Orat.  h. 
de  Thcolog.  Christus  ,  ait,  dicitur  filius  Adam, 
nt  sonant  Ilebraea  ,  ut  se  palrcm  hominem  non 
habere  ostendat,  sed  per  Virgincm  matrcm  cx 
Adam  usque  gcnus  traxisse.  Nasci  cnim  voluit 
cx  Adam  ,  ut  Adami  et  poslcrorum  in  co  lapsum 
rcpararct.  Unde  ct  sanctus  Augustinus  lib.  2.  de 
Conscnsu  Evang.  cap.  1.  Commendat  nobis,  in- 
quit,  quid  misericorditer  dignatus  sit  esse  pro 
iiobis ,  ct  vclut  mysterium  commendans  admira- 
hilis  incarnationis  sace ,  nomcn  hoc  scijnus  au- 
rihus  nosiris  insinuat. 

Plus  auicm  siguificat  filius  hominis,  quam 
homo,  quia  liomo  potest  crcari  a  solo  Dco, 
uti  crcatus  est  Adam;  filius  aulem  hominis 
significat  prognatum  ex  Adam  communi  pa- 
renle ,  ut  significetur  primo  immensa  Christi 
liumiliias ,  qua  ex  peccatore  nasci  dignatus 
est,  cjusque  miserias  ct  mortem  in  sc  susci- 
pere  in  terrcno  corpore  a  sese  assumplo. 
Adam  enim  dicitur  ab  Adama  :  sicut  homo  ab 
humo;  mortalis  d.  morte.  Vidc  dicla  Ezechicl. 
cap.  2.  V.  1.  Secundo ,  mira  Chrisii  cum  ho- 
minibus  fratcrnitas  et  charitas,  qua  ex  eodcm 
communi  omnium  parcnlc  Adamo  nascivoluit 
in  Bcthlehem,  ut  fierct  hominum  omnium 
frater  et  consanguineus  ,  ulque  iniimc  insere- 
letur  etuniretur  naturcX'  humana>,  hominumque 
ccEtui  pcrhumanamgcncrationem,  ctnaturalem 
ex  liominc  nativilaicm  ,  co  modo  ,  quo  explicui 
cap.  1.  18.  juxta  illud  :  Parvulus  nalus  cst  nobis , 
pt  filius  datus  est  nobis.  Isaiac  c.  9.  v.  6.  Filius 
crgo  hominis  notat  Christi  summam  mansuc- 
ludineni ,  familiaritalem  et  dcmissionem  aBqiie 
a.c  amoris  blanditias,  quibus  se  hominibus  offcrt 
quasi  filium  liominis ,  ac  parvulum  parvulis, 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  VIII, 


ut  cum  co  quasi  dulclssimo  pucrulo,  ac  sua- 
vissimo  fraterculo  delicientur,  ct  suavicntur, 
juxla  illud  :  Delicice  mcit  esse  cum  flUis  hominum, 
Provcrb.  8.  Quidtimcs,  o  homo,  acccdcre  art 
Jesum  i^  Eccc  filius  hominis  cst  :  quid  mctui^ 
0  peccator,  Dci  iram?  accurre  ad  Jcsum  ho- 
minis  filium ,  et  factum  pro  te  parvulum ; 
nonest  in  orbc  dulcior  eo  puerulus,  non  est  blan- 
dior  filiolus  ;  factus  est  cnim  filius  hominis,  ui 
homini])us  se  in  pretium  mortis,  tcque  ac  deli- 
ciumamorisdaret:  f^cnitenim  filius  hominisqucB- 
rere ,  et  salvum  faccre  quod  perierat.  Lucac  19. 10. 
Et  :  !Son  vcnit  filius  hominis  ministrari ,  scd  mi- 
nislrare ,  ct  dare  animam  suamredcmplionem  pro 
vudtis.  Mattli.  20.   28. 

Filius  hominis  crgo  est  nomen  proprium, 
ycl  polius  approprialum  Christo  ;  hoc  fuit  por- 
leulum  diguationis,  portcnlum  charitatis  ,  por- 
lcntum  sa:culorum  omnium  ,  qi:od  filius  Dei 
unigenitus  pro  hominibus  dignatus  sitficri  filius 
homiuis,utcum  hominibusconversarctur,  cos- 
que  doccret  viam  salutis,  ac  crucc  sua  rcdi- 
mcrct ,  salvarct  ct  bcarct  in  ccclis  :  AvOponro? 
enim  (id  est /io??io)  utaitPlatoin  Cratylo,  dicitur 
quasi  avaOpwv  d  onuni,  id  cst,  contcmpUins  quve 
vidit.  Alii  quasi  avu  pi-^uv,  id  est,  sursumver- 
gens,  scilicct  in  coelum.  Ilinc  Christus  ait  dc 
se  :  Nemo  asccndit  ad  coclum ,  nisi  qui  descendit 
de  coclo,fdius  hominis  ,  qui  est  in  ccelo.  Joan.  1.  13. 
Ipse  crgo  vere  est  avO^iuTro;,  ac  suos  asseclas 
parilcr  facit  avepcijrojs,  qui  rclicta  terra  non 
nisi  coeleslia  spectcnt  etambiant,  juxta  illud  : 
Si  consurrcxislis  cum  Chrislo ,  qucc  su)'sum  sunt 
quccrite.  Coloss.  3.  1. 

Quocirca  S.  Hicronymus  epistol.  26.  ad  Pam- 
machium, PatriciumI\omanum,  monachivitam 
professum ,  ita  ad  persevcrandum  extimulal : 
Quanlumcumque  te  dejcceris ,  hamilior  Christo 
non  eris.  Esto  incedas  nudis  pedibus ,  fusca  tunica 
vcstiaris ,  cequcris  paupcrihus ,  inopum  ceUulas 
(Ugnanter  inlroeas;  ccccorum  oculas  sis ,  manus 
debilium,  pes  claudorum  ;  ipse  aquani  porlcs,  ligna 
concidas,  focum  cxtruas  :  ubi  vincula?  ubisputa? 
ubi  cdapce  ?  ubi  flageUu?  ubi  palibulum?  ubi  mors? 
Et  cum  omnia  qiice  dixi  feccris ,  ab  Eustochio 
tua  Paulaciue  vinceris ,  si  non  opere,  ccrle  sexu. 

21.  Alius  autem  de  discipulis  ejus  ait  illi  : 
domi.ne,  permitte  me  pnimum  ire ,  et  sepelirf, 
PATREM  MEUM.]  Discipulus  liic  nou  fuit  unus  e 
duodccim  apostolis  ,  scd  alius  vocatus  a  Christo 
ad  sui  sequclam  :  supplcndum  cst  cnim  hic 
cx  Lucac  c.  59.  Christum  eidem  prius  dixisse  : 
Sequcre  me  :  ille  vocationem  Christi  non  res- 
puit,  scd  expleta  pietate  paterni  funeris,  vult 
libcrior  scqui ,  ait  Glossa.  Ex  responsione  crgo 
discipuli,  quam  narrat  hic  Matthaeus,  intelli- 
gcnda  ct  supplcnda  cst  intcrrogatio  ct  vocatio 
Christi ,  quam  assignat  Lucas ,  juxta  Cano- 
ncm  18- 

DoMiNE.]  ricverenter  ct  obscquenter  compcllat 
Christum,  vocaique  Dominum,  quasi  ejus  ser- 
viluti  se  subderc  volens,  cum  prior  Scriba 
audaculus  Christum  vocavit  Magistrum,  ut  me- 
riio  illc  rclictus ,  hic  acccptus  sit.  QuauLum  in 
Scriba  mali ,  tantum  in  hoc  homine  boni  fuit, 
ait  S.  Augustinus  scrm.  7.   de  vcrbis  Domini. 

PERMITTE    ME    PRIMUM     IRE  ,    ET     SEPELIRE     PA- 

TREM.]  Thcophylactus  in  cap.  9.  Lucic ,  et  ex 
co  Franc.  LucaSj  putant  adliuc  patrcm  fuissc 
vivum,  q.   d.  Pcrmillc  mc  rnancrc  apud  pa- 


COMMENTARIA  jN  MATTH/EL'.\:.  Cap.  Vll 


trem  jam  sencm,  ejusque  senectuli  inservire  , 
donec  morialur,  lunc  pietalis  oflicio  perfuncius 
«equar  te.  Lougiores  ergo  peliit  inducias.  Pia- 
nius  et  praecisius  sanctus  Ciirysostomus  et  alii 
censcnt  palnjm  fuisse'  mortuum  :  non  enim 
sepelilur  ,  nisi  mortuus  :  opportune  ergo  et 
suavissimo  cum  vocavit  Cliristus,  q.  d.  Mor- 
luus  cst  jampatertuus,  sequereme:  ego  eroiiiji 
pater  louge  melior  :  ille  tua  ,  tu  mea  indiges 
opera  :  illc  vilam  carnaiem  tibi  dedit,  ego  dabo 
lii)i  spiritualem  et  asternam  :  ille  te  similem 
sibi  in  corporc  formavit,  ego  te  similem  mei 
in  anima  ,  puia  in  gratia  et  gloria  efliciam  : 
faciam  enim  tc  mei  Evangelii  proDdicatorem 
ct  Aposiolum. 

Clemens  Alexand.  llb.  3.  Stromat.  c.  2.  opina- 
tur  Philippum,  postca  Aposlolum,  fuissc  illum 
cui  Cliristus  dixit:  DiinUce mortuos  scpcllre  mor- 
tuos  suos.  Verum  obstare  videtur,  quod  jam 
pridcmPliilippus  vocatus  evalix  Christo,  eum- 
que  scquebatur,  ut  patet  Joan.  c.  1.  ui ,  nisi 
dicas  PJiilippum  jam  antc  sccutum  fuisscChris- 
tum,  scdcum  audiss(!t  patrem  suum  vita  func- 
lum,eum  scpelicndiifacultatem  i»  Christo  pcliisse, 
scd  non  impclrasse;  undc  ethic  vocatur  disci- 
pulus  :  AUus,  inquit,  de  disciputisejus  ait  illi :  Do- 
mine,  permittemc priinum  ire  et  sepclirc  patrem, 
uteo  sepulto  plane  tibiadhocream,  et  pcromnia 
conslanter  te  scquar,  idque  satis  est  verisimile, 
pracsertim  quia  Clemcus  idipsum  pro  certo 
hal)et. 

22.  Jesus  autem  ait  illi  :  Sequeiie   me,   et 

DIMITTE  MORTUOS  SEPELIRE  MORTUOS  SUOS.]  IlCralO 

vocat  eum  Jesus,  iicran?,  rh  sequereme,  scilicet 
ante  cxcusationem  ejus,   et  post  illam,   quia 
efllcaciter  volebat  eum  sibi  discipulum  :  unde 
impedimenlum  ab  illo  objectum  disculit,  vetat- 
que  redire  ad  patrem  sepcliendum,   sed  ita  ut 
causassuic  vetalionis  justissimasalleget,  quibus 
vocatum  erudiat,  solciur  etanimet  ad  vocatio- 
nem  illico  sequendam;  ait  ergo  :  Dimittc  mor- 
tuos  sepclire  mortuos  s uos :  iihi  nota  ,  Chrisluni 
nondamnarcsepulturiimmortuorum,  quodesi 
opus  miscricordiiX-laudatum  iuTobia,  sedvelle 
docerc,  Dco  vocanii  siatim  csse  obcdiendum  : 
scit  enim  Deus  impedimenla  nostra,  ac  dum  cum 
ijsnosvocat,  vullnosilla  abrumpere,  acgratiam 
opemque  suamad  id  facieudum  tacitepromitiit 
elspondet:  quarcjubctscquelamet  vocalionem 
Dei  pneferendam  essc  sepultur.-e,  eliam  paren- 
lum,  id  est  divina  humanis,  pietatem  natura;, 
Deum  homini.  Ludit  Christus  in  voce  mortuos: 
prius  enim  mortuos  spiritualiter,  puta  inlidcles, 
et  fide  gratiaquc  Dei  destitulos  signilicat,  ait 
S.  Chrysostoinus,  Hieronymus,  ct  Auguslinus, 
qu.TSt.  6.  in  Mallha^um:  posterius  mortuos  cor- 
poraliter  intelligii;  sicutenim  corpus  ab  anima 
separatum  est  mortuum  ,  sic  anima  a  Deo  sepa- 
rata   est  mortua  :    sicut  enim    corporis    vita 
est   anima  :   sic   animae  vita  ,  est  Deus  ,    ait 
sanctus  Augustiuus.  Sensus  ergo  est,  quasi  di- 
cat :    Siuc  moriuos ,  id  est  inndeles  (id  est  Ju- 
da^os  lidem  meam  respuentes)  immcrsos  pcccato 
et  mundo,  ac  gratia  Dei  et  spiritu  desliiutos, 
tepclire  suos ,  id  est  sibi  analogice  similes;  aut 
8U0S ,  id  est  sibi  coguatos   et  aflines  mortuos 
corporaliter,  forle  enim  spiritualiter:  te  enim 
volo  me,  qui  vera  sum  viia,  sequi,  et  mecum 
vivere  hic  pergratiam  illustrem  et  perfectam, 
ac    in  futuro    pcr  gloriam    eximiam,   atque 
utramque  aliis  evangclizare,  ut  addil  Lucas. 


m 

AudiS.  Ambrosium  lib.  7.  in  Luc.ccap.  9.  50. 
Paterni  fancris  scpultura  prohiljctar,  ut  iiitelligas 
humana  poslhaljcnda  divinis.  Jionuni  sludiam,  scd 
majus  impcdimentum.  ^amqui  partitur  studium, 
dcrivat  ajffcctum  :  qui  dividit  curam,  diffcrt  pro- 
fectuni.  Erf^o  prius  obeundu  qud;  maxima  sunt. 
Nam  ct  ApostoU,  nc  occuparentnr  studio  dispen- 
sandi ,  minislros  pauperihus  ordinarunt :  et  ipsis, 
cum  d  Domino  mittcrcntur ,  ncminemin  viasalu- 
tare  /mescriptum  est ;  nonquo  bcncvolcntice  dis- 
pticeret  officium,  sed  quo  perscquenddi  dcvotionis 
intentio  ptus  placcret. 

Prima  ergo  causa,  quam  su.-c  vocationis  et 
sequehe  hic  pr:etendit  Chrislus,  ut  vocatus 
illam  illico  sequatur,  eamfiue  pr.cferat  sepul- 
lurae  patris,  est,  quod  alii  fratres  vel  cognati 
supersint,  qui  paliem  sepeliant,  ad  quos  dc- 
centius  ejus  sepultura  pertineat,  quam  adhunc 
a  Christo  vocatum,  co  quod  et  ipsi  siut  uiortui, 
idque  pejori  mortc,  scilicet  inlidelitatis  et 
peccati.  q.  d.  Sine  mortuos  agere  cum  mor- 
luis;  decet  enim  infidelessepclire  infidclem:  te 
vero  viveiilem  in  fide  mea  et  charilate  decet 
agerc  cum  vivis,  pula  mecuni,  et  cum  meis 
fidelibuset  Aposiolis.  Secunda  causa  estpeiicu- 
lum,  ne  si  mortuis,  id  est  infidclibus  te  immis- 
ceas,  cumiisque  converseris,  efliciaris  unus  ex 
eis,  ac  moriaris  mysticc  fiasque  inlidelis.  Tertia, 
ne  dum  S(;jmllur.ne  palris  indulges,  post  eam 
intersis  resignationi  testamenti  celerisque  no 
gotiis  funeralibus,  quibus  a  mei  sequela  retar- 
dcris,  ne  scilicet  cum  fratribus  et  cognalis 
impliceris  in  dividenda  hajredilate,  in  solvendis 
debitis,  in  exequendo  testamento,  aliisquc 
nuiltis  tricis  etlilibus,  quic  in  domo  mortuaria 
occurrunt,et  pliiics  inenses,  imo  annos  exigunt, 
antequam  expcdiantup.  Il.-ec  omnia  prudenter 
adolescenti  succidere  voluit  Clirislus;sicutenim 
fragum  serit  fragum,  sic  lis  serit  litem,  trica 
tricam.  Ita  S.  Chrysoslomus ,  hom.  28.  Sane  ex- 
perienlia  didici  eos  (jui  vocantur  ad  sequelam 
Christi  inreligione,  si  lestameutis  suorum  sese 
implicent,  ad  plures  annos  retardari,  fieri  s.x^- 
culares  et  perdere  vocationem,  ut  nunquam 
vitam  rcligiosam  capcssaut. 

Tropologice  significat  Christus  mortuos,  ct 
rci  mortUiTe  vacare  eos,  qui  iiicunibunt  legatis 
et  negotiis  parentum  vel  cognatoriim  :  vacant 
enim  domi  morluari;e,  id  cst  parentibus,  filiis, 
cognalis  mortuis  ei  morituris,  q.  d.  Tu  deslinas 
vivcrcDco,  acilliper  gratiamvivus  essc  coDpisti, 
perge  ergo  illi  vivere,  ac  servi  Deo  vivo  :  quare 
mortuis  et  moriluris  relinque  mortua  et  mori- 
tura.  Ita  S.  Hieronym.  Si  mortuum,  ait,  scpetit 
7nortuus,  non  debemus  habere  curam  mortuorum, 
scd  vivenlium,  nedinn  sollicitisumus  de  mortuis, 
nos  quoque  mortui  appcttcmur.  Hiiic  S.  Basilius 
in  Constitulioii.  Monast.  cap.  21.  ex  lioc  loco 
ostendit,  quantum  damni  viris  spirilualibus  el 
religiosis  afferat  alTectus  erga  parenles,  cum 
eisque  familiaritas. 

EtS.  Chrysostomus  :  Quod  si  nunc,  inquit,  ad 
tam  brcve  tempus  proptcr  scpcticndos  parcntes 
abesse  d  spiriiaatibus  vclitum  cst ,  pcrpcndc  quo 
suppticiodigni  sint,  qui  scmperab  iis,  qurv  digna 
siint  Christo,  rcbus  rccedunt ,  quia  vilia  nimiuni 
ct  alfjccta  scccutarium  rcrum  negotia  nccessariia 
antcponunt ,  nutto  urgente. 

Symbolice,  sanctus  Gregor.  lib.  Ix.  Moral.  25. 
MorUd,  inquit,   mortuos  sepjtiunt ^  cum  pccca- 


200  COMMENTARIA  IN  MATTII/ECAI 

torcs  pcccaiorcm  favorihus  premunt  (dum  ci  in 
peccalls  favenl,  et  atlulando  fovent )  :  «/«vV/ c.sr 
enim  aliad  pcccarc,  (inamoccinnbcre ;  et  sepclirc, 
quam  abscondere; scdijuipeccantcm laudibus prose- 
quunlur ,  c.vlinctum  sub  verborumsuorum  aggere 
abscondnnt.  Lnde  addil  lales  veliit  sepullos  vix  a 
peccalis  r<!siirgere.  Lazaruni  vero  resurrexisse, 
quia  a  sororibus  non  niorluis,  sed  per  charila- 
leni  vivis,  sepulluserat. 

Addit  Lucas  c.  9.  v.  GO.  Tu  autcm  vade ,  ct  an- 
nuntiari^gnum  Dei ,  (\udiy>Q.\\\CQl  via  pervenialiir 
ad  regnum  coolorum,  puta  per  fidem,  et  vitam 
conforineni  Evangelio,  quod   allulit  Cliristus 


Quando,  ait  S.  Aug.  scrm.  7.  dc  Verb.  Domini  : 
Doniinus  parat  liomines  Evangclio ,  nullam  cxcu- 
salioncm  vnlt  intcrponi  carnalis  hujns,  tcmpora- 
lisquc  pictatis.  }\ixm,  ul  ait  S.  Clirjsost. ,  Multo 
mclius  est  rcgnam  Dei  promulgare ,  ct  alios  a 
morte  reirahcre ,  (\nam  mortnum ,  qni  nulli  usni 
est,  scpelire ,  maxime  cnm  sint,  qui  hcec  omnia 
obeant.  Hoc  idem  S.  (ircgoi\  lib.  19.  Moral.  c.\h. 
docuit :  Aliqnando ,  inquit,  in  actionibns  nosiris 
minora  bona  prcetermiltenda  sunt  pro  utilitate 
majorum  nam  quis  ignorct  csse  boni  operis  meritum 
moriuumsepcUre?  et  tamen  cuidam,  quiadsepc- 
liendum  paircm  se  dimiiti  poposccrat,  dictum  est : 
Sine  ut  moriui  sepcliant  mortuos  suos  :  ia  antcm 
vade  et  annunlia  regnnm  Dei  :  posiponendnm 
namque  crat  obseqninm  hujus  minisierii  ojficio 
pra'dicationis ,  qida  illo  carne  mortnos  in  terram 
conderet,  isio  anicm  anima  moriuos  ad  viiam 
resuscitaret. 

23.  Et  ascekdentf.  eo  in  naviculam  (ad  trans- 
fretandum,   ut  dixit  vers.   18.  j,  secuti    sunt 

EUM  DISCIPLLI    EJUS.  ]  GraiCC     ti;    ■k).oX(iv  ,  id    CSt , 

m  navim.  Noster  vertit  naviculam,  quia  parvoe 
solent  esse  naves,  qua^  adhibentur  ad  transfre- 
tandum  vel  piscandum.  Addit  Marc.  c.  h.  36. 
ylssumunt  eum  iia  nt  crat ,  scilicet,  docens  lur- 
has  consislentes  in  littore,  docens,  inquam, 
m  navi  et  ex  navi,  q.  d.  Ex  loco  maris  littori 
vicino  assumpserunt,  ct  duxerunt  Cln-istum  in 
altum  mare  :  Et  alicenaves  crant  cnm  illo. 
2i.   Et  ecce    motus    magnus    factus    est  jn 

MARI,     ITA   UT    NAVICULA   OPERIRETUR  FLUCTIBUS   : 

IPSE  vero  Dor.MiEBAT.]  Marcus-  :  Et  facta  esi 
proccUa  magna  venti,  et  flncius  mittcbat  in 
navim,  ita  ui  impla^ctnr  navis.  Lucas  :  Et  com- 
plebantur ,  scilicet  undis  lluctuum,  ipsi  dis- 
cipuli  in  navi  et  cum  navi ,  et  pcriclitaban- 
tur  de  submersione  et  morie.  Beda  et  Strahus 
sive  Glossa  (hanc  enim  Strabus  Monachus  Ful- 
densis  ex  Scriptis  Rahani  magislrisui  conflavit 
anno  Domini  8^0.)  opinantur  hac  lempestale 
sohim  Christi  navim  luisse  jactatam,  non  vero 
ceteras  cjus  comiies,  ut  scilicet  Christus  oslen- 
deret,  se  csse  auctorem  tam  ortaoquam  sedatic 
tempestatis.  Sed  verius  est  etiam  alias  fuisse 
jaciatas;  erant  enimvicinie,  imoproxiraa;navi 
Christi,  idque  voUiit  Deus,  ut  oslendcretur 
major  vis  lempestaiis,  majorque  Chrisli  eam 
compescentis  potestas.  Porro  permisit,  imoper 
causas  nalurales,  ut  vapores  et  vcntos,  cumeis 
naturaliter  concurrens  Ciiristus  excitavit  et 
immisithanc  procellam. 

Primo,  utdeclararet  potcntiam  suam,  seque 
tam  maris  quam  terra;  esse  Dominum,  ait  Ori- 
genes  homilia  sexta  in  diversos.  Hinc  Angelus 
apparens  sancto  Joanni,  posuit  dextrum  pedem 
super  mare,  quasiilli  imperans.  Apocalyp.  cap. 


Cap.  VIII. 

10.  V.  2.  Ang(!lus  cnim  hic  repr.tsentabat  Chris- 
tum,  ait  ibidem  Beda,  ilichard.  de  S.  Viclore, 
Pannonius,  ct  alii. 

Sccundo,  ut  discipulos  exerceret  ad  perferea- 
das  uii  persecutiones  hominum,  sicetprocellas 
ventorum,  pluviarum,  procellarum,  etc. ,  quas 
cre])ras  et  magnasexi^erturierant,  orbemevan- 
gelizando  circuituri.  Ita  Theophylactus.  Unde 
etiam  Chrysosiomushancdat  causam,  ut  athle- 
tas  01-bis  tei^arum  tentalionibus  et  timoribus 
cxerceret. 

Tcrtio,  ut  discipuli  ccterique  vectores  per 
miraculum  sedat;c  lempestatis  in  ipsum  cre- 
derent,  ipsum  sciiicet  csse  Deum  omnipo- 
lcntem. 

Quartamcausam  additS.  Ambrosius,  etexeo 
Beda,  quia  navis  Iutc  impium  vchebat  Judam; 
sed  inccrtum  est,  an  Judas  tunc  fuerit  impius , 
an  postea  talis  evascrit. 

Tropolog.  turbalio  ha;c  maris,  ait  Chrysosto- 
mus,  typus  fuitfuturarum  in  Ecciesia  tentatio- 
num ;  navis  enim  in  Iluctibus  est  Ecclesia,  et 
anima  in  tcntationibus,  quibus  illa  acuitur  et 
proficii.  Vita  enim  sinclenlationecslquasi  mare 
mortuum,  ait  Sencca  cp.  67.  Sicct  homocarens 
tenlalione  est  instar  sopili  ct  mortui :  tentalio 
crgo  cumexcitat,  ut  vircs  exeratad  illam  supe- 
randam.  Rursum  sicuttempcstas  navesimpellit, 
ut  ad  optatum  portuni  ciiius  appellant,  sic  et 
tcntaiio  hominem  stimulat  ad  majus  studium 
virtulis,  quo  vchalur  iu  ccclum.  Ad  haec  : 
Gnbernatoris  periiiam,  ait  Chrysol.  scrm.  20,non 
probat  iemperies  serena,  sed  proccllosalempestas : 
anra  blandiente  navim  regit  ultimns  nuuta,  in 
confnsionemventorumpriiniquccriiurarsmagistri. 
Tempestas  ergo  lluctuum  et  venlorum  est  ten- 
tatio  superbiro,  guia;,  luxtu"ias,  invidioe,  etc,  uti 
pulchre  docet  S.  Angust.  hom.  3.  inter  17. 

Porro  is,  qui  pulsatur  teniatione,  faciat  id 
quod  faciunt  nauta;  in  tempesiate.  Primo  enim 
conlraiiunt  vela ,  ne  vento  furente  navim  abri- 
piant,  rolenl  et  mergant.  Sic  tentatus  contra- 
liat  \ela  vohiplalum,  dctque  sejejunio  et  poeni- 
tentiis. 

Sccundo,  nautac  fugiunt  in  altum  mare,  nein 
scopulos  et  rupes  navim  allidant :  sic  tentatus 
fugiatmundum  etmundana,  ac  ad  Deum  velut 
salulis  asyUim  recurrat,  dicatque  cum  Psalte: 
Rennit  consotari  anima  mea  ;  memor  fui  Dei ,  et 
delectatns  sum.  Psal.  76. 

Tcrtio,  nauta;  vasa  et  merces  projiciunt  in 
marc,  ut  navim  onere  levent:  sic  tentatus  per 
contritionem  et  confessionem  evomat  grave 
peccatorum  pondus,  ut  animam  alleviet.  Hinc 
Doctores  doccnt,  illos  qui  navigaturi  mare 
consccndunt,  pra^sertim  longum  et  periculo- 
sum,  tcneri  confitcri,  ut  se  in  statu  gratia- 
constiluant  ,  utpote  adituri  mortis  pericu- 
lum  ct  articulum ,  non  unum ,  sed  crebrum  el 
mulliplex. 

Quarto,  navarchus  magnoconsistens  animo 
ct  pra;senli  polleus  consilio,  modos  omnes  in- 
dagat  ad  evitandumpericulum.  Idem  faciatmens 
tenlali.  Gnbemator,  ait  S.  Cyprian.  tract.  de 
Mortal. ,  in  iempestate  dignoscitur ,  in  acie  miles 
pi^obatnr.  Adversa  non  avocant  d  fidei  virtute, 
sed  corroborani  in  dolore.  Quanta  sublimitas  inter 
ruinas  generis  humani  stare  ercctum  ! 


COMMKNTAHIA  IN 

IPSE  VEUO  U0RMIEB\T.  ]  Spoiilc  fuit  ii  Christo 
assumptus  hic  somnus ,  naluralis  lamen.  Primo, 
ut  augcreniur  vcnli ,  crcsccrctque  tempcstas,  in 
cujus  proindo  scdalione  magis  ejus  potcnlia 
apparerel^majorquc  ostenderctur  auctorilas.  lla 
Chrysoslomus. 

Secundo,  exprimilur ,  ait  sanctus  Ambrosius 
in  cap.  8.  Luc.  vcrs.  1(\ ,  securilas  poleslaUs , 
quod  onmibus  limentibus,  solus  inlrepidus  quies- 
cebat,  ut  in  quavis  simili  tribulalione  ad  euni 
conlugientes,  in  coque  spe  delixi,  idem  facia- 
mus,  jusla  illudProverb.  12.  Kon  conlristabit 
justum  quidqaid  accidcrit  ci.  Et  capite  I^.Justus 
quasi  leo  confidens  absque  tcrrore  erit.  Et  illud 
poelJe : 

Eliam  si  fiaclus  illalalur  orbis, 
Impavidum  fericiu  ruina', 

Porro  cervical,  in  quo,  lcste  Jlarco,  dormiebat 
Chrislus,  myslice  cst  primo  bonaconscicntia  : 
sccundo  rcsignatio  in  Dei  voluntaicm  :  tertio 
fiducia  de  Uei  ope  ct  providcntia;  inhac  cnim 
fidelis  in  quavis  adversitate  securus  quiescit, 
et  quasi  indormit. 

Tcrtio,  Origcncs  hom.  6  indiversos:  Christus, 
ait,  dormicbat  coiporc,  vigilabat  dcitatc,  ut 
discipuli,  aitLyranus,  inpcriculo  positi,  arden- 
lius  ad  eum  recurrcrentopcmqueimplorarent. 
Hujus  rei  figura  Jonas  cap.  1.  dormiebat,  ceteris 
in  navi  pcricUlaniil)iis.  Vide  ibi  dicta.  Porro 
qualis  fucrit  somnus  Ciirisli,  et  quam  divcrsus 
a  nostro,  vide  apudTolclum  in  c.  8.  Luctc  An- 
noiat.  IxZ. 

Tropologice  Glossa  :  Dormit  Christus,  inquif, 
cum  ncgligciUius  aginuis,  et  ideo  tcmpcstas  : 
si  vero  fides  rcsurgit ,  impcrat  ventis  ct  lluc- 
tibus. 

25.   Et  accesserlnt   ad    eum   discipuli  Ejrs 

ETSUSClTAVEnU.NT  EUM  ,  DICE.NTES  :  DOMINE,  SAIAA 

NOS,  PEiMMUS.  ]  Arabicus,  Dominc ,  libera  nos, 
projccio iierimus.  Non  debcbant  tiniere,  qui  sc- 
cum  vchcbant  Salvaiorcm,  imo  salulcm  et 
vitam ,  scd  modica  adhuc  in  eis  de  Chrislo  erat 
fides  ct  spes.  Marcussignificantius  habct  cap.  Zi. 
v.  38.  Magisler,  non  cul  tepcrtinct ,  quia  perinius? 
q.  d.  Non  est  tibi  cunc,  quod  pcrimus?  itanc 
siue  cura  dormis,  sinisquc  nos  tccum  mcrgi  ? 

20.  Et  dixit  eis  :  Quid  timidi  estis,  modic.e 
FiuEi?J  Gricce  cst  iicrvosius,  oMyoTzi^oi ,  id  est 
parum  (idcntcs. 

DixiT.  ]Iioc  ante  scdalam  tcmpcstatcm,  ut. 
narrat  liic  Mattluvus,  licct  posl  eain  id  narrcnt 
Lucas  el  Marcus.  Dcccbat  enim  prius  sedari 
discipulorumpavorem  extrcmum,  quam  maris 
tempcstalcm,  atque  corum  iidcm  prolapsam 
ci'igi,  ut  ha;c  mcrcrclur  miraculum  sedandae 
procella>.  Ita  Janscnius,  Tolclusct  alii. 

MoDic.E  fidei.  ]  Tum  quia  noii  vidcmini  pcr- 
fccte  credere  me  esse  Dcum;  lum  quia  non 
s[)eratis  in  mca  providcnlia,  ncc  crcditis  mc 
doiniicntcm  possc,  aut  scire,  et  vclle  vos  libe- 
rarc  a  periculo.  Ita  S.  Chrysoslomus. 

Fidcs  hic  primo  accipi  potcst  propric  dicta ; 
sccundo  pro  fiducia  :  hanc  cnim  parit  acuit(iue 
lidcs.  Porro  timor  causacst  modicac  lidci;  mo- 
dica  autem  fidcs  causa  est  modicc  fiducia?. 
Lucas  efllcacius  habct  :  Vbi  est  fides  vestra? 
Gra^ce  it  ni?(;,  id  est,  illa  fidcs,  scilicct,pcrfccia 
inun',  quam  tolics  vobis  inculcavi,  quamqiK^ 
pr.c  vobis  tulislib,  cum  rclictis  omnibus,  mc 

COn^EL.    i    UAPIDE.    T0\I.    VllL 


MATTHyEUM.  Cap.  VIIT.  20! 

vocantcm  secuti  cstis.  Christus  equidom  in  rni- 
raculis  exigit  hanc  fidcm,  ut  doceat  eaui  in 
icntationibus  maxime  requiri,  ac  contra  cas 
pra.'scntissimum  csse  rcmedium.  Audi  S.  Bern. 
scrm.O.inPs.Ouihabitatr.Sisa-utamHnt/a^jinquit, 
si  fremal  malignus ,  si  ipsa  caro  adcersus  spiri- 
tum  concupiscat ,  in  te  ego  sperabo.  Quis  enim 
speravit  in  co  et  confusus  esl  ?  Et  mox  :  Lt  quid  si 
hwc  sapimus ,  ut  quid  cunctamur  abjicere  omnes 
spesmiscras,  vanas,  inutiles , seducloiias ,  cthuic 
uni  tam  solidce,  lam  perfectcn,  tam  beata  spei, 
tota  devotione  animi,  tolofervorc  spiritus  inhfe- 
rere?  scriptum  est  enim :  Adjuvubil  eos ,  quia 
speraverunt  in  eo. 

TUNC  SUnCENS  IMPERAVir  VENTIS  ET  MARI  ,  ET 
FACTA   EST  TRANQUILLITAS  MAGNA.]    PrO  impcravil 

Grace  est,  e^5Ti//./;i2,  quod  rcspondctHcbr.  t;: 
gaar ,  idcst  increpavit  (ut  vcrtit  Arabicus),  ob- 
jurgavit,  ccu  hcrus  famulum.  Unde  Marcus 
habct  :  Comminatus  cst  vento,  et  dixit  mari: 
TacCj,  obmutesce,  id  cst,  quicscc, tuosqucfremi- 
tus,  lluctusque  rcprime.  Lucas  :  Incrcpavit 
ventum  et  tcmpestalcm  aqacv. 

Hiscc  vocibus  significatur  magna  vis  maris 
lluctibus  agitati  etcx;cstuantis,  quam  nulla  vis 
humana,  sedsolumdivinacompcsccre  ctscdaro 
valcat;  hic  crgo  voccs  significant  magnum 
dominium  ct  impcrium  Dci,  impcrantis  mari 
cum  summa  aucioriiaic  ct  potestate :  rugicns 
enim  et  frcmcnsfurcnsquc  marc  procellosum, 
magna  vi  Dci  rcprimcndum  sedandumquc  est. 
Hic  ergo  Christus  se  Deum  essc  oslcndit ,  ulpote 
qui  mari  ct  vcntis  quasi  Dominus  impcrarct : 
marc  enim  illi  imperanti  vclocius  ccssit  cessa- 
viique,  quam  scrvus  ab  hero  suo  incrcpilus. 
Christuscrgo  dormit  ul  homo,  imperatutDeus, 
ait  Interlincaris. 

Tropolog.  Quomodo  Chrislusmente  cogitatus 
cl  invocatus  impcrct  pcrsecutionibus  Ecclcsiic  ct 
tenlalionibusanimre,doceiS.Aug.liom.3.  iuterl7. 
quse  extant  in  fine  tom.  10.  Aadisti  convicium? 
inquitj  vcntus  cst:  iratas  es?  jluctus  est.  Vento 
igitur  jlanle,fluctu  surgente  pcricliiatur  navis, 
pcriclitatar  cor  taum,  jluctuat  cor  taum.  Audito 
convicio  vindicari  desideras.  Et  ecce  vindicatus  es, 
etmalo  alieno  cedens  fecisti  naafragium.  Etquare 
hoc?  qaiadormit  in  tc  Christas.  Quid  cst,  dormit 
inle  Christus?  Oblitus  es  Christam.  Excita  crgo 
Christam,  recordare  Cliristum.  Evigitet  in  te 
Christus,considera  iltum.  Qaidvotebas?  vindicari. 
Excidit  tibi ,  quia  ipse  cum  crucifigeretur ,  dixit : 
Patcr,  ignosce  ittis,  quia  ncsciunt  quid  faciunt?  Qui 
dormicbat  in  corde  tuo  notuit  vindicari.  Excila 
ittum,  recole  iltum.  Et  nonnuUis  intcrjeciis  : 
Ergo  compescam  mc  ab  iracundia  mca,  et  redibo 
ad  quictcm  cordis  mei.  hnpcrca-it  Cliristusmari, 
facla  est  tranquittilas.  Quod  autem  dixi  ad  ira- 
candiam,  hoc  tenete  regutaritcr  in  omnibusten- 
tationibus  vestris.  ^'ata  est  tentalio  ,  venlus  est : 
turbalus  est ,  jlactus  cst :  excita  Christum,  toqaa- 
tur  tecum. 

Allcgorice  ct  Anagogice  Beda :  ^avicuta  cum 
anlcnna  est  arbor  cracis ,  cujus  bcneflcio  adducti 
maris,  id  cst ,  mandi  ftactibus  cmcrsiobtinemus 
lillus  palrice  coctestis  :  asccndanl  ct  discipuli,  ait 
cnim  :  Si  quis  vutt  venirc  post  mc ,  lottat  crucein 
suam,  etc.  Obdormit  Christus,  fcmpore  scUicet 
passionis  ;  cxorta  cst  tcmpcstas,  id  cst  persccatio 
dfvmoniacis  flatibus  cxcilala.  Excitant  Dominuw 
disciputi,  cujus  moricm  vidcrant,  resurrectionctn 

26 


m 

i)jil(i)ilcs.  Sargit  celcri  rcsurrcclione ,  vontinn 
increpat ,  idcst,  supcrbiavi  diaboli;  scdat  teni- 
pcstateni,  idrst,  insultantitim  Judaoram  rabiem 
labefactat,  incrcpat  discipulos :  cxprobravit  enim 
post  rcsurreclioncm  incrcdulitatcvi  eorum. 

Et  facta  est  tranquillitas  magna.]  Nam,  ut 
iiil  S.  Hieronymas,  scntiunt  omncs  crcalnrcv 
creatorcm,  ct  quct  apud  nos  insensibilia  sunt , 
ilUsunt  sensibilia.  Mai,^na  potcstas,quia  dcmagnu 
potcstate  fit  magna  tranquillitas.  Origcncs  :  Dcccl 
inagnum  magna  faccre.  Kt  Cl)rysostomus  inliom. 
Confcslimsoluta  cst  tcmpestas,  ctnikd  turbationis 
mansit ,  implctumque  illud  :  Dixii  ct  stclit  spiri- 
tus  proceUcv. 

PORRO  nOMlNES  MIRATI  SUNT,  DICENTES  :  QUALIS 
KST    ISTE,     QUIA   VENTI    ET    MARE     OBEDIUNT   EI?] 

Ilomincs,  non  discipuli,  scd  nautic  etceteri  qui 
erantin  navi,  ait  Interlinearis,  navibusquecam 
comitantil)us.  Nam,  ut  ait  Origcnes,  nunquam 
sinc  honorc  nominantnr  discipuli.  Addit  S.  Hic- 
ronymus  :  Si  quis  contendat  significari  discipulos, 
dicendum  appeUari  homincs ,  quia  nondum  novc- 
rant  potentiam  Salvaloris.  Vvoquatis,  Gra;ccest, 
-aTa^Ts,- ,  qucc  vox  cst  non  simpliciter  inter- 
roganiis,  sed  cum  cmphasi  admiraniis,  q.  d. 
Ouis  ,  qualis,  cujasest  istc?  Non  videtur  similis 
aliis  hominibus,  scd  altcrius  essegeneris;  non 
videlur  e  terra  natus,  sed  e  coelo  lapsus,  quia 
iion  tantum  terrigena)  corumquc  morbi ,  scd 
et  coeli  corumque  venli  obediunt  ei,  quasi 
hero  et  domino  suo.  Unde  Gr.Tccc  cst  :  Quia 
etiam  vcnti  et  mare  obtemperant  ei.  Quis  ergo, 
qualis  et  quantus  est  hic  novus  in  PaloGSlina 
/Eolus,  venlorum  Deus  et  Imperator?  Ita  ipsi, 
necdum  scientcs  Christum  verum  merumquc 
esse  Deum. 

Tropologice  sanctusAuguslinus  homil.  o.jam 
citata  :  Magis,  inquit,  imitare  ventos  et  mare  : 
obtcmpera  creatori  sub  jussione  Clirisli  :  mare 
audit,  et  tu  surdus  es?  mare  audit ,  et  ventus  ccs- 
sat,  el  tu  sufjlas?  Quid?  dico ,  facio,  fingo  :  quid 
est  aUud,  nisi  sufjlare,  et  sub  verbo  Christi  noUe 
cessare?  Non  vos  vincat  fluctus  in  pertuvbatione 
cordis  veslri. 

2S.,'ET  CUM  VENISSET  TRANS  FRETUM  l\  REGIONEM 
GERASENORUM,     OCCURRERUNT     EI     DUO     DyEMONIA 

habentes.  ]  Duo,  Marcus  c.  6.  2.  et  Lucas  c.  8. 
'27.  unum  lantum  recensent,  quia  scilicet  unus 
illenobiliorct  famosior  erat,  ut  vult  S.  Augus- 
linus  lib.  2.  de  Consensu  Evang.  c.  2^.  et  quia 
ille  truculenlior  erat  :  obsidebatur  enim  a  le- 
gione  djcmonum,  ut  habetLucas.  Ila  S.  Chrysos- 
tomus,  Thcophylactus,  Euthymius  ct  alii. 

Reliqua  de  bis  daemoniacis  u  Cnristo  curatis  , 
luculenlius  enarrat  Lucas  c.  8.  v.  27.  usque  ad 


COMMEiNTARlA  IN  MATTILEUM.  Cup.  VIIL 

versum  AO.  quare  ibi  coramodius  et  plenius  illa 
cxplicabo. 

29^Venisti  nuc  ante  tempus  torquere  nos?] 
Hinc  aliqui  pularunt,  dicmones  necdum  rcce- 
l)issouUimumdemcritorumsuorumsupplicium, 
ncc  ante  dicm  judicii  esse  damnaiulos,  ut  in 
gehenna  torqucantur :  ila  videtur  hic.  senlire 
S.  Hilarius  can.  8.  dicens  :  Proclamabat ,  ait^ 
cur  scdem  invideat ,  cur  ante  tempus  judieii  infes- 
tet  ?  Eadem  sententia  a  nonnullis  tribuiiur 
S.  Irenoeo,  Justino,  Lactantio,  Eusebioet  Nice- 
phoro,  scdnil  lale  apud  eos  repcri,  nec  Hilarii 
verba  id  significant,  sed  tanlum  idipsum  quod 
verba  Mallhaei. 

Cerlum  cst  ex  Scriplura  el  Palrii)us  doemones 
ab  initio  mundi  mox  ut  peccarunt  fuissc  damna- 
tos,  igncque  gehcnncc  crucialos,  quo  ignc  cru- 
ciantur  etiam  absentes,  dum  infcrno  egressi  in 
Iioc  aere  versantur,  per  Dci  omnipotenliam. 
Ignis  enim  gehennoe,  quia  est  instrunienium 
supernalurale  Dei  omnipotentis,  hinc  Deo  vo- 
lenle  in  distantissima  agercpotest 

Quod  ergo  aiunt  Christo  :  Venisii  ante  tempus 
torquere  nos,  nonanliquam,  pcrpetuam  et  irre- 
vocabilem  ignis  gehennnj  torsionem,  scd  novum 
quod  a  Christo  limebant  tormentum,  deprecan- 
tur.  Novum  hoc  erat  expulsio  a  corpore  homi- 
nis,  quodpossidebant,ulidocet  S.  Chrysostomus 
homih  29,  ac  dominii  in  teniandis  vexandisque 
hominibus  diminutio  :  ilcm  relcgatio  ad  carcc- 
rcm  gehenna;.  Daemones  enim  gaudent,  dum 
permittunlur  in  hoc  aerc  versari,  lum  quia  ali- 
quid  in  eo  libertatis  habent  ad  vagandum  per 
varias  provinciaSj  acconcitandum  tempestates , 
stcrilitatem,  morbos,  pestes,  etc.  ;  tumquia  in 
eo  facullatem  habent  homines  teniandi  et  afB/- 
gendi.  Quare  tormcntum  eis  est  relegari  iii 
infernum  :  h;ec  enim  esteorum  quasi  incarce- 
ratio  (arclissimus  enim  et  molcstissimus  carcer 
est  infernus  )  et  summa  coarctatio,  ad  quam 
damnabuntur  in  perpetuum  a  Christo  in  dic 
judicii ,  in  quo  fict  publica  eorum  reprobatio  et 
damnalio  qua^erit  summa  eorum  poena  etcon- 
fusio  coram  omnibusAngelisetBeatis.  Videntur 
crgohi  docmonestimcre  nc  diem  judicii  quemipsi 
remotum  putabant,  Christus  aniicipet,  acvclul 
judex  in  eo  illos  ad  tartara  illico  condemnet, 
aut  certe  seorsim  eo  ipsos  ableget.  Ita  Maldo- 
natus,  Toletus,  et  Suarez  lib.  8.  de  Angelis  cap. 
2.  num.  13.  Unde  Glossa  hic  :  Torquentur  dmno~ 
nes ,  inquit ,  dum  de  corporibus  cjiciuntur,  in quo- 
rum  tortura  delectabantur.  Addit  sanctus  Hiero- 
nymus  :  Prcesentia  Salvatoris  tormenta  sunt  dce- 
nionum.  Et  sanctus  Chrysostomus  :  Ab  expci-icn- 
/m,inquit,  clamant  :  flagcUabantur  enim  cnvisi- 
biliter,  intolerabilia  pc.tientes cx prcBsenlla  Christi. 


4 


COMAILNTAUIA  LN  MATimtil.  Cup.  iX.  2^2 

GAPUT   NONUINI 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ClIRISTUS    PRIMO    PARA.LYTrClIM    SAIVAT,  TUM    IN    ANIMA,    TUM    J.V    COnPOni:.    Sr.CUNDO  , 

vT.RS.  q,   vocAT  Mattii^eum.  Scribis  ormurmuraktibus,  quod  cum    Pullicanis 

AGKUET  RESPONDET  SE  QUASI  MEDICUM  ANIMARUM  MISSUM  ESSE  AD  CURANDOS  PECCA- 
rORES.  TeRTIO,  VERS.  i/j.  DISCIPULIS  JoANNIS  BaPTIST^  CREBRO  JflJUNANTIBUS  DAT 
CAUSAM,  CUR  DISCIPULI  NECDUM  JEJUNENT.  QUARTO,  VERS.  l8.  SANAT  ILIIMORRIIOIS- 
SAM,  ET  AMORTESUSCITAT  FILIAM  JaIRI.  QUINTO,  VERS.  27.  ILLU.MINAT  DUOS  C.tCOS  , 
ET  VERS.  32.  MUTO  LOQUELAM  RESTITUIT,  OMNESQUE  INFIRMOS  SANAT,  AC  VIDENS  MUL- 
TAM    POPULI  MESSEM  ,  MULTOS  IN  EAM  OPTAT  3I1TTI  OPERARIOS. 

jT  asccndens  in  naviculam,  transfretavit,  ct  vcnit  in  civilatcm  suam. 
'2.  Et  ecce  offerebant  ei  j)aralyticum  jacentcm  in  lcclo.  Et  vitlcns  Jesus 
|ficlem  illorum,  dixit  paralytico  :  Confidc,  fili,  rcmittuntur  tibi  peccata 
ltua.3.Et  ecce  quidam  de  Scribis  dixeruntintrase  rHicblaspbemat.^Et 
[Icum  vidisset  Jesus  cogitationes  eorum,dixit :  Utquidcogitalis  mala  in 
Pcordibus  vestris?  5.  Quid  est  faciliusdicere  :  Dimittuntur  tibi  peccala 
tua;  andicere  :  Surge,etambula?6.  Utautemsciatis,quia  filiusbominis 
liabct  potcstatcm  in  tcrra  dimittendi  peccata,  tunc  ait  paralytico  :  Surge,  tolle  lectum 
tuum,  ct  vade  in  domum  tuam.  7.  Et  surrexit,  et  abiit  in  domum  suam.  8.  Videntes  auteni 
turbae  timucrunt  et  glorificaverunt  Deum,  c[ui  dedit  potestatem  talem  bominibus.  9.  Et, 
cum  transiret  inde  Jesus,  vidit  bominem  sedcntem  in  telonio,  Mattbaeum  nomlne.  Et  ait 
illi  :  Scquere  mc.  Et  sui-gens  seculus  est  eum.  10.  Et  facLum  cst  discumbente  eo  in  domo, 
ccce  mulli  publicani  ct  peccatores  venientcs,  discumbebant  cum  Jesu  ct  discipulis  cjus. 
1 1.  Et  videntes  Pbarisai,  diccbant  discipulis  ejus  :  Quare  cum  publicanis  ct  peccatoribus 
manducat  Magister  vestcr?  12.  At  Jesus  audiens,  ait :  Non  est  opus  valenlibus  medicus, 
sed  niale  babentibus.  i3.  Euntes  aulem  discite  quid  est  :  Misericordiam  volo,  et  non  sa- 
crificium.  Non  enim  veni  vocare  justos,  sed  peccatores.  i^-  Tunc  accesserunt  ad  eum  dis- 
cipuH  Joannis ,  diccntcs  :  Quare  nos,  ct  Pbarisa^i,  jejunamus  frcquentcr  :  discipuli  autcm 
tui  non  jcjunant?  i5.  Et  ait  illis  Jcsus  :  Numcjuid  possunt  filii  sponsi  lugere  c[uamdiu  cum 
illis  est  sponsus?  Vcnient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis  sponsus,  et  tunc  jejimabunt. 
16.  Ncmoautem  immittit  commissuram  panni  rudis  in  vestimentum  vetus  :  tollit  enim 
plenitudinem  ejus  a  vestimento,  et  pejor  scissura  fit.  17.  Neque  mittunt  vinum  novum  iii 
utres  veteres  :  alioquin  rumpuntur  ulres  ,  et  vinum  effunditur,  et  utres  percunt.  Sed  vi- 
num  novum  in  utrcs  novos  mittunt,  ct  ambo  conscrvantur.  18.  lla^c  illo  loquenlc  ad  eos, 
ecce  princeps  unus  accessit  et  adorabat  eum,  dicens  :  Domine,  filia  mea  modo  defuncta 
est :  sed  vcni,  impone  manum  tuam  super  eam,  etvivet.  19.  Et  surgens  Jesus,  sequebatur 
eum,  et  discipuli  cjus.  20.  Et  ecce  mulier ,  quae  sanguinis  fiuxum  paticbatur  duodecim 
annis,  accessit  retro,  et  teligit  fimbriam  vestimenti  ejus.  21.  Dicebat  cnim  intra  se  :  Si  te- 
tigero  tantum  vcstimcntum  ejus,  salva  ero.  22.  At  Jesus  convcrsus  ,  ct  vidcns  eam,  dixit: 
Confide,  filia,  ficlcs  tua  tc  salvam  fccit.  23.  Et  salva  facta  est  mulier  ex  ilia  bora.  24.  Etcuni 
venisset  Jesus  in  domum  principis,  et  vidisset  tibicines  et  turbam  lumultuantem,  dicebat: 
Reccditc  :  non  cst  enim  mortua  puella,  sed  clormit.  Et  dcridcbant  eum.  25.  Et  cum  ejccta 
esset  turba,  intravit  :  et  tenuit  manum  ejus.  Ya  surrcxit  puella.  26.  Et  exiit  fama  bcxc  in 
universam  teiTam  illam.  27.  Et  Iranseunte  inclc  Jesu,  sccuti  sunt  cum  duo  CiTci,clamantes, 
et  diccntes  :  JMisercre  nostri,  fili  David.  28.  Cum  autcm  venisset  ad  domum,  acccsscrunt 
ad  eum  caeci.  Et  dicit  cis  Jesus  :  Credilis,  quia  lioc  possum  faccre  vobis?  Dicunt  ei  :  Uti- 
cjue,  Domine.  29.  Tunc  tetigit  oculos  eorum,  dicens  :  Secundmn  fidem  vestram  fiat  vobis. 
3o.  Et  apcrli  sunt  oculi  corum  :  et  comminatus  est  illis  Jesus,  diccns  :  Vidctcnc  quis  sciat. 
3i.  lUi  autcin  excuntcs,  diffamavcrunt  cum  in  totatcira  illa.  32.  Egressis  autem  illis,  ecce 


50/j  COi\lMtNTAI\IA  IN  MATTH/lilJM.  Cap.  IX. 

oblulerunl  ei  houiiueui  niutum  daeniouium  habentem.  33.  Et  ejecto  da3Uionio,  locutus  est 
nnitus,  et  miratae  suntturba3,clicentes  :  Nunquam  apparuit  sic  inIsrael.34.Pharis3ei  autem 
diccbant  :  In  principe  da^moniorum  cjicit  daemoncs.  35.  Et  circuibat  Jesus  omncs  civitates, 
et  castella,  doccns  in  Synagogis  eorum,  ct  praedicans  Evangelium  regni,  et  curans  omnem 
languorem  ct  infirmitatem.  36.  Videns  autem  turbas,  misertus  cst  cis  :  quia  erant  vexati, 
ct  jacentes  sicut  oves  non  habentes  pastorem.  3^.  Tunc  dicit  discipuHs  suis  :  Messis  qui- 
dem  multa  :  operarii  autem  pauci.  38.  Rogatc  ergo  dominum  messis ,  ut  mittat  operarios 
in  messem  suani. 


1.  Et  ASCENDENS  IN    NAVICrLAM    (GracCC  ■Kj.ofjj  , 

idcsinavcm)  TnANSFHETAViT  (navigando  rcdiii 
in  cilcrius  maris  Galila;»  lillus ,  cx  quo  veuc- 
rat,  ul  paict  c.  8.  18.)  et  venit  in  civitatem 
suAM.)  Sedulius  intelligit  Bethleem ,  in  qua  na- 
tus  crat  Christus.  S.  Hieronymus  vero  accipit 
Nazarcth;  in  hac  cnini  fuit  educalus.  Mehus 
S.  Clirysostomus,  Tlieophylactus  ,  Euthymius, 
Jansenius,  Maldonatus,  ctaiiipassim,  accipiunr, 
Capharnaum,  in  qua  frequentius  versatus  est 
Christus :  nam  c.  h.  13.  ibi,  relicta  Nazarclh , 
Chrislum  habitasse  dixit  Matthacus :  et  miracu- 
lum  paralytici  sanaii ,  quod  sequilur,  in  Ca- 
pharnao  contigissc  docetMarcus  cap.  2.  3:  sicut 
enim  Christus  nobilitavit  Bethleem  sua  nativi- 
tate,  Nazareih  educalione,  ^(Egyptum  sua  fuga, 
Jerusalem  sua  passione,  sic  Capharnaum  deco- 
ravit  sua  habitatione ,  praedicatione  et  niiracu- 
lorum  operatione. 

2.  Et  ecce  offerebant  ei  paralytictjm  jacen- 
tem  in  lecto.  ]  Paralysis  enim  ita  nervos  (qui 
motus  sunt  instrumenta)  corporis  dissolvit,  ut 
homo  impotens  fiatad  ambulandum,  imo  ad  se 
movendum,  fiatque  quasi  animatum  cadavcr, 
non  nisi  ad  poenam  suam  vivens,  ideoque  fere 
immedicabile,  et  in  lecto  quasi  in  vivo  sepul- 
chro  recondendum.  Marcus  cap.  2.  v.  3.  para- 
lyticum  portatum  dicit  a  quatuor  poriitoribus : 
a  quibus  disce  non  tanium  tuam ,  sed  et  proxi- 
morum  curare  salutem  ,  idque  impense ;  tum 
quia  charitas  id  exigit ,  tum  quia  sccpe  Deus 
llagellat  bonos  cum  mahs,  eo  quod  boni  malo- 
rum  peccaia  corripere,  impedire,  ct  emendarc 
ncgligant,  uti  docct  S.  Augustinus  lib.  1.  de  Ci- 
vit.  cap.  9. 

Et  videns  Jesusfidem  illortjm,  dixit  pabaly- 
tico  :  confide,  fili,  remittuntur  tibi  peccata 
TUA.]  Illorum,  scilicet,  quiChristooffcrcbant  pa- 
ralyticum :  hi  enim  cum  prae  turba  non  possent 
l)aralylicuminferre  in  domum  adChrislum,  por- 
tarunt  eum  in  tectum  (tecta  enim  domorum  in 
PalKslina  oon  sunt  acuminata,  ut  in  Germania, 
sed  plana ,  ci  longe  planiora,  quam  sintin  lla- 
]ia),mox  tcclam  aperuerunt,  imo  sublatis  tegu- 
lis  frcgerunt  ci  perfodcrunt :  nam  Marcus  c.  2. 
h.  ait:  IVudavcranifecium ,  indeque  n^grotum  ex 
altoper  fascia*  ct  funes  ante  Christum  demise- 
runt,  quae  omnia  arguunt  magnam  corum  fi- 
dem ,  spcm  et  devotionem  erga  Christum.  lUo- 
rwm  ergo,  id  est  offerentium,  ait  S.  Ambros. , 
Haymo  et  Hieronym.  Addit  S.  Chrysostomus , 
Tlieophylaclus  et  Euthymius  ctiam  ipsius  para- 
lytici:  nam  ex  hac  fide  ad  Chrislum  portari,  cl 
per  tectum  demilti  ante  ipsum  voluit :  nec  au- 
disset  a  Christo :  Remliiuntar  tibi  peccala  tua , 
nisifidem  habuisset.  Porro  fidcs  ha^c  cstmira- 
cnlorum,  quaj  includit  certam  fiduciam  futuri 
niiraculi,  et  sanitatis  a  Christo  consequcnd.T. 
Vide  Canoncm  38.  Moral.  discc  hic,  quod  men- 


sura  oralionis  est  fides  et  spcs  :  quod  cnim 
speras  a  Chrislo  ,  hoc  impctrabis  :  quo  cnim 
magis  dilatas  sinum  animae  per  spem,  eoillam 
capaciorcm  et  digniorcm  efilcis,  ut  Deus  illam 
donis  suisimpleat,  juxla  illud:  Dilala  os  tuam, 
cl  implcbo  illud.  Psalm.  80. 11.  Et :  05  meum  ape- 
rui,  et  attraxi  spiritum.  Psal.  118.  131.  Hac  de 
causa  dixit  illi  Christus  : 

CoNFiDE,  FiLi.]  Syrus ,  bonosis  animo,  scilicet, 
confidc  te  a  me  miraculose  sanandum,  idquc 
prius  in  anima  ii  peccalis,  deinde  conscquenter 
incorporeaparalysi;  nam  obpeccatamorbohoc 
tc  Deus  afflixit.  Ita  S.  Hieronym.,  Theophyl.,  Eu- 
thymius.  Nota  :  Paralylicus  hic  jam  habebat  fi- 
dem  et  spem  in  Christum,  ut  paulo  ante  osten- 
di:  sed  Christus  jubet,  ut  illam  corroboret  et 
adaugeat.  Porro  Christus  hac  voce  externa :  Con- 
fide ,  fili ,  ei  magis  interno  gratiae  suas  afflatu  , 
instinctuque,  paralyiicum  excitavit  ad  actuni 
magnae  fidei,  spei,  dolorisde  peccatis  commis- 
sis ,  ac  firmi  propositi  de  nova  sanctaque  vita 
capessenda,  item  amoris  Dei  super  omnia  ,  ut 
sic  capax  fieret  remissionis  peccatorum  ,  ad 
eamque  se  disponeret :  has  enim  dispositiones 
alibi  requirit  Scriptura :  Chrislus  lamen  hic 
et  alibi  solam  fidem  nominat  et  requirit ,  ac 
fidei  tribuit  sanitatem  ,  pra^sertim  corporis , 
quia  fides  prima  est  radix  et  origo  spei ,  ti- 
moris ,  doloris  et  amoris  Dei ;  ac  fidcs  in  Chris- 
tum ,  maxime  tunc  erat  inculcanda.  Vide  Ca- 
non.  11.  Nihil  ergo  hic  habent  haeretici ,  qui 
probent  solam  fidem  proprie  justificare  ;  maxi- 
nie  quia  hic  agitur  de  fide  miraculorum  et 
sanitatis,  quam  etiam  ipsi  a  fide  juslificante 
distinguunt.  Adde,  Chrislum  tam  vel  magis  lo- 
qui  de  fide  oCferentium  ,  quae  aegrum  justificare 
nou  poterat,  quam  ipsius  aegri  et  paralylici. 

•  FiLi.]Nam  vere  filius  Dei  est,  cui  dimiUuntur 
peccata,  ait  Haymo.  Nota  hic  Christi  benignita- 
tem ,  qua  dulcissimis  verbis  paralyticum  com- 
pellat,  dicens  :  fUi.  Undc  S.  Hieronymus  excla- 
mat :  O  mira  liumiUtas!  despectum  et  debilem, 
totis  membrorum  compagibus  dissotutum ,  fUium 
vocat,  quem  sacerdoles  non  dignabantur  attin- 
gere. 

Remittuntur  tiri  peccata  tua.  ]  Tibi,  ita  per 
meam  inspirationem  jam  contrito,  et  ad  remis- 
sionem  justificationemquc  disposito  ,  ut  dixi. 
Griece  &fswvT«t,  id  est  remissa  sunt,  id  est  re- 
mittuntur.  Est  Hebroea  enallage  temporis.  Simi- 
liscstLucaeV.  17. 

Notat  S.  Chrysost.  Christum  prius  remississe 
peccata  paralyiico,  deinde  eum  sanasse,  ut  oc- 
casione  calumnioc  Pharisaeorum,  quam  ex  hoc 
suo  dicto  factoque  secuturampraevidebat,  divi- 
nilatem  suam  eis  probaret,  idque  triplici  mira- 
culo  quasi  invincibili  argumento,  scilicet :  Pri- 
mo  enuntiando  et  propalando  arcanas  corum 
cogitationes  et  murmura  contra  Christum,  di- 


COMMENTAP.IA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  IX. 


205 


ccnliinii  inlra  se  :  iHc  blahjihemut.  Scciindo,  sa- 
nando  paralylicum.  Tciiio,  lioc  miraculum 
sanitatis  patiando  ad  cumdem  finem,  scilicct, 
ut  pcr  illud  sc  hah^re  potcsiatem  remitlendi 
peccala  proi)arelei  demonstraret. 

Ad  littcram  tamen  magis  vicina  et  genuina 
causa  erat,  ul  oslcnderct  paralyscs,  ceterosque 
morhos  saope  non  tam  a  causis  naluralihus, 
(luam  h  peccalis  oriri;  prius  ergo  peccata  di- 
niittit,  deindesanat  paralyticum,  quia  prius  au- 
ferenda  est  caiisa,  ut  ea  sul)lata,  lollatur  effec- 
lus,  puia  paralysis  et  morhus,  q.  d.  Recto  na- 
tune  ordine  volo  prfus  tollcre  causam  paralysis, 
sciliccl  peccata,  dcindc  ipsam  paralysim  curare  : 
Ut  dcmonslraret  proplcr  peccala  prwtcrila  pcr- 
cusstim  cssc  infirmilate  corporali ,  ait  Haymo;  et 
Thcophylactus  :  Dcclarans ,  ait,  quod  paralysis 
cx  pcccalis  csscl.  Sic  ct  S.  Hicronymus  ,  Euiliy- 
mius ,  et  alii. 

lUnc  jure  canonico  sancitum  cst,  ut  mcdici 
prius  animce,  quam  corporis  aegroti  salutcni 
procurcnt,  ut  patet  cap.  cum  infirm.  de  Pocnit. 
et  remiss.,  idquc  Romoc  stricte  servatur,  ul)i  me- 
dici  post  tertium  rcgritudinis,  pricscrtiai  peri- 
culoscX',  dicm,  inrumo  adesse  nequeunt,  nisi  is 
illico  sacramcntali  confessionc  animam  a  pec- 
catis  cxpiet.  Nam,  ul  aitS.  Basil.  Reg.  55.  intcr, 
fusius  dispulatas  :  S(vpe  morbi  velui  quadam  pcc- 
catorum  flagclla  sunt ,  quibus  nil  aliud  agitur, 
nisi  ut  vitamnostram  inmcliascommulemus.  Vide 
dicia  Eccli.  38.  v.  1.  et  seq. 

Rursum  ex  hoc  loco  colligunt  Inlcrprctcs  , 
eos  ,  qui  corporaliter  a  Christo  sanati  sunt , 
comnmniter  etiam  spiriiualiter  ah  eo  fuisse  sa- 
nalosctjustificatos,  idenim  contigithuicparaly- 
tico  :  tum  quia  hoc  decehailihcralilatem  Chrisii, 
ut  non  dimidiatam ,  sed  integram  perfcctamque 
daret  salutem  :  Dei  cnim  pcrfccla  sunt  opcra , 
Deut.  32,  lum  quia  salus  corporis  refertur  ad 
salutem  animaj ;  tum  quia  salus  corporis  SKpc 
pendel  cx  salutc  animac ;  tum  deniquc  quia 
Chrislus  niaxime  ad  spiritualenisalutem  confc- 
rcndam  in  mundum  et  carnem  vencrat.  Hoc  est, 
quod  ait  Christus  Joan.  7.  23.  dc  alio  paralylico 
k  se  sanato  :  Totum  homincm  sanum  fcci  in  Sab- 
bato.  Idipsum  discrl(j  docet  S.  Thomas  3  p.  q. 
tilt.  art.  3.  ad  3.  Maldonalus,  Barradius  ,  et  alii. 

3.    EX  ECCE    QUIDAM  DE   ScniBIS  DlXEnUNT  INTH.V 

SE  (Syrus,  in  anima  sua,  id  cst,  in  menlc  sua)  : 
llic  iw.ASPiiEMAT.]  Quia  Deo  propriam  potesia- 
icm  condonandi  pcccala  adimit,  camque  sihi 
arrogat  :  quac  sanc  gravis  est  in  Dcuni  contu- 
melia,  ideoque  hiasphcmia.  Iia  ipsi :  pulahant 
cnim  Chrisium  non  cssc  Deum ,  scd  merum 
hominem :  hic  eniin  fuit  perpetuus  ct  ohslinaius 
corum  crror,  qui  eos  adcgit  adcontinuam  Chrisii 
pcrseculionem,  usqiu!  ad  cncdcm  et  crucem. 
Unde  Marcus  cap.  2.  7.  addit  cos  dixissc  :  Quis 
potcst  dimillcre  pcccala ,  nisi  sotus  Dcus?  Pecca- 
lum  cnim  est  oITensa  in  Deum  commissa ,  ac 
divina;  majcstatis  violatio :  hanc  autcm  ncuio 
uisi  Deus  ipse  condonare  polest. 
U.  Et  cum  vidisset  jEsrs  coc.itationes  EOnrM, 

DIXIT  :  l/r  QUID  COGITATIS  MAI,A  IN  COnDIlJUS  VES- 

Tnis?]Marcus  addit  rap.  2.  8.  Jcsum  id  .'i/;(/<7« 
.'«0  cognovissc  et  vidissc,  q.  d.  Jesus  arcanas 
Scriharum  hlasphemias  cognovit  et  vidit  non 
alio  rcvelanle,  uti  cognoverunt  Prophetae  ,  scd 
pcr  se  et  spiritum  suum  omnia  pcrvadentem 
el  penetrantcm  :  cx  quo  recte  Patrcs  contra 
Arianos  probant  Chrisii  divinilalcm  ,  eo  quod 


Christus  sit  cardiagnosles  ,  id  est ,  cordium  i»*- 
pector,  quod  soli  Deo  est  proprium.  Ita  S.  Hjc- 
ronymus,  qui  cl  addit :  Elqaudammodo  luccns, 
loquitur :  Eadcm  polentia  ct  inujcstale ,  qua  co- 
gilationes  vcstras  intueor,  possum  et  hominiba.', 
peccala  dimittcrc.  SicetS.  Chrysostomus,  Theo- 
phylactus,  Euthymius.  et  alii.  Lnde  ChrysOl. 
serm.  50.  Cape ,  ait,  Christi  dicinitatis  insignia, 
aspiceeurn  ad  cogitationum  luarum  latebras  per- 
venisse. 

Dices :  Scrihac  cxcipcrc  potuissent ,  ac  dicerc  : 
Tu,  6  Jesu,  arcanas  cogitationcs  noslras  cog- 
noscis  quidem  et  revelas ,  at  non  tuo  spiriti! 
(nullo  enim  argumento  id  nohis  prohas)  sed 
alieno  ,  puta  Dei :  ergo  Prophcta  quidem  es,  sed 
non  idcirco  es  Deus  ,  ut  rcmittas  peccata;  aui 
ea  remittis,  non  lua  ,  sed  Dei  virlulc.  Rcspon- 
dco:  Si  Scrihai  agnoscchant  Jcsum  essc  Prc- 
phetam  ,  utique  credcre  dchebant  eum  non 
inentiri,  scd  verum  dicere,  cum  dic(.'ret  se  ex 
scipso  hahcre  poleslatem  remittondi  pcccata , 
ideoquc  csse  Deum.  Rursum  in  vcleri  Tcsta- 
mcnto  nulli  Prophcta)  data  est  poteslas  remil- 
tendi  peccata  ,  scd  soli  Messiai  id  per  Prophetas 
proniissamfuit;  crgo  cx  hoc  debcbant  agnos- 
ccre  Jesum  esse  Mcssiam ,  ac  conscqucnior  csse 
Dcum ,  ut  patct  cx  aliis  Scrjplura,-  locis ,  maxime 
accedenlc  miraculo  sanationis  paralyiici,  cete- 
risque,  qua:  Chrislus  mulia  ct  magna  patrabai 
hoc  fine  ,  ut  probaret  se  essc  Deuni. 

Deniquc  quia  Christus  solo  jussu  ct  propria 
auctoritalcuii  sanavit  paralylicum,siceteipec- 
cala  dimisit,  adcoqucin  omnibus  aliis  miracu- 
lis  ita  sc  gessit,  ct  adhoc  jmnia  sua  direxit,  ut 
proharct  eipersuaderetse  esse  Messiam,  id  est, 
DeiFilium  in  carneassumpta,  etmundiSahalo- 
rcm ,  ac  peccatorum  redempiorem  ii  Mose  et 
Prophelis  promissum.  E  conlrario  Prophetjc  et 
Sancti,  cum  patrant  miracula,  vcl  remiltunt 
peccata,  vel  arcana  vel  futura  revelant,  id  fa- 
cere  se  Deo  revelante,  vel  invocaio  palam  pro- 
teslantur,  vcl  certc  sat  supcrque  subindicant. 

5.  QUID  ESTF.VCII.USDICEnE:  DlMITTUNTUR  TIBI 
PECCATA  TUA,    AN    DICEBE  :    SURGE ,    ET    AMBULA?] 

Diccre  est  juberc,  ct  jubendo  elTicaciter  efncere. 
Est  moialcpsis. 

Quoeres,  uirum  horum  duorum  absolute  sit 
dinicilius? 

Dico  primo  :  pcr  se  difficilius  est  remiltere 
peccata,  quam  sanare  paralyticum,  imo  quani 
crcare  ccclumct  lcrram.  Ratio  a  priori  est:Pri- 
ma,quia  pcccatum  ct  pcccaior,  uipote  hoslis 
Dci,  longe  magis  distat  iiDco,  quam  paralysis 
(^t  paralyticus  ,  imo  quam  oniuos  rcs  creala^ , 
titpoie  in  sc  hona3,imo  quam  ipsum  nihil ,  ex 
quo  creaia3  sunt;  niliil  enim  ncgaiivc  dumtaxat 
ct  privalivc  opponitur  chti  et  Dco  ;  pcccatum 
verocxdiametroadversatur,  etcontrarie  repug- 
nat  Deo  :  nulla  enim  conlraria  magis  sihi  ad- 
vorsantur,  quam  summa  boniias  ct  summa  ma- 
liiia ,  hoc  esi ,  Deus  et  peccatum. 

Socunda ,  quia  rcmissio  poccatorum  est  al- 
lioris  ordinis,  quam  sit  naiura ,  omncsque  res 
naluralos  :  spcclat  enim  ad  ordinem  supcrnatu- 
ralcm  gratiic,  illamque  secum  adducit.  Gratia 
autom  cst  sumnia  parlicipatio  divinitatis  :  per 
gratiam  cnim  fiinus  divincc  consorlcs  natura-.  2. 
Polri  1.  vers.  U.  Iia  discrie  doceni  S.  Augusiinus 
tract.  72.  in  Joanncm  ,  el  S.  Chrjsosiomus  liic, 
acS.  Thonias  1.  2.  q.  113.  art.  9. 

Dico  secundo  :  Chrisiustamcne  contrario  vi- 


206  COMMENTARTA  IN  M 

ileiur  liic  proponcre  romlssionem  pcccaiorum 
ut  facilioreni,  quam  siL  paralytici  sanalio,  quasi 
hoc  sit  clinicilius  illo :  lum  quia  (liflicilius  crat 
respcctu  Jud:coruni  :  liomJni])usenim  rcs  naiu- 
rales  et  corporcas  niagis  quam  spiriluales  ct 
occuilas  capiciiiilius  ita  videlur  :  lum  quia  mi- 
nus  pcriculosum  est  illud ,  quam  sii  lioc;  nain 
(jui  dicit :  Ueinitlo  tibi  jHxcata,  mcndacii  argui 
non  potcst,  sivc  ca  revera  remiilat,  sivc  xion  ; 
quia  nec  pcccalum,  ncc  pcccali  rcmissio  ocu- 
lis  videri  potcst;  qui  aulem  dicit  paralylico  : 
Savgc ,  et  ambula,  se  ct  faniam  suam  cvidenti 
falsitatis  periculo  oxponil:  rcipsa  enim,  si  pa- 
ralylicus  non  surpat,  falsitatis  ,  imposlurio,  ct 
mcndacii  ab  omnibus  arguetur  et  convincetur. 
Sicdicimus  :  Faciliusestscribcre  res  Tartaricas, 
(piam  Italicas,  quia  hic  a  niultis,  ille  ii  nemiue 
falsitatis  argui  potest.  Unde  sij^^nanter  Christus 
non  ait :  Qaid  est  facilias,  remittere  peccata,  an 
sanare  paraiyticum  ,  sed  dicere  :  Dimittuntur 
tibi  pcccata ,  an  diccre  :  Sarge ,  et  ambula?  Nota 
ri  ri/ccre ;  facilius  cnim  et  minus  periculosum 
est  diccre  :  Remittuntur  libi  pcccata  ,  quani  di- 
core  :  Surge,  et  ambuh'i,  ob  rationcm,  quam 
adduxi. 

Denique  sanatio  paralylici  osl  opusphysicum, 
et  physice  difficilius,  (luam  sit  rcmissio  pecca- 
torum ,  quae  per  se  tantum  est  ens  morale  ,  si- 
cut  et  peccatum,  sive  culpa  et  offensa  ,  tantum 
est  ens  morale. 

Addit  Jansonius,  rospccln  Deiutrumquc  acquc 
esse  facile  et  divinum  :  ulrumquc  eniin  est  mi- 
raculosum,  ideoquc  inlinitam  Dci  virtutem  et 
omnipoteniiam  requirit. 

Porro  licctminusin  se  sit  opus  sanatio  para- 
Jytici,  quam  remissio  peccati ,  tamen  valide  ex 
iilo  probat  hoc  ,  scilicet  ex  sanatione  probat  se 
habere  potestatem  remittendi  peccata,  quia  vd 
unum  miraculum,  quale  est  subita  sanatio  pa- 
ralytici,  cerium  est  argumonlum  vcritatis,  si 
ad  iliam  probandam  edatur  etfiat,  ut  dixi  c.  7. 
22. 

0.   Ut  ALTEM  SCIATIS  ,  QUI/V  FlLIlS    HOMIMS  HA- 

BET  POTESTATEM  (Syrus  dominium)   ln  TEnnA  ni- 

MITTENDI  PECCATA  (TUNC  AIT  PAUALYTICO)  :  SURGE  , 
TOLLE   LECTUM    TUUM,    ET  VADE  IN-  DOMUM    TUAM.j 

Nota  To  Filius  Iwminis  :  Chrislus  cnim  remisit 
peccata,  non  tantum  qua  Deus  per  suam  omui- 
potentiam,  sed  ctiam  qua  homo  auctoritative 
et  meritorie;  quia  enim  ejus  liumanitas  hypos- 
tatice  conjuncta  erat  divinitali ,  ei  subsistebat 
in  persona  divina  Filii  Dei,  idcirco  mcreri  ct 
satisfacere  potiiit  ex  sequo  pro  peccatis  totiiis 
mundi ;  qua  de  causa  hacc  primaria  post  Deum 
aucioritas,  et  potestas  excellenticE  remiltendi 
peccata  illi  data  est,  quam  etiam  aliis  ,  puta  sa- 
cerdotibus  h  seinstitutis,  ceuministrissuiscom- 
municare  posset,  eatonus  scilicet,  ut  queant 
remittere  peccata  :  unde  D.  Tliomas  3.  part. 
qua3st.  6U.  art.  3.  Potestas  excellentiac  Chrisii  , 
in([uit,  in  quatuor  consistit.  Primo,  quod  mcri- 
tum  et  virtus  passionis  ejus  operetur  in  Sacia- 
menlis.  Secundo  ,  quod  in  ejus  nomine  Sacra- 
monta  sanctificentur.  Tertio,  quodipse,  qui 
(ledit  virtutem  Sacramontis,  poluit  illa  insti- 
tuere.  Qnarto,  quod  effcctum  Sacramentorum 
(  puta  remissionem  peccatorum  et  gratiam  ) 
possit  conferre  sine  Sacramento.  H;cc  poiestas 
soli  Christo,  qua  homo  est,  propria  est,  ideo- 
que  nuUi  sacerdoti  velPontifici,  imo  necsancto 
Pctro  communicata  fuit. 


ATTII^mi.  Cap.  lA. 

TuNC  AIT  Paralvtico.  ]  Uvcc  voiba  sunt  Evan- 
gelistte  ,  volentis  simul  rom  gestam  ol  verba 
Chrisli  intexerc.  Unde  ^  Syro  et  nonnullis  Lali- 
nis  parenthesi  includunlur.  Significant  autczn 
Christum  ii  Scribis  obmurmurautibus  ad  i)ara- 
lylicum  sanandum  sermonem  animumquecon- 
vertisse. 

SURGE,  tolle  lectum  suum,  et  vade  in  uomum 
TUAM.]  Surge  excussa  paralysisanus  et  vogetus, 
ulque  id  probos,  ot  Scribis  totique  populo  do- 
cJares  :  TolLe  lectum  tuum,  ut  jam  curatus  por- 
tes  cum ,  qui  te  paralyiicum  paulo  ante  portavit, 
juxla  illud  Sedulii  hoc  loco  ': 

Morcedem  ipse  suam  grata  mercede  revexit. 

Pro  leciurn  Marcus  cap,  2.  8.  liabot  grabatum. 
Grabatus ,  aitSipontinus,  ost  exigiius  lcclus,  in 
quo  moridiari  solomus ,  <\\c\.m  (\mf,i  carabatus, 
quod  in  co  capitc  rccumbamus  :  /^.^«v  onim  ca- 
put  &i-o-j  pcrvium  Gricci  appcllant.  UndeMartial. 
Ibatlripes  grabalus,  et  iripes  inensa, 

7,Et  surkexit,  et  ariit  in  domum  ■i\}K\i.'\Surrexit 
subito;  diclum  onim  Christi  fuit  factum,  Et  abiil 
sublato  in  humcros  locto,  uii  jusserat  CJirisius, 
id(pie  in  signum  pcrfeclio  sanitalis  ii  Cliristo  ro- 
cupcraliT, 

HocChristi  exemplum  ot  miraculum  imitatus 
est  S,  Simeon  Stylitos ,  uii  habot  ejus  vita ,  quam 
ex  Thcodoroio  recenset  Surius  tomo  1.  twm, 
inquit,  quidam  Saracenorumtribunusobtulissct 
ei  quemdamo  suis  paralyticum,  rogans  uteum 
sanarot:  Vir  sanctus  cum  illum  in  medium  af- 
fcrrijussisset ,  imperat ,  at  majorum  suorum  im~ 
pielatem  detcstetur.  Ciim  his  dictis  obtemperasset, 
rogalus  an  Patrl,  et  unigenito  Filio,  ac  Spiritui 
sancto  crederet  ?  uit  se  credere  :  Si  credis,  inquit, 
surge.  Qui  cum  surrexisset ,  jussit  ut  Tribunum  . 
HLum ,  virum  sane  maxime  corpalentum  ,  subla- 
tum  humeris,  usqae  ad  tenlorium  ferret :  qui  sn- 
bicns  onus ,  confeslim  abstulit ,  quo  jussus  eral. 
Quo  sane  miraculo  spectatores  stupefacti  ,Deum 
laudabant.Uoc aulem  jusserat  ilLi  Domini  exemplo, 
qui  paraLytico,  ut  grabatam  loLLerct ,  imperave- 
rat.  Similimodo  S.  Bern.  rogante  Rege  Franci.u 
paralyticum  cruce  signans  curavit,  jussitqiie 
ut  grabatum  suum  tolleret. 

Tropologicc  S.  Gregorius  homil.  12.  in  Ezechic- 
lem:  Per  loctum  sive  grabatum,  inquit,  in  quo 
carnis  est  requies ,  ipsa  caro  signalur ;  per  domum 
vero  conscientia  ftguratur.  ToLLe  ergo  grabatum 
tuum,  id  est ,  porta  lectum,  in  quo  portatus  es  : 
quia  necesse  est ,  at  sanatus  quisque  portet  contu- 
mcLiam  carnis,  in  qua  priasjacebat  cegrotus.  Quid 
est  ergo  dicere  :  ToLle  grabatum  tuum  ,  et  vade  in 
domum  tuam,  nisi  porla  tentationes  carnis,  in 
quibus  liactenusjacuisti;  ac  revertere  ad  conscien- 
tiam  luavi,  ut  videas  qucefecisti  ?  Justo  onim  Doi 
judiciofit,  utpoccator,  qui  priustentationicon- 
sensithbens,  poslca  poenitens  eamdem  sentiat 
inviius.  Pfjcnitenlia  enim  toltit  quidem  pecca- 
tum,  at  non  habitus  et  pravas  inclinationes  ad 
poccaium  ,  quos  ipse  mala  consuetudine  sponte 
contraxit  et  induit.  Hinc  S,  Maria  ^gyptiaca 
post  conversionem  per  17.  annos  sensit  acros 
luxuricc  stimulos,  quia  per  totidem  annos  tur- 
piler  in  eadem  vixerat,  uti  habet  ejus  vita  ,  auc- 
tore  Zozymo, 

8.  VidENTES  AUTEM  TURB;E  timuerunt  et  glorifi- 
caruntDeum,  qui  deditpotestatem  TALEM  nOMl- 
NiBus,  ]  Pro  timuerunt ,  Grace  est  eeaOuasav,  id 
cst,  admirat.T  sunl;  admirationis  auiom  cncc- 


CnMMENTAniA  IN  M, 

Ins  csltimor,  sivo  rovorcnlia;  iiikIc  Lucas  c.  5. 
'iG.  o pprehendU ,  mqmi,  oiiiiics  £/<?«">-,  idesl, 
cTtasis,  pnta  sacer  qiiidani  (imor  ct  pavor  v\ 
stnporc  tanli  miraculi  manans,  ct  In  Dci  f,^loii- 
ficationcm  crumpcns.  Undc  Marciis  adclit  cos 
dixissc;  nuianunqttam  sic  vidimus.  I.iicas  :  0«ta 
vidimusndrahiiiahodie.  Eratenim  paralylicus  pcr 
totum  corpus.  Nam  Marcus  addit,  quod  porta- 
batur  i\  qiiatuor,  quia  erat  univcrsalis  paralysis 
scrpens  pcr  totius  corporis  mcmljra.  Paralyli- 
cusiste  alius  est  al)  illo,  cujiis  mcminit  Joan. 
5. 'i.  sanalo  ad  probaticam  piscinam,  quia  illc 
in  Jcrusalcm  sanalus  cst,  Iiic  in  Capharnaum  : 
illc  liomincm  non  Iiabcbat,  hic  portahatur  a 
quatuor:  illenon  credcbat  ut  isle,  cui  diclum 
est :  Confule,  fiti. 

Tropologice  :  Paralysis  cst  quodvis  animac  vi- 
tinni,  sed  pricscrlini  carnis  voluptas,  ex  eaque 
nascens  acedia,  qua^  ita  animam  proslcrnil,  ut 
impotens  sit  se  erigerc  ad  virtutcm ,  ad  ccclum , 
ad  Denm  :  quare  anima  hoc  morho  laborans  u 
portitoribus,  id  est,  a  pasloribiis,  prnedicatori- 
J)us,  confessariis,  eic. ,  cvclienda  cstintcctum, 
id  est,  ad  studium  salutis  rcrumque  coclcstium, 
indcqueperlegulas  ad  pcdcs  Cbristi  demillenda, 
ac  supplici  ct  ardcnti  prccc  poslulandum,  utipsc 
eam  sua  gratia  sanct,  motumque  ct  sensum  rc- 
rum  spirilualium  ipsi  rcstituat :  ipsa  dcindc  sa- 
nata,  Chrislo  salvalori  suo  gratias  agat,  nec  dc- 
sideat,  sed  abeatin  domum  mentis  ct  conscien- 
licTD  suae,  ut  illam  i\  vitiis  cxpurgci,  ct  omnium 
virtulum  actibus  adornet.  Ipsa  crgo  dcbet  conli- 
dere  in  Domino,  quia  ipsc  solus  potcst  oninia 
impcrfccta  sua  si.pplcrc.  Dcbct  surgcre  a  somno 
peccati ,  et  i  prav<Tc  Iccto  consuetudinis,  consi- 
derando  uhi  prostratus  fuerat,  quod  fitper  con- 
fcssioncm.  Ut  cnim  qui  surgit,  ita  ctquiconfuc- 
lur,  se  prodil:  dcbct  tollcre  Icctum,  quod  [)cr- 
linet  ad  satisfactioncm,  qua3  cum  injungitur, 
quasionus  quoddam  portatur.  Caro  etiam,  qunc 
ut  I(!Clus  delectabat,  ei  poriabat  spiritum  mor- 
luum,  post  rcmissioncm  ct  saiisfactionem,  dc- 
iiet  csse  liomini  instar  oneris,  ut  illi  erat,  qui 
dicebat  :  Infelix  cgo  homo,  qiiis  me  liberabit  dc 
corpore  inortishiij as?Rom.  c.  7.  2i.  ItaSalmeron, 
Janscnius,  Toletan. ,  Vincent.  Reg.  ct  alii. 

Anagogice  hacc  accipc  dc  coelcsti  gloria,  dc 
qua  ail  Psaltcs  Psal.  121.  Lcctatus  sum  inhis,  qucB 
dicla  snnt  mihi,  in  domum  Domini  ibimus.  Dicet 
enim  in  rcsurrcclione  Dominns  :  Surgc  (scilicet 
a  morte)  follc  lcctinn  tuiim  ( id  est,  corpus  glo- 
riosis  dotibns  ornatnm  assumc)  ct  vade  in  do- 
mum  tuam,  id  est,  in  aternam  et  coclestemman- 
sioncm. 

Porro  mnli?c  sunt  analogiac  paralysis  et  ace- 
diiT.  Prima  :  Siciit  paralysis  oritur  cx  frigore  et 
crassislentisquc  hnmonbus,  cumilli  nervos  oh- 
sident,  sic  ul  impcdiatur  transilum  spiritunm 
vitalium  cl  animaliumadscnsuum  inslrnmcnta, 
quo  fit,  ut  motiis  etsensatioimpcdiatnr,  uti  do- 
cctCalcnus  lib.  2.  dcSymptomatumcausiscap.  1. 
sic  et  acedia  ex  spirituali  IVigorc  et  defcctu  cha- 
ritalis  oritur,  pcr  qnod  homo  fit  insensihilis  ad 
divina  ,  ct  immohilis  ad  bona  opcra. 

Secunda:  Paralysis  cstncrvornm  resolutio.  Si 
in  ccrebro  ipso  i;csio  incidat,  statim  omnibns 
partibus  homo  impotcns  insensibilisque  eflicitur. 
Si  in  omnes  corporis  ncrvos,  illico  totum  cor- 
pu8  scnsu  motuqucprivat,  ac  mortem  celcrcm 
respiralionis  privallonc  infcrt  :  quare  paralysis 
in  codcni  genere  cum  torpore  est,  sed  ah  eo 


ITTIIJ-UiJ.  Cap.  TX.  207 

magnitudine  difiert,  ait  Galcnus  lijidem  lihi-.  1. 
cap.  5.  nam  torpor  esl  levis  quacdam  paralysis, 
ait  idcm  infcrius  suh  finem  libr.  1.  Sicaccdiacst 
torpor  ct  paralysis  aniniie,  quae  omnes  ejus  vi- 
rcs  ila  occupat  et  torpcfacit,  ut  ad  omnia  picta- 
tis  oflicia  impotcns  esse  vidcatur:  quareccrlam 
animac  per  pcccatum  mortem  inducit.  Sicutergo 
piscicnhis,  quiatorpore,  qucin  indu^it,  dicitur 
torpcdo  sivc  remora,  quianavcs,  quibus  se  af- 
ligit,  licet  vento  agitatas,  rcmoratur  et  sistit : 
sic  accdia  omnes  animae  vircs  ct  actioncs  rcmo- 
ralur  ct  inbibct,  illasquc  torpore  suo  quasi  stu- 
pcfacit,  lic])ctat  ct  obtimdit. 

Tcrlia  :  Paralysis  in  corpore  sequitur  ad  do- 
minium  phlegmatis;  cadcni  cst  passio  atrae  hilis, 
sivc  mclanchoIicC  :  undc  coutingit  conccptis  in 
horis  mclancholiac,  ait  Galenus.  Sic  acedia  ori- 
tnr  ex  phlcgmalicis  ct  Iluidis  carnis  volnptatibus, 
cx  vini  crapnla  et  lluxu  luxuria;.  r.ursum  ex  mc- 
lancholicis  cogitalionihus  ct  affcctibus,  qui  in 
morosa  snpcrbiac,  ir;c,  luxuriic,  vindicto)  desi- 
dcria  homincm,  (!tiamncscicnlcm,  inducit. 

Qnarta  :  Paralysis,  aii  Galcnus,  scquiiurapo- 
plcxiam.  Rnrsum  paralysis  est  totius  corporis 
apoplcxia.  Sic  accdia  facit  iil  anima  viva  quasi 
morlna,  ct  apoplexia  icta  vidcalur. 

Quinla  ;  Ad  paralysin,  ait  Galenus,  tcnditpul- 
sus  stnpidiis  :  sic  cumhomonullum  rcrnm  spi- 
rilnalium  hahct  scnsuni  aui  pnlsum ,  signum  est 
instanlis  acediac  snmnKc  et  lclhifcr.-c. 

Sexla  :  Paralysis,  aitGalcnus,  causatgravita- 
tcm,ut  corpus  pondcrosum  ct  plumhcum  essc 
vidcatur,  idcoquc  in  grabato  dccumbit.  Sic  acc- 
dia  mcnlcm  gravcm  plumbeamque  efTicit,  ul 
infelici  cupiditatum  carnis  grahato  afTixa  videa- 
tnr;  hinc  in  olium  ct  somnnm,  a?qiic  ac  in  gii- 
lam  ct  luxnriam  cst  prociivis.  Vide  Cassian. 
I.  10.  Inst.  c.  2.  ct  3. 

Scptima  :  Apoplcxia  sive  sidcralio  Cct  conse- 
qucntcr  paralysis)  maxime  contingit  scnibus,ei 
in  hycmc,  cl  in  pluviarnmmuUiludine,  aitHip- 
poc.  Aphorismo  16.  23.  et  31.  s(!ct.  3.  Sic  accdia 
vcteranos  invadit,  cumnovitius  ardordcferhuit. 
Longiludo  cnim  lcmporis  parit  lahorumtaidium, 
prseserlim  cuni  fcrvor  charitatis ,  a;que  ac  a^la- 
tis  intcpuit,  ac  cogilationum  variarum  sensua- 
lium,  velut  plnviarum  multitudinc  ohruitur. 

Octava:  Apoplcxiam  (et  paralysinj  fortem  cu- 
rarc  est  impossibile;  levem  vero  dilTicile,  ait 
Hippoc.  Apliorismo^2.  seci.  2.  Idcm  dicas  dc  ace- 
dia  el  tristitia.  Andi  S.  Chrysost.  cpist.  8.  ad 
Olympiam :  Tristitia  animarum  crudcle  tormcn- 
tum  cst,  dolor  quidam  inexplicabilis ,  et  judicium 
omnijiidiciovindictaquedeterius.  Nam  et  vermi  cst 
similis  venenalo,  non  solummodo  carncm,  sed  ct 
animam  ipsam  pcrimcns.  Et  tinca  non  solum  ad 
ossa,  scd  ad  corda  pertingens  :  et  pcrpcluns  qui- 
dam  carnifex ,  non  animam  dilacerans,  scd  vires 
animiv  consumens  :  ctjugis  nox ,  ac  tenebrct  pro- 
fundcv,ct  lcmpestas,et  turbo,febrisnon  apparcns, 
omniignivalidius  incendens,  etpugna  reqiuemnon 
habens. 

Nona  :  Paralysin  curant  aut  minuunt  res  ca- 
lidx,  ut  saliva  ct  cuphorbium,  ait  Galcnus;  ilcm 
exercitinm  corporalc.  Sic  acediam  superat  cha- 
ritas,  id  cst,  Dci  amor,  ct  fervor;  item  excrci- 
laiio  lum  corporis,  tnm  mentis.  Nam,  ut  ait 
Cas»ianus  libr.  10.  dc  Instit.  c.  ult.  Experimento 
probatum  cst ,  acediw  impugnaiioncm  non  decli' 
nando  fugicndam,  sed  resistcndo  supcrandam.  Acc- 
dia  orgo  lahorans  vi  torporem  exculiat,  ct  ad 


m 


COMMENTAniA  IN  MATTHMJM.  Cap,  IX. 


laboroni  violcnler  sc  cogat,  oportct;  quod  si  fc- 
ceril,  accdiam  supcrabitet  sanajjit. 

9.  Et  cvm  TRANsinET  (id  est,  disccderet,  abirct, 
pcrgeret.  Iia  Euthymius  j  isde  Jesus,  vidit  no- 

MINEM  SEDENTEM  IN  TELOMO,  MATTII/EUM  NOMINE, 

ET  AiT  iLLi  :  Sequere  me;  ET  SUHGENS  secutus  est 
EUM.J  Ti/0,-,  Graccis  cst  vectigal ,  indc  telonium 
vocatur  locus  seu  domus,  in  quo  naulac  et  mcr- 
caiorcs  solvcbant  navium  merciumquc  vcctigal. 
IJnde  in  ea  sedcbant  lclonarii  pu))licani,  id  cst, 
vcctigalium  rcdcmptorcs  ct  cxactorcs,  (hinc 
Persicus  pro  m  tctonio,  verlit  in  clomo  solalionis: 
;Elhiopicus  in  foro;  quia  in  loco  publico,  qualc 
<'st  forun>,  merccs,  etmercium  vccligalia  pcn- 
dcbantur)  qualiscratMatthccus,  (unde  verisimiie 
est  domum  cjus  fuisse  Capharnai,  ad  liitus  ma- 
ris  GaliKxae;  eo  enim  naves  et  mcrces  appellc- 
bant)  qui  publica  Senatus  populiqueRomanitri- 
l)uta  ct  vectigalia  a  subditis  pcndcnda,  certo 
constituto  prctio  rcdcmerant,  illaquc  u  prastcr- 
naviganlibus  et  applicantibus  cxigcbant.  Ita 
Adrichomius  in  dcscript.  terra^  sanctac  p.  11/i. 
n.  92.  Addit  Janscnius  in  cap.  33.  Concordia) 
Evang.  cos,  qui  accuratiustcrram  sanctam  per- 
luslrarunt,  asserere  locum,  unde  vocalus  fuit 
Maltha^us,  cxtra  Capharnaum  circamarceiiam- 
num  dcmonstrari.  Marcus  ct  Lucas  dicunt  Mat- 
ihajum  scdissc  adtclonium,  quia  per  tclonium 
accipiuntnon  domum,  sed  mcnsam,  in  qua  nu- 
merabant  pecuniam  pro  vcciigali  solvcndam. 
Myslice  -h  scdenlcm  in  telonlo,  urget  B.  Petrus 
Chrysolog.  ser.  29.  Sedcbat  nliquc,  (juia  starenon 
potcrat  pondcre  cupidilalis  opprcssus ,  et  ipsa  to-' 
tus  conscientia  fraudis  incurvus.  Aurum  natura 
grave ,  gravius  fit  avaritia  nimis,  llinc  cst ,  quod 
plus  habentem  deprimit ,  quam  screntem,  et  velic- 
mentius  aggravat  corda ,  quam  corpora.  Nascitur 
in  terra  profunda,  perque  ima  vcnarumccccis  dis- 
currit  anfractibus,  et  dumsuam  semper  repedat  ad 
naluram,  ccclestes  animos  adinfcrna  deponit.  Con- 
tra  vcroZachaeus,  ubi  animum  atcrrcnis  opibus 
exoneravit,  stare  dicitur :  Sians ,  inquit,  Zachaus 
dixit  ad  Jesum:  Ecce  dimidium  bonorum  mcorum, 
Domine,  do  pauperibus.  Luc.  19.  8, 

Mattileum  komine.  ]  Nominat  se  MatthaEus , 
lum  humiliiatis  studio,  ut  scpublicanum  etpcc- 
oatorem  fuisse  toti  orbi  confiteatur,  tumgrati- 
ludinis  ergo,  uteximiam  Chrisliergasegratiam 
dcpraedicet,  icque  ac  facit  S.  Paulus  1.  Tim.  1. 
15.  Fidelis  ,diW.,  sermo,  et  omni  acccptione  dignus, 
quod  Christus  Jesus  venit  in  hunc  mundum  pecca- 
torcs  scdvos  facere ,  quorum  primus  ego  sum.  Vide 
ibi  dicta. 

Sequere  me.]  quem  jam  audisli  in  Capharnao 
coelestem  doctrinam  prscdicare,  eamque  mullis 
confirmarc  miraculis,  ac  in  primis  recenti  para- 
lytici  sanalione.  Vocat  MatthcTum  miraculorum 
jam  fama  pcrdomitum ,  ait  Chrysostomus.  Vicle 
liic  dignationcm  Christi,  qua  Mattbaeum  publi- 
canum,  ideoque  apud  Juclicos  infamem,  non 
tantum  ad  gratiam,  sed  et  ad  familiam  suam, 
inlimamque  amicitiam  ct  Apostolatum  vocat. 

Et  surgens  secutus  est  eum.  ]  Nota  hic  efTica- 
ciamvocationisChristi,  reque  acpromptamMat- 
ihsci  obcdientiam.  Audi  S.  Hicron.  hic  :  Arguit 
in  hoc  loco  Porphyrius ,  et  Julianus  Augustus,  vel 
impcritiam  historici  menticntis ,  vcl  stuitiliam  co- 
rum,  qui  slatim  secuti  sint  Salvatorcm ,  quasi  ir- 
crationabiliter  quemdbet  vocantcm  hominem  sint  se- 
uti,  cum  tantcB  virtutes ,  tantaque  signa  prcBces- 
crint,  quoE  Apostolos,antequamcrederent,  vidisse 


von  dubium  est.  Certe  fulgor  ipse  et  majestas  dici- 
nitatis  occulta,  quce  ctiam  in  humana  facie  relu- 
cebat,  exprimoad  se  videntcs  trahcre  potcrat  as- 
pectu.  Si  in  magnete  lapide  et  succinis  ha'C  csse  vis 
dicitur ,  ut  annulos  et  stipulam  ct  festucas  sibi  co- 
pulent;  quantomagis  Dominus  omnium  crcalura- 
rum  ad  se  trahere  poterat,  quos  volebal?  . 

Sicut  ergo  magnes  trahit  ad  se  ferrum ,  ambra 
paleas,  sol  vaporcs;  sic  Christus  ad  se  iraxil 
Maltlueum,  atque  hoc  tractu  suas  ei  virlutes 
communicavit,  acpra^scrtimeximium  Dei  amo- 
rem,contemptum  mimdi,  studiumpaupcrtatis, 
zelum  animarum,  ardorem  pracdicandi,  ctc. 
Vidc  quas  de  eflicacia  ct  effectibus  gratiae,  qua 
Chrislus  ad  se  tra.\it  Saulum,  fecitquc  Paulum, 
dixi  Act.  9.  V.  6. 

Audi  modum  conversionis  S.  Matlhaci,  quem 
ipse  revelavit  S.  Brigittsc,  oranti  ad  sepulchrum 
ejus  Malphi  I.  1.  Rcv.  c.  129.  Voluntas  mea  tatis 
crat  co  tempore  [lQ\om\.)  quodneminem  defraudarc 
volui,  sed  desiderabam  invenireviam,  quasepara- 
rcm  me  ab  officio  isto,  et  toto  corde  adhcererem 
Dco  soli.  Prcedicante  igitur  amatore  meo  Jesu 
Chrislo ,  tunc  inflammabatur  sicut  ignis  verbum 
vocationis  suce  in  corde  meo,  sic  dulciler  sapuerunt 
verba  sua  mihi,  quod  de  divitiis  et  lionoribus  non 
plus  cogitabam,  quam  de  paleis  :  imo  mihimagis 
flcre  placuit ,  et  gaudere  quod  Deus  meus  tantillum 
ct  tantum  peccatorem  vocare  voluit  ad  gratiam. 
Adhccrens  quoque  Dominomeo,  verba  ejus  arden- 
tius  cccpi  infigere  cordi  mco ,  qucc  nocte  et  die  quasi 
cibum  suavissimum  gustando  cogitabam. 

10.  Et  factum  est,  discumbente  eo  in  domo, 
multi  purlicani  et  peccatores  venientes  dis- 

CUMBEBANT  CUM  JeSU  ET  DISCIPULIS  EJUS.]  In  Clomo 

ipsiusMatthaei,quihumilitatis  studiodese  silet, 
quod  virtutis  est;  prodit,  quod  vitii ,  scilicet 
quod  fuerit  publicanus.  Id  liquet  ex  Luca  c.  5. 
29.  ubi  ait :  Et  fecit  ei  convivium  magnum  Levi  (ila 
vocabatur  quoque  Matlhffius  :  erai  enim  bino- 
musj  ut  et  alii  multi  Judajorum)  in  domo  sua. 
Unde  ad  illud  a  Matlhieo  invitati  fuere  socii  ejus 
publicani,  similesque  peccatorcs,ut  Christibe- 
nevolentia  et  doctrina  allccti,  ad  illam  sequen- 
dam  pari  modo  traduccrentur.  Nam  Pharisffii 
eos,  ut  peccatorcs,  aversabantur,  nec  cum  cis 
cdcrc  aut  loqui  dignabantur  :  quare  publicani 
malebantsequi  Christum,  quamPharisasos.  Sig- 
num  enim  vera;  conversionis  est,  satagere  alios 
ab  iisdem  vel  similibus  peccatis  convertere.  Bo- 
num  enim  est  sui  diffusivum  :  et  charitas  insti- 
gat  ad  aliorum  perditorum  salutem  procuran- 
dam,  cum  quisillam  ejusque  suavitatem  in  se 
ipso  expertus  est. 

Porro  publicanorimi  ofTicium ,  licet  ex  se  jus- 
tum  sit,  et  sine  peccato  exerceri  possit,  quia  ta- 
men  illud  saepe  obibant  homincs  quaestui  et  ava- 
riiiaj  plane  addicti,  qui  vectigalia  majora  sequo, 
pracscrtim  a  pauperibus  extorquebant ,  hinc 
apud  Judajos  publicani  erant  infames,  et  quasi 
publici  peccatores  habebantur,  perindeut  apud 
Christianos  habentur  publici  usurarii.  Accedit, 
quod  olim  Judaii  contenderent  se  velutpopulum 
Deo  dicaium  non  debere  subjici  Romanis,  ut- 
pote  Gentilibus  et  idololatris,  nec  eis  tributa  pen- 
derc :  hoc  cnim  esse  contra  libertatem  et  digni- 
tatem  filiorum  Dei  :  quare  publicanos  tributa 
cxJgentes  detestabantur,  inio  hsecfuit  causa  re- 
bellionis  Judaeorum,  ob  quam  excisi  sunt  a  Tito 
et  Vespasiano,  ut  patet  ex  Josepho. 

Peccatores.]  Hi  distinguuntur  hic  a  publiCja- 


COHIMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  IX. 


200 


nis,  vclul  socii  i»  sociis.  Quare  peccalorcs  liic 
vidcntur  vocari  Judici  dissoluii,  qui  paiiirn  cu- 
ranles  legem  et  reliKionem  Judaicam,  ciim  G<;n- 
libus  genlilitervivcl)ant,  vel  adCenlilismum  de- 
ficiehant  :  unde  publicanis  erant  familiarcs ; 
quare  Judicis  cxosi  erant,  nt  piiblicani.  Judici 
enim  se  vocabantpopulum  ndelem  el  sanctum, 
quia  sic  eos  vocarat  Deus,  Exodi  VJ.  v.  6.  Quaie 
ii  se  suaque  legc  Apostatantes  vocabanl  pecca- 
tores. 

11.  Et  VIDENTESPlIARIS^I,  DlCEnANT  DISCIPIMS 
EJUS   :    OlIARE    CUM    PLKLIGANIS     ET    PECCATOIUiaS 

MANDtCAT  MAGISTER  vESTER?]  Non  interrogau- 
tium,  sed  accusantium  vox  est,  q.  d.  Cbrislus 
magister  vester  facit  contra  legem  Dei  et  Patruin 
tradilioncs,  ut  quid  ergo  cum  audilis  et  sequi- 
mini?  Versatur  enim  cum  pcccatoribus,  quare 
eorum  vel  peccata  ,  vel  infainiam  vobis  afilat : 
quin  ergo  eum  infamem  et  vos  infamantem  di- 
mittitis?  Hic  erat  paralogisnius  Pharisa'0rum, 
quem  diluil  et  dissolvit  Christus. 

12.  At  Jesls  aldiens  (cx  relatu  discipulorum; 
nec  cnim  Pharistei  aude))anl  Christo  id  objcc- 
tare)  ait:  (non  discipulis,  sedPharisn:is:  ad  cos 
cnim,  a  quibus  obinurmuratio  profecta  erat, 
scse  convertit ,  ut  patet  ex  scquent. )  NoN  est 

OPUS  VALENTIRLS  MEDICUS,  SED  MALE  nABENTIRlS.] 

q.  d.  Non  cgcnt  medico,  qui  rccte  valent,  scd 
qui  male.  Sicut  ergo  medicus  non  inficilur 
morbo  aegrotorum,  sed  potius  morbum  vincit , 
et  ab  iisdepcllit,  ideoquc  non  dcdecus,sed  dc- 
cusmediciestvcrsaricum  oegris,eosquccurarc, 
coque  majus,  quo  major  est  eorum  jcgritudo : 
sic  paritcr  cgo,  qui  e  ca-lo  in  tcrras  iiDeo  Patro 
missus  sum,  ut  sim  mediciispcccalricium  ani- 
marum,  convcrsando  cum  eis,  morbis  ct  pcc- 
calis  eorum  non  contaminor,scd  potius  eacuro 
et  sano,  qua>  rnihi  summa  cst  luus  (ai;quc  ac 
summumcorum  bonum)  coquc  major,  quopec- 
cata  sunt  majoraet  graviora.  Ego  crgo  pcccato- 
rum  suminedicus,  non  socius.  Vos  vcro,  oPba- 
risjci ,  pcccatorum  cslis  non  mcdici,  sed  socii, 
ideoquc  conlaminati  iiifamcs  ct  vituperiodigni : 
vultis  tamen  ii  populo  habcri  juslict  sancti,  idco- 
que  vobiscum  (  uti  velletis)  non  vcrsor  ;  tum 
quia  valentes,  id  cst  justi,  quales  vos  esse  dici- 
lis,  non  cgent  medico  spiriiuali;  tiim  quia  vcs- 
iram  simulalioncm(;t  liypocrisin  avcrsor. 

13.  EuNTEs  AUTEM  (q.  (1.  Abitc  ii  mc,  faccssitc 
e  conspectu  meo  :  est  cuim  vox  rcpcllcntis  et  rc- 
pudiantis  j  discite,  ouid  est  (quod  ait  Osee  cap. 

C.  G.)    MISERICORDIAM  VOLO,    ET  NON   SACRIFICIUM.  ] 

Id  est  miscricordiam  mulo,  quam  sacrificium  , 
licethocnobilius  sit,  et  nobilioris  virlulis,  puia 
rcligionis  actus,  q,  d.  Misericordiam  scquimini, 
siculcgo,  utpcccatorcs  salvctis.  l\talo,  inquam, 
misericordiam  ,  et  misereri  miscrorum  pccca- 
lorum,  quam  vobiscum  hostias  offerrc  Deo  ob 
causas  qiias  rccensui  Osee  G.  v.  G.  Vide  ibi  dicia 
ubi  de  dignilate  et  pnccellcntia  miscricordiaj 
aunotavi. 

Mcrito  cxclamathic  S.  Bern.  scrm.  IG.  in  Cant. 
O  sapientia,  qiumta  arte  meclcndi  in  vino  et  olco 
animce  mccc  sanilatcm  rcstauras  !  fortiler  suavis, 
ct  suavitcr  fortis  :  fortis  pro  mc ,  ct  suavis  inihil 
Oleum  clfusum  nomcn  tuum ,  non  vinam  clfusum  : 
nolo  eniin  ut  inlrcs  iujudiciumcum  scrvo  tuo.  Srd 
olemn,  quia  coronas  mc  in  miscricordia  ct  misera- 
tionihus.  Otcum  planc,  (inod  dum  supcrnatat  cunr- 
tis  (juibus  immiscctur  li^juoribus,  liquido  iliud  dc- 
signat  nomen,  quod  cst  super  omne  nomen. 

CORNEI..    A    l.APIDE.   TOM.   VHI. 


NONENIM  VENI  VOCARE  JUSTOS,  SED  PECCATOREli.] 

GiKca  adduiit--i;  //eT^vory.v,  id  est,  ad  pccnitcntium: 
sicquehabet  Lucas  ctArabicus  hic.  Alioqui  enim 
Christus  quoque  vocavit  Nathanaelem,  qui  jain 
erat  justus,  ad  sui  sequelam.  Item  B.  Virgiuem, 
S,  Joanncm  ctElisabctham,  (|ui  jam  erantsancti, 
vocavit  ad  majorem  sanctilatem  et  perfcctio- 
nem  :  scd  lamen  prior  quoque  horum,  quin  et 
primorumPatrum,  ut  Abralia},  Mosis,  Davidis, 
sanctitas  manavit  ex  pra;visis  raeritis  Christi : 
qua  decausa  S.  Augustinus  libro  3.  contra  duas 
epistolas  Pelag,  cap,  h.  Abraham  etomnespris- 
cos  sanctos  vocat  lilios  non  tam  veleris,  quam' 
novi  Testamenti :  hoc  cst,  Chrisli  discipulos  <t 
Christianos  :  omnes  eiiim  quasi  filii  AdcX'  pecca- 
loris  eguerunt  redemptione  ,  fide ,  et  graiia 
Chrisli :  Omnes  cnim  peccaverunt  ct  egent  gloria 
(■gloriosa  gratiaj  Dei.  r.onuin.  3,  23,  lia  S.  Chrj- 
sostomus. 

Alitcr  S,  Ililarius,  Ilicronymus,  Eeda,  Theo- 
pliylactus,  et  Eulhymius,  q,  d,  Non  vcni  vocare 
justos,  eos  scilicet,  qui  superbe,  sed  falso  se 
justos  iTstimant  ct  jactilant,  cum  revera  siiu 
pcccatores  et  hypocritx- ,  quales  vosestis,  6 
Scribae  et  Pharistei. 

Ik.  TUNC  ACCESSERUNT  AD  EUM  DISCIPULI  JOAN- 
NIS  ,  DICENTES:  QUARE  NOS  ET  PHARIS.I'.!  JEJUNAMUS 
1'REQUENTER,  DISCIPULI  AUTEM  TUI  NON  JEJUNANT?] 

Tunc,  signilicatpaulo  postbaic  contigisse  :  idcm 
insinuat  Marcus  c,  2,  18.  ct  Lucas  cap.  5.  33.  qui 
omnes  hanc  narrationem  praeccdenii  murmuri 
proxime  subnectunt,  Pharisaei  ergo  justa  rationc 
confutati  ii  Christo,  aliam  hic  moliunturcrimi- 
nationcm  ,  illamque  non  discipulis  ,  sed  ipsi 
Chrislo  iiucntant,  Suboinant  ergo  discipulos 
Joannis,  iit  occasione  jejunii  sibi  cum  eis  com- 
munis  crimincnlur  Christumj  qiiod  cum  suis 
discipulis  non  jejuncL  Id  ita  esse  indicat  Marcus 
c,  2.  18,  diccns  :  Et  erant  discipuli  Joannis  et 
Pluirisivi  jcjunantcs,  el  veniunt ,  ct  dicunt  ilU  : 
Quare,  elc.  Krat  hoc  jejunium  non  lege  proe- 
scriptum(hoc  enim  et  cetera  lcgis  exactc  scrva- 
bat  Christuscum  suisjscd  vcl  ii  magistris  ordi- 
natum  ,  vel  ii  discipulis  hortatu  magistrorum 
sponte  assumptum.  Unde  Lucas  cap,  5,  33.  ait, 
cos  dixisse  :  Ouare  discipHli  Joannis  jcjunant  fre- 
quentcr,et  obsecrationcs  faciunt ,  similitcr  et  Plia- 
riserorum  :  tui  autcm  cdunt  ct  bibunt?  q,  d,  Tu  vis 
esse  reformator  nostcr  ctmagister  perfectionis, 
cur  ergo  nos  jejunamus,  tu  cum  tuis  genio  in- 
dulges?  Discipuli  Joannis  ciim  Pharisajis,  utha- 
bet  Marcus;  ita  scilicel  ut  Pharisaji  discipulos 
Joannis  instigarent  ct  animarcnt  ad  proponeii- 
dum  idipsum  Christo,  unde  Pharisajorum  lan- 
tum  meminitLucas  ;  discipuli  vcro  Joannis  no- 
mine  suo  et  Pharisacorum,  rem  Christo  propc- 
nerent,  unde  cos  solos  nominat  hic  Matth.ieus. 
Prcmuntvero  urgcntque  Christum  JoannisBap- 
lista)  auctoritate  (hoeccnim  summa  erat  apud 
Juda^os),  scd  impcrite  et  pr.Tesumptuose  :  Fuit 
ergo  hscc  supcrba  intcrrogutio ,  ait  Interlinearis, 
et  plcna  supercilio  Pliarisccorum  :  licprchcndcndi 
cnim,  ait  S.  Hieronymus,  sunt  Joannis  discipuli, 
ct  ob  Jejunii  Jactantiam,  et  quiasejangebont  Plia- 
i-isceis  ()  Joanne  damnatis  ,  ct  quia  calumniantur 
(t  Joanne p)-(vdicalum.  Sic  superbusillcPhariSiTUs 
non  tam  Deum  orabat,  <|uam  se  jactabat,  di- 
cens :  Jejuno  bis  in  Sabbato,  id  est,  in  hebdc- 
mada,  Luca?  cap,  18,  vers,  12,  Porio  discipiilos 
Joannis  haoc  dixisse  cx  zelo  magistri  sui  Joannis 
in  invidiam   Christi ,   ul   Joanneni  praefeireni 


210 


(■-{JMiMLNTARIA  IN  MATTil.EUAJ.  Cap.  IX. 


Chrislo,  colligiliir  cx  Joaiinis  crpitc  lcrlio  vcrs. 
26.  Similcm  zdum  cliamnum  sul)in(lc  vidcmus 
in  viris  alioqui  prol)is,  qui  suum  fundatorcm 
vel  patronum  cctcris  omniI)us  procfcrrc  sata- 
gunl,  qua  inrcadlmc  animalcs  sunt  ac  pucrilcs, 
produnlquc  occuliam  vaniiatcmctarrogantiam, 
qua  pcr  magistrum  ipsimct  cctcris  antcccllcre 
conicnduni.  Talcs  crant  Coriniliii  ,  dicentes  : 
EgosumPauli,  cgo  Ccpliac,  cgo  Apollo,  quos 
acritcr  quasi  animalcs  casligat  Apostolus  1.  Co- 
rinlli.  3.  3.  Chj/i,  inquil,  sit  inlcr  vos  zcliis  et 
contcntio,  nonne  animales  estis,  et  iccundum  ho- 
viinem  ambalatis ,  clc. 

15.  Et  ait  illis  :  Numquid  possunt  fimi  sponsi 

LUGERE,  QUAMDIU  CUM  ll.LIS  EST  SPONSUS  ?  VEIMENT 
AUTEM     DIES,    CUM    AUFEUETUR    (SyPUS,    tollctur , 

Arabicus,  sublevabitur)  ab  eis  sponsus,  et  tunc 
jEjuNABUxr.]  Sponsus  cst  Christus,  quia  huma- 
iiam  iialuram,  cl  per  eam  Kcclcsiam  sihi  in  in- 
carnationcdespondit,  acpcrpetuo  conjugii  vin- 
culo  copulavit.  Hoc  conjugium  Christus  inchoa- 
vit  pcr  gratiam  in  terra.  Matih.  22.  v.  2.  sed  per 
gloriam  cum  clectis  consummahit  in  coelo,  uhi 
crunt  perpctuc-c  nuptia3  Agni,  Apoc.  cap.  19.  7. 
Ilinc  Joannes  Baptisia  vocat  se  amicum  sponsi  , 
id  cstChristi,  Joan.  3.  29,  idque  audierant  dis- 
cipuli  Christi :  uude  sciehani  sponsum  vocari 
Clu-istum,  Filii  sjwyisi ,  Grxceuioi  vj{j.-^C)voi ,  idest, 
filii  thalami  nuptialis,  et  nnpliaram,  ut  liahet 
Marcus  c.  2.  19,  id  esi,  qui  nuptiis  et  ihalamo 
sponsi  gaudent,  etnuptialihus  gaudiis  perfruun- 
iur,sciiicei  familiares  sponsi,  ejusque  inlimi 
amici,  qui  ad  secrclum  cjus  cuhiculum  ct  tha- 
lamum  admittuntur,  ut  familiariter  cura  co 
agant,  cjusque  sccreta  audiant.  Nosler  vertit  /t- 
lii  sponsi,  quia  vu/j.-fuv  ct  sponsum,  ct  cuhicu- 
lumnuptialc,  siveihalamum,  utvertitSuidas  et 
Syrus ,  significat.  Simili  Hehraismo  vocantur  ii- 
lii  ohcdicntia},  qui  ohedienliam  adamant  eaque 
gaudent:  filii  iuiquitatis,  qui  iniquitatem  diU- 
gunt  :  fdii  supcrhiae,  qui  cam  impense  sectan- 
lur,  valdeque  sunt  superhi.  Uigere ,  id  est,  jcju- 
nare.  Est  catachrcsis :  in  luclu  enim  jejunahant, 
et  jcjunium  facit  homines  mG?slos,  sicut  cihus 
el  vinum  facil  jovialcs  ct  hilarcs.  Luclus  crgo 
cst  luctuosum  jejunium.  Sensusest,  q.  d.  Mirum 
non  est  discipulos  nicos  non  lugere,  ac  percon- 
sequens  non  jejunarc, cummesponso,  meisque 
nuptiis  fruantur ;  in  nuptiis  enim  decent  modes- 
\x.  epulc-c  et  convivia,  dedecent  jcjunia  :  filios 
autem  servi,  scilicctdiscipulos  Joannis  Bapiistc-c, 
qui  meus  cst  servus,  quiquc  austcram  et  tristem 
vitam  degit,  ut  homines  inducat  ad  poeniten- 
tiam,  atque  onerosam  Mosis  tegcm  futpote  ad- 
luic  vigentem)  suis  imponit:  hos,  inquam,  de- 
cei  luclus,  auslcritas  ct  jejunium;  lu  enim  per 
luclum  ct  aspcra  jejunii  poenitenticTque  opera 
ostcndehant,  ct  parahant  peccatorihus  viam  ad 
lcTtas  nuplias  sponsfChristi ;  at  morieturaufere- 
lurque  sponsus  Christus,  luncque  discipuli  ejus 
lugebunt  et  jcjunabunt.  Alludit  ad  vclerem  mo- 
rem  lugendi  mortuos ,  adhibilo  jejunio:  solcnt 
enim,  qui  lugent,  cibo  abstinere.  Ita  Hehrici 
luxcrunt  Saulem  mortuum,  jejunando  scptem 
diebus  1.  Reg.  13.  13;  ac  Cicsos  in  prcTlio,  Judic. 
cap.  20.  26;  ac  Jonathan  ,  1.  Reg.  7;  ac  cladem  il- 
latam  ah  Antiocho ,  1.  Mach.  3.  hl. 

Significat  hic  Christus  novitios  in  fide  et  reli- 
gione  lcnitt:-  et  hlande  tractandos,  ulpote  tene- 
ros  adhuc  etquasipueros  in  spiritu,doncccres- 


cant  et  adolescant  in  virlule ,  ne  si  inilio  dura  et 
ordua  cis  imponantur,  despereni,  autdcserant 
inchoatam  virtutis  viam.  Ita  exemplo  Christi 
tractantur  henigne  novitii  in  religionihus  benc 
constitulis,  ihique  quasi  lactanturconsolationi- 
l)us  divinis  el  humanis,  lum  a  Deo,  tum  u  prae- 
fecto  suo  et  magistro.  Quocirca  S.  Pachomius  , 
quiregulam  ordinis  sui  ab  Angelo  accepit,  vo- 
luil  novitios  per  triennium  in  ca  sensiminstrui 
et  perfici,  sicutChristus  Apostolos  in  suaschola 
per  triennium  lactavitet  crudivit.  Idem  graviter 
castigavit  cocum,  quod  juniorihus  jentaculuma 
se  pra'scriptum  non  pra-parasset,  ut  habet  ejus 
vita.  Hic  est  ordo  natur^c;  pueri  enim  lacie, 
adulti  cibo  solido  duroquc  nuiriendi  sunt. 

IIuc  facit  exemplum  prisci  Ahhatis  probatis- 
simi,  qui  hospites  ante  canonicam  rcfectionis 
horam  prandio  excepit,  ac  rogatus causam  dixit : 
Jcjanium,  fralrcs,  semper  csl  mccum:  vos  autem 
conlinuo  dimissaras,  mecum  jugiter  tenere  non 
polero.  Ilaqae  Cliristuminvobis  suscipiens  reficerc 
cum  debco  :  et  cam  vos  dedaxero ,  districtionemje-' 
junii  in  memclipso  polcro  compensarc.  Non  cnim 
possant  filii  sponsi  jcjanare,  doncc  cum  iilis  est 
sponsus;  cum  aalem  decesserit ,  tanc  licitejejuna- 
bant.  Ita  referunt  Cassianus  etSulpitius  lib.  U.  in 
Vitis  Patr.  c.  32.  Simile  fecitille  Magnus  S.  Spi- 
ridion  Trimytuntis  Episcopus. 

Porro  post  morlcm  Chrisii  Apostoli  scDpe  je- 
juuarunt,  et  fame  sitique  laborarunt,  ac  vitam 
austeram  egerunt  in  contumis  pcregrinalioni- 
hus,  lahoribus,  persccutionibus ,  fame  et  siti, 
lUi  de  se  fuse  narrat  Apostolus  2.  Cor.  11.  Sic  in 
vila  S.  Petri  legimus,  eum  asperam  egisse  poe- 
nitenliam,  ut  non  nisi  panem  cum  olivis  come- 
dcrct,  aut,  ul  ait  S.  Gregorius  Nazianz.  orat.  de 
Amorc  pauperum,  non  nisi  pane  cum  lupinis, 
vel  herbis,  aut  leguminibus  vesceretur. 

Hinc  in  Ecclesia  Orientali,  ait  S.  Epiphanius, 
hseresi  75.  sub  fmem,  Christiani  jejunant  fcria^. 
ci  6.  sive  die  Mercurii  et  Veneris ,  uti  ctiamnum 
fit  in  Griccia,  Polonia,  HoUandia.  Ceteri  vero 
OccidenlalesferiasextaetSabbato  carnibus  abs- 
linent,  quia  sponsus  fcria  quarla  prodilus  est  a 
Juda  JudcTis  :  feria  sexta  crucifixus  esl  et  mor- 
tuus,  Sabhato  sepultus,  planeque  abJatus,  uti 
docet  S.  Augustinus  epist.  86.  ad  Casulanum. 
Addit  Innocentius  I.  epist.  adEugubinumcap. /i. 
feria  sexta  et  Sabbato  jejunandum  esse,  quiaeo 
hiduo  mcESti  Apostoli  ob  Christi  mortem  jejuna- 
runt.  AdditEpipbaniusChristianos  olimin  jeju- 
nio  non  comedissenisipanem,  salemet  aquam, 
idque  ex  decreto  Apostolorum. 

Ex  hoc  loco  Montanus  hcTresiarcha  secundam 
post  Pascha  fin  quo  occisus  et  mortuus  est 
Christus)  et  Pentecosten  induxit  quadragesi- 
niam,  in  speciem,  quodmortem  Christi  lugen- 
dam  diceret  :  scd  sic  oporteret  Christianos, 
Christo  suo  jam  mortuo,  totavita  jejunare.  Mon- 
tanum  secutusTertuIIianus  in  ejus  ha^resim  jam 
prolapsus,  ulejus  jejunium  propugnaret,  scrip- 
sit  librum  de  Jejuniis  coiitra  Psychicos,  id  est , 
Christianos  animales  et  carnales,  uti  ipse  eos 
nominahat. 

Tropologicc  S.  Hieronymus  :  Cum  sponsus 
Chrislus,  ail,  a  nohis  propter  peccata  discesse- 
rit,  tunc  maxime  suscipiendus  csl  luctuset  je- 
junium. 


COMMEMARIA  IN  mTTUJEVM.  Cap.  IX. 


S.  Ililarius  vcro  et  S.  Ambros.  Sponsum  Chris- 
tum,  inquiunt,  pr.Tsentem  liabemus  ,  ct  assi- 
due  ejus  corpore  pascimur  in  Eucharistia  :  ilii 
vero ,  quibus  sponsus  non  est  prujsens  (  per 
gratiam,  uli  sunt,  qui  vivunt  in  pcccato  mor- 
tali) ,  jugiter  jejunant  et  esuriunt,  eo  quod  cibo 
vitas  careant.  Addii  S.  Ambr.  in  c.  5.  Lucae  ex- 
plicans  t^  aufcretur  ab  illis  sponsus :  Ncmo  tibl 
Christum  potest  aufcrrc ,  nisi  ipse  le  aufcras  illi : 
non  ergo  te  aufcratjactantia  tua ,  non  tc  aufcrut 
arroganlia. 

Symbolicc  significat  Cbrislus  se  salutis  et  \x- 
litia;  publica)  totius  mundi  non  solum  esse  nun- 
lium ,  sed  et  auctorem  ,  uti  sponsus  est  auctor 
convivii  et  symplioniaj ,  laelitiajquc  nuplialis. 

IG.  Nemo  autem  lAiMrrrrr  commissuram  panm 

HUDIS  IN   VESTIMENTUM    VETUS    :  TOLMT    ENIM  PLE- 

KiTUDiNEM  Ejus  A  VESTiMENTO  (  Arabicus  addit 
vetcri)  ET  PEjOR  scissunA  FiT.  ]  Nota  primo  :  Pro 
commissuram  QrsiCC  cst  £nic;*;//.a,id  est  additamen- 
lum  et  assumcnium.  S.  Augustinus  ctTcrtuiiia- 
nus  lib.  dc  Orat.  cap.  1.  vocant  plagulam.  Syrus 
frustum  panni.  Alii  panniculum.  Flandri  clare 
een  lap.  Itali  un  Pezzo.  Unde  S.  Franciscus  vo- 
lebat  suos  fratrcs  gcstare  vestes  rappcciatas , 
quasi  paupcros.  Sic  enini  videmus  mendicos 
vesl(!S  ex  mullis  panniculis  ,  ct  sajpe  diversico- 
loribus  consarcinatas  gestare,  ut  si  omnes  nu- 
meres,  sub  inde  centum  invcnias ,  indcque  cen- 
loncs  dicli. 

Panni  rudis  ,  ]  id  cst  panni  i  m  pol  iti  ct  impcxi, 
qualis  est  cum  ix  texioribus  ad  fulloncs  pra^pa- 
randus  ct  tingendivs  defertur.  Patet  ex  Gr.eco 
&yvayo5 ;  a  cuim  cst  privativum ,  ■/•'«','£"«  est  fulio; 
unde  haercsiarcha  illeolimaddens  Trisagio:  Qui 
crucifixus  est  pro  nobis ;  quasi  tota  Trinitas  sit 
crucifixa,  aut  tota  Triniias  sitChristus,  dictus 
est  Pctrus  Gnaph;cus  qui  arte  erat  fullo.  Lucas 
habet  commissurum  novi  vestimenti :  tale  eniin 
est  pannus  novus  el  rudis :  unde  Iiali  vestes  vo- 
cant  pannos  :  fiori  eliam  potest,  utulraque  phra- 
si,  scilicet  panui  et  veslis  usus  sit  Christus. 

Plenitudinem  (vocatintegritatem)  ejus  (idcst 
suam)  A  vestimento,]  scilicet  veteri:  si  eniui 
assuas  frustum  panni  novi  veslimento  veteri, 
tolles  ejus  integritatcm  ,  ut  jam  non  unum  vc- 
tusesse  videalur,  sed  duo  ,  sciiicct  partim  ve- 
lus ,  parlim  novum. 

Nota  secundo :  Sensus  paraboKT  est ,  q.  d.  Ves- 
tis  velus,  si  sit  laccra,simili  veteri  assumento, 
pannique  fruslo  resarcienda  est ,  non  novo :  hoc 
enim  novum  ,  si  assuatur  vctcri ,  tollit  plenitu- 
dinem ,  id  est  iutegritatom  ejus  ,  id  cst  suain  ,  a 
vestimento  ,  scilicet  votcri,  cui  assuitur  ,ut  sci- 
licetnon  videatur  unum  plenum,  idest  integrum 
et  homogeneum  esse  vestimontum  ,  sed  holc- 
rogencuni  ot  muUiplox,  quia  partini  votus,  par- 
tim  novum,  iclooquo  iiluddoformat  ot  delurpal: 
quare  qui  lalo  supplomentum  vol  assumentiun 
novum  vetori  assuerit,  vidons  ojus  doformiia- 
lem,  statim  illud  delrahit  et  aufcrt,  ut  hal)ct 
llarcusc.  2.  v.  '21. 

ET(sicj  PEJORSCissunA  FiT]quam  scilicet  anic 
fuorat ,  cum  vestis  esset  lacera  :  scissura,'m- 
quam,  id  cst  divisioparlium  vclcrum  sibi  simi- 
liuni  por  novi  assumcntum  ,  ot  rursuni  per  do- 
iractionom  illius.  Pejor  ergo  scissura  fit,  quia 
quod  addiium  fuit  ad  eam  resarciendam ,  hoc 


211 

eam  laceral  magis :  undc  itorum  cx  eo  cxscindi 
lur ,  tumque  major  scissura  fit. 

Simili  schemate  de  Julio  Caesare  dixit  Tullius: 
Ctesar  cum  quosclam  ( indignos  senatoria  digni- 
late  )  ornare  voluit ,  non  illos  honestavit,  sed  or- 
namenta  ipsa  turpavit,  ait  S.  Hicronymus  ad  Pam- 
machium  ;perinde  ac  quiasinotorquemauream 
circumdat,  non  honestat  asinum,  sed  torquem 
dehonestat. 

Aliior  Janscnius  cum  Syro  ,  quasi  dicat  tollit, 
scilicet  herus  vcstis,  cum  offensus  dissimilitu- 
dinect  deformitate  panninoviet  veteris  ,  aufert 
plenitudincm  suam  ,  id  est  supplementum  sive 
frustum  suum  novum  ,  quod  assuerat  vctcri , 
utejus  scissuram  impleret  a  veteri  vestimento, 
et  siceo  ablato  major  et  pejor  fit  scissura  in  illa 
veste.  Vorum  hocromolius  est  a  vcrsione  Latina 
vulgaliinterpretis. 

Notatertio:  Addit  Lucas  c.  5.  v.  SG.  Alioquin  et 
novum  rumpit ,  et  vclcri  non  convenil  commissura 
a  novo,  quasi  dicat :  Alioqui  fit  novi  panni  rup- 
lura  (  quia  scilicet  cx  novo  panno  pracscindilur 
assumentum  assuendumadvctus  vestiinentum) 
ct  simul  perdiiur  ipsum  novum  assumcntum  , 
quod  Lucas  vocat  cominissuram ,  quia  cum  il- 
lud  veteri  assutum  ,  ibi  nullum  habeat  usum, 
sed  planc  dedcccat ,  rursuiu  dctrahilur  otabji- 
cilur. 

Nota  quario  :  Parabola  ba:c  ila  est  accommo- 
danda  rei  proposita),  quasi  dicat :  Sicut  novuni 
pannimi  nemo  assuit  vctcri  vesti,  sed  novum 
novaj ,  vctcrem  vetori :  sic  cgo  qui  sum  pruden- 
tissimus  et  suavissimus  animarum  medicus  , 
perspicicns  discipulorum  meorum,  qui  sunt ves- 
timonlum  vclus^  et  utros  veteros,  ut  scquilur, 
vetcrem  et  pristinam  consucludincm,  infirmi- 
tatom  et  Iii)crtatcm  ,  nocdum  ois  impono  tam 
duras  ct  rigidas  pccnitcntias  ac  jojunia  (  cimiilla 
non  sintlegc  praescripta,  sed  voluntaria  etlibe- 
ra),  ne  ct  docirina?  mca;  fructus  apud  ipsos  per- 
eat,  et  ipsi  despcratione  acli,mect  salutem 
suam  deserant  :  scd  cxpccto  dum  iunoventur 
spiritu  coclcsti  a  me  mittondo  in  Pentecoste  ,  ut 
vetustatc  ct  infirmitate  dcposita ,  innovati  novam 
austeritatem  novaquc  jcjunia  suscipiant  ;  idque 
non  coacte  ct  ex  motu  po^narum  ,  uti  faciebant 
Jud.Ti ,  sod  sponte  ot  cx  amorc  :  lex  enim  nova 
Christi  amoris  et  liberlatis  est,  sicut  lex  vetus 
fuit  tiinoris  et  serviiutis  :  sic  Apostolos  poslPen- 
tccoston  crebro  jojunassc  ,  patot  Actor.  13.  v.  5. 
et  3.  2.  Cor.  c.  6.  5.  Acior.  27.  9.  et  alibi.  Ita  Eu- 
thymius,  Thcophylactus  ,  Maldonatus,  Jansen. 
etalii.  Minus  appositc  Tertullianus,lib.  dcOrau 
cap.  1.  et  lih.  o.  contra  Marc.  c.  15.  per  vetus 
vesiimenlum  et  votorcs  utrcs  accipit  logcm  ve- 
tcrom  ;  pcr  pannum  vcro  rudom  el  novuin  in- 
telligit  lcgem  novam  sivc  Evangelium:  lexenini 
nova  vctcrom  reformavit,  ot  quasi  novain  elTe.- 
cit.  Nam  pr.xcisc  et  ad.T((uale  per  vetus  vesti- 
mentum  ctnovum  ,  intolliguntur  Apostoli ,  jam 
adhuc  ex  voteri  comedondi  liborequc  vivendi 
consuetudine  vetusti ,  scd  in  Pentecosie  spiritu 
tompcranlia"  et  austcritalis  innovandi ,  ut  dixi. 

17.  NEQUE  MITTUNT  VINUM  NOVUM  IN  UTnES  VE- 
TERES  :  ALIOQUIN  RUMPUNTUn  UTRES  ,  ET  VINUM  F.l-- 
FUNDITUn,ET  UTRES  PEREUNT ;  SED  VINUM  NOVOM 
IN    UTRES    NOVOS    MITTUNT    (   vinilOrOS  )  ,  ET  AMBO 

coNSERVANTun.  ]  Cliristus  probat,  discipulissuis 
sc  pr.TScnle  non  esse  jc^junandum  ,  triplici  si- 


212 


Iz.S^ 


niilitiidine  ,  sivc  paralmla  :  rrima  sponsi  ctniii;- 
tiarum,  v.  15.  Sccunda,  vcslis  vclcris  cl  nova; , 
vcrs.  16.  Tcrtia ,  vini  novi ,  ct  ntrium  novorum, 
hic.  Scnsus  cst,  q.  tl.  Sicui  vinum  novum,  sivc 
nuisliun  ])ulli»'iilis  spirilus,  icstuanlisquc  calo- 
risviolcnlia  ruinpil  ulrcs  vctcrcs,  ulpolc  dcbilcs 
cl  iriios  ;  undc  duplcx  iii  damnum,  primo,  quod 
utrcs  franganlur;  sccundo,  quod  vinum  cffun- 
datur:  qnarc  vinum  no\um  in  novos  ulrcs  in» 
fundcndum  cst,  ntpotc  qui  novi  cl  robusti  fe- 
raul  vim  nuisli :  ncc  co  cncrvesccnlc  dissiliani: 
sic  prorsus  novic  austcritatcs  cl  jcjunia  discipu- 
lis  mcis  adluic  vctustis  iniponcnda  non  sunt , 
)ic  ipsi  aiiimo  frangantur  cl  abcant ,  scd  expecto 
dum  pcr  Spiritum  sanctum  in  Pcntecoste  inno- 
vcnlur,  fiantquc  spirilu  robusli  cl  fcrventes : 
tuni  cnim  spontc  sua  illa  capesscnt,  uli  «'■ixi 
T.  10.  Vcre  dixit  Horat. 


COMMEMAHIA  IN  IHATTILEU.AI.  Cap.  IX. 

Fu.i.v  ME\  (  aiinorum  duodccim,  utiiabclLu- 
cas)  MODO  DEFUiscTA  EST ;  SKi)  VENi.  ]  Matlliaeus 
l)rcvitali  studens  ,  rci  }?psUc  substantiam  pers- 
Iringit  potius ,  quam  liistorijc  scricm  cnarret. 
Nam  ut  patet  cx  Luca  et  Marco,  nccdum  mor- 
tiia  crat  iilia,  cuni  primo  venil  adCliristumpater 
Jairus,  rogans  cldiccns:  ycni,  impone  vianum 
laani  super  eam,  ct  vivel ;  cumquc  simul  pro- 
fircdcrcntur,  accurrit  quidam  Jairo,  nuntians 
mortem  (ili.T ,  moncnsquc  cum ,  ut  re  jam  des- 
pcrata  Christum  rclinqucrct.  Unde  Cliristus,  ut 
vidctur,  euni  in  fidc  Yacillanlcm  confirmat,  et 
ad  firmam  fidcm  ,  spcmquc  sanandac  filiae  eri- 
git :  ille  in  spcm  crcclus,  Christum  scquilur,  et 
domum  suam  deducit,  rursum  tacite,  velex- 
prcsse  ct  conccptis  vcrbis  rogans  Christum  ,  ut 
fiiiam  jam  morluam  suscitaret,  ut  liubct  hic 
Mallliaeus. 


Sincerum  csl  iiiii  vas ,  quodcumque  infundis  ,  acescil. 

Sic  quoque  austera  et  perfccta  vita  ,  non  nisi 
purgato  a  vitiis  animo;  puro  ct  novo  convemt, 
alioqui  accscitctamarcscittam  ausleritas,quam 
ipse  animus. 

Iluic  parabolic  similc  est  vetus  proverbium: 
novum  cribrum,  novo  paxiilo,  qiiod  cilat  Nonius 
ex  Varronis  Eumcnidibus ,  ubi  dicitur  primus 
Zeno  novam  lucrcsim  novo  paxillo  suspcndisse, 
quia  Zcno  Atlicnis  invcnit  novam  scciam  Stoico- 
nmi,  idque  novis  rationibus  et  paradoxis.  Etil- 
lud  :  Nova  hirundo,  novumvcr;  undc  Rliodii ,  tcste 
Thcognidc  apud  Athenajum  libr.  8.  quotannis 
publicis  vocibus  sub  verinvitabanthirundinem, 
vociferantcs  :  Veni,veni,  liirundo ,  pulclira  iem- 
pora  adducens  ,  ac  puichros  annos. 

Hisce  oppositum est  adagium :  NovaHymeltia, 
falerna  vetera,  dici  solitum,  cum  res  diversa^, 
puta  nov.x  et  vetcres  optime  miscentur.  Hyme- 
tia  enim  sunt  mclla ,  qua;  in  Hymctto ,  qui  mons 
cst  Atlicac,  coUiguntur,  prdestantissima ,  teste 
Plinio  hb.  11.  cap.  13.  Unde  Martial.  1.7.  87. 

Pascat  el  Hybla  mcas  ,  pascat  Ilymettus  apcs. 

Mcl  cnim  oplimumcslreccnlissimum,  vinum 
vcro  oplimum  cst  vetustissimura,  teste  Macro- 
biolib.  7.  Saturn.  Si  utrumque  misceas,  eritpo- 
lus  delicatissimus.  Unde  adagium  :  Mulsumquod 
probe  temperes ,miscendum  est  novoHymcttio  Cmel- 
jc  )  falerno  (vino  )  vetulo. 

18.  H.EC  ILI.O  LOQUENTE  AD  EOS,  ECCE  rRINCEPS 
UNUS  ACCESSIT  ,  ET  ADOR.^nAT  EUM  ,  DICENS  :  DO- 
MINE,  ECCE  FILIA  MEA  MODO  DEFUNCTA  Eglf  :  SKD 
VENI  ,  IMPONE  MANUM  TUAM  SUrER  EAM  ,  E'I  VIVET,] 

Princeps  sciUcet  synagogcc,  ut  addit  Lucas,  qui 
synagogaeCapharnaensi  prrcerat.  Haccenimgesta 
sunt  in  litlore  maris  Galilaeac,  vicino  urbi  Ca- 
pharnaum,  ut  palet  Marci  5.  21.  '22.  Marcus  ait: 
Archisynagogorum  unus;  plures  enim  proeerant 
uni  synagogae ,  quiscilicet  cam  ,  etpopulum  ad 
eam  convenientem  moderabantur ,  doccbant  et 
regebant,  ut  faciuntnunc  sacerdotesintemplis. 
Nomen  illi  erat  Jairus,  ut  habet  Marcus  cap.  5. 
22.  Jairus  ,  vel  utHcbraei  dicunt ,  Jfar,  idem  est, 
quod  splendebit,velt7/«mmrt6<7,  a  radice  lix  or, 
id  est  luxit.  Jairus  enim  velut  Archisynagogus 
populum  illuminabat,  legemque  doccbat. 

Adorauat  eum,  ]  sciIicet/)roaV/<7  ad  pedes  cjas, 
ut  habcnt  Marcusct  Liicas. 


Alitcr  S.  Chrysostomus  ctThcophylactus:  De- 
funcla  est,  inquiunt,  id  cst  morli  proxima  :  so- 
lent  enim  miseri  seruinnas  suas  augere ,  et  ca- 
lamitalescxaggcrare,  ulfaciliusopcm,  quam  im- 
plorant,  impctrcnt.  Addil  S.  Augus;inus  lib.  2. 
dc  consensuEvang. cap.28.  quodconjiccrepote- 
ral  pater  filiam,  quam  agonizanlem  reliquerat, 
lcmpore  ilincris  sui  cssc  defunctam  :  Ita  enim 
dcsperavcrat ,  ait  S.  Aug. ,  ut  potius  vcilct  eam  re- 
viviscere ,  non  crcdens  vivam  possc  inveniri,  quam 
morientem  reliqaerat. 

Sed  veni,  impone  manum.  ]  Vidcrat ,  vel  audie- 
ratJairus,  Christum  plures  aegros  Capharnai  im- 
positione  manus  sanasse,  idem  ergo  sperabat 
facturum  filiffi  suae  :  imposiiio  enim  manus  est 
(um  potestatis  et  doininii,  tum  voluntatis  pro- 
pensae  et  attentoe  ad  sanandum.  Minor  fuiifides 
.lairi,  quam  Centurioniscredentis,  Christum  ab- 
senicm  solo  verbo  posse  sanare  suum  famulum. 
c.  8.  V.  8. 

19.  Et  surgens  Jesus  ,  sequebatur  eum,  et  dis- 
cipuLi  Ejus.]  Graece  lytpeti^,  iiesi  cum sarrexisset. 
Verisimile  est  enim  Chrislum  sedendo  docuisse 
lurbas,  indeque  a  Jairo  rogatum  surrexisse. 
Nota  hic  Christi  facilitatem  et  promptitudinem 
ad  benefaciendnm  et  opitulandum  afllicto.  Idem 
imitentur  Christiani :  Mira,  aitS.  Chrysostom. , 
Christi  humilitas  et  mansuetudo,  staiim  se- 
quenlis  roganlem.  Praelati  etiam  hic  sollicitudi- 
nem  demonstravit.  AdditS.  Chrysost.  quodChris- 
tus  primus  interpellatus  a  Jairo,  tardiusincede- 
bat,  et  plura  sit  locutus  mulieri  a  sanguinis  lluxu 
curatae  ,  ut  moreretur  interim  puella,  et  mani- 
fcsta  fieret  resurrectionis  dcmonstratio. 

20.  Et  ECCE  MULIER  ,  QU/E  sanguinis  fluxum  pa- 
TIEBATUR    DUODECIM    ANNIS ,    ACCESSIT  RETRO,    ET 

tetigit  FiMRRi am  vestimenti  ejus.  ]  Mulier  ex  Cae- 
sarea  (quae  prius  Dan,  postea  Paneas ,  deinde  a 
Philippo  filio  Herodis  tetrarcha  ampUficala,  in 
gratiam  Tiberii  Ca^saris  dicta  est  Ca:sarca)  Phi- 
lippi ,  ut  patet  ex  historia ,  quam  de  eadem  nar- 
rat  Eusebius  Caesariensis  1.  7.  Hist.  c.  IZi.  Cetera 
de  muliere  hac  a  Christo  sanata  fusius  narrat 
Marcus  capite  5.  quare  ibi  commodius  cxplica- 
buntur. 

23.  Et  CUM  VENISSET  JESUS  IN  DOMUM  PRINCIPIS  , 

ET  VIDISSET  tiricines  et  turkam  tumultuantem. 
Tibicines,  quiutait  S.  Amb.  in  cap.  8.  Lucae  v.  52. 
in  funere  conducti ,  triste  modulantcs  carmen 
et  nacnias  amicis  ct  vicinis  luctum  et  lacrymas 


COMMENTARIA  IN 

ciebant  ob  mortem  dofuncii,  idque  faciebant 
non  lantum  viri ,  sed  et  feminac  lamenlatrices  , 
de  quibus  Jerem.  9.  17.  Vocatc ,  ait,  lamenlatri- 
ces,  el  vcnianl ,  etc,  et  deducant  supcr  nos  lanicn- 
tum:  deducanl  oculi  noslri  laciymas,  et  palpebrOi 
nostra;  defluant  aquis,  Hic  eralmos  apudJudieos: 
idem  fuit  apud  Gentiles  ,  qui  in  morte  suos  ha- 
bebant  planctores  et  planctrices,  quas  Nonius 
Marcellus ,  Festus  Pompeius  et  Varro  Pricficas 
vocant,  eo  quod  planctuiprocficerentur;  dc  qui- 
bus  Ovid.  lib.  G.  F aslor. 

Cantabat  mocslis  tibia  funcribus. 

Notal  Lactantius  Placidius  in  lib.  6.  Stalii  et 
Tbeopb.  bic  veleres  in  funere  virorum,  luba,  in 
funcre  pucrorum  ct  virginum  (qualis  erat  filia 
Jairihic)  tibia  cecinisse,  idque  in  signumvirgi- 
nitalis ,  ait  Theoph.  Unde  Slatius  lib.  G.  Thebai- 
dos: 

Tibia  cui  tcneros  suclum  deduccrc  manes. 

Vidc  de  Prcencis  Alcxand.  ab  Alexand.  Mb.  3.  Gc- 
nial.  c.  7.  et  ibiTira(iuellum. 

2^1.  Dicebat:  Receoitk  (disceditea  luctuetla- 
mentis) ,  non  est  enim  mortua.  puella,  sed  dor- 
MiT.  ]  Verc  mortuaerat  piiella,  ut  patet  exv.  18. 
Christus  tamen  id  negat,  aitque  eam  dormire  : 
Primo,  quia  ,  ut  ait  S.  Hieron.  etTheopbyl.,  Deo 
ct  sibi ,  cui  omnia  vivunt,  non  erat  rnoriua  :  et 
quia  resuscitanda  erat  in  resurrectione  com- 
muni,  qu;c  liet  in  die  judicii :  qua  de  causa  pas- 
sim  in  Scripiura  nioriui  vocanlur  dorniientes, 
lum  ut  horror  moriis,  elimmodicusluctus  mor- 
luorum  hMiiatur  nomine  somni,  lum  ob  spem 
r(!Surrectionis,  aique  iiute  manavit  piiis  Cliris- 
tianorum  s<;rmo,  ut  cum  quis  mortuns  est,  di- 
cant  :  Obdormivit  in  Domino.  Vide  S.  Paulum 
1.  Thess.  U.  vers.  12.  et  seq.  Socundo,  et  melius , 
quia  h.TC  puella  non  erat  morlua  co  niodo  , 
qno  lurba  putahat,  sciliceiomnino  ei  ahsolule, 
quasi  ad  vitam  revocaii  non  possci,  cuni  lamen 
secundum  extraordinariam  Dei  providentiam  id 
lieriposset,  acreipsa  statim  futurum  esset:unde 
non  tam  esse  mortua,  quam  dormirc  dumtaxat 
ad  modicnm  tempus  videbatur.  Sic  Lazarum  de- 
functum,  sed  mox  a  se  resuscilandum  ,  Chris- 
tus  ait  doriT)ire.  Joan.  11.  vers.  11.  Ita  Maldona- 
tus,  Jansen.,  Franc.  Lucas,  Toletus,  et  alii.  Deni- 
que  vicina  ct  Cognata  sunt  niors  et  somnus : 
nam  mors  videtur  esse  somnus  diuturnus ,  et 
omnus  videtur  essc  mors  :  unde  Poeta : 

Stultc ,  quiJ  est  somuus  ,  geliJse  nisi  raorlis  imago  ? 

Porro  anima  hujus  puelKi!  defuncta?,  uti  et  ani- 
m;c  aliorum,  quos  Christus  et  Sancti  ;i  morte 
suscilarunl,  non  fuit  judicata,  nec  damnata  ad 
gehennam  vel  puigatorium ,  sed  ;<  Deo  suspen- 
sum  fnit  ejus  judicium ,  quia  volebat  cam  Deus 
mox  resuscitarc. 

Addit  Chrysost.  Christum  hac  phrasi  osten- 
dcresibi  tam  facileesse  suscitare  mortuosamor- 
lc,  quam  dormientes  a  somno  :  ideoque  non  ti- 
mcndam  esse  mortem  ,  quia,  ipso  accedente  , 
mors  non  mors  ,  sed  somnus  esl. 

25.  Et  DERiDEnANT  EUM.  ]  Quia  animales  non 
r:ipiebant  divinum  Chrisfi  spiritum,  vim  et  con- 
siliuni.  Permisit  boc  Clnistus  ,  ut  leslatioresset 
niors  puelhe,  ait  S.  Cbrysostonnis  ,  indeque 
uiajor  admiralio  suscitationis  ejusdeui,  ideoqu(; 
iiiChrislum  eam  suscitanicm  creucrent. 


MATTHyEUM.  Cap.  IX.  213 

Et    CDM    EJF.CTA  ESSET    TCRBA,    INTRAVIT  (  CUIH 

puelhc  parenlibus,  ac  Petro,  Jacobo  etJoanne, 
aitMarcus  :  hos  enim  primarios  Apostolos  vo- 
luit  esse  testes,  uti  sua;  transfigurationis  ,  pas- 
sioiiis ,  mortis  et  resurrectionis ,  sic  et  hujus 
stupendic  suscitationis  puellajj  et  tem:it  ma- 

Nt'M    EJUS  ,    ET    SCRREXIT    PLELLA.  ]     Ejccit      CfgO 

Christus  turbam  ;  non  enim  digni  erant ,  aitln- 
terlinearis ,  videre  quod  non  crcdebant  :  et  ul 
ait  S.  Hieron.,m(/<g-n(  erant,  qui  vidcrent  myste- 
rium  resurrectionis  ;  suscilantem  enim  irrise- 
rant.  Docet  nos  Chrisius,  cum  magni  aliquid 
molimur,  turbas  mentcm  distrahenles  ac  tu- 
multus  vitare  ,  ut  mcns  collecta  tota  operi  in- 
tendat,  ac  orationi,  Deoque  invocando  vacet. 
Tropologice  S.  Gregor.  18.  Moral.  c.  28.  Ejicien- 
da,  ait,  est  de  corde  scccularium  curarummul- 
titudo  ,  ut  anima  mortua  resurgat.  Symbolice 
Glossa:  Reprobatis  irrisoribus  ,  inquit,  intravit 
Christus  in  electorum  menles.  Anagogice  S.  Hi- 
larius:  Lt  rarus  ,  ait ,  electorum  numcrus  in- 
tclligatur,  turha  cxpulsa  est. 

TEN{iiT.]Gr?eceJz/:aTvj5£,  id  est  prehendit,  vi  te- 
nuit,  occupavit,  sicut  prcTctor  injicit  manum  in 
reum  ,  cum  euin  appreheiulit ,  vincit,  sibique 
captivum  domat  et  subjugat.  Noiat  ergo  haec 
vox  ellicacitatem  ,  vim  et  imperium  Christi, 
qua  tenuit  manum  mortui  cadaveris,  lanquam 
illi  dominans  ,  imperans  ,  et  potcnter  efTiciens, 
uta  morte  ad  vitam  resurgeret.  Manu  enim  cor- 
pusjacens  e  terra  elevavit,  animamque  ex  in- 
ferno  in  illud  revocavit,  ut  viva  resurgercl, 
Syriace  ei  dicens  etimperans  :  Talitha  cumi,  id 
est,  puella  ,  surge,  ut  habet  Marcus  cap.  5.  M. 
Sicut  enim  Pater  suscitat  mortuos  ct  vivificat  ,  sic 
ct  Filius  ,  quos  vutl  ,  vivi/icat.  ioau.  5.  21. 

Et  s€rri(\it  puella.]  Graece  f,yi?Or„  id  estexper- 
recta  est ,  evigilavit ,  q.  d.  Tam  facile  eam  sus- 
citavit  Cbristus  ,  atque  si  dorniientem  exper- 
gefecisset.  Addit  Marcus.  Et  jussil  illi  darc  mun- 
ducare  (  ut  magis  suscitatio  ejus  vera  esse  ap- 
pareret),  el  obstupucrunt  parentes  ejus ,  quibus 
prctcepit  ,  ne  alicui  dicercnl  quod  factum  erat.  Id 
pr.Tcepit  Christus  tum  modesti;e  et  humilitatis 
studio  ,  ut  doceret  nos  praeclara  nostra  faeta 
non  ostentare,  sed  occultare;  lum  vitand.x  ir;e 
etinvidi;B  Pharisacorum  causa,  ne  eam  tot  mi- 
raculis  a  se  patraiis  accensam  ,  tanto  miraculo 
magis  innammaret. 

Et  ExiiT  FAMA  (  miiaculi  hujus)  IN  vmversam 
terram  illam.  ]  Pula  in  totam  Galil.Tam.  q.  d. 
Omnes  divulgarunt  et  celebrarunt  hanc  susci- 
tationem  puell.ne  a  Christo  factam ,  velut  opus 
novum,  inauditum  et  divinum  ,  ac  consequen- 
ter  Ciirisium  velut  Prophetam ,  imo  Messiam 
depraulicarunt. 

Allcgoriam  de  Ecclesia  habel  S.  Ililar.  Ambr. 
Hieron.  H;cmorrhoissa  ,  inquiunl,  a  lluxu  san- 
guinis  curata  vcrs.  22.  signifvcat  populum  Gen- 
tium  ,  qui  pracripuit  sanitatem  et  salulem  ani- 
maj  anlc  filiam  Archisynagogi,  id  cst  antc  Ju- 
dajos,  qui  poslquam  plenitudo  Gcnlium  inlravc- 
rit  in  Ecclesiam,  convcrtcntur  ad  canulem  ,  ci 
salvabunlur  in  finc  mundi.  Unde  Glossa :  Jairus, 
inquit ,  id  est  iHuminans,  vel  illuminalus  est  Mo- 
ses,  qui  videns  Dominum  in  carne  venturum  , 
rogat  pro  filia,  id  est  synagoga,  qu.T  lege  et 
Prophclis  cducata  ,  erroribus  languens,  in  pec- 
catis  moritur ;  in  domo  lamen ,  id  est  in  Dci 
cullu.  ElS.  Hicr.  Csquc  Itodic  ,  \n(i\u\,jaret  mor- 


2U 


€OMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  IX. 


tiia  synaf^Ofra:  ct  qiii  vidcntar  magistri  (  \{i\\)h'\i\\ 
Ju{Kx'Oruin)  tibicincs  sunt  ,  rarmcn  lugubrc  ca- 
nentes  :  et  turha  JiuUcorum  non  crcdentium  est, 
scd  tumulluantium. 

Troi)ol()},Mco  :  Tani  H<Tniorrholssa  ii  lluxu  san- 
guinis  curala  ,  quani  filia  Jairi  suscilata  a  Clnis- 
to ,  signiiicat  aniniani  pcccatriccm  ,  quani 
Chrislus  ii  niorto  pcccali  suscitat  ad  vitam  gra- 
tioe  :  sed  prius  cxpcUi  (lcbcnt  amici  ct  tibicincs, 
idcst  pravi  socii  cl  nialipni  spiritus  ,  tristi  cam 
carminc  dcmulccntcs,  ct  in  mortc  peccati  dc- 
tinentcs,  dum  adulando  suggcrinit,  et  occi- 
nunt  peccatum  non  essc  gravc  ,  aut  tctati  indul- 
gcndum,  aut  in  scnio  pcr  pocnitcntiam  cxpian- 
dum  ,  etc.  Tnnc  Ciiristus  cam  tangit ;  Cr.Tce 
xp-xTu,  id  esl  magna  potentia,  vi  et  impcrio  cam 
apprchendit,  vivincat  et  clevat  a  profimdo  mor- 
tis  ad  apicem  vilac.  Mox  juljetur  ambulare  ad 
facienda  bona  opera,  ct  comedcrc,  id  est  pasci 
Eucliaristia,  quae  eam  corroboret,  vitamquc 
confirmet.  Intcrsunt  soli  tres  Apostoli  primarii, 
Petrus,  .!acol)us,ct  Joanncs  ,  ut  significciur 
ChrisHnn  pcr  Aposiolos  ct  Aposlolorum  succcs- 
sores  peccatores  a  morte  suscitalurum  ,  hanc- 
que  esse  primariam  et  summam  Apostolorum 
potestatem,  de  qua  ait  Clirislus:  Accipile  Spiri- 
tumS.  :  quorum  rcmiscrilis  peccata ,  rcmiltunlur 
els  :  el  qiiorum  rclinucritis  ,  rctenta  sunt.  Joi\n. 
50.  23.  Iia  Raban.  Puella  in  domomortua,  in- 
quit ,  est  anima  moriua  in  cogitatione  :  dicitur 
dormire,  quia  polest  per  pocniientiam  suscitari: 
libicines  sunt  adulatorcs  :  suscitatiir  in  donio 
coram  paucis  ,  Lazarus  coram  multis,  juvenis 
extra  portam  :  publica  cnim  noxa  pubiico  eget 
remedio,  lcvis  lc^iori  ,  ct  secrcla  polest  deleri 
poenitentia. 

Denique  Christus  legiiur  tres  dumtaxatmor- 
tuos  suscitasse.  Prima  esl  iia;c  puella  duoden- 
nis,quam  dcfunctam  mox  suscitavit.  Sccundus 
est  adolescens  filius  viduai,  quem  suscitavit  in 
Naim  ,  cum  dcferretur  ad  scpulcrum.  Luc.  7. 
11.  Tertius  est  Lazarus,  quem  quatriduanum  e 
sepulcro  cvocavit,  Joan.  11. 

Prima  puella  notat  eos,  qui  ex  aetate  C  quia 
juvcnes  fervidi  et  inexperti )  fragilitate  vel  in- 
firmitate  prolabuntur  in  peccatum  ,  scd  mox 
tacli  a  Deo  ,  videntes  suum  lapsimi ,  facile  poe- 
nitcnt  et  resurgunt  ;  sicutpuella  h.Tcelevatione 
manus  Christi  illico  resurrexit.  Sccundus  ado- 
lescens  notat  eos ,  qui  peccatum  iterarunt,  ut 
vergant  ad  peccandi  consuetudinem  :  hi  difTici- 
lius  revocantur;  unde  potenliori  et  efficaciori 
Chrisli  gratia  et  impulsu  indigenl ;  sicut  Chris- 
fus  jussit  porlitores  adolescentis  stare  ,  locu- 
lumque  tangens  imperiose  dixit:  Adolesccns , 
fibi  dico :  Surgr.  Tertius  Lazarus  notat  invele- 
ralos  in  pcccatis  ;  hi  difTicillime  revocantur  : 
unde  efTicacissinia  Dei  gralia  et  vocatione  indi- 
gent,  cujus  rei  symbolo  Christus  frtmens,  la- 
crymans,  magnaque  voce  clamans  :  Lazare , 
(;ent /'or«.s ,  eumdem  susciiavit.  Quocirca  sym- 
holice  Rabanus  ,  et  alii ,  in  puella  suscitatacen- 
sent  notari  pa^nitcnliam  »'jus,  qui  cogilatione 
dumtaxat ,  et  morosa  mcntis  delcclalione  pec- 
cavit  :  in  adolesccnie  pornitentiam  cjus,  qni 
cogiiationemoperc  perpetravit:  in  Lazaropoeni- 
lentiam  ejus  ,  qui  peccandi  habitum  ct  consue- 
tudinem  induxit.  Denique  docet  hicChrislus, 
peccata  occulta  ct  leviora  ,  occulta  pocnitentia 
delcri,  ideoque  piiellam  in  domo  ([uasi  occuli»; 
coram  paucis   siiscila^lt  :  publica  vero  crimina 


publico  remedio ;  ideoque  adolescentem  ct  La- 
zarum  publice  coram  turbis  revocavit  advitam. 

27.  Et  xnANSEtNTE  iNDE  (a  Jairi  domo  exeunte) 

JesII,  SECUTI  Sl'NT  EUM  DUO  C!EC\  ,  CLAMANTES  ET 
DICKNTES  :   MlSEnERE   NOSTRI ,   FILI   DaVID.  ]   CSBCi 

hi  fidem  et  spcm  visus  recuperandi  a  Christo 
conceperuntex  miraculis  ,  quae  jam  plurima  ab 
eo  patrata  audierant :  unde  magna  voce  clama- 
runt  Misererenostri ,  ut  miseriam  caecitatis  nos- 
trae ,  quce  summa  est ,  abigas  ,  nobisque  lumen 
oculorum  ,  cceli  et  solis  reslituas.  Crediniuii 
enim  te  esse  filium  David  ,  id  est  Messiam  ,  ciii 
haec  caecitatis  et  morborum  ceterorum  curaiio 
a  Prophetis  promissa  est ,  pracsertim  ab  Isaia 
cap.  35.  vers.  5.  et  cap.  Gl.  1.  Davidi  enim  pro- 
missus  erat  Messias,  quasi  filius  ex  posteris  ejus 
nasciturus ,  unde  cum  omncs  ex  semine  ejus 
expectabant,  translato  jam  sceptro  a  Juda  ad 
Herodem  alienigenam  tempore  Chrisii,  juxta 
oraculum  Jacob  Genes.  hSi.  10,  ideo(|ue  Messias 
a  Judceis  passim  vocabatur  fiiius  David.  Ergo 
caeci  hi  oculis ,  oculaii  fuerunt  mente ,  sicut 
-Deus  suppletnon  raro  defectumvisus,  per  visum 
et  acumen  mentis :  unde  exclamat  quidam  hic : 
O  igitur  tencbrce  omni  luce  clariores !  6  acutis- 
simi  ccccitatis  aspectus !  Quocirca  Didymus 
pi\Tceptor  S.  Hicronymi  fuit  ca?cus,  sed  in  expli- 
cationeS.  Scripturaeoculatissimus.  UndeS.  Hie- 
ronymus  eum  vocat  suum  videntem ,  et  S.  An- 
tonius  visitans  et  consolans  Didymuin  obcaeci- 
tatem  moestum  :  ISiliil  tc,  inquit,  offendat,  6 
Didyme  ,  quod  carnalibus  oculis  fueris  orbatas. 
Desunt  enim  oculi  illi ,  quos  mures  et  muscce  ct 
lacerta  liabenl;  sed  la:tare,quialiabcs  oculos,quos 
Angeli  liabent ,  i;  qiiibus  Deus  videtur  ,  per  quos 
tibi  magnum  scienlia;lumen  accenditur.  Ita  RufD- 
nus  libr.  11.  IHst.  Eccl.  cap.  7.  ubi  Didymum  , 
velut  lampadem  quamdam  divina  luce  fulgen- 
tem ,  Alexandrin.T  scholoe  praefectum  ,  seque 
ejus  auditorern  fuisse  testatur. 

28.  CUM  AUTEM  VEMSSET  DOMfJM  ,  ACCESSEHUNT 
AD  EUM  C/ECI  ,  ET  DICIT  EISJesUS  :  CREDITIS  ,  QUIA 
IIOC  POSSUM    FACERE     VOBIS?    DICUNT    Ei:UriQUE, 

DoMiNE.  ]  Domiim,  scilicet  suam  ,  quam  Chris- 
lus  Capharnai  conduxerat  et  inbabitabat,  ut 
dixi  c.  h.  13.  Christus  in  itinere  clamantibus  , 
lumenque  poscentibus  CcTcis  non  respondit, 
sed  distulit ,  donec  domum  veniret.  Idque  pri- 
mo,  ut  eos  probaret,  eorumque  fidem  ac  desi- 
derium  sanitatls  accenderet.  Secundo,  ntperse- 
verantiam  orationi  necessariam  esse  docerct : 
Lrcditis,  quiahoc  (  quod  petitis,  scilicet  ut  vos 
illuminem  )  possum  faccre  ;  non  dicit :  Quia  hoc 
facturus  siim  ,  sed  possinn  facei^e  ?  quia  fides  pro- 
prie  est  de  omnipotentia  Dei ;  unde  in  symbolo 
dicimus:  Credo  in  Deiim  Palrem  omnipotenlem , 
Creatorem  cceli  et  terrce  ;  haec  vero  fides  excita- 
bat  spem,  ut  ctcci  sperarent  Christnm,  id  quod 
fac(^je  poterat,  reipsa  facturum.  Exigit  Chris- 
tns ;  Ut  sicut  fides  iUuminat  mentem ,  ita  oculis 
restiluat  lucem,  ait  Interlin.  Apage  ergo  fides 
Novaniium  ,  qua  credunt  sibi  in  particulari  ob 
Cbrisli  merita  remissa  esse  peccata,  setjue  essc 
justos  et  filios  Dei.  Credunt,  inquam,  in  sua 
lalsa  opinione,  qua  se  fide  divina  firmissime  id 
credere  aiitumant,  cum  id  duintaxat  imaginen- 
tur  et  somnient.  Credi  enim  nequit  id ,  quod 
non  est  revelatum  a  Deo.  Atquc  libi,  o  Luthere, 
non  est  revelatum  te  esse  justum  ,  ergo  id  cre- 
dere  neqnis. 
^O.  TcNC  tetk;it  ocn.os  eorum,  dicens  :  Se- 


COMMENTARIA  IN  MATTII;EUM.  Cap 


CL'NDL'M  FIDEM  VF.STRAM  FIAT  VOlilS.]  TaClU  mailUS 

suaj  sanal  Chrislus  ,  ut  salvificam  manuum 
suarum  vim  oslcndal  ,  aliasquc  ob  causas  su- 
pcrius  dictas.  Secundam  fidcm  veslram  fiat  vobls, 
q.  d.  Crcdiiis  mc  vos  posse  illuminare  ,  ac  spc- 
ratis  mc  vos  rcipsa  illuminalurum  :  illumina- 
inini  crgo  ,  uli  crcdiiis  ct  spcraiis.  Vidc  cano- 
iicm  11.  Confessio  oris  tactam  meretur  pielatis  , 
ait  Glossa  Intcrlin. 

30.  ET   ArKRfl   StJNT  OCULI   EORUM.  ]  id   CSt,   VI- 

dcrc*  coepcrunt.  Est  calaclircsis  :  nam  caci  jam 
anle  apcrtos  liahcbant  oculos,  scd  visu  dcstitu- 
los  ac  proindc  crant,  quasi  ciausi  luissent. 
Clirislus  autcm  facullalem  vidcndi  cis  rcstituil ; 
unde  dicilur  cos  apcruissc.  Sic  aperirc  aurcs 
cst  apcrtis  auri])us  audicndi  facultalcm  rcd- 
dere.  Marc.  7.  35. 

ET  COMMINATLS   EST  ILMS   JeSUS  ,    DICENS   :  Vl- 
DETE     NE  QLIS   SCIAT.  ]  GlJCCC  CSl  iv£gp(///,7aT0 j    id 

cst,  cum  frcmiiu  ei  incicpalione  graviler  in- 
terminatus  cst,  ut  oslcndcroi,  quam  avcrsare- 
tur  miraculoruni  ostcnlalioncm  cl  vanam  glo- 
riam,  eamdcmqac  nos  avcrsari  doccrct. 

31.  Illi  ai;ti:m  lxf.lntes  dutamaverunt  eum 
IN  TOTA  TERUA  ILLA.  ]  Viffamavcrunt ,  id  est,  fa- 
mam  et  gloriain  cjus  sparscrunt.  Gricce  enim 
csl  Sufi/j.ntc^v  auTov,  i(i  csl,  divulgavcrunt  cum ,  fa- 
ttiam  cjus  uMque  cclcbrarunt,  ut  vcrlii  Vala- 
hlus  :  non  pcccaruni  cccci  contra  Chrisii  com- 
minaiioncni,  divulgaiido  hoc  cjiis  miraculum  , 
ul  viilt  Calvinus,  quia  persuadcJ)anl  sihi  pru- 
denter  Clirislum  id  non  proucepissc  ahsolutc, 
scd  lantum  modesliaD  ct  honcstalis  causa  scve- 
rius  dixisse,  ob  causam  jam  diclani  :  ncc  mi- 
rum  ,  nam  et  Patres  iia  Clirislum  dixisse  sibi 
persuadcnt.  Audi  S.  Chrysostomum  :  ylt  alteri, 
inquil,  dicit :  Annuntia  gloriamDci.  JScmpedocet 
proliibcndos ,  qui  nos  volunt  laudare  propler  nos, 
non  autcm  si  propter  Domini  gloriam.  Et  Grcgor. 
19.  Moral.  c.  18.  Exemplum  dal  servis  ,  ut  virta- 
tcssuas  occultari  desiderent ,  tamen  ut  aliis  prosint 
exemplo ,   prodantur  inviti  :  propter  mcmoriam 
gratia;  non  possunt  tacere.  Et  S.  Hicronymus  : 
Dominus ,  ait,  propter  humililatem  fugiens  ,  jac- 
tanticc  gloriam  lioc  prccccperat ,  ct  itli  propterme- 
moriam  gratioi  non  possunt  taccrc  benificium.  Et 
Theopliylactus  :  Vidcs,  ait,  cpiomodo  faslum  fu- 
gerit  :  illi  vero  non  ut  inobcdicntcs  , 
divalgavcrunt. 

32.    EgRESSIS   AUTEM  ILLIS,   OnTULERUNT   EI  IIO- 

MiNKM  mutum,  d.«monium  iiakentem.  ]  Gra^cum 
^-ojfov  magis  surduin  ,  quam  miiium  dcnotat  , 
sed  in  Scriplura  indiiTcrcntcr  ulrunuiuc  signifl- 
cat,  ait  S.  Hicronymus,  ct  qui  surdi  suntii  nali- 
vitatc,  solent  cssc  muti  :  qui  cnim  nil  audiunt , 
non  possunt  dicere  voccs  ctvcrba,  qujc  loquan- 
tur ;  nil  cnim  discimus  ,  nisi  quod  audimus. 
Audilus  cnim  cst  sensus  disciplina?,  ail  Aristo- 
felcs  ;  quarc,  qui  nil  audit,  nil  habit,  quod  ar- 
licularc  lo(pii  et  signilicarc  possil.  Undc  ab  hoc 
Chrislus  fKlcm  non  cxcgil,  uti  cxegit  abaliis.  Ita 
S.  Chrys. ,  Thcoph.,  Eulhymius.  Porro  tomulum 
non  nd  damonium,  ut  vult  Cajctanus,  scd  ad 
hominem  rcfcrcndum  cst ,  ut  patet  cx  gra?co 
oai/*ovt?6/ievov ,  id  cst ,  dctnwniacum.  Undc  Syrus 
clare  vertit :  Oblukrunt  ci  7nutum,  in  quo  erat 
dcfmonium. 

Aiius  est  hic  dacmoniacus  ab  eo ,  de  quo  Lucas 
cap.  11.  U.  nain  dcillo  agit  MallhH.>us  c.  12.  22. 
Ita  Jansenius,  licct  Maldonalus  ulrobiiiuc  unnm 
eumdcmque  cssc  vdit.    llic  implcvit  Chrislus 


sed  ut  gratl 


IX.  215 

illud  Isaiue  cap.  3.5.  de  sc  oraculum  :  Tunc  ape- 
7-icntar  oculi cccccrrum  ct  aurcs  surdorum putebunt , 
et  aperla  crit  lingua  mulorum. 

33.  Et  ejecto  (Christi  jussu)  d.emone  ,  locu- 
Tus  EST  mutus.  ]  Hiiic  vidctur,  quod  da-nion  fe- 
ccrit  cum  siirduui  ct  mutum ,  cum  a  natura  non 
cssettalis,  impcdicndo  scilicct  usum  lingu;c  et 
aurium  :  undc  eo  expulso,  statim  audivitct  lo- 
cutus  cst  mutus  ,  ita  S.  Chrysostomus,  Mira 
Christi  bcnignitas  ct  misericordia  ,  qua  homi-' 
ncm  non  pctcntcm  ncc  cogitantcm ,  imo  ncc 
loqui  aut  cogitarc  polcnlcm  (crat  cnim  posses- 
sus  k  dtcmonc),  ad  prcccsdumlaxat  ofrcicntium- 
cum  sanitali  rcsiituit ;  nimirum,  ubi  major  csl 
calamilas  ,  ibi  vicinior  cst  Chrisli  miscratio  ct 
opitulatio,  juxta  illud  :  Abyssas  miscriic  nostrai 
«^jiSHm  divintc  miscricordia^  («Lotrt/,  Psal.  ^l.  8. 

Tropologice  c.Tcilas  cst  crror  in  fidc  vcl  mo- 
ribus  :  omnis  cnimcupiditas  inducit  errorem  ju- 
dicii  praclici ,  ut  homo  judicct,  v.  g.  gulam  , 
luxuriam ,  usuram  .sibi  eligcndum  prtc  Deo  , 
Deiquc  Icgc.  Unde  dicitur  Provcrh.  l^.  Errant  qiu 
operantur  7nalum.  Hanc  curai  Christus,  dum  pcr 
luccm  sapicnti.c  et  prudcntioj,  quam  mcnti  in- 
fundit ,  oslcndit  «lcrna  pra^fcrcnda  cssc  cadu- 
cis,  divina  humanis,  cnelcstia  lcrrenis.  Mutum 
raystice  curat,  cum  linguam  cfcci  pcccatoris, 
quae  prius  a  dicmonc  tcncbatur  ligala,  laxat,  ut 
l-cccata  confiteatur,  ulque  Dcum  invocet,  lau- 
det ,  cclcbrct ;  ideoque  pi  ius  Christus  ca.'COs  illu- 
minavit,  dcinde  muto  loquclam  rcslituit,  quia 
oportet ,  ut  prlus  apcrtis  mcntis  oculis  per  fi- 
dcm  Christum  cognoscamus,  dcinde  in  laudes 
cjus  lingua  nostra  laxanda  cst. 

Et  mirat.e  sunt  tlrb.e,  dice.ntes  :  NunquaM 
APPARUiT  sic  in  IsRAEL?]  In  populo  Israclitico , 
puta  Judu:is  in  Juda^a  ,  q.  d.  Ncc  Moscs,  nec 
iUias,  ncc  Isaias,  ncc  (luis  alius  Prophetarum 
'<.;t  tanlaquc  miracula  fecil ,  quot  fccit  Jesus. 
Ergo  ille  iis  major,  idcoquc  Mcssias  sivc  Chris- 
tus  sit  oportet.  Pra;ponebant,  ait  S.  Chrysost., 
cctcris  Christum,  quia  vclocitcr  curabat,  ct  in- 
linitas  ajgriiudincs,  ct  insanabilcs. 

3^.  PlIARlS/KI  AUTEM  DICEIIANT  :  In  PRINCIPE  {pcr 

principc7n  ,  ut  hal)ct  intcrprcs  Syri )  d.emonio- 
nuM  EjiciT  D.EMONiA]  Sicut  iutcr  Angelos,  sic  ct 
inter  dajmoncs  alii  sunt  infcriorcs,  alii  supc- 
riores  ct  principcs  ,  scilicetii ,  qui  ex  altioribus 
ordinibus  cccidcrunt,  idcoquc  natura;  sunt  no- 
bilioris  (naluralia  cniin  in  d;cmonibus  post  lap- 
sum  manscrunt  inlcgra ).  Hinc  qui  cx  ordinc 
Soraphim  ,  Chcrubiin,  Thronorum,  cccidorunt, 
sunt  principcs  eorum  ,  qiii  cx  infcriorihus  ordi- 
nibus  Dominaiionum,  Principatuum  ,  Potcsta- 
tum  prolapsisunt.  Et  hi  consoquontcrsuntprin- 
cipcs  corum ,  qui  cx  ordinibus  infcrioribus 
Virtutum  ,  Archang(>Iorum  ct  Angcloruni  coci- 
dcrunt.  Sic  in  militibus,  dum  rcbollant,  sunt 
signifcri,  capitanei,  colonelli  :  sine  his  cnim 
cxcrcitusordinarirogiqucncquit,  adcoqucnulla 
respublica  sinc  ordinoct  subordinationo  consis- 
tcrc  potcst.  Oiunium  vcro  da-monum  princcps 
cst  Lucifcr,  sicut  Angclorum  cst  S.  Michaol ,  uti 
dixi  Apocal.  12,  Danicl  12.  Isaia^  iU.  Nota  hic 
quam  dispar  fiiorit  ingcnium  Pliarisa-oruni  cl 
turbarum  :  iiirb;c  enim  cx  simplici  candorc 
magnilicabant  Christi  miracula ,  quasi  patrala 
a  viro  divino,  ct  a  Mcssia  :  Pharisici  voro  invi- 
dentcs  ct  iudignantcs  Christo,  diccbant  eum 
csse  Magum,  ot  haborc  da^monom  familiarcm  , 
cujus  arie  magica  lam  mira  faccrci,  non  autoiu 


S.G 


COMMENTARTA  INMATTH^.UM.  Cnp.  IX. 


per  virtutcm  divinam.  Hcec  ing<'ns  fuit  blasphc- 
mJa,  quanj  validcrcfellil  C.hrisluseap.  12.  v.  25. 
et  scq.  Vcruni  Ikcc  aniniose  icque  ac  mansuclc 
tol(Tans  ac  conlcmncns  Clirislus,  pcrgit  in  be- 
nelacicndo  ,  cl  blasphcmias  novis  miraculis 
compensat  et  conluiat.  Undc  Clnysoslomus  : 
Post  contiimelias  bencficia  pvaslat  Dominus.  Sc- 
quiinr  ergo  : 

35.  Et  cincuin.\T  Jesus  omnf.s  civitates  et 

CASTELLA,  DOCENS  IN  SYNAGOGIS  EOUUM  ,  KT  PB.t- 
DICANSEVANGELIUM  REGM ,  ET  CURANS  OMNEM  LAN- 
GUOREM  ET  OMNEM  INFIHMITATEM.  ]  Et  qUOS   sana- 

bat  corpore ,  sanabat  ct  mente  ,  ait  Remigius. 
Chrislus  domum  fixerat  Capharnai :  inde  egrc- 
diebatup,  et  pedibus  circuibat  praedicando  ct 
«anando  omnes  circumcirca  urbcs  et  pagos  Ga- 
'iila:Tc  mira  sedulilale,  charitate,  zelo,  labore , 
humiUtate  ,  patientia  ,  et  foriiludinc.  Addit  hoc 
Maltliaius  ,  ut  paucis  pcrstringat  Christi  labores 
'.'topera,  ne  sigilhiiim  ea  cogaiur  enumerare, 
quod  fuissct  prolixum ,  et  quasi  impossibile. 

Et  castella.  ]  Caslrimi  cst  locus  muris  cinc- 
tus  major  castcUo,  el  minoroppido;  inde  di- 
jninutive  dicitur  casiclkim,  quasi  parvum  cas- 
trum ,  parvum  oppidum.  Castclla  ergo  sunt 
arces ,  vcl  minora  0{)pida  muris  cincta  ;  inde 
lamcn  dilatata  signilicaiione  dcnotant  vicos  ct 
pagos,  qui  muris  carent;  hoc  enim  significat 
graecum  xw/za? :  et  sic  hlcet  ahbi  accipitur;q.  d. 
Christus  non  tanium  cives  et  honesios  in  urbi- 
bus,  sed  ct  paupcres  ct  rusticanos  homines  in 
pagis  degcnlibus  visitavit,  docuit ,  et  curavit. 
Hoc  Christi  exemplum  imitenlnr  sacerdotes  et 
religiosi.  Hccc  enim  cst  viia  Apostolica  circuire 
eivitates  et  caslella ,  ac  ubique  omnibus  sine 
discriminc  opem  ferre ,  et  piaedicare  regnum 
Dei ,  sive  viam  salutis  ,  qua  tcndani  ad  regnum 
coDlesie.  Noli  ergo ,  0  concionator,  ambire  ca- 
ihedras  magnificas  magnarum  urbium,  Chris- 
lus  enim  tam  in  pagis  ct  villis,  quam  in  urbibus 
docuit,  adcoquc  paucorum  pauperum  et  rusli- 
corum  fuit  catccliibia  ct  pryedicator,  aeque  ac 
redemptor.  Rcliquacxposui  cap.  U.  23. 

36.  VlDENS  autem  tuubas  ,    hiseetus  est  eis  , 

QUIA  EnANT  VEXATl  ET  JACENTES  ,  SICUT  QVES  ^ON 

iiabentes  pastorem.  ]  Pro  misertus  est ,  grace 
iy.Tziayviseti ,  id  cst ,  cx  iutimis  visceribus  com- 
miseratus  est ,  quod  HebraDi  dicunt  cinrn  f^- 
cham:  cim  reclicm  enim  significat  ir:t).ayxvK,  id 
est,  viscera.  Vexati,  grsecc  Iz/v) ij.-l-joi  ,  idest,  va- 
riis  molesliis,  malisque  adlicti.  Syrus  fatigati ; 
Remigius,  Attriti  infirmitatibus  et  languoribus  ; 
Raban.  Vexati  per  varios  errores  dcemonum.  Alii 
legunt  ix).£).ufiivot ,  id  cst,  dissoluti  et  dissipali. 
Jacentes  sparsim.  Graece  's.pi:ifj./j.i-w  ,  id  est ,  dis- 
jecti,  abjecti,  sparsi ,  projecti  :  pinTw  enim  est 
projicio;  Syrus  ,  clispersi ;  Arabicus  ,  errantes ; 
Interlinearis,y«ccnre5  interpretatur,  vana  secu- 
ritate  torpentcs  :  Sicut  ovcs  non  liabcntes  pasto- 
rem.  NuIIum  animal  cst  magis  simplex ,  incu- 
rium,  stolidum,  improvidum,  praedic  luporum 
et  ferarum  expositum ,  idcoque  magisegens  pas- 
tore,  quam  sit  ovis.  Kotat  Scribas  ct  Sacerdoies 
non  studuisse  saluti  populi ,  ut  cum  viam  salutis 
docercnt ,  ideoque  non  fuisse  paslores ,  sed  la- 
niones  ovium  ,  qui  lac  ct  lanam,  id  cst,  sua 
dumtaxat  ex  populo  lucra  captarcnt,  cum  ta- 
men  populus  simplcx  quasi  ovis  maxime  egerct 
dociore  et  ductore.  Scribae  ergo  populo  non  tam 
erant  pastores.quam  lupi,  aitS.  Chrysostomus, 
quia  pravaetpcrversa  doccndotam  verbo  quam 


cxcmplopeidcbuntsimplicium  animas,  prceser- 
lim  dum  Christum  vocantes  magum  ,  illas  in 
Chrislum  pronas  ab  ipso  avertebant. 

37.  TuNC  DiciT  DisciPULis  suis  :  Messis  qui- 

DEM     MULTA  ,     OPERARH    AUTEM     PAUCI.  ]    MCSSCm 

vocat  multitudincm  populi ,  paratam  ad  rcci- 
picndum  Evangclium  ct  doctrinam  salutis,  cu- 
jus  scmina  jeccrunt  Prophetae.  Unde  Christus 
Joan.  U.  Y.  35.  Vidcte ,  ait,  regioncs ,  quia  albco 
jamsunt  ad  messem,  id  csl,  maturae  ad  capes- 
senda  dogmata  salulis,  ut  inferaniur  in  lior- 
rcum  Ecclesise.  Hinc  S.  Aug.  serm.  l\1.  de  Sanctis 
cap.  1.  Apostoli,  ait,  in  Judseis  quidcm  messue- 
runt ,  in  Gcnlibus  autcm  seminaverunt ,  quia 
prima  fidei  dogmata  quasi  semina  iis  tradide- 
runt.  Operarii  autempauci,  quia  solus  Christus 
ct  Joanncs  Baplista  laborabant  in  docendo  po- 
pulum  ;  Scribx  vero  otiosi  suis  lucris  et  dcliciis 
vacabant. 

38.  ROGATE    ERGO    DOMINUM  MESSIS  ,   UT   MITTAT 

opERARios  iN  MEssEM  suAM. ]  Scilicct,  ut  mittal 
vos  ,  0  Apostoli,  vestrosque  adjulores  et  succes- 
sores,  nempe  viros  Apostolicos,  eisquesapien  • 
tiam  y  spiritum  et  zclum  ad  efficaciter  praedi- 
candum  et  laborandum  assidue,in  tanta  ani- 
marum  mcsse,  suggerat  et  inspiret ,  ne  tam 
copiosa  mcssis  pereat.  Dominum  messis :  ita  se 
lacile  Christus  nominat :  ipse  enim  est  Dominus 
Ecclcsioc,  non  tantum  qua  Deus  (sic  enim  Do- 
minus  quoque  est  Deus  Pater,  et  Spiritus  sanc- 
tus),  sed  etiam  qua  homo,  sic  enim  eam  suo 
sanguine  redcmit  et  emit ;  quare  ipsius  est  mit- 
tere  Apostolos  quasi  operarios ,  qui  hanc  mes- 
sem  cum  labore  ct  sudore  metant,  el  in  hor- 
reum  Ecclesiac  colligant,  uli  de  facto  cap.  10.  et 
seq.  Apostolos  dimittit.  Ipse  ergo  invocandus 
est,  iit  etiamnum  operarios  strenuos  et  infatiga- 
biles  in  messem  hanc ,  qusc  muUis  in  locis  al- 
bescit,  et  matura  est,  emiitat.  Unde  S.  Chry^os- 
lomus  :  Ostcndit,  ait,  primo  magnum  donutii 
esse  decentcr  pranlicarc,  dum  dicit  hoc  essc 
orandum.  Secundo ,  lateuier  se  Dominum  os- 
tendit;misit  enim  Apostolos  melere,  quae  per 
Prophetas  scminaverat.  Addit  Remigius:  Auctus 
est  numerus  operariorum,  designatis  aliis  72. 
discipulis,  ct  quando  Spiritiis  sanctus  descendit 
in  Pcnlecosle  in  fideles  120.  Actor.  2.  Denique 
Christus  hac  voce  tacite  stimulat  Aposlolos ,  ut 
olTerant  sese  Christo  ad  operandum  in  hac 
messe ,  dicantquecum  Isaia  cap.  6.  8.  Ecce  ego, 
mitte  me. 

Hic  finitur  pueritia  Christi,  et  acta  ejusdem 
a  baptismo  suo,  et  primo  Paschate,  usque  ad 
secundum  Pascha,  scilicet  acta  unius  anni  et 
aliquot  mensium.  Fuit  hic  annus  31.  aetatis 
Christi.  Vide  chronotaxin,  quam  commentario 
huic  pra^posui.  Quocirca  Jansenius  hic  finit  pri- 
mam  partem  concordiac  suae.  Verum  tamen  est 
Matthaeum  hic  cap.  5.  6.  7.  et  initio  cap.  8.  inse- 
ruisse  sermoncm  Christi  in  monte ,  qui  habitus 
est  posterius ,  scilicet ,  post  secundum  Pascha 
anno  Chrisii  32.  ac  miracula  nonnulla,  quibus 
Christus  eum  confirmavit,  ut  sanationem  servi 
Centurionis,  et  curationem  leprosi;  quia  per 
anticipationem  voluit  Matthaeus  statim  initio 
dare  summam  totius  doctrin»  Christi  et  legis 
Evangelicae  ,  uti  dixic.  5.  v.  1.  quare  hic  sermo 
Chrisli  in  monte  oeque  ac  vocatio  Apostolorum , 
coram  quibus  habitus  est ,  recto  temporis  or- 
dine  ponendus  esl  initio  capitis  10.  proxime 
sequcntis. 


r.OMMENTAniA  IN  JIATTILEUM.  Ciip.  X.  »  1\1 

CAPUT  DECIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

IIOC  CAPUT  nF.CTO  OnOINE  IMSTOniyE  JUNGF.NDUM  ESSKT  Pr.OXIME  ELECTIONI  APOSTOI.OHLM, 
ET  SEKMONI  CllKlSTl  IN  MONTE,  UTI  JAM  DIXI  :  QUARE  NECTENDUM  ESSETCAP.  8.  POST 
VERS.  l3.  ET  PONENDUM  POST  CURATIONEM  FAMULI  CeNTURIONIS.  ItA  GlOSSA  :  Ke- 
LATA  ,  INQUIT  ,  A  CURATIQNE  SOCRUS  PeTRI  HUCUSQUE  FACTA  SUNT  ANTE  SERMONE.M  IN 
MONTE  IIABITUM,  QUOD  PATET  EX  ELECTIONE  MaTTH^I  ;  FLIT  ENIM  ELECTUS  IN  MONTH. 
MlC  ERGO  RtDIT  AD  ORDINEM  REI  POSTCURATUM  CeNTURIONIS  SERVUM.  IgITUR  ChRISTUS 
IIOC  CAPITE  MITTIT  DUODECIM  ApOSTOLOS  (  QUORUM  NOMINA  IIIC  RECENSENTUr)  QUASI 
OPERARIOS  IN  MESSEM  AD  PRyEDICANDUM  ,  EISQUE  PrIMO  DAT  POTESTATEM  EJICIENDI 
D/EMONES  ,  ET  CURANDI  INFIRMOS.  SeCUNDO,  VERS.  5.  DAT  EIS  DLODECIM  PRyECEPTA  , 
INTER  QUyE  PR7ECIPUA  SUNT  HjEC  :  PRIMUM,  UT  JUDyEIS  ,  NON  GenTIBUS  EVANGELIZENT  : 
SECUNDUM  ,  UT  GRATIS  ET  IN  PAUPERTATE  PR;EDICENT  :  TERTIUM  ,  UT  PACEM  HOSPITIBUS 
SUIS  APPRECENTUR  :  QUARTUM  ,  UT  SINT  PRUDENTES  SICUT  SERPENTES ,  ET  Sl.HPLJCES 
SICUT  COLUMB^.  TeRTIO  ,  VERS.  I7.  PRiEDICIT  EOS  PASSUROS  MULTAS  INFIDELILM  PER- 
SECUTIONES.  QUARTO  ,  VERS.  27.  CONTRA  EAS  ILLOS  ANI.MAT  ,  MULTISQUE  CORROBOKAT 
AD  INTREPIDAM  FIDEI  PROFESSIONEM  ET  PROPAGATIONEM.  QuiNTO  ,  VERS.  l\0.  RECIPIEN- 
TIBUS  ApOSTOLOS  A31PLAM  PROMITTIT  MERCEDEM  ,  PERINDE  AC  SI  IPSIMET  ClJRISTU?! 
IIECEPISSENT. 

jT  convocatls  cluodeciin  discipulls  suis,  dcdit  illis  potestatem  spiriluum 
Jimmundorum,  ut  ejicerent  eos,  et  curarcnt  omnem  languorem,  et 
|omnem  infirmitatem.  1.  Duodecim  Apostolorum  nomina  sunt  haec  : 
[(Primus,  Simon  ,  qui  dicilur  Petrus,  et  Andreas  frater  ejus,  3.  Jacobus 
(Zcbeda^i ,  et  Joanncs  frater  ejus,  Philippus ,  ct  Bartholomaeus,  Thomas, 
['et  Mattliaeus  pubiicanus,  Jacobus  Alphaei,  etThaddacus,4-  Simon  Cha- 
manaeus,  et  Judas  Iscariotcs ,  qui  et  tradidit  eum.  5.  IIos  duodecim 
misit  Jcsus,  praecipiens  cis,  dicens  :  In  viam  Gcntium  ne  abieritis,  et  in  civitates  Samari- 
tanoruni  nc  intraveritis  :  6.  sed  potius  ite  ad  oves,  quae  perierunt  domus  Isiael.  7.  Euntes 
autcm  praedicate,  diccntes  :  Quia  appropinquavit  regnum  coclorum.  8.  Infirmos  curatc, 
mortuos  suscitatc,  leprosos  mundate,  daemones  ejicite  :  gratis  accepistis,  gratis  dale. 
<)  Nolite  possidere  auruni,  neque  argentum,  neque  pecuniam  in  zonis  vestris  :  10.  non 
peram  invia,  neque  duas  tunicas,  ncque  calceamenta,  neque  virgam  :  dignus  enim  cst 
opcrarius  cibo  suo.  1 1.  In  quamcumque  aulcm  civitafem  aut  castellum  intraveiilis,  inter- 
rogate,  quis  in  ea  dignus  sit  :  et  ibi  manetc,  donec  exeatis.  12.  Intrantcs  autem  in  do- 
mum,  salulatecam,  dicentes  :  Pax  huic  domui.  i3.  Et  si  quidem  fucrit  domus  iila  digna, 
vcniet  pax  vestra  super  eani  :  si  autein  non  fuerit  digna,  pax  vestra  revertetur  ad  vos. 
\l\.  Et  quicumque  iion  receperit  vos,  neque  audierit  scrmones  vestros  :  exeuntcs  foras  de 
domo,  vel  civitate,  excutitc  puiverem  de  pcdibus  vestris.  i5.  Amen  dico  vobis  :  Tolera- 
J)iiiiis  erit  terrae  Sodomorum  et  Gomorrhacorum  in  dic  judieii,  quam  illi  civitati.  iG.  Ecce 
ego  initlo  vos  sicut  oves  in  medio  luporiim.  Estote  crgo  prudentes  sicut  serpentes  et  sim- 
plices  sicut  coiumbae.  17.  Cavete  autem  ab  iiominibus.  Tradent  enim  vos  in  conciiiis,  ct  iii 
synagogis  suis  nageliabunt  vos  :  18.  el  ad  praesides  ,  et  ad  reges  ducemini  propter  ine,  in 
testimonium  iiiis,  et  Gentibus.  19.  Cum  autem  tradent  vos,  noiite  cogitare  quomodo  aut 
quid  iociuamini  :  dabitur  enim  vobis  in  iila  liora,  quid  ioquamini.  20.  Non  cnim  vos  cstis, 
qui  loquimini,  sed  Spiritus  patris  vcstri,  cjui  ioquitur  in  vobis.  21.  Tradet  aulein  fralcr 
fratrem  in  mortcm  ,  et  paler  fiiium  :  ct  insurgent  fiiii  in  parentcs,  ct  morte  eos  afficicnt  : 
11.  et  eritis  odio  omnibus  propter  nomcn  meum  :  qui  autcm  perseveravcrit  usquc  in 
finoin,  hic  salvus  crit.  23.  Cum  autem  pciscqucntur  vos  in  civitalc  ista,  fugilc  in  aliam 
Anivn  dico  vobis,non  consummabiliscivifatoslsracl,  doucc  vcnial  l'«lius  lioroinis.  it\.  Non 


51S  COxMMENTARlA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  :;:. 

ost  (liscipuliis  supcr  inagislium,  nec  servus  super  tloniinum  suuni.   2J.  Sufficit  discipulo, 

ut  sit  sicut  magister  cjus,  et  servo,  sicut  (lominus  ejus.  Si  patrem  familias  BeeLebub  voca- 

verunt,  ([uanlo  magis  domesticos  ejus!   2G.  Ne  crgo  timueritis  eos.  Nibil  enim  est  oper- 

tum,  ([uod  non  revelabitur;  et  occultum ,  (juod  non  scietur.  27.  Quod  dico  vobis  in  te- 

nebris,  dicitc  in  luniine  :  et  quod  in  aure  auditis,  prsedicate  super  tecta.  28.  Et  noHte 

timere  eos,  qui  occidunt  corpus,  ahimam  autcm  non  possunt  occidere  :  sed  potius  timete 

eum  qui  potest  et  animam  et  corpus  perderc  in  gcbennam.  29.  Nonne  duo  passeres  asse 

vcneunt :  et  unus  ex  iUis  non  cadct  supcr  terram  sine  Patre  vestro.  3o.  Vestri  autem  ca- 

piin    capitis   omnes    numcrati   sunt.    3i.    Nolite    ergo    timere  :    multis  passeribus  me- 

liores  estis  vos.  32.  Omnis  ergo  qui  confitebitur  me  coram  bominibus,  confitebor  et  ego 

cum  coram  Patre  mco,  qui  in  c^xiHs  est :  33.  qui  autem  negaverit  mc  coram  bominibus, 

negabo  et  ego  eum  coram  Palre  meo,  qui  in  coeHs  est.  34-  NoHte  arbitrari,  quia  pacem 

vencrim  mittcre  in  terram  :  non  veni  pacem  mittcrc,  sed  gladium.  35.  Veni  enim  sepa- 

rare  bominem  adversus  patrem  suum,  et  fiHam  adversus  matrcm  suam,et  nurum  adversus 

socruni  suam  :  36.  et  inimici  bominis  domcstici  ejus.  Sy.  Qui  amat  patrem  aut  matrem 

plus  (luam  me,  non  est  me  dignus  :  et  qui  amat  fiUum  aut  filiam  super  me,  non  est  me 

dignus.  38.  Et  (|ui  non  accipit  crucem  suam  ,  et  se^juitur  me,  nou  est  me  dignus.  39.  Qui 

invenit  animam  suam,  pcrdet  iUam  :  et  qui  perdiderit  animam  suam  propter  me  ,  inveniet 

eam.  /io.  Qui  rccipit  vos,  me  recipit :  et  qui  me  recipit,  recipiteum,  qui  memisit.  ^i-Qi^ii 

rccipit  Propbetam  in  nomine  Propbctae,  mercedem  Propbetae  accipiet  :  et  qui  recipitjus- 

tum  in  nomine  justi,  mercedem  justi  accipiet.  [^i.  Et  quicumque  potum  dederit  uni  ex 

minimis  istis  calicem  aqua?  frigidae  tantum  in  nomine  discipuli  :  amen  dico  vobis,  non 

perdet  mercedem  suam. 


1.  Et  convocatis  DroDECiAi  DisciPULis  (Apos- 

tOlis)  SUIS  ,  DEDIT  ILLIS  POTESTATEM  SPIRITUUM 
IMHU^DORUM  ,  UT  EJICERENT  EOS  ,  ET  CURARENT 
OMNEM     LANGUOREM     ET    INFIRMITATEM.  ]    NOta    : 

Chrislus  proxime  ante  sermonem  in  monte  ha- 
bilum  ,  6  turba  discipulorum  sclegil  duodecim 
Apostolos,  ut  (liserte  docet  Lucas  c.  16.  13. 
VocavU ,  ait,  discipulos  stios ,  et  selegit  duodecim 
ex  ipsis ,  quos  et  Apostolos  nominavit,  Simonem 
quidem  cognominavit  Pelrum ,  etc.  Eiegit  ergo 
duodecim  Apostolos,  id  est,  legatos  suos  pri- 
marios ,  ([uos  cum  plena  auctoritate  et  potes- 
tate  legavit  et  misit  per  totum  orbem ,  ut  Evan- 
gelium  suum  annuntiarent  omnibus  gentibus  : 
alios  enim  72.  quoqueelegit,  seil  hos  non  Apos- 
tolos,  sed  discipulos  nuncupavit ,  licet  et  bi  a 
vctcribus  subinde  Apostoli ,  id  est,  legali  Cbristi 
vocentur,  ac  revera  tales  fuerint ,  sed  cum  mi- 
nore  potestale,  utpote  su])jecti  et  subordinati 
12.  Aposlolis.  Hos  igitur  duodecim  Christus  jam 
mitiit,  utofllcium,  ad  quod  ab  eo  vocaii  crant, 
exe(pi  incipiant,  ejusque  sub  se  magislro  adhuc 
vivente  tyrocinium  ponant,  quod  postea  facti 
sacerdotes  et  Episcopi ,  post  mortem  suam  ple- 
nissime  obeantet  consumment.  Quocirca  Chris- 
tus  Apostolos  constituit  principes  Ecclesia^,  qui 
omnes  fideles  tam  martyres,  quam  confcssores 
ct  virgines  ,  uli  oflicio  et  dignilate  ,  sic  et  gratia 
ac  sanclitate  pi\T:cellerent :  super  ipsos  enim 
fundavit  Ecclesiam ,  ut  patet  Ephes.  2.  20.  et 
Apocal.  21.  19.  Ita  D.  Thomas  in  c.  8.  ad  Ro- 
man.  v.  23.  ad  illa  :  ^os  ipsi  primitias  spiriius 
liabentes. 

Porro  potestas  Aposiolorum  in  Ecclesia  fuit 
maxima  ,  ac  longe  major  quam  sit  Ei)iscopo- 
rum  ;  Aposloii  enim  edocti  et  missi  sunt  imme- 
diate  a  Chrislo  Domino,  quasi  Chrisii  legati  « 
laiere  cum  absoluta  potcstate  per  toium  orlem, 
ei  cum  summa  auctoritate  in  totam  Ecclesiam, 


ut  scilicct  ubique  posscnt  primo"pra)dicarc  Evan- 
gclium ,  idque  dono  linguarum  et  miraculis  fir- 
mare,  seque  ac  conscril)ere  :  Apostoli  enim 
habebant  potestatem  scribendi  libros  canonicos, 
uti  de  facto  Matthaeus  et  Joannes  scripsere  Evan- 
gclia,  Epistolas  canonicas,  et  Apocalypsin.  Se- 
cundo,  ut  possentubique  fundare  Ecclesias  ,  ac 
pascerc  etregere  fideles  omnes  ubivis  gentium. 
Terlio,  ut  possept  instituere  et  ordinare  sacer- 
dotes  et  Episcopos,  totumque  ordinem  hierar- 
chicum ,  ca^rcmonias  etiam  sacrificii  Eucharis- 
tise  et  Sacramentorum  omnium. 

Adverte  ,  in  hac  triplici  potestate  Apostoli  pa- 
res  ct  aequales  erant  inler  se  et  cum  S.  Petro , 
ei  tamen  suberant  quasi  capiti  et  superiori  suo, 
unde  Petrus  v.  2.  inter  eos  ponitur,  imo  nomi- 
natur  primus. 

Dedit   ILLIS   POTESTATEM    SPIRITUUM    IMMUNDO- 

RUM  (id  est,  da^monum)  ut  ejicerent  EOs.]Slcut 
enim  Angeli  suntmundi  et  sancti,  sic  daemones 
sunt  immundi  et  scelesti,  ideo([ue  turpissimi, 
utpote  pleni  superbia  et  odio  Dei  :  ac  ira  et  in- 
vidia  in  homines ,  ut  eos  in  luxuriam  et  immun- 
ditiam  (ad  quae  sciunt  bomines  esse  promptis- 
siniosj  omniaque  scelera ,  indeque  in  gehen- 
nam  pertrahant. 

Et  curarent  omnem  languorem.  ]  Graece  vqw-i 
id  est,  morbum:  utraque  hoec  potestas  data  fuit 
Apostolis  ,  per  modum  habitus  permanentis , 
non  quod  Deus  eis  inderelhabitum  physicum, 
(juo  curarentomnes  aegritudines  (hicenim  dari 
nequit )  sed  quod  omnipotentia  sua  illis  pro- 
missa  ita  semper  assisteret,  ut  quoties  vellent 
daemones  ejicere,  vel  aegritudines  curare,  illico 
Deus  illasejiceret,  et  sanitatem  conferret.  Porro 
data  fuit  eis  baec  potestas  ad  auctoritatem  prae- 
dicationis  ,  ui  scilicet  illam  miraculis  confirma- 
rent ,  et  populis  persuaderent.  Ita  Glossa. 

2i  DUODECIM  A.UTEM  Apostolorum  nomina  sunt: 


COMMENTAr.IA  IN  MATTII/I-X'M.  C.'ip 


T'iiiMi!S  SiMON  ,  QUi  DiciTun  Petrus  (Syrus  Kiplio  , 
hoc  est  Ccplias,  n\  csl  Pclra  vcl  Pctriis) ;  et  A.v- 

«nEAS  FnATKU  IJVS,  JaCOUIS  ZEI5EI)/KI  et  Joannes 

1'RATEn  Ejus.  J  C;iusa,  cur  praicisc  CliiisUis  (iiio- 
deciin  clegerit  Apostolos  ,  iioji  i)lurcs,  ncc  pau- 
ciores,  est,  ut  ipsl  rcspondciciit  duodccim  Pa- 
iriarchis  ,  (|ui  fucrunt  fihi  .lacol).  Sicut  cnim  hi 
Judajorum,  sic  Aposloh  Chrislianorum  omnium 
fuerc  parcntcs.  lla  S.  Ilicronymus,  Auguslinus, 
Chrysoslomus,  ctpassim  Patrcs.  Aliahujus  nu- 
meri  mystcria  alfcrt  llabanus,  et  ex  co  D.  Tiio- 
mas  in  Catcna  :  Duodcnarius ,  inquit ,  consurgens 
ex  tcrnario  el  (juulcrnario  {\\\  sc  ductis  ct  mul- 
tiplicalis  )  significat  cos  frrccdicaluros  Trinilatis 
fidcm  pcr  qualuor  rnundi  partcs  :  signijicalus  in 
duodccim  filiis  Jacob  :  duodecivi  principibus  filio- 
runi  Isracl :  duodccim  fontibus  llciim  :  duodccini 
lapidibusralionalis  :  duodecimpanibus  propositio- 
nis  :  duodecim  cxploratoribus  :  duodccim  lapidi- 
bus ,  undc  factuvi  csl  ultare :  duodccim  lupidibus 
sublalis  cx  Jordanc  :  duodccim  bobus  sustinendbus 
mare  ancum  :  duodccim  slellis  incorona  sponscc , 
de  cpiibus  in  /ipocalypsi  :  duodecim  fundamenlis 
civitatis  ;  duodecm  porlis.  Plura  vidc  apud  To- 
lctum  in  c.  G.  Luc.  annot.  19. 

PniMus  SiMON  ,  Qui  DiciTun  Petrus.]  Beza,  ut 
tollat  primatum  Pctri ,  ct  Ponlificum  Romano- 
ruia  illi  succcdcnlium,  putat  mcndosc  lcgi  t6 
primus  ,  idcoquc  cxpungcndiim  :  sed  conslanlcr 
id  lcgunt  omncs  codiccs  Crjcci,  Lalini,  Syri , 
quin  ct  Hchrx'us  ,  qucm  Munstcrus  Kovator  ip- 
sum  Malilwci  autogiai^lumi  cssc  contcnclit;  ncc 
crcdibilc  csl  hunc  locum  coiTuplum  cssca  Gra;- 
cis,  ut  ipsi  addidcrint  ■^f.cnoi,  id  cst,  primus  : 
ipsi  cnim  sunt  schismalici  ,  ncgantquc  Pclri 
primaliim  :  undc  poiius  «  ti^cwtos  c.xpunxisscnt, 
siid  lioncslc  faccrc  potuisscnt.  Dcniquc  uhiquc 
in  Scriptura  ah  hominihus  icccnscnlihus  no- 
mina  Aposlolorum,  Pclrus  ponilur  primus,ct 
Judas  ultimus,  cum  in  cclcroium  ordinc  dis- 
crcpcnt  ct  cvai-icnt,  ut  patctMarci  3.  IG.  Lucic 
G.  16.  ct  Actor.  1. 13. 

Porro  Pctrus  v.ocatur  Apostolorum  primus  non 
.xtate  ,  qiiia  co  senior  crat  Andrcas  ,  teste  Epi- 
phanio  ha^rcsi  51.  sub  mcdium  ;  non  ctiam  yo- 
cationc  ,  quia  prior  eo  vocatus  ii  Christo  fuil 
Andreas,  ut  patct  Joan.  lx\.  1 ;  uon  ctiain  dilcc- 
lione  ,  quia  pra;  omnibus  a  Chrislo  dilcctus  fuit 
S.  Joanncs,  idcocpic  in  ullima  ca-na  ipsc  in  pcc- 
lore  Chrisli  rccubuil.  Supcrcst  crgo,  ut  Pclrus 
Aposloiorum  sit  primus  cxccllcnlia  cl  auctori- 
tate ,  quia  scilicct  corum  fuitcaput,  supcrior,  ct 
reclor  :  unde  iu  ccicris  nullus  ponilur  ordo,  ncc 
hic  vocatur  sccundus  ,  illc  tcrlius,  quia  omncs 
fucre  pares,  parilcrqucPclro  subjccti;  atquc  ii 
To  primus  dictus  cst  pruuatus  Pctri ,  qucm  om- 
iies  velercs  Gricci  ct  Latini  coufcssi  sunt.  Audi 
S.  Clu'ysostomum  :  Apostoiorum  omniam  primus, 
ct  quasiverlcx ,  indoctus  iUe  erat  acrudis.  S.  Hic- 
lonymus  hb.  1.  contra  Jovin.  c.  1Z|.  Proptcrca , 
ait,  intcr  duodccim  Apostolos  unus  cUgitur,  ut 
capile  constituto  schismalis  toUcretur  occasio. 
Aml)rosiastes  in  2.  Cor.  12.  Prior  sccutus  cst 
Andrcas  Servalorcm  ,  quani  Pclrus:ct  tamcn  pri- 
matum  non  acccpit  Andrcas  ,  scd  Pctrus.  Plura 
vide  apud  Bcliarminum  lib.  1.  dcRoman.  Poniif. 
,c.  18.  Pctrus  ergo ,  quasi  Aposlolorum  primus 
.el  priinas  ,  polcrat  Aposlolis  pr;ccij)crc,  atquc 
cos,  si  errarcnt  iii  hdc  et  morihus,  corrigcrc, 
liKscorum  dirimcre,  provincias  dividcrc,  eis, 
si  U-.bercniur,  alios  subsliUicrc ,  uti  Judae  pro- 


219 

diloii  subsliluit  Matlhiam  ,  Actor.  1.  n,x'C  cnJni 
sul)Ordiiialio  Apostolorum  ,  Episcoporum  ,  ci 
fidclium  oiuniiim  siib  nno  capilc  ct  Pontificc 
ncccssaria  (;rat  ad  iinioncm,  concordiam ,  sta- 
hililatcm,  ct  boniim  rcgimcn  Ecclcsiic,  uti  do- 
cet  S.  Cyprianus  lih.  de  Unitale  Ecclcsiae  :  Pri- 
matus ,  inquit,  Petro  datur,  ut  una  Christi  Ec- 
clcsia  ct  catlicdru  una  monstretur,  etc.  Hinc 
sccundo  solus  intcr  Aposiolos  Pclrus  hahuit  po- 
tcstatcm  ordinarjam  ,  cui  proindc  iii  illa  succe- 
dunt  Romani  Pontifices.  riom.'ccnim  pontificiam 
sedcm  slatuit  15.  Pclrus  ,  in  caque  scdit  ,  ct 
marlyr  occubuit  :  alii  vcro  Aposloli  hahiicre 
potcslatcm  ii  Christo  dclcgatam ^  quihus  proindc 
nemo  in  cadcm  succcssit.  Dices  :  Episcopi  di- 
cuntur  Apostolis  succedcrc.  Respondco  :  Id  tan- 
tum  dicilurpcr  analogiam  et  accommodationcm 
quamdam  ,  (luia  scilicct  Episcoj^i  ah  Aposlolis 
pariicipant  ordincm  et  jurisdiclioncm  Episco- 
palcm,  ct  quia  Ei)iscopi  similitcr  cinincnt  aliis 
saccrdotihus,  sicut  diiodccim  Aposloll  72.  dis- 
cipulis  :  aIio(iui  cpiscopi  carcnt  polcstalc  Apos- 
tolica  ,  illaquc  trij)lici  ,  (iiiam  initio  capilis  as- 
siguavi ;  atquc  Episcoporum  potcslas  non  nisi 
ad  ipsorum  diocccscs  cxlcndiuir,  Apostolorum 
vcro  ad  omncs  genlcs  toto  orbc  dispcrsas. 

SiMON,  Qui  vocATunPETRUS.  ]  Cliristus  iiiulavit 
nomcn  Pelri,  cumque  prius  ^ocarctur  Simon, 
vocavit  eum  syriacc  Cepha  vcl  Ccphas,  id  est, 
Pclraxal  Pclrus ,  quia  dcslinabat  ciim  post  se 
facere  pctram  et  fundamcntum  Ecclesia',  juxta 
illud  Christi  ad  Pclrum  :  Tu  cs  Simon  fUius  Jona  : 
lu  vQcaberis  Cephas ,  quod  interprctatur  Petrus 
Joan.  1.  /|2.  Simon  Hcbr.  idcm  cstquod  audiens , 
obedicns  ,  qualis  fuit  Pclrus ,  qiii  Clii  isto  vocanti 
adsuam  scquclam,  illico  rcliclis  rclihus  ohcdi- 
vit,  supra  cap.  h.  20. 

Et  Andueas  frater  ejus  ,  Jacobus  Zeded.ei,  et 
JOANNES  FnATEU  Ejus.  ]  Warcus  pra?ponit  Jaco- 
bum  ct  Joanncm  Aiidra;,  cumquc  facitquartum. 
Idcm  facil  Lucas  Actor.  1.  13.  Scd  in  Evangelio 
cap.  6.  \h.  Andrcam  utriquc  prajponit,  vq(\\\c  ac 
MaltlKTcushic.  Sic  ct  iu  aliis  noimullis  Apostolis 
ordo  ab  aliis  Evangclistis  variaiur,  ut  doceat  in- 
tcr  cos  ccrlum  non  fuisse  ordincm ,  sed  eos  pcr 
omnia  fuissc  parcs  dignitate  ct  ollicio.  Unde 
Cajctaniis  hic  :  Solus  Petrus ,  ait,  luc  ordine  in- 
signilur  et  dcscribitur  primus  ,  ad  insinuandum 
valde  spcctarc  ad  Chrislianam  notitiam  scire  pri- 
inatum  Pclri,  nulUusque  momcnti  nosse  Apostolo- 
runiordincm  inicrse.  Prohabiliorcst  tamen  ordo, 
quem  Apostolis  hic  assignat  Matlhajus  :  ipsc 
cnim  cxactus  cstChristi  historicus,  ct  tcmporis 
custos.  Christus  crgo  in  montc  c  discipulis  ad 
Aposlolatum  (nam  ad  discipulalum  Christi  prius 
ah  eo  cxpressc  cvocatus  lcgitur  Philippus  Joan. 
1.  Uo.),  primo,  ait  Abnlcnsis,  htc  q.  28.  et  29. 
ct  Rihcra  in  Apoc.  c.  21.  v.  16.  cvocavit  ct  no- 
minavit  Pctrum  :  sccundo  Andrcam  ,  tcrtio  Ja- 
cohum  ,  quarlo  Joannem,  ct  conscqucntcr  ce- 
lcros  co  ordinc ,  quo  assignat  hic  Matihanis  , 
nisi  quod  ipsc  modcstia:!  causa  sc  postponat 
Thoma;  ,  cum  illi  sit  piiTpoiicndus,  uti  pivrpo- 
niint  Lucas  ct  Marcus  ,  idquc  doocnt  S.  Hie- 
ronymus,  Chrysostomus,  Eutbymiiis  ,  ct  alii; 
alqiic  hocI\IalthaM  ordinc  S.  Joanncs  Apoc.  21. 19. 
duodccim  fundamcnta  cojlcstis  Jcrusalcm  po- 
ncns  duodccim  Aposlolos ,  singnlis  suum  lo- 
cum  cum  gcmma  assignat  :  Fundamcntum  pri- 
mum,  n[l,Jaspis  ;  sccunduni  sapphirus  ,  tcrtium 
calcedonius ,  quartum  smarogdus,  quintum  sardo- 


2S.)  COAlMENTAr.IA  IN'  ^I 

iiy.v ,  sejLlutn  sardttis ,  sriJtiinttm  chrysoUlhiis ,  or- 
tavinnberylltts,  nonttui  lojuizitts ,  decimtini  chiyso- 
l)i'asus,  fiiidrrimnni  liyarinlhus ,  ditodecimitvi  amr- 
thystus.  IMimus  jaspis  iiolat  Pelrum,  ob  firmi- 
tatcm  TKki :  sccundus  sappliirus  Androam ,  ob 
coDlostcm  vitam  cl  morcs  :  lcrtius  calccdonius 
sivc  carbuncuius  Jacobum  ,  zclo  ardcntcm  : 
quarius  smaragdus  Joanncm  ,  vircntcm,  et  vir- 
gincm  :  quinlus  sardonyx  Philippum,  ob  can- 
(lorcm  animi ;  scxtus  sardius  rubcus  Bartholo- 
maeum  cxcoriatum  :  scptimus  chrysolilhus  ma- 
rini  coloris  MatlhDeum  pcenilentcm  :  ociavus 
beryllus  polilus  Thoniam,  i\  Christo  in  lidcrc- 
rurrcctionis  cxpolilum  cl  solidalum  :  nonus 
topazius  Jacobum  Minorcm ,  aurca  sanctitaic 
radiantcm  :  dccimns  chrysoprasusJudaniThad- 
daeum,  qui  insiarporri  acri  sapicntia  inscctatur 
luTrcticos  :  irpi7!)'->  cnim  csl  porrum  :  undecimus 
hyacinlluis  Simoncm  Cliananocum ,  ol)  morcs 
suavissimos:  duodccimus  amelhystushumilem, 
ininimumque  Matthiam.  Fusc  hac  de  re  cgi 
Apocal.  cap.  51.  V.  16.  ct  seq.  ac  Exodi  cap.  2/i. 
V.  17.  ubi  caedcm  gcmmrc  duodccim  ornant  ra- 
tionale  Pontificis ,  puta  pcctus  Christi. 

IJeniquc  intcr  hos  duodccim  Apostolos  non 
nominantur,  ncc  fucrunt  Paulus  ct  Barnabas, 
quia  hi  duo  a  Christo  ,  non  vivcnte  in  tcrris  , 
sed  jam  glorioso  ct  regnanlc  in  coclis  vocati  sunt 
ad  Apostolatum  ,  unde  parcm  cum  duodecim 
Apostolis  poteslaiem  el  spiritum  habuere. 

Andreas.  ]  Grajccidcni  est,  quod  virilis  ,  fortis, 
Jieros  :  -^■■■'■rp  enim  cst  vir  ,  ct  v.-jopuv.  csi  virilitas  , 
fortiludo  :  Judaei  cnim  plurcs,  quiasubjcctijam 
Alexandro  Magno  ct  Grascis ,  graecc  didicerunt , 
ct  gracca  nomina  assumpserunt,  utiostendi  c.  U. 
V.  18.  Ita  Pagninus,  Caninius,  ct  alil.  Talis  fuit 
Andrcas,  scilicet  virilis  et  hcroicus  in  prtedica- 
tionc  et  passione  ,  ex  robore  amoris  Christi 
anhelans  ad  cruccm  :  prius  fucrat  unus  de  dis- 
cipulis  S.  Joannis  Baptislaj,  imo  inter  omncs 
primus,aitGaudentiusBrixiensistract.  de  Dedic. 
Basil.  et  a  S.  Joanne  missus  ad  Christum  primus 
cum  nosse  cttpit,  ad  cumque  fralrem  suum 
Petrum  adduxit  Joan.  cap.  1.  Unde  Epiphanius 
haercs.  .'il.  cum  Pctro  scniorem  fuisse  putat , 
licet  Beda  juniorem  aestimet,  eo.  qiiod  hic  vocc- 
lur  fratcr  Petri. 

Jacobus  ZEBEn.Ei.  ]  Scilicet  filius ,  ut  patet  Luc, 
cap.  5.  V.  10.  Jacobus  hic,  cognomenlo  Major, 
Hispaniarum  ct  Apostolus  ct  protcctor,  primus 
Apostolorum  pro  fide  Christi  martyr  occubuit , 
capite  plexus  ab  Herode  Agrippa,  cle  quo  plura 
dixi  Actor,  12.  v.  2. 

JOANNEs  Fr.ATER  Ejus.  ]  Hic  cst  dilcctus  Christi 
discipulus  ,  de  quo  fuse  egi  prooemio  in  Apocal. 
Epist.  et  Evangclium  ejusdcm.  Jacobus  Hebr. 
idem  est  ,  quod  supplantator ;  Joannes  idem, 
quod  graliosus  et  miscricors,  vcl  in  qtio  est  gra- 
tia  ,  vel  Domini  gratia ,  ait  S.  Isidor.  lib.  7. 
etymol.  cap.  9.  Amplius  enim  eumceteris  Aposlo- 
lis  dilexil  Jesus.  Scd  dc  nomine  Joannis  plura  di- 
cam  Luc.  V.  13.  Hi  sunt  filii  Zebeda'i,  id  est , 
liberalis  et  munifici.  Ita  Pagninus  et  Angelus 
Caninius  in  Nomin.  Novi  Testamcnii  c.  13. 

3.  PhILIPPI-S  ET  BaRTIIOLOM.ELS  ,  TnOMAS  ET 
MATTHyEUS  PUBLICANUS  ,  JaCOBUS  AlPILEI  ET  THAD- 

DiEus.]  Syrus  Philippus  et  Bar  Thoutmai  et  Thou- 
nio  ,  et  Mathai  publicanus,  et  Jaacoub  filiits  Cliat- 
phai ,  ct  Labbi  cognominatus  Thaddi.  Philippus 
graece  est  fO.oi  iTTTO^v ,  id  est ,  amator  equoruiri , 
cqucslris,  bellicosus.  Ita  Pagninus  et  Cauinius. 


ATTII/EUM.  Cap.  a. 

IIcbra;i  cnim  jam  subjecii  Gra;cis  gra^ca  usur- 
pavere  nomina  ,  uti  dixi;  PhiUppus  enim  fuil 
(|uasi  equus  bcllicosus  Christi  contra  Judaeos, 
infideles  ct  impios  ,  d(!  quo  Apocal.  0.  2.  Ecce, 
inquit,  ctjuus  uibus  :  ct  qui  scdebat  sitpcr  illum, 
habebatMrciini ,  et  data  cst  ei  corona,  et  exivit 
vincens ,  ut  vincrrcl.  Vidc  ibi  dicta.  Licct  S.  Hie- 
ronymus  in  Nominibus  (velquisquisestauclor; 
constat  enim  non  csse  S.  Hieronymi ,  quia  auc- 
for  ostcndit  se  gra^cae  linguae  et  hcbr.Tae  impcri- 
tum ,  ct  in  cap.  \k.  et  1.').  multa  scribit  inepta  ct 
falsa)  Philippus  interpretetur  os  iumpadis  a  7\^pe, 
id  cst  os ,  ct  i>3'"7  lappid ,  id  cst  lampas,  quia  os 
cjus  vclut  lampas  or])cin  illuminavit ,  ait  Emis- 
scnus. 

Bautiiolom.eus.  ]  S.  Ilicronymus  in  Nom.  Hebr. 
ct  ex  eo  Pagnin.  Bartholomcrus  inlcrprclantur 
ftlius  suspendentis  aquas  :  -\2bar  enim  est  fdius  , 
nS  n  tiiala  suspcndit,  O'0  maiim  snn\\aqua'.  Undo 
Rupertus  in  cap.  1.  Joannis ,  et  Osorius  in  serm. 
dc  S.  Joanne  ,  putant  Chrislum  occasione  Bar- 
tliolomai,  aquas  in  vinum  convcrlisse  in  nup- 
tiis  Canae  Galiiaae,  quasi  ipse  in  iis  fucrit  spon- 
sus  :  quod  alii  confuiant.  Verius  est  hebr.  Bar- 
tiiolonmi  idcm  cssc  ,  quod  fdius  Tliolmai ,  ut 
habet  Syrus,  vel  Tholoma;i :  Thomai  enim  crc- 
brum  et  priscum  fuit  nomen  Ilebrocis,  ut  palet 
Josue  15.  l^.  2.  Rcg.  3.  3.  Minus  aptc  nonnulli 
BartholomoMS  interprctantur  filius  Ptolonicei , 
quasi  oriundus  fuerit  cx  Ptolomaiis  rcgibus 
^-gypti,  <Iuos  confutat  Abulcnsis  hic.  Sic  Barti- 
mreus  idem  cst,  quod  filius  Timaii,  GlBarjona 
est  filius  Jona),  sive  Joannis, 

TnOMAS.  ]  Gra;ce  otou//.o; ,  id  cst  geminus  : 
CNncnim  cst  geminare,  de  quo  Joan.  20.  v.  1h. 

Matth/eus  purlicanus.]  NotahumilitatemMat- 
thai,  qui  ccteris  tacentibus  sc  publicanum,  id 
est,  peccalorem  publice  profitetur.  De  eo  dixi 
initio  Commenlar.  ct  cap.  9.  vcrs.  9.  Matthceus 
Hebr.  idem  cst,  quod  donatus,  ani  donum  Dei, 
graece  Dosithceus  vel  Tlieodorits ,  ait  Caninius. 
Idem  dictus  cst  Lcvi,  idest,  additus  ,  appositus 
Christo  et  Apostolis  Marci  c.  2.  v.  IZi.  Ila  Beda, 
Eulhymius,  Pagninus,  Caninius. 

Jacorus  Alph^ei.  ]  Scilicet  filius  ,  uthabet  Ara- 
bicus  ct  Syrus.  Alphccus  l)cbr.  idem  cst,  quod 
doctus,  ve\  doclor.  Hic  Alphaeus  pater  Jacobi , 
alius  fuit  ab  Alphao  patre  Matthaei.  Marci  2. 
\h.  Hic  cnim  fuit  maritus  Mari-x  Clcopha},  quae 
dicitur  soror  Mariae  matris  Domini,  Joan.  19. 
v.  25.  Unde  Helecas  Episcopus  Caisaraugusta- 
nus,  quicontinuavit  Chronicon  L.  Dexlri,et  alii, 
ccnsent  Alphaum  eumdem  esse  cum  Cleopha, 
licetBaronius  id  ncgel,  de  quo  diccndum  Joan- 
nis  19.  V.  25.  Alphreus  ex  Maria  gcnuit  Jacobum 
ct  Judam.  Hic  Jacobus  dictus  est  Minor,  quia 
scilicet  oetate  ( ut  volunt  aliqui )  vel  potius  voca- 
tione  junior  erat  Jacobo  Majore,  qui  fuit  frater 
Joannis.  Dictus  quoque  est  frater  Domini,  quia 
cognatus  Christi,  illique  simillimus,  auctorque 
fuit  epistoUc  S.  Jacobi ,  ac  primus  Episcopus 
Hierosolymorum ,  de  quo  multa  dixi  Praefat.  in 
epistolam  Jacobi. 

Thadd.eus.]  Esthic  Judas  auctor  epistoLne  Ca- 
nonica',  qui  fuiltrinomius,  cognominatus  cnim 
est  Thaddceiis ,  id  est  mammeus ,  et  Judas  Jacobi, 
scilicet  Minoris  frater  Judae  1.  1.  et  Lebbwus , 
ut  habet  hic  Graecus  el  Syrus  ,  idest,  co?T«/a?n, 
ait  Hieronymus  ab  ^-eb  enim  cst  cor.  Sic  et  An- 
gelus  Caninius  inNomin.  novi  Testamenli  c.  13. 
vcl  iit  alii,  Leoninus  :  «'37  labi  eiiim  est  Leo, 


COIVIMENTARIA  IN  M 

<iuia  primus  Judas  palriarclia ,  filius  Jacob ,  dic- 
lusestLeo  Gcnes.  cap./»9.  v.  9.  De  Judahocdixi 
prajfalioncin  ejus  epislolam. 

U.  SimonChanaisvkijs,  kt  Judas  IscAnioxES,  qli 
ET  TRADiuiT  ELM.  ]  Simon  liic  dicilur  CiianunEcus, 
quia  oriundus  non  ex  Chananicis,  ut  vuit  Muns- 
terus  ,  qui  in  Evang.  Hebr£eo  S.  MallhsDi  eum 
nominat  »jyj3 /lenaant,  id  est,  Chananceam,  i\ 
Chanaan  oriundum :  sed  perperam  ;  omnesenim 
Apostoli  fuere  Judtei.  Dicilur  ergo  Cliananacus  , 
quia  nalus  in  Cana  (undc  proiTise  Cauicus  di- 
condusesset,  ait  Caninius)  Galilictc  ,  imo  Nice- 
phorus  lib.  8.  cap.  30.  ci  Baronius  censent  ipsum 
luisse  sponsum  in  nupliis  ,  ad  quas   vocatus 
Christus,  aquas  vcrtitin  vinum.  Joan.  2.  Verum 
quia  Cana  Hebr.  signilicat  zeluin  ,  hinc  Cana- 
naus  quoque  ,  id  est ,  zclotes ,  dictus  esl,  ait 
S.  Hieronymus,  allusionc  adurbem  Cana  ,  Jcque 
ac  ad  zelum  ejus.  Sicut  si  quem  virum  lortem 
Valenii.c  natum  ,  Valenlinum  vel  valenlcm  vo- 
ces ,  ut  significes  cum  Valenlix'  natum,  et  simul 
viribus  pollcre.  Simili  modoSimonvocaturCha- 
«anoBus,  id  est ,  Zcloies ,  quia  in   Cana  natus 
est,  ctingcntem  habuitnJ<Jp  kina,\(\.  est,zelum. 
Et  Juuas  Iscariotks.  ]  ila  diclus  quasi  DVip 
E;'«  Isch  kcriolh  ,  id  cst ,  vlr  e.v  Cariolk  ,  urbe 
Iribus  Juda  oriundus  ,  dc  qua  Josuc  cap.  15. 
v.  25.   Ita  Angclus  Caninius  in  nomin.  Hebr. 
oap.  13.  unde  Syrus  verlit  lihoudo  Scarioutho. 
Melius  alii  censent  eum  iia  diclum  ,  quia  oriun- 
dus   erat  ex  vico  Iscarioth  in  iribu  hpliraim  , 
iion   longe  a  Samaria.  lla  sanclus  Hieronymus 
liic  ei  in  Isaicc  28.  v.  1.  Maldonatus,  ct  Adri- 
chomius  in  descript.  terrtcsanclajp.  28.  num.60. 
Jscariotes  Hebr.  idcni  est ,    quod  merccnarius  : 
n3;£>  sachar  cnim  cst  mcrccs  ,  idquc  appositc 
competit  Judae  ,  qui  mcrccde  30.   dcnariorum 
vcndiditChrislum.  Ita  S.  Hieronymus.  ElcgilJu- 
dam  Christus ,  licct  sciret  eum  fore  suum  pro- 
ditorem  ,  tum  quia  proditionem  cjus  pali  vo- 
lebat ,  illamquc  adderc  ad  cumulum  passionis 
suce ,  quia  volcbat  illam  csse  plcnissimam  in 
omni  gencre ,  idcoque  voluit  pati  quoque  a  dis- 
cipulis,  et  prodi  a  suo  Juda  ,  voluil  enim  pali 
omne  genus  tormcntorum  ,  et  al)  omni  homi- 
num  generc  :  lum  ut  doccret  nos  non  tantum 
))onis  et  gratis  ,  scd  ct  malis  ac  ingralis  bcne- 
faccrc.  Audi  S.  Ambrosium  lil).  5.   in  Lucam  : 
Eligitnr  ct  Judas,  non  pcr  iinprudcntiam  ,  scd  per 
providenliam,  sciUcet  ab  eo  prodi  voluit  Chiislus, 
ut  tu ,  si  ci  socio  desertus  ,  si  a  socio  prodilus 
fueris ,  modcrate  fcras  tiaim  crrasse  Judiciam  , 
periisse  bcnrficium.  Vide  S.  Hicron.  in  Isaia;  28. 
V.   1.   ubi  illud   :   Vw  coronce  supcrbice  ,  ebriis 
Ephraim  ,  cl  flori  decidcnti ,  glorice  cxultationis 
ejus  ,  pro  quo  Scptuaginta  vcrlunt :  Vcccorona; 
injurict  merccnarii  Ephraim  ,  flos  cadens  de  gloria 
supcr  vcrticeni  inontis  pinguis  ,  myslicc  accipit 
de  Judaproditore  :  Qui ,  inquit ,  de  tribu  Ephraim, 
etde  vico  ejusdem  tribus  Iscarioth  ,    Dominuiit 
prctio  vendidit ,  qui  vcro  flos  Apostoliccc  glorice 
cecidit  supcr  montcm  pinguissinacm  ,  de  quo  dic- 
tum  putamus  :  Manducavit  et  bibit  Jacob  ,   et 
saluratus  est  ,  ct  impinguatus  ,   ct  rccalcitravit 
dilcctus.  Sivc  ju.vta  llebraicum  :    Siiper  vallcni 
pinguium  ,    id  cst ,  Gessemanim  ,  in  qua  etiam 
nomcn  loci  signijicatur ,  in  qiio  Judas  Dominum 
tradidit.  Et  post  nonnullam  :  Ebrius  autem  fuit 
proditor  nonvino,  scd  avaritia,  et  furore  aspiclum 
insanabid  ,  ct  dicdwli  cibo  ,  qui  post  biicccUam 
intravit  in  cum  ,  et  pcnitus  drvoratus  rsl  ,  qaia 


ATTH/EUM.  Cap.  X.  22i 

oratio  cjits  vcrsa  esl  in  pcccalum  ,  et  ne  pcenitentia 
quidcm  rjus  fructum  sulutis  hubuit. 

Nota  Primo  :  Christus  Apostolos  omnes  com- 
binat ,  et  cuique  socium  assignat ,  adeoque  bex 
paria  Apostolorum  consliluit,  Pctro  enim  asso- 
ciat  Andream  ,  Jacobo  Joannem  ,  Pliiiippo  Bar- 
iholomaeum  ,  Maiiha;o  Tliomam ,  Jacobo  Minori 
Judam  ,  Simoni  Judam  Iscariotem  ,  ut  quisquc 
a  sociohaberet  adjutoriuin  pra,dicationis,  icque 
ac  teslimonium  ;  hac  de  causa  misit  cos  binos. 
Lucaj  10.  Marc.  G.  7. 

fiursum  Christus  inter  Apostoloselcgit  trinum 
par  fralrum,  scilicct  Petrum  et  Andrcam,  Jaco- 
bum  et  Joannem ,  Jacobuin  Minorem  et  Judam  ; 
addunt  aliqui  et  Simonem  Chanana;um  ,  quem 
Jacobi  et  Judae  fratrem  fuisse  autumant,  ut  do- 
ceret,  quam  sibi  chara  sit  yt/aCsiffa,  idest, 
amor  fratrum  ,  juxta  illud  Eccli.  cap.  25.  v.  1. 
in  tribus  placitum  cst  spiritid  mco  ,  qace  probala 
coram  Dei  et  hominibus  :  concordia  fratrum  ct 
umor  proximorum  ,  ct  vir  et  mulier  sibi  consen- 
tientes.  Et  Proverb.  c.  18.  19.  Frater  ,  qui  aclju- 
vatur  (i  fratre  ,  quasi  civilas'firma.  Vide  utrobi- 
que  dicla. 

Secundo  ,  noia  ,  plurcs  ex  Aposlolis  fuissc! 
Chrisli  cognalos  cl  consobiiiios  ,  ut  Jacobuni 
et  Joannem  ,  Jacobum  Minorcmet  Judam  :  quia 
Chrislus  elegit  Apostolos,  non  ut  essent  prin- 
cipes  opulenti  ct  lauli  ,  scd  ad  labores  ,  pau- 
pertatcm  ,  cruccs  ,  aculeos  ,  etmarlyria.  Undc 
eis  dedit  copiam  bonorum  non  temporalium  , 
sed  spirilualium  ,  nii  charitatis  ordo  exigit  , 
juxta  quam  parentibus  et  cognatis  majorem  , 
quam  aliis  graliam  ct  sanctitatem  opiare  etcu- 
rare  oportet.  Adde  ,  dccebat ,  ut  Verbum  car- 
nem  assumcns ,  eos  ,  qui  sibi  carnc  magis  erant 
conjuncU  ,  magis  quoque  divinilali  suic  per 
liraliam  uniretp  idcoque  fecit,  ut  suamaleresset 
sanctissima  ,  deindc  S.  Joscph  ,  ut  pote  pater 
nulritius  ,  mox  Joachim  ct  Anna  ,  quasi  avuset 
avia  ;  Joannes  Bapiista  et  Elisabeth  ,  Jacobus  et 
Joannes,  Jacobus  Minor  et  Judas,  quasi  cognali 
cjus  et  consobrini  :  hi  cnim  quia  magis  per 
cognalioncm  carnis  fucre  vicini  liumanitaii 
Cliristi ,  hinc  ct  divinitati  cjusdem  per  gratiam 
fucre  conjunctiorcs  :  sicut  caro  et  Jiumanitas 
Chrisli  divinitati  fuit  conjunctissima  ,  imo  unita 
hyposlalice.  Igiturin  Cliristo  hic  nullumfuitvi- 
tium  acccptationis  personarum,  uti  cst  in  Prac- 
lalis  ,  qui  praetcr  fas  nepoles  et  cognatos  digni- 
talibus  ,  pra?bcndis,  ct  opibus  onerant  vcrius, 
quam  honorant. 

Dcniquc  Aposlolorum  primarii  fucrc  trcs, 
scilicet  Petrus  ,  Jacobus  ( inde  Major  diclus)  ct 
Joannes  ,  quos  Christus  testes  suaj  Iransfigura- 
tionis  ct  passionis  in  horto ,  aliorumquc  sccrc- 
lorum  adhibuit  :  undc  hi  fucrc  (juasi  tres  Ec- 
clcsire  columnan,  et  Aposlolorum  triumviri ,  ut 
dixi  Actor.  12.  2. 

5.   IIOS    DIODFXIM  MISIT   JeSUS  Pn.ECIPIENS  EIS  , 

DiCENS  :  In  viam  Gextivm  (  Syrus  ,  profanorum) 
>E  ABiEuiTis  ,  ET  iN  civiTATES  ( lcgit  intcrprcs 
T.d).ui  :  jam  legunt  tU  Tro/tv,  id  est,  in  civitatau, 
id  est  ,  in  civitates ,  vel  in  ullain  civitati.im  : 
cst  cnallagc  numcri  )   SAMAniTAXORVM   nf.  in- 

TRAVERITIS. 

6.    SED  POTUS  AD  OVES  ,   QV.E  PEnlE!>UM   DOMVS 

IsRAEL.  ]  In  viam  Gcntium ,  id  cst  ,  ad  Gcntes  ; 
via  cnim  Gcniium  tcnditct  ducitod  Gcntes.  Est 
Hebraica  catachrcsis  ct  metalepsis.  Similis  est 
Jercm.  2. 18.  Et  mtnc  qi'id  tibivis  invia  /Eg^^pti? 


?>:)•) 


COMMENTARIA  IN 

q.  d.  Cur  vadls  in  yEgyptum ,  cur  jEgypiiorum 
opem  imploras  ? 

Primum  est  hoc  Chrisii  prixceptum  ,  quort 
ipseApostolosmiltenspraDdicalum,  eisassignat, 
scilicct,  ne  Gentcs  elSamaritanos  adeani,  s(!d 
Judaeos  ;  cujus  vera  ralio  erat,  quod  Christus 
volel)at  primo  suum  adventum  et  Fvangelium 
l>raedicari  Judaeis  :  hi  enim  eranl  filii  regni ,  ac 
tilii  Al)raham ,  Isaac  ,  Jacoh  ,  Davidis  ,  eic.  , 
quihus  a  Deo  promissus  erat  Messias ,  idesi, 
(Uiristus  :  alioqui  enim  Judaei  contra  Christum 
<t  Apostolos  excipcre  poiuissent  ,  ac  dicerc  : 
Tu  non  es  verus  Messias  ,  quia  evangelizas  Gen- 
tibus  et  Samariiis :  Mcssias  enim  nobis  Judaeis  a 
Prophctis  proniissus  est ,  non  Gentibus.  Hoc 
proeccplum  fuit  temporarium  dumlaxat ;  duravit 
i^nim  solum  toio  tempore  vilse  Christi  :  nam 
post  passionem  et  resurrectionem  suam ,  Chris- 
tus  misit  Apostolos  evangelizare  Gentibus  per 
totum  orbem  ;  lunc  cnim  sublatum  est  dissi- 
dium  Judocorum  et  Gentium  ,  et  ex  utrisque 
facium  esl  unum  ovllc  el  unus  Pastor,  ut  patet 
Matlh.  28.  V.  19.  et  Actor.  1,  8.  Ita  S.  Hierony- 
mus,  Chrysostomus,  Euthymius,  et  alii  passim, 
Ilocest,  quod  ait  Paulus  :  D/co  enim  Christum 
Jesum  ministrum  falsse  circumcisionis  fid  est,  cir- 
cumcisorum  ,  puta  Judajorum)  jwoptcr  vcriia- 
tem  Dei ,  ad  confirmandas  promissiones  Patram. 

7.  EUNTF.S  AHTEM  PR.EDICATE  ,  DICE.\TES  :  QriA 
APPROPINQCAVIT   REGNCJI    OOELORUM.  ]    SCCUnduni 

cst  hoc  Chrisli  ad  Aposlolos  pracceptum,  idque 
l)raecipuum  :  scilicet  ut  circumeundo  Judseam 
pracdicent ,  invitent,  et  impellant  homines  ad 
regnum  coelorum  ,  q.  d.  Ego  brevi  morte  mea 
patefaciam  hominibus  cocluin,  tot  millibus  an- 
norum  ob  peccatum  Adae  clausum  :  itaque  viam 
aperiam  ad  illud  ingrediendum  :  invitate  ergo 
omnes  ,  ul  hanc  viam  capessant  ,  regnumque 
coelorum  animose  ,  terrenas  cupiditates  cal- 
cando  ,  invadant  et  occupent.  Vide  dicta  cap.  3. 
v.  2.  et  cap.  U.  v.  17.  Hsec  fuit  summa  et  com- 
pendium  pra^dicationis  Christi  et  Apostolorum , 
ia  quo  includitur  praidicatio  pocnitentiae  ,  et 
abnegationis  vitiorum  ,  rerumque  omnium  , 
quce  homines  a  regno  coelorum  arcent  vel  im- 
pediunt.  Ad  hacc  fuit  ha;c  declamio  ,  quod  tem- 
pus  dandi  regnum  coelorum  advenerit,  brevi- 
que  sit  implendum  :  item  quanta  alacritate  et 
diligenlia  omnes  et  singuii  se  praspararc  de- 
beant  ad  graiiam  hanc  rcgni  coelestis  jam  obla- 
tam  obtinendam  ;  quamque  grave  supphcium 
maneat  illos  ,  qui  lantam  gratiam  non  rece- 
perint ,  vel  neglexerinl.  lla  Jansenius. 

8.  IXFIRMOS  CURATE  ,  MORTUOS  SUSCITATE  , 
I.EPROSOS  MU.-VDATE  ,   D.EMONES  EJICITE.  ]  Tcrtium 

est  hoc  Chrisli  praeceptum  ,  quo  jubet ,  ut  po- 
testate  miraculorum  sibi  v.  1.  data  ad  commune 
orbis  bonum  liberaliter  utantur  ,  ilaque  mira- 
culis  praedicalionem  suam  non  humanam  ,  sed 
divinam  esse  ostendanl :  ac  fidem ,  quam  pr;e- 
dicant,  a  Deo  manare  toti  orbi  demonstrent , 
alque  per  sanitatem  corporum  inducant  sani- 
tatem  ,  iino  icternam  salulem  animarum  :  ideo 
enim  dedit  eis  polestatein  sanandi  corpora  ,  ut 
per  eam  fidem  Christi  persuaderent ,  ct  ab  in- 
fidelitale  sanarent  animas. 

Gratis  accepistis  ,  GRATis  DATE.  ]  Quartum 
est  hoc  Christi  praeceptum.  Per  to  gratis  acce- 
l)istis ,  excludit  occasionem  supcrbiae ,  ait  sanc- 
tus  Chrysostomus ,  cum  sciant  se  hanc  potesta- 
lem  non  a  se  haberc  .,  sed  a  Deo  gratis  sine  suo 


MATTn.EUM    Cap.  X. 

inerito  accepissc :  sicul  Ti  gratis  date ,  cxcludit 
occasionem  avaritiai ,  et  simonife  ,  ne  scilicel 
miracula  sua  accepto  pretio  vendant.  Rursum 
monentur  esse  liberales  in  exercenda  hac  po- 
lestate ,  utpote  quam  gratis  aDeo  sine  laboreet 
merito  acceperunt ,  hoc  fine  ,  ut  ipsi  liberaliter 
illam  in  aliorum  utiliiatem  expendant  :  quas 
enim  gralis  accipimus  et  copiose  ,  illa  libera- 
liter  elargimur  inslar  fontium  ,  qui  ,  quo  plus 
aquiTD  foras  emillunt ,  eo  plus  iuterius  admit- 
tunt  et  recipiunt.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Donum 
iliud  sanandi  a;gros  ,  suscitandi  moriuos  ,  elc. , 
tale  et  tantuin  est,  ut  illud  non  poiueritis  vestro 
labore  et  industria  assequi,  sed  gratis  sit  a  Deo 
vobis  elargitum ,  ac  proinde  griitis  eo  uti  dc- 
betis,  ut  non  tantum  illud  preiio  non  vendaiis, 
sed  nec  munera  pro  eo  oblala  recipiaiis  ,  uli 
EliscTus  curans  Naaman  a  lepra  ,  ejus  munera 
respuit,  Giezi  ea  secreto  accipientem  lepra  pu- 
nivit,  t\.  Reg.  cap.  6.  v.  16,  Hoc  est ,  quod  de 
Christo  praedixit  Isaias  cap.  55. 1.  Omncs  sitientes 
venite  ad  aquas ,  elc.  Venile  ,  cmile  abqae  ar~ 
gento  et  absque  aila  commutatione  vinam  et  lac ; 
haec  enim  liberalilas  decehat  summum  Regem 
et  Principcm ,  puta  Christum  Dominum  ,  ideo- 
que  voluit  Apostolos  abomni  specie,  imo  umbra 
simoniae  et  avariiiae  esse  alienissimos  ,  ut  nul- 
lum  munus  acciperent,  ne  homines  putarent 
eos  quscrere  suas  opes  et  bursas  ,  ideoque  a 
fide  Christi  avertcrentur :  quocirca  peccassent 
Apostoli  ,  Christique  pra^ceptum  violassent  , 
si  ob  praedicaiionem  munera  accepissent.  Sic 
S.  Hilarion  ,  lestc  S.  Hieronymo  in  ejus  vita  , 
cum  plurimos  acgros  curarct ,  uulla  admittebal 
corum  dona  ,  imo  nec  fragmcn  panis  ,  dicens: 
Gratis  accepistis ,  gratis  date.  Et  cuidam  pri- 
mario  (  cui  nomen  Orionus  )  quem  a  legiono 
da^monum  hberarat  ,  urgenti  instanlique  ul 
munus  acciperetsallemulin  pauperesdistribue- 
ret,  respondit  :  Noti  conlrislari,  fiii,  quod  facio, 
pro  me  et  pro  te  facio.  Si  enim  kcuc  accepero  ,  ct 
ego  offendam  Deum  ,  et  ad  te  legio  revertetur. 

Porro  Conc.  Constantinopohtanum  ProTin- 
ciale  in  epistola  Synod.  ro  Gratis  accepistis  , 
gratis  date  ,  de  Sacerdotio  exponit  ,  ne  illud 
per  simoniam  vendatur  :  hoc  enim  inter  ce- 
tera  spiritalia  Dei  dona  ,  hic  quoque  yendi 
prohibetur. 

Nota  :  Causa  praecisa  ,  cur  Apostoli  gratis 
dare  debeant  charismala  sibi  a  Deo  data  ,  non 
est  hccc,  quod  illa  graiis  a  Deo  acceperint:  qui 
enim  scienliam  vel  artcm  naiuralem  a  Deo  in- 
fusam  accepisset ,  uti  accepit  Beseleel  opifex 
tabernaculi ,  Exodi  31 ,  hic  uliquc  posset  eam 
vendere  ,  aliosque  eamdem  accepto  pretio  do- 
cere  ,  uti  faciunt  alii  artium  magistri.  Causa 
ergo  praecisa  est  haec  ,  quod  hic  res  talis  sit , 
tamque  sublimis  ,  ut  nonpossit^humana  indus- 
tria  haberi,  sed  solo  Dei  munere  gratis  acci- 
pienda  sit,  eo  quod  sit  divina  ,  ideoque  omnc 
pretium  longe  superans  et  transcendens  ,  et 
hoc  significat  ro  gratis  accepistis  ;  quare  eam 
velle  pretio  a?stimare  et  venderc ,  est  eam  vclut 
profanam  indigne  tractare  ,  illique  ac  Deo  ,  i» 
quo  ipsa  suam  sanctitatem  habet,  indignam  vi- 
litatem  et  injuriam  facere  ,  ideoque  est  scelus 
simoniae  ac  sacrilegii. 

Hinc  patet  hoc  praeceptum  non  esse  juris  po- 
sitivi ,  puta  divini,  sedessejuris  naturcc  ,  prae- 
sertim  quia  Christus  in  novo  Testamento  nulla 
sanxit  nova  praecepia  posiliva  ,  nisi  fidei  et  Sa- 


COMMENTARIA  IN 

cramentorum  ,  uii  passim  doccni  Theologi  ex 
sancto  Tlionia  1.  2.  q.  100.  art.  3.  et  q.  107. 
art.  2.  el  3. 

Dices  :  Ergo  parilcr  qul  rcm  sacram  cum  alia 
rc  sacra  pcrmulat,  csl  simoniacus  jure  natunc 
ct  divino,  quia  non  dat  cani  gratis.  Admiltit  id 
Adrianus  OuodlibcU)  9.  ad  /|.  conclus.  lil.  E,  scd 
rcspond.  n(!gando  conscqucnliam  :  Cratis  enim 
darc  i)ic  cst  darc  sinc  mcrccdc  vvl  pretio  tcm- 
porali,  ut  coliigilur  cx  sequent.  Nolile  possidere 
(lunim,  etc. ;  rcs  sacra;  antcm  non  hal)cnt  prc- 
lium  tcmporalc:  lioc  autcm  non  cxigilur  vdac- 
cipilur,  quando  rcs  sacra  cum  alia  sacra  com- 
mutatur.  Ita  S.  Ilicronymus,  Chrysostomus,  ct 
alii.  Vidc  Lcssiiim.  tract.  dc  Simonia  dub.  3.  Hoc 
Cliristi  pricccplum  imitcntur  viri  rcligiosi  et 
Apostolici,  quia  ad  Clirisli  gloriam  ctconvcrsio- 
nem  animarum  facil  quam  maximc,  uli  mani- 
fcste  cxpericnlia /)0.  annorum  didici.  Quocirca 
S.  Ignaiius  fundalorSocictatis  nostrie  mcrito  re- 
gula  17.  Summarii  conslit.  ita  sancit :  Omnes,  qai 
sdb  obedicnlia  sunt  Socictatis ,  menunerint  se  gra- 
tis  dare  dcbere  quce  gratis  acceperunt,  nec  poslu- 
lando ,  ncc  admiltendo  slipendium  vel  cleemosynas 
ullas,  qaibus  Missw,  vcl  confessiones ,  vcl  pnedica- 
tiones,  vcl  quodvis  atiiid  ofjicium  ex  iis,  qiue  So- 
cietas  juxta  nostrum  instilutum  exerccre  polest , 
compensari  vidcatur,  ut  sic  majori  cum  libertate 
possit ,  et  proximorum  ccdificalione  in  divino  ser- 
vitio  procederc. 

Verum  esi  illud  Chilonis  npud  Laeriium  I.  J. 
Aurum  cotibus  cxploratur;menlcs  hominum  auro. 
Et  illud  Tullii  lib.  2.  Oilic.  Homines  maxime  ad- 
mirantur  cum,  qui  pccunia  non  movelur ;  imo  il- 
lam  ut  vcncnosum  scrpcntcm  avcrsatur  ct  fugit. 
Quocirca  S.  Antonius  ingcnli  auri  massa  in  iti- 
nere  conspccta,  magniludincm  admiratus  ra- 
diantis  metalli,  rapido  cursu,  quasi  quoddam 
vitarct  inccndium,  ad  montcm  usquc  pcrrcxit. 
Abbas  Pambo  trecentas  argcnti  libras  aMelania 
delatas  rcpudiavit.  B.  Barlaam  roganli  Josaphat, 
ut  pro  sc  exiguum  pecunia;  in  victum  ct  vcsti- 
tum  acciperct,  qui  pro  sodalibus  nihil  acccpe- 
rat ,  renuit  ac  rcspondit:  Si  pecuniarum  possessio 
bona  esset ,  illis  certe  ante  mc  cas  impertiissem: 
(juoniam  aalemcxitiosam  earum  possessionum  essc 
scio,  iicc  illos,  ncc  me  itcm  hujusmodi  laqacis  im- 
plicabo.  Pccunia  quotics  offcrcbatur  S.  Vincentio 
Ferrerio  per  castella  pricdicanti,  vetabat  ii  so- 
ciis  suis  accipi.  S.  Franciscus  ,  tcsteS.  Bonaven- 
tura  in  cjus  vita  cap.  7.  Pccania,  ait,  scrvis  Dei 
nihil  aliud  cst ,  qaani  diabolus  et  colubcr  vcneno- 
sus.  Dcnique  S.  Petrus  Simoni  Mago  olTerenti  pe- 
cuniam  :  Pccunia  tua,  ait,  tccum  sit  in  pcrdilio- 
nem.  Actor.  8.  20. 

9.  NOLITE  POSSIDERE  ATJRUM ,  NEQTfE  ARCEXTUM, 
KEQUE    PECUNIAM   IN    ZONIS  VF.SiniS.]   JScquC  pccu- 

niam,  scilicct  ullam  aliam,  v.  g.  .•cncam;undc 
Graccc  est  ixriZi  xa>x6y,  Id  est,  ncqueacs.  Triplex 
cnim  cst  pccunia,  aurca,  argcntea,  et  ocnca , 
imo  omnls  pccunia,  ait  Budanis  dc  Asse,  primo 
a;nea  fuit,  dcindc  argcnlca,  dcnnim  aurca.  In 
zonis,  idcst,  in  marsapiis  vcL  cramcnis ,  ut  vcrlit 
Syrus.  Olim  cnim  hursas  et  crumcnas  ad  zonas 
appcndcbant,  aut  zona^  inicxcbant,  vel  attcxc- 
hant,  pra-sertim  miliics  ct  iiincrantcs  :  undc 
provcrhium  :  Zonam  pcrdidit ,  dc  eo ,  cui  nihil 
cst  pccuniic  :  indc  loculi  dicli  sunt  lonx.  Vidc 
Nehrisscnscm  quinquagcna  50.  Undc  ct  Gracchus 


MATTHyEUM.  Cap.  X. 

apudGellium  lih.  15.  cap.  12.  Cum  lloma  profcc- 
tus  sum ,  inquit,  zonas ,  quas  plenas  argenti  ex- 
luli,  casex  provincia  inanes  retuli.  Alcxandcr  Im- 
pcrator,  apudLanipridiimi :  Miles,ix\i,  non  timet, 
visi  vcslitus,  calcealas,  armatas,  et  habens  ali- 
qaidinzonu.  Pesccnnius  Mgcr,  apudSpartianum, 
vctuil  ne  milites  zonam  secum  deferrentin  hel- 
lum  :  sed  si  quid  habcrent  pecuniae,  publice 
commendarcnt,  rcccpturi  post  praplium,  simul 
ct  ipsisluxurieimateriameripicns,  ethostiprae- 
dam,  si  quidadvcrsi  cvcnisset. 

Quinium  cst  hoc  pr.Tccpium  dc  non  possi- 
dcndis  opibiis  ,  a  Christo  daliini  Aposlolis  trihus 
dccaiisis.  Prima,  ut  onini  tcrrcnoaffcclii,  eequc 
ac  sollicitudinc  cxpcditi,  toti  a  Dci  providentia 
pcndercnt  confidentcs  ct  sccuri  ,  qiiod  illa  de 
onmibus  ncccssariis  ahundc  cis  providcrct.  Se- 
cunda,  ut  toti  Evangelio  insislcrcnt,  adilludque 
prsedicandum  omnes  cogitationcs  ctcuras  con- 
vcrtcrent.  Tcrtia,  ut  omnihus  gcnlibus  illustrc 
darcntcxcmplum  simplicitatis,sobrictatis,  pau- 
pcrlatis,contcmptus  opum,sanc(italisanimiquc 
cxcclsi  ct  coclcstis,  quo  pcr  Angelicam  hanc 
vitam,  ail  S.  Chrysostomus,  ct  Euihymius,  om- 
ncs  in  sui  amorem  ct  admirationcm  rapcrent : 
A7/»7  enim,  ait  Eulhymius,  ita  admirandos  red- 
dit ,  sicut  vita  frugalis,  ac  quibusUbet  obviis  con- 
tenta.  Quarc  Christus  hic  non  lantum  vctat  Apos- 
lolis  praeparationem  pecuniarum  ad  viaticum, 
ut  vull  Janscnius,  scd  omnem  omnino  posses- 
sionem ,  ut  patet  ex  to  nolite  possidere :  hujc  enim 
posscssio  mulio  magis  sui  curA  distraxissct  et 
impedissct  Apostoios,  quam  viaticum.  Ita  .Alal- 
donatus.  Diccs  :Luca3  cap.  9.  vers.  3.  explicatur 
hoc  Chrisli  praeccptum,  diccndo  :  Nihil  tulcricis 
in  via,  Grajcc  in  viam  ,  id  cst,  pro  via  ct  itinere 
conncicndo.  RcspondiiMaldonalus  ,pcr  viam  lo- 
tam  corum  percgrinationem  ct  lcgationem,  ac 
consequenter  vitam  omnem  intclligi ,  juxta  illud 
V.  6.  In  viam  Gcntium  ne  abieritis.  Simplicius  di- 
cas,  Chrislum  cxpressc  quidcm  vctarc  tantum 
Apostolis,  ne  fcrant  sccum  pecuniam  ad  viati- 
cum,  implicitc  tamcn  suh  hoc  vctare  omnem 
rci  lcmporarioB,  ctpccunia;  oeslimahilis  posses- 
sioncm  :  qui  cnim,  v.  g.  agrumpossidct  vel  do- 
mum ,  hoc  ipso  virtute  prctium  ct  pecuniam 
possidet:  domus  cnim  vel  ager  pretio  ctpccunia 
cst  aestimabilis.  Undc  ]\Iattha;us  plcnius  ait :  Ao- 
lite  possidcrc.  Christus  aulcm  id  hic  discrte  non 
cxprcssit,  quia  illud  jain  factum  ah  Apostolis 
pr.Tsupponit.  Apostoli  enim  vocati  ii  Christo , 
rclictis  omnihus  eliam  navi  et  retihus,  secuti 
sunt  Christum. 

Sym])olicc  S.  Ilicronymus  :  Aurum,  ait,  sctpe 
legimas  pro  sensu,  argentum  pro  sermone\,  (vs  pro 
voce  (accipi)  '.hcvc  nobis  non  licet  abaliis  acciperc, 
sed  data  d  Domino  possiderc. 

OuKrcs,  an  h.xc  Christi  proeccpta  de  non  pos- 
sidcnda  pccunia,  calceis,  virga,  et  duabus  tu- 
nicis  dala  Apostolis  fiicrint  pcrpctua,  an  teni- 
poralia  dumlaxat?  S,  Ililarius,  S.  Hicrouymus, 
S,  Ambrosius  lib.  9.  in  Lucam,  S.  Auguslinus 
lih.  2.  dc  Conscnsu  Evang.  c.  30.  ct  cx  iis  Mal- 
donatus  censcnt  fuissc  pcrpctua,  iia  ut  Apostoli 
pcr  omncm  vitam,  qua  pr.Tdicarunt  Gcntibus, 
obligati  fiicrinl  hac  formact  specic  paupcrtatis. 
Alii  passini  censcnt  fuissc  (cmi)oralia,  ac  obli- 
gassc  cos  dunUaxat  co  tcmporc ,  quo  vivenle 
Christo  pra?dicabanl  Juda;is. 


f^?.'!  C0MA1ENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cop.  X 

Uico  Primo,  proprie  ot  priccisc  h.TC  praecepta 


fuere  daia  Aposlolis,  dumtaxat  pro  tcmporc, 
quo  primo  missi  suut  bini  ii  Christo  pncdicare 
per  JudiTam,  ut  Judfcis  lioc  opum  contemptu, 
alque  hac  viia  Angelica  et  coclcsti  pcrsuaderent 
se  esse  Apostolos  veri  Messia?,  id  cst,  Chrisii, 
(pii  e  cnclo  in  carnem  descendens,  omnes  ad 
coelestem  vitam  ct  gloriam  spretis  rcbus  terre- 
nis  vocabat.  Id  palet  primo  ex  vers.  5.  cx  quo 
sequentia  haec  prtcccpta  pendent  :  In  viam  Gen- 
tium,  inquit,  ne  abievitis,  etc. ,  secl  polius  ite  ad 
ovcs,  quc^  perierunt  domus  Isracl.  Primo  enim 
Judoeis  ostendendus  et  persuadendus  crat  Mrs- 
sias,  utillis  eum  recipicnlibus,  Gcntes  facilius 
eum  rccipcrent. 

Secundo,  id  patet  ex  Luc.  22.  35.  ubi  de  prna- 
tcrita  hac  missione  et  prosccpto  loquens  Chris- 
lus  :  Quando,  inquit,  misi  vos  sinesacculo ,  ct  pera, 
et  calceamentis ,  numquid  aliquid  dcfuit  vobis?  At 
illi  dixerunt :  Nilul.  Dixil  ergo  eis :  Scd  nunc,  etc, 
ubi  To  misi  significat  clapsum  jam  csse  hoc  pra;- 
ceptum;  etTon»ncsignificataIiud  diversumnunc 
cis  prajcipi,  scilicct,  uttollant  pcram,  ctemant 
gladium. 

Terlio  ,  quia  Apostoli  per  Gentes  proficiscen- 
les  ibant  ad  infidelcs ,  qui  cos  quasi  hostes  deo- 
rum  suorum  prima  fronte  aversabantur,  neceis 
hospitium  et  cibum  darc  dignabanlur,  donec 
per  miracula  et  sanctitatem  vitaceis  fidem  adhi- 
iiercnt:  ergo  antcquam  eis  fidem  pcrsuaderent, 
ilebebant  sibi  de  viclu  providcre  ,  pr;eserlim 
quia  saepe  magno  comitatu  catcchistarum,  in- 
tcrpretum ,  el  aliorum  coadjutorum  incedebanf. 
Unde  Paulum  proficiscentem  Hierosolymam  co- 
miiati  sunt  Sopater,  Aristarchus,  Secundus , 
Caius,  Timotheus,  Tychicus,  et  Trophimus,  ut 
patet  Actor.  20.  ^i. 

Qiiocirca  Apostoli  permittebant  muliercm 
l)iam,  honestam  el  divitem  se  comitari,  quae  cos 
alcret.  Id  disertc  patct  1.  Cor.  9.  Numquidnon 
habemus  potestatem  muUerem  sororem  (Chrislia- 
iiam)  circumducendi ,  sicut  ct  ceteri  Apostoli? 
Idipsum  fecit  Christus,  qui  permisit  Magdalc- 
nam,  aliasque  piasfeminasa  se  conversas  morc 
gentis  se  comitari,  ac  se  suos<|ue  sustentare, 
ut  patet  Lucae  8.  v.  3.  Imo  Judas  loculos  liabebat , 
etc,  et  ea  qucc  mittebantur,  portabat.  Joan.  12.  G. 
Et  Joan.  6.  discipuli  aiunt  Chrislo:  Undeememus 
panes,  ut  manducent  lii? 

Tnstabis  :  Cur  Christus  pracceptum ,  quod  dc- 
dil  Apostolis  de  non  portandis  pecuniis ,  ipsc 
iion  servavit?  Rcspond.  Christus  in  se  servavit, 
<juia  ipse  non  poriabat  loculos,  sed  Judas,  ac 
cum  initio  solus  coepit  prajdicarc,  loculis  om- 
nino  caruit,  ut  patct  ex  illo:  Vulpes  foveas  lia- 
l:ent ,  et  volucrcs  cceli  nidos  :  Filius  autcm  liominis 
non  liabet  ubi  caput  reclinet.  Mallh.  8.  20.  Quoad 
Apostolos  vero  12.  et  discipulos72.  quos  secum 
ducebat,  alcndos,  pcrmisit  Judam  portare  lo- 
culos  :  quia  alias  cos  alcre  fuisset  inipossibile. 
Qnis  enim  tantam  hominum  multitudinemhos- 
jiitioexcipere,  et  continuo  sustcntare  voluisset, 
aut  potuissetPApostoIos  autem  ipseper  Judaeam 
inisit  binos  dumtaxat  :  bini  auicm  faciie  apud 
aliqucm  virum  pium  hospitium  ct  victum  repc- 
lirc  poterant.  Simili  modo  S.  Franciscus  Xavc- 
rius  proficisccns  ad  Indos,  nil  viatici  in  navim 
intulit,  imo  oblatum  ii  rege  Lusitanioc  refutavit, 
sed  cibum  a  nautis  ct  navigantibus  quotidie 
mcndicavit,  quia  solus  crat.  Atjam,  cum  quin- 


quagcni  el  centeni  e  Societatc  Jesu ,  ct  aliis  or- 
(linibus  in  Indias  evangelizaturi  sacpius  mittun- 
lur,  vialicum  apud  se  aut  alium  habeant  opor- 
let.  Quis  enim  nautarum  aut  vectorum ,  omnes 
illos  pcr  sex  navigationis  menses  quotidie  pas- 
ccre  posset  aut  vellct?  Sic  S.  Vincentius  Ferre- 
rius,  qui  more  Apostolico  Europcc  provincias 
evangelizando  obivit,  sccumque  centcnos,  imo 
millenos  duccbat,  hal)cbat  suos  procuratores, 
qui  singulis  de  victu  aliisque  necessariis  provi- 
dcrent.  Nec  cnim  indigcnaj  hos  sumptus  praes- 
tarepotuissenl. 

Quarto,  idipsum  patet  ex  Aclor.  U.  et  5.  ubi 
primi  fideles  omnes  suas  facultatcs  offerebant 
Apostolis,  ex  quibus  ipsi  et  ccteri  omnes  vive- 
bant.  Quin  etPaulus,  qui  alias  animo  cxcelso, 
se  suosqiie  laborc  manuum  suarum,  faciendo 
tabernacula,  eaque  vendendo,  sustcnlal)at,  ia 
carcere  tamenRomano,  et  suj^indc  alias  ex  elee- 
mosynis  Philippcnsium  vixii,  ul  patet  Philipp. 
c.  ^i.  V.  ili.  et  scq. 

Quinto,ita  docciS.  Chrysoslomus  hom.  9.  hi 
epist.  adPhilir>p.  Prceccpta,  ait,  illa  temporalia 
crant,  et  non  perpetua.  S.  Thomas  et  S.  Ansel- 
mus,  Hugo,  Dionysius  Carthus.,  Jansenius,  Bar- 
radius,  Toletus,  franc.  Lucas  hic,  etBellarmi- 
nns  lib.  1.  dc  Clericis  cap.  26.  Audi  S.  Tliomam  : 
Ante passionem ,  inquit,  missisunt  Apostoli  adJu- 
dccos.  ApudJudceos  autcm  consucludo  erat ,  quod 
suis  debebant  providere  magistris  :  ideo  Ckrislus 
nihil  ferre  prcecepit  Apostoiis,  cam  miltereteos  ad 
Judceos.  Sed  ista  non  erat  consuetudo  in  Gentibus. 
Ideo  cum  missi  sunt  ad  Gentcs ,  data  est  eis  licen- 
lia  portandi  sumptus :  portabant  igitur ,  quando 
prccdicabant  aliis  qucmJudceis. 

Dico  sccundo  :  Hoec  lamen  prapccpta  quoad 
eorum  substantiamet  scopum,  qui  erat  osten- 
dere  animum  alienum  ab  avaritia,  ac  prae  s(; 
ferrc  magnum  contemptum  rcrum  omnium  ter- 
renarum,  ct  desidcrium  ccclcstium ,  reque  ac  fi- 
duciam  in  Deum,  Deique  providentiam  :  haec 
enim  hisce  pra^ceplis  Aposlolis  imprimere  vo- 
luit  Christus,  alquehsec  Apostoli  rcipsa  proesti- 
terunt,  cum  rcccplo  Spiritu  sancto  in  Pcntecosle, 
non  nisi  cceleslia  cogitabant,diccbant,  agebant. 
Quocirca  haec  Chrisli  praecepta  non  lantum 
quoad  scopum,  sed  eliam  quoadmodum  praecise 
adlilteram  servarunt  Aposloli,  quandocumquc 
ct  ubicumque  id  faccre  potuerunl  :  imo  Paulus 
hiscc  prfficeptis  cousilium  addidit,  ui  sumptLs 
sustcntationis  a  fidelibus  non  acciperet,  sticl  la- 
boremanuum  sibi  viclum  pararet.  Et  hoc  tan- 
lumvoluerePatres  initio  citati.  Hoc  pauperlatis 
Apostolicoe  excmplum  imitatus  S.  Franciscus , 
cum  suos  fratrcsbinos  evangelizalum  mittcbat, 
non  aliud  viaticum  eis  dabat,  quam  hoc  :  Jacta 
cogitatum  tuum  in  Domino,  et  ipse  te  enutriet. 

10.  NON  PERAM  IN  VIA,  NEQUE  DUAS  TTJNICAS , 
NEQUE   CALCEAMENTA,   NEQCE   VIRGAM.    DlGNUS  ES  r 

ENiM  OPERARius  ciBO  suo.  ]  Pcra  cst  marsupium  , 
vel  sacculus  viatorius,  in  quo  itinerantes  defe- 
runt  panes  et  escas,  quos  in  via  comedebant ; 
unde  adagium  :  mendici  pera  non  impletur. 

Neque  duas  TUNiCAS.]  Mutatorias  intcllige ,  sci- 
iicet,  duo  paria  lunicarum,  ait  D.  Thomas,  ut 
nuncunum,  nunc  alierum  induas  :  alioquifri- 
goris  aut  necessitatis  causa ,  duabus  simul  indui 
tunicis  non  vetat,  nam  ctipse  Christus  duabus 


COMMENTARIA  IN  MATTII^U.M.  Cap.  X. 


22rj 


Iiidutns  fuit,  utpatel  Joan.  19.  23.  Ita  S.  Hiero- 
iiymus ,  Jansenius,  ciMaldonalus. 

Simplicius  Lyranus,  Tolctus,  et  Barraclius, 
absolute unicam liic  lunicam piaecipi  inlelligunt; 
una  enim  in  Juda-a,  utpote  regione  calida,  tu- 
iiica  suflicit.  IJnde  et  Cliristus  unicam  tantuni 
exlcrnum  liabuit  :  nam  illa  inconsutilis  inlerna 
erat  loco  indusii,  vel  suIjucuKc  :  extern.x  deinde 
pallium  injiciebant.  Unde  Eutbymius  in  Mattb. 
cap.  '27.  docel  Cbrislum  tria  tanlum  habuisse 
veslinicnta  ,  scilicet  subuculam,  lunicam ,  ei 
superius  indumcnluui;  «lualc  apud  nos  esl  toga 
vel  pallium. 

S.  Franciscus  in  Ecclcsia  S.  Damiani,  audicns 
in  Missa  rccilari  Evangelium  boc,  tpio  Cbristus 
discipulis  ad  pra-dicandum  miitendis,  foimam 
Iribuit  Evangelicam  vivcndi,  ne  vidclicet  possi- 
derenl  aurum,  nec  in  zoiiis  pecuniam ,  nec  pe- 
ram  in  via,  nec  duas  lunicas,  nec  calceamenia, 
nec  virgam ,  finita  Missa  clarius  ca  sibi  explicari 
petiit,  quo  facloincredibili  pcrfusus  lc-etitia  :  Hoc 
est,  inquit,  quod  cupio,  boc  quod  lotis  prajcor- 
diis  concupisco.  Iloc  fuit  iniiium,  haec  fuitcausa 
conversionis  cjus  :  boc  insUtulumejus,  ad  aemu- 
landam  paupertalcm  Aposiolicam.  Quare  sta- 
tim  hajc  omnia  cxccutioni  dcdit  Cbristi  discipu- 
lus ,  ul  Cbiisto  ct Evangclio plcnc obsequeretur, 
seque  coaptarct :  calccamenta  ergo  solvit  de  pe- 
dibus,  dcposuit  baculum,  pcram  rejccit,  pecu- 
.niam  exccratus,  unaciue  conlentus  tunica,  rc- 
jecta  corrigia,  prociugulo  funcm  sumpsit,i(l(juc 
per  omnem  vilum.  Ila  S.  nonavenlura  c.  3.  viioe 
ejus,  ct  alii :  mide  vivcns  ct  moricns  discrle  as- 
seruil :  Ipsc  Donunus  revclavit  milii ,  qttod  dcbcrcm 
vivere  sccundum  formam  S.  Evangclii. 

Neqde  calce.vmenta.]  Duplicata  ,  sive  duo  pa- 
ria  calceorum,  icquc  ac  tunicarum,  aitS.  Tlio- 
mas,  et  Cajctanus,  cl  innuitS.  August.  lib.2.  dc 
Conscnsu  Evang.  cap.  30.  Euthymius  vcro  vult 
Christum  primo  hic  apud  Mattbaium  Apostolis 
vctuissc  calceos,  dcindc  vero  postca  apud  Mar- 
cum  indulsissc  eis  sandalia.  Verum  de  eodcm 
loco  et  tempore  agit  Marcus,  de  quo  Matlbajus 
hic,  ul  patet  confercnti  utrumque. 

Simplicius  dicas,  calccos  hic  vetari,  qui  pe- 
dcm  totum  tcgant,  non  sandalia,  hoccst,so- 
leas,  quae  plantam  pcdis  dumtaxat  muniunt ,  nc 
insaxa  impingant:  Iux'C  cnim  Apostolis  concessa 
docet  Marcus  cap.  6.  vcrs.  9.  Judcea  cnim  aspcra 
ct  saxosa  est  regio,  .xquc  ac  calida  :  quare  san- 
dalia  pedes  contra  saxa  prolcgunt,  ct  calorcm 
arccnt,  co  quod  supernepcdcs  rclinquant  nudos. 
Ita  S.  Hieroiiymus,  Eutbymius,  Janscnius,  To- 
letus,  Maldonatus,  el  S.  Augustinus  lib.  2.  dc 
Conscnsu  Evang.  cap.  30:calcci  vcro  pcdcm 
stringunl,  ct  quasi  incarccrant,  ut  minus  sitli- 
ber  et  cxpedilus  ad  iier,  alquc  eumdcm  s;cpe 
nimis  calcfaciunt.  Calccos  crgo  vcluit  Cbristus 
Apostolis  per  Judaeam  peregrinanlibus,  ut  cx- 
pediliorcs  forcnl  ad  iicr,  utque  eis  nimiam  pe- 
dum  curam  adimcrct.  Calcci  vero  Groecc  vocan- 
lur  u7to5Vi//.aTa ,  id  est,  subligacula,  quia    olim 
supcrne  ligaculis  stringcbantur,  uli  ciiamnuin 
apud  mulios  fit.  Porro  sandaliis  Apostolos  post 
Christi  ascensioncm  usos,  patet  Actor.  12.  ubi 
Angelus  ad  Pelrum:  Catcea,  ait,  tccaliffas  tiias, 
Graece  sandalia  lita.  Et  tale  cst  sandaliuni  S.  Aii- 
drca;,  quod  Trcviris   in  cathcdrali  Ecclcsia  a 

C0l\>EI,.    k    lAriDK.   T0\3.    Vlll. 


R.  D.  Praeposilo  mibi  ostensum  fuil.  Taliu  qiioqiK; 
gesscrc  Isaias,  Jercmias  et  Ezecliicl  I'r<jpb('Ut , 
ut  palet  ex  antiquis  eorum  imaginibus  in  codice 
Basilii  Porpbyrogeniti  Imper.  quaBcxtaiil  in  Va- 
ticano,  quas  curavi  expingi  et  prccfigi  Propheii.s 
majoribus.  Talia  dcni(iuc  exbibet  imago  B.  Vir- 
ginis  Uomae  depicta  a  S.  Luca  :  pncr  enim  Jcsus 
in  cjus  bracbiis  pingitur  cum  sandaliis,  qujc 
superne  per  ligacula  circumliganiiir  pedi ,  ita  ul 
pedes  et  digiti  pcdum  Chrisii  sint  inlecti,  pror- 
sus  et  nudi,  planta  vcro  pedum  solea  legatur. 
Talia  quoque  exemplo  Cbrisli  gestavit  S.  f  ran- 
ciscus;  el  cjus  sequaces  Capucini. 

IIoc  Cbrisii  ct  Aposiolorum  cxemplum  sccuii 
mulli  0  primis  Cbrisiianis,  inccsserunt  sinecal- 
ceis.  Id  docct  Lucianus  in  Philopalro,  ubi  habi- 
tum  Christiani  describcns :  Pailium  piUre,\.\\i, 
sine  calceis  et  tcgmine,capite  nitdo  incedens,  de- 
tonsa  coma.  Sic  et  iHato ,  ait  S.  Hicronymus  hic, 
prcecepit  diias  corporis  summilalcs  (  caput  et  po 
des)  non  esse  veiandas ,  nec  assuefieri  dcbcrc  moi- 
litiei  capitis  el  pedttm.  Cum  hicc  enim  liabtierint 
ftrmitatem,  cetei'arobustiorasunt.  De  pallio  vero 
Chiislianorum  olim  crat  adagium  :  A  loga  ad 
pallium;  idesl,  a  Gcnlilismo  Iransiit  ad  Cbristia- 
nisnium  :  Gcnlilcs  enim  toga  aniicicbantur, 
Chrisliani  pallio.  Cnde  Tcrtullianus  iib,  dc  Pallio 
c.  5.  Calceos,  ail,  nikil  dicimus ,  proprium  togoi 
tormenlum ,  imtntindissimam  pedum  tuteiam ,  ve- 
ram  et  falsam.  Quam  enimnonexpediat  in  algorc 
et  ardore  rigere  nudipedem ,  qtiam  in  calcco  unci- 
pedem.  Magnitm  incessus  munimcntum  sulrince. 
Venerice  prospcxa-e  perones  fcalccosj  cffeminatos. 
Clarissime  vcro  Clcmens  Alexaud.  lib.  2.  Pa;da- 
gog.  c.  11.  Viro ,  ait,  pitlchre  convcnit  nullos  Ita- 
bere  cidceos ,  prcelcrquam  si  militct.  Culccatum 
enim  csse  non  parvam  habct  affinitatcm  cttm  eo , 
qttod  est  esse  ligatttm.  Optimum  est  exercitationis 
gcnus  nitdis  uli  pcdibus,  et  ad  sanitatem  et  ad 
cxpeditam  facilitatcm ,  ubi  non  prohibeat  necessi- 
tas ;  qtiod  si  iter  non  ingrediamur ,  nec  nudis  in- 
ccdcre  pedibus  pati  possumus,  solcis  utcndum  est ; 
eas  aulem  Atticivocant  /&vt-o';a,-,  quodpcdcs  qitan- 
tumcgo  conjicio,  terrce  appropinqtiarcnt.  Tcnuis 
ac  simplicis  calceaturce  tcslis  Joanncs  sufficit ,  qui 
diccbat  se  non  esse  dignum  solvere  corrigiam  cal- 
ceamcnlorum  Domini,  noncnim  curiosos  is  habc- 
bat  calceos ,  qui  vera' philosojMa;  typum  llebrceis 
ostendebat. 

Symbolice  S.  Aug.  1.  2.  dc  Consensu  Evang. 
c.  30.  Marcus,  inquit,  dicit  calceatos  sandaliis  vcl 
solcis ,  qidbus  scilicet  pes,  ncc  tectiis  desupcr ,  nec 
nudtis  cid  terram;  nempe  volcbat  Dominus  non  oc- 
cultandum  Evangelium,  nec  terrenis  conunodis  in- 
nitendum. 

Rursum  Glossa  :  Apostolo  abjicicnda  sunt,in- 
quit,  aurum,id  est,  sapicnlia  saccularis  :  ar- 
gcnlum,  idcst,  facundia:  pccunia  zonic,  idest, 
sapicntia  abscondita  :  pcra,  id  cst,  onus  srrculi : 
caiccameiita,  id  cst,  mortuorum  operum  c.xcm- 
pla.  Audi  S.  Ilicronymum  cpist.  2i.  ad  Marccl- 
lam  de  Obitu  Lcas :  //<rc,  in^piit,  qiiam  iinius  cu- 
bicttli  secrcta  vallabant ,  qttu-  pauper  vidcbatur  et 
tcnuis ,cujus  vita  putabattir  amentia,  Cln-istimse- 
quitur  ct  dicit :  QiKecumqtie  atidivimus ,  ilci  et  vi- 
dimus  in  civitate  Dei  noslri,  et  retiqua.  Quaprop- 
tcr  monco  fcns,  gcmensque  confcstor ,  ut  dum  hu- 
jus  intindi  viam  currimtts ,  non  duabus  tunicis,  id 
cst,  dtiplici  vestiamur  fide  :  non  calceamenlorum 

29 


22()  CUxMAlCiNTARlA  IN  M 

pclUbus ,  morluis  vidclicet  opcriOus  prceg-ravcmur : 
non  divitiaruin  nos  pcra  ad  tcrrain  prcmat :  non 
virga ,  id  cst,  potcnticc  sacutaris  quceratur  auxi- 
liuin  :  nonparitcret  Christum  vclimus  habere  et  s(t- 
cutum ,  scd  pro  brcvibus  et  caducis  ceterna  succe- 
dant ,  et  cum  <iuolidic  (secundum  corpiis  loquor  ) 
prctmoriamur ,  in  ccteris  non  nos  pcrpetuos  cxisti- 
memus,  ut  possiinus  esse  perpetui. 

Neque  vinr.AM.]  Diccs  :  Marcus  cap.  G.  v.  9. 
contrarium  habet,  scilicet,  sed  vir^atn  tantum. 
Besp.  S.  Marcum  loqui  de  ryu^r:  mischan,  id  est, 
virga,  seu  baculo,  et  fulcimine,  cui  inuitaris. 
Hic  enini  est  symi)oIuni  viatorum  pauperum , 
qui  baculo  innixi  incedunt,  ut  fatigationem  le- 
vent,  sicuti  incessit  Jacob  peregrinans  in  Meso- 
potamiam.  Genes.  32. 10.  Mattlixus  vero  hiclo- 
quitur  de  : — »1:13  multe ,  id  est,  virga  dcfensoria, 
vel  vindicatoria,  quam  Cbristus  Apostolis  veiat; 
pro  quo  nota  Griccum  p.S5o? ,  id  est,  virga,  tria 
significarc,  primo  insigne  honoris  et  potestalis, 
quale  est  sceptrum  reguni,  fasces  consukmi, 
virga  proctorum  et  judicum,  quai  Hebr.  dicilur 
iCZ^D  scebet ,  undo  sceplrum  :  de  qua  David 
Psal.  2.  Regcs  eos  in  virga  fcrrca.  Et  Psal.  hh. 
Virga  wquitatis,  virga  regni  tui.  El  Isaias  cap.  \h. 
Contrivil  Dominus  baculum  impiorum ,  et  virgam 
doininant ium.  Umc  ct  paSoo-^opoi,  id  est,  i;<Vg</m' 
vocabanlur  lictores  et  viatores,  per  quos  ma- 
gisiratus  denuntiabant,  quid  vellent  fieri :  ho- 
rum  enim  insigne  erat  virga,  quam  gestabanl. 
Sic  et  Juda^orum  doctores  virgam  manu  fere- 
bant,  ait  Lyranus,  velut  doctrinne  insigne,  uti 
nunc  ludimagistri  ferunt  ferulam.  Hanc  Aposto- 
lis  vetat  Christus,  quia  jubet  eos  prx  se  ferre 
modestiam,  humilitatem,  non  auctoritatem  et 
potcs  tatem  imperiosam.  Talem  enim  virgam  ges- 
lavit  Moses  legislalor  durorum  Judreorum,  qua 
et  Pharaonem  per  decem  plagas  contrivit,  et  re- 
belles  Judajos  castigavit:  at  non  Cliristus,  cujus 
lex  esl  spiritus  amoris  et  «uavitatis. 

Secundo  piSccn  significat  malte ,  id  cst,  vir- 
gam,  seu  baculum,  quo  alios  ferias  et  percutias, 
sicut  prajceptores  virgis  fiagcllant  discipulos, 
de  qua  Ps.  88.  Visitaboin  virgainiquilates  eorum, 
Kt  Exodi  21.  V.  20.  Qui  pcrcusserit  -scrvum  suum  , 
vel  ancillam  virga;  imo  rusticorum  et  pauperum 
arma  sunt  virga3  et  baculi.  Unde  David  contra 
Golialh  processit  non  aliis  armis  instructus, 
quam  baculo  et  funda.  1.  Rcg.  17.  Et  Ezechiel 
cap.  39.  agens  de  caede  Gog  :  Comburent,  ait, 
arma,  clypeum  et  hastam,  arcum  et  sagiltas,ba- 
culos  manuum  et  contos.  Et  Isaias  cap.  10.  Virga 
furoris  mei  Assur.  Per  virgam  ergo  hic  synecdo- 
chice  quoiiibel  arma  inlellige  :  h.x'C  enim  Chris- 
lus  vetat  Aposlolis,  quos  jubet  non  armis,  sed 
Deo  fidere,  ac  divinac  luteloc  esse  testes  et  proe- 
cones ;  atque  fidem,  non  pugnando,  sedpatiendo 
propagare.  Nam,  qui  Domini  habet  auxilium,  cur 
qucerat  baculum?  ait  S.  Hieronymus. 

Tertio  paScoj  significat  TyWQ  mischan,  id  est 
fulcimen,  virgam  etbaculum,  cui  incumbas,  ct 
hanc  Aposlolis  permisit  Christus,  tum  quia  in- 
signe  est  pauperum  viatorum  ,  tum  quia  facit  ad 
]evamen  itineris  et  laboris. 

Porro  Joannes  Alba  lih.  Electorum  pag.  337. 
pcr  virgam  accipit  eam,  cui  insculpta  eratcon- 
icsscralio  et  signum  amiciliac,  ut  virga  sit  idem 
quod  tcssera  amiciliae,  (|uam  ostendebant,  cum 
ad  amicos  incogniios  divcrlcbant,  ul  c.\  ca  rcci- 


ATTli.EUM.  Cap.  X. 

perenlur  quasi  umici;  unde  cum  renuniiabani 
amicitiaG,  dicebaniur  frangere  tesseram  amici- 
tiae,  puta  virgam  contesseranlem  amiciliam;ut 
sensus  Christi  sit,  q.  d.  Nolite  humanis  niti  prae- 
sidiis,  nolite  ferre  lesseram  amicitiaj,  ut  ex  ea 
recipiamini :  Deus  enini  vobis  providebit  de  hos- 
pitio  et  hospiic.  Vcrum  nulla  hic  tesseraj  vel 
amicitiaj  fii  mentio,  scd  virgae  dumtaxat. 

Symbolice  virga  notat  potestatem  Apostolo- 
rum,  ait  S.  Aug.  lib.  2.  de  Cods.  Evang.  cap.  30. 

DiGNus  KST  ENiM  oPER.Ynius  ciBO  sco.  ]  Causam 
dat,  cur  vcluerit  viaticum,  etc.  Quia,  inquit, 
Juda'i,  quibus  pra-dicabiiis,  vos  alent :  dignus 
est  enim  prucdicator  cibo  suo,  quo  significat  ct 
Judccos  debereeos,  qui  sibi  Evangelium  pricdi- 
cant,  sustenlare,  et  pracdicatores  jure  suo  inde 
posse  vivere.  Accipiunt  prctdicatores  ,ix\\.  S,  Chry- 
sostomus,  sustentationem  a  populo ,  merccdem  d 
Dco.  Alibi  tamen  luccsustentaliovocaturmerces 
a  siinililudinc  operariorum,  quibus  illa  quasi 
pars  mcrcedis  iribuitur,  elsi  in  prsedicaloribus 
proprie  non  sit  mcrces,  quia  pricdicatio  omne 
pretium,  eiomnem  mercedem  humanam  longe 
superat  ettranscendit.  S.  Paulus  I.  Cor.  9.  vocat 
stipendium  a  simiiitudine  miiiium,  quibus  datur 
non  ul  mcrccs  (quanlula  cnimest  ad  periculum, 
quod  subeuni!)  sed  ut  sustentatio  debita.  Ope- 
ramini  ergo  in  vinea  Domini,0  Apostoli,  ct  pra;- 
dicate  strcnue,  nec  soliiciii  sitis  dc  cibo,  id  est 
vicluetveslitu,  quia  Deus  de  illo  vobis  abunde 
providebit,  vei  per  hospites  vestros ,  vel  aliunde 
ex  diiissimis  provideniiae  suae  thesauris. 

11.  Tn  quamcumque  autem  civitatem,  vel  cas- 

TELLUM  IiNTRAVERITIS,  IKTERROGaTE  ,  QUIS  IN  EA 
DIGNUS  SIT,  ET  IDI  MANETE,  DONEC  EXEATIS.]  Dig- 

nus,  scilicet  aptus  et  congruus  Evangelio,  et  vo- 
his  hospitibus,  id  est,  qui  sit  timens  Deum,  rc- 
ligiosus,  probatae  vit.T,  avidus  salutis,'hospitaIis 
maxime  erga  paupereset  pios,  praesertim  prae- 
dicatores;  quique,  ut  ailS.  Hieronymus,  magis 
se  noverit  accipere  graliam  ,quamdare ,  vos  hos- 
pitio  rccipiendo,  quod  scilicet  a  vobis  recipiat 
fidem  ,  gratiam,  et  salutem,  ac  vestrviepraedica- 
tioni  ad  muUorum  conversionem  cooperetur, 
quae  longe  majora  sunt,  quam  hospiiium  quod 
.pse  dat  vobis. 
1 

Scxtum  est  hoc  prcTCcptnm,  quod  Aposlolis 
pcr  Judicam  praedicaturis  dat  Christus  de  Iios- 
pile,  ut  scilicet  non  divertant  apud  aliquem,  vel 
a  fide  Christi  aversum,  ne  ab  illo  male  tractcn- 
tur,  vel  infamem,  ne  is  suam  infamiam  eis  af- 
tlet,  sed  apud  virum  probum  et  propensum  ad 
pietatem  et  hospitalitalem ,  qui  et  corum  praedi- 
catione  libens  cooperetur,  et  bonum  nomen 
apud  cives  suos  eis  concilict.  Ilospes,  aitS.  Hie- 
ron. ,  fama  detigendus  est  popuii ,  etjudicio  vici- 
noruni ,  ne  prcedicationis  dignitas  suscipienlis  in- 
famia  deturpetur. 

Et  ini  manete,  donec  exeatis.  ]  Cur?  Resp. 
Prima  causa  cst,  ne  si  Apostoli  non  maneant, 
sed  mutenthospitium,  ipsi  leves  et  inconstantes 
esse  videantur.  Ila  S.  Chrysostomus,  et  Victor 
Antiochenus  in  Marci  cap.  6.  Secunda ,  ne  hospi- 
tem  priorem  contristcnt,  vel  dedecore  ainciant, 
si  ab  co  ad  alium  digniorem  commigrent.  Ita 
S.  Ambrosius ,  et  Chrysost.  Tertia,  ne  quis  dicat 
eos  guIosos,Iautiores  ditiorummensasqua.Tere. 
Ila  Theodorclus.  Qiinrla,  nc  vagentur,  el  per 


COMML.NTAHIA  IN  MA 

(loinos  obcrront,  itnqno  in  inoonimodas  ei  pcii- 
culosas  incitlant.  Audi  S.  Aniljrosiiim  scrm.  32. 
liefrrehensihile  esl ,  nt  vir  qai  EoangeUam  annan- 
tiat ,  et  docet  errandum  non  csse,  ipse perdiversos 
incipial  oberrarc,  el  donium ,  cui  pacem  dixerat , 
desercre,  Iwspitcmqaccui  benedictiuncm  intulcrat, 
contristare.  Inlellige,  nisi  nimis  diu  in  eodf-m 
loco  manorent,  ul  liospiti  graves  forent,  aul  alia 
justa  misrandi  cansa  occurreret  :  tuni  enim 
cliarilas  et  prudeiuia  suaderenl  hospilium  com- 
mutandum. 

12.  l>rnANTES  ATJTEM  IN  DOMLM  ,  SALtTATE  EAM, 

DiCENTES  :  Pax  iiric  noMvi.  ]  Syrus  :  paccm  prc- 
camini  itli.  Est  salutaiio  vetiis  Hebrieorum ,  qtia 
paccm ,  id  cst,  omnia  |)acinca  et  prospera 
(luTC  cnim  secum  alTert  pax,  aufert  vero  bel- 
lum)  hero  ct  domeslicis  apprecantur;  Hebrc-ci 
lcmporalia  intelligebant,  sed  Cbrisius  spiri- 
lualia,  scilicet  gratiam,  salutem,  gloriam,cl 
felicitatem  sctcrnam.  Cbristus  enim  in  terrani 
yenit,  ut  paccin  inier  Deum,  homines  et  An- 
•gelos  conciiiaret.  Unde  eo  nascenle  cecinerunt 
angeli  :  Gloria  in  excclsis  Dco,  el  in  terra  pax 
hominibus  bo7ice  voluntatis.  Lucfc  2. 

Septimum  est  hoc  prfficcptnm,  ut  paccm 
hospiti  apprccentur,  apprecando  cxplorent , 
an  hospes  sit  dignus  et  congruus.  Id  enim  intcl- 
ligcnt,  si  is  salutationem  icquc  ac  saluianles 
gratanter  acceptet,  benigne  resalutet,  et  ad 
liospitium  invitel.  Apostoli  crgo  precantur  hos- 
piti  pacem  primo  cum  Dco,  sccundo  cum  do- 
mesticis,  vicinis ,  ct  celcris  omnibus.  Undc 
S.  Hicr.  Paccm ,  ait ,  imprecaniini  hospili,  ct  quan- 
tum  in  vobis  cst ,  discordia  bclla  scdalc.  Tcrtio 
pacem  ,  id  est,  omnia  prospera,  omnia  bona, 
tam  pravsentia,  quam  fuliira  ct  ceterna.  Addit 
S.  Chrysoslomus  Apostoiorum  salulalionem  iion 
nudamct  veibalem  fuissc,  sed  rcalem  et  cJIica- 
cem,  ct  benedictionis  vires  obtinuissc  ,  ut  hos- 
piti,  si  is  dignus  crat,  paccm,  id  cst,  fidem, 
gratiam,  ct  salutem  reipsa  confcrrcnt. 

13.  Et  SI  I-LERIT  QUIDEM  DOMIS  ILI.A  DIGNA, 
TENIET  PAX  VESTHA  SLPEB  EAM ;  SI  ALTEM  NOX 
FUERIT   DIGNA,   PAX   VESTRA  REVERTElTR   AD   VOS.J 

Digna ,  scilicet,  si,  ut  paulo  antc  dixi,  hospes 
sit  dignus,  quia  anians  pacis  ,  id  cst  Evangelii 
ct  salntis  :  sivc,  nt  Janscnius ,  quia  a  Deo 
prtTordinatus  et  pr.cdcstinatus  ad  paccm  ,  id 
est,  ad  fidem,  graliam,  ct  vilam  Evangelicam: 
tunc  utiquc  vcniet  pax  veslra  sapcr  cam  ,  qnia 
liospes  cum  suis  domesticis  acccptabit  fidem 
ct  gratiam  Chrisli ,  quam  illi  apprecamini, 
ct  paulo  post  dislinctius  cidcm  cxplicabitis 
ct  pricdicabitis. 

Sl  >LTEM   NON    FUERIT    DIGNA  ,  ]   qtlia    hospos 

salutationcm  vcsiram ,  ct  pacis  Evangciicfc 
apprccaiioncm  refulat  et  rcpellit ,  pax  vestra 
revertctar  ad  vos;  Gricce  E7T(?-3ay/,Tw,  id  est,  rever- 
tatur ,  hoccst,  rcvcrtetur ,  ut  cxplicat  Nostcr 
hic,  et  l.ucas  cap.  18.  v.  G.  Hebr;ci  cnim  Sicpe 
impcrativum  usurpant  pro  fuinro.  Nota  proso- 
popoeiam  :  pax  cnim  inducitiir  hic  quasi  per- 
Sjona  ab  hospite  repnlsa ,  alio  vadens ,  Apos- 
lolosquc  deducens,  q.  d.  Si  hospes  vcslram 
pacis  saUitalioncm  repcllat,  non  taincn  idcirco 
infructuosa  crit  vestra  salulatio,  quia  vobis 
eveniet  quod  ilii  prccati  eratis,  scilicet  pax  , 
id  cst ,  omnia  prospera  ;  itaquc  fief,  ut  pax 
ab  indigno  hospitc  rcpiilsa  ,  ad  vos  quasi  rcdeat, 
vosque  ad  alium  hospitcm  dignum  dcducat, 
qiii  illam  avide  i»  vobis  vobiscuni  hospitio  cxci- 


ITWAfAJll.  Cap.  ■>:.  227 

piat,  ac  vcstraj  pra;dicationi  credat,  fiaique 
Chrislianus  te  sanctus,  dignusque  ca-lo  ct  vita 
aitcrna.  Similis  cst  phrasis  Psalm.  Zh.  12.  et  13. 
ad  quam  hic  alludit  Christus  :  Retribaebant , 
ait,  mihi  mala  pro  bonis ,  ctc.  Et  oratio  viea 
in  sina  mco  converletar.  q.  d.  Ego  David ,  et 
anliiypecgoChristus,  prohostibusmeis  Judseis, 
eornmque  salnte  oravi ,  sed  illi  fuere  mihi 
ingrati  ct  rebclles  :  quare  oratio  mca  eis  ob 
ipsorum  malitiam  non  profuit  :  ad  mc  ergo 
reversa  videtur,  quia  mihi ,  mcisquc  fidelibus 
cx  Gentililate  in  me  credentibus  profuit.  Ita 
Euscbius,  S.  Albanasius,  ct  Hcsychius  in  Ps.  SZi. 
In  sinum  Christi ,  inc|uit,  id  cst ,  in  Ecclcsiam 
(jcntiam  d  Jadceis  rejlcxa  Chrisli  orafio  rccidil. 
Hoc  cst  quod  Judicis  ait  Panlus  :  Vobis  opor- 
tcbat  primam  loqui  vcrbam  Dei ;  sed  qaoniam 
rcpellitis  illad,  et  indignos  vos  Jadicalis  (tlerna- 
vilce ,  ccce  convertimar  ad  Gentes.  Actor.  13.  i6. 
Et  Isaias  cap.  9.  8.  Vcrbam  viisil  Dominus  , 
inquit,  in  Jacob  ,  ct  cecidit  in  Isracl ;  quia,  ut 
explicatS.  Grcgorius  2.  Aloral.  cap.  30.  Chrislam. 
quevi  ad  sc  vcnientcm  Jadaicus  populus  respait. 
hanc  rcpcnte  populus  Gentilis  invenit.  Esto  el 
alius  sit  illius  loci  sensus  magis  liiieralis,  iit 
ibidcin  dixi. 

Itaqne  salutatio  ct  pax  ab  hospilc  repulsa 
rcdit  ad  Apostolos  ,  non  lantum  quoad  meri- 
tnm,  ut  vnlt  S.  Hieronymus,  q.  d.  Merccs 
et  mcritum  veslro!  salutationis,  benevolentia; 
et  cbaritaiis ,  ad  vos  redibit ,  quia  hoc  meri- 
tum  proprie  non  rcdit,  sed  n)anct  apud  salii- 
laiilcm  ,"sive  salulaludignus  sitetgratus,sivein- 
dignus  et  ingratus,  scd  etiani  rcdit  proprie ;  sicut 
legalus  repulsus  ab  co  ad  quem  mitliliir,  rcdit 
ad  hcrum  qui  eiiin  misit,  qiiia  scilicet  salu- 
tatiorcpulsa  ab  indigno  rcdiens  quasi  ad  Apos- 
tolos,  ineorum  potcstate  cst,  et  quasi  in  eorum 
nianu  seipsam  sistit,  utofrerantcain  riignis  ,  qui 
cam  magna  rcverentia  ctgratiarumaciionc  cum 
Apostolis  salutantibushospiiio  tumdomns,tum 
mentissuGBCxcipiant,  sesequctotosdcdantChris- 
lo  ct  aposlolis,  quasi  Christi  Icgatis  et  vicariis. 

IZj.  Et  quiclmque  no;v  receperit  vos,  neqle 

RECEPERIT  SERMONES  VESTROS  :  EXELNTES  FORAS 
DE  DOMO,  VEL  DECIVITATE,  EXCCTITE  PCLVEREM  DE 

PEDiBvs  VESTRis.  ]  Lucas  et  Marcus  addunt  : 
In  teslimonium  illis. 

ExciTiTE  PCLVEREM,  ]  velsandalia  excalceando, 
eaque  inter  se  collidendo,  ut  pulvis  ex  iis  excu- 
tiatur,  sicut  ait  Abulensis  quaest.  83.  (|ui  vult 
Apostolos  bis  id  fecissc,  semel  in  urbe  ,  secundo 
extra  urbeni  :  vel  sandalia  applodendo  ad  ter- 
ram,  aut  ea  affricando  ad  lapidcm  ,  vel  lignuin 
aliquod  ,  ut  pulvercm  extergcrcnt. 

Qua'res  cur  hoc?  Rcsp.  Prinio  S,  Hicr.  Pulvis, 
inquit,  exculitar  in  tcslimoniam  laboris ,  quod 
ingrcssi  sint  civitatevi,  ct  pradicatio  Aposlolicu 
ad  illos  asqac  pervencrit.  Et  Theophyl.  Vcl  quod 
testantar ,  inquit,  se  illoram  nominc  magnam 
iier  confecisse ,  nihilqae  iltis  profaisse.  Sic  et 
S.  Chrysoslomus. 

Sccundo ,  cxcatile  pulverem ,  quasi  impiuni 
proptcr  impios  incolas,  ut  significctis  cos  esse 
qnasi  anathema ,  ncc  vos  (juidquam  cum  illis 
qnasi  execratis ,  ac  malediciioni  et  condem- 
nationi  .Tterna;  addicfis,  vcl  habcre  commune, 
nc  pulverem  quidcm.  Ila  S.  Hicronymus  , 
Thcophylactus  hic,  et  S.  Amiirosius  in  c.  9. 
Lucae ,  et  S.  Aug.  in  qua?st.  Evang.  et  Mallli. 
quajsl.  7. 


2:3  COM.MHNTAIUA  IN  MA 

Terlio,  ut  liic  pulvis  k  nobis  cxcussus,  iu 
die  judicii  sit  testis  eorum  incredulitaiis  el  im- 
pietalis ,  ac  corani  Cluisto  eos  accuset,  et 
gehenux'  reos  peragat.  I^lt  lioc  est,  quod  ait 
Lucas  :  In  trsthnoniiiin  Utis ,  hoc  est ,  contra 
illos.  Ila  S.  Hilarius  et  Origenes  in  Gen.  cap.  18. 
houi.  /4.  Sif(no  putveris  pedibus  excussl,  inquit 
Hiiarius,  (Clcrna  matedictio  relinquitur.  Ita  pui- 
verem  pedum  excusserunt  Barnabas  et  Paulus, 
repulsi  a  Judieis  Antiochiai  Pisidio;,  Actor.  13.  51. 
Alludit  ad  Prophetam,  qui  a  Deo  missus  in 
Bethel  ad  Jeroboam  idololalram,  ab  eo  rejectus, 
in  cum  pulverem  pedum  excussit,  hoc  ipso, 
quojussu  Dei  aha  via  quam  venerat,  reversus 
est  domum  suam,  3.  Reg.  13.  9. 

Octavum  est  hoc  prajceptum  Chrisli  jubens 
Apostolis,  ut  in  eos,  qui  prasdicationi  resis- 
lunl,  pulverem  exculiant,  ut  eis  indignilalem 
8u;e  iuliospilahlatis  oslendant ,  ac  lerrorcm 
incutiaut,  et  aHernam  gehennic  excidium  com- 
minentur.  Quo  tacitc  jubei  Apostolos  esse  ani- 
mosos  nc  percellantur  ,  cum  viderint  Judaeos 
Evangelium  rcjicere ,  sed  in  eos  acriter  velut 
vindiccs  divini  insurgant ,  eosque  quasi  ana- 
tliemali      subjiclant. 

15.  AMEN  DICOVOBIS,  TOLERABILIUS  ERIT  TERTl.^E 
SODO.MOnU.M    ET    GOMORUH.EOBUM    IN    DIE  JDDICII  , 

QUAM  iLLi  civiTATi.]  q.  d.  Gravius  punientur  et 
damnabuntur,  qui  repellunt  AposloIos,  quam 
Sodomilae  ,  qui  igne  coelesti  conOagrarunt 
horrendo  Penlapolis  lotius  incendio,  et  terri- 
fico  saeculorum  omnium  exemplo,  quia  gravius 
iis  peccant. 

Qu.-eres,  quomodo  lioc  sit  verum,  cum  sodo- 
mia  gravissimum  sit  scelus  contra  naturam,  et 
clamans  in  coeluin?  Resp.  sodomiam  numerari 
iuler  gravissima  scelera,  sed  in  spicielibidinis, 
sive  contra  legem  naturalem  conlinentii-c  dum- 
taxat;namalioquinconstatgravioraessepeccata 
hajresim,  inndelilatem,  blasphemiam,  sacri- 
iegium,  desperationem,  odium  Dei,  elc. ,  quam 
sitsodomia.  Repellenies  ergo  Aposlolos,  Chris- 
tique  fidem,  gratiam  et  salutem,  longe  gra- 
vius  quam  Sodomitic  peccabant,  idque  non 
uno,  sed  multiplici  peccato,  scilicet  primo, 
infidelitalis ;  secundo  ,  inobedientiae  ;  tertio  , 
ingratitudinis;  quarto,  inhospilalilatis  ;  quinto, 
rebellionis ,  et  conlumacia^  in  Deum  contra 
legem  naluralem  et  divinam,  ac  graliam  ejus 
lam  benevole  et  liberaliter  oblatam ,  totque 
miraculis  et  beneficiis  confirmatam,  inhumane 
et  barbare  respuebant.  Ita  S.  Hilarius,  Hieron., 
Beda ,  Theophjl.  et  alii. 

Hoc  etiam  suo  modo  locum  habet  in  iis,  qui 
respuunt  Dei  verbum,  vel  vocationem  et  sanctas 
inspirationcs  ,  contra  quos  detonat  Deus  Pro- 
verb.  1.  2^.  Qaiavocavi ,  et  renuislis ,  etc. ,  ego 
(fuoque  in  inlerila  vesiro  ridebo.  Vide  ibi  dicta. 

Hinc  S.  Hieronymus  probat  conlra  Jovinia- 
num  non  essc  aequales  omnium  damnalorum 
poenas  ,  ac  per  consequens  nec  culpas  :  Anas- 
tasius  etiam  Nica^nus  in  quaist.  S.  Scriptur;c 
qua^st.  17.  hinc  ostendit  nonnuUos  impios  pu- 
nire  lam  in  hac  vita ,  quam  in  futura  ,  uii 
Sodomita3  puniti  fuere  in  hac  vita  ,  et  rursum 
punientur  iu  die  judicii  damnandi  ad  gehen- 
nam. 

Porro  apposite  Christus  rcpellentes  Apostolos 
comparat  Sodomiiis.  Primo,  quia  sicut  hi  inhu- 
manl  et  barbari  fucrunt  inhospites;  unde  An- 
gelos  divertentes  ad  Loih  volucrunt  violare  et 


TTHyEUM.  Cap.  X. 

incestare,  Genes.  19  :  sic  illi  inhumanos  ct  bar- 
baros  se  ostendunt  erga  Apostolos  hospites 
suos.  Secundo ,  sicut  hi  admoniti  fuere  a  Loth, 
sed  eum  spreverunt  :  sic  illi  admonentur  ah 
Apostolis,  quos  Christus  U'gavit  ad  eorum 
saiutem  ,  ut  eos  benevolentissime  ad  Chrisli 
fidem  et  graliam  invitarent;  quare  longe  inhu- 
manius  iilos  aspernanlur,  quam  Sodomilaj  Loth. 
Tertio ,  sicut  Sodomitae  puniti  sunt  igne  et 
sulphure  e  coelo,  sic  hi  punientur  igne  et 
sulphure  in  gehenna,  sed  longegravius  :  quia  si 
Sodomitai  audissent  pradicationem  Christi  et 
Apostolorum,  ac  vidissent  eorum  signa  et 
miracula,  credidissent,  et  poenitentiam  egissent, 
uli   ait  Christus  c.  11.   v.   23. 

16.  l':ccE  EGO  MiTTO  vos ,  sicuT  ovEs  ( Lucas 
cap.  10.  3.  Sicut  agnos  )  inteh  lupos.J  S.  Hie- 
ronymns  per  lupos  accipit  Scribas  et  Phari- 
saos,  alii  quosHbet  hostes  et  persecutores. 
NuIIum  animal  lam  inerme  et  debile ,  quam 
ovis.  Sic  Christus  mittit  Apostolos  sine  armis , 
imo  sine  virga  et  viatico,  ut  suam  in  eis  vir- 
lutem  et  potentiam  ostendat.  Non  mittit  eos 
quasi  leones,  .ait  Chrysoslomus ,  sed  quasi 
oves,  ul  ipsi  mira  sua  vi  et  eflicacia  superent 
lupos  ,  eosque  in  oves  convertant.  Audi  Chry- 
sost.  Erubescant ,  qui  quasi  lupi  adversarios  suo.s 
prosequuntur ,  cum  vidcant  tupos  i^inumeros  ab 
ovibus  superari  paucissimis.  Et  certe  quousque  su- 
inus  oves ,  facite  hostes  vincimus  :  cum  vero  in  na- 
turam  tuporum  transimus,  tunc  supcramur:  tanc 
enim  nultum  nobis  a  pastore  patrocinium  adest,  quL 
non  tupos ,  sedoves  pascit.  Nota  S.  Chrysost.  etex 
co  Theophyl.  et  Euthymius  Christum  Apostolis 
hic  praidicere  futura  malaet  persecutiones,  qua- 
luor  de  causis.  Prima  est ,  ut  discant  ejus  prae- 
scientiam  :  secunda  ,  ne  putentur  ha;c  illis  ex 
infirmilate  magistri  accidere  :  tertia,  ne  ino- 
pinantes  opprimantur  :  quarta,  ne  turbenlur 
tempore  crucis ,  sed  hac  missione  et  promis- 
sione  Christi  sese  corroborent  ad  omnia  ge- 
nerose  ferenda  et  superanda.  Christus  ergo 
hic  suos  animat,  q.  d.  Agite,  0  mei  Apostoli, 
ablego  vos  ad  Judajos,  Scribas  etinfideles,  qui 
vosvexabuntetpersequentur;  sedcogitate,  quia 
ecce  ego  miiio  vos  :  ego,  inquam,  qui  olim 
Eliam,  ElisKum,  Isaiam,  ceterosque  Prophetas 
ad  Achab,  Jezabelem,  Manassem ,  aliosque 
impios  reges  misi,  animavi ,  roboravi ,  pro- 
texi ,  et  cuni  opus  fuit  liberavi ,  ac  tandem  ab  eis 
permisi  occidi ,  ut  sanguine  suo  meam  fidem 
et  religionein  obsignarent,  ac  martyrii  lauream 
consequerentur.  Idem  ego  nunc  mitto  vos , 
eademque  imo  majora  vobiscum  facturus  sum  : 
cgo  vobis  ubique  adero,  ubique  assislam ,  ut 
et  in  vita  per  ovinam  innocentiam,  et  in  morle 
per  ovinam  mansuetudinem  et  lolerantiam 
omnes  et  omnia  superetis.  Sic  Absalon  jubens 
suis  occidere  Amnon  fratrem  suum,  ait  :  Nolite 
timere  :  ego  enim  sum,quiprcecipio  vobis  :  robora- 
mini,  et  estote  viri  fortes.  2.  Reg.  13.  28. 

Igitur  hac  voce  :  Ecce  ego  niitto  vos ,  signi- 
ficatur  divina  Christi  auctoritas ,  potestas  ,  as- 
sistentia,  protectio,  efficacia,  quae  Apostolos, 
quasi  oves  innocentes  et  inermes,  luporum, 
id  est  hostium  pra;da;  et  lanienaj  exposilos 
tutatur,  ut  eos  vel  praedicando  convertant,  vel 
generose  moriendo  superent.  Vide  S.  Chysost. 
hom.  de  Pentecoste  tom.  3.  Apostolos  vero 
jubet  esse  oves  et  agnos  :  primo ,  per  inno- 
ccntiam ;  secundo,  per  humiiitatem  et  man- 


COM.MENTAKIA  IN  MATTH/tUM.  Cap.  X. 


229 


sueliKlinom  ;  lcrlio,  pcr  paiicntiam,  ul  om- 
nium  iujiiriis  ,  ipsique  morli  pro  Ciiristo  corpus 
omiiiaquc  mcml)ra  cxpoiiant.  Qui  crgo  vult 
verus  cssc  Clnisli  simvus,  (liscipiilus  ct  Apos- 
tolus,  coj^ilet  sc  milii  qiiasi  ovcm  inlcr  luj^os, 
ac  proindc  sil  prodigus  vilifc,  ajstimet  se  per- 
ditum  ,  sil  paratus  et  rcsolutus  ad  laborcs  et 
cruccs,  ac  ad  mortcm  pro  Christo  uliro  snbenn- 
dum.  Dnx  Albaiuis  Capitaneus  (icneralis  exer- 
citus  Caroli  V.  Iiabebat  ZiOO.  Juvenes  animosos 
ct  rcsolutos  quos  vocabal  prodigos  vitse  et 
perdilos,  vulgo  enfanls  perdus.  Hos  in  con- 
fliclu  immittcJiat  seorsim  in  latus  hoslium  for- 
lius  :  ilii ,  ut  audacissimi  ct  pugnacissimi, 
ccrlique  mori ,  turbabant  ordines  hostium  , 
eosque  rumpendo  ordinarie  pariebant  victo- 
riani.  Talem  sc  perditum  el  prodigum  vitae 
ccstimcl  Chrisli  praeco  et  Aposlolus ,  ut  infi- 
dcles  et  impios  Christo  viclori  suhjiciat.  Talem 
se  repulabat  B.  Xavcrius,  vadcns  inlndiam, 
ac  snis  llcntibus  dicebat  :  Mercalores  tantls 
impcndUs  et  pericuUs  navigant  in  Indiam  pro- 
digi  vitce  merciam  tcmporcdium  sludio ;  Ego  non 
ibo  eodem  Dei  et  animurum  causa?  imo  prodigam 
libcns  mille  vitas.  Nimirum  habcbatillud  pras- 
meditatum  :  Anima  meu  in  manibus  meis  sem- 
per ,  ut  eam  cuilibct  auferre  volenli  ofTeram. 

Tropolog.  S.  Greg.  et  ex  co  S.  Thomas  in 
Catena  :  Qui ,  ait,  locnm  pi-cedicatoris  suscipit , 
mala  inferre  non  dcbet ,  sed  tolerare ,  ut  ex  ipsa 
sua  munsuetudine  iram  sumenlium  mitigcl ,  et 
peccalorum  vulnera  ipse  in  aUis  afflictionibus 
vulneratus ,  sanet.  Quoniam  et  si  quando  zeUis 
rectitudinis  exigit ,  ut  crga  subditos  sceviat ,  furor 
ipse  de  amore  sit ,  7ton  de  crudcUtate ,  quatcnus 
et  jura  discipUncc  foris  exldbcat,  et  intus  paterna 
pietate  diligat,  quos  foris  castigat.  Mulli  autem 
cum  regivunis  Jura  suscipiunt ,  ad  lacerandos 
subditos  inardescunt ,  terrorem  potestatis  exhi- 
bent ,  domini  videri  appelnnt ,  patres  se  esse  mi- 
nime  cognoscunt ,  liumiUtalis  locum  in  elatione 
dominationis  immutant ,  ct  si  quando  extrinsecus 
blandiuntur  intrinsecus  sceviunt,  de  quibusdicitur : 
Veniunt  ad  vos  in  vestimentis  ovium  ,  inlrinsccus 
autem  sunt  lupi  rapaces.  Contra  qucc  nohis  conside- 
randum  cst ,  quia  sicut  ovcs  intcr  lupos  mittimur  : 
sensum  ergo  servantes  innoccntia  ,  morsum  ma- 
UticB  non  habeamus. 

ESTOTE  ERGO    PRUDENTES   SICUT    SERPENTES,   ET 

6IMPMCES  sicuT  coLUMu.E.  J  1'rimo,  ut  per  pru- 
dentiam  ,  ait  S.  Hieron. ,  devitent  insidias  ,  pei' 
timpUcitatem  non  faciant  malum.  Et  scrpentis 
astutia  ponitur  in  excmplum ,  quia  toto  corpore 
occultat  caput ,  ut  illud,  in  quo  vita  est ,  pro- 
tegat.  Ita  nos  loto  perictdo  corporis  caput  nos- 
trum,  qid  Christus  est ,  custocUamits  ,  id  cst 
fidem  integram  et  incorruptam  servare  studea- 
iniis.  Secundo  Rabanus  :  Solct,  ail,  etiam  scr- 
pens  cligere  strictas  rimas  ,  per  quas  transicns, 
vclcrem  pellem  cxuat  :  similiter  praedicator 
transiens  per  angustam  viam,  vclercm  homi- 
nem  omnino  deponat.  Audi  Isidorum  Pclus.  1. 
ep.  26.  Scrpens  ,  ait,  arte  ac  versutia  vctustatem 
cxuit,  in  arcta  quadam  et  augusta  rima  sese 
comprimens ,  ac  senium  deponens.  VttU  igititr 
*ios  quoque  pcr  arclam  viam  et  afjlictionem  vc- 
tcrem  komincm  exuere ,  ac  pro  eo  novum  indttere, 
qui  ad  ejus  imagiucm  renovatttr.  Tcrtio  Rcmi- 
«ius  :  IHilchrc  etiam  Dominus,  ait,  praidica- 
iorc8  scipcntis  prudcntiaui  monet  Ijabere,  quia 


primus  homo  pcr  serpentem  deceptus  esi,  ac 
si  diceret,  Quia  hostis  calidus  fiiit  ad  deci- 
piendum ,  vos  prudenles  silis  ad  liberandnm  : 
ille  laudavit  lignum,  vos  laudate  erucis  vir- 
lutcm.  Addit  Hilarius  :  Ille  faisam  promisil 
immortalitaicmet  divinilatcm  ,  dicendo  :  Eritis 
sicut  Dii ;  vos  veram  promiltite ,  ac  Angelis 
similes  futuros  esse ,  qui  credant.  Quarto , 
serpenies  dum  senescunt ,  per  angustum  fora- 
men  gliscendo,  vetustam  pellem  dctrahunf ,  ut 
novam  induant,  tesle  Arislot.  lib.  8.  Histor. 
animal.  c.  17.  Ita  vos ,  6  Apostoli,  sencctam 
mentis  per  innovationem  spiritus,  et  mcdita- 
tionem  aetcrnitalis  exuitc.  Via  enim  in  coelum 
angusia  est ,  et  virtute  scmper  innovanda, 
ait  S.  August.  lib.  2.  de  Doct.  Clirist.  c.  16. 
Quinto,  Prudentia  serpentis  est ,  ait  Beda,  quod 
unamaurem  petrce  opponit,  aUeram  catida  claucUt, 
ne  aucUat  incantantcs.  Et  S.  August.  in  Ps.  67.  5, 
ad  illa  :  Sictit  aspidis  sttrdce  et  obttirantis  aiires 
suas  :  AUidit ,  ait,  serpens  unam  aurcm  terrcr, 
ct  de  cattda  obttirat  altcram  :  ila  Christi  disci- 
pulus  et  Apostolus,  conlra  diaboli  et  impio- 
riim  suggcstiones  ciaudat  aurcs  cauda  et  terra, 
id  est  mcdilatione  linis,  puta  mortis  et  sepnl- 
chri,  sibique  dicat  :  Memento,  homo,  quia  putvis 
cs  ,  ct  in  ptilverem  rcvcrteris, 

Scxto,  scipcns  acutissime  videt,  undc  ada- 
gium  :  Scrpenlis  ocultis.  Sic  Apostolus  oninia 
acuto  meniis  intuitu  prospiciat,  utmala  avcrtat 
et  bona  acccrsat.  Iiursum  scrpens  cst  astutis- 
simus  :  unde  quod  agit,  non  roborc,  scd  astutia 
sua  agit  ac  priulcnlia  :  quare  vencnum  suiim 
non  nisi  cautissimc  ,  ct  maximc  ad  noccndum 
opportuno  temporc  cffundit  :  sic  et  Apostolus 
prudenter  ohscrvet  prtcdicandi  occasioncs  ,  ac 
vidcat  quid  cuiquc  loco ,  tcmpori  ct  pcrsonij 
conveniat,  quid(pic  ad  persuadendum  sit  efTica- 
cissimum.  Ita  Basil.  in  regul.  brcvior.  inter- 
rog.  2/i5. 

Et  simplices  sicut  coLUMB.i^.  ]  Quia  ,  ut  ait 
Rcmigius  ,  simpUcUas  sine  prttdentia  facile  clecipi 
potcst,  et  prttdentia  periculosa  cst ,  nisi  simpU- 
citate  temperetitr.  Et,  ut  ait  S.  Greg.  1.  U.  ep.  31. 
ad  Mauritium  :  Ut  scrpentis  aslutia  colttmbce 
simpUcitatem  ctctieret ,  et  colitmbce  simpUcitas  ser- 
pentis  astutiam  lcmperaret. 

Pro  simpUces ,  Gracce  est,  ay.ifxwi ,  quod  si 
a  xicxi  (i(l  cst  cornu )  ct  «  privativo  derives, 
idcm  est,  quod  sine  cornihus,  sine  noxa  ,  sinc 
vindicta,  innocentes,  innoxii,  aitS.  Basiliiis  loco 
citato  :  si  vero  a  y.isin-j/jit ,  id  est  misceo,  ct 
«privativo,  id  est,  quod  sine  mixtione,  imper- 
mixli,  candidi,  sinceri,  qui  quod  corde  scn- 
tiunt,  hoc  sine  fuco  ore  proferunt.  Primo 
crgo  ju])ct,  ut  pcr  priidcntiam  devitet  insidias , 
per  simplicitalem  non  faciat  vudum,  ait  S.  Hic- 
ron.  Columba  cnim  caret  fcllet,  nec  ulli  noccl. 

Sccundo,  S.  Chrysost.  Ira,  ait,  per  iram  non 
exlinguilur,  sed  pcr  mansueludinem  :  non  suf- 
ficit  pati  mala,  sed  ncc  lurbari  conceditur, 
quod  est  columbac. 

Terlio,  nolant  Theophyl.  et  Euthym.  coliim- 
bas  ,  licct  pullis  orbcnlur,  ad  eosdem  tameii 
nidos  ct  dominos  rcdire.  q.  d.  Chrislus  :  Sic 
et  vos,  0  Apostoli,  nolite  essc  memores  in- 
juriarum  vobis  factarum,  scd  placidi  et  amantes 
redite  ad  cos  juvandos  ct  convcrtendos ,  a  qui- 
hus  lacsi  vexati(|ue  cslis.  Nonnm  est  hoc  Chrisii 
pr.Tceptum ,  sequitur   dccinium. 

17.  Cavetk  autem  ab  HOMiMnus  :  thadent  B.My 


5S0  r,OMMF.NTAr.TA  IN  AfATTH/F.UM 

>os  is  ro^cn.iis.  ]  Cr.TCo   «.;«  cu«tapa  ,  jd  cst  in 

concilia,  in   consossiis  niapislratmirn   ct  jndi- 

cum,  nt  al)  iis  qnasi  blasi^lirnii  in  Doum  ,  vcl 

potius  in  Doos,  judiconiini  ct  condcmneniiiii. 

SjTUS  :  Tradcnt  vos  in  (lomiun  ja(Ucioi'um,  lioc 

esl  in    practoria.   Cavete  nb   liominibas  :  Primo 

fictis  ct  prodiloribus ,  qni  vos  deferent  art  con- 

cilia,  tradcntquc  judicibns  puniendos  ;  sicnt  cos 

summc  hac  dc  causa   cavcnt  jam  saccrdolcs 

in   Anglia  ,   Scotia,  el  Japonia  :  Secundo,    ab 

h07niuibas,  scilicet ,   insidialoribus ,  qni  vobis 

pcr  inlcrrogalioncs  perplexas  el  poliiicas,  in- 

sidias  lcndenl,  ut  ex  orc  \cstro  eliciant  ali- 

quid  contra  leges  vcl  rcges  diclum,  ui  apud 

eos  vos  accusent  :  Terlio ,   ab  liominibas,  sci- 

licet,  persecutoribus,  qui  vos  ad  nocem  qua^- 

rent,    Cavcte   crgo,  irt  est,   cautc   vos  geritc 

quoad  ,    salvo  olficio  vestro  ,  ficri  potcst,  ut 

dcclinetis  illorum  prodiiioncs,  insidias  et  per- 

secutioncs  ;  maxime  vcro  lapsimi ,  ne  eoruni 

suasionibus  ct  minis  ccdatis,  ut  Clnisium  nc- 

gctis  ct  illorum    perfidia;   conscntialis ;   quin 

potius  pro  Christo  constanlcr  vos  llagellis  expo- 

nite,  ct  mortcm  oppciire. 

Moral.  discc  hlc  cuique  cavenrtum  csse  ab 
hominibus,  imo  h  seipso  ut  homo  est ,  quia 
liomo  homini  lapus. 

Nemo  ergo  dicat :  Infelix  cgo  sum  ac  infausto 
tempore  natus;  ncque  enim  possum  fieri  mar- 
tyr,  quia  ccssal  hominumpersecutio,  nullus  jam 
est  Nero,  nullus  Decius ;  nam  quilibet  fieri  potest 
martyr,  si  siiis  cupiditalibus,  timoribus,  tenta- 
lionibns  generosc  ex  Dei  amore  resisiai :  lua  cu- 
piditas  luus  cst  Dccius ;  tuus  timor  tibi  cst  Nero ; 
lua  tenlatio  tibi  cst  Julianus.  Perseqiiilur  te  so- 
cius,  irridet,  probris  afTicil,  calumniatur,  cru- 
ciat  te  febris,  catharrus,  asthma.  Sic  ha^c  Dci 
amore  patientertoleras,  marlyres  patienliae,  uti 
fuit  Job.  Instigatle  gula,  utvino  et  deliciis  te  in- 
gurgites?  Rcpugna,  et  marlyr  es  abslinentiae, 
iiti  fuit  Daniel.  Sollicitat  te  ambitio,  ut  pne 
ceteris  te  extoUas,  dignitates  primas  ambias? 
Evclle  illam  e  mentc  lua ,  et  martyr  es  hu- 
militatis  ac  modcstiae,  uti  fuit  S.  Franciscus. 
Superiortibi  dura,  tuisquc  sensibus  repugnaniia 
jubet?  Obedi ,  vincc  teipsum,  jet  martyr  es 
obedientia?,  uti  fuit  Abraham,  offerendo  suum 
Isaac.  Gcn.  22.  TitiIIatteluxuria?lIIam  jejuniis 
mortifica  ,  et  ciliciis  crucia  ,  erisque  mariyr 
caslilatis ,  iiti  fuit  Joscph.  Slude ,  doce  ,  cou- 
cionare,  labora,  ad  Indos  proficiscere,  ut  tot 
animas  pereuntes  salves,  et  martyr  es  chari- 
tatis ,  uli  fuil  B.  Xavcuius. 

18.  Et  l\  synagogis  (ubi  lex  lcgebatur,  et 
legis  violatores  castigabantur )  sris  flagella- 
nuNT  vos.  ]  Sic  in  iis  flagellali  sunt  Petrus  et 
Apostoli.  Act.  5.  ^O.  ct  Paulus  2.  Cor.  11.  2.'j. 
A  JudcEis ,  inquit,  quinquies,  quadragenas ,  una 


Cap.  X. 

et  sequent.  Petrusct  PauliiS  durli  sunt  ad  Kc- 
ronem ,  a  quo  tandem  pcicmi^ii,  gloriosuni 
obierc  marlyriiim.  Sic  S.  Andrcas  ductiis  esl 
ad  /figcum  Achaia'  proconsulcm,  ab  coqiie  cru- 
cifixus.  S.  Joannc^s  adDomitianum  Impcratorem, 
a  <|uo  dolio  fervenlis  olei  impositus,  ex  eo 
splcndidior  cxivil.  Sanctus  Matlhteus  -duclus 
est  ad  Hirtacum  rcgcm  yEihiopia;,  S.  Thomas 
ad  Brachmanes ,  S.  Barlholomaeus  ad  fratrem 
Polcmonis  rcgis  Indiac,  a  quo  vivus  cxcoriatus 
csl.  Hinc  patet  Iutc  non  tam  ad  primam  Apos- 
tolornm  in  Juda^am  missioncm  ( tunc  enim 
nil  lale  passi  lcguntur  )  quam  ad  ceteras  per 
omnem  eorurn  vitam  dcinccps  obitas  spectare. 
Ad  illas  ergo  hic  Chrislus  extendit  et  dilatat 
sermonem  suum. 

Propter  me,  ]  Qiiia  meam  fidem  et  religio- 
ncm  pra;dicatis,  mc  scilicet  esse  Mcssiam  Dei 
rilium,  Salvaiorem  mundi :  unicuique  malo- 
rum,  ait  S.  Chrysosi. ,  miligaiioncm  adjungit, 
nam  non  parva  consolatio  cst,  pati  propter 
Christum.  Quocirca  Apostoli  fiagellati  ibant  gau- 
(lcntes  a  conspcclu  concilii,  quoniam  digni  liabitt 
sunt  pro  nominc  Jcsu  contumeliam  pali.  Actor. 
5.  /il. 

L\  TF.STnioNmM]  Tum  vcrnc  fidei  meaj,  quam 
pnrdicatis  ;  hujus  cnim  ilhistrc  tcstimonium 
crit  vestrum  mariyrium.  Unde  multi  vidcntes 
constantiam  Aposlolorum  ct  martyrum  in  tor- 
mcntis,  ad  Chrislum  conversi  sunt;  ita  S.  Hi- 
larius  :  tum  persccutorum  pcrfidiic ,  obstina- 
tionis  et  condemnationis  :  lilis,  scilicet  Judaeis 
et  Gentibus ,  quae  paritcr  vos  persequentur, 
et  ad  quarum  praesides  protrahemini.  Notat 
Apostolos  non  tantum  a  Juda?is  in  Judasa,  sed 
et  Gentibus^  cum  ad  eas  post  mortem  suam 
proficiscentur,  multa  passuros.  Porro  t6  iUis 
et  Genlibus ,  proprie  cst  q.  d.  Contra  illos,  sci- 
licct  Judacos,  et  conlra  Gcntes.  q.  d.  Vestra 
productio  ad  tribunalia,  liberaque  meae  fidei 
confessio,  ideoque  condemnatio  ct  punitio , 
publicum  erit  testimonium  toii  orbi  ostendcns, 
juste  Judacos  et  Gentcs,  tum  in  hac  vita,  tum 
in  die  judicii  exscindi  et  damnari,  eo  quod 
vestrae  praedicationi  increduli  fuerint ,  ac  vos 
vcros  Dei  prascones  persecuti  fuerint  et  occidc- 
rint.  Undc  Euthymius  :  In  tcslimonium ,  inquit, 
hoc  est  ad  redargutionem  Judacorum  et  Gen- 
lium,  nepostmodum  dicere  possint,  quod  ves- 
iram  praedicationem  non  audierint.  Et  Tbeophy- 
lact,  In  tcstimonium ,  ait,  id  est  in  notam  ei 
reprenhensionem  eorum,  qui  non  credunt. 


minus  ,  acc-epi;  ter 


cicsus  sum ,  etc. 


F,T  AD  PR.ES1DES  ( proviuciarum  )  et  ad  reges  ' 

prCEMIM  PROPTER  ME,I.N  TESTIMOMUM  ILLIS,ET  Ge.V 

TiBUS.  ]  Syrus,  in  testimonium  tumipsorum,  lum 
Gcntium.  Sic  Paulus  diiclus  est  caplivus,  quasi 
reusadFelicemctFcstumpracsidesJudaeae.Actor. 
23.  24.  et  seq.  JacobusMinor  adAnanum  Pontili- 
cem,  ii  quo  jussus  occidi :  Pctrus el  Jacobus Major 
art  regem  Agrippam,  quiJacobumcapiieplcxuit. 
Aci.  12.  23.  Idem  a  Juda:is  per  Gracciam  ct 
lotum  orbem  sparsls,  ubique  persecutioncm 
passus  esl,  et  protraclus  ad  prwsides  provin- 
ciarum,  ut   paiet  ex  Aciis   Apost.   c.   13,   cio. 


19.  cum  autem  tradent  vos  ,  nolite  cogitarf. 
quomodo  aut  quid   loquamini  :  dabitur  enim 

VOBIS    IN     ILLA   nORA     QUID    LOQUAMIM.    ]    Unde- 

cimum  est  hoc  Christi  praeceptum,  quo  jubet 
Apostolos  non  esse  soUicitos  de  responsione 
ad  interrogationes  praesidum ,  quia  hanc  se 
illis  suggesturum  pollicetur  :  JSolite  cogitare , 
intellige  Sollicite,  anxie,  intempestive  ,  quasi 
vobis  solis,  vestracque  prudentiae  fisi,  Chrislo 
Deoque  (cujuscausa,  honor,  et  voluntas  hic 
agitur)  diffidatis.  Unde  Graece  est,  i'-h  p.t-^i-u-ii- 
cj-t  ,  id  est,  ne  sitis  anxii  el  solliciti,  uti  vertit 
noster  Interpres  apud  Lucam  cap.  12.  v.  11. 
Non  ergo  prudentcm  responsionis  praemedita- 
tionem  vetat,  sed  anxiam,  nimiamquesoUicitu- 
dinem.  Simili  sensu  vetuit  sollicitudinem  viclus 
crastini  c.  G.  v.  25.  ut  discant  fideles  ii  Dei 
providentia  pendere ,  eamque  suppliciter  qiio- 
tidie  invocarc.   Quocirca  Martyri  in   qii*Pstio- 


C0MMENTAP.1A  IN  MA 

nibus  et  tormcniis  assjdur;  invocandus  est  Dcus, 
ul  sapienliam  ail  rcspondenduni ,  ct  animos  ad 
iolcranduni  suggeral.  Hoc  cst  quodLuc.  21.  ait, 
Clirislum  dixisse  ct  promisisse  :  Ego  daOo  vobis 
05  ct  sapicnliam ,  cui  non  potcrunt  resistcre  et 
rontradiccrc  omnes  advcrsariivcstri.  Sic  S.  Sleph. 
uit  Luc.  Act.  G.  Non  polcrant  rcsistcre  sapicntice 
ct  spiritui,  qui  loquebatur.  Ila  S.  Fianciscus  spe 
marlyrii  profectus  in  Syriam  ad  Siilllianum  Baby- 
lonite,  tantamcntis  constanlia  ,  ait  S.  Bonav.  in 
Rjus  vita  c.  9,  tanta  virtule  animi ,  tantcque 
fervore  spirilus  prccdicaoit  ilti  Jesmn  Cliristum, 
ut  Evangclicum  illud  in  ipso  clarcsceret  veraciler 
esse  cowplctum  :  Ego  dabo  vobis  os  et  sapicn- 
(iam ,  cui  non  potcrant  resistere  et  conlradicere 
omnes  adversarii  vcstri.  I^am  ct  Sulthaiius  (  antca 
Ciiristo  infcnsissimus)  libcnler  ipsum  audicbat , 
admirayido  in  viro  Dci  fervorem  spiritus  ,  cons- 
piciens  ct  virtuiem ,  et  ad  moram  contrahendam 
eum  eo  instanlius  invitabat. 

lllustre  ad  liitcram  cxtat  exemplum  in  vita 
S.  Luciae  Syracusanac,  quae  a  Pascliasio  proefeclo 
jussa  diis  immolare,  cum  audacler  idrefularct, 
prcefeclus  minando,  dixif.  Ccssabunt  vcrba  cum 
venlum  fuerit  C(d  vcrbera  :  Cui  virgo  :  Dei  servis 
verba  decsse  non  possunt,  quibush  ChnsloDomino 
dictum  est:  Cum  stetcritis  ante  rcges  et  prccsitles 
nolite  cogitare  qaomodo  aut  quid  loquamini :  da- 
bitur  enim  vobis  in  illa  hora  quid  loquamini :  non 
enim  vos  estis  qui  loquimini,  sed  Spirilus  S.  qui 
loquiturin  vobis.  Quam  cum  Pascliasius  interro- 
gasset:  Estne  in  teSpiritus  sanctus?  Respondit: 
Caste  et  pie  viventes  templum  sunt  Spirilus  S.  At 
llle  :  Jubebo  te  ad  lupanar  duci,  ut  te  Spiritas  S. 
deserat.  Cui  virgo  :  Si  invitam  jusseris  violari, 
castitas  milii  duplicabitur  ad  coronam.  Quare 
Paschasiusirainflammalus,  Luciam  eotralii  jus- 
sit*,  ubi  ejus  virginitas  violaretur:  sed  divinitus 
factum  estj  ut  lirma  virgo  ita  consisleret,  ut 
nulla  vi  de  loco  dimoveri  possct.  Vide  bic  admi- 
randam  virginis  prudcntiam ,  qua  ad  singula 
interrogata  tam  sapienter  ctcordaie  respondit, 
ut  prsefeclus  obmutesccret :  nimirum  loqueba- 
batur  in  ea  Spiritus  sanctus. 

Tropolog.  S.  Aug.  lib.  U.  de  Doctr.  Cbrist. 
cap.  15.  docct  prajdicatorem  ante  concionem 
orare  deberc  et  studere  :  Ad  lioram  vero  ipsius 
dictionis  ,  ait,  illud  potius  bonce  mcnti  cogitet  con- 
venire  (juod  Dominus  ait :  Nolite  cogiturc  quomodo 
aut  quid  ioquamini :  non  cnim  vos  cstis  qui  loqui- 
mini,  sedspiritus  ratrisvcstri,qui  loquitur  in  vobis. 

20.  NON  EMM  VOS  ESTIS  QUI  LOQUI.MINI  ,  SED 
SPiniTUS   PATRIS   VESTRI,    QUI   LOQUITUR  IN  VORIS.] 

q.  d.  Loquemini  prcesidibus,  non  cx  vobis  ves- 
iraque  prudentia  et  animo  ,  scd  ex  Spiritu 
sancto,  qui  vobis  suggeret  sapientiam  cl  ani- 
mos  ,  ut  prcTsidibus  sapienler  el  animose  res- 
pondeatis  ;  quare  in  vobis  non  tam  vos  ipsi, 
quam  Spiritus  sanctus  loquilur  :  sicul  in  asina 
Balaam  loquebaiur  Angelus.  Num.  22.  28.  Ita  in 
Petro  ct  Aposlolis  locutus  est  Spiritus  sanctus 
coram  Ponlificibus.  Actor.  l\.  13. 

21.  Trauet  autem  frater  fratrem  in  mor- 
tem,  et  pater  fii.ium,  et  ixsirgknt  filii  in 

PARENTES,    ET   MORTI".   EOS  AFFICIENT.]  Quia  iU  inc 

credunt,  vel  me  proedicant.  Praemunit  Cbrislus 
Apostolos  et  ndcles  pi\Tdictione  fuiurarum  pcr- 
eecuiionum,  quas  passuri  sunt  etiam  ii  cogna- 
lis,fi-alribuset  parenlibusinfidelibus,  qui  nalu- 
raljs  cognationis  et  pietatisobliti  fidem  ct  fideles 
adnecem  persequentur,ulin  iis  con&iantes  sinl, 


TTH/FXM.  Cap.  X.  2JI 

ac  tormenta,carceresei  mortcmip.^am  abiis  i[- 
latam  gencrosctolerent  potius,  quam  Cbristum 
et  lidem  ncgcnt.  Lnde  Beda  :  1'rccdixit,  ait,  futa- 
ram  perturbationcm,  ut  quasiante cognitamleviai 
portarent.  Nam  tela  prncvlsa  minus  feriuut,et, 
ut  ait  S.  Ililarius  :  Multum  profecit  ad  toleran- 
tice  assumptioncm ,  verum  imminentium  cognitio, 
Sic  S.  Barbara  a  pioprio  palre  ob  Christi  fidem 
inierfecia  est.  Sic  ei  S.  Christina.  S.  Lucia  Mar- 
tyr  a  proprio  filio  Euprepio  de  Christiana  fide 
accusala  est,  et  ix  judice  martyrio  laureata  die 
16  septembris  anno  Domini  303.  S.  Paulus  pri- 
mus  Eremita,  nc  proderetur  i»  fratre,  id  est,  a 
marito  sororis  suae,  fugit  in  eremum,  teste  Hie- 
ronymo.  S.  Venceslaus  princcpsBoljemiaca  Bo- 
leslao  fratrc ,  et  Drahomira  matre,  infidelibus , 
prodilorie  peremptus  est.  Denique  Domitianus 
Imperator  Flavium  Clemeutem  Consulem  Ro- 
manum,  patruelem  suum,  et  Flaviam  Domi- 
tillam  cognatam  suam ,  ob  Christianam  fidem 
interfccit,  Maximianus  Imperator  Artemiam  so- 
rorem  suam  Cbrisliaiiam ;  Diocletianus  Scre- 
nam  uxorcm,  S.  Caiiim  Ponlif.  ejusque  fralrem 
S.  Gabinium  cum  filia  sancta  Susanna,  cogua- 
los  suos,  quia  Christianos,  martyrio  aflccit. 

Ha:c  non  tam  in  prima ,  quam  in  secunda  mis- 
sioncApostolorum  pcr  Judaamctlolumorbem, 
post  inortcm  Chrisli  contigerunt.  Quarc  Janse- 
nius  putat  liic  esse  hyslerologiam  :  ha?c  enim  a 
Christo  esse  dicta,  non  tunc,  sed  paulo  ante 
mortem,  ut  habet  Lucas  cap.  21.  16. 

Verum  alii  mcHus  censent  Matlhoeum,  qui  or- 
dinis  est  icnax,  haec  suo  loco  etordine,  quo 
dicta  sunt  ii  Christo,  consignasse  ;  sed  Christum 
illa  rursum  paulo  ante  mortcm  Apostolis  refri- 
casse  et  inculcassc,  cum  proxime  futura  erant, 
ut  eos  adconslantiam  in  adversisimminentibus 
animaret.  Nam  nonnulla  ex  liis  iteratrepetitque 
Matthajus  inferius  cap.  2i.  v.  10.  el  13.  velut 
dicta  a  Cbristo  ituro  ad  mortcm. 

22.  Et  eritis  odio  om.mrus  iioMiMnrs  propter 

NOMEN   MEUM  :  QUI    AUTEM   PERSEVERAVERIT   USQUB 

IN  FiNEM  ,  iiic  SALVUs  ERiT.]  Omnibus ,  id  est, 
multis,  passim  omnibus,  uli  ficbat  in  conciliis, 
judiciis  ct  ibcalris  martyrum  :  Chrisli  enim  cru- 
cifixi  fides  et  pra?dicalio  initio  loii  orbi  erat  nova 
et  paradoxa.  Unde  passim  Judaci  suo  Moysi,  et 
Gentiles  suisdiis  assucti  aflixique.insurrexerunt 
contra  Apostolos  iliam  procdicanics ,  et  contra 
paucos  fideles  ad  illam  convcrsos.  Sic  ScTpe  Toom- 
nis  in  scripturasignificat  multos.  Sicenimvulgo 
loquimur,  ut  cum  plurimos  ccrnimus  quid  facere 
dicamus  omncs  id  facere,  id  cst,  plerosque. 

Qui  AUTEMPERSEVERAVERiT.JInpaticntia.Graece 
cnim  cst,  6  O-synva^,  id  cst,  qui  sustinucrit ,  sci- 
licet  has  pcrsecutioncs  et  advcrsitates,  usquc  in 
fmem,  lum  pcrsccutioncm,  tum  vitrc  :  hic  om- 
nis  et  solus  salvus  erit,  salulo,  felicilate  el  glo- 
ria  aeterna,  quasi  paiieniia;  sua;  proemio  ei  co- 
rona  donabiiur.  Non  satis  cst  semel ,  sccundo, 
tertio  tolerasse  et  vicissc  ,  scd  ad  coronam  nc- 
ccsseesttolcrarcctvincereusqueinfincm,juxta 
illudApoc.  2.  Esto  fidetis  usque  ad  mortcm ,  ct 
dabo  tibi  coronam  vitcc.  Vide  ibidicta  :  it  auiem 
tolcrcs  in  fincm,  jugitcr  rcspicc  fincm.  Patientioc 
cnim  corona  cst  perseveraniia.  Audi  S.  Bcrnar- 
dum  cpist.  129.  Pcrsevcrantia  mcrclur  vivis  gto~ 
riam,  coronam  virtutibus.  yigorcst  virium,  vir-' 
(utum  consummado ynulrix  ad  merUum,  medin^ 
frix  adprcemium,  soror  paticnticc ,  propugnccH' 
lum  sanctitatis.  Totlc  pcrscvcrandam,  ncqna  q':» 


2S2  COMMENTARIA  LN 

sequiuin  meirfdem  liahet ,  neque  beneficium  gra- 
tiain,  neque  laudnn  fortitudo. 

23.    ClM    AITKM   PF.HSCQlENTUn  VOS   IN   CIVITATE 

ISTA ,  ir(iiTF,  i.N  A\.\.\M.]  ^OH  limcndo  ijassioncm, 
ait  Bcda,  scd  dcclinando ,  ut  Iribulalionis  occasio 
scminarimn  ficrct  Evangclii,  iic  sciliccl  pracdica- 
tortl)us  occisis  succidcrclur  pricdicalio  fidci , 
scd  iis  fugicntihus  alibi  spaigcrctur,  sitque  fu- 
picntcs,  Kvangclio  cl  aliis  locis,  iino  eidcm  loco 
(;x  quo  fuirici)aiit,  vcl  ai)scntcs,  vel  redeuntcs 
consulerent.  Fuga  ergo  hcec  erat  victoria  ;  fu- 
gicbant  enim  non  ex  timore  ,  sed  ex  amore 
Cliristi,  ut  cjiis  lidcm  propagareiit.  Sic  Tariari 
fugiendo  jaciunt  sagittasin  hostes  insequenlcs, 
cosqiie  conligunt  et  occidunt. 

QUcTrcs,  an  hoc  sit  praeceptum  ,  an  pcrmissio 
dumlaxal?  Resp.  Partim  est  pr;cceplum  ,  scili- 
cet  cumEcclesioj  et  fidei  necessitas  fugam  exi- 
git,  aut  lapsus  proprii  pcriculum  :  nam  Cliris- 
tum  fugicndo  non  negat ,  qai  ideo  fugit ,  ne  neget, 
ait  S.  Chrysostomus.  Ita  S.  Nazianzenus  Orat.  1. 
in  Julian.  ei  S.  Alhanasius  lih.  de  Fuga  sua.  Si 
enim  ipse  non  fugisset  rahiem  Arianorum , 
ipsi  in  Oriente  de  fide  Homosii  (quac  in  uno  Alha- 
nasio  stare  videhalur)  lriumphass(>nt.  Partim 
esl  consilium  ,  quando  scilicct  cx  fuga  major 
propria,  aul  aliena  utilitas  et  perfectio  speratur. 
Partim  cst  permissio,  ut  cum  quis  tormenia 
valde  meluit  et  horret,  nec  in  loco  uhi  persecu- 
lio  viget  manere,  necessitatc  aul  ohligatione 
aliqiia  (  v.  g.  quia  est  Bpiscopus  aut  pastor  ) 
ohstringitur,  de  quo  vide  sanctum  Auguslinum 
rpisi.  180.  ad  Honoralum,  ct  S.  Thomam,  se- 
cunda  secundae,  qusest.  785.  artic.  5.  et  Ahu- 
lenscmhic  quaestion.  110.  Alias  fugere  est  illici- 
lum,  si  videlicet  lidci,  justitiae,  Sacramentis  et 
ovihus,  puta  fidelihus,  inde  creetur  salulisperi- 
culum,  aut  scandahim,  ut  patet  Joan.  cap.  10. 
vers.  11.  ct  \1.  Alque  haec  qu;B  dixi  sunl  juris 
uon  positivi,  sed  natune  etdivini.  Duodecimum 
ergo  est  hoc  Chrisli  pra^ceptum,  dalum  Aposlo- 
lis  ituris  ad  pra3dicandum. 

Hincexcmplo  Chrisii,  Apostolorum,  S.  Atha- 
nasii,  etaliorum,  quiin  perseculione  fugerunt, 
refellitur  Tertullianus,  qui  libro  dc  Fuga  con- 
tendit  fugam  esse  illicitam.  Undc  S.  Hieronym. 
in  Catalog.  Scriptor.  Ecclesiast.  in  Terttilliano, 
docet  hunc  ejus  librum  esse  uiuim  ex  iis,  qui 
ab  eo  jam  hc-erctico  et  Montanisia  scripti  sunt 
contra  Ecclesiam.  Porro  Tertullianus  Chrisiia- 
nis  objicientihus  Chrislum  hic  fugam  juhere, 
respondebat  hoc  Christi  praeceptum  fuisse  tem- 
porale ,  datum  Apostolis  in  prima  missione  per 
Judaaam,  quia  praecessit  v.  5.  Inviam  Gentium 
de  abiailis ;  cl  sequitur  :  non  consummabitis  ci- 
vitates  Israel,  etc.  Idem  censuerunt  S.  Hieron. 
Chrysost.  Euthym.  sed  alii  passim  docent  hoc 
procceptum  Christi  esse  perpetuum,  uli  et  alia 
hic.  Etpatetj  quia  id  est  juris  naturae  ,  ut  dixi. 
Licet  enim  v.  5.  Christus  Apostolos  tantum  in 
Judaeam  mittat,  tamen  eadem  occasione  dat  il- 
lis  prcecepta  in  omnem  vitam.  Quocirca  Matih. 
18.  et  Actor.  1.  Christum  post  resurrectionem 
jamin  ccelum  aheuntem,  alia  eis  prjccepta  de- 
disse  non  legimus  ,  maxime  cum  omni  tcmporc 
in  Apostolis  horum  praeceptorum  servandorum 
par  fuerit  ratio.  Ita  Origenes  hom.  9,  in  librum 
Judicum,  S.  Athanasius  in  ep.  ad  Orthodoxos, 
Nazianz.  orat.  1.  in  Julian. ,  JanseniuS;  Maldo- 
natus,  et  alii. 


MATTTITIIM.  Cap.  X. 

AmEN  DICO  VOHIS  ,  NON  CONSUMMAnmS  CIVI- 
TATES    ISIUEL  ,    UOINEC     VENIAT    riT.lliS    IIOMINIS.  J 

Graece  ou //.;?  tO.iarirt ,  id  est  non  absolverilis  , 
non  finicritis  ,  scilicet  peragrando  et  conver- 
lendocivitates  Israelis,  id  (!St  Jud;porurn.  Primo 
S.  Chrysoslomus ,  et  ex  eo  Theophylactus  et 
Euthyniius  cxponunt  de  prima  missione  Apos- 
lolorum  in  Jud;eam.  q.  d.  Fugile  a  civitate  vos 
persequente  iii  aliam  et  aliam,  quia  non  prae- 
venictis  me  circunieundo  Pahestinam  ,  sed  an- 
tequam  eam  circumiveritis  ego  rediho  ad  vos, 
vosque  rursum  ad  me  assumam,  Verum  in  pri- 
ma  inissione  Aposloli  bcnigiie  ;i  Judaeis  fuere 
excepti :  unde  eis  non  fuii  fugiendum ,  sed  gau- 
dentcs  reversi  sunt  adChristum,  ut  patet  Luc. 
10.  vcrs.  17. 

Secundo,  Redacxponit ,  q.  d.  Non  convertetis 
Israelitas  ante  meam  resurrectionem ,  post- 
quam  ego  ad  vos  redibo,  vosque  mittam  ad 
Genles  toto  orbe  dispersas,  ubi  perpetuus  cir- 
cumeundi  et  pnvdicandi  erit  locus,  etjugis  la- 
borandicampus.  SicetGIossalnterlin.  D.  Thom. 
Lyran.  Abulens.  Dion.  et  C;ijet. 

Teitio,  alii,  q.  d.  Non  percurrelis  Judaeam  fu- 
giendo  et  pricdicando,  douec  ego  ad  illam  re- 
deam  quasivester  iiltor  et  viiidex,  ut  per  Titum 
et  Vespasianum  Juda^os,  qui  vos  perseculisunt, 
exscindam  et  deleam. 

Quarto  et  genuine,  non  consummabitis,  idest 
non  perambulabitis,  aut  potius  perambulando 
non  perficictis  in  fidc  Evangelii  et  religione 
Christiana  civiiates  Israelis ,  id  est  populum 
Israelilicum,  ad  quem  jam  vosmiiio,  ut  dixi 
V.  5.  ante  secundum  adventum  filii  hominis  , 
putaChristi  adjudicium,  quiautdocetPauIusRo- 
man.  11.  oportet,  ut  prius  in  Ecclesiam  Chrisli 
plenitudo  Gentium,id  est  omncs  Gentesintrent, 
et  tuncomnislsrael  salvus  fiet.  q.  d.  Cum  vos 
persequentur.  fugite  (\e  una  civitate  in  aliam  , 
quia  semper  vobis  fiigae  erit  locus,  ubi  operam 
vestram  uliliier  collocarepossilis  apud  Jud.'eos, 
et  multo  magis  apud  Gentes:  non  enim  deerunt 
Judaei  nec  Genles  convertendi ,  et  in  fide  ins- 
iruendi  usque  ad  finem  mundi  et  diem  judicii. 
Unde  Rupertus  Israel  accipit  spiritualiier  ei 
mystice,  id  est  fideles  quosiibet  ,  qui  semper 
futuris  soDCuIis  per  omnes  Genies  supererunt 
convertendi.  Innuit  Chrisius  Jud.TOs  fore  Evan- 
gelio  incredulos  usque  ad  finem  mundi,  sed 
tuin  paulo  ante  judiciiim  convertendos  ab  Elia 
et  Enoch.  Ita  S.  Hilarius. 

Hucusque  praecepia  Chrisli  data  Apostolis,  se- 
quuntur  jam  promissa  et  stimuli,  quibus  eos 
animat  ad  generose  superandum  persecutiones. 
Primus  stimulus  est  vers.  2^.  Christi  exemplum, 
quiaJudaeismajora  sustinuit.  Secundus  estv.  20. 
quod  Deus  veritatem  Evangelii  post  persecutio- 
nes  sit  paiefacturus  ad  Chrisii  et  Apostolorum 
gloriam.  Tertius  vers.  28.  quodmagis  timendus 
sit  Deus  animae  Dominus ,  quam  persecutor  cor- 
poris.  Quartus  vers.  29.  quod  Deus  singularem 
eorum  habebit  curam.  Quintus  vers.  32.  quod 
Deus  coram  Angeliseos  honorabit  et  glorificabit 
in  aelernum. 

2/l.    NON  EST  DISCIPULTJS  SUPER   MAGISTnUM,   KEC 

SERVUS  suvER  DOMiNUM  suuM.  ]  Christus  animat 
hic  discipulos  ad  fugaeetpersecutionum  toleran- 
tiam  seipso,  ait  Chrysostomus,id  estsuoexem- 
plo.  q.  d.  Discipulus  etservus,  quales  vos  mihi 
cstis,0  Apostoli,  non  debet  appetere  majorem 
honorcm  ct  plausum  populi,  quam  habuit  ejus 


COMMEMAIilA  IN  MATTll/EUM 
magisier  et  (lominiis,  qiuilis  sum  cgo.  Si  crgo 
cgo  &  Judaeis  tanias  calumiiias  et  pcrsecutiones 
passus  sum ,  et  majorcs  patiar,  ut  tandem  ab  eis 
crucifigar;  parale  vos  paritcr,  utsimilia  al)  eis 
et  Genlibus  patiamini.  Hunc  essc  sensum  paiet 
cx  versu  sequent.  Midlum,  ail  S.  Hilarius,  fjrofi- 
cit  ad  toleranlia;  assumptioncm  rcrum  imminen- 
tium  cognitio,  maxime  si  palientice  voluntas  pnc- 
sumatur  cxcmplo.  Addil  S.  Hicronymus,  at  glo- 
rice  loco  ducant,  si  Domino  vcl  passionibus  ad- 
cBqucntur. 

25.  SUFFICIT  DISCIPULO,  VT  SIT  SICUT  MAOISTER 
EJUS,  ET  SEHVO  SICUT  DOMINUS  EJUS.  Sl  1'ATIIEM  FA- 
MILIAS  BEELZEBUIJ  VOCAVERUIST,  QUANTO  MAGIS  DO- 

MEsncos  ejus!]  q.  d.  Si  me,  qui  sum  Chrislus 
magister  et  Dominus,  imo  paterfamilias  vestcr 
(cratcnim  familia  12.  Apostolis  coiisians,  cujus 
Christuscrat  caput,  rector  et  patcr),  Judici  irii- 
scriuil,  calumniati  sunt,  ct  vocavcrunt  Bcclzc- 
l)ub,  id  est  aiuicum  etsocium  Beeizcbub,diccn- 
tcs  :  Jn  Beelzebub  principe  dcemoniorum  ejicil  dcc- 
jnonia;  Matth.  cap.  12.  vcrs.  2i,  imo  augescentc 
iractodio  ipsum  Christum  vocaruntBeelzebul), 
ut  hic  dicitur;  si,  inquam ,  in  mc,  qui  cis  pcr 
tot  miracula  mc  Messiam  et  lilinm  Dci  csse  pro- 
bavi,  hoc  ausi  sunt,  quanto  magis  cadem  audc- 
bunt  in  vos  doincsticos  mcos,  discipulos  et  fa- 
mulos  !  Et  si  ego  hrcc  ab  cis  modeste  et  fortiter 
tolcravi,  quanlo  magis  vos  cadcm  simili  modo 
lolcrare  debelis,  imo  in  iis  gaudcrc  quod  pro 
me  istatolerelis,  quodquc  in  hac  tolerantia  mihi 
assimilemini ,  mcisquc  quasi  vcstibus  cl  insigoi- 
bus  orncmini! 

Audi  S.  Hilar.  bic  Can.  10.  Omnia  injuriarum 
€t  contumeliarum  gcnera  niltil  nos  terreant ,  glo- 
ricti  potius  loco  ctmplcctentes ,  siDomino  noslro  vci 
passionum  condilionihus  adaqucmar.  Et  Terlull. 
lib.  dc  Bono  martyrii  cap.  9.  Cum  magistcr ,  ait , 
et  Dominus  ipse  perpessus  sit  persecutionem  ,  ct 
traditionem,  et  occisionem ,  mutlo  magis  servi  ct 
discipuii  eamdcm  expcndere  debcbunt  ,ne  quasisu- 
periores,  excmpti  dc  iniquilale  videantnr ,  quando 
hoc  ipsum  sujficcre  cis  cui  gloriam  debeal ,  cequari 
passionibusDominictmagislri.l:i;im,ul^itSimclus 
Chrysost.  hom.  11.  in  cp.  ad  Roman.  Magna  co- 
rona  est  communionem  luibcre  cum  Domino.  Undc 
S.  Ambrosiusl.  2.  deAbrahamcap.7.  Excrcitaia, 
inquit,  viens  non  aquilarum  prcefert  imagines , 
nec  dracones :  sed  in  cruce  Cliristi ,  et  in  Jcsu  no- 
mine  progreditur  cul  pralium ,  hoc signo  forlis,  hoc 
vexiiio  fidclis. 

Moralitcr  discant  hic  fidolcs  ,  cum  sc  piclaii 
dant ,  cum  Chrisio  et  Aposlolis  irridendos  fore 
ct  subsannandos,  scd  gcnerosc  probra  omnia 
tolcrent  ct  contcmnant,  dicantquc  cum  Paulo  : 
Mild  pro  minimo  cst ,  ut  avobis  judiccr ,  aut  ab 
humanodic.  Hinc  S.  Hicron.  cp.  S9.  adMarcellam, 
loquens  de  Blcsilla  S.  Paulo)  filia,  quao  mortuo 
marito  monachse  vitamprofessa ,  ii  mundanis  ri- 
debatur:  Blcsillanostra,  ait,  ridebit ,  ncc  dedig- 
nabitur  loquacium  ranarum  audire  convicia  ,  cum 
Pominus  cjus  dictus  sit  Beelzcbub.  Graviler  Epic- 
telus  in  Enchirid.  cap.26.  Sapicniia;,  a\i,s(udiu7n 
suscipere  cupis:  statim  te  para,quasi  futurum sit, 
at  deridcans ,  ut  multi  tc  subsanncnt.  Scd  si  quid 
proficere  vis ,  nc  iratsa ,  qttominus  ob rw  cxtcrnas 
amens  et  fatuus  habcaris.  Similitcr  Lactant.  iii 
Epilom.  divin.  instit.  c.  1.  Tcncamits ,  ait,  inno- 
centiam ,  tcncamtts  jttstiliam,  stibcamtis  ivutgincm 
stultidcB,  ut  verain  sapicnliam  tencrc  possimus. 

C0n>E|..    A    I.APIDE.   TOM.    VIII. 


Cap.  X.  2S; 

Ouin  et  Isaias  in  nomine  suo,  ca:'tcrornmqut: 
Prophetarumet  Apostolorumaitcap.  8.  Eccecgo 
ct  pticri  mei,  quos  dedit  mihi  Dominus  in  porten- 
tum.  Et  S.  Paulus  :  Spectaculum ,  ait,  facti  stimus 
mtindo,  Angelisethominibus.  1.  tor.U.  Videutro- 
bique  dicta. 

Quajrcs,  quis  cl  qualis  fuit  Bcelzebub?  Resp. 
fuit  Deus  ct  idolum  Accaronitarum ,  ut  patet  k- 
Reg.  1.  2.  3.  6.  ita  dictus  quasi  3i2T  i^i.  baal  ze- 
bub,  id  est  dominus  musccc,  vel  liabens  mtiscam, 
eo  quod  advcrsus  muscarum  pestcm  colcretur 
et  invocaretur.  Sicenim  apudGrfccos  Jovis  cog- 
nomen  crat  a-i//Jo,-,  q.  d.  amusca,  quod  eum 
colerent  ad  fugandas  muscas.  Sic  Cyrcnaici  cum 
muscarum  muliitudo  pestilcnliam  alTerret  , 
Achorem  Dcum  muscarum  ad  cas  abigendas  in- 
vocabant,  teste  Plinio  1.  8.  cap.  28.  Sic  denique 
Arcadcs  et  Elai  Myagrum  siveMyodem  (quo  no- 
mine  Josephus  1.  9.  Antiq.  c.  1.  vertit  vocatquc 
BceJzcbub)  quasimuscarum  venatorcm  et  inter- 
emptorem  adorarunt,  tesle  Plinio  lib.  10.  cap. 
28.  et  Pausania  in  Arcadicis.  Vide  Giraldum,  de 
Diis  Gcntium.  Hinc  et  idolum  Bcclzebub  videtur 
habuisse  caput  musca*.  Nam  Sepluag.  Beclzebtib 
vertunt,  Dcttmmttscam.  Similienim  modo/Egyp- 
lii  Apin  D<3um  bovis  capite  et  spccic,  Anubin  ca- 
nis,  Hammonemarietis,  vcl  Iiirci,  iEsculapium 
scrpenlis,  alios  deos  et  idola  leonis,  equi,  aquila.' 
ct  avium  forma  pinxcrunt  et  coluerunt.  Hinc 
ergo  Judaii  et  Lucifcrum  principcm  d;cmoniorum 
parlim  irrisionis,  partim  abominationis  causa 
vocarunt  Beelzel)ub,  id  cst  Deummuscam,  vel 
muscarium ,  talemquc  dixcrunt  esse  Chrislum 
persummam  confumcliamctsacrilegium.  Plura 
dc  Bcelzcbub  dicam  h.  Reg.  1.  v.  2. 

Porro  Gra^ci  Codices  tam  hic,  quam  Marci  S. 
v.  22.  et  Luc.  11.  V.  15.  18.  19.  a;que  ac  Theophy- 
lact.  Eutliym.  Vaiabl,  constanter  pro  Beelzebub 
habent  Beclzebul ,  quod  nonnuUi  intcrpretanlup 
Battl  aui. fttpitcr  stercoraritis  (zebul  enim  Hcb. 
habiiacitltim ,  sed  Chald.  Syriace  et  \rahicc  zcbel 
significat  stercus,  quia  diabolus  per  peccatum 
est  immundissimus,  idcoque  homincs  ad  omnes 
immunditias,  pi\Tsertim  crapuld;  etlibidinis,  cx- 
citat,  atque  in  sepulchris ,  patibulis  locisque 
immundis,  ut  plurimum  cum  suis  sagis  versa- 
tur),  idque  ad  contcmplum,  cadavcribus  enim  (?t 
stcrcoribus  muscoc  insident.  Atque  hinc  fortc 
2e6H/Miomen,  quod  S.  Hilarius  aliiquc  vcteres 
dant  diabolo,  nisi  malis  /I^olice  za  poni  pro  Aca, 
in  zabuUis  dicalur  pro  diabolus.  Vcrumlegendum 
est  Bcelzcbub ,  non  Bcclzebul :  sic  enim  legunt 
Codiccs  Hebraei,  Chald.,  Syri,  Arab.,S.  Hieron.  et 
aliipassim.  Sic  enimScptuag.  legisseliquctex  U. 
Reg.  1.  ubi  Bcclzcbub  verlnut  J3«rt/  (id  cst  Jovem 
vcl  Deum)  muscain :  zcbitb  enim  muscam  signi- 
ficat,  non  zcbul. 

26.  Ne  ERGO  TIMUERITIS  EOS  :  NiniL  EMM  EST 
OPERTUM,  (.JUOD    NON  REVELAUITUR,   ET  OCCII.TUM  , 

QUOD  NON  sciETVR.  ]  GivTCe  cst  pulchra  parano- 
masia:  A'<7i/7  enim  est  tectttm,  qtiod  non  sit  retC' 
gcndttm  ;  nihil  coopaHtim  ,  quod  non  sit  discoope- 
ricndttm. 

Sensus  est,  q.  d.  Licct  Judaei  vos  calumnienlur 
quasi  non  Dei,  scd  Bcclzebub,  id  cst  Lucifcri 
Apostolos  ctLcgatos;  nolitc  lamen  corum  pro- 
bra,  irrisiones  et  sannas  timerc,  quia  tandem 
Dcus  vcstram  innoccntiam,  fidem  ct  veram  re- 
ligionempaicfaciet,  non  lantum  in  die  judicii, 
scd  etiani  in  hac  vita,  facictque  utii,  qui  tos 

30 


:y4 


CDM.ME.NTAniA  IiN  MATTI1.EL'M.  Cap.  X. 


anle  pcrsrqiit'l)aniiir  ui  diabolicos,  cogniia \eri- 
late,  uldivinos  Dciquc  nunlios  honorent,  colant, 
crcdant,  obediant.  Ita  S.  Chrysost.  Theophylact. 
Euthyni.  Niniiruni  virlus  patilur  fumum  invidiac 
et  infamiae ,  sed  ehiclans  in  llammam  claritalis  et 
gloriaj  erumpil,  ac  diu  pressa  laus  majori  cum 
luce  cffulgurat. 

Possct  secimdo  sic  cxponi,  q.  d.  Ke  limeatis 
aut  refugialis  ,  o  Apostoli ,  prasdicarc  mcum 
Evangelium,  quia  licel  initio  pauci  credant,  ut 
videatur  illud  csse  opcrtumeiocculium,  tamen 
sensim  scrpet,  et  tandem  loti  orbi  ejus  vcritas 
innotescct,  clarescet  et  splendescct. 

Audi  S.  Ambros.  iib.  1.  de  Jacob  et  vitabeata 
cap.  8.  Pcrfccli ,  ait,  est  viri  non  succuvibere  iis , 
qucB  plerisque  tcrribilia  et  formidolosa  videntur, 
scd  quasi  fortcm  mditem,  gravissimorum  casuum 
sustinere  incursus ,  conjlictus  subire ,  etquasipro- 
vidum  gubcrnalorcm,  navcm  in  tempestate  regere, 
utque  occurrendo  insurgentibus  fluctibus,  magis 
vitare  naufragium  sulcando  undas ,  quam  decli- 
nando.  ISon  iste  in  pcrsccutione  pavidus ,  non  in  tor- 
mentis  mollior  :  sed  quasi  athlcta  fortis  qui  reper- 
cutiat  vei^berantcm ,  si  non  ccedis,  certc  sermonis 
flagello,  diccns  :  Sagittai  parvulorum  faclcd  sunt 
plagCB  eorum.  Qui  cum  gravissimo  licet  dolore  luc- 
tetur,  non  viiserabilem  se  prcehcal ,  sed  ostcndat 
tanquam  in  latcrna  lumen,  et  inter  asperas  pro- 
cellas  et  gravissimos  flatus ,  suani  luccre ,  nec  ex- 
tingui  posse  virtulem  animi.  Sic  olim  suis  in  cru- 
ciatibus  Vincentius  lyrannum  repcrcutiebat,  di- 
cens  :  Videbis  me  plus  posse  dum  torqucor,  quam 
ipse  dum  torqucs.  Sic  Aposloli  in  perseculionum 
lenebris  clarius  radiabant.  De  quorum  virlute 
D.  Bernard.  ser.  27.  in  Cantica :  Quomodo,  inquit, 
stellce  in  nocte  lucent,  in  die  latent  :  sic  vera  vir- 
tus ,  quce  scBpe  in  prosperis  non  apparet,  eminet  in 
adversis. 

27.  QUOD  DICO  VOBIS  IN  TESEBIUS,  DICITE  IN  LU- 

WISE  :  ET  QUOD  iN  AURE  AUDiTis  CSyrus,  quod  in 
aures  vestras  auditis;  Arabicus ,  quod  audislis  au- 
ribus  vestris)  pr.edicate  super  tecta.]  In  Judaca 
enim  sunt  tecta  plana,  ut  in  eis  ambulare,  coe- 
nare,  dormire,  aique  ex  iis  velut  ex  alto  sug- 
gestu  concionari  liceat.  q.  d.  Quae  privatim  vo- 
his  dico,  haec  publice  prtedicate.  Est  catachresis; 
uam  in  tenebris  et  in  aure  idem  cst,  quod  priva- 
tim  et  secreto  :  in  lumine  et  super  tccta  idem  est, 
quod  palam  et  publice  coram  omnibus.  Ita 
S.  Chrysost.  et  S.  Hieron.  qui  iriplicem  affert 
sensum :  primum ,  q.  d.  Quod  audistis  in  mysie- 
rio,  hoc  apertius  procdicate  :  secunduni,  quod 
didicistis  ahscondite,  hoc  publice  loquimini: 
tertium,  quod  in  uno  Judieae  angulo  vos  dccui , 
hoc  in  toio  muudo  libere  et  audacter  evange- 
lizate. 

Mystice ,  S.  Augustinus  lib.  quaest.  in  Mallh. 
cap.  2.  Quoddico  in  tenebris,  id  estin  timore, 
inquit,  hoc  in  iumine,  id  est  in  fiducia  verilalis 
praedicate. 

28.  Et  nolite  timere  eos  ,  qri  occidunt  cor- 
PDs ;  animam  autem  non  possunt  occidere  :  sed 
POTIUS  timete  eum,qui  potestet  animam  etcor- 
pus  peedere  in  gehennam. ]  Arabicus,  m /g-jtem 
gelienncs.  q.  d.  Nolite  metu  mortis  quam  vo- 
his  intentahunt  persecutores  ,  negarc  meam 
lidem,  autcessare  ah  ejus  praedicalionevohis  a 
me  imperata  ,  vel  aliquid  ea  indignum  commit- 
lere ,  quia  si  id  feceritis ,  iucurrelis  morlcm  lum 


corporis,  lum  animoB  longc  atrociorem  et  diu- 
turniorem,  scilicei  oeternam  in  gchenna,  ubi 
damnali  moriuntur  morle  immortali ,  quia  jugi- 
ter  in  tormcntismortiferis,  quasi  in  morle  vitall 
ct  vita  morihunda  vivunt  et  perdurant,  juxta  ii- 
lud  :  Vcrmis  eorum  non  morielur ,  et  ignis  eorum 
non  extinguelur.  Isaia)  66.  2U.  Verc  S.  Chrysost 
iiom.  5.  ad  Pop.  Geliennam,  ait,  continae  timens 
nunquam  in  gcliennw  ignan  decidet ,  continae  cas- 
tigalus  hoc  metu. 

Haec  Christi  gnome  propric  respicit  rem  ne- 
cessariam  et  pr.x-ceptam,  scilicet  jubet  ut  metu 
tyrannorum  lidem  Deodatam,  ejusque  legem 
non  violcmus.  Exlcndi  tamen  potest  ad  res  con- 
sultas,  non  praeceplas;sed  tuncconsilii  est,  nou 
pra^cepli.  Sic  S.  Clemens  Pontifex  cam  cxtendit 
ad  coiisilium  virginitatis.  Cum  enim  SS.  Nereus 
et  Achilleus,  famuli  S.  Flaviaj  Domitillffi,  quae 
jam  dcsponsa  erat  Aureliano  consulis  Romaui 
lilio,  persuasissent  virginitatem,  pcterentque  a 
S.  Clemenie  utillam  velaret,  Deoque  Virginem 
consecrarct;  animose  respondii  Clcmens :  Vobis, 
ilii,  etmilii,  ut  video,  paratur  palma  marlyrii : 
sed  quiaChrislus  sanxit,  at  non  timeamus  eos  qui 
occidunt  corpus,  contemnamus  hominemmortalem, 
ut  auctori  vitce  immortalis  plane  pleneque  parea- 
vius.  Consecravit  ergo  Domiiillam  Virginem; 
quod  audiens  sponsus  ejus  Aurelianus,  SS.  Ne- 
reum  ct  Achilleum  varie  torios  jussit  plecti  ca- 
pite,S.  Domiiillam  in  Pontiam  relegavit,  quae 
landem  mariyrium  perignem  obiit,  ac  demum 
S.  Clemens  in  mare  demersus  eamdeni  palmam 
obtinuit.  Ita  hi  quatuor  gloriosa;  fuere  virginita- 
lis  victim;r.  Fuithiceorum  actus  heroicus  :  po- 
tuissent  enim  licite  suadere  Domilillae  ad  eva- 
dendam  persecutionem,  ut  nuberct  Aureliano ; 
sed  vicit  amor  caslitatis  et  Christi.  Ita  habent  eo- 
rum  Acta  apudSurium  die  12  Maii. 

Hac  eadem  Christi  sententia  S.  Stcphanus  I. 
Poniifex  et  martyr,  fidelcs  ad  constaniiam  in 
fide  animavit  sub  Valeriano  Imperatore,  qui 
octavam  persecutionem  contra  Christianos  sus- 
cilavit,  edicens,  utquisquis  Christianumquem- 
piam  accusasset,  ejushona  possideret,  etdigni- 
tates  in  exercitu  quas  posceret  obtineret.  Pavi- 
dos  crgo  Christianos  S.  Stephanus  hac  Christi 
gnome confirmavit,  ut  opes  terrenas  prae  coeles- 
libus  contemnerent,  et  vitam  pro  Christo  spe 
vitae  a'ternnDprofunderent.  Atquedicta  factis  sta- 
bilivit,  suisquequasi  dux  admartyriumpraeivit. 
Missam  enimcelebrans,  audito  sateUilum  stre- 
pilu,  immotus  et  imperterritus  perrexit :  qua 
finita  considens  in  sede,  intrepide  caput  carni- 
fici  amputandum  obtulit  anno  Domini  260.  Ita 
habet  ejus  vita  apud  Surium  die  2,  Augusti.  Idem 
prorsus  dixit  et  fecit  S.  Cornelius  Pont.  et  mar- 
tyr  anno  Domini  255.  die  l^.  Septemb.,  ut  patet 
ex  epistola  cjus  ad  Lupicinum. 

IN  GEnENNAM.  ]  Hlc  gehennoc  metus  et  vitae 
iTternaj  spesacerrimus  fuit  stimulus  Apostoliset 
martyrihus  ad  generose  superandum  equuleos, 
ignes ,  leones ,  omniaque  tormeDta ,  ut  patet  in 
Machahaeis  2.  Mach.  c.  7. 

Victor.  Uticensis  lih.  3.  'VVandal.  persecot.  nar 
rat.  Dionysiam  matronam,  cum  ah  Arianis  ex« 
celso  loco  tota  nudaretur ,  et  virgis  acerrime  cae- 
deretur,  animose  respondisse:  Ministri  diaboli , 
quod  ad  opprobrium  meumfacere  compulatis ,  ipsa 
cst  laus  mea.  Cumquc  videret  unicum  ?uuni  filio- 


COMMLNTAIIIA  IN 

lum  ad  torrnenla  cxpiillcsccnlem ,  cnm  animavit 
recordatione  gchennac,  ncquando  rcx  dicatmi- 
nistris  •.Mittite  in  tenchras  exleriores,  uhieritfle- 
tus  oculoram ,  el  stridor  dentium.  Illa  desideranda 
vita  y  qucesemper  liabctur.  Talibus  ilaquc  fdium  so~ 
Udans  verbis  velociter  marlyrem  fecit.  Ilucusquc 
Vicior.  Ibidem  narrat  Victorianum  Carthaf^inis 
proconsulem,  a  lcgatis  regis  lluiicrici  soMicila- 
tum  ad  Arianismum  respondissc  :  Securas  de 
Deo  et  Christo  Domino  meo,  dico  qucu  regi  dica- 
tis.  Subrigat  ignibus,  udigut  bestiis,  cxcrucietge- 
neribusomnium  lormentorum,  si  consensero ,  frus- 
tra  sum  in  Ecclesia  Catholica  baplizatus.  JSam  si 
hcecprcesensvitasolu  fuissct,  et  cdiam,  qua  vcre 
est,  non  speraremus  ccternam,  nec  ita  fecissem  cul 
modicum,  citquc  temporaiiter  gloriari ,  cl  Ingrutus 
existere ,  qui  suam  fidem  mihi  conlulit  credilori. 
Ad  quod  lyrannus  excitatus ,  quantorum  tcmpo- 
rum,  et  quantis  eum  afjlixcrit  pccnis,  huinanus 
sermo  non  polcrit  explicare.  Oui  tripudians  in  Do- 
mino,  feliciterquc  comummans,  martyrialcm  co- 
'ronamaccepit.  llaec  Viclor.  SapienlcrS.  Flavianus 
'marlyr  apud  Surium  in  linc  Fcbruurii :  Corpus , 
,ait,  toi-mcntanon  sentit,  cum  cinimus  inccclo  cst, 
et  Deo  se  tota  mente  devovit.  Et  S.  Ambrosius  : 
Sapiens ,  ait,  non  frangitur  doloribus  corporis,  scd 
etiam  in  arumnis  beatus  manct. 

29.     NONNE   DUO    PASSERES     ASSE    VENEUNT  ,    ET 
tNIJS  EX    ILLIS   NON  CAUET  SUPEU  TERRAM  SINE  PA- 

THE  VESTRO.  ]  Assc ,  Grajcc  assario ,  quod  voca- 
buUim  est  Romanum,  ct  diminutivum.  q.  d.  Par 
vus  assis ,  cujus  mcminiLVarro  hh.  1.  de  Ana- 
logia.  Fuit  auiem  assarius  dimidia  pars  assis , 
non  ilhus  velcris  ,  qui  erat  hbralis  (  as  eniin 
erat  libra  ocris  ,  auri ,  vel  argenli )  sed  reccn 
lioris  ,  qui  erat  scmunciahs,  cusus  est  lege  Pa- 
pyria,  lcstc  Phnio  libro  33.  capitcS.  Quarc  as- 
sarius  erat  quarla  uncioi  pars  ,  qu;c  in  numnio 
icreo  exigui  crat  valoris  et  prctii ,  adeoque  duo 
qualrini  Roinani  ex  a3re  (  uti  meis  oculis  vidi ) 
ponderant  fcrc  quartam  unci;c  parlem  ,  imo 
eam  phme  ad;rquant  duo  qualrini  cummedio, 
qui  valcnl  dimidium  baiocum  ,  id  est ,  quartam 
sluferi  belgici  parlcm ,  quam  ipsi  vocant  ecn 
oort.  Nam  Julius,  sive  regalis  Ilispanicus  valct 
dccem  baiocos  ,  id  est,  quinquc  stufcros  :  baio- 
cus  enim  cst  dimidius  stufcrus.  Quare  assarius 
est  dimidius  baiocus,  sivequarla  sluferi  pars. 
Porro  baiocus  Uomae  conlinct  quinque  qualri- 
nos.  Porro  assarius  dictus  quoquc  est  assis , 
nl  vertit  hic  inlerpres  ,  scilicet  minor  ,  sive  di- 
midiaius:  sic  enim  regales  alii  sunl  dupliccs  , 
ahi  simplices,  et  quasi  dimidiaii.  Vatabl.  assem 
interpretaiur  quatuor  denariolos,  qui  valent  cir- 
cjter  duos  quatriuos  cum  dimidio  Romano.  Assc 
ergo  ,  id  cst ,  vili  cl  minimo  prctio  vcneunt ,  id 
est  vendunlur,  duo  passercs.  (  Unde  Euihymius 
assarium  interpretatur  terunciolmn ,  vcl  viini- 
mum  obolum. )  Hocerat  eorum  preliumin  Judiea 
temporc  Chrisli.  Ita  Georgius  Agricola  lih.  2. 
de  Exicrnis  ponderibus. 

NOTV  CADET  SUPER  TERRAM.  ]  Id  CSt,  UOU  pcribit  , 

nonmorietur.  Aves  enimcum  vivunt ,  in  aerc 
degunt  el  volant :  sagitlUs  vcro  conlixae ,  vel 
alia  ratione  morientes ,  in  terram  dccidunt  : 
Sine  patre  vestro ,  id  est ,  sine  providcnlia  ,  cura , 
voluntale ,  et  decrelo  patris  vestri.  q.  d.  Si 
Deus  tantara  habet  passerculorum  curam  ct 
provideniiam,  quantam  habebit  vestri  ?  utpotc 
qui  propric  siipaicr  vestcr,  non  passcix:ulorum: 


.MATTHJX?.!.  Cap.  X.  ^rs 

vos  enim  ad  similiiudinem  suam  rationales  for- 
mavit,  et  per  Christum  reformavit ,  Chrisioque 
similes  ,  sanctos  et  Aposlolos  cflecit :  quare  non 
permittet  vos  laedi,  vel  occidi  a  pcrsecutoribus, 
nisi  ut  pcr  maiiyrium  mcliori,  imo  felicissima 
vita  et  corona  vos  donet. 

Symbolicc  S.  Hilarius  duo  passeres  ,  ait,  sunt 
corpus  et  anima,  quac  quasi  passeres  nata 
sunt,  ut  pcnnis  spirilualibus  volenl  in  coelum; 
sed  pcccalor  ea  assc ,  id  est  modica  voluptale , 
vendit  diabolo,  ut  desccndant  in  tarlara. 

30.  Vf.stri  autkm  capii.li  (  Syrus,  pili,  Capillus 
cnim  dicitur  quasi  capitis  pilus;  nam  ci  pili  sunt 
in  aliis  membris  )  capitis  omnes  numerati  sunt  ] 
q.d.  Deus  ab  ajlerno,  non  tantum  membrorum, 
sed  et  capillorum  vcslrorum  numcrum  siaiuit 
et  dccrevit :  quare  illum  exactc  novit ,  etcapil- 
los  sub  numero  hoc  diligenter  custodit,  ne  vel 
unus  percai  sine  pcculiari  ejus  providentia,  ut 
ait  Lucas  :  quae  cnim  alicui  numerata  ,  et  sub 
certo  numcro  commendata  sunt  ,  haec  ille 
exacic  custodit ,  nc  vcl  unum  depereat ,  sed 
eodem  numcro  conservet,  uteodem  suo  tempore 
rcsliiuat.  Ita  facit  Dcus  nobis  in  capillis. 

Allegorice  ,  Capilli  Chrisii  primo  sunt  omnes 
elecii  etsalvandi,  ait  S.  Ilieronymus  ,  hi  enim 
Chrislum  ornant,  sicut  capilli  caput.  Tropolo- 
gice :  capilli  suntomnes  cogilaiiones,  locutio- 
nes  et  actiones  fidelium  et  sanctorum.  ita 
S.  Cyrillus  lib.  8.  in  Levit.  Rursuni  capilli  simt 
minulissima!  cogitationes  et  intcntiones  sanc- 
lorum,  quas  Dcus  exactc  novit,  custodit,  an>- 
mat  ,  dirigit ,  perficit  et  praemiat.  Ila  Damasc. 
in  Historia  i5arlaam  et  Josaphat.  cap.  9. 

31.  rSOLITE  EUGOTIMERE,  MULTIS  PASSEUinUS  MB- 

LiouEs  (  Syrus,  prcvslantiorcs)  estis  (  Gra'ce  oia- 
oepsTs  id  est,  pracstalis,  antecellitis ,  excelhtis) 
vos.J  q.d.  SiDeus  passerum  habet  curam  :  ergo 
multo  magis  veslri :  quarc  in  cjus  paterno  pro- 
vidcnliae  sinu  sccuri  conquiescite  in  quavis  per- 
secutione  et  tribulalione :  ipse  enim  ah  omni 
vos  liberai)it  vel  cripiendo ,  vel  martyrio  io 
morte  laureando,  et  in  coelum  transfefendo  , 
ubi  non  erit  ainpiius  labor  autdolor. 

Porro  si  passeres,  qui  ob  garritum  ,  et  quia 
domos  conspurcanl  triticumque  furantur  ,  a  do- 
mibus  fuganlur,  el  ob  carnes  quaeruntur  ad  ne- 
cem,  incurii  tamen  vivunt  sine  vitae  cura  , 
eaniquc  Deo  resignaut ,  idque  ex  solo  naturaB 
instinctu  ,  cum  Dci  providenliain  non  cognos- 
cant;  quanto  magis  vos,  qui  camdem  et  rationc 
cognoscilis,  et  fide  creditis  ,  et  cxperientia  quo- 
tidic  seniilis  ,  imo  quasi  manibus  palpatis,  ei- 
dein  vos  totos  fidcnier  commitlere  debilis:  vos, 
inquain,  quiejus  causam  agitis  ,  ejusque  fidem 
et  culium  propagatis!  Horum  enim,  si  ullo- 
rum,  Dcus  curam  habet  quam  maximam. 

32.  Omnis  ergo  qui  confiteritur  (ab  hac  voce 
olim  martyres  vocati  sunt  confessorcs)  me  corah 

IIOMINIBUS  ,    CONFITEBOn  ET  EGO    EUM  COBAM  PATRK 

MEO,  Qui  iN  coEi.is  EST.]  Confitebitur  me ,  Graece 
£v  £>oi ,  id  cst  in  mc.  Et  mox :  Confilcbor  et  ego 
cum  ,  Graecc  h  aCirw  ,  id  est  /»  co,  id  est ,  eum  , 
ct  sic  legit  TertuUianus  in  Scorpiaco,  capile  9. 
Sic  quoquchabctLucascap.  12.  vers.  5.  in  GraG- 
co.  Est  Hebraismus.  Hcbra^i  enim  verba  cod- 
lactus  ,  sivc  corporahs,  sive  spiritualis  et  meiv 
talis  (  qualis  cst  confiteri  et  prOGicri  aliquem  ). 
conslruuDt  cum  praeposilione  2  id  est,<n,  di- 


ttG  COMMEXTAniA  IN  M 

cuijique>3  rmn  lioda  bi ,  id  est,  confcssus  est  in 
me,  id  est  confessus  esi  nie,  ut  patei  ex  antitliesi , 
quam  subjicit  :  Qui  aatem  ncgaverit  me ,  negabo 
et  ego  eum.  Aliter  Maldonalus  :  ConfUcbitur ,  in- 
quit,  id  est,  gloriabiiur  in  mc,  ut  respondeat 
Hebr.  mi  nn  lat  vadde  ,  quod  cum  sit  II it  pacL, 
sisnificat  actionem  inasentem  rellexam^puta 
c^nJiteri  in  seipso  ,  hoc  est,  gloriari.  Deniquero 
in  me  habet  emphasim ,  multaque  notat. 

Sensus  enim  est,  q.  d.  Omnis  qui  coram  ly- 
rannis  de  fide  interrogatus  ,  ingcnuc  ,  libere  et 
constanter  professus  fuerit  se  credere  in  mc  , 
quasiin  Messiam,  Dei  lilium ,  Salvatorem  or- 
bis,  sequemilii  meicquc  docirina)  mordicus  ad- 
ha-rere ,  ac  pro  ea  tuenda  velle  morlcm  oppc- 
tcrc ;  ilaque  me,  meumqucnomcn  et  religioncm 
palam  lionoraritet  celebrarit,  liunc  pariter  cgo 
coram  Deo  ,  Angelis  et  hominibus  profilcbor 
esse  mcum  discipulum  ,  conft.-ssorcm  et  mar- 
tyrem  ,  ac  ut  talem  honorabo  et  cclebrabo  ,  at- 
quc  marlyrii  laurea  coronabo.  Hoc  est,  quod 
ait  Apostolus  Rom.  10.  Corde  creditur  adjusli- 
tiam ,  ore  autem  confessio  fit  ad  saiulem.  Unde 
S.  Basil.  hom.  dc  Quadraginlamar(yribus,  nar- 
rans  cos  unanimi  voce  coram  pra-sidc  profes- 
sos  se  esse  Christianos  ,  exclamat  :  O  beatas 
linguas ,  qum  sacram  ilLam  vocem  emiserunt  , 
quam  aer  quidem  excipiens  sacer  esl  factus  ,  An- 
geii  audientes  pLauserunt ,  diaboLus  vero  cum  dce- 
monibus  viagnam  accepit  plagam  ,  Dominus  pos- 
tremo  in  cccLo  descripsit. 

Martyrium  ergo  est  confessio  Christi ,  et  pro- 
fessio  Christianismi  usque  ad  equuleos  et  necem 
violentam  ,  ideoque  est  summushonoret  amor 
Chiisti.  Unde  Apostoli  virique  Apostollci  arden- 
tissimc  desiderarunt  martyrium.  S.Ignatiusep. 
ad  Rom.  Amor  meus,  ait,  crucifixus  est :  non  est 
in  me  ignis  mundance ,  sed  cceLestis  materice ,  et 
aqua  viva,  quceintus  dicit :  Veni  ad  patrem.  Idcm: 
PuLclirum  est  a  mundo  occidere  ad  Dcum  ,  ut  ad 
ipsum  exoriar :  S.  Basilius  hom.  19.  in  S.  Gor- 
dium  martyrem  :  Martyres  ,  ait  ,  coelestem 
gloriam  vioLenta  immaturaque  morle  prcaveniunt. 
VeLociter  ex  liac  vita  ,  quce  potius  est  interitus 
longus  dicenda  ,  brevi  quidem  Labore  commigrare 
conlendunt  ,  supremum  cetatis  finem  inutiLem  , 
steriLem,  infructuosum  ,  stuLtum  ,  vanum  expec- 
tare  faslidiunt.  Mortem  crgo  non  vocant  mor- 
tem ,  sed,  ut  ait  S.  Sopliia  ad  Anastasiam  filiam 
apud  Surium  dic  28.  Octobris.  Bonum  ex  maLo 
mundo  discessum  ,  lcetitiam  ,  gaudium  ,  voLupta- 
tem,  spLendorem  ,  pulchritudinem,  Lucem  Longe  ac 
luce  dalciorem  et  paLchriorem.  S.  Antonius  testc 
S.  Athanasio,  cum  fuluri  martyrcs  in  persecu- 
tione  Maximiani  ducerentur  Alexandriam  ,  spo 
martyrii  proripicns  se  e  monasterio,  sequens- 
que  futuras  Cbristi  viclimas  :  Pergamus ,  tdi , 
ad  gloriosos  fralrum  triumphos  ,  ut  et  ipsi  con- 
grediamur.  Sanctus  Dionysius  Areopagila  ,  sur- 
rogato  si])i  Athcnis  Episcopo  ,  martyrii  deside- 
lio  Romam  adiit ,  inde  Gallias,  ut  cum  Aposto- 
Hs  martyr  occum])eret  :  unde  gloriosum  pro 
Chrisio  agonem  lorliter  obiit  juxta  Parisios. 

Tertuilianus  Apologeticum  pro  Cliristo  et 
Christianis  ita  concludit :  Se.d  lioc  agiie,  boni  pric- 
iides,  meLiores  muLto  apudpopuLum,  si  iLLis  Chris- 
lianos  immoLaveritis.  Cruciate ,  torquete  ,  dam- 
nate  ,  alterite  nos  ,  probalio  est  enim  innoccntice 
nostrcv  iniquitas  vestra.  Ideo  nos  Imc  pati  Deus 


ATTII^UM.  Cap.  X. 

patitur ,  nam  et  proxime  ad  Lcnonem  damnando 
Chrislianam,  potius  quani  ad  Leonem ,  confessi 
cstis  Labc7n  pudicitice  upud  nos  alrociorem  omni 
morte  reputari ,  nec  quidquam  tamen  proficit  ex- 
quisitior  quceque  crudeiilas  vestra ,  iLLecebra  est 
viagis  sectcB  :  pLures  cfficimur  ,  quoties  metimur 
d  vobis ,  semen  est  sanguis  Christianorum.  Et 
paucis  intcrjectis  ;  Quis  non  ,  ubi  requisivit ,  ac- 
cedit  ?  ubi  accessit  pati  exoptat  ?  ut  totam  Dei 
gratiam  redimat ,  ut  omnem  veniam  ab  eo  com- 
pensatione  sanguinis  sui  cxpediat?  omnia  enim 
huic  operi  deiicta  donantur.  Inde  est  quod  ibidem 
sententiis  vestris  gratias  agimus,  utest  oemuLatio 
divince  rei  et  humanm  :  cum  damnamur  0.  vobis  , 
d  Deo  absoLvimur. 

Idem  Tcrtullianus  contra  Gnosticos  ,  docen- 
tes  posse  in  tormeniis  Cln-istum  orc  negari , 
modo  cjus  fides  cordc  retincatur  (  idcm  postea 
docuerunt  Priscillianista;,  quorum  tessera  erat : 

Jura  ,  perjura  ,  sccretum  prodere  noli ) , 

scripsit  Scorpiacum,  id  est  pharmacumcontra 
Scorpios,  pula  Gnoslicos,  quo  toioagit  dcBono 
martyrii.   Tertullianum    quasi    magislrum    de 

moresecutusS.  Cypnanusmireextollitmarlyres 
ct  martyrium,  exhorlat.  admart,  Martyrii,  ait, 
ina;stimabilis  gloria ,  infinita  mensura ,  immacu- 
Lala  vicloria ,  ina^stimabiLis  tituLus ,  triumphus 
<)Mmens«5.  Idem-ibidem  et  in  cp.  ad  martyres, 
inier  alia  his  eos  elogiis  sparsimornat  :Martyr 
efficitur  coLLega  passionis  Christi.  Martyres  prcss- 
tanl  magisteria  morum ,  Confessores  initiavirtu- 
tum.  Martyres  cum  Christo  futuri  Judices.  Marty- 
res  regiium  cceLorum  sine  cunctatione  obtinent. 
Martyres  fruciam  centenarium  percipiunt.  Marty- 
rum  iriumphus  gioriosus.  Martyrum  fides  et  for- 
titudo  incxpugnabUis.  Martyrum  corona  eo  subLi- 
mior  quo  Longior.  Martyrum  oratio  meretur  d 
Deo  exaudiri.  Martyrum  triumphis  lcetalur  Eccte- 
sia.  Marlyrum  prcerogativa  possunt  iapsi  apud 
Deum  juvari.  Martyrum  memoria  ,  passiones,  et 
dies  anniversaria  sacrificiis  in  Ecclesia  ceLebrari 
soLita.  Marlyribus  palent  cocLi  tempore  persecu- 
tionum.  Martyrium  est  in  Dei  dignatione  ,  non  in 
hominis  polestate.  Martyrium  jam  Libenter  appe- 
tunt ,  qui  mortem  contemnere  discunt.  Martyrium 
per  baplisma  sanguinis  omnium  exccLLentissimum. 
Martyrd  inilium  ab  AbeL.  Martyrii  subeundi  ad- 
jutor ,  teslis  et  probator  Christus.  Martyrio  sta- 
tim  patet  ingressus  ad  regnum  ccelorum. 

Deniquc  Antesignanus  ,  Princepset  Dux  mar- 
tyrum  est  Christus.  Hac  de  causa  primi  Antis- 
tiies  et  Patres  (  quod  et  invitus  fatebatur  Julia- 
nus  Apostata  )  omnes  ad  viartyrium  quasi  apes 
ad  aLveariumvoLabant,  aitS.  Chrysostomus,  Orat. 
in  Juvent.  et  Maxim.  Mart.  tom.  3.  in  fine. 
Sanctus  Hubertus  ,  sanctoLamberto  martyri  in 
Leodiensi  Episcopatu  succedens,  ingemiscebat, 
quod  et  cidem  in  martyrio  non  succederet :  O 
me  infeLicem  ,  inquit ,  cujus  peccata  se  in  tantam 
sustuLere  congeriern ,  ut  non  idoneus  dignusque 
possim  reperiri  consortio  tanti  viri ,  viartyrii 
triumplium  subeuntis ,  paLmamque  viartyrii  in- 
vadentis  !  Ita  habet  vila  ejus  apudSurium  die  5. 
Novembris.  Sanctus  Dominicus  vix  instituto  ^ 
se  Ordine  Praedicatorum ,  cupiditate  martyrii 
ad  Saracenos  profectus  est,  anno  Domini  1217. 
SanctusFranciscus  ad  martyriumita  anhelabal, 
ut  teste  S.  Bonaventura ,  cap.  9.  vitae  ejus ,  ter 
iu  Orientem  ejus  potiundi   spe  sit  profectus. 


COMMliNTARIA  IN  MATTH^EUM.  Cap.  X. 


237 


Primo  ,  in  Syriam  ,  anno  sexto  conversionis 
6uac.  Secundo  ,  anno  sepiimo  al)  instituto  Mi- 
Dorum  ordine ,  in  Africam  ad  rcgem  Maroclii. 
Terlio  in  Terram  sanctam  ad  Sultlianum  Ba- 
hylonia; ,  sed  irrilo  semper  conatu,  Deo  ni- 
mirum  ipsum  ad  nol)ilius  sacrorum  Christi  slig- 
matum  martyrium  destinante. 

Plura  do  Martyrio  annotavi  Osce  cap.  11.  in 
fme  capilis.  Vide  Victorem  Uticensem  lib.  2.  3. 
Wandal.  Pcrsecut.  ubi  inter  alia  narrat  ab  Hu- 
nerico  rege  Ariano  plurimos  orthodoxos  , 
quasi  agmina  locustarum  ,  compactos  fuisse 
iu  angustum  carcerem  ,  ubi  locus  non  erat  se- 
cedendi ,  quarc  omnia  stercoribus  et  urina  sca- 
lebant ,  ut  ilie  tunc  fetor  et  horror  universa 
pa^narum  genera  superarct  :  et  tamen  marty- 
les  hymnum  cum  cxultatione  Domino  decanta- 
bant:  IIccc  csl  gloria  omnibus  sanctis  cjus. 

33.  QVl  ATJTEM  NEGAVERIT  ME  CORAM  IIOMIMBUS, 

REGAiJO  (  Syrus  abnegabo)  et  ego  eum  coram  Pa- 
TRE  meo,  qui  in  coelis  est.  ]  Subjicit  hoc  Cliris- 
lus,  ut  qui  non  movetur  magnifica  promis- 
»ione,pcrccllalur  terribili  coinminalione,  quod 
sicul  Christus  confitebilur  confitentem  ,  ita 
negabit  ncgantem  se,  dicens  :  JSunqaam  novi 
vos ,  discedile  d  me ,  qui  operamini  iniquilalcm, 
Matth.  7.  23,  hoc  cst,  itc  ad  Luciferum  ,  cuj  ser- 
vislis ,  in  gehennam.  Matth.  cap.  25.  v.  12.  et 
sequent. 

S^J.  ^OLITE  ARIIITRAUI  ,  QUIA  (  quod  )  PACEM  VE- 
NERIM  MITTERE    IN   TERRAM  :  NON  VENI  PACEM   MIT- 

TERE ,  SED  gladium.  ]  Pcicem,  scilicet  lerrenam  el 
uiundanam  ;  nam  pacem  spiritualem  mentis  , 
ct  pacem  unionis  fidelium  inier  se ,  ac  cum 
Deo  ct  Angelis  ejus,  quaj  ducit  ad  pacem  et  fe- 
licitatem  aeternam  in  coelis  ,  Christum  allatu- 
rum  prcxdixit  et  promisit  Isaias  capite  9.  vers.  6. 
t't  7.  ct  cap.  65.  vers.  25 ;  eihanc  Angeli,  Chrislo 
nato,  hominibus  nuniiarunt,  Luci-c  c.  2.  v.  \h. 

Sed  gladium.  ]  Id  est ,  separationem ,  ul  habet 
Lucas  c.  12.  Y.  51.  et  discordiam  in  fide  et  reli- 
gionc,  scilicct  fideles  nieos  Christianos  propric 
per  fidom  separem  ab  infidelibus  ;  hi  vero  inde 
ct  occasione  accepta  se  separent  a  fidelibus  in- 
(ideli  odio  ,  cosque  liberiatc ,  bonis  et  vita  mulc- 
tent  ;  el  hoc  posterius  maxime  intendit  hic 
Christus  ,  idquc  optime  respondet  MichavTC  ca- 
pitc  7.  V.  6.  ex  quo  h.TC  sumpsit  Chrislus.  Ita 
S.  Augustinus  lib.  1.  Rclract.  cap.  19.  et  alibi , 
imo  sic  explicat  Lucas  capite  12.  vers.  51.  et  pa- 
tel  ex  sequentibus  ;  sequitur  cnim  : 

35.  Veni  enim  separare  (Syrus  ut  facinmdissi- 

dC1-c)  HOMINEM  ADVERSUS  PATREM  SUUM,  ET  FILIAM 
ADVERSUS  MATREM  SUAM,  ET  NURUM  ADVERSUS SO- 
CBUM  SUAM  : 

56.  Et  inimici  iiominis  ,  domestici  ejus.  ]  Sy- 
rus  :  Et  inimicos  habebit  vir  (ilios  domus  ipsius. 
Ouia,  ut  ait  S.  Chrysost.  hom.  2.  contra  JudcTos, 
cvcnicl  ut  in  eadcm  domo  unus  sit  fidelis,cre- 
daique  in  Chrisium  ,  alter  maneat  infidelis  ,  ac 
patcr  velit  filium  a  iide  retrahere  ad  pristinam 
impictatem.  Hoc  pnediccns,  ait:  ycni  separa- 
re ,  ctc.  q.  d.  Adeo  vincet  potestas  Evangelii ,  ut 
filii  quoque  contcmnant  parenies  suos ,  fili;c 
matres  6uas  ,  ct  parcntcs  liberos  ,  imo  et  ani- 
mam  (  vitam  ;  ct  omnia  pro  pietate  exponant. 
Haec  Chrysostomus.  Porro  alludit,  imo  citat 
(.hristus  Micha-a^  7.  6.  Putant  nonnulli  Chris- 
lum  alio  scnsu  et  causa  abuii  vcrbis  Mi- 
r.hics: ,  scd  respondco,  Michocam  ad  litteram  lo- 
qui  dc  calamitatc  obsidionis  impifQ  JcrusaJeuj 


per  Chaldajos ,  uti  docel  ibidem  S.  Hicrony- 
mus ,  qua  cjus  incolac  adco  gladio  ,  fame , 
peste  vexati  ct  afllicti  fuere,  ut  eliam  fraler 
fratri ,  Jilius  parcnti,  uxor  marito  pauem  ,  do- 
mum ,  arcem  eriperct  et  praeriperet ,  ut  sibl 
uni  consulcret.  Allegorice  autem,  hxc  Judao- 
rum  pugna  significat  discordiam  et  pugnamin- 
fidelium  ,  ctiain  parenlum,  fratrum,  conjugum, 
contra  fideles  Juda^os  et  Gentes  tempore  Chris- 
li ,  maxime  quando  propter  eos  periculum  fa- 
mte,  bonorum  et  honorum  ,  vel  etiam  vitte  in- 
currebant:  tunc  enim  fratres,  filii,  ceterique 
domcstici  ficbant  inimici  fratrum  et  parentum 
fidelium.  Et  lioc  sensu  allegorico  verba  Mich.xaj 
citat  hic  Christus  ;  nec  enini  necessc  est  in  AI- 
legoria  vel  parabola  omnia  omnino  adaptare. 
Vidc  dicta  Michajae  7.  6. 

37.  Qui  amat  patrem  aut  matrem  plus  qtjam 

ME  NON  EST  ME  DICNUS  :  ET  QUI  AMAT  FILIUM  AUT 
ITLIAM  SUPER  ME  ,    NON  EST  ME  DIGNUS.  ]  SciliCCt, 

iion  est  dignus ,  qui  mo  hiibeat  Dominum  et 
magistrum  ,  non  est  dignus  mco  nominc  ,  con- 
sortio ,  gratia ,  rcgno,  cctcrisque  prcinissis 
meis.  Luc;e  cap.  l/i.  26.  A'on  potest  mcus  esse  dis- 
cipulus ,  non  est  dignus  me  prj-ceptore.  Ratio 
est  quia  Christus,  utpote  Deus  ,  Dominus  ,  Sal- 
valor  ct  Redemptor  noster ,  longe  prafcrendus 
cst  parcntibus  ct  filiis  :  quare  qui  illis  eum  post- 
ponit ,  ut  propter  cos  a  fide  vel  lege  Christi  dcs- 
ciscat,  hic  indigne  Iractat  Christum  ,  cique 
sumniiim  ignominiam  irrogat;  quare  indignnm 
se  facit  ui  in  Christi  familia  et  schola  recensea- 
lur.  Iia  S.  Hieronymus  et  alii.  ItaS.  Saturus,  cum 
ci  minarctur  Hunericus  rex,  ni  Arianus  fieret, 
sc  uxorem  cjus  camelario  in  conjugium  traditu- 
rum  ,  cumque  uxor  id  horrescens ,  obsccraret 
Salurum  ut  regi  consentiret ,  ipse  quasi  alter 
Job  rcspondit  :  Tanquam  una  ex  insipienlibus 
muiieribus  loqueris.  Formidarem  ,  mulier,  si  sola 
esset  hujus  vitcv  amara  dulccdo  :  artificio  ,  Con- 
jux  ,  diaboli  ministraris.  Si  diligeres  maritum , 
nunquam  ad  sccundam  mortcm  attrahercs  pro- 
prium  virum.  Distrahcmt  filios ,  separent  uxO' 
rcm  ,  aufcrant  substcmtiam  ,  mei  Domini  cgo  se~ 
curus  de  promissis  ,  verba  tcnebo  :  si  quis  non  di- 
miscrit  uxorcm ,  fdios  ,  agros  aut  domum ,  mcui 
non  potcrit  esse  discipulus.  Ita  Victor  Uticensis 
1.  1.  Wandal.  perscc.  Idcm  1.  3.  Matrona,ait, 
nominc  yictoria,  dum  in  conspcctu  vulgi  conti- 
nuato  suspendio  crcmarctur  ,  a  marito  jam  per- 
dito ,  filiis  prctsenlibas  ,  tcditer  rogabatur  :  Quid 
pateris,  conjux  ?  Si  me  despicis ,  vel  liorum  ,  quos 
genuisti,  misercrc,  impia,  parvulorum.  Ouareobli- 
visceris  utcri  tui,  ct  pro  nihito  ducis ,  quos  cumge- 
mita  pcpcristi?  Ubi  sunt  fcedera  conjugatis  amo- 
ris  ?  ubi  societatis  vincula,qucc  intcr  nos  dudum 
honcstatisjure  tabulct;  conscriptct  fuerunt? Bespice, 
quceso  ,  filios  ac  marituni  ,  et  rcgia'Jussionis  im- 
plcre  fcstina  prcvccptum  ,  ut  et  immincntia  adhuc 
lormenta  iun'eris  ,  si^nulct  milii  doneris  et  libcris 
nostris.  Scd  illa  nec  filiorum  flctus ,  ncc  scrpentis 
audiens  blandimcnta  ,  affcctum  multo  altius  ek- 
vans  a  tcrra,  mundum  cum  suis  desideriis  cou- 
tcmnebat, 

38.  Et  qcinon  accipit  (  dc  manu  Dominiinhu- 
mcros  suos ,  ut  instar  Chrisii  cain  bajulet  el  JEqiiD 
animo  ferat)  crvcemsuam,  etseqvitvr  me,  no.n 
EST  ME  DiGNVS.  ]  Cruccm  ,  ut  sciiicct  pavatus  sil 
proChristo  fcrrcopprobria  ,  verbera,  carceres 
ct  moricm  ctiam  durissimam  ci  ignominiosis- 
siiuaQj  ,  qualiscst  mors  crucis,  qnaDiChristi.s 


^SS  COMMENTAniA  IN  M 

pro  nohls  snstinoi^  (1i?;natiis  cst;  quia  ,  iil  ait 
S.  Chrysoslomus  ,  in  ijcrsona  Christi:  sicutego 
summam  vohis  atluli  hcatitudinem  ;  sic  singu- 
larem  ohedientiam  et  affectionem  a  vohis  pos- 
tulo ,  imo  reposco  ,  ut  in  mea  acie  sitis  leones. 
Alliirtit  Christus  ad  hajulalionem  suic  crucis  fu- 
turoe  :  oranino  enim  par  est  et  justum  ,  ul  post 
Chrislum  crucem  pro  noI)is  hajulantem,  nos 
quoque  crucem  nostram  ejus  amore  el  rcve- 
rcntia  hajulantes  sequamur  ,  et  tendamus  in 
ccelum.  Hunc  esse  genuinum  liltene  sensum 
palel  ex  scquenlihus.  Ita  S.  Chrysostomus  , 
Theophyhictus  et  alii.  Potest  tamen  generatim 
per  crucem  hic  accipi  omnis  trihulalio  a  Deo 
immissa.  Crux  enim  ci  crucialu  dicitur ,  ait 
S.  Gregorius ,  ha^c  Cliristianis  Chrisli  ducis  sui 
amore  et  exemplo  forliter  ferenda  est. 

Myslice  crux  est  mortificatio.  Ita  S.  Gregorius 
hom.  38.  in  Ev.  Beda  et  alii.  Audi  Euthymium  : 
Craccvi ,  inquit ,  vocat  Cliristus  mortem  ad  ca 
qua:  mundi  sunt  ,  quia  mortis  inslrumentum  erat 
rrux.  Oportct  tnim  eum  ,  qui  Christum  sequitur  , 
mortuum  esse  ad  mundanas  voluptates.  Audi  et 
Glossam  :  Crux  duobus  modis  porlatur ,  velcuni 
per  abstinenliam  corpus  afficitur  ,  vel  cum  pcr 
co7S.passionem  pi^oximi ,  animus  afjligitur ,  pec- 
cata  proximorum  frixorium  sant  sanctorum. 

Simili  modo  S.  Hilarius  et  ahi  haec  accipiunt 
de  cruce  et  martyrio  spirituali  :  qua  quis  car- 
nem  concupiscenliam  et  vitia  crucifigit ,  et  a 
se  resecat.  Idem  dico  de  sentenlia  proxime  se- 
quenti.  Addit  sanctus  Chrysostomus  Christum 
meminisse  crucis,  ul  sensim  ad  crucem  et 
passionem  suam  animos  discipulorum  prac- 
paret. 

Denique  S.  Hieronymus  :  In  alio  Evangelio  , 
inquit ,  scribitur  :  Qui  non  accipil  crucem  suam 
quolidie  ;  ne  semel  putemus  ardorem  fidei  posse 
snfficere ,  semper  crux  portanda  est ,  ut  semper 
nos  Christum  amare  doceamus. 

39.  0^'I  INVEMT  AKIMAM  SUAM  ,  PERDET  ILLAM  : 
ET  QUI  PERDIDERIT  ANIMAM  STJAM    PROPTER  ME,  IN- 

VENIET  EAM.  ]  T6  mDen/f ,  cst  priTtcritum,  non 
prapsens.  Graece  enim  est  o  ivp&j.  Sensus  eslj  q.  d. 
Qui  animam  ,  id  est,  animae  et  vitcc  suae  salu- 
tem  corporalem  et  temporalem  (  ne  sit  amphi- 
hologia  cum  sequenti)  in  pcriculo  mortis  oh 
fidem  meam  apud  tyrannos  constitutam ,  per 
fidei  et  mei  nominis  negationem  ( lioc  enim 
supplendum  esse  patet  ex  sequenii  antithesi ) 
invenit,  id  est,  acquisivit  et  lucratus  cst ,  is 
perdet  animam,  id  est ,  animae  suaj  salutem 
jeternam,  qusc  sola  vera  est  salus ,  ibilque  in 
gehennam.  Et  e  contrario ,  qui  perdiderit  pra^- 
sentem  animJE  vitam  oh  professionem  mei  no- 
minis  et  fidei ,  ut  pro  ea  mortem  oppetat  et 
raartyrium  ;  hic  inveniet  vitam,  salutem  ,  feli- 
citatem  et  gloriam  animae  acternam.  Ita  Theo- 
phylactus  etalii.  Simile  estc.  16.  25.  etLuc.  c.l7. 
v.  38.  Ita  et  Tertullianus  in  Scorpiaco  c.  11. 
Animam,  ait,  ille  invenit ,  qui  negarit  Christum 
lucrifaciendo  vitam  ,  sed  perdet  in  gehennam , 
qui  se  putat  in  negando  lucrifacere  eam.  Perdet 
autem  eamad  prcesens ,  qui  confessus  occiditur  , 
sed  inventurus  eam  in  vitam  ceta^nam. 

Qui  ergo  indulget  animas  suae ,  perdit  cam  ; 
qui  mortificat,  salvat.  Vide  hic  paradoxon : 
vita  hic  sita  est  in  morte,  et  mors  in  vita.  Si 
enim  pro  Christo  morieris,  vives:  sin  Christum 
neges  ,  ut  vivas  ,  morieris  in  tfiternum.  Unde 
Teriuliianus  in  Scorpjaco  c.    5.    Voluit ,   ait  , 


ATTII.EUM.  Cap.  X. 

Deus  mortem  morte  dissolverc  ,  tormcntis  tor- 
menta  disculere,  vilam  aufcrcmdo  conferre ,  car- 
nem  lcvdcndo  juvare  ,  animam  eripiendo  sc?-vare. 
Quarenon  poies  meJioreusu  vitam  expendere, 
quani  si  eam  proChristo  prodigas.  Nam  pretiosa 
in  conspectu  Domini  mors  sanctorum  ejits.  Psal. 
115.  Preliosa,  ait  S.  Cyprianus  ep.  11.  inors  lu££ 
est  quce  emit  immortulilatem  pretio  sanguinis  , 
juxta  illud  Sapient.  3.  Et  si  coram  hominibus 
tormenta  passi  sunt ,  spes  iilorum  immortalitate 
plcna  est. 

Nota.  Hebr.  t<tXi2fnatsa,  idest,  invenit, suhimhi 
significat  ,  acquisivit,  nactus  est,  comprehcndit , 
assecutus  cst,  uti  verlunt  Sept.  Joh  c.  3.  v.  22.  et 
Nost.  1.  Ueg.  31.  V.  3.  Pari  modo  Graecum  tuptffzcj 
id  est  invcnio,  srcpc  idem  est  quod  impetro,  ohtv- 
neo  ,  eruo,  hhero  ,  assequor,  comparo.  Et 
latinum  invenire  est  quasi  in  aliquidvenire,ali- 
quid  acquirere  et  adipisci,  aiiDonaius.  Sic  Ci- 
cero  Phil.l.  ait :  Qai  proplcr  ha^sitantium  linguce, 
stuporemque  cordis  cognilionem  ex  contumelia 
invcnit ,  idest,  acquisivit.  Plinius  in  praefat.  Jnrf* 
nomen  divinum  invenit ,  id  est  adeptus  est.  Sic 
dicitur  quis  invenire  laudem,  mortera,  famam, 
idcstacquircrc.  SicLuc.  1.  aiL  GabrielB.  Virgini. 
Invenisli  graliam  apud  Deum  ,  id  est,  venisliin 
gratiam  Dei,ejus  graliam  inivisti ,  ejus  amo- 
rem  nacla  et  adepia  es.  Sic  Apostolus  Rom.  Ix.  1. 
Quid  ergo  dicemus  invenisse ,  id  est,  assecuturo 
esse  Abraham  Patrem  nostrum?  Genes.  26.  12. 
dicitur :  Sevit  Isaac  in  terra  illa  et  invenit ,  id  est, 
acquisivit  in  ipso  anno  ccnluplum.  Ralio  est , 
quia  quod  quis  in  fundo  suo  natum  invenit , 
hoc  sibi  acquirit.  Sic  hic  ,  qui  invenit  animam , 
id  est ,  qui  vitam  suam  iu  persecutione  mor- 
tis  periculo  expositam  et  quasi  perditam ,  lu- 
cratur,  acquirit,  et  quasi  de  novo  facit  ad  se 
venire  ;  negando  Christum  ,  hic  perdet  eam  in 
allera  et  heata  viia.  Res  enim  perdita  si  inve- 
niatur  ,  sestimatur  quasi  de  novo  acquisita.  Est 
catachresis.  Qui  enim  vitam  ,  quam  tyrannus 
petit ,  negando  fidem  conservat,  hic  eam  quasi 
invcnisse  et  de  novo  adeptus  videtur. 

Rursum  NJfO  matsa ,  id  est,  invenit  ,  suhindc 
significat  qucesivit  per  metalepsin,  quia  presse 
non  inveuitur  ,  nisi  quod  quacsitum  est.  Sic 
sensus  est ,  qui  invenit ,  id  est,  qui  quasrit  vi- 
tam  suam  conservare  ,  et  quaerendo  acquirit , 
ac  conservat.  Sic  Jonathas  ait  famulo  :  Vade^et 
affer  mihi  sagittas  ,  uhi  in  Hchr.  matsa ,  hoc  est , 
vade  et  inveni ,  id  est ,  quaere  mihi  sagittas, 
1.  Reg.  20.  21. 

Ad  hacc  matsa  subinde  notat  lihertatem ,  suflS- 
cientiam,  copiam,  facultatem ,  potentiam.  Ut 
Psal.  20.  9.  Inveniatur  manus  tua  omnibus  inimi^ 
cis  tuis  ,  id  est ,  sufiiciat,  potenlior  sit  et  fortior 
inimicis  tuis.  Sic  hic  invenire  animam,  est  ac- 
quirere  animaj,  idest,  vitae  lihertatem  rerum- 
que  copiam  et  potentiam  per  negationem  fidei ; 
haec  enim  reges  et  tyranni  negantibus  Chrjs- 
tum  promittebant. 

^O.  QUI  RECIPIT  VOS,  ME  RECIPrT  :  ET  QUI  ME 
RECIPIT,  RECIPIT  EUM,   QDI    ME   MISIT.  ]  Qui  Cnim 

recipit  legatum,  in  legato  recipit  regem  ,  qui 
eum  legavit ,  tit  per  eum  loquatur  et  agat.  Apos- 
toli  autem  sunt  iegati  Christi,  et  ChrislusDei: 
qui  ergo  eos  recipit ,  Cbristum  in  iis  recipit ,  el 
iii  Christo  ipsum  Deum,  juxta  illud  Pauli  :  Pro 
Christo  legatione  fungimur  tanquam  Deo  exhor- 
tante  per  nos.  2.  Corinth.  6.  Ita  fecerunt  GalaUe 
Paulo  :  Tcstimonium,  oit  ipse   ad  cos  cap.  U  , 


vobis  pcrhibco ,  quia  si  fieri  posset ,  oculos  vcslros 
eruisseiis  ei  dedisselis  niihi.  Kt  Ilursum  :  Non  mo 
respuistis  ,  sed  sicut  Angelum  Dei  cxcepistis ,  si~ 
cut  Chrislum  Jcsum.  Proponit  Christus  liic 
pracmia  rocipicrili])us  Apostolos ,  ut  Aposlolis 
in  paupcrtatc ,  quam  cis  prtecipit,  v.  g.  praedi- 
cantil)us  ,  consulat,  in  eaquc  confirmct ,  utquc 
bospilcs  atl  cos  lil)cntcr  cxcipicndum  invitet. 
il.   Qtii    nECiprr   PROpnETAM  in  nomine  Pro- 

PDFXE  ,  MEnCEDElM  PnOPlIET/E  ACCIPIET  :  ET  QUI 
nECIPir   JLSTIjM  IN  NOMINE  .ILSTI,  MEnCEUEM  JUSTI 

ACCiPiET.]  rro/>/ie<am,  id  cst,  doclorem  et  pra)- 
dicalorem  Kvanf,M.'lii,  qualcs  erant  Aposloli. 
Oliin  cnim  Prophelarum  munus  erat,  non  so- 
lum  pr.Tdiccrc  futura,  sedel  populum  docere, 
ac  pnedicare  lejjem  ac  verhum  Dei :  In  nomine 
ProphcKe ,  id  est,  quia  Prophcta,  id  cst,  doctor 
et  prtedicaior  Chrisli.  Ita  S.  Chrys.  Thcophyl. 
Beda.  Vide  c.  7.  15. 

Mercedem  PnoPiiET/E  ACCiPiET.]  Priino,  aliqui 
sic  explicant,  q.  d.  Mercedcm  a  Proplieta  acci- 
piet,  eamque  hospilioethospitalitate  longe  nia- 
jorem,  (|uia  a  Propheta,  id  est,  pra;dicatore 
recipiet  fidemetgratiamChristi,  ilcmoralioncs 
ejus  apud  Deum  pro  suo  hospite. 

Secundo,  Eulhymius  :  Mcrcedem  Prophelcc 
accipict,  hoc  est,  inquit,  erit  Prophet^e  et  pric- 
dicatori  a^qualisin  pricmio^cttequalibuscum  eo 
bonoribus  dignushahehitur.  Hocsubinde\crum 
est,  cum  scilicet  hospes  tanta  charilate  recipit 
praulicatorem,  quanta  ipse  pranlicat,  eique 
magno  fervore  cooperatur,  ct  causa  cst,  ut 
piurimos  convcrtat.  Mensurai  enim  charitalis 
rcspondet  mensura  gloria)  coclestis ,  et  beatilu- 
dinis  essentialis.  Quantum  eniin  quis  amat 
Deum,  tanta  visionc  Dei  beabitur.  Gradus  enim 
visionis  et  gloria)  corrcspondent,  et  commLMi- 
surantur  gradibus  charilalis.  Alias  verum  non 
est  :  plus  enim  cst  pra;dicarc  Christum  ,  ac 
proinde  majoris  mcriti  ct  pricmii,  quam  sit 
praedicatorem  hospitio  excipcre. 

Tertio  et  genuine,  Merccdem  Prophetce  acci- 
piet,<\\.\\^  sicut  cooperatur  Propheta),  eumque 
juvat,  quia  1'rophela  el  pricdicator  est,  ita  parti- 
ceps  erit  laboris ,  mcrili  et  pr;cmii  Prophelai 
uon  a'(pialitcr,  scd  proportionaliter,  scilicct, 
secundum  proportioncm  cooperationis  ct  cha- 
ritatis,  quaprasdicanticoopcralur.  Sicenimjurc 
communi  rcccptatores  latronum  et  furum, 
slmili  cum  iis  prena  plcctunlur,  licet  iion 
ijquali.  Qui  enim  alicnce  virtuli,  vel  crimini 
cooperalur,  illius  alicni  opcris  naluram  ct  me- 
ritum,  indeque  prtemium  vel  supplicium  in  sc 
trahit.  Sic  explicat  S.  Chrysost.  Merccdcm  Pro- 
phetw  accipiet  illam,  inquit,  quam  dccens  est , 
ut  is  capial ,  qui  Prophctam  rccipi t ;  aln;  Parti~ 
ceps  crit  merccdis  Prophctis  promissce.  Similc  dat 
S.  Gregor.  hom.  20.  in  Evang.  Quia,  inquit,  cisi 
ulmiis  fructum  non  haf)ct ,  uvam  tamcn  cumfruc- 
tihus  portans ,  hm:  sua  cfficit,  qua;  bcne  sustcntat 
idicna.  Sic  enim  hospes ,  pcr  Prophetam  qucm 
recipit,  prophelat  ct  pnedicat,  idcoque  Pro- 
pheta)  roc-ritum  el  pracinium  percipit. 

Huc  facit  vctus  militiie  lex  :  ^iiqua  pars  crit 
descendentis  ad  prcvlium,  et  rcmancntis  ad  sarci~ 
nas,  ctsimilitcr  dividcnt  hostium  spolia.  1.  Reg.  30. 
Si.  Mercedem  ergoProphctfc,  idcst,  prophcii;e, 
«ive  pncdicationis  recipiet,  quia  cam  adjuvit, 
etpromovit:  sine  eo  enim  pra^dicator  (utpote 
carens  victu)  praidicarenonpotuisset. 

Denique  per  mcrccdim  Propheicc  uonnulli  ac- 


COOTESTARIA  IN  MATTIl^CM.  Cap.  X.  2S6 

cipiunt  donum  pro[)hetia?,  quod  Abdijm  Pro- 
phclam  meruissecenset  S.  llieronymus  in  Ab- 
diam,  co  quod  ipse  Prophetas  in  persecuiione 
Jezabelis  pancetaqua  sustentassel.  //(c,  inquit, 
quia  ccntum  Prophctas  aluerat,  accepit  gratiam 
prophclalcm,  ct  dc  duce  exercitusfit  dux  EccLesice. 
Tunc  in  Samaria  parvum  gregem  pavei^at;  nunc 
in  toto  orbe  Christi  pascit  Ecclcsias.  Censet  enim 
ipscAhdiam,  quiProphetassub  Achob  latiiantes 
aluit,  3.  Reg.  18.  13,  cumdemesse  cum  Abdia, 
qui  quartus  cst  inlermjnores  Prophetas.  Idem 
ccnscnt  S.  Epiphanius,  S.  Doroilieus,  S.  Isido- 
rus  et  alii,  etsi  vcrius  sitaliumfuisse  ab  eo,  uti 
ostendi  prooemio  in  Abdiam.  Simili  modo  SS.  Ma- 
rius  et  Marlha  cum  filiis,  aliique  plurcs,  mar- 
tyrium  adepli  sunt,  eo  quod  marlyres  visilas- 
scntet  aluissent  in  carccre,  dcquo  moxplura. 

Ex  hac  sentenlia  colligit  S.  Ignatius  epist.  ad 
Smyrnenses,  eum  qui  recipit  martyrem  merce- 
dem  martyris  recepturum  :  Mmirum,  inquit, 
qui  honorat  vinctum  Jcsu  Chrisli ,  martyrum 
mcrcedcm  accipict.  Hinc  in  historiis  marlyrunj 
legimus  multos  ndeles,  qui  martyres  visebant; 
vel  alcbant,  vel  conforlabant,  vel  scpcliebant j 
vel  quovis  alio  modo  fovebant,  hoc  ipso  mar- 
lyrium  meriios;  et  rcipsa  marlyres  evasisse, 
utpatclin  S.  Vitale  uiartyrc,  patre  SS.  Gervasii 
ct  Prolasii,  qui  confortans  S.  Ursicinum  inmorte 
etmarlyrio  nutantem,  capiusct  martyrio  aficc- 
tus  est.  Idem  coniigit  S.  Sebastiano  confortanti 
SS.  Marcum  et  Matcellianum,  et  SS.  Mario  et 
Martha;  cum  duobus  liliis  visilantibus  et  adju- 
vantibus  martyres  Romic  in  carcere  detentos, 
et  plurimis  aliis. 

Qll  RECIPIT  JCSTCM  IN  NOMINE  JISTI  (  quia 
jUStUS  est  )  MEnCEDEM   JLSTI  RECIPIET.]  Eo  modO, 

quo  jam  dixide  Propheta,  imo  si  sil  in  peccato, 
graliam  pocnilciidi  obtinebit,  fietque  justus.  Id 
enim  sa.'pe  Sancli  suis  hospiiibus  verbo  et  exem- 
plo  persuadent,  ac  oralionc  apud  Dcum  impe- 
trant.  llaS.  Franciscus  Celani  a  niilite  hospitio 
exccptus,  priedixil  illi  instantem  mortem  ,  con- 
fessioncm  persuasit,  ct  apud  Deum  impetravit 
gratiam  clsalulem  a;teinam;  nam  miles  illico 
confcssus  ,  inilio  rcfeclionis  expiravit.  Vide 
S.  Bonav.  in  Viiaejuscap.  11.  cl^Vading.  in  An- 
nal.  Minor.  anno  Christi  1225.  num.  10. 

42.  Et  quiclmqce  potum  dederit  um  ex  mini- 
mis  istis  calicem  aqc.e  frigid.k,  tantum  in 
nomine  discipuli  ;  amen  dico  voris,  non  perdet 
MERCEDEM  SUAM.  ]  Aqucv  frigidte ,  qUiT  res  vilis- 
sima,cstquc  paupcrrimorum:  nc,  utaitS.  Hier., 
in  calida  quis  sumptum  tignorum  causari  possit , 
ncc  in  calice  magnitudincm  vasis;  non  enim 


dicit  congium,  ncc  am[)horam,  sedcalicem, 
sive  cyalhum  :  quis  enim  adeo  debilis,  vel  pau- 
per  est,  qui  cyathum  aqiu-c  dare,  aut  ferre 
nequeal?  EtS.  Augustinus  serm.  62.  de  Tcinpor. 
Quis  crit ,  inquil,  qui  se  possit  cxcusarc,  cum 
ctiam  pro  calice  aquct  frigidce  mcrccdcm  se  Do- 
minus  redditurum  promiserit?  Et  quare  frigidcs 
dixit  ?  iSc  fortc  sc  posset  atiquis  pauperdc  tignorum 
pcnurid  excusare,  aut  certc  diccrc  sc  vasciUum , 
ubi  aquam  calefaccret ,  non  habcrc. 

In  nominediscipui.i. ]  Id  esl,  quia  meus  disci- 
pulusest;  quiamihi  mea>que  docirin.Tadhaeret: 
quia  in  me  crcdit,  quia  fidelis  est  Chrislianus, 
hoc  cst  in  honorcm  meum,  meique  intuilu  ei 
respectu.  Hic  enim  Christi  intuiius  intontionem 
dantis,  ipsumque  opus  rectificat,  nobilitat  tX 
cxaltal  ul  Christo  factum  vi<lealur,  qiiod  Chri»- 


r:iO       '  COMMENTARIA  IN  M 

liano  collaliini  cst ,  adeoque  Clirislus  sibi  factum 
aistimel,  ct  tale  magna  mercedc  remuncret. 
Si  cnim  alio  intuitu  idem  opus  facias  ,  v.  g. 
quia  tuus  servus,  coRnaius,  vcl  amicus  est, 
parvi  vel  nuUius  apud  Deum  eritprciii  et  meriti: 
hocc  enim  est  eleemosyna  actusque  misericor- 
diae  naturalis ,  prior  vci-o  est  actus  misericordia} 
supernaturalis.  Ita  Suarez  et  Theologi.  Audi 
Sunrez  1.  2.  dc  Necessitat.  gratiae  c.  16. 10.  Hisce 
Christi  verbisinsinuatur,  qnodopus  misericor- 
diae,  si  fiat  homini  solum,  quia  homo  est,  sit 
()rdinis  naturalis  ;  si  vero  fiat,  quia  lidelis  est,  et 
civis  Sanctorum  ac  domesticus  Dei,  sit  opus 
miscricordiae  superioris  ordinis,  sive  super- 
iiaturalis. 

Exemphim  illustre  est  in  vita  (extal  apud 
Surium  die  28.  octohris)  S.  Anastasioe  virginis 
etmartj  ris.  Haec  enim,  cum  ei  iingua  praescindc- 
retur  cl  dentes  evcllereniur,  viribus  delicieMs 
sitiensque  poposcit  aquam.  lllam  ei  praebuit 
Cyrillus  quidam,  qui  poculo  aquae  frigidae  emil 
coronam  mariyrii.  Cum  enim  Prohus  praescs 
intellexisset  id  ah  eo  quasi  Christiano  factuui 
Ciirislianac  ,  mortc  etmartyrio  cum  affecit. 

ExhacChristi  sentcntia  nonnulliThcologicura 
Suarcz  probahiliter  colhgunt  graliam  in  justo 
augeriper  acius  rcmissiores,  ut  sijuslus,  v.  g. 
haheat  gradus  gralioe  intcnsos  ut  octo,  elicial 
autem  actum  eleemosynae,  dandov.  g.  calicem 
aquoe  frigidse  pauperi  actu  rcmisso,  ut  tria, 
hociamen  actu  ipsum  promcrilurum  augmcn- 
lum  gratiaeliabitualis  intcnsae  utoclo,  ul  additis 
trihus  gradibus,  inlensa,  vel  extensa  sit  ul 
undecim. 

Probatur  primo ,  quia  recipere  Prophetam 
est  facile  et  obvium,  perindc  ac  reciperc  paupe- 
rcm  ve!  hospitem;  hic  tamen,licet  jam  juslus  et 
sanctus,  recipiet  mercedem  Prophetae,  qune  est 
gloria  aeterna,  sciUcet  ccrtos  gradus  visionis 
])eati{icfe  ,  ac  proinde  recipict  prius  in  hac  vita 
gradus  gratiiT  illi  respondenles,  gradus  enim 
gloricc   respondent   gradihus  gratioe.   Ponamus 


ATTILEUM.  Cap.  XI. 

crgo,  cum  liabuissc  gradus  graliic  octo :  jam  pcr 
lioc  opus  iniensum  tantum  uttria,  accedent  ei 
alii  tres  gradus  gratiae;  ergo  minus  remissum 
opus  augct  gratiam  inlensiorem. 

Secundo,  dare  caiiccm  aquae  frigidae  est  opus 
minimumet  facillimum,  ac  proindc  communi' 
tcr  remissa  intensione  fit  :  nam  dare,  v.  g. 
aureos  decem  vel  vigcnli ,  longe  majus  est  et 
diflicilius;  ac  proinde  requirit  majorem  cona- 
tum  et  intensionem  voluntatis:  et  tamen  illud, 
hcet  minimum,  habet  merccdem,  ut  ait  hic 
Christus,  scilicet,  certos  gradus  gloria?,  et  con- 
sequenter  tolidem  gradus  grali;c  ei  respondenles. 
Justus  crgo,  qui  saipe  actus  cliaritalis  intensio- 
res  elicuit,  el  per  eos  haJ)ilum  grati.e  accepit 
intensum  ut  viginli,  sidet  calicem  aquoefrigidae 
per  actum  remissum  ut  duo,  hujus  operis  mer- 
cedem  accipict,  scilicet  duos  gradus  gloria),  ac 
consequenter  tolidem  gradus  gratioe  iJlis  com- 
mensos  :  hi  ergo  duo  gradus  augebunt  gradus 
gralia^  viginti ,  ut  fiant  22. 

Tertio,  siopus  ohjective,  etquasiesseniialiUiP 
minus,  quale  est  dare  calicem  aquae  frigidse , 
auget  gratiam  acceptam  ex  operc,  quod  majus 
est  essentialiter  et  oJ)jective,  quaJe  est  dan; 
centum  aureos  pauperi :  cur  non  pariier  (imo 
magis)  opus  quod  tanlum  accidenlaliler  esi 
minus,  puta  remissius  in  intensione,  augeat 
gratiam  acceptamexopere,  quod  tantum  acci- 
dentalilcr  fuitmajus,  quia  scilicetfuit  intensius 
et  ardentius  ?  Ita  Suarez  tom.  3.de  Gratia  lih.  9. 
cap.  3.  n.  36. 

Denique  significathic  Christus,  nullumopus. 
licetminimum,  pranlicatori  impensum,  caritu- 
rum  sua  mercede.  Talia  autem  sunt  opera  re- 
missa,  qualia  plurima  faciunt  justi,  ac  proindw 
plurimorum  operum  mercedem  perderent,  si 
opera  remissa  non  augeantgraliam  inlensiorem 
(pauci  enim  tam  intensos  actus  eliciunt,  ui 
habitum  adoequent  vel  excedant),  cujus  tameii 
conirarium  hic  docet  Christus. 


CAPUT    UNDEGIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

JOANNES  BaPTISTA  PER  DISCIPtlLOS  QUiERIT  A  ChRISTO,   AN  IPSE  SIT  MeSSIAS  ?  ChRISTUS, 
WON  PER  VERBA  ,   SED    PER  FACTA  ,  PUTA  PER    MIRACULA    RESPONDET    SE  ESSE  MeSSIAM. 

Secundo  ,  vers.  7.  Christus  laudat  Joannem  quasi  Angelum,  QUO  INTER  NATOS 
MULiERUM  nullus  sit  major.  Tertio,  vers.  i6.  arguit  Jud^os,  quod  tam  se,  quam 

JOANNEM  EXPLOSERINT.  QOARTO,  VERS.  2  1.  DIRAS  INTENTAT  CIVIBUS  CoROZAlM  ET  Ca- 
PHARNAI,  QUOD  EO  TOTIES  AUDITO,  VISISQUE  TOT  SIGNIS  ,  NON  CREDIDERINT.  QuiNTO  , 
VERS.  25.  DOCET  Deum  SE  SUAQUE  NON  NISI  HUMILIBUS  ET  MITIBUS  REVELARE  ET  COM- 
MUNICARE. 

jT  factum  csl ,  cum  consummasset  Jesus,  praecipiens  duodecim  disci- 
'pulis  suis,  trunsiit  inde  ut  doceret,  et  prsedicaret  in  civitatibus  eo- 
^|rum.  2.  Joannes  autem  cum  audisset  in  vinculis  opera  Christi,  mit- 
itens  duos  de  discipulis,  3.  ait  illi  :  Tu  es,  qui  venturus  es,  an  alium 
jjcxpectamus?  4-  Et  respondens  Jesus  aitillis  :  Euntes  renuntiate  Joanni 
jlquae  audistis,  et  vidistis.  5.  Caeci  vident,  claudi  ambulant ,  leprosi 
imundantur,  surdi  audiunt,  mortui  resurgunt,  pauperes  evangelizan- 
tuv  :  (3.  etbeatus  est,  qui  non  fuerit  scandalizatus  in  me.  7.  Illis  autem  abeuntibus,  coepit 
Jcsus  dicere  ad  turbas  de  Joanne  :  Quid  existis  in  desertum  videre?  arundinem  vcnto  agi- 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XI.  5:il 

talam?8.  Sed  quid  cxistis  videre?  Hominem  moliibus  vestilum?  Ecce  qui  mollibus  vcs- 
tiuntur  in  domibus  regum  sunt.  9.  Sed  quid  existis  vidcre?  Prophetam  ?  Etiam  dico  vobis, 
et  plusquam  Prophetam.  10.  Hic  est  enim  de  quo  scriptum  est :  Ecce  ego  mitto  Angelum 
meum  ante  faciem  tuam,  qui  prajparabit  viam  luam  ante  te.  Ji.  Amen  dico  vobis,  non 
surrexit  inter  natos  muiierum  major  Joanne  Baplista  ,  qui  autem  minor  est  in  regno  cce- 
lorum,  major  estiiio.  12.  A  diebus  autem  Joannis  Baptistae  usque  nunc,  regnum  coclorum 
vim  patitur,  et  vioienti  rapiunt  illud.  i3.  Omnes  enim  Proplietac  et  lex  usque  ad  Joannem 
proplietavcrunt :  i4-  et  si  vultis  recipere,  ipse  est  Elias,  qui  venturus  est.  i5.  Qui  liabet 
aures  audicndi  audiat.  16.  Cui  autem  simiiem  aestimabo  generationem  istam?  Similis  cst 
pueris  sedentibus  in  foro,  qui  clamantes  coaqualibus  i-y.  dicunt  :  Cecinimus  vobis,  etuon 
saltastis  :  lamentavimus,  et  non  planxistis.  18.  Venit  enim  Joannes,  neque  manducans, 
neque  bibens,  et  dicunt  :  Daemonium  habet.  19.  Venit  filius  liominis  manducans  et  bi- 
bens,  et  dicunt  :  Ecce  liomo  vorax,  et  potator  vini,  publicanorum  et  peccatorum  amicus. 
Kt  justificata  est  sapientia  a  filiis  suis.  20.  Tunc  ccepit  exprobrare  civitatibus,  in  quibus 
factae  sunt  plurimai  virtutes  ejus,  quia  non  egissent  poenitentiam.  21.  Va?  tibi,Coiozain, 
va3  tibi ,  Bethsaida  :  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  factae  essent  virtutes  quae  factac  sunt  in  vobis, 
olim  in  cilicio  et  cinere  pocnitentiam  egissent.  22.  Verumtamen  dico  vobis,  Tyro  etSidoni 
remissius  erit  in  die  judicii,  quam  vobis.  23.  Et  tu,  Capharnaum,  nunquid  usque  in  coelum 
exaltaberis?  usquc  in  infernum  descendes  :  quia,  si  in  Sodomis  faclai  fuissent  virtutes 
(juae  factaj  sunt  in  tc,  forte  mansissent  usque  in  hanc  diem.  i[\.  A^^erumtamen  dico  vobis, 
quia  terrae  Sodomorum  remissius  erit  in  die  judicii ,  quam  tibi.  25.  In  illo  tempore  rcspon- 
dens  Jesus,  dixit :  Confiteor  tibi,  Pater,  Domlne  cceli  et  lerrae,  quia  abscondisti  haec  a 
sapientibus,  et  prudentibus,  et  revelasti  ca  parvulis.  26.  Ila  Pater  :  quoniam  sic  fuit  pla- 
citum  ante  te.  27.  Omnia  mihi  tradit?  sunt  a  Patre  meo.  Et  ncmo  novit  Eilium,  nisi  Pater: 
neque  Patrem  quis  novit,  nisi  Filius,  et  cui  volucrit  Filius  rcvelare.  28.  Venite  ad  mc, 
omnes  qui  laboratis  et  onerati  estis,  et  ego  reficiam  vos.  29.  Tollite  jugum  meum  super 
vos  ,  et  discite  a  me,  quia  mitis  sum,  et  humilis  cordc  :  et  invenietis  requiem  animabus 
vestris.  3o.  Jugum  enim  meum  suave  cst,  et  onus  meum  leve. 


1.  Et  factum  est,  cum  consummasset  Jesus  , 

VafiCIPIE^S      DDOUECIM      DISCIPULIS      SUIS.     ]      Esl 

Groecismiis.  Ponilur  enim  participium  pro  infi- 
iiitivo  vcl  gerundio,  pnecipiens  pro  praecipere. 
q.  d.  Cum  finem  fccissei  priccipiendi,  vel, 
ul  Graece  est,  Si-xziT-ia  ,  id  est,  ordinimdi  , 
ct  inslrucndi  Aposlolos,  lam  praeceptis ,  quam 
consiiiis,  tam  malorum  pr;rdic[ionil)us,  quani 
bonortmipromissionibus.  Ita  Maldon.  Janseiiius, 
Franc.  Lucas,  Bariadiuset  alii. 

Ti\a>sut  i.NUE.  J  Separans  scilicet  se  ab  Apos- 
tolis,  quos  seorsim  misilevangclizare  :  tum  ut 
ipsi  Ciirislo  secuUiro  viani  pricpararenl  docendo 
et  miracula  palrando;  tum  ut  ipsi  sui  suicquc 
virlulis  periculum  facerent  in  hac  missione, 
«eparali  L\  Magistro.  Porro  quid  fecerint  Aposloli 
ila  i>  Clirisio  missi  el  dimissi,  lacet  Mattlianis, 
«cd  narral  Lucas  c.  9.  v.  G.  ctMarcus  c.  G.  12. 

UT     UOCEUKT     ET     rn.EDICARET     IIV     CIVITATIBUS 

EORUM,  ]  Scilicet  Galilaeorum,  sive  Jud;eorum, 
ad  quos  cap.  priccedenli  misit  Aposiolos;  sed 
ila,  ul  ipse  quoquo  seorsim  ab  iis  irel  jier  urbes 
«'Oruindem  i)iaulicaluin.  Nola  Ilebraisnuim  : 
llebnci  ciiim  |)ronoiniuis  relativi  vel  deinonslra- 
tivi  (quaie  70  connn)  anlecedons  non  expriniunt 
diserio,  sedilludexcircumstanliis(>lquasinotum 
lectori,  vel  audilori  iiUelligendum  reliiujuunl. 
Mmile  est  Ps.  98.8.  U.  l\eg.  17.  2/j.  3.  Reg.5.  3.  et 
alibi. 

2.  JoANNEs  (Bapiista)  autem  ciim  audisset  in 
viNcuLis  OPEHA  CiuiiSTi.  ]  Ciim  aiulissct  a  disci- 
1'uUssuis,  ui  ail  Lucas  cap.  7.  vers.  18.  cx  quo 

COnXEU    A    LAriDE.    lOM.    VIII. 


pariler  liqucl  liic  esse  hysterologiain,  et  quas 
iiic;de  Joannenarrat  Maltbtcusa  v.  2.  ad20.  con- 
ligisse  anicmissionem  Apostolorum,  quam  ipsc 
rccensuiic.  10. 

J.N  vi^cui.is.  ]  Syrus,  in  domo  vinctorum , 
puia  in  carcere,  cui  eum  incluserai  Herodes, 
eoqiiod  ipsius  cumHerodiade  adulterium  repre- 
licndissel.  Igilur  paulo  ante  suam  mortem  el 
nuiriyriiim,  Joannes  misit  hos  discipulos  ad 
Chrislum,  anno32.  oetatis  Christi,  qui  fuii  annu5 
secundus  pi\Tdicationis  ejusdeni,  cum  jam 
Christus  per  doctrinam  et  miracula  inclarescc- 
ret,  ui  ab  illo  discerentipsum  esse  Messiam  sivo 
Cbrisiiim,  ac  se  occiso  et  moriuo,  ad  illuni 
iransireiit :  alioquienim  schisniaaChristo  facere 
poluissent,  pnepnnentes  Joannem  velut  magis- 
irum  suum  Christo;  nam  majora  ipsos  sensisse 
de  Joanne  quam  de  Clirislo  liquet  Malll).  9.  Mx. 
Sicut  ergo  cursores  in  stadio  decursa  meta, 
alteri  adcursum  sequenti  lampada  tradunl;  sic 
.loannes  defunctus  suo  munereet  pr;edicatione, 
iilam  resignavit  Christo.  Et  sicut  auroraocciiin- 
bens  d(>siiiit  in  solein  orientem,  sic  Joanne.s 
desiit  in  Chrisium;  fuit  enim  ipse  Lucifer  solis 
jusiiliac,  pula  Clirisli.  Quare  adeo  non  invidit 
Chrislo  gloriam  orientem  cum  suo  occasu,  iii  in 
eo  gavisus  sit;  imo  occiimbcre  oplavit,  ut 
Cbrislus  orirotur;  non  enim  ipse  siiam,  sed 
Doi  Christique  gloriam  ambiebat;  imde  ail : 
lllum  oporlet  crcscerc  ,  mc  autcm  minui.  Joan. 
cap.  3.  30. 

.".  AiT  ii.i.i  :    Tr    Es   qh   vf.ntirus   es  ,    an 

31 


2'i2 


COMMtNTARIA  IN  MATTU.tUM.  Cap,  XT. 


Ai.iUM  expectamus?  ]  0'"  vcnturtis  cs,  Graecc, 
i  ipxi/J^tvoi ,  icl  cst,  iUe  venicns ,  hoc  esl,  venta- 
rwj,  magnus  scilicet  ille  Proplieta,  rcdemptor 
Israelis,  et  salvator  mundi,  puia  Messias  ab 
omnibus  Prophetis  promissus,  et  a  Patribus 
avidissimedesideratus,  qui  lioctemporeexpletis 
de  60  prophetiis,  quasi  jam  jam  ventnrus  al) 
omnibus  expcctalur.  Alludit  ad  oraculum  Pa- 
triarchae  Jacob  Gen.  69.  10.  Non  aiiferetur  scpj>- 
trumde  Juda,  ctc. ,  donec  veniat  qui  mitlendus 
est ,  pula  Messias. 

Exhis  Joannis  vcrbis  Teriull.  lib.  de  Baptismo 
c.  10.  et  1.  6.  coutra  Marcion.  c.  18.  et  Jusiiuiis 
q.  38.  ad  orthodoxos,  opinantur  Joannem  dubi- 
tassede  Jesu,  an  i|)seesset  Messias  sive  Ohris- 
lus;sedperperam  :namjam  in  baptismoChristi, 
Joannes  eum  baptizans,  viderat  Spiritum  sanc- 
tum  specie  columl)a!  in  eum  descendentem ,  ac 
vocem  Patris  audierat :  Ilic  est  fdius  meus  dilec- 
tus,  inquo  miliicomplacui.  Matth.  3. 17.  Quocirca 
Joannes  clarissimumdederat  ipsis  tcslimonium, 
dicens:  Ecce  Agnus  Dei.  Joan.  1.  35. 

AliiopinanlurJoannem  nondubitasse  qnidem 
uuin  Jesus  esset  Christus,  sed  interrogarc  hic 
Qumtaxat,  an  ipse  post  mortem  sit  vcnturus  iu 
iimbum,  ut  se  propcdiem  posl  mortem  eo  abi- 
turum,  ac  Palres  in  eo  degentcsvisitet  etliberef. 
ItaS.  Hier.  qucm  audi :  Non  ait ,  Tu  es,  qui  ve- 
nisti,  sed  Tu  es  ,  qui  venturus  es.  El  est  sensus  : 
Mandamilu,  quia  ad  infcrnum  descensurus  sum, 
utrum  te  et  inferis  debeam  nuntiare ,  quia  nun- 
tiavisuperis?  annon  conveniat  Filio Dci ,  ut  gustet 
mortem,  el  alium  ad  hcec  Sacramcnla  missurus 
es?  Et  S.  Gregor.  hom.  6.  JSon  dubilat ,  ait,  esse 
mundi  redemptorem ,  sed  quctrit,  an  sitadinferni 
claustra  descensurus.  Verum  hoc  quoque  minus 
appositum  et  probabile  videtur. 

Dico  ergo  :  Joannes  mittit  discipulos,  acrogat 
Jesum,  an  ipsesit  ille,  qui  venturus  est ,  idest, 
an  ipse  sit  Messias,  non  quod  de  eo  dubilaret, 
sed  quod  morti  vicinus,  discipulos  de  eo  dubi- 
lantes  voluerit  instrui,  et  ad  Christum  traduci. 
Ita  S.  Hilariusi  Chrysostomus,  Cyrillus,  Theo- 
phylactus,  Euthymius,  Rupertus,  et  alii :  ubi 
notaprudentiam  S.  Joannis  :  ipseenim  nominc 
suointerrogalJesum,  au  ipse  sit  Ciiristus,  quia 
discipuli  ex  se  non  fuisscnt  ausi  hoc  proponero 
Christo  :  nimirum  optinius  estmedicus,  qui  ut 
aegrotum  curet,  se  quoque  fmgit  aegrotare,  et 
medicinam  austeram  sumit.  Lnde  S.  Paulus  : 
Quis  infirmatur ,  inquit,  ct  ego  non  infirmor? 
quis  scandalizatur ,  et  ego  nonuror?  2.  Cor.  11. 
vers.  29. 

U.  Et  respondens  Jf.svs,  att  illis  :   Euntes 

RENUNTI.\TE   JOANNI   QU^  ArOlSTIS,    ET  VIDISTIS.  ] 

QucB  audistis,  scilicet,  ab  astantibus  narrari 
miracula  a  me  facta  :  et  vidistis,  quae  scilicct 
praesentibus  vobisfeci,  utvcstrae  quaestioni  non 
verbo,  sed  facto  et  reipsa  responderem.  Testi- 
monium  enim  a  rebus  efTicacius  et  credibilius 
est,  ait  S.  Chrysost. ,  haec  enim  miracula,  quoc 
vidistis  mefacicntcm,  sunt  indices  vcri  Messiae 
assignati  ablsaiac.  35.  5.  etc.  61.  1.  UndeLuc.  c. 
7.  21.  addit :  In  ipsa  autevi  liora  multos  curavit  ii 
languoribus ,  et  plagis  ct  spirilibus  mcdis ,  et  ccBcis 
multis  donavit  visum.  Nec  eniniElias,  nec  Eli- 
saius,  nec  Moyses,  nec  (piis  alius  Propheta  tot 
ac  tania  feciimiracula,  quot  Chrislus;  utexiis 
ipse  agnoscerelur  ceieris  omnibus  essemajor, 
esscque  Messias  ab  Isaia  hoc  iudicio  pra?mons- 
tratus.   Undc  S.   Cyrillus  1.   2.  Thcsauri  c.   U. 


Christus ,  inquit ,  miracuiorum  magiiitudine  simul 
pt  miUtitudine  oslendit  se  Messiam  esse  ;  adde  el 
bcneficeuiia.  Ilaec  enim  Christi  miracula  omne» 
infirmitates  ct  infirmos  sanabant:Moyse8  v«;ro, 
licet  miracula  plura  ediderit  in  decem  plagis 
il^gypti ,  tamen  iis  non  sanavit,  scd  potius  afilixit 
ct  occidit  y?\gyptios.  Exod.  7.  et  seq.  Chrislus 
vcro  transiit  benefaciendo,  et  sanando  omnes 
oppressos  h  diabolo.  Actor.  10.  38.  Hoc  ergo  fuit 
ccrtum  indicium  ipsum  esse  Mcssiam.  Quocirca 
manus  illius  dicuntur  tornatiles,  id  cst  versati- 
Ics  et  agiles  ad  bencfaciendum  omnibus,  plena^ 
/fjactn^/it.Vjidest  coelestibus  operibus,  miraculi» 
ctbencficiis.  Cant.  5. 16.  Vidc  ibi  dicta. 

5.  C^CI  VIDENT,  CLAUDI  AMBULANT,  LF.PROSI 
MUNDANTUR,  SURDI  AUDIUNT,  MORTUI  RKSURr.UNT, 
PAUPERES   EVANGELIZANTUR.  ]    Alludit  ,     iUlO    citat 

illud  Isaioe  35.  Deus  ipse  veniet ,  et  salvabit  nos. 
Tunc  aperienlur  oculi  ccecorum,  et  aures  snrdo- 
rum  patebunt.  Tunc  saliet  sicut  cervus  rlaudus, 
ct  aperta  erit  lingua  mutoruvi.  Etcap.  Ifi.  v.  1. 
Spiritus  Domini  superme ,  eo  quod  un.rerit  Domi- 
mis  me ,  ad  annuntiandum  mansuetis'misit  mr , 
ut  mederer  contrilis  corde ,  et prccdicaremcapt  ivis 
indulgentiam,  et  clausis  apertionem,  elc. 

Pauperes  evangelizantur.  ]  Theophylaclus 
et  Eiithymius  t6  evangelizantur  capiunt  active. 
q.  d.  Pauperes  Apostoli  evangclizant  et  pr.ncdi- 
cant  Evangelium  :  verum  z\jot.yyi).ito-^rxi ,  id  est  , 
evangeUzantur ,  est  vcrbum  passivum,  non  acti- 
vum;  unde  Syrus  :  Vauperibus  evangelizatur. 
Scnsus  ergo  est,  q.  d.  Ego  evangclizo  paupc- 
ribus  ,  iisque  prajdico  Evangelium,  ipsique 
illud  avide  recipiunt,  cum  divites  ilhul  res- 
puant;  paupcres  enim  cum  sint  inopes  in 
terra  ,  spcrant,  ambiuntque  opes  coelestes,  qiia.s 
promiltit  Evangelium.  Alludit,  imo  citat  illud 
Isaia^Gl.  1.  Ad  annuntiandum  mansuelis  misit 
me,  ubi Scpluag.  pro  -— >ijy!  anavim,\(!L  estman- 
suctis,  legentcs  cz:^^3y  rtnam,idestpaupcribus, 
vcrtunt  ad  evangelizandum  pauperibus  misit  me. 
q.  d.  Pauperibus  non  coactis,  sed  pauperibus 
spiritu  el  voluntariis,  ac  consequenter  mitibus 
elmansuetls,  ut  vcriit  S.  Hieronymus  Isaiic  61. 
annunlialur  et  promittitur  gratia ,  ceteraquo 
bona  Evangelii,  et  regnum  in  ccelis  .'Cternum, 
quodutmundo  paradoxum  est  et  valdemirum, 
iiaproprium  estMessiae  indicium  ablsaia  assig- 
natum.  Simplicius  per  paupcres  accipias  ino- 
pes,  scilicei  Apostolos,  discipulos  et  turbas  : 
hisce  enim  pracdicabai  Christus,  ut  ostcnderet 
animas  pauperum  coram  Deo  tam  pretiosas 
esse,  quam  divitum,  ideoquc  Christum  utros- 
que  ajquare  in  Evangelio.  Ita  S.  Hieronymus. 
Videdicialsaiae  61. 1.  Vis  ergo  Christum  imitari? 
pauperes  doce,  dirige,  solare,  juva. 

6.  Et  beatus  est,  qui  non  fuerit  scandali- 
ZATUs  iN  ME.  ]  Qui,  scilicct,  non  fuerit  mea 
humili  conversatione  et  abjcctione  offensus. 
Syrus:  Felix  ille,  qui  non  impegerit  in  me;  quia, 
ut  ait  S.  Greg.  hom.  6.  Mira  quidem  facio ,  sed 
ahjecta  perpeti  noii  dedignor.  Tacite  notatdisci- 
pulos  Joannis,  qui  ilia  ofFcndebantur,  ac  signi- 
ficatseeorum  cordactmentisarcanapcrspiccre. 
Ita  S.  Chrysost.  et  S.  Hieronym.  ad  Algasium  ep. 
151.  q.  1.  ISon  Joannem,  ait,  sed  discipulos  ejus 
percutit.  Unde  Glossa  to  Quinonfueril  scandaliza- 
tus  exponit,  Qui  de  divinitatis  mcic  potentia 
non  dubitaverit.  Et  S.  Greg.  hom.  6.  in  Evang. 
ait,  infideles  scandalizatos  fuisse  in  Christo; 
cum  posl  loi  miracula  morientem  in  cruce  vide- 


nint,  Sic  ol  S.  Ililar.  Qttia  futura  crat  crux  plit- 
rimis  scandalum,  ail,  beatos  cos  professtts  est 
Christus,  quoriim  fiUei  niliil  tentamenti  deferret 
crux,  mors,  sefmUura. 

7.  I1.1.18  AUTEM  ABEiJNTiBUS.  ]  Nc  tufba  pula- 
rei  Christum  adulari  Joanni,  ejusque  gratiani 
capiare,  ail  sancius  Clirysostomus,  si  coram 
ejus  tiiscipulis  ipsum  laudasset ,  ideo  pcrmi- 
eil  eos  prius  al)irc ,  dcinde  coram  populo 
cum  laudavit,  ul  populus  testimonio  Joannis, 
quo  teslalus  erat  ipsum  esse  Ciirislum ,  fidem 
adliiberet,  dum  intelligit  a  Chrislo  Joannem 
csse  virum  divinum,  et  quasi  Angelum  e  eoelo 
lapsum. 

CoiilTr  JESUS  DICEHE  AD  TURBAS  DE  JOANNE  : 
QUI»  EXISTIS  IN  DESEBTUM  VIDEBE  ?  ARUNDINEM 
VENTO     AGITATAM?]     GraeCC     a-At'JO/MVJOv  ,    u\   CSt  , 

undanlemel  fluctuantem,  inslarundarum  et  Iluc- 
tuum  maris.  Similimetaphorasegciemvocamus 
nucluaiitcm ,  dum  vcnto  impellente  huc  illucque 
agitalur.  Chrislus  rcmovet  suspicionem,  qu;u 
populo  ex  hac  legationc  Joannis  obrepcre  po- 
luisset,  sciiicet,  Joannem  mutasse  sententiam 
.^uam  de  Jcsu,  ut  cum  prius  eum  putarit  essc 
Messiam,  jam  de  eo  dubitct,ideoque  discipulos 
id  interrogatum  ad  Jcsum  miserit.  q.  d.  Ne  pu- 
ictls,oJudtci,  Joannem  aliterdcme  nunc  sen- 
tire,  quam  anle  senserii:  Joannes  enim  nonest 
arundo,  quac  vcnlo  huc  et  illuc  agitatur,  ut 
leviter  aliquid  asscrat,  ac  postca  idipsum  ob 
dicta  hominum  rcciprocet  et  revocet;  scd  cst 
veUil  qucrcus  ,  quic  immota  in  veriiate  ct  cons- 
fantia  contraomnialaudaniiumet  dcirahcnlium 
ilabra  consistit,  ut  quod  prius,  cum  liber  essct, 
tanla  libcrtate  de  mc  sensit  et  testalus  est, 
idipsum  nunc  carccri  ab  Hcrodc  inclusus  pari 
fortitudinc  scntiat  ct  teslctur,  ncc  ob  melum 
Herodis  sententiam  mulet ,  idcoque  discipulos 
«uos  ad  iiie  misit,  ut  ipsi  rcipsa  ex  miraculis 
vjdeanl  leslimonium  ejus  de  me  esse  verum , 
meque  esse  Messiam.  Qum  ct  vos  ipsi  qui 
Joanncm  lotics  lo(|uentem  ct  prajdicaniem  au- 
dislis,  credilis  illum  non  esse  virum  levem, 
qui  mutctur  ut  arundo,  sed  scriuni  et  consian 
icm,  qui  a  Deo  agitatur,  ut  quod  scmcl  dixit, 
hoc  sempcr  dicat;ideo  enim  e  domibus  vcslris 
in  deserlum  Joanncm  visuri  et  audituri  existis, 
ulique  non  exituri ,  nisi  illum  talem  crcderclis. 
liaS.  Chrysostonuis,  Theophylaclus,  Eulhymius, 
Cyrill. ,  Bcda,  et  alii. 

Per  arundinem  crgo  primo,  cum  sancto  Grego- 
rio  hom.  9.  in  Ezcch.,  mentis  instabilitatcm;  se- 
rundo  ,  cum  S.  Chrysost. ,  indc  nascentem  doc- 
trinaj  ct  pr.Tdicationis  inconstantiam  accipe. 
Arundo  cniin  cst,  qui  Icvitcr  quid  crcdit  ob  ru- 
mores  hominum,  ideoque  ob  conlrarios  rumo- 
ieslcvitcrdiscrcdii,et  scntentiammutat.  Arundo 
cst,  qui  oblaudcs  honiinum  pictalis  officia  colil, 
sed  ob  irrisioncm  aliorum  mox  cadem  omiltit. 
Arundo  cst,  qui  ob  lauta  promissa  doctrinam 
veram  pncdicat,  sed  obaliorum  minascamdcm 
«ubticct,  vel  in  dubium  rcvocat.  Arundo  crgo 
tst  inconslanliic  ct  inconslanlis  imago  ct  sym- 
bolum,  aHiiie  ac  polypus,  vcspertilio,  Euripus, 
^eiUus,  inulicr;undc  adagia  :  Polypi  mcntem 
habct :  Euripus  homo:  mulicris  animus:  vcnto, 
chanKclcontc,  Protco,  vcspcrtilionc  mutabilior: 
coihurno  vcrsatilior  :  duabus  scdcl  sellis  :  aliud 
dicil  stans,  aliud  scdcns. 

Tropologice,  Arundo  est  homo  levis,  varius 
ci  jaciabuudus ;  qui  primo  nunc  verbis  adulan- 


COM.MENTARIA  IN  .MATTII^U.M.  Cap.  XI.  2/i3 

tium  et  laudantium  impulsus  aliquid  asscrit, 
nunc  verbis  vituperantium  et  minantium  adac- 
tus  idemnegat,  sicut  arundo  vcntis  contrariis 
in  contraria  agitatur.  Secundo,  qui  vcritate, 
virtute  et  constantia  est  vacuus,  sicut  arundo 
inanis  est  et  mednlla  vacua.  Tcrtio,  qui  nullum 
honi  operis  fructum  edit,  sicutarundoest  infru- 
gifera.  Ouai'to,  qui  Iluxumundi,  ct  fluxis  cjus 
volupialibus  oblectaiuret  pascitur  sicutarundo: 
quia  arundo  sicca ,  juxta  aquas  crcscit  et  pasci- 
tur  :  unde  ejus  epitlietum  est ,  ut  vocetur  flu- 
vialis  arundo ;  qua  de  reelcgantcr  et  pic  scribit 
S.  Aug.  in  Psal.  136.  1.  ad  illa  :  Supcr  flumina 
Babylonis  illic  sedimus  et  flciiyntis ,  cum  recorda- 
remur  Sion  ;  Flumina,  ait,  Btibylonis  suntomnia 
qua;hic  amantur  et  transeunt  :  S.des  super  flu- 
mina,  noli  sedere  influmine,  noli  seda-e  sub  flu- 
mine.  Eccein  Babylonia  pulchra  sunt ,  qure  tenent , 
non  te  teneant ,  non  decipiani^alc.  Audi  Auctorem 
Imperfecli :  Omnis  homo  carnalis,  vacuus  in  fide , 
leois  in  sensu ,  moUis  in  passionibus ,  artindo  est. 

Audi  S.  Greg.  hom.  6.  in  Evang.  Quidpcr  arun- 
dinnn,  nisi  carnalis  animits  designatur?  Qui  mox 
ut  favore  vcl  detractione  tangilur,  stadm  in  par- 
tem  quamlibct  inclinatur.  Si  enim  ab  humano  ore 
aura  favoris  flaverit ,  htlarescit  ct  extollittir, 
iolumque  sequasi  ad  gratiam  bifleclit.  Sedsiindc 
ventus  dclractionis  eruperit ,  unde  laudis  aura  ve- 
niebat ,  mox  eum  quasi  in  purlem  allcram  ad 
vim  ftiroris  inclinat.  Sed  aritndo  vento  agitata 
Joanncs  non  eral :  qtiia  hunc  nec  blandum  gratia, 
ncc  cttjuslibet  delractionis  ira  asperttm  faciebat : 
ncc  prospei'a  httnc  erigere,  nec  adversa  noverant 
inrlinarc.  Arundoergo  vento  agitata  Joannesnon 
erat,  qttem  d  status  sui  i-ectitudine  nidla  ra-inn 
vurielas  inflcclebat. 

Unde  euin  nobis  imitandum  proponcns  sub- 
dit :  Aon  nos  prospera  clevenl,  non  advcrsa  per- 
tttrbcnt,  ut  qui  in  soliditate  fidei  figimtir,  ne- 
quaquam  rerum  transcuntium  inatabilitate  mo- 
veamur. 

AudiS.  Ambros.  1.  5.  inc.  7.  Luc.  v.  26.  f<cgat 
Dominus  in  desertum ,  id  est  in  mundum  esse 
inodeundtim ,  ittmente  carnis  inflatos  ,  vacuosquc 
virtutis  internit  nobis  putantts  imitandos,  quos 
proccllis  mundi  hujtts  obnoxios  vita  mobilis  in- 
quietat ,  jitre  arundini  comparandos,  in  quibus 
solidcc  justitite  nidlus  est  frttcltis,  qiii  forcnsibus 
crinili  phalcris,  nodis  obsiti ,  vacuo  oris  strepitn 
fonori,  nulla  sui  ulilitale ,  freqticnti  etiamoffen- 
sione,  inttts  inania,  foris  spcciosa  sectantur. 
Artindines  sumtis ,  ntillcB  validioris  nattirceradice 
ftmdati ;  et  si  lcvis  aspiraverit  prosperioris  aura 
saccessus ,  vagomolu  irroximos  vcrberamus ,  ino- 
pes  adsuffragatidum,  faciles  ad  nocendttm.  Artin- 
ilines  fluvios  amant ,  et  nos  labentia  mundi  cadu- 
caqitedclcctant.  Tamcn  hanc  arundincm  si  quis  de 
terrx  cvcllat  plantariis ,  et  supafliiis  cxuat , 
expolians  vetcran  homincm  cum  actibus  ejtts ,  ct 
Sa-ibcevclocita'  saibcntis  manu  tempcret ,  incipit 
non  ariindo  esse ,  sed  calamus ,  qtti  prcvcepta 
ccclcstium  scripturarttm  penetralibus  imprimal 
mentis,  tabulis  cordis  insaibat. 

Subdit  deinde  Ambrosius  bonani  arundinem 
esseChristum,  dcquo  prophctatumesilsaiac fti, 
Arundinem  quassatam  non  confringrt  :  quoniam 
carnan ,  qttam  pcccata  quassavcrant ,  resurrfc- 
lionisvirtutc  solidavil.  Bona  ariindo  caro  Christi , 
qu(Bserpcntis  caput,  etmtindana:  cupiditatis  ille- 
ceb7'as  patibulo  crucis  affixit. 

S.  Sed  QUID  KXISTIS  VIDERE?  llOMINEU  UOI.I.lRrs 


y.ih  C0MMENTAI\1A  l^ 

AESTITril?     TXCT.     QVI    MOLMlirS     VF.STIUNTUU     IN 

DOMiBUs  UEGUM  suNT.  ]  HlolUbus,  sciUcetveslibus, 
ui  addiinl  Grjcca  ot  Syriis.  Mollibiis  vero  vcstiii, 
est  deliciose  vivere  etepulari  (uli  facicbat  divcs 
epulo,  qui  qiiolidie  iiiduebatur  purpiira  et  bysso, 
el  cpulabalur  splendide  ,  LuciC  cap.  16,  ut  ex 
hoc  niollis  et  lascivus  videri  possit,  ideoqui! 
niutabiiis,  quasi  dicat  :  Joannes  non  est  mollis 
ei  delicaius,  non  anibit  mcnsas  divitum  Scri- 
baruni  opiparas,  ut  eas  ambiens,  illisque  adu- 
lans  senlenliam  de  meedilammuiet  et  rcvocet: 
quia  ipse  non  uibes  et  aulas,  sed  deserlum 
qurerit;  non  mollibusvestituret  alilur,  sed  piiis 
camelorum  ,  locustis  et  melle  sylvestri,  ait 
S.  Hieronymus,  quarc  ipsum  ncc  aula,  nec 
aulica  mollilics,  adulalio  vel  ambilio  in  trans- 
versum  agent,  quia  ipse  omnismundanreglorije, 
aeque  ac  voluptalum,  veluteiemila  et  coelicola  , 
est  contemptor,  iisque  longe  superior,  ulpole 
in  ipsa  veritaie,  ipsoque  Deo  et  ccclo  menle 
ilefixus.  Deliciieenimadulationisetfalsitatis  sunt 
magistra\  asperilas  autcm  verilaliset  sanctilaiis 
est  docirix.  Unde  Tertullianus  in  lib.  ad  Mai- 
lyres  :  VirtuSy  ait,  duritia  cxtruilur,  niollilie 
vero  destraitur.  Et  S.  Cbrysoslomus  :  Qui  molli- 
bus  j  ait,  vesliuntur  in  domibus  regum  sunt ;  qui 
vero  taiia  non  liabent ,  in  coclis  sunt. 

Sic  S.  Franciscus,  ait  S.  Bonaventura  in  ejus 
vita  cap.  5,  vestis  horrebat  mollitiem,  asperita- 
tcm  amabat,  asserens  propler  hoc  Joannem 
Baptislamoredivino  fuisselaudatum.  Si  quando 
vero  in  datasibitunicalenitatem  sentiret.chor- 
dulis  eamcontexebat  interius:  quianonincasu- 
lis  pauperuin,'sed  inpalatiis  principum,  vestium 
dicebat  rcquirendam  esse  mollitiem.  Addebat 
daBmones  asperitale  terreri;  mollitie  invilari. 
Lege  vitas  Sanctorum,  ac  intuere  el  imitarc 
eorum  ausleritatem  vitac,  quae  multum  valet 
ad  sanctitatem  ,  etsanciilalis  famam  apud  alios 
conciliat,  ut  libere  et  eflicaciter  eis  viam  pceni- 
tentiae ,  mortificalionis  et  virtutis  pra;dicare ,  et 
suo  exemplo  persuadere  valeat. 

9.  SED  QUID  EXISTIS  VIDERE  ?  PrOPHETAM  ? 
ETIAM     DICO     VOBIS     ET     PLUSQUAM     PrOPIIETAM.  ] 

Syrus,  propheta  prastantiorem.  Objicies  :  Joan- 
nesipsenegatse  esse  Prophetam.Joan.  cap.  1. 
v.  21.  Respondetur.  Id  dicit  ex  humililate  ,  sed 
vero  sensu.  Propheta  enimproprie  dicilur,  qui 
futura  pracdicit,  uti  facitlsaias,  Jeremias,ceieri- 
que  Propheta;  :  Joannes  autem  Christum  nou 
fiilurum  praedixit,  sed  pracsentem  ostendil. 
Christi  ergo  fuit  index  potius,  quam  propheta, 
ideoque  Christus  eum  ait  csse  plus  quam 
prophetam  :  Primo,  quia  ita  Christum  ventu- 
rum  pra^dixit,  ut  mox  eum  proesenlem  digito 
indicaret  :  fuit  ergo  ipse  non  solum  prophcta, 
sedet  demonstrator  Chrisli.  Secundo,  quia  di- 
vino  spiritu  illustralus,  Christum  Christique  in 
carne  ceconomiam  clarius,pleniusetperfectius, 
quam  aliquis  prophetarum  cognovit.  Terlio, 
quia  ipse  fuit  Angelus,  id  cst  legatus  et  pra- 
cursor  ipsius  Christi,  etimmediate  ab  eo  mis- 
sus,  idquecoram  eo  et  anlefaciem  ejus,  juxia 
illudMalach. :  Ecceego  rnitto  Angclum  meumantc 
faciemtuam,  qai  prcBparabit  viamtuamante  te , 
uti  subjicit  Christus.  Quarlo,  quia  ipse  major 
fuit  omnibus  oniniuo  prophetis,  uti  asserit 
Christus  v.  11. 

10.  Hic  est  enim  de  quo  scriptdm  est  :  ECCE 
KOO  mitto  Angelum  meum   ante  faciem  tuam  , 

QUI     Pn.EPARABIT    VIAM    TUAM     A>TE    TE.  ]     Citat 


MATTILEUM.  Cap.  XL 

Chrislus  vcrba  Malachlo;  c.  S.  r.  i.  Vidcibldlcta'. 
aiiuli  enim  ibidem  causas  et  analogias,  cur 
Joannes  voceiur  Angclus,  ideoquc  multi  puta- 
runteum  revera  non  esse  hominem,  sed  Ange- 
lum,  teste  Eusebio  lib.  1.  Demonstr.  c.  5.  Unde 
Auctor  Imperfecti  hic  :  Mirabilis,  ix'\t,fuit  qui 
liumana  natura  Angelicam  sanctitatem  transgres- 
sus  est  et  obtinuit ,  quodnon  luibuit  natura  per 
gratiam  Dei. 
11.   Amen   dico  vonis,    non   surrexit  inteu 

NATOS  MULIERUM  MAJOR  JOANNE  BaPTISTA  :  QDI 
AUTEM   MINOR   EST  IN  REGNO  COELORUM,  MAJOR  EST 

ILLO.  ]  Luc.  7.  27.  addit,  proplieta:  Non  surrexit, 
ait,  major  propheia.  Unde  Toletus  ibidem  ex 
S.  Ambrosio  et  Hilario  notat  Joannem  majorem 
a  Christo  dici  non  absolute,  sed  prophetani 
dumiaxat:  quia  Apostolieo  majores  fuere,  vcl 
certe  ei  omnino  suppares.  Vcrum  ex  rb  prophetu 
Chrislus  inlelligendum  relinquit,  nullum  alium 
Joanne  fuisse  majorem:  quia  prophetaj  olim  ha- 
bebantur ,  et  revera  erant  viri  sanctissimi ; 
inde  propheta;  vocati  sunt  sancti  quilibct,  ut 
religiosi  illi,  qui  in  libris  regum  nuncupantur 
filii  prophetarum,  quia  ergo  nullus  prophcta- 
rum  major  fuit  Joanne ,  indc  colligendum  relin- 
quit  neminem  alium  eo  fuisse  majorem.         ;  ' 

Taciteergo  Christus  hic  Joannem  vocat  on)- 
niummaximum,  alioqui  cnim  non  rccte  hinc 
concluderet  Joannem  esse  plusquam  prophe- 
tam,  quodtamen  probare  intendit.  Intelligelioc 
de  hominibus  veteris  testamenli,  prsecedentis 
scilicet  saeculi  usque  ad  Christum.  Non  ergo 
Joannes  hic  comparatur  cum  Christo,  B.  Vir- 
gine  vel  Apostolis,  qui  Chrislum  secuti  sunt, 
et  ob  digniiatem  Apostolicam  Joanne  non  fuent 
minores,  sed  potius  majorcs.  Dices,  Moysesfuit 
major  Joanne,  quia  de  Moyse  dicitur  Deut.  nlt. 
V.  10.  Et  non  surrexit  ullra  propheta  in  Israal, 
sicut  Moyses.  Resp.  Ibidem  additur:  Quemnoscet 
Dominus  facie  ad  faciem ,  in  omnibus  signis  et 
portentis,  quce  misit  per  eum,  ut  faceret  in  terra 
/Egypti  Pharaoni.  q.  d.  Non  fuit  similis  propheta 
Moysi,  similis,  inqiiam,  in  isto  familiari  Dei 
alloquio  et  potentia,  qiia  tot  plagis  percussit 
iEgyptum,  in  aliis  autem  rebus  Joannessimilis, 
imo  major  fuit  Moyse  ceterisquc  prophetis. 

Primo,  quia  Joannes  in  utero  matris  fuit 
sanctificaius,  et  rcipsa  prophetavit :  cxultans 
enim  in  utero,  nuntiavitmatriet  reliquis,  Chris- 
tum  jam  esse  incarnatum  in  utero  B.  Virginis. 
Ita  S.  Chrysoslomus,  etEuthymius.  Id  autem  non 
legimus  de  Moyse  vel  alio  propheta. 

Secundo  ,  quia  solus  Joannes  Baptismum 
pcenitentise  instituit,  eoque  Christum;  bapti- 
zavit. 

Tertio,  ipse  primus  pra;dicavit  regnumcoelo- 
.\tiii ,  niultosque  convertit  et  in  illudinduxit. 

Quarto,  ipse  missusfuit  a  Deo,  utessetChrisli 
praecursor  et  Paranymphus,  eumque  totimundo 
ostendcret,  ipsumque  esse  Messiam  etunicum 
Dei  Filiam  testareiur,  qiiod  oflicium  et  dignita.H 
omnia  prophetarum  officia  et  dignitates  longc 
transccDdit. 

Quinio,  ipse  a  Malachia  comparatus  est  An- 
gelis,  et  multo  ante  nativitatem  promissus,  ac 
per  Eliam  aliosque  prophetas  fuit  adumbratus, 
iUi  enim  fuere  typi  Joannis. 

Sexto,  abundantior  et  sublimior  fuit  spiritus. 
prophetia,  vita  et  gesta  Joannis,  quam  cetero- 
rum  prophelarum ,  teste  sanclo  Hieronymo,  ci 
S.  Augusiinolibro2.  contra  advers.  legis  etpro- 


COMMENTAniA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XI. 


Vtb 


phcUe  cap.  5.  Joanncs  rnim  fuit  qiiasi  conti- 
uuum  miracuhun,  iii  conceplionc,  in  utero,  in 
nativilute,  in  viia  Angolica  :  niiraculo  cnim  ex 
parenlibusslcrilibus  (:oncri)tus  fuit :  miraculo, 
Chrislum  in  utero  agnovit,  saluiavit  et  adora- 
vit:miraculonasccns,  commune  omnibusgau- 
(lium  allluvil;  miraculo  in  circumcisione  palri 
rauto  loqueiam  recldidit,  miraculo  puer  abiii  in 
deserluu),  ibique  toia  vita  vixil  quasi  Angelus. 
Unde  de  eo  canit  Ecclesia. 

0  nimis  felix  ,  merilique  celsi , 
Nesciens  labem  nivoi  pudoris, 
Praepotens  Marlyr,  eremique  cultor, 
Maxime  Valum. 

Ilabel  crgo  Joanncs  lauream  virginitalis,  pro- 
pheli.x',  doctoratus  et  marlyrii.  Audi  1].  Fclrum 
Chrysologum  sern).  27.  Joannes scholavirlulum , 
tnagisleiium  vila ,  sanctilulis  forma  ,  noiinajus- 
titice  ,  virginilatis  speculum ,  pudicitict  tituliis, 
castitalis  exemplum,  panitentice  via  ,  peccatorum 
venia ,  fidci  disciplina  :  Joannes  major  liomine , 
par  Angclis  ,  legis  summa  ,  Evangelii  sanctio  , 
Apostolorum  vox ,  silentium  Prophetaram ,  lucerna 
mundi ,  prvcco  Judicis ,  prcccursor  Christi ,  metator 
Domini,  Dei  testis ,  totius  medius  Trinitatis.  Vidc 
decem  prixrogativas  S.  Joannis,  quas  recenset 
S.  Bcrnard.  scrm.  dc  Privilegiis  JoannisBaptistje, 
et  alias  28.  quas  enumerat  nosler  Barradius  1.  8. 
c.  3.  et  U.  ac  liomil.  S.  Clirysost.  dc  eodcm. 

QUI  AIJTEM    MINOR   EST  IN  nEONO  COELOnUM  ,.M.\- 

JOR  EST  ii-LO.  ]  Joannc  Baplista.   Primo ,  q.  d. 

Minimus  beaius  in  coelo  major,  id  csl  beatior, 

perfectior,  cxccllcniior  etgloriosior  est  Joanne, 

«tpote  adhuc  mortali  ct  viatore.  Addit  hoc  Chris- 

lus,  ut  acuat  auditores  ad  proscquendam  beali- 

tudinem,  et  salutem  suam  per  legem  Evangcli- 

cam,  quam  ipse  attulit ;  hoc  eniin  est  regnuni 

coclorum,  cx  quo  prjcdicalionem  suam  coepil 

et  conlinuavit  Christus.  Unde  de  eo  subditv.  1'2. 

Regnuni  ccclorum  vivi  patitur,  et  violenti  rapiunt 

illud.  Ila  sanctus  Hicronymus  ,  Beda ,  et  sanclus 

Auguslinus  I.  2.  conlra  Advers.  legis  etProphct. 

cap.  5.  Acccdit  sanclus  Ambrosius,  quisic  expli- 

cat,  q.  d.  Angelus  minimus  in  ccelo  majorest 

Joanne  et  quolibct  sancto,  qui  portat  corpus 

(|uod  corrumpitur,   ct  aggravat  animam  ,  ait 

S.  Augustinus  lib.  2.  conlra  Advcrs.  Icgis  cap.  5. 

Sccundo  ,  magis  proprie,  prcssc  ct  ncrvosc 

dicas  cum  S.  Chrysost. ,  Thcophyl. ,  Eulhymio, 

Salmcronc  ct  Jansenio,  Christum  se  hic  oppo- 

nerc  ac  una  parte  se  supponere ,  sed  alia  antc- 

ponere  Joanni.  q.  d.  Dixi  inter  naios  mulierum 

non   fuisse  majorcin  Joanne   in  veleri   Testa- 

mento,   at  ne  putctis  illum  esse  maximum , 

csseque  Messiam;  addo  Christum,  qui  Joannc 

cst  junior'.ct  inschola  adhuc  minor,  ipso  tamcn 

esse  majorem.  Alludit  Christus  ad  illud  Joannis 

de  seipso  dictum  :  Qui  post  me  venturus  est ,  anlr 

me  factus  cst ,  id  est  mihi  prcTlalus  et  antcposi- 

tus  cst ,  vclut  me  major.  Joan.  1.  15.  Aut  q.  d. 

Ego  Christus  ,  qui  actate  et  opinionc  vulgi  sum 

minor  Joanne  in  praedicando,  tamen  in  rcgno 

ccclorum  major  sum  illo,  quia  ita  proedico  ,  ut 

Rimul  graliam  aspirem ,  qua  lidcles  mihi  rcg- 

nuui  hoc  reipsa  consequantur  :  undc  comnia 

poncndum  videlur  post  rdminor,  non  post  t6 

regnum  coilorum,  ut  reclc  adverlil  Francisc.  Lu- 

ras,  grocce  onim  Christus  vocatur  o/xupoTtso^ ,  id 

csi  minor,  junior,  humilior,  dcpressior  Joannc, 


aut  minor  h(;))r.  pWpH  haccatOTif  id  est  ille  par- 
vus,  hoc  est  minimus,  humillimus,  abjectiggi- 
mus,  qualis  fuit  Chrislus,  diccns  :  Ego  autem 
suni  vcrmis  et  non  homo  :  opprobrium  hominum, 
ct  abjectio  plebis,  Psal.  21.  Sicpe  enim  compara- 
tivus  ponitur  pro  supcrlativo.  Hinc  exponil 
S.  Aiigxist.  loco  jam  citato,  q.  d.  Ego  Christus, 
qui  Joanne  minor  sum  a;tate  ,  codem  tamen 
major  sum  majeslatc ,  acternitatc  ,  potestate  , 
gralia  ct  gloria.  Huc  acccdit  S.  Cocsarius  frater 
S.  Greg.  Nazian.  Dial.  3.  qui  sic  explical,  q.  d. 
Chrislus,  quiin  regno  coelorum  Angelis  est  mi- 
nor  humana  natura  ( Hcb.  2.  v.  7. ),  hic  laraen 
major  cst  Joanne. 

Tertio,  nosler  Maklonatus  consequeuter  ad 
secundum  sensum  jam  datum  sicexplicat,  q.  d. 
Minor,  id  est  minimus  Christianus  in  regno  coe- 
lorum ,  id  est  in  Ecclesia  ,  quaD  praedicat  ct  du- 
cit  ad  regnum  ccclorum,  major,  id  est  dignioi 
ct  subliu)ior  cst  Joanne.  Major  est ,  inquam  . 
ratione  status  Ecclesia5 ,  et  ex  Evangelii  natura 
major  poicst  esse  Joanne  Baptista  :  lex  enini 
nova  Chrisii  esllex  gratiae,  quam  semperaugere 
possumus.  Undc  Joannes  Baptista  ,  ct  omncs 
vcieres  graliam  suam  a  Christoet  lege  nova  ac- 
ceperunt.  Ecclcsia  cnim  nova  sive  Evangelica  , 
vocatur  rcgnum  coelorum,  vel.ul  Lucas  ait , 
regnuin  Dci,  quia  ipsa  est  viaet  inchoaiio  vita; 
ct  bcaliludinis  coclcslis.  Sic  fere  S.  Cyril.  lib.  2. 
ThcsaUri  cap.  h.  et  Isidorus  Pclusiota  lib.  1. 
cpist.  68. 

Symbol.  S.  Crosarius  dialog.  3.  jam  citato.  Mi- 
nor,  inquit,  cst  Apostolorum  junior,  S.  Joanne^ 
Evangclista,  qui  JoanncBapiista  major  cst,qnia 
Apostolus  el  Evangclisla  supcr  pectus  Christi 
recubui  t. 

12.  A  DIEnrs    Al^TEM  JOAXMS   BaPTIST.R  nECNlM 

COELORLM  viM  PATiTUR  (Syrus,  cum  violentia  ac- 

Cipilur)  ET  VIOLENTI  nAPlUNT  ILLUD.  ]Luc.  16.  16. 
Kx  coregnum  Dei  evaagelizatur,  ct  omnis  in  illuu 
vim  facit.  Pcriinet  hoc  quoque  ad  laudeiii  Joan- 
nis  ,  ostenditque  ipsum  cssc  plusquam  Prophc- 
tam,  q.  d.  Joanncs  primus  coepilprasdicarcreg- 
num  crElorum  ,  adeoque  efOcax  fuit  ejus  prsedi- 
calio,  conjuncta  cum  sanctac  cl  Angelicc  vit.c 
cxemplo,  ut  mulii  ab  co  baptizali  pocnitcntiani 
cgerint,  viiam  mutarint,  et  ad  coclum  magnc 
studio  contcndcrint;  hoc  studiumcgosucceden5 
Joanni ,  per  mc  et  Apostolos  promovi,  et  in  dics 
promoveo  ,  ac  dcinccps  promoveho. 

Quare  nunc  rcgnum  coelorum  eia^trat,  id  esi 
vim  palitur,  Valabl.  ^i  invaditur,  \\  occiipatur. 
ad  illud  vi  tcnditur.  Primo,  quia  magna  mulli- 
tudiue,  studio,  aviditate,  impctii ,  alio  alium 
pr.Tvertcrc  salagentc,  ad  illiid  obtinendum,  inid 
rapicndum  homincs  ii  Joanne  cxcitati  concur- 
lunt;  sicut  mcrx  aliqua  rara  ,  v.  g.  vinum  crc- 
licum,  velsaccharum,  cum.iib  hominibiis  avidc 
cmitur,  rapi  dicitur. 

Sccundo,  qiiia  non  natur.di  propagine,  ut  vo- 
lebant  Jud;pi,  non  ctiam  natur;c  pondcrc  et  vir- 
tuie,  sed  supcrnaturali  vi  grati.T,  quic  naiurani 
siiperat,  hoc  rcgnumjam  ab  omnibus  ambitur, 
ct  quasi  invadilur,  adcoquc  pcccatorcs  ,  ut  pu- 
blicani  ,  mcretriccs,  ct  (.entilcs  ipsis  Pharisa^ij 
ct  Jud.Tis,  qui  sibi  solis  quasi  filiis  Abrah.Ti  hoc 
debitum  pulabant ,  fcrvorc  Spiritus  et  poeniten- 
ti.x  illud  prrcripiunl,  eripiimt  el  quasi  vi  aufc- 
runt,  quasi  q.  d.  Ccrlant  pro  regno  coDlorum  Pha- 


246  COMMENTAniA  IN  M 

lisJDi  el  Chrisliani,  sed  Chrisliani  ilhul  eis  vi 
extorquent.  Uncle  S.  Hihwius  ot  S.  Anil)ros.  suh 
fniein  lih.  5.  in  Luc.  lUipilur  Cliristui,  inquiunt, 
rum  aliis  iiascilur,  aliis  deligitur  el  suffragatur. 
Addil  Anihr.  Hapuit  Ecclesia  u  Synagoga  regnum. 
Regnum  mcum  Christus  esl.  Rapitur  ergo  regnum 
coclorum,  cum  Cliristus  ti  domesticis  dencgatar, 
<i  Gentibus  adoratur.  Rapitur,  cum  ab  ilUs  rcpu- 
diatur,  £l  nobis  colilur, 

Terlio,  quia  proptcr  regnum  ccelorum  ter- 
reni  liomines  sihi  et  suis  viliis  vim  inferunt  per 
pa3nitenliam,pauperlatem,coniineniiain,mor- 
tificationem.  Unde  Lucas  liahet  :  Omnis  in  illud 
vimfacit.  ItaS.  Chrysost.  Hieron.  Gregor.  hom.  6. 
iii  Evang.  Tlieophyh  Euthym.  Beda  et  S.  Basil. 
Orat.  de  Ahdicalione  rerum. 

In  vilis  Patr.  (extat  in  edilione  nostri  P.  Here- 
berli  pag.  590.  n.  /jO.)  narratur  visio  Anacho- 
retai  cujusdam  ,  qui  vidit  discipulum  suum  una 
nocie  septem  in  ccelo  coronas  meruisse  ,  eo 
quod  sepiics  cogitalionibus  suis,  et  cupiditati 
somni  viriliter  restilisset :  unde  inteilexit,  quod 
quoties  quis  cogitationihus  et  cupidinibus  suis 
obluctatur,  totiescoroneturii  Deo.  Etenimscrip- 
lum  est :  Regnum  coclorumvimpatitur,  et  violenti 
diripiunt  illud.  Haec  ihi. 

Quarto ,  S.  Hier.  ad  Algasiam  ep.  152.  q.  1. 
Regnum  ccelorum  ,  ait ,  vim  patitur ;  quia  pro- 
prium  est  Angelorum,  utpote  coelestium  spiri- 
tuum.  Vis  ergo  illi  quasi  fit ,  cum  a  terrenis 
hominihus  invadilur,  uti  oiim  a  gigantihus  in- 
vasum  fuisse  fahulantur  poetae  :  nunc  enim  per 
Joanncm,  eimagis  per  Christum  fit,  ut  quiliomo 
natus  est ,  Angelus  esse  desideret ,  et  terrenumani- 
malccelesteqacBrat  habilacalum,  ait  S.  Hier.,sicut 
violentum  esset,  sipisces  relicto  naturalimaris 
elemento  in  terra,  et  vice  versa  crassi  hoves  in 
mari  cupcrenl  hahitare. 

Porro  S.  Ambr.  suh  fin.  lih.  5  in  Lucam,  et  fu- 
sius  serm.  5.  pro  vim  patiinr,  \ev\\\.cogitur,  id est 
densatur,  quia  ingredientihus  peccatorihus  ei 
Geniilihus,  turha  introeuntium  fit  densior.  Ve- 
rum  griccum  ^i-iCi-zui  proprie  significat  vim  pa- 
titur,  etsi  eodem  redeat  sensus ;  nam  ex  turha 
densala  irruente  elsecomprimentevimpatitur. 

Prajclarc  vero  in  eodem  serm.  S.  Amhr.  f^im  , 
ait,  facimus  Domino,  noncompellcndo ,  sed  fendo; 
non  provocando  injuriis ,  sed  lacrymis  exorando  : 
non  blasphemando  per  superbiam,  sed  per  liumili- 
tatem  moerendo.  O  beata  violenlia  ,  quce  non  in- 
dignatione  percatitur,  sed  misericordia  condona- 
tur!  Beata  ,  inquum,  violcntia,  quce  vim  palienti 
honitatem  elicit  ,  et  utilitutem  tribuit  inferenti. 
Mata  res  admittitur ,  et  de  injuria  nemo  causatur : 
vis  admitlitur,  et  reiigio  propagatur.  Quisquis 
enim  violentior  Christo  fuerit ,  religiosior  habebi- 
lur  a  Cliristo.  Aggredimur  in  itinere  Dominum 
( siquidem  ipse  est  via) ,  et  more  latronum  suis 
eum  spoiiare  nitimur ,  cupimus  illi  auferre  reg- 
num ,  tliesauros  et  vitam;  sed  ille  tam  divcs  et  lar- 
gus  est ,  ut  non  abnuat ,  non  resistat ,  et  cum  om- 
nia  dederit ,  nilulominus  ovinia  possideat.  Deinde 
modum  ei  armahujus  violeniiacsuijjicit,  dicens  -. 
Aggredimur  illum  non  ferro,  non  fuste,  non  saxo, 
sedmansuetudine ,  bonis  operibus  ,  castitate.  Hcbc 
sunt  arma  fidei  noslra: ,  quibus  in  congressione 
cerlamus.  JJt  aulem  his  armis  uti  in  vi  inferenda 
possimus  ,  ante  corporibus  nostris  quodammodo 
faciamus ,  expugnemus  membrorum  vitia,  ut  vir- 
tutum  prtemia  consrquumur :  prius  enim  ipsi  rcg- 


ATTH.EUM.  Cap.  XI. 

nare  debemus  in  nobis ,  ul  regnum  poisimiu  diri- 
pere  Salvatoris. 

Et  viOLEisTi  RAPiUNT  iLLCD.]  Violcnti,  sciUcet , 
in  regnum  ccelorum  ,  qui  scilicet  illi  vim  infe- 
runt,  illudque  vi  invadunt,  eo  sensu,  quo  jam 
dixi.  Alludit  ad  civiiaiem  opulentam  in  monte 
silam,  quaemagna  vi  snperanda  etexpugnanda 
<'st ,  ac  reipsa  a  mililibus ,  qui  ejus  opibus  in- 
hiant,  confertimirruenlibusexpugnatur:  maxi- 
ine  vero  alludil  ad  regnum  Chananaiaj ,  siveterrae 
promissae,  quod  Josue  et  Hebraei  vi  et  armis 
expugnaruni ;  hoc  enim  erat  typus  regni  ccelo- 
rum.  Simili  enim  modo  ccelum  a  terrigenis , 
magna  vi  in  altum  per  conversalionem  cceles- 
tem  scandentibus  ,  superandum  est.  Coelum 
einpyreum  adeo  altumest,  suhlime  et  elevatum 
a  terra  ,  ul  si  quis  viveret  per  oclo  annorum 
millia ,  et  quotidie  directe  in  allum  scanderet 
per  centum  milliaria,  tamen  per  8000  jam  dicla, 
necdum  eo  perveniret,  uti  exP.  Clavio  ostendi, 
Gen.  2.  16.  Et  quia  hoc  eralhomini  impossibile. 
Deus  concessit,  ut  ad  illud  non  pedibus  corpo- 
ris,  sed  affectibus  mentis  contenderemus.  Rur- 
sum  nobis  non  tantum  eundum  est  in  altum, 
sed  et  multi  anfraclus ,  saxa  el  spinae  superand® 
sunt,  imo  eundum  est  per  hosies  et  hastas , 
puia  per  multas  tentationes,  diflicultates,  per- 
seculiones ,  adversa ,  quoe  omnia  magna  vi  mag- 
noque  animo  vincenda  sunt,  quia  ergo'  coelum 
perhanc  vim  a  fidelibus  occupalur,  hinc  ab  iis 
vis  fieri  cojIo  dicitur.  Quantam  vim  intulit  ccelo 
S.  Paulus  1.  Corinth.  11 !  quantam  S.  Stephanus ! 
quanlam  S.  Laurenlius  ,  ceterique  martyres  , 
virgines ,  anachorelai ,  sanctique  omnes ! 

hi  vita  S.  Perpetuae  etsociorum  marlyrum,  ad 
diem  7.  Martii ,  legimus  ipsam  per  visum  prac- 
monitam  de  martyrio.  Vidit  enim  scalam  au- 
ream  a  terra  in  ccelum  porrectam  ,  undique 
culirisetgladiis  acutis  ohsilametcircumdatam, 
per  quam  in  coelum  scandendum  erat;  inferne 
vero  draconem  horribilem ,  qui  scandentes  im- 
pediret  :  porro  vidit  unum  e  sociis,  Satyrum 
nomine,  generose  per  scalam  ascendentem  ,  so- 
ciosque  ad  se  sequendum  invitantem :  qua  vi- 
sione  sociis  enanata,  omnes  intellexerunt  sibi 
parari  martyiium ,  quod  et  singulis  ohtigit. 
Idem  aestimet  fidelis  quisque  ,  sibi  per  scalain 
cultris  ohsitam,  masna  vi  eluctandum  esse  in 
coelum. 

Jam  vero  si  milites  illecti  spe  prasdae ,  tanta 
alacritate,  vi,  ardorc  et  inipelu  invadunt,  imo 
involantper  saxa,  per  ignes ,  in  urbem  opibus 
spoliisque  refertam,  si  illa  a  duce  ipsis  pracda; 
(leiur,  dum  alii  fossas  fascibus  implent ,  alii  af- 
ferunt  scalas  ,  alii  bombardis  cives  k  muris  ahi- 
gunt,  alii  denso  agminegaleati  confertim  moenia 
conscendunt,  etin  muros  insiliunt :  quanta  ala- 
critale,  vi,  fervore  et  animo  par  est  fideles  in- 
vadere  coclum ,  ubi  sunt  opes  ccelestes  et  a^ter- 
iiae,  quas  oculus  non  vidit,  nec  auris  audivit, 
nec  minima  illarum  pars  in  cor  hominis  ag- 
cendit ! 

13.    OmNES   ENIM    PnOPHETyE   ET    LEX    USQUE    AD 

JOANNEu  PROPiiETAVEiuT.  )  Comniodius  Luc.  16. 
16.  hanc  sententiam  pracponit  praecedenti  hoc 
modo  :  Lex  et  ProphelcB  usque  ad  Joannem  (sci- 
licet,  prophelaverunt) ,  <?a;  fr;  regnum  Deievan- 
getizatur,  ct  omnis  in  ittud  vim  facit.  q.  d.  Lex 
Moysis  et  Prophctae  omnes  ante  Joannem ,  ct 
nsque  ad  Joannem  prophclaverunl,  id  est  obs- 
cure  el  oer  annlirmnia  np,TdL\erunl ,  et  promise- 


COMMENTARIA  IN  MATTH;EUM.  Cap.  XI. 


2a7 


riint  Christum,  rjnsfiuc  rognumccclorum,  pro- 
mittendo  bona  lerrcna  ,  scilicct,  abundantiam 
vini ,  frumcnli  el  olci ,  regnumque  temporale 
paciflcum  et  opulentum,  simile  regno  Salomo- 
nis,  quod  erat  figura  et  typus  regni  ccclorum 
afferendi  pcr  Christuni;  aiJoannes  primus  clarc 
et  discrte  cocpit  praedicarc  regnum  Cfclorum 
mox  reserandum  a  Ciirisio,  cumque  Judceis  di- 
gito  ostendit  :  quae  causa  fuit ,  ut  Judaii  felici- 
tatcm  ct  gloriam  regni  coclestis  ponderantcs, 
iilius  consoquendi  cerla  spc  cxcilati  illud  omni 
studio  ambirent,  ct  in  illud  vim  facercnt  eo 
sensu,  quo  dixi  v.  praeccd.  Iia  Theophyl.  Janse- 
nius  hlc,  et  Suarcz  lib.  9.  de  Legibus  cap.  12.  jn 
lin.  Prophctaverunt ,  inquit,  hoccst  promiscrunt 
bonaterrcna. 

Rursum,  q.  d.  Velus  tcsiamentum  ,  quod  lege 
sive Pentateucho  ct  Prophelis ,  sub  quibus  Hagio- 
grapha  (pula  Psalmos  et  libros  Sapicntialcs)  cons- 
lat,  usquc  ad  Joanncm  prophctavit,  id  cst  do- 
cuitrudcs  Judocos  ,  Dcum  non  tam  amarc  quam 
timerc ,  spe  bonorum  temporalium  et  rcgni  tcr- 
reni ,  eumque  colcre  pcr  sacrificia  ,  ritus  ct 
CcTcrcmoniascxtcrnas,  quae  fucre  umbrae  et  typi 
Christi  :  atJoanncscccpit  pracdicarenovamdoc- 
trinam  pccnitcntiae  ct  amoris  Dei ,  spe  regni 
coelorum  ,  ac  bonorum  ccelestium  conscqucn- 
dorum  peractus  internos  conlritionis,  pictalis, 
adoralionis  et  cultiis  Dci ,  quibus  vere  ct  per- 
fecte  juslificamur  pcr  Christum,  quem  Joanncs 
digito  ostcndit,  ab  eoque  justitiam  et  salutem 
flagitandam  dcmonslravit. 

Opponit  cnim  ct  antoponit  Christus  prophc- 
liam,  idest  docirinam  Jonnnis  prophetioe,  id  cst 
doctrinac  Icgis  et  prophetarum,  ut  patetex  vcr- 
bisLuc.  16. 16.  jani  citatis  :  Joannesenim  medius 
fuil  intcr  novum  Testamcnlum  etvetus ,  ac  quasl 
utriusque  horizon  ,  dividens  et  distcrminans 
novum  a  vetcri,  ait  Salmeron  :  fuit  cnim  ipse 
quasi  Lucifer  Evar)gclii ,  qui  umbris  cl  nocti 
obscurx'  legis  velcris  fincm  ,  ac  dici  clarae  legis 
uovae  initium  dcdit.  Ita  Thcophyl.  Jansen.  etalii. 

Paulo  alitcr  Maldonat.  Onmes  Vrophetce ,  in- 
quit ,  et  lex  prophctaverani  ,  id  est  ofTicio  suo 
fuDCti  sunt ,  ct  durarunt  usque  ad  Joannem ; 
non  quod  tunc  statim  omnino  Icx  desierit ,  ut 
voluntCenluriatorcs  Magdcburgenses,  sedquod 
mori  et  desinere  coepcrit :  lex  cnim  vetus,  ejus- 
queobligalioduravit  usque  ad  promulgationcm 
legis  novoe ,  qu.T  facia  cst  post  resinTcctioncm 
ei  ascensionem  Christi  in  Pentccoste.  Act.  2. 

1/4.  Et  SI  VUI.TIS  REClPEnE,   IPSE  EST  El.IAS  ,    QUI 

VENTORUs  EST.  ]  q.  d.  Si  vultis  in  Joannem  rcci- 
pere ,  eique  crcdere ,  uti  debctis  (  unde  Syrus 
vertit  in  Imperativo :  Si  vultis,  rccipite),  ipsc  erit 
vobis  Elias,  quia  spiritu  et  virtule  Eliae  praedi- 
tus  vos  ad  Deum  ct  Christum  convertct ,  uti 
Elias  vestros  nepoies  ct  posteros  in  finc  mundi 
ad  eumdem  Christum  simili  zelo,  ac  vitae  aus- 
teritatc  ct  puritatc  convortct.  Ita  S.  Hicr,  hic<'t 
ep.  151.  ad  Algasiam,  q.  1.  Ipse  (Joannos),  inquit, 
est  FJias,  qui  vcnturus  cst ,  non  quod  eadem  anima, 
ul  hccretici  suspicanlur,  et  in  Etiaet  Joannc  fuerit, 
sedquod  cavidcm  habuerint  S.  Spiritus  gratiam  , 
zona  cinctus ,  ut  FJias ;  vivens  in  ereino ,  at  Etias ; 
persecutioncm  passus  ab  lleiodiade ,  utillesusti- 
nuit  aJezabct;  ut  quo  viodo  Etias  secundi  prcecur- 
tor  adventus  est ,  ita  et  Joanncs  venturum  in  carne 
Dominum  satvatorcm,  ro'i  sohnn  in  cremo ,  scd 
etiam  m  mm-is  utcro  salutarit ,  et  exuttationc 
corporis  nunliarit. 


Alliidit  ad  Maluch.  c.  '1.  v.  5.  Ecce  ego  mittain 
vobis  Eliavi  Prophctam.  Vide  ibi  dicla.  Judaeieliam- 
num  ex  hoc  Malachiae  testimonio  Eliam  cxpec- 
tant  avide,  ut  ipse  eis  ostendat  Christum,  om- 
niaquelcgis  dubia  resolvat.ideoqueeum  maximi 
faciunt  :  caque  de  causa  Christus  illi  Joannem 
comparavit  ct  aequavit. 

Nota  :  Cbristus  plura  illustria  Joannis  dat  elo- 
gia,  quibus  probal ,  ipsiim  osse  plusquam  Pro- 
photam,  iit  Judtei  ipsi  Christum  ostondenti  fi- 
dem  adhibeant.  Primoenimv.  10.  diciicum  esse 
Angelum  ^Malachia  promissum.  Secundo,  v.  11. 
quod  intcr  natos  mulicrum  non  surroxit  ma- 
jor  Joanne.  Tertio  ,  v.  12.  quod  ipse  primus 
praedicarit  regnum  coelorum ;  ideoque  illud  af- 
fluente  turba  vim  patiiur.  Quarto  ,  v.  13.  quod 
lex  et  ProphctiT  fuerint  quasi  prodromi  et  prae- 
cursores  Joannis  ,  quodque  usque  ad  Joannem 
prophelarint.  Quiiito,  v.  1/j.  quodipse  sit  Elias, 
non  in  persona,  sed  in  virluteet  spiritu. 

15.  QUI    IIABET    AURES    AL'DIE>'DI   ACDIAT.  ]  ^M- 

diendi,  id  est  ad  audiendum  ,  ut  vertit  Syrus  ,  hoc 
est ,  ad  intolligendum  et  obcdiendurn.  Arabicus, 
aures  audientes.  Hohraei  cnim  ,  quia  vorbiscom- 
positis  carcnt ,  hinc  simplicibus  utuntur  pro 
compositis,  ut  pcr  audirc  significent  obedire. 
Sensus  est,  q.  d.  qiii  habet  aurem  ct  mcntem 
docilem  et  obediontem,  hic  audiat,  intolligat(>t 
obediat  iis  quae  dico  ,  scilicct,  crcdat  Joanni 
quasi  Prophctae,  imo  plusquam  Prophetrc,  as- 
sci'enti  me  esse  Messiam ,  ac  proindc  mc  ut  Dei 
filium  ,  miindiquc  salvatorcm  rocipiat  ot  colat : 
proprie  vero  respicit  id  quod  dixit  ,  Joannem 
esse  Eliam  :  Iloc  cnivi  niysticuvi  erat ,  et  egens 
intelligenlia,  ait  S.  Hicronym.  Solet  Christus  in 
re  gravi,  hacphrasi  excitare  attentioncm  audi- 
torum. 

16.  CUI  AUTEM  SIMII.EM /ESTIMAnOGENEnATIONEM 

isTAM?]  PhariscTorumetScribarum,  quiDeicon- 
silium  othaptismum  praedicationemqucJoannis 
spreverunt ,  ut  ait  Lucas  cap.  7.  v.  29.  et  30. 

17.  SlMILIS  EST  PUEniS  SEDE.NTinUS  IN  FORO  ,  Ql'I 
CI.AMANTES  COiEQUALIIlUS  DICUNT  :  CeCIMMUS  VO- 
niS,  ET    NON   SALTASTIS   :  L.VME.NTAVIMUS  ,    ET    NON 

PLANxisTis.  ]  Erat  illo  aevo,  ait  Thoophylact.  in 
cap.  7.  Lucae,  etS.  Cyrillus  hic  in  catena  S.  Tho- 
mae,  apud  Judt-eos  tale  ludi  genus.  Puori  in  duas 
partes  ct  quasi  duos  choros  divisi ,  vitam  homi- 
num  quasi  in  scena  repr.Tsenlabant ,  ct  dcridc- 
bant  instar  Heracliti  illam  somper  deneniis,  et 
Domocriii  illam  semper  ridontis  :  illi  cnim  om- 
nia  quae  agimus  miscriaj;  huic  inoptiac  esse  vi- 
debanlur.  Alii  enim  ex  uno  choro  lamentaban- 
tur,  alii  cx  adverso  libiis  cancbant.  At  nequo 
lamentantes  curabant  illi,  qui  crantex  adverso 
canentium  choro ;  ncque  tibiciucs  curabant  illi . 
qui  crant  cx  lamenlantium  parte :  utrosque  vero 
velutin  comcedia  audiebant  spectatores,  sed  ne. 
que  ad  planctum ,  noque  ad  saltum  movcbantur, 
Sonsusparobolae,  ut  pafclexvers.  sequont.  18. 
et  19.  ost,  q.  d.  Chrislus  :  Vidore  csl  in  hac  ge- 
ncralione,  et  hoc  Pharis.TOrum  ScribarumqiK' 
genere  similc  quippiam  illi  ,  quod  in  parabola 
pucrorum  contingit,  ut  sicuteorum  nocplanctu, 
noc  cantu  movontur  ad  flendum  vol  saltandum 
morosi  spoctalorcs,  qui  h.-cc  ut  Imlicra,  ct  co- 
mice  ad  rocrcationom  audicntiiim  composita  , 
oliosc  contcmplanliir.  Sic  parilor  ScrihcXCt  Pha- 
ris.Ti,  ncc  cxoniplo  aiislcrioris  vIi.t  .toannis  , 
ncc  laxioris  et  rcmlssloris  Chrisii  provocnri  po- 


5i8  COMMENTARIA  IN 

luere  (quia  noluere)  ad  vilac  niulalionem ,  con- 


versioneui  et  salulem  ,  quanipracdicabantJoan 
nes  el  Clirislus.  Coniparal  enini  iptam  parabo- 
lam  loti  rei  per  cam  signilicat;e,  non  veroparlcm 
^arli,  uii  dixi  Canon.  28.  Eleganler  et  sapide 
b.  Ambr.  lib.  2.  dc  Pocnilentia  c.  6.  Aon  crgo, 
ait,  illa  deliciarum  comes  atquc  luxurio}  prckdica- 
tur  solatio  ;  sed  qua  unusquisque  coi'fjus  attollat 
fmpigrum  ,  nec  Immi  pigra  jaccrc  membra ,  vcl 
tardis  sinat  torpere  vestigiis.  Saltabat  spiritucdi- 
ter  Paulus  ,  cum  se  pro  nobis  extenderet ,  et  poste- 
riora  oblivisccns  ,  priora  appetens,  contenderet  ad 
bravium  Cltristi.  Tu  quoque  cum  ad  baptismum 
venis ,  vianus  clevare ,  pedcs ,  qaibus  ad  ceterna 
conscendas ,  velociores  Uabere  moneris.  Hcec  salta- 
tio  fidei  socia,  gratia  comes.  lloc  cst  ergo  mys- 
terium.  Cuntavimus  vobis  novi  utique  canticum 
Testamenti ,  et  non  scdtastis  ,  lioc  est  ,  non  elevas- 
tis  animumad  spiritalem  gratiam.  Lamenlavimus, 
et  non  ploruslis ,  lioc  est  non  egistis  poenitentiam, 
Alludit  ad  illud  Ezech.  c.  33.  v.  32.  Et  eseis  quasi 
carmen  musicum  ,  quod  suavi  dulcique  sono  ccini- 
tur,  et  audiunt  verba  tua,  et  non  faciunt  ea.  Scri- 
bae  cnim  audiebant  Joannem  et  Chrisium,  non 
ut  vitam  mutarent,  sed  ut  aures  sapientiaj  no- 
vilate  et  pulchritudine  pascerent,  pcriiule  ac 
si  cantorem  vel  histrionem  audissent.  Vide  ibi 
dicta  ,  ac  praescrtim  Apologum  ti])icinis. 

Allegorice  S.  Ambr.  I.  h.  ep.  30.  ad  Sabinum : 
Dixit ,  ait,  Deifilius:  Cantavimus  vobis  ,  et  non 
saltaslis.  Derelicli  itaque  sunt  Judcci ,  qui  non  sal- 
tave)'unt ,  qui  nescierunt  manibus  suis  plaudcre : 
adscita;  sunt  Gentcs,  quce  spiritalem  Deo  plausum 
dederunt.  Slultus  enim  complexus  est  manus  suas , 
et  devoravit  visrera  sua  ,  id  est  corporalibus  se  im- 
plicavit  negotiis ,  et  devoravit  viscera  sua  sicut 
mors  prcBvalens ,  et  ideo  non  inveniet  vitam  ceter- 
nam.  Sapiens  autem  altollcns  opcra  sua ,  ut  lucc- 
rent  coram  patresuo,  qui  in  ccelis  est ,  non  assmnp- 
sit,  sedeleravit  viscera  sua  usque  ctdresurrectionis 
^ratiam.  ticec  gloriosa  sapientis  sattalio ,  quam 
.laltavit  David  ,  et  ideo  usque  cul  sedem  Cliristi  su- 
tlimitate  spiritalis  saltutionis  ascendit,  ut  videret 
atque  audiret  dicentem  Dominum  Domino  suo  : 
Sede  a  dextris  meis. 

18.  VeNIT  EMAl  JOANNES  ,  NEQUE  MANDUCANS  NE- 

QrE  BiBENS.  ]  Id  est  non  comedens  et  bil)ens  ju- 
cunde,  more  communi  aliorum  hominum,  sed 
jejunans,  et  austere  locuslis  victitans,  ut  non 
tam  homo,  quam  Angelus  esse  videretur,  uthac 
ralione  Scribas  compungeret,  terreret,  suoque 
exemplo  moveret  ad  poenitentiam.  Et  tamen  de 
00  dicunt  Scriba^ :  Dccmonium  liabet.  Arabjcus ; 
cum  illo  sunt  dcemonia,  q.  d.  A  daemone  posses- 
sus  est  Joannes,  cujus  vietenergiatantimivitae 
rigorem  suirerre  potest :  sic  austeritatem  vitae 
Joannis ,  quam  ipsonmi  causa  assumpserat, 
(cum  ipse  purus  et  innocens  ea  non  indigeret) 
ntdareteis  exemplum  pccnilentiae,  atiribuebant 
daemoni ,  quae  insignis  fuit  ingratitudo  et  malitia. 
Rursum  daimonium  liabet ,  id  est  lunaticusest, 
emota?  mentis  et  insanus,  uti  sunt  qui  aguntur 
n  dcTemone,  utpote  qui  stulte  corpus  suum  ila 
aflligat,  ct  vitac  hujus  jucunditatem  repudiet, 
qualis  fuit  Timon  ille  Aiheniensis  melancholi- 
rus  et  maniacus ,  indeque  //.tcKvOpcurros ,  id  est  osor 
hominum  cognominatus,  feste  Cicerone  lib.  de 
Amicitia,  et  Tuscul.  U.  Sic  dum  S.  Paulinus 
«•um  sua  conjuge  Terasia  honoribus,  opibus  et 
deliciis  mundi  valedicentes  ,  vilam  inchoarent 
!>oliioriam,  paupercm  et  ausleram,  mulli  dice- 


MATTHiTlUM.  Cap.  XI. 

bant,  ipsos  laborare  melancholia,  vel  mania , 
quam  suscitare  solet  dicmon.  Unde  Ausoniui 
S.  Paulini  amicus  ep.  25.  eum  suggillat,  quod 
atraebilis  (melancholiaj)  morbovelut  alter  Belle- 
rophontes  laboraret,  ideoque  secessisset ,  ct 
musas  peniius  abdicasset.  Sic  etRutilius,  et  ipso 
Ethnicus,  idcm  monachis  insulaj  Caprario)  ob- 
jeclat ,  aitque : 

Sic  nimia;  ijilismorbum  assignavit  Ilomerus 
Belleroplionleis  solliciludinibus. 

Ecce  Christus  hic  parabolam  applicat :  Joan- 
nes  enim  austere  vivens  significatur  per  cho- 
rum  puerorum  lamentauiium  :  Christus  vero 
remissius  vivens  et  familiarius  conversans,  no- 
tatur  per  chorum  caneutium  ,  sed  utrumque 
risere  et  explosere  Scribaj  et  Pharisaei,  ut  sui$ 
volupiatibus  et  licenliosae  vitae  libere  sine  cen- 
sore  vacarent. 

19.  VeMT  FXLIUS  nOMlNIS  MANDUCANS  ET  BIBEN8 

( vulgari  mensa  et  modo  cum  hominibus  vivens, 
et  familiariter  cum  eis  conversans  j,  et  dicent 
(Scribae  et  Judaei  in  nialo  obstinati) :  Ecce  iiomo 

VOBAX  ET  POTATOR  VI M  ,  PUBLICANORUM   ET  PECCA- 

torum  amicus.  ]  Joannes  austeram  in  deserlo  vi- 
tam  egit,  Christus  communem  ccterorum  ho- 
minum,  ut  quos  Joannis  austeritas  terrebat, 
illius  humanitas  ad  se  alliceret.  Christus  enim 
ad  hoc  in  mundum  venerat,  ut  omnibus  homi- 
nibus  daret  perfectum  humilitatis  ,  omnisquo 
virlutis  exemplum,  quod  siuguli  pro  suo  gradu 
etstatu  imitarentur,  acproesertim  utpeccalores 
a  vitiis  ad  Deum  converteret.  Quare  necesse 
fuit ,  ut  cum  eis  convcrsaretur,  ederet  et  bibe- 
ret,  ilaque  eos  ad  sui  amorem  et  sequelam  al- 
Jiceret.  lla  D.  Thom.  3.  part.  quaest.  ZiO.  art.  2. 
Suarez  et  alii  ibidem.  Aliam  causam  dat  S.  Au- 
guslinus  ,  lib.  3.  de  Doct.  Christ.  cap.  12. ,  ut 
ostenderet,  quod  inomnibus  talibus  (cibo,  potu, 
veslitu,  etc. )  non  usas  rerum,  sed  libido  utentis 
in  culpa  est ,  itaque  doceret  divites  in  suis  divi- 
tiis  possehonesle  vivere  et  salvari.  Verum  Scri- 
bac  hanc  Christi  facilitatem  calumniabantur,  et 
gulosiiatem  interprelabantur,  quoc  saneingens 
luit  maledicentia ,  ingratiludo  et  blasphemia. 

Et  justificata  est   sapientia  a  filiis  suis.  ] 
SyruSj  d  servis  suis.  Justificare  duo  significat , 
scilicet,  justum  facere  et  justum  declarare,  hlc 
secundo  modo  sumitur.  Juslificata  ergo ,  id  est 
jusla,  irreprehensibilis  ,  ab  omui  calumnia  11- 
bera  ,.  plena  et  omnino  perfecta  declarata ,  ct 
pronuntiaia  est  Dei  sapieutia,  quam  in  Joanne 
et  Chrislooslendit,  quiji  nil  salutihominumcon- 
veniens  intentatum  reliquit ;  ut  enim  habereni 
austerae  vitae  el  poenitentiaeex^emplum,  dedileis 
Joannem  :  ne  vero  multi  hac  austerilate  territi 
virtulemetsalutem  desperarent,  deditcommu- 
nis  vilae  et  virtulis  exemplum  in  Chrisio.  A  fUiis 
suis,  puta  a  sludiosis  sapienliac  et  virtutis,  sci- 
licet  fidelibns  Christo  et  Jqanni  auscultantibus 
et  obedientibus.  q.  d.  Sapientia  Dei ,  quam  su- 
perbi  Scribae  et  insipientes  Judaii  in  Christo  et 
Joaunecontempserunt,  justificata ,  idesthono- 
rata  et  laudata  est  ab  omnibus  yere  sapientibus. 
Ita  S.  Chrysostomus  ,  Eulhymius  ,  S.  Hilarius  , 
S.  Hieronymus,  S.  Augustinus,  Theophylaclus, 
et  alii.  Itaquesi  qui  jam  pcreunt,  sua  culpa  pe- 
reunt,  quiaJoanni  etChristo  credere  et  obedire 
nolunt :  sibi  ergo  suam  perdiiionem  imputeni , 
Deum  autem  justificent ,  juxta  illud  Psal.  50. 
Ut  Justificeris  in  samoniOus  luis ,  et  vincas  euin 


I 


COMMENTARIA  IN  MATTHiEUM 

Judicaris.  Simili  scnsu  ait  Apostol.  1.  Tini.  3.  v. 
uit.  Magnum  est  pietatis  sacramcntum  j  quocima- 
nifestatum  est  incamc yjusiificatum  est  inspiritu, 
id  cst  declaratum  et  osiensum  est  in  niundo, 
justum  fuisse,  sanctum,  sapiens,  Deoque  dig- 
num  incarnationis  Verlii  opus  et  mysterium. 
Ilunc  essc  sensum  liquet  ex  Luc.  7.  29.  qui  oc- 
casionem  hujus  paraljolae,  indeque  cjus  inten- 
lioneni  et  scopiim  per  proparaljolani,  sive  per 
praefal)ulationem  ita  enarrat  :  Et  omnis  populus 
audiens  et  Pubticani ,  justificaverunt  Deum  bap- 
tizati  baptismo  Joannis.  Phariscei  autem  et  legis- 
perili  consilium  Dei  sprcverunt  in  sernetipsis  non 
baptizati  ab  eo.  Ac  mox  subjicit  parabolam  pue- 
rorum  canlantiumet  lamentantium,  conlra  eos 
intortam  a  Christo,  quam  paulo  anie  explicui. 


Paulo  aliter  Maldonatus  hic,  et  ToletusinLuc. 
7.  V.  Zlx.  et  35.  Justificata,  inquiunt,  est  srtp/en- 
tia  DeiafUiis  suis,  id  est  a  Judoeis  (  hi  enim  erant 
filii  legis,  fidei ,  et  sapientiac  Dei  ^  Judaeorum 
enim  nonnulli  magistram  sapientiam  credendo, 
alii  non  crcdendo  justificarunt,  quia  illis  per  tot 
signa  juste  meritoque  credentibus;  hi  sua  culpa 
non  credendo  seipsos  condemnaruni,  sapien- 
tiam  vero  hi  illique  credentes  justificarunt  ipso 
facto :  credentium  enim  salvatio,  etnon  creden- 
fium  condemnatio,  esl  sapientiae  justificatio  : 
quia  credentes  salvantur,  eo  quod  sapientiae  a 
Joanne  et  Christo  praedicatae  crediderint  :  non 
credentes  condemnantur,  quia  eidem  credere, 
itaque  sesalvare  noluerunt.  Simili  phrasiEzcch. 
16.  v.  51.  et52.  ait,  Justificasti  sorores  tuas  in  om- 
nibus  cbominationibus  tuis.  Vide  ibi  dicta. 

Rursum  S.  August.  1.  2.  de  Doctrina  Christiana 
c.  11.  ante  medium  arctius  sic  exponit  :  Justifi- 
cata  est  sapienlia  d  filiis  suis,  quia  scilicet  sancti 
Apostoli  intcllexerunt  regnum  Dei  non  esse  in  esca 
et  potu,  scd  in  CBquanimitate  tolerandi,  quos  nec 
copia  sublevat ,  nec  deprimit  egestas.  Christum 
enim  non  sublevavit  copia ,  Joannem  non  de- 
pressit  egestas. 

Denique  sanctus  Hicronymus  hic,  ct  sancius 
Ambrosius  in  cap.  7.  Lucic  vers.  35.  noiant,  in 
quibusdam  Graccis  Codidbus  legi :  Etjustificata 
cst  sapientia  ab  opa'ibus  suis.  Sapicntia  quippe  non 
(luarit  oris  testimoniumf  scd  operum,  ait  S.  Hic- 
ronymus. 

20.  TUNC  COEPIT  EXPnonRAnE  CIVITATinUS  ,  IN 
QUIDUS  FACT.E  SUNT  PLURIM^  VinTUTES  EJUS,  QUIA 
^ON  EGISSENT  PCKNITENTIAM.  ]  TunC  ,  CUm   SCiliCCt 

Aposlolosmisissetpra'dicalumper  Galila?am,ct 
ipsc  seorsim  prajdicasset,  sed  parvo  fructu  et 
[)aucorum  convcrsionc,  cccpit  cxprobrare  sum- 
mam  ingratitudinem  et  obstinatam  malitiam  ci- 
vitatUnts,  puta  civibus,  apud  quos  ab  co  factct 
sunt  plurima;  virtulcs,  id  est  miracula,  quibus 
Christus  suam  priXdicationem  cl  doctrinam  no- 
vam  de  more  confirmabat,  ut  cos  i^  vitiis  ad  poe- 
nitentiam  et  virlutes  allicerct,  quia  (quod)  post 
totmiracula,  tot  exhortationes,  tot  minas  in- 
ft>rni,  totpromissa  rcgni  coclorum,  noncgissent 
imnitentium. 

21.  V.^TiRi,  ConozAiN,  v.r,  Tini,  Bethsaida  :quia 
S!  iN  Tyro  et  SiDONE  ((Jentiljum  urbibus,  in  vi- 
<ina  Palacstin;e  riuenloia)  i'Acr,E  essent  virtu- 
TFS  ,  QUjE  fact.e  sunt  in  voris,  OLIM  IN  CILICIO  et 
cinere  PffiNiTENTiAM  EGissENT.  j  Corozaiii  inclvia 
est  Galila-aD  civiias ,  qu.x  inter  dccem  celcbrio- 

CORNEL.    A  LAPIDE.   TOM.   VIIL 


Cap.  XL  209 

res  Decapoleos  urbes  numeratur.  Sita  est  e  re- 
gione  Capharnai,  ad  mare  Galilecae,  ubi  scilicet 
Jordanis  in  mare  hoc  influit,  a  Capharnao  distat 
duobus  milliaribus,  sive  duobus  passuum  mil- 
libus.  Undc  Christus ,  qui  sedem  et  domum  fixcr- 
rat  Capharnai,  sajpc  ad  Corozain  et  Belhsaida, 
et  ad  alias  vicinasurbespra3dicatumexcurrebat, 
ibique  virtulcs,  id  est  miracula  patrabat.  Ilinc 
Corozcum  Chaldaicc  idem  estquodco,  id  est  liic 
raza,  id  est  secretum.  Apposite,  quia  Christus 
ibi  pradicabat  arcana  fidci  ,  et  abscondila  a 
conslitutionc  mundi,  sed  civibus  mercaturcc ,  lu- 
cro  et  deliciis  addictis,  quasi  surdis  canebat: 
unde  eis  hic  Dei  vindictam  intentat ,  quae  cis 
ctiam  in  prasenii  soeculo  obvenit.  Testaturenim 
sanctus  Hieronymus,  in  locis  Hebr.  sua  £ctato 
Corozain  fuisse  desertam,  atque  etiamnum  an- 
liqux  ejus  dumtaxat  ruinaj  supersunt.  Sunt  qui 
putant  Antichristum  in  Corozain  nasciturum, 
ibique  nutriendum,  quem  tamen  in  Babylone 
generandum  plures  opinanlur  ex  illo  Jerem.  1. 
Ab  Aquilone  (id  est  Babylone,  quae  Aquilonaris 
est  respectu  Jerusalem)  pandetur  omne  malum, 
puta  Nabuchodonosor  regnorum  vastator  ,  et 
ejus  anthypus  AnUchristus.  Ita  exFretello  Adri- 
chom.  in  descriptione  Terraj  sanctae.  Verum 
ulrumque  plane  est  inccrlum. 

ViE TiBi,  Betosaida.  ]  Bcthsaida  pariter  erat pri- 
maria  civitas  Galila^ae,  et  Decapoleos,  adjacens 
marijuxta  Capharnaum,  ab  eo  distans  itinere 
trium  horarum,  ita  dicia,  quod  ineahabitarent 
piscatores,  beth  enim  est  domus,  saida  est  pis- 
catio  :  "^jf  sud  enim  Hebraice  significat  vcnari, 
sed  Syriace  piscari,  quia  venatio  in  mari  est  pis- 
catio  :  unde  saiade  sunt  piscalores.  Ita  Franc 
Luc.  Ex  hac  civilale  orti  sunt  S.  Apostoli  Petrus , 
Andreas  ci  Philippus ;  unde  ipsa  in  Evangelio  ci- 
vilas  Andrca)  et  Pctri  appellalur.  Verisimile  cst 
in  hac  civitate  fuisse  domum  Petri  et  Andreae, 
quam  Christus  ingressusj  socrum  Pelri  in  leclo 
dccumbcntcm ,  grayitcrque  febricitantem  manu 
apprehendisse,  ac  diclo  sanasse,  Evangelistoi 
dcscribunt  :  ubi  quoque  post  solis  occasum, 
oblatos  sibi  ante  januammultos  malehabentes, 
ac  variis  morbis  afllictos ,  atque  ix  dc-emoniis 
vexatos  curavcrit.  Ita  Adrichom.  Sed  vide  qu.ie 
dixi  Matth.  8.  l^.  Hicetiam  Christuscoecocuidam 
in  oculos  cxpucns,  imposilis  manibus  visum 
rcstiiuit  ,  prius  quidem  imperfcctum,  dcinde 
vero  perfectum.  Marc.  8.  Qmrc  Christus  hic 
Bethsaida;  merito  exprobrat,  quod  visis  lot  suis 
miraculis  in  se  non  crcdiderit,  ideoque  ei  exi- 
tium  minatur  tum  futurum,  tum  praesens,  quod 
ci  reipsa  obvcnit.  Nam  cum  ha?c  civitas  olini 
opibus  ct  a^dibus  fioreret,  nunc  ita  deserla  est, 
ut  vix  sex  habcat  domos,  ait  Adrichom.  in  des- 
cript.  Tcrraj  sancloc  p.  137.  n.  18.  in  finc. 

OUIA  SI  IN  TvnO  ET  SlDONE  FACT.E  ESSENT   VI T.- 

TUTEs  (signa  et  miraculaj  qu.e  fact.e  sunt  in 
voris.]  Subintellige,  Accedentead  signa  c.Mcrna 
intcrna  Dei  gratia,  scilicet,  illuminatione  inlcl- 
IectusctimpulsuvoIuntatis,iissigniscongrucnte 
ct  proportionaia,  qualcm  ordinarie  dare  solet 
Deus :  sine  gratia  enim  inlcrna,  qua»  menleni 
moveat ,  frusiranea  est  omnis  pra-dicatio  cx- 
tcrna  :  olim  in  cincre  ct  cilicio  pccnitcntiam  egis- 
scnt,  uli  feccrunt  Ninivila;  ad  pracdicalionem 
Jonaj  c.  3.  Nota  ri  olim,  q.  d.  Jam  diu  pceniiuis- 
scni,  nec  tamdiuexpcciasseni,  sicut  vos  expcc- 
taslis.Ocives  Corozain  et  Deihsaidac.  Tyrus  urbs 


250  COMMCMAr.IA  IN  MATTIM.fM 

osi  munilissima  rhoonicloc,  in  rupc  maris  sita, 
ideoque  Hcbr.  T.<:or,  id  est  rupcs,  vocatur.  Vidc 
quae  dc  ca  dixi  Ez(>cl).  c.  26.  Sidon  est  vicina 
Tyro,  ita  dicta,  vcl  ;\  Sidonc  primogenilo  Cha- 
naan  conditorc,  Ccn.  10.  15;  vd  a  piscalionc, 
pisciuniquc  copia,  uli  paulo  ante  dixi  de  Bclli- 
saida. 

Hic  Thcologi  coliigunt  Dcum  ccrto  scire  pro- 
posiiiones  conditionaias  liheras,  licct  nunquam 
cventuras ,  eo  quod  conditio  non  ponatur  in  rc- 
rum  natura:  Cliristuscnim  liic  ccrio  asseverat 
Tyrios  et  Sidonios  pccnitentiam  acluros  fuissc, 
si  Christi  signa  vidisscnt,  quae  tamen  non  vidc- 
runt,  ideoquc  pocnitcniiam  non  egerunt.  Ratio 
i  prioricst,inim(>nsitas  mcntis  divinae,  scihcct 
infinita  acics  ct  vis  intellcctus  Dei,  quse  omnia 
omnino  etiam  secretissima,acnominatim  hher- 
tatem  liominis,  liherasquecujusquecogitationcs 
ct  volitiones,  sive  ahsolute,  sive  conditionaie 
futuras,  comprehcndit ,  penetrat  et  pcrvidet , 
ideoque  est  omniscia,  necquidquam  potest  il- 
lam  fugere,quinilhid  planeplcnequecognoscat 
et  perspiciat.  Ohjectum  enim  ejus  cst  omne  vc- 
rum,  praeteritum  ,  praesens  ct  futurum ,  sive  ah- 
solute,  sive  conditionate:  quareomne  hoc  clare 
intuetur  et  pervidet  infinita  acie  mentis  suse.  In 
futuris  enim  conditionatis  altera  pars  contradic- 
tionis  est  vera  ,  sicut  in  ahsolutis  :  posita  cnim 
condilione  vel  erit,  vel  non  erit  id  quod  dicitur. 
Vide  dicta  Jercm.  38.  17.  et  Sapient.  ti.  v.  11.  ad 
illa  :  Raptus  est ,  ne  malitia  mutarct  intellectum 
ejus. 

Rursum  S.  August.  lib.  dcBonopersever.  c.  9. 
et  10.  ex  hocloco  rccte  refcllit  Semipelagianos, 
qui  dicehant,  Deum  prsedcstinare  hos  vel  lllos 
homines,  quia  prsevidehateos  gratia,  si  darctur, 
hene  usuros.  Nam  Tyrii  hene  fuissentusi  gratia, 
et  tamen  haec  eis  data  non  fuit. 


Denique  ex  hoc  loco  ne  colliga s  Tyriis  defuisse 
gratiam  sufTicientcm ,  sedcopiosametahundan- 
tem ,  qualcm  hahuere  hi  Galilaei. 

22.  Verumtamen  dico  vonis  ,  Tvro  et  Sidom 
REMissius  erit  (Arah.  remissio  erit.major)  IN  die 
jUDicii,QUAM  voBis.  ]  q.  d.  Punientur  quidem 
Tyrii  et  Sidonii ,  oh  sua  scelera ,  sed  vos ,  0  cives 
CorozainetBelhsaidaegraviuspuniemini:  Primo, 
quia  majorem  hahuistis  Deilegis  et  viriutis  cog- 
nitionem;  vos,  utpote  Judaei  et  fideles,  quam 
Tyrii  Gentiles  et  infideles.  Secundo,  quia  me 
praedicantem  ,  ct  ad  pcenitentiam  exhortantcm 
saepius  audistis,  ac  plura  miracula  facicntem  vi- 
distis,  cum  Tyrii  nil  horum  audierint  vel  vide- 
rint.  Tertio,  quia  Tyrii,  utpote  in  corde  maris 
siti  futi  jam  sunt  Genuenses,  Veneti,  Lishonen- 
ses),  ideoque  mercihus  et  opibus  ahundantes, 
longe  majorem  superhiae,  avaritiae  et  luxurise 
occasionem  hahuere,  quam  vos,  Cy  Galilaei,  ct 
lamen  vos  superhiores,  avariores  et  luxuriosio- 
res  estis  Tyriis. 

Moraliter,  simili  modo  in  dic  judicii  gravius 
punientur  Christiani  quam  Judaei;Romani,quam 
Indi ;  sacerdotes  quam  laici ;  religiosi  quam  sae- 
culares,  si  impie  vixerint,  quia  majorem  a  Deo 
cognitionem ,  gratiam  aliaque  heneficia  et  salu- 
tis  adminicula  acceperunt,  sed  iis  uti  nolue- 
runt,  imo  iis  abusi  sunt  ad  majorem  suam  dam- 
naiionem. 


Cap.  XT. 

23.  r.T  TU  ,  CaPU  VRN.WM  ,  MMQIID  USQUE  IN  COE- 

i.uM  EXALTABERis?  (q.  d.  Minimc;  sed  usque)  in 

INFERNUM  DESCENDES.  ]  Lcgil  IntCrprCS  r>  u-fwSeiffjj , 

id  est  numquid  cxatlabeiis ,  jam  legunt  -h ^•puie.Xact, 
id  est  qud'  cs  cxattata;  Arabicus  ,  clevata  :  quo- 
modoetiam  habct  Luc.  10.  v.  15.  sedeodcm  re- 
dit  scnsus.  q.  d.  Numquid  tu,  o  Capharnaum, 
quae  mcis  miraculis,  doclrina  et  praedicationo 
magis ,  quam  mercihus  ct  opihus  tuis  exaltata es, 
etcelebris  ac  gloriosa  cffecla  apudDcum  ctho- 
mines;  numquid,  inquam,  scmperita  exaltahc- 
ris?q.  d.  Non,  scd  in  die  judicii  ad  inferna  dctra- 
heris,  etdcsccndcs  in  cjus  fundum  profundissi- 
mum ,  ut  suh  Tyriis  et  Sidoniis,  qui  minus  quam 
tu  pcccarunt,  dcgas  in  ipso  centro  gchcnnae, 
ihiquc  flammantia  cjus  incendia  prae  aliis  sen- 
tias,  crucicris  et  comburaris:  plerique  enim  ci- 
ves  et  incolae  lui  damnandi  sunt,  et  in  fundum 
gehennoD  relegandi.  Hinc  S.  August.  serm.  Zi2.  de 
Sanctis  t6  exaltaberis ,  vel,  ut  Lucas  habct,  exal- 
tata,  sic  exponit,  q.  A.  ISimium  tibi  felix  videris , 
nimium  potens  ,  nimium  superba  es  ,  ideoque  me , 
omnesque  temoncntcs  rcspuis  et  dcspicis  :  qua 
de  causa  in  certum  tui  ipsius  ruis  exitium. 


QUIA    SI  IN  SODOMIS   FACT^  FUISSENT  VIRTUTES , 
QUiE  FACTyE  SUNT  IN  TE,   FORTE   MANSISSENT  USQUE 

IN  HANC  DIEM.  ]  To  forte  noii  est  dubitantis  :  nam 
Graece  est  «v,  quae  cxpletiva  ctconfirmantis  est 
particula,  significans  certe,  utiquc,  Unde  eam 
omisit  Interprcs  v.  21.  el  alihipassim,  ubi  ta- 
men  est  in  Graeco.  T6  enim  av  quater  tantum  ver- 
tit  forte,  scilicet,  hic  et  Joan.  5.  Zj6.  et  Psal.  80. 
15.  et  2.  Cor.  7.  5.  in  ceteris  omnibus  locis ,  quaj 
plurima  sunt,  omisit  to  av,  quod  est  in  Gra'CO , 
et  simpliciter  vertit  assertivc ,  ut  Matth.  3. 18.  et 
c.  5. 18.  ctG.  5.  etc.  10.  12.  ac  plurimis  aliis  lo- 
cis ,  quaD  videre  est  in  Concordanliis  Graecis.  Sic 
quoque  ro  forte  hoc  v.  23.  omittunt  Vatab.  Pag- 
nin.  et  alii,  ac  asseverantcr  vertunt  mansissent. 
Forte  ergo  non  significat  Christum  dubilasse  de 
Sodomorum  mansione ,  sed  eam  licet  certo  fu- 
turam ,  lihere  tamen ,  idcoque  quasi  casu  et  for- 
tuito  eventuram  praevidisse.  Fo7'te  cnim  idem  est 
quod  casu ,  et  velut  per  sortem ;  opponilur  enim 
naturali  et  necessariOi  Sic  Comicus  in  Andria  : 
Forte ,  ait,  aspicio  mititem ,  aggredior  liominem. 
Et  Livius  1.  1.  forte  evenit :  et  infra ,  forte  ita  ac- 
ciderat.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Si  Sodomitae  au- 
disscnt  meam  praedicationem  et  cxhortationem 
ad  pocnitenliam ,  meaque  miracula,  quae  in  ejus 
confirmationem  tot  tantaque  apud  vos,  o  Ca- 
pharnaitae,  patravi,  conspcxissent,  utique  com- 
puncti  fuissent,  et  poeuilentiam  egissent,  ac 
mansissent  usque  in  hodiernumdiem,  intellige, 
Nisi  ipsi  vel  posteri  eorum  post  poeniientiam  in 
eadem  vel  similia  scelera  relapsi,  rursum  iram 
Dei  provocassent,  quae  simile  excidium  eis  irro- 
gasset.  Si  enim  perstiiissent  in  sua  poenitentia 
et  mutatione  vitae ,  mansissent  usque  in  hanc 
diem.  Et  hoc  innuit  -h  forte.  Unde  Francisc.  Luc. 
av  t/xuvoLv ,  quod  noster  vertit  forte  mansissent , 
exponit  per  modum  potentialem ,  vertitque  man- 
sisse  potuissent. 

2^.  Verumtamen,  dico  vonis,  quia  terrjE  So- 
DOMORUM  (Sodomitis)  remissius  erit  (Arah.  in- 
vcniet  rcmissionem  majorem;  Syrus,  tranquittio- 
res  erunt)  in  die  judicii,  quam  tibi.  ]  q.  d.  Mitius 
punientur  Sodomitae  ,  quam  Capharnaitae  ,  ob 
causas  quas  rccensui  v.  22.  Haec  Christi  de  Ca- 


COMMENTAniA  IN  MATTH;EUM.  Cap 

pharnao  scnlcntia,  ctlam  juxta  litteram  implcta 
cernitur.  QuamvisD.  Ilicronymusin  suamusque 
aitalem  Capharnaum  oppidum  exstitisse  testetur: 
lamen  postca  et  etianjnum  adeo  dcsolata  est,  ut 
vilis  et  humilis  existcns  viciis,  vix  scptem  pis- 
catorum  hal)cat  casas.  Ita  Adrichom.  et  alii  in 
descripiione Teria^  sanct.T. 

25.  l.N  ILLO  TEMPORE   RESPO.\DE.\S    JESUS  DIXIT  : 

Co.NFiTEOR  Tini,  Pater ,  DOMiNE  (Syrus,  Dommrt- 

/Or)  COEI-I  ET  TERIWE,QUIA  ABSCONDISTI  H^C  A  SA- 
PIE^TIIIUS  ET  PRUDENTinUS,  ET  REVELASTI  EA  PAR- 

vuLis.]  Apte  hicc  coha^rcnl  praeccdcnlibus.  Dat 
enim  hic  Chrislus  causam,  cur  Capharnaita.', 
Scriha;,  sacerdoles  et  Pliarisaii  spreverint  Ciiris- 
tiira ,  ejusque  pra;dicationcm,  quia  scilicet  erant 
superbi,  sibique  videbantur  sapientes  esse  et 
l)rudenlcs  :  quare  ad  humilitalcm  Christi  el 
Jlvaugelii  noluerat  superbas  cervices  inclinare, 
sed  id  fecerant  humiles  Apostoli,  discipuli  ct 
iur)).'c.  AdhaechoECgnome  significatChristum  do- 
iorem  suum,  quem  ex  eorum  superba  incredu- 
liiate  conceperat,  lenivisse  etabstcrsisseconsi- 
deratione  et  laudatione  justi  judicii  decreliqiie 
(livini,  quo  a  superbis  quasi  indignls  ha;c  abs- 
<ondit,  et  parvulis  sive  humilibus  ea  revelavit. 
Unde  Lucas  addit :  Exullavit  Spiriiu  5.,  id  est  pcr 
Spiritum  sanctum,  qui  hanc  considerationem, 
cx  eaque  hctitiam  ei  suggercbat,  exultavit , 
Deumque  laudibus  celebravit.  Idem  Christi  imi- 
lalione  faciamusctnos.utdum  opcram  nostram 
apud  superbos  et  indignos  perdimus,  mocslitiam 
jbstcrgamus  consideratione  divinse  voUintalis 
ct  providentije,  qua;  superbos  aspernatur,  et 
liumilcs  eligit,  clevatque  ad  suam  graiiam  ct 
gloriam. 

Uespo.^dens. ]  Id  est,  diccns  novumque  scr- 
monem  orsus ;  iiec  euiin  liic  apparet  ulla  intcr- 
rogatio,  cui  propric  rcspondcat.  Est  Hebrais- 
mus.  Vidc  Canon.  18. 

CoNFiTEOR.  ]  Id  cst  laudo  ct  gratias  ago;  hoc 
enim  significat  Hebr.  %—\V  i^da  in  Iliphil,  pula 
min  hoda,  unde  sacrificium  mTin  toda ,  id 
cst  confcssionis,  est  laus  et  gratiarum  aclio.  Hinc 
Lucas  addit:  ExultaiHt  Spiritusancio.  Sicpassim 
in  Psalmis  dicitur  :  Con(itebor  tibi  in  toto  corde 
meOy  id  cst,  laudabo  le.  Confitcmini  Domino,  quo- 
niam  bonus,  elc. ,  id  est  laudate  Domiuum. 

Tini,  PATER  (qui  me  filium  tuum  unicc  ainas, 
omniaque  ad  tuanij  mcamque  gloriamdisponis 
»«l  ordinas) ,  Domine  coeli  et  terr.e.  ]  Addit  hoc , 
nc  quis  impotentiaj  vcl  iufirmitati  Christi  iri- 
huat,  quod  non  potucrit  domare,  sibique  sul)ju- 
gare  supcrbos  Capharnaitas  ct  Pharis.-eos.  q.  d. 
Tu,  G  Ptitcr  mi,cum  sis  Dominuscocli  ct  terr.T, 
omniumquc  corda  in  manu  tua  habcas,  poiuisii 
solo  nutu  supcrborum  mcntcsneclcrc,  mihiquc 
sul)dcrc,  scd  justa  tua  ordinalione  noluisti. 

Poiro  nomiuo  rwli  et  terrce  signincanlur  om- 
i>cscrcatui-.T,  idcoqueomucs  homiiicsct  Angcli; 
quoinuuiiur:  Piimo,  Dcum  non  solos  Juda-os. 
»«ed  ct  (icnics  curare  ct  rcgerc,  ac  revocare  ad 
Lvangclii  graliam  et  salulcm  pcr  Christum.  Sc- 
«undo,  Dcum  suos  fidclcs  c  tcrra  in  cnplum  suuiu 
«icduccrc,  uipote  coeli  tcquc  ac  tcrne  Dominum  : 
ipsius  crgocst  ca-him  suis  amicis  apcrirc.  Tcr- 
iK),  Dcum,  sicut  humilcs  Apostolos  discrcvil  a 
superbis  Scribis  in  icrra  ,  sic  ct  humilcs  Angc- 
ic.s  (Uscrevisse  a  supcibo  Lucifcro.  cjusquc  as- 
s(  chs  in  Cttlo.  lla  Tolclus  in  Luc.  10. 


XL  251 

Audi  Tertull.  1.  1.  contra  Marcion.  c.  1.3.  Pie- 
nitudo  cst  diiinitatis  ipsius,  exhibens  Deum  per~ 
fectum,  Putrem  et  Dominum:  Patrem  clementia, 
Dominum  disciplina  :  Patrem  potestate  blanda, 
Dominum  severa  :  Patrem  diligendum  pie  :  Domi- 
num  timendum  necessarie  :  DUigendum ,  quia  ma- 
lit  misericordiam  quam  sacrificium ,  et  timendum, 
quia  nolit  peccatum  :  Diligendum ,  quia  malit  pce- 
nitentiam peccatoris,  quammortcm,  el  timendum, 
quia  nolit  peccatores  sui  jam  non  pccnitentes.  Ideo 
lex  utrumque  definit  :  Diliges  Deuni  et  timebis 
Deum.  Jliud  obsecutori  proposuit ,  aliud  exorbi- 
tatori. 

ILec  (Mysteria  gratia;  et  gloriaj,  quaeegopra;- 
dicavi  ct  pr.-edico)  a  sapientirus  et  prudenti- 
I5US.  j  Scilicet,  a  Capharnaitis  etScribis,  qui  in 
mercihus,  mundique  negotiis  prae  aliis  sapere 
vidcntur ;  unde  u  me  instrui,  et  discere  viam  sa- 
lutis  dedignantur:  juste  ergo  a  nolentibus  reci- 
pcre  lucem  Christi  tui,  eam  ab  indignis  re- 
traxisti.  Ita  S.  Ilier.  Clirysost.  et  Ambr.  serm.  17. 
in  Psal.  118. 

Et  revelasti  ea  PARVULis.]  Syrus,  puerulis, 
Gra'ce  v/jjtioij,  id  est  infuntibus ,  ut  vcrtit  Arabi- 
cus,  id  est  icliotis,  imperitis,  infacunclis,  puta 
Apostolis  ,  discipulis  et  turbis,  qui  Scribis  ct 
mundanis  videntur  esse  rudes  et  insipienies  ve- 
lut  infantes,  ut  in  eis  ostendas  vim  iucis  et  gra- 
tise  tua3,  qua  linguas  horuminfaniiumita  fecisti 
disertas,  utin  omnem  terram  exierit  sonus  eo- 
rum,  et  in  fines  tcrra;  verba  eorum.  Ps.  18.  Al- 
ludit  ad  illud  Ps.  8.  3.  Ex  ore  infantium  et  lacten- 
tium  pei-fecisti  laudem  propter  inimicos  tuos ,  ut 
destruas  inimicum  et  ultorem.  Dei  enim  clectio  et 
dispositio  plane  contraria  cst  mundo  :  mundus 
cnim  ambit  cteligit  divites,  sapicntcs,  poicntes: 
Dcus  vcro  eligit  pauperes ,  rudcs,  infirmos,  eos- 
que  facit  proe  omnibus  mundanis  spiritu  diviics, 
sapientes  et  potentes.  Quare?  Ut  non  glorietur 
omnis  caro  in  conspectu  ejus,  sed  qui  gtoriatur,  in 
Domino  glorietur.  1.  Cor.  1.  29.  et  31.  Vide  ibi 
dicta. 

Ex  hoc  loco  S.  August.  dePried.  Saiict.  c.  6.  ct 
dc  Bono  pcrscver.  c.  8.  ac  S.  Crcg.  25.  Moral. 
cap.  13.  docent,  quod  cum  audita  pr.-cdic^tione 
Evangclii  hi  credunt,  illi  non  credunt,  esseopus 
graliic  ct  jusiitiaj  Dci.  Quienlm  crcdunt,  ita  con- 
grue  pcr  graiiam  Dci  in  mcnte  illuminantur,  ut 
crcdant:  qui  vcro  non  crcdunt,  juslo  Dei  judicio 
ob  suam  supcrbiam,  aliaque  peccata  non  ita 
congrue  a  Dco  iliiimiuantur,  ui  de  facto  credant, 
licct,  si  vellcut  illuminationi,  quam  Dcus  cis 
suggcrit,  consentirc,  etcooperari,  possentcrc- 
derc,  et  rcipsa  crcdcrent. 

2G.  Ita,  P.\ter,  quomam  sic  placituu  fuit  ante 
TE.  Id  csl]  tibi,  Gricce  significantius  vai  6  rarr,; , 
id  cst  ctiam,  vcl  recle,  o  Patcr  (Gr.Tci  enim 
srepc  nominativum  usurpant  pro  vocativo),  q.  d. 
lliquc,  (')  Patcr,  quod  fccisti,  rcctissinie  fccisti, 
(juia  sicplacuit  libi  humiliaresupcrbos,  ct  exal- 
lar(^  humilcs.  Docet  pr.-edcstinationis  cl  clectio- 
iiis  fidclium,  a;quc  ac  rcprobationis  infidelium 
cl  impiorum  causam  originalcmnoncssc  alium, 
(luam  Uci  bcncplacitum ,  quarc  iu  co  iios  con- 
(|Uicsccrc  dcbcrc,  ncc  alias  ralioncs  qu.Trcrc ; 
cum  illiid  uuum  lidcli  sulliciat,  cl  inslar  millc 
laiionum  sit.  Hiuc  bcati  inca-Iodum  vidcnt  suos 
lilios,  parcntcs,  ncpotcs  ob  dcmcriia  damnari , 
non  dolcnt,  scd  approbant,  laudanlque  jiisinm 
Dci  judicium. 


252 


COMMEN'TAniA  IM  MATTIIMII.  Cap.  XI. 


27.  OMNIA  Mini  TRADITA  SUNT  K  PaTT^E  MEO.  Et 
WEMO  KOVIT  FlLIUM  NISI  PaTER  ,  NEQCE  PaTREM 
OUIS  ^OVIT,  NISI  FlLIUS,    ET   CUI   VOLUERIT  FiLIUS 

REVELARE. ]  Dixit  Clirislus,  Palrem  suum  essc 
Dcura  omnipotentem,  eumquc  quasi  Dominum 
ccEli  el  terriTe  superbos  Pharisaeos  rejecisse,  hu- 
milibus  vcro  Aposiolis  se,  suamquegraliam  rc- 
vclasse :  nunc,  ne  quis  Christum  ipsum  puiet 
csse  Patre  minorem,  necesseDeumomnipoten- 
lem,  docetcontrarium,  scilicet,  Patrem  omnia 
sua  communicare  Filio,  imo  non  nisi  per  Filium 
operari,  docere,  prsedicare,  donaque  sua  con- 
fcrre.  Ad  hunc  enim  fmem  misitDeus  Filiumiii 
carnem  ct  in  mundum ,  ut  per  eum  velut  docto- 
rem  et  salvatorem  omnes  doceret  et  saivaret. 

Porro  'ib  omnia  mihi  tradita  sunt  a  Patre,  ita 
inteUigi  (tebet  y  ut  tamen  omnia  Cliristusiccundum 
naturam  habuisse  censendus  sit.  Sicut  cum  sit  se- 
cundum  naturamvita,  vivificari  dicitur  a  Patre  ; 
ac  cum  sit  gloricB  Dominus,  dicitar  gloriam  acce- 
pisse,  ait  Conc.  Ephes.  exCyrillo,  in  defens.  Ana- 
Ihem.  Sensus  ergo  est ,  q.  d.  Omnia  quae  habet 
Pater,  scilicet,  divina  natura,  imperium  et  po- 
tcstas ,  ait  S.  Hilar.  et  August. ,  ac  consequentcr 
(quodmagis  hic  spectat  Cliristus)  omn/a,  idest 
omnium  rerum,  sedpraeseriimhominum  domi- 
nium,  potestas,  gubernatio  et  dispensatio,  ii 
Patre  ab  aeterno  data  fuit  mihi,  quasi  filio  per 
3Etcrnam  generaiioncm ,  et  in  tcmpore  eadcm 
mihi  dala  fuit  quasihomini,  per  liyposlaticaia 
unionem,  ui  possim,  quos  veiim,  v.  g.  humilcs 
Apostolos  eligere  ,  illuminarcj  pracdcstinarc, 
salvarc;  quos  vero  nolim,  ul  superbos  Caphar- 
nailas  rejicere,  negligerc,  reprobare,damnare: 
in  manu  cnim  mea  est  omnium  prasdestinatio, 
vel  reprobatio,  salus  vel  damnatio,  q.  d.  Cons- 
litulus  sum  a  Dco  Patre  mundi  salvator  et  re- 
demptor ,  ct  in  manu  mca  ac  potestate  posuit  Pa- 
ter  universa ,  ut  ca  reparem  et  restaurem ;  ut  si- 
cut  pcr  mc  ut  Deum  omnia  creavit,  sic  et  per 
me  in  carne  assumpta  omnia  recrect  et  reparet. 
Ad  hoc  veni ,  el  ad  hoc  sum  homo  faclus.  Abs- 
condita  igitur  suni  a  sapientibus  sacramenta, 
scilicet,  legatio  mea,  incarnalio  mea,  finis  ad- 
ventus  mei,  oflicium  mcum;parvulis  autem  ex 
parte  jam  revelata,  postmodum  vero  perfecte  re- 
velanda  sunt.  Abscondita,  inquam,  sunt  ^  su- 
perbis,  et  revelatahumilibus,  tam  a  me,  quam 
a  Patre  mco:  quia  Pater  omnia  mihi  tradidit, 
meaeque  poteslati  et  arbitrio  commisit.  Christus 
enim  hic  suum  ofTicium ,  dignitatem  et  auctori- 
tatcm  edocet  et  stabilit,  utomnes  ei  quasi  doc- 
tori  et  legato  Patris  auscultent,  credant  et  obc- 
diant.  Sicut  vicerex  vel  gubernator  demonstrat 
populo sibi hoc  munus  h  rege  esse  demandatum, 
ut  sibi  auctoritatcm  et  civium  obedientiam  con- 
ciliet. 

Et  nemo  novit  Filium  nisi  Pater,  neque  Pa- 
rnEM  Quis  novit  nisi  Filius,  et  cui  voluerit  Fi- 
Mus  rkvelare.]  Lucas  c.  10.  22.  Et  nemo  scit , 
quis  sit  Filius ,  nisi  Paler  ;  et  quis  slt  Pater,  nisi 
Filius,  et  cui  voluerit  Filius  revelare.  Rcspicit  id 
quod  dixit  V.  25.  Et  revelasti  eaparvulis ,  q.  d.  Ego 
a  Palre  sum  missus,  ut  sim  doctor  et  salvator 
mundi ,  ut  scilicet  doceam  homines  veritatem  et 
yiam  ad  salutem,  putaadDcumPatrcm,  quiest 
increata  salus  et  felicitas  :  haec  enim,  cum  sit 
supernaturalis,  anullohomine  vel  Angclo  natu- 
raliter  cognosci  potuit;  quare  sicut  nemo  novit 


Filium  nisi  Pater ,  et  cui  volaerit  Pater  revelare 
sic  vicissim  Patrem  nemo novit  nisi Filius,  etcul 
voluerit  Filius  revelare:  Pater  enim  sicut  natu- 
ram ,  sic  el  sui  cognilionem  omniaque  quae  ha- 
bct,  communicatFilio,  et  per  Filium  ceteris  ho- 
minibus.  Quiergo  ad  veritalem,  gratiam  et  sa- 
lulem ,  quoe  in  Deo  Patre  sita  est,  accedere  cu- 
pit,  per  me  accedat,  meque  docentem  audiat, 
et  in  me  credat  oportet.  Ego  enim  sum  via, 
veritas  et  vita.  Mea  doctrina  est  doctrina  Dei  Pa- 
iris :  per  me  ergo  habebitis  accessum  ad  Patrem. 
Ego  vos  ad  eum ,  ejusque  gloriam  deducam. 

^  Porro  dum  dicitur,  nisi  Fitius,  non  excludilup 
Spiritus  sanctus ;  multo  minus  cum  dicitur,  nisi 
Pater,  excludilur  Filius.  RegulacnimTheologo- 
rum  est,  particulas  exclusivas  additas  uniper- 
sonse  divinae  in  attributis  essentiaUbus ,  non  ex- 
cludcrecetcras  cliias  pcrsonas,  sed  tantumcrea- 
luras,  seu  id,  quod  alterius  est  essentiae.  Ita 
S.  August.  1.  6.  de  Trinit.  c.  9.,  sanctus  Cyrillus, 
D.  Tliomas  eeterique  Patres  et  Scholastici.  Nota 
Christum  primo  Apostolis  et  diseipulis  revelasse 
cognitionem  duarum  primarum  personarum, 
scilicet  Patris  et  Filii,  ac  deinde  sub  discessum , 
cum  iret  ad  morlem,  inculcasse  fidem  tertiae 
personae,  puta  Spiritus  S. ,  ut  palet  Joan.  16.  7. 
Sensim  enim  hoc  divinissimum  Trinitatis  mys- 
terium  rudibus  Apostolis  palefaciendumfuit. 

Adverlit  solerter  S.  Chrysostomus  hom.  39^ 
non  dici ,  Qui  jussus  est  h  Patre  revelare,  sed  cui 
voluerit  revelare ,  ut  Filius  Patri  in  dominio  et 
poteslate  aequalis  oslendatur :  licet  enim  Chris- 
tus  reveletuthomo,  sive  pernaturam  humanam 
et  os ,  tamen  haec  natura  subsistit  in  persona  di- 
vina ,  ideoque  hic  homo ,  puta  Christus,  esl  Deus, 
et  DeoPatri  aequalis. 

Porro  S.  Chrysost.  et  Irenaeus  1.  ^.  c.  Ik.  ut 
Marcioni  vetus  Testamentum,  ejusque  Deum  rc- 
jicicnti,  dicentique:  Si  Deus  Pater  non  fuit  ag- 
nitus  ante  Christi  incarnati  revelationem;  ergo 
non  fuit  agnitus  iu  veteri  lege  :  ergo  illius  auc- 
tor  et  Deus,  non  fuit  Deus  verus;  respoudeant, 
To  ne^no  novit  Patrem  nisi  Filius ,  exponunt  do 
scientia  divina,  per  quam  Filius ,  qua  Deus  com- 
prehendit  Patrem ,  et  Pater  Filium.  Planius  ta- 
men  accipias  de  scientia  communicata  nalurau 
humanae  Christi :  haec  enim  illius  mysteria  reve- 
lavit  Prophetls  et  Patribus ,  haec  divinitatis  et 
Trinitalis  mysteria.  Sic  eadem  post  incarnatio- 
nem  revelavit  Apostolis  et  fidelibus  qua  homo. 
Nemo  enim  est  fidelis  et  Christianus,  nisi  k 
Christo  et  per  Christum  incarnatum  :  Aliud  est 
enim ,  ait  Hicron. ,  naturce  cequalitate  nosse  quod 
noveris  (utiFilius  novitPatrem),  aliud  revelantis 
dignatione ,  uti  nos  novimus  Deum  per  revela- 
lionem  Chrisli. 

28.  Venite  ad  me,  omnes  qui  laboratis  et  one- 
RATi  estis  (Syrus,  qui  fessi  estis,  et  bajulantes 
onera;  Arabicus,  labore  attriti,  et  gravationere), 
et  ego  reficiam  vos.]  Ostensa  deitatis  suae  ma- 
jestate,  ne  quis  ea  abstcrreatur,  Christus  addit 
liumanitatem ,  et  humanissimeomnes  ad  sein- 
vitat.  In  legislatore  etprincipe,  cui  summainesl 
potentiaetmajestas,  summa  virtus  et  benevo- 
lentia  et  mansuetudo.  Sic  Moyses  Icgislator  et 
dux  Hebraeorum  fuit  mortalium  mansuetissimus. 
Numer.  12. 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XI. 


253 


Venite  ( Non  lam  pcdibus  corporis ,  quaniaf- 
rectibus  fidci,  spci,  amoris  ,  rclif,Monis ,  devo- 
tronis  ct  pietatis  )  a»  me  ]  Cui  omnia  Pater  dedit 
Inmanus:  qucmque  misit  quasi  medicum  pc- 
htissimum  et  ofliciosissimum  ,  ac  suavissimum 
tam  moribus ,  quam  pharmacis ,  ut  omnibus 
omnino  corporis ,  et  aninioe  infirmilatilnis 
mederctur  -.  nemo  enim  prceter  eum  iis  mederi 
potest. 

Omnes  qui  LAnonATis  ]  Neminc  cxcluso :  nemo 
enim  csl  ,  qui  non  aliquo  niorbo  laboret ,  et 
Christi  medela  indigeat.  OmnibusergoChristus 
sc  olTerl,  ut  ab  eo  sanitatem  et  salulem  petant 
et  rccipiant.  Sicblande  correxit,  erexit,  cura- 
vitquc  Magdalenam  ,  Mattbaeum,  Paulum,  Pe- 
trum.  Sic  ciiamnum  in  Eucbaristia  omnes  in- 
\itat,  aitquc  :  Venitc  ad  me,  infirmi,  esurien- 
tes  ,  afllicti ,  ego  reflciam  vos. 

Qui  LABORATis.  ]  GroGCC  oi  vottiwvtes  ( id  est ,  qui 
molestiam  patimini )  etonerati  estis  ]  scilicet 
fatigati  et  deprcssi  ;  ac  succumbentes  oneri , 
tum  pcccatorum  ,  ila  S.  Chrysostomus  ,  S.  Hic- 
ronymus  ,  S.  Augusiinus  ;  tum  legis  Mosaicac , 
ita  Theophylactus;  tum  oerumnarum  et  tenta- 
tionum  liujus  vitjc.  ISam  corpus,  quod  corruvi- 
pitur ,  aggravat  animam  ,  et  teiTcna  inhabitatio 
deprimit  sensum  multacogitantem.  Sapient.  c.  9. 
vers.  15.  Vide  ibi  dicta. 

Et  ego  reficiam  vos.  ]  Graece  a-jx-Kxusu,  id  est  re- 
focillabo ,  fessis  requiem  dabo  ,  ut  vcrtit  Syrus  , 
recreabo ,  in  omni  quiele  constituam  ,  ait  sanc  - 
tusChrysostomus,  per  verba  blandissima  ,  pcr 
Sacramcnta  quasi  pharmaca  eflicacissima ,  pcr 
gratiam  et  consolationes  internas  suavissimas , 
denique  per  gloriam  felicissimam  in  ccelo. 
Audi  sanctum  August.  serm.  10.  de  Verbis  Do- 
mini  secundum  Matlh.  Venite  adme ,  omnesqui 
laboratis  :  Quare  enim  omnes  laboramus ,  nisi 
quia  sumus  mortales,  fragiles  ,  infirmi  lutea  vasa 
portantes  ,  qucc  faciunt  invicem  angustias  ?  Scd 
si  angustiantur  vasa  carnis  ,  ditatentur  spatia 
charitatis.  Quid  a-go  dicit :  Venile ,  omnes  qui  la- 
boratis ,  nisi  ut  non  laboretis?  Denique  promissio 
ejus  inpromptu  est ,  quoniam  laborantcs  vocavit. 
Quarent  forte  ,  qua  mcrcede  vocati  sunt  ?  Ecce 
ego  vos  ,  inquit,  reficiam. 

29.  ToLLiTE  (  Syrus  ,  bajulate)  jcgdm  meim 
8UPER  vos  ]  q.  d.  Tulistis  grave  ct  pcne  intolcra- 
bile  jugum ,  et  onus  legis  vetcris ,  peccati  et 
concupiscentiae  ,  venite  ad  mc  ,  ego  illud 
tollam  et  commutabo  in  suave  jugum  lc- 
gis  Evangelicac  ,  gratioe  ct  chariiaiis.  RcD- 
ciam  crgo  vos  pcr  jugum  meum  ,  quod  ju- 
gum  quidem  est ,  quia  est  lex  obligans  ani- 
mas  ,  sed  simul  pharmacum  est ,  imo  lectus  , 
in  quo  suaviter  quiescatis  ,  prapsertim  per  hu- 
militatem  ,  quam  docct  et  praecipit ;  quae  unica 
et  singularis  est  mcdicina  omnium  morborum 
lam  animae ,  quam  corporis  ,  omniumqucone- 
rum  levamen  et  requies.  Nihil  cnim  aspcrum  cst 
\.iitibus  ,  nit  arduum  humilibus ,  ait  S.  Leo.  Sicut 
enim  lana  bombardarum  globosexcipii ,  ac  sua 
aiollitic  impetum  eorum  infringit ;  sic  mititas 
ci  humilitas  omnia  dura  et  aspera  sua  lenitatc 
frangit  et  mollit :  jugum  ergo  hoc  Christi  est 
Evangclium  et  lex  Evangelica  ,  sive  lex  gratia\ 
L'nde  S.  Bernardus  sermonc  15.  in  Psalm.  Qui 
kabitat :  Laborantes ,  inquit ,  ad  refectionem  in- 
vitat ,  ad  rcquicm  provocat  onn-atos ,  non  tamcn 
onui  subtrahit  aut  laboran  :  magis  autem  onere 


alio ,  alio  iabore  commutat ;  scd  onere  levi,  suaci 
jugo,  inquibus  requies  aut  refectio ,  etsi  minus 
appareat,  tam^n  inveniatur. 

Et  discite  a  me,  quia  mitis  slm  et  nUMILlS 
conDE(  id  est,  cordis  affectu  ,  id  est  voluntatc , 
ait  S.  Bernardus  serm.  ^2.  in  Cant.,  mulli  enim 
sunt  humiles  orc  ,  sed  pauci  corde )  et  invenie- 
Tis  requiem  ammabus  vestris.  ]  q.  (1.  Imitamini 
mcam  humiliiatem  ct  mansueludinem  :  estotc 
mites  et  humiles ,  ac  sentietis  ,  quam  suave  sit 
jugum  Dei.  Ita  S.  Chrysostomus  (  et  S.  Augus- 
linus  sermon.  de  VerbisDomini  secundum  Mat- 
tbocum  ,  quem  audi  :  Tollitejugum  meum  super 
vos  ,  et  discite  a  me  non  mundum  fabricare ,  non 
cuncta  visibitia  et  invisibilia  creare  ,  non  in  ipso 
mundo  mirabiiia  facere,  et  mortuos  suscitare  ; 
sed  quoniam  milis  sum  et  humilis  corde.  Magnus 
esse  vis ,  h  minimo  incipe.  Cogitas  magnamfahri- 
cam  construere  celsitudinis,  de  fundamento prius 
cogita  humilitatis.  Et  quantam  quisque  vult  et  dis- 
ponit  superimponere  moiem  adificii  :  quanto  erit 
majus  cedificium,  tanto  altius  fodit  fundamentum. 
Sapienter  Climacus  gradu  25.  Humilitas ,  inquit, 
est  gratia  animce  nominis  expers  ,  solis  no-niinata 
iis ,  qui  ejus  experimentum  ceperunt ,  inexplicu- 
bilis  thesaurus,  k  Deo  nomen  sortita ,  singularc 
munus  Dei :  Discite  ,  inquit ,  non  ab  Angelo ,  non 
ctb  homine  ,  non  ex  libro  ,  sed  a  me  ,  hoc  est  ,  ex 
mea  in  vobis  habitatione ,  illustratione  et  opera- 
tione ,  quiamitis  sum  ethumiiis  corde ,  et  cogita- 
tione  ,  et  sensu ,  et  invenietis  bellorum  interioruvi 
rcquicm  animabus  vestris  ,  et  levamen  cogitatio- 
num  vestrarum.  Et  postplura,  humilis  dotes  el 
fructus  hos  assignat:  Qui  cum  hacveiut  sponsa 
sponsus  copulatus  cst ,  lenis ,  ptacidus ,  pronus  in 
compunctionem,  misericors ,  supci'  omnia  vero  se- 
renus  et  tranquillus  ,  tcetus  et  alaccr ,  obsequens  , 
omnium  molestiarum  expers  ,  vigil  et  impiger 
cst ,  et  ut  uno  verbo  complectar  omnia ,  imper- 
turbatus. 

Secundo ,  et  magis  gcnuinc  Auctor imperfecii, 
Maldonaius  et  Jansenius,  quasi  dicat:  Discite  a 
me ,  id  est ,  ne  vcreamini  ad  mc  accedere  ,  et 
jugum  mei  Evangelii  in  collum  vestrum  susci- 
pere,  quin  venite  et  illud  suscipite:  discetis 
enim  ,  et  reipsa  experiemini  in  me ,  me  non 
esse  tyrannum,  autrcgem  sevcrumctrigidum, 
sed  dominum  humilem  ,  miicm  ,  clementem  , 
et  beuignum.  Hunc  scnsum  exigit  ratio  ,  quam 
subjicit  :  Jugum  enim  mcum  suave  est ,  et  onus 
meum  teve.  Et  illud :  Et  invenietis  rcquiem  anima- 
bus  vestris  ;  hanc  enim  solus  pra;stat  Christus. 
Porro  Christus  tanta;  fuithumilitatis  etmansue- 
tudinisin  sufTcrendis  Scribis,  discipulis,  turbis, 
injuriis,  probris,  irrisionibus,  flagcUis,  cruce  ct 
morte,  ut  etiamsi  nullum  fccisset  miraculum  , 
tanta  tamen  mansuctudine  sat  superque  pro- 
basset,  se  essc  hominem  coelestem,  ct  vcrum 
Prophetam  ^  Dco  missum.  Ego  sane  magis  mi- 
ror  divinam  Christi  mansuetudiucm,  quam  mi- 
racula  ,  et  morluorum  susciiationcm. 

Moral.  disce  hic  ,  quanla,  et  quam  chara 
Cbrisio  sit  humilitas.  Primo  ,  ex  co  quod  sit 
summa  et  coronis  vita; ,  doctrinoc,et  perfectio- 
nis  Christi ,  q.  d.  Discitc  i  mc  non  niundum 
crcare  ,  non  miracula  facerc,  non  subtilia  de 
Deo  ct  sancta  Trinitalc  disputare  ,  non  Hercu- 
leos  labores  et  facinora  patrare  ,  scd  quia  mi- 
tis  sum  ct  humilis  corde;  hic  cst  apex  et  bre- 
viarium  racoe  doctrina?  ct  Evangelirae  perfec- 
tionis. 


2bk  COMMENTARIA  IN  MAT 

Secundo  quod  liumilitas  sil  sedcs  pacis :  Et  in- 
venietis  ,  inqiiit,  rcquiem  animabus  vestris  :  nus- 
<iuaui  quies  aiiiuii,  nisi  iu  humilitale  ;  vis  ergo 
icquiem,  amplcclere  humililalem  ,  liumileui 
locum  ,  humile  oflicium  ,  humilem  vicium , 
vestitum  ,  etc. ;  impossibile  est,  ut  superbus 
habeat  pacem  animai,  qui  semper  majora  de- 
>iderat  et  aml)it,  ac  sacpe  assequi  nequit. 

Teriio  quod  humiiilas  tollit  ab  homine  omnem 
laborem  ,  el  omuia  onera  :  Venite  ,  inquit,  ad 
meomneSy  qui  laboratis  et  oncrati  estis ,  ct  ego 
reficiarn  vos  ,  a  labore  et  onere  sublevando:  qua 
ratione;Domine?  per  humiiitalem:  Tollite ,  ait, 
jugutn  vieum  supcr  vos  ,  et  discite  d  me  ,  quia 
mitis  sum  et  humilis  corde.  Humilitas  ergo  est  le- 
vamen  omnis  lal)oris  et  oneris ,  et  refectio  vi- 
rium  ,  ut  quidam  Doctor  merito  dixerit  :  Ilu- 
militas  est  pkarmacum  contra  omnes  morbos ,  ac 
sanitas  anima;  ct  cor/joris  ;  morbum  enim  tole- 
rando  lenit  el  superat.  Quin  et  Hippocrates  dixit 
Tz  'v.xolv.  /j.xnp66i:t. ,  hoc  cst ,  animalia  ,  quae  felle 
carent,  ut  cervi ,  sunt  'ongaeva  :  mites  ergo 
et  humiles  sunt  sani  et  longicvi :  mansuetudo 
enim  ,  uti  mores,  iia  et  humores  contemperat, 
quos  distemperat  bilis  ,  uude  morbi. 

Quarto  humilitas  est  virtus  Christi :  Discite  , 
ait ,  d  me  :  haec  mea  ,  mihi  propria  ,  mihi  praj 
ceteris  chara  est  virtus ,  quam  descendendo  c 
coelis  in  imam  terram  ad  extremam  pauperta- 
tem  ,  ad  infamem  morlem  et  crucem  ita  osten- 
(li,  ut  nulla  sit  illustrior  et  mirabilior  in  vita 
«'t  morte  mca.  Sic  ex  diverso  superbia  est  pec- 
ratum  Luciferi.  Humilitas  ergo  facit  nos  simil- 
limos  Christo;  quid  dignius?  quid  optabilius  i' 

Quinto  ,  eadem  facii  jugum  Christi  snave  ,  et 
legem  levem.  q.  d.  Discite  h  me  cssehumiles 
<'t  mites,  et  in  jugo  meo  non  sentietis  pondus  , 
sed  experiemini  illud  esse  suave  et  leve.  Quo- 
eirca  S.  Franciscus  dictitabat  Christum  non 
aliam  ob  causame  cojlo  inlerram  descendisse, 
•|uam  ut  nos  doceret  humilitatem.  Vide  S.  Bo- 
naventuram  cap.  de  Humilitate  S.  Francisci. 

Pr.-cclare  S.  August.  episl.  112.  Qui ,  inquit , 
didicerunt  ix  Domino  Jesu  mites  esse  et  humiles 
corde,  plus  orando  et  meditando  proficiunt, 
«luam  legendoet  audiendo. 

Denique  Christus  jungit  hic  mitem  cum  hu- 
mili ,  quia  mansuetudo  ethumilitas  sunt  quasi 
(luaj  sorores  invicem  associatu; ,  vel  sicut  ma- 
ter  et  lilia.  Unde  S.  Bernardus  serm.  2.  in  illud 
Apoc.  12.  Signum  magnuni :  Sicut ,  ait  ,  matcr 
in-a:sumptionis  esl  elatio ,  sic  mansuetudo  vera 
non  nisi  ex  vera  humilitate  procedit.  Idem  de 
Verbis  Apostoli  :  ISon  est  rcgnum  Dei  csca  et  po- 
tus ;  Mitis,  ait,  perlinet  ad  charilatem ,  quia 
charitas  patiens  est,  bcnigmi  et  humilis.  1.  Cor.  13. 

Audi  Climacum  gradu  Ih.  Solem  malutina  lux 
aurorce  praicurrit,  liumiUtatem  mansuetudo  prce- 
cedit.  Itaque  lacem  Christum  prius  audiamus  , 
quce  eas  ita  per  gradum  disponit:  Discite  ,  inquit, 
u  me ,  quia  mitis  sum  et  humilis  corde.  Deindc 
Diansueludinem  ila  definit  :  Mansuctudo  est  im- 
niulabilis  animi  status ,  qui  in  omni  fortuna  ho- 
norumet  contan\eliarum  cequalem  animi  habitum 
consenat.  Mansuetudo  est  pro  aliis  te  perturban- 
tibus  sine  perturbatione  sincere  et  ex  animo  prc- 
rari.  Mansuetudo  est  prominens  adversus  iram 
marisrupcs  :  quwcnmcs  iUisos  fluctus  dissolvii  ac 


THyEUM.  Cap.  XI. 

frangit ,  nec  ipsa  interim  movetur  aul  frangitur. 
Dcnique  ejus  effectus  et  doles  per  elogia  ita  as- 
feignat  :  Mansuetudo  cst  stabilimentum  patientice, 
charitatis  janua,  imo  vero  parens  ,  prudenticB  ar- 
gumaitum :  Docebit  enim  ,  inquit  Dominus  ,  mi- 
tcs  vias  suas;  procuratrix  venia ,  peccatorum  fi- 
ducia  in  precibus  ,  Spiritus  sancti  domicHium  : 
super  quos  enim  respiciam ,  nisi  supermansuetum 
et  quietum  ?Isaia)  66. 

30.  JlJGUM  EISIM  MEUM   SUAVIi  EST,  ET  0>US  MEUM 

i.EVE.  ]  Jugum  et  onus  Christi  est  Evangelium, 
ait  S.  Hilarius,  et  Beda,  et  alii.  Evaugelii  ergo 
lex  est  jugum  quia  disciplina:  nos  alligat ,  nc 
quis  a  justitia  discedat ;  hoc  suave  Grijece  esl 
non  v^uxO?,  id  est,  dulce  instar  sacchari,  sedx|Si?oi 
id  est,  conmiodum,  humanum,  placidum,  be- 
nignum  (  Arabicus  bonum)  prae  lege  veteri.  Pri- 
mo,  quia  pauciora  et  faciliora  habet  praecepta. 
Secundo  ,  quia  majorem  dat  gratiam  ,  quaj 
valde  alleviat  onus  mandati.  Tertio,  quia  amorc 
iios  regil,  ut  filios;  non  limore ,  ut  servos,  sicut 
faciebat  lex  vetus.  Quarto,  quiamortem  non  in- 
teniat  nec  inferl,  uti  lex  vetus ,  sed  aufert.  Quin- 
10,  quia  promitiit  sui  obsei-vatoribus  vilam  feli- 
cissimam,  eosque  quasi  manu  ducit  ad  tTter- 
nam  coeleslium  gaudiorum  dulcedinem,  juxta 
illud  :  Inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tucc ,  et 
lorrente  voluptatis  tuce  potabis  eos.  Psalm.  35.  9. 
Causam  dat  S.  Paulus,  et  ex  eo  S.  August.  serm. 
10.  de  Verbis  Domini  secundum  Matthaeum . 
Ouia  non  sunt  condignce  passiones  hujus  temporis 
(id  futuram  gloriam  ,  quce  revelabitur  in  nobis. 
Quare ,  qace  dura  sunt  laborantibus ,  cisdem  ipsis 
mitescunt  amantibus  :  omnia  sccva  et  immania 
prope  nulla  facit  amor.  Ait  ergo  :  Tollile  jugum 
vicum  super  vos,  quasi  in  jugo  divinae  servitu- 
lis  perfecta  consolatio  el  refectio  includatur. 
IJnde  D.  Ambrosius  libro  de  Helia  et  jejunio 
c.  22.  Suscipitc  ,  inquit,  jugum  Christi.  ISolile  ti- 
niere  ,  quia  jugum  est :  festinate  ,  quia  leve  est. 
I\on  conterit  colla  ,  sed  honestat.  Quid  dubitaiis  ? 
quid  procrastinatis  ?  Non  alligal  cervicem  vincu- 
lis,  sed  mentem  gratia  copulat.  TSon  neccssitate 
constringit ,  sed  voluntatcm  boni  operis  dirigit. 
Audi  S.  Bernardum  ep.  72.  Libet  admirari ,  quam 
lcve  sit  onus  verilalis ,  quod  non  solum  non  one- 
rat ,  sed  etiam  portat  oinnem,  cui  portandum  im- 
ponitur.  Iloc  onus  potuit  uterum  gravidare  vir- 
gineum ,  sed  non  gravare.  Hoc  onus  ipsaquibus 
se  prcebuit  sustcntandum  Simeonis  brachia  sus- 
tenlabat.  Hoc  etiam  Pauluni  in  gravi  scilice!  et 
coiTuplibili  corpore  positum  ,  rapiebat  usque  ad 
tcrtium  ccclum.  luio  David  :  Proptcr  verba ,  in- 
(luil,  labiorum  tuGrum,ego  custodivi  viasduras. 
Psal.  16.  h.  Ubi  D.  Augustiuus  lib.  dc  Naturaet 
gratia  c.  69.  Durce,  inquit,  sunt  timori,  leves 
iimori. 

Meum.  ]Quod  scilicelegoCliristus  vobis  impo- 
no,  sedet  vobiscum  fero  ,  onerique  succollo , 
imo  toium  onus  ,  ei  vos  ipsos  bajulo  et  porto  : 
jugumenim  dicitur  ,  quod  duo  jumenta  juncta 
subeunt;  jugum  enim  ii  Jungendo  nunciqiatur. 
Christus  ergo  jugi ,  id  est  ,  legis  Evangclic.-o 
unam  dumtaxat  partem  collo  nostro  imponit  , 
iilleram  et  poliorcm  ipse  subit ,  itaque  nobis- 
cumjugum  hoc  trahit,  et  nobis  vires  animos- 
que  iraTjcndi  sua  gratia  ,  icque  ac  suo  excmplo 
suggerii:  uii  nuper  quidam  in  Japone  e  Socic- 
tate  Jcsusacerdos,  morlemalrocem  pro  Chrisio 


COMMnNTAr.IA  IN 

gcncroso  obions  ,  diciil.'il)at.  Cliiisius  crgo  fa- 
citcomputresccre  juguni  a  facie  olei.  IsaijB  10. 
V.  27.  Ex  adverso  gravia  esse  onera  peccati ,  ail 
S.  Uieron.  Zacliar.  c.  5.  dicens  iiiiquilateni  se- 
derc  super  talentuni  plumlji.  Vide  dicta  ulro- 
bique. 

lluc  facit ,  quod  in  vita  S.  Mechtildis  legimus, 
ipsam,  cuni  gravil)us  capilis  doloribus  torquc- 
retur,  ut  nusquani  posset  qniescere  ,  audivisse 
a  Clirislo  ostcndentc  vulnus  lalerissui :  ^unc  in- 
tra  ,  ul  iHiaacs  :  qua;  stalini  cum  gaudio  intravit. 
Et  visum  est  ei  lot  cervicaiia  scrica  se  habere, 
quol  iclus  dolorum  tunc  sensit  capiti  suo  advc- 
nire.  Et  ailDominus:  Bombyccs  scricum  gerunt, 
et  de  vie  scriptum  est :  Ego  sum  vciinis  ,  et  non 
homo.  Ilucusqiie  in  laborihus  milii  devote  scrvivisli, 
amodo  in  virtiUum  exerciliis  cxemplo  mco  plu- 
citis  mihi  servire  studebis  ;  et  quce  tibi  fucrint  im- 
porlabilia,  ef^o  ea  tccum  ferum.  Ha;c  ad  verbum 
stylo  simplici,  scdcandido,  auctor  vitae  ejus- 
dem. 

Jugum  ergo  hoc  Christi  non  lam  jugum  est, 
quam  cervical  l)oml)}cinum ;  quia  non  moles- 
lia  nos  premil,  sed  a  pondere  rerum  terrena- 
rum  exonerat,  et  in  coelos  atloUit. 

Quocirca  apposite  S.  Bernard.  onus  hoccom- 
parat  plumis  avium:  sic  enim  scribit  episl. 
3&1.  ad  Monachos  :  In  via  vilce  quo  citius ,  co 
facilius  curritur;  et  lcve  Salvalorisonus,  quocrcs- 
cit  amplius ,  co  porlabilius.  Nonne  ct  aviculas  lc- 
vat ,  non  onerat  pcnnarum  sive  plumarum  numc- 
rositas  ipsa  ?  Tolle  eas  ,  et  reliquum  corpus  suo 
pondcre  fertur  ad  ima.  Sic  disciplinam  Christi , 
'  sic  suave  jugum  ,  sic  onus  levc  quod  deponimus  : 
€0  depi'imimur  ipsi,  quia  portat  polius,  quam 
portatur.  Et  S.  August.  serm.  2U.  de  Verbis  Apost. 
Ilac  sarcina,  inquit,  non  est  pondus  onerati , 
sed  ala  volaturi.  llabent  enim  et  aves  pennarum 
suarum  sarcinas.  Portant  itlas,  et  portantur. 
Portant  illas  in  tcrra;  porlantur  ab  illis  in  ccclo. 
Tu,  si  misericordiam  velis  prcebere  avi,  praseiHim 
ctstate  ,  et  dicas  :  Miseram  istam  aviculam  one- 
rant  pennce ,  et  detrahas  onus  hoc ,  in  terra  re- 
manebit ,  cui  subvenire  voluisti.  Et  rursum  hb.  dc 
Perfectione  justitias  circa  med.  in  fme  7.  tomi : 
Laborant ,  inquit,  in  Dei  prccccptis ,  qui  ea  ti- 
mendo  conantur  implere :  sed  perfecta  charitas 
foras  mittit  timorem ,  et  facit  pr(scepti  sarcinam 
levem  ,  non  soium  non  prementem  onere  ponde- 
rum  ,  verum  eliam  sublevantem  vice  pennarum. 

AdditS.  Ambros.  in  Psal.  118.  serm.  3.  Portare 
Christi  jugum,  inquit,  suave  est ,  si  ornamenta 
putes  cervicis  tucc  esse ,  non  onei'a.  AtloUe  ergo 
oculos  ad  Dominum  Deum  tuum  ,  et  qucere  Deum, 
et  invenies.  Erige  cervicem,  reditnicula  ,  non  vin- 
cula  geris.  Multa  quoque  animalia  redimicuUs 
gaudent ,  et  phalcrari  sibi  magis ,  quam  nudari 
videntur  ,  gencB  sicut  turturis  prccfcrent  insignia 


MATTII/EUM.  Cap.  XI.  S.V) 

vcrecundicc ,  redimicula  cci-vicis  Uherlalis  niicl- 
lent  fiduciam.  Leve  est  ergo  jugum  Christi  ,  et 
ideo  cei'vix  eo  non  premitur ,  sed  levalur.  ,\on 
mirumquidcm,  si  Jugum  illud  leve  sit ,  quoniam 
homini  glorice  cupido  omnia  gloriosa  ct  honori- 
fica  tevia  ct  suavia  putantur ;  nihil  autem  est 
isto  Christi  jugo  gloriosius. 

DeniqueS.  Bernard.  serm.  15.  inPsal.  Quihabi- 
tat ,  perjugum  et  onus  accipit  onus  donorum 
etbeneficiorum  Dei:  quia  onus  impositae  legis  , 
gratiaj  donum  est ,  cujus  observantia  perfecta 
cetera  in  animam  dona  invehit.  Audi  cum  : 
Grave  onus  iniquitas  sedens  super  tatentum 
plumbi.  Sub  hac  gemebat  sarcina  ,  qui  dicebat : 
Iniquitates  mece  supergressce  sunt  caput  meum , 
et  sicut  onus  grave  gravatoe  sunt  super  vie.  Quod 
ergo  onus  Cliristi ,  quod  onus  leve?  Vt  quidcm 
cgo  sentio  onus  beneficiorum  :  dulce  onus  ,  sed  ei 
quisentit,  eiqui  expei'itur.  Et  postnonnulla :  One- 
rat  nos  ,  cum  exonerat  nos  Deus  ;  onerat  benefi- 
cio ,  cum  exonerat  peccalo.  Vox  onerati  :  Quid 
retribuam  Domino  pro  omnibus  quoe  retribuit  mi- 
hi  ?  Vox  onerati  :  Sempei'  enim  quasi  tumentes 
super  me  fluctus ,  timui  Deum.  Vox  onerati  :  Exi 
a  me ,  quia  peccator  sum ,  Domine. 

Porro  superbis  el  carnalibus  Christi  jugum 
et  lex  humilitalis  ,  abstinenliK  ,  continentiae  , 
mortificationis  videlur  gravissima  et  intolera- 
bilis,  quia  carent  spiritu,  nec  nisi  carnem  ei 
carnalia  amant  et  cogitant.  Unde  S.  Bernard. 
tract.  de  Pra^cepto  etdispens.  Christi  jugum,  ait, 
et  onus  est,  et  omnino  importabile  ,  nisi  Christi 
ceque  spiritui ,  sed  el  his  ipsis  superbis  et  carna- 
libus  longe  gravius  jugum  est  ipsa  ambitio  , 
et  carnis  concupisrentia  :  Asperum  quippe  ju- 
gum  ,  ait  S.  Gregor.  h^.  Moral.  c.  12,  et  durce 
sei-vitutis  pondus  cst ,  subesse  temporcUibus ,  am- 
bire  terrena  ,  retinci'e  labentia ,  velle  stare  innon 
stantibus  ,  appetere  quidem  transeuntia  ,  sed  cum 
transeuntibus  noUe  transire.  Dum  enim  contra 
votum  cuncta  fugiunt,  qucc  prius  mentem  ex  de- 
siderio  adeptionis  afjlixerant,  post  ex  pavoreamis- 
sionis  premunt.  Vere  S.  Chrys.  hom.  \li.  inl.  ad 
Cor.  Aspera ,  inquit ,  virtus  est ,  si  ad  imbecil- 
iitatem  nostram  comparetur  ;  nam  quod  facilis  et 
levis  sit  ,  audi  Cliristumtestantem  :  Jugum  meum 
suave  est,  et  onus  meum  leve.  Quod  si  non  intel- 
ligis  ,  nulla  te  admiratio  tencal :  non  enim  forti 
animo  es  :  ut  enim  cum  animi  vis  cidest ,  gravia 
leviafiunt;  sic  cum  abest ,  levia  gravia.  Quid, 
quceso  ,  mana  suavius?  quidmagis  in  promptu? 
ccgre  tamen  Judcci  tulerunt,  cum  co  in  delieiis 
vescerentur  ;  quidfame  etccteris ,  quos  Paulus  est 
perpessus ,  laboribus  gravius  ?  gaudebat  tamen  ille 
ct  exultabat,  dicens:  Nuiic  glorior  in  infirmitati- 
bus  meis;  quce  igitur  horum  causa?  animi  diver- 
sitas,  quem  ,  si  qualem  esse  oportet ,  institueres  . 
facilitatem  virtutis  dignosceres. 


256  COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XII. 

CAPUT  DUODECIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ClIlUSTUS  CONTRA  ScRIBAS  PROBAT  SaBBATO  LICERE  DISCIPULIS  SUIS  VELLERE  SPICAS  ,  ET 
SIBl  LICERE  CURARE  ^GROS.  SeCUNDO,  VERS.  22.  SANAT  D.EMONIACU3I ,  PROBATQUE  SE 
ID  NON  FACERE  OPE  BeELZEBUB,  SED  IN  DIGITO  DeI  :  QUARE  SCRIBAS  ID  BeELZEBUB  TRI- 
BUENTES,  COMMITTEREBLASPHEMIAM  IN  SpiRITUM  SANCTUM,  IDEOQUE  IRREMISSIBILEM. 
TeRTIO,  VERS.  39.  PETENTIBUS  SIGNUM,  DAT  SIGNUM  JoNJE ,  QUODQUE  NlNIVIT^  ET  RE- 
GINA  SaBA  JUDiilOS  SIBI  INCREDULOS  CONDEMNABUNT  IN  DIE  JUDICII.  QuARTO,  VERS./jG. 
SUOS  FRATRES  ET  MATRES  ASSERIT  ESSE  EOS,  QUI  FACIUNT  VOLUNTATEM  PaTRIS  SUI. 

,N  illo  teinpore  abiit  Jesus  per  sata  Sabbato,  discipuli  autem  ejus  esu- 
rientes  coeperunt  vellere'spicas,  et  manducare.  2.Pharisa3i  autem  vitlentes, 
.dixerunt  ei  :  Ecce  discipuli  tui  faciunt  quod  non  licet  facere  Sabbatis. 
'3.  At  ille  dixit  eis  :  Non  legistis  quid  fecerit  David ,  quando  esuriit ,  et 
'(jui  cum  eo  erant :  4«  quomodo  intravit  in  domum  Dei,  et  panes  pro- 
>positionis  comedit,  quos  non  licebat  ei  edere,  neque  his  qui  cum  eo 
'erant,  nisi  solis  sacerdotibus?  5.  Aut  non  legistis  in  lege,  quia  Sabbalis 
sacerdotes  in  templo  Sabbatum  violant,  et  sine  crimine  sunt?  6.  Dico  autem  vobis,  quia 
teniplo  major  est  hic.  7.  Si  autem  sciretis  quid  est  :  Misericordiam  volo,  et  non  sacrifi- 
cium  :  nunquam  condemnassetis  innocentes.  8.  Dominus  enim  est  filius  hominis  etiam^ 
Sabbati.  9.  Et  cum  inde  transisset,  venit  in  synagogam  eorum  :  10.  et  ecce  homo  ma- 
iium  habens  aridam;  et  interrogabant  eum,  dicentes  :  Si  licet  Sabbatis  curare?  ut  accu- 
sarent  eum.  1 1.  Ipse  autem  dixit  illis  :  Quis  erit  ex  vobis  homo,  qui  habeat  ovem  unam; 
et  si  ceciderit  haec  Sabbatis  in  foveam,  nonne  tenebit  et  levabit  eam?  12.  Quanto  magis 
melior  est  homo  ove!  Itaque  licet  Sabbatis  benefacere.  i3.  Tunc  ait  homini :  Extende  ma- 
num  tuam.  Et  extendit,  et  restituta  est  sanitati  sicut  altera,  i^-  Exeuntes  autem  Pharisaei, 
consilium  faciebant  adversus  eum ,  quomodo  perderent  eum.  i5.  Jesus  autem  sciens,  re- 
cessit  inde,  et  secuti  sunt  eum  multi,  et  curavit  eos  omnes  :  16.  Et  praecepit  eis,  ne  ma- 
nifestum  eum  facerent.  17.  Utadimpleretur  quod  dictum  est  per  Isaiam  Prophetam,  di- 
centem  :  18.  Ecce  puer  meus,  quem  elegi,  dilectus  meus,  in  quo  bene  complacuit  animae 
meae.  Ponam  Spiritum  meum  super  eum  ,  etjudicium  gentibus  nuntiabit.  19.  Non  con- 
tendet,  neque  clamabit,  neque  audiet  aliquis  in  plateis  vocem  ejus  :  20.  arundinem  quas- 
satam  non  confringet,  et  Hnum  fumigans  non  extinguet,  donec  ejiciat  ad  victoriam  judi- 
cium  :  2 1.  et  in  nomine  ejus  Gentes  sperabunt.  22.  Tunc  oblatus  est  ei  daemonium  habens, 
caecus  et  mutus,  et  curavit  eum,  ita  ut  loqueretur  et  videret.  23.  Et  stupebant  omnes 
turbae  ,  et  dicebant :  Nunquid  hic  est  filius  David  ?  24.  Pharisaei  autem  audientes ,  dixe- 
runt :  Hic  non  ejicit  daemones,  nisi  in  Beelzebub  principe  daemoniorum.  25.  Jesus  autem 
sciens  cogitationes  eorum,  dixit  eis  :  Omne  regnum  divisum  contra  se,  desolabitur  :  et 
omnis  civitas,  vel  domus  divisa  contra  se,  non  stabit.  26.  Et  si  Satanas  Satanam  ejicit, 
adversus  se  divisus  est  :  quomodo  ergo  stabit  regnum  ejus?  27.  Et  si  ego  in 
Beelzebub  ejicio  dsemones,  filii  vestri  in  quo  ejiciunt?  ideo  ipsi  judices  vestri  erunt.  28.  Si 
autem  ego  in  Spiritu  Dei  ejicio  daemones ,  igitur  pervenit  in  vos  regnum  Dei.  29.  Aut 
quomodo  potest  quisquam  intrare  in  domum  fortis,  et  vasa  ejus  diripere ,  nisi  prius 
alligaverit  fortem?  et  tunc  domum  illius  diripiet.  3o.  Qui  non  est  mecum,  contra 
me  est :  et  qui  non  congregat  inecum,  spargit.  3i.  Ideo  dico  vobis  :  Omne  peccatura  et 
blasphemia  remittetur  hominibus,  spiritus  autem  blasphemia  non  remittetur.  32.  Et 
quicumque  dixerit  verbum  contra  filium  hominis,  remittetur  ei  :  qui  autem  dixerit  contra 
Spiritum  sanctum,  non  remittetur  ei ,  ncque  in  hoc  seculo  ,  neque  in  futuro.  33.  Aut  fa- 


COMMEiNTAI'.IA  IN  MATTlLtUM.  Cup.  XII.  237 

cile  arborem  bonam,  et  fructum  ejus  bonum  :  aut  facite  arborem  malam  ,  et  fructum  ejus 
malum  :  siquidem  ex  fructu  arbor  agnoscitur.  34-  Progenies  viperarum  ,  quomodopotestis 
bona  loqui,  cum  sitis  mali?  ex  abundantia  enim  cordis  os  loquitur.  35.  Bonus  homo  de 
bono  thesauro  profert  bona  :  et  malus  homo  dc  malo  thesauro  profert  mala.  36.  Dico 
autem  vobis  ,  quoniam  omne  verbum  otiosum,  quod  locuti  fuerint  homines,  reddent  ra- 
tionem  de  eo  in  die  judicii.  3^.  Ex  verbis  enim  tuis  justificaberis,et  ex  verbis  tuis  condem- 
naberis.  38.  Tunc  responderunt  ei  quidam  de  Scribis  et  Pharisaeis ,  dicenles  :  Magister , 
volumus  a  te  signum  videre.  39.  Qui  respondens  ,  ait  iUis  :  Generatio  mala  et  adultera 
signum  quaerit  :  et  signum  non  dabitur  ei ,  nisi  signum  Jonae  Propheta?  :  4o.  Sicut  enim 
fuit  Jonas  in  venlre  celi  tribus  diebus,  et  tribus  noctibus  :  sic  erit  filius  hominis  in  corde 
terra;  tribus  diebus,  et  tribus  noctibus.  4i.  Viri  Ninivitaj  surgent  in  judicio  cum  genera- 
tione  ista,  et  condemnabunt  cam  :  quia  poenitentiam  egerunt  in  praedicatione  Jonae.  Et 
ecce  plus  quam  Jonashic.  [\i.  Regina  Austri  surget  in  judicio  cum  generatione  ista,  et  con- 
demnabit  eam  :  quia  venit  a  finibus  terrae  audit'js?pientiam  Salomonis.  Et  eccc  plus  quam 
Salomon  hic.  4^.  Cum  autem  immundus  spiritus  exierit  ab  homine,  ambulat  pcr  loca 
arida,  quaerens  requiem,  et  non  invenit.  l\l\.  Tunc  dicit  :  Revertar  in  domum  meam  , 
unde  exivi  :  et  veniens  invenit  eam  vacantem,  scopis  mundatam  et  ornatam.  45.  Tunc 
vadit  et  assumit  septem  alios  spiritus  secum  nequiores  se,  et  intrantes  habitan  tibi  :  et 
fiunt  novissima  hominis  ilMus  pejora  prioribus.  Sic  erit  et  generationi  huic  pessimae. 
46.  Adhuc  eo  loquente  ad  turbas,ecce  mater  ejus  et  fratres  stabant  foris,  quaerentes  loqui 
ei.  47'  Dixit  autem  ei  quidam  :  Ecce  mater  tua  et  fratres  tui  foris  stant,  quaerentes  te. 

48.  At  ipse  respondens  dicenti  sibi  ait  :  Quae  est  mater  mea ,  et  qui  suntfratres  mei? 

49.  Et  extendens  manum  in  discipulos  suos,  dixit  :  Ecce  mater  mea,  et  fratres  raei. 

50.  Quicumque  enim  fecerit  volunlatem  Patris  mei,  qui  in  coelis  est,  ipse  meus  frater ,  et 
soror,  et  mater  esl. 


1.  In  illo  TEMPonE  Anirr  Jesus  per  sata  (per 
segetes   albescenles    vel    maturas)    SABnATO  : 

DISCIPULI  AtlTEM  EJTJS  ESURIENTES  COEPERUNT 
VELLERE   SPICAS,     ET    MANDUCARE.  ]     AdcUt  LUCaS 

cap.  6,  vcrs.  1.  Iioc  Sabbatum  fuisse  secundo 
primum,  quod  quale  fuerit  ibidem  dicam.  Est 
rnrsum  liic  liysterologia  :  lixc  cnim  contigissc 
videntur  anle  missioncm  Apostolorum  ,  de  qua 
c.  10.  V.  1.  et  scquent.  atque  ideo  ante  sermo- 
nem  Domini  in  montc,  do  quo  cap.  5.  v.  1.  ut 
coUigilur  ex  Marco  c.  2.  22.  et  Lucae  6.  1.  Quod 
autem.  spicas  segctum  vianibus  confricant,  et  ine- 
diam  consolaniur ,  ait  S.  Hicronynius,  vitce  aus- 
tcrioris  indicium  cst ,  nonprceparatas  cpulas,  sed 
cibos  simplices  qaarentium. 

1.  PlIARIS.El  AUTEM  VIDENTES  DIXERUNT  EI  : 
ECCE   DISCIPULI    TUI    FACIUNT  QUOD   NON    LICET   FA- 

OERE  Sabbatis.  1  Lucas  cap.  7.  2.  habcl  dixcrunt 
illis,  scilicel  discipulis  Christi,  quia  nimirum 
primum  discipulis,  deindc  Chrislo  hoc  objcc- 
larunt. 

Noia  :  Non  carpuntdiscipulos  quod  spicasvel 
uvas  vellanl':  hoc  cnim  lege  permissum  erat 
Deuter.  25.  25.  sed  quod  id  faciant  dicfesto. 
scilicct  Sabbato.  Vcllerc  enim  spicas  vidctur 
opus  servile,  ideoque  violans  quietem  etsauf- 
titatem  Sabbali,  cujus  prae  aliis  fesiis  apud  Ju- 
daos  sunima  erat  observaniia  et  religirv 

Allegorice  S.  Ililarius,  Anibrosius,  elBeda  hoc 
factosignificatuin  pulant,  quodApostoli  inSab- 
balo  secundo  primo,  id  esl  Evangelico,  ex  se- 
mine  et  segetc  praMlicalionis  collecluri  erant 
graua,  id  est,  rulelcs  ex  omnibus  Gentibus 
electos,  quorum  lide  et  pietatc  et  profectu  sc 
pasccrent,  doncc  eos  secuin  conderent  in  hor- 
reo  ccDlesti  :  sed  Pharisoei  et  Judai  videntes 
Genles  sibi  in  Evangelio  pi\Tponi,  eis  inviden- 

COU>EL.    A    I.APIUE.    TOM.    VHI. 


tcs,  fruslra  Aposlolis  obstrepunt  ct  oLmur 
murant. 

Tropologice  Beda :  Per  sata,  ait,  ambulant 
cum  Domiiio,  qui  eloquia  sacrameditari  delec- 
lantur.  Esuriunt,  cum  in  eis  panem  viiacinve- 
nire  desiderant;  et  hoc  in  Sabbatis,  cum  sopiia 
mcnie  i  turbulentis  cogitationibus  vacare  gau- 
dent.  Vellunt  spicas ,  et  contritas  purgant ,  donec 
ad  escam  pcrveniant,  cum  testimonia  Scripiu- 
rarum,  adquae  legentes  perveniunt,  meditando 
assumunl,  et  tamdiu  disculiunt,  donec  in  eis 
mcdullam  dilectionis  inveniant.  Verum  haec 
mentium  refeciio  stultis  displicct,  sed  a  Do- 
inino  approhalur.  Ilinc  S.  Augusiinus  iib.  1.  de 
Genesi  ad  lilleram  cap.  20.  carpit  eos,  qui 
S.  Scripturae  floribus  inhiant,  sed  segctem  ejus 
meditando  non  confricant,  donec  ad  virtutis 
cscam  pcrveniant. 

3.  At  ILLE  DIXIT  EIS  :  NON  LEGISTIS  QUID 
FECERIT  DAVID,   QUANDO   ESUUIIT,    ET  QUI   CUM   EO 

ERANT  ?  ]  Videtur  hoc  ultimum  repugnarel.  Rcg. 
21.  ubi  dicitur  David  fuisse  solus.  Resp.  David 
fugicnsSaulem  solusabiit  adAchimelcch  (quem 
Marcus  vocat  Abiatar)  Ponlificcm,  ab  eoquc  peiiit 
et  accepit  panes,  sed  eos  deiulit  ad  socios 
fugae ,  quos  alibi  expectanlcs  reliquerat,  ut 
patet  tum  ex  hoc  loco,  tum  ex  1.  Regum  21. 
v.  2.  ubi  David  ait  Ponlifici  :  Pucris  (famulis 
meis)  condixiin  iilum  ct  illum  locum,  Ita  S.  Iliero- 
nymus. 

U.  Qcomodo  iNTRAViT  iN  DOMLM  Df.i  (inatriuni 
tabcrnaculi ;  nec  enim  laicis,  qualis  crat  David, 
sedsolis  sacerdotihus  licebal  ingredi  Sanctuin, 
et  soli  Pontifjci  Sanclum  Sanctorura,  idqne. 
semeldumtaxatin  anno)  et  panes  propositionis 

COMEUIT  ,     QIOS    NON    LICEBAT     EI    EDERE ,     NEQIE 

33 


5j8 


CO\fMENTAniA  IN  M 


mS  ,    Qtl    CIU    EO  EUAM  ,    NISI    SOLIS    SACEHDO- 

Tinis.  ] 

Panes  PROPOsiTiONis.  ]  Vocaiilur  panes  pro- 
positisempcrin  Sancto  ante  arcametSanctuni 
Sanclorum ,  quod  crat  quasi  ihronus  Dei  resi- 
dentis  supcr  propiliatorium,hocest,panes  pro- 
positi  ante  faciem  Dei.  Unde  Septuag.  vocant 
apxoui  ivoitioji,  id  cst,  pancs  faciales,  Syrus,  pancni 
mensce  Domini.  Hcbr.  vocant  CD>JQ>  ttnS 
lacfmie  punim ,  id  est,  panes  facierum.  Erant 
enim  duodecim,  seni  in  unaparte  mensic,  seni 
in  altera ,  sicut  duaj  sunt  gena;  in  facie.  Hisce 
duodecim  panibus  protestabantur  duodecim 
iribus  Isracl  se  in  Deo  continue  pasci  alique. 
Unde  thus  eis  imponebant,  utpatet  Levit.  c.  2^. 
Thus  enim  symbolum  erat  cos  Domini  esse,  et 
Domino  cssc  oblatos.  Vicissim  Dcus  hac  grati- 
tudinc  oblaiionis  duodecim  panum  se  duode- 
cim  tribuum  meminisse,  easque  antc  faciem  et 
oculos  semper  habcre  ostendebat.  Vide  dicta 
Exodi  25.  30.  Jusserat  Dcus  panes  hos  sacros 
innovari  quolibet  Sabbato ;  tunc  enim  recentes 
ponebantur  in  mensa,  et  veteres  auferebantur 
ac  comedebantur  h  solis  sacerdotibus,  idquc 
in  tabernaculo  dumtaxat,  ut  patet  Lev.  2Zj.  v.  8. 
et  9.  Vis  argumenti  est  hsec :  David  vir  secun- 
dum  cor  Dci  in  necessitatc  famis  usurpavit,  et 
comcdit  pancs  proposilionis  sanctos,  quosalias 
laicis  edere  non  licebat,  scd  solis  sacerdotibus, 
quia  prudenter  judicavit  legcm  positivam  dc 
non  comedcndis  his  panibus  a  laicis,  cederc 
debere  lcgi,  jurique  naturaj,  quod  diclat  in 
gravi  neccssitate  famis  conservandam  esse 
vitam  comcdcndo  quoslibet  panes  et  cilios 
etiam  Deo  consecralos,  ideoque  S.  Paulinus, 
S.  Laurentius  ctalii,  caliccs  et  vasa  Deoconse- 
crata  vendidcrunt,  ut  per  eorum  pretium  suc- 
currerent  gravi  necessitati  famique  pauperum. 
Ergo  pariter,  imo  multo  magis  licet  mihi  meis- 
que  discipulis  veliere  spicas  in  Sabbato,  ut  cli- 
citis  inde  granis  fami  nostra)  succurramus  : 
sanctitas  enim  Sabbati  prohibens  opus  servile, 
uti  est  vellere  spicas,  est  juris  divini  positivi, 
quod  cedcre  debet  juri  natur.Te  dictanti ,  in  famc 
vitaj  esse  consulendum  quolibet  cibo  etiam 
sacro.  Est  haec  prima  ratio.  Sequitur  secunda. 

5.  AUT  NON  LEGISTIS  IN  LEGE,  QIIA  SaBBATIS 
SACERDOTES     IN    TEMPLO   SaBBATIIM     VIOLANT,     ET 

SINE  CRIMINE  SUNT  ?  ]  Arabicus  :  Et  non  est  cis 
peccalum.  Violant.  Syrus,  profanant,  victimas 
jugulando,  excoriando,  dissecando,  lavando, 
componcndo  ligna,  accendendo  igncm,  quo 
victimae  in  honorem  Dei  comburantur ,  quaj 
opera  in  se  nude  spectata  scrvilia  sunt,  ct  vio- 
lant  Sabbatum,  ni  pictas  ct  sanctiias  excuset,  ac 
ex  servilibus  ct  profanis  sacra  ct  divina  cfTiciat, 
ut  in  hoc  casu  sit.  Sensus  est,  q.  d.  Uti  Davidem 
necessilas ,  et  saccrdot.es  pielas,  ita  utrumque 
discipulos  meos  cxcusat  h  violatione  Sabbati , 
pcr  hancspicarum  vellicationcm :  ipsienim  me 
quasi  Prophctam  et  Messiam  sequuntur,  mCcT- 
que  sacnedoctrinae  adcoinlenti  snnt,  ut  panum 
el  ciborum  parandorum  obliti  fuerint.  Cur 
ergo  famem  ex  opere  tam  pio  contractam  non 
Icvent  vellicatione  spicarum  in  Sabbato? 

]i\0\.dirhlegisiis :  haecenim  ad  verbum  nnsquam 
leguntur  in  S.  Scriptura,  sed  quoad  rem  et  sen- 
sumhal)entur  Numer.  28.  et  alibi,  ul)i  sancitur 
riius  sacrificandi  in  Sabbato.  Hinc  Judccorum 
axioma  est  -.  In  templo  non  esse  Sabbatum,  id 


\TTII/KUM.  Cap.  XII. 

est,  vacationem  ab  operibus,  quia  in  teniplo 
continuo  sacrificatur,  hoc  est  jugulalur,  exco- 
riatur,  dissccatur, lavalur,  comburiturvictima. 
Sacerdotes  enim  tuncerantlaniones. 

6.  DlCO   AUTEM   VOBIS,   QUIA  TEMPLO   MAJOR    EST 

nic  ]  Qui  vellere  spicas  pcrmittit  suis  discipu- 
lis,  puta  cgo;  loquitur  cnim  Christus  de  se  in 
tertia  persona  modcsiitccausa.  Sensusest,  q.  d. 
Si  tcmpli  sanciitas  excusat  sacerdotes  sacrifi- 
cantes  a  violaiione  Sabbati  :  crgo  eadem  me 
mcosque  vcUicantcs  spicas  in  Sabbato  excusat 
ab  ejus  violatione  :  quia  cgo  major  et  sanctior 
sum  tcmplo ,  imo  Dominus  sum  templi,  cui 
scilicet  victimae  omnes  in  templo  immolantur 
et  sacrificantur.  Quare  ego  intrinscce  sanctus, 
adeoque  ipsa  increata  et  immensa  sanctitas 
sum ,  temploque  omnem  externam  isiam  sanc- 
titalem  impcrtior. 

7.  Sl    AUTEM   SCIRETIS     QUID    EST    :     MlSEBICOR- 
DIAM   VOLO,    ET   NON   SACRIFICIUM  ;   NUNQUAM  CON- 

DEMNASSETis  iNNOCENTES.  J  Syrus,  nou  condcm- 
nassetis  eos  (discipulos  meos  )  cum  insontes sint. 
Citat  Osee  cap.  9.  vcrs.  13.  Vidc  ibi  dicta.  Vis 
argumenti  nst,  q.  d.  Misericordia  potior  esl 
proestatque  sacrilicio  et  Sabbato;  ergo  ob  eam 
licet  violare  quietem  Sabbali.  Perperam  ergo, 
o  Scribae  ,  accusatis  et  condemnatis  hac  ii» 
re  meos  discipulos  ,  cum  ipsi  in  ea  sint  in- 
nocentes ,  vacentque  omni  culpa  ob  miseri- 
cordiam  hic  excrcitam.  Miscricordia  hrec  esl , 
qua '  ergo  miseris  et  famclicis  mcis  discipu- 
lis  permisi  velHcare  spicas  inSabbalo  :  item  ea , 
quam  ipsis  instillo  et  inculco  tamverbo,  quani 
excmplo  :  itaque  eos  praeparo,  ut  misereanlur 
totmiserarum  animarumpcreuntium,  earum- 
que  salutem  docendo,  monendOj  orando  omni 
cura  et  studio  procurent.  Huc  pertinct  aurea 
Simeonis  justi  (quem  Hebraei  censent  illum  esse, 
qui  Christum  in  ulnas  suscepit,  cygnaeum  ca- 
nens  :  JSunc  dimittis  servum  tuum,  Domine ,  etc.  ) 
gnome  in  Pirke  avoth,  hoc  est,  m  sententiis 
Patrum  :  Mundus  tribus  rebus  incumbit  et  susten- 
tatur : primo ,  lege ;  secundo,  cultudivino;  tertio, 
misericordia.  Porro  Arabicus  posteriorem  par- 
tem  legit  in  singulari  :  JSon  judicaretis  super 
eum,  cui  non  est  peccatum,  id  est,  non  judicare- 
tis  me  innocentcm,  qui  haec  ApostoUs  permisi. 
Est  ha3C  tertia  apologiae  Chrisli  pro  discipuUs 
ratio.  Sequitur  quarta. 

8.  DOMINUS     EST  ENIM    FILIUS  HOMINIS,    ETIAM 

Sabbati.  ]  q.  d.  Ego,  qui  per  naturamsumfilius 
Dei ,  et  per  dignationem  factus  sum  filius 
hominis,  id  est,  homo;  hoc  ipso  sumDominus, 
idesl,  auctor  et  legislator  totius  legis  Mosaica?, 
ac  consequenter  et  Sabbaii :  ergo  in  ea  dispen- 
sare  possum  cum  meis  discipulis.  Quintam 
rationem  addit  Marcus  c.  2.  v.  27.  Sabbatum, 
inquit,  propter  honiinem  factum,  et  non  homo 
propter  Sabbatum;  de  quo  ibi. 

9.  ET  CUM   INDE     TRANSISSET  ,     VENIT   IN   SVNA- 

GOGAM  eorum.  J  Addit  Lucas  cap.  6.  vcrs.  6.  hoc 
factum  altero  Sabbato.  Dicm  enim  Sabbati  stu- 
dio  adnovum  miraculum  captavit  Christus,  ut 
hunc  errorem  Scribarum,  scilicct  Sabbato  non 
licere  aegros  sanare,  iterum  iterumque  confu- 
taret.  Tam  chora  fuit  illi  veritas,  libcraque  ve- 
ritatis  praedicatio,  ut  eam  ubique  captarit, 
etiamsi  scirct  propterea  Scribas  sibi  machina- 
turos  mortem,  ideoque  sibi  in  cruce  esse 
moriendum. 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XII. 


2bO 


10.  Et  ecce  nOMO  n\nF.Ns  mamjm  {dextram, 
ut  liabet  Lucas)  AniDAM  (Syrus,  cujus  vianus 
nruerat)  et  iNXEnROCABANT  eum,  dicentes  :  Si 

LICET    SABnATIS   CUnAnE?     UT    ACCUSAnENT    EUM.  ] 

AdditS.  Hicronymus:  In  Evangetio  quo  utuntur 
Nazareni  et  EhioniKe  (quod  nuper  in  Grcecum  de 
llebrcto  sermone  transtulimus,  et  quod  vocatur  h 
plerisque  Mattluei  authenticum)  hovio  ille,  qui 
aridam  habet  vianuvi,  ccementarius  scribitur , 
istiusmodi  vocibus  auxilium  precans  :  Cccmenta- 
rius  eram  manibus  victum  qucBritans  :  precor  te, 
Jesu,  ut  mihi  restituas  sanitatem,  ne  turpiter 
inendicem  cibos.  Sub  manu  inlellige  brachium  , 
■/'Ap  enim,  id  est  nianiis,  Hippocrati  a  scapulis 
ad  digiios  protendilur  :  brachium  ergo  hoc 
iaborat  duplici  morbo  :  primo,  convulsione 
ncrvorum;  secundo,  atrophia,  ob  defectum 
enim  alimenii  cxarucrat,  ideoque  naturaliter 
crat  incurabile,  uti  ostendit  Guilielmus  Ader 
mcdicus,  lib.  de  iEgrolis  Evangelii  cap.  11. 

Porro  manus  est  organum  tam  nobile,  ut 
Deus  soli  homini  manus  dcderit  exporrectas , 
J)elluis  denegatas,  quibus  facile  prosequatur 
qusecumque  mens  jusserit.  Ita  Galenuslib.  l.de 
usu  partium. 

Et  iNTEnnoGABANT  EUM ,  ]  scilicct  Christum , 
Scribse  ctPharisoei,  an  liceret  aegrum  in  Sab- 
I)ato  curarePDeinde,  utnarratMarcusc.  S.  y.h. 
ct  Lucas  c.  6.  9.  Christus  vicissim  interrogavit 
Scribas  aliam  quaestionem,  qua;  interrogationem 
corum  solverct,  scilicet  an  liceret  Sabbato 
bencfaccre ,  eimanum  aridam  curare;  an  male- 
facere,  id  est,  non  curare  et  nocerc?  tacite 
signiricans,miserononbenefacerc,  cumpossis, 
esse  illi  malefacere;  ct  animam  sivc  vilam  non 
servare,  cum  possis,  esse  illam  perdere  :  ac 
proinde,  cum  hoc  lege  naturae  permissum  , 
imojussum  sit,  non  csse  vctitum  lege  posiiiva 
Sabbati :  hocenimessetirralionale  silexposiliva 
vetarel  beneficentiam  in  Sabbato  jure  natur.Tc 
permissam,  aut  praeciperet  malelicentiam  et 
iioxam,  jure  naturae  vetitam. 

Ut  accusarent  eum.  ]  Apud  vulgus  quasi 
impotentem  vel  immisericordem,  si  acgrum 
non  curaret:  sincuraret,  quasiSabbati  violato- 
rem  et  sacrilegum ,  apud  Pontificem  ct  Principes 
sacerdotum. 

11.  IpSE  AUTEM  DIXIT  ILLIS  :  Qvis  EniT  ex 
TOniS  IIOMO,  QUI  IIABEAT  OVEM  UNAM  ;  ET  SI 
CECIDEniT  II/EC  SABBATIS  IN  FOVEAM  ,  NONNE  TE- 
AEBIT   ET  LEVABiT   EAM?  ]   q.  d.  VOS  ScriblC  dOCC- 

lis  non  violari  Sabbatum  ,  si  quis  ovem  lapsam 
In  fossam  Sabbato  apprehendatet  extrahat,  ne 
ovicula  tota  dieSabbali  cogatur  in  fossa  manerc, 
csurire,  ct  incommode  habere.  Ergo  multo 
magis  licct  Sabbato  hominem  a?grum  et  aOlic- 
lum  .Tgritudine  sua  levare  et  sanarc.  Ita  senlie- 
l)ant  ScribnR  tempore  Christi,  et  jam  nonnulli 
Judaei  ita  supcrstitiose  quietem  in  Sabbato  ob- 
servant,  uteo  die  nec  hominemin  cioacam  aut 
latrinam  lapsum  cxtraherc  vclint,  ncclapsiipsi 
rxtrahi  se  permittant.  Lcpidum  est  quod  narrat 
Volaterranus  lib.  3.  Gcograph.  sub  finem  :  Tem- 
porc  Henrici  III.  Rogis  Angli.-e,  inquit,  qui  reg- 
nare  cocpit  anno  Domini  1208,  Judaeus  quidam 
Tcrksburi  in  Anglia  in  cloacam  lapsus  Sabbalo, 
ob  dioi  religioncni  exlrahi  noluit.  Id  videns  co- 
mes  loci  Christianus,  nec  in  sequcnti  die  eum 
oxlrahi  pcrmisit  ob  Dominicae  revorcntiam  : 


quarc  ille ,  antequam  exlrahereiur,  cxlinclus 
et  suffocatus  cst  Dicebat  enim  : 

Sabbata  sancta  colo,  de  stercore  surgerenolo. 
Cui  vicissim  comes : 

Sabbata  nostra  (Christiana,  pula  Domioicam) 
quidem  Salomon  celebrabis  ibidem. 

12.  QuANTOMAGis  (Graece  quanto  igitur)  meliob 
(praestantior,  dignior,  nobilior)  est  homo  ove  ! 
Itaque  licet  Sabbatis  BENEFACEnE.  ]  Arabicus  l 
Jtaque  licet  operatio  boni  in  Sabbatis.  Si  licet 
ovem  serumna  sua  levare  in  Sabbato,  cur  non 
hominem,  praesertim  cum  in  ovis  levaiione 
magno  multorum  molimine,  labore,  tempore, 
funibus,  vel  scalis  opus  sit :  Chrislus  vero  in 
iustanti  solo  vcrbo  veljussu,  sine  pharmacis 
hominem  aegrum  curaturusesset?  Quodnam  hic 
ost  opus  servile?  Quare  id  vetare  stolidum, 
ferum,  barbarum  est.  Unde  addit  Marcus :  Et 
circumspiciens  eos  cum  ira ,  contristatus  super 
ccecitate  cordis  eorum,  dicit  homini  :  Extende 
vianum  tuam. 

1.3.   TUNC   AIT  nOMlNI  :   EXTENDE  MANUM  TCAM; 

ET  EXTENDiT  (Cliristo  impcrantc  et  dante  ei 
virtutem),  et  restituta  est  sanitati  sicut 
ALTEnA.]  Syrus,  sicut  sociaejus.  Christus  prius 
ratione,  nunc  facto,  scilicet  miraculo,  confutat 
Scribarum  inscitiam  et  invidiam ,  suamquc 
sapienliam  et  bencficentiam  toti  populo  lesta- 
tam  facit,  ct  illustrem  reddit.  Audi  S.  Athanas. 
homil.  de  Scmente,  quae  extat  sub  fin.  tom.  1. 
2'H7n  dixit  illi  Jesus  :  Extende  manum  tuam;  nam 
cgo  te  non  tango,  ne  habeant  JudcBi  quod  calum- 
nicntur ,  ne  attingere  illis  idem  sit  quod  operari  i 
verbo  tantummodo  ago.  Kon  enim  prohibitum  efi 
iiDeo,  ne  quis  inSabbato  loquatur.  Quod  si  autevi 
vcrbum  opus  efficiat ,  admirationi  sit  ille,  qui  hoc 
verbum  dixit :  Extende  manum  tuam.  Vide  jam 
viihi  discrimen  facti.  Petrus  in  Speciosa  porta 
paralyticiun  sanans,apin-ehensaejus  dextra,  itluvi 
erexit  :  Dominus  contra  tuntum  jubet  :  Exlende 
vianum  tuam,  libido  vim  et  efficaciam  sanitatis  , 
et  verbis  Jubendo,  hanc  potestatem  tibi  insero 
Extende  manum  tuam.  Sic  itte  dixit ,  sic  iste  fecit ' 
ct  restituta  est  ipsa  vianus.  ' 

AlIegorico,PrimoBeda:  Adam,  inquit.carpcns 
pomum  vetitum,  manum  humani  generis  arc- 
fccit,  id  est  potentiain  operalionemque  hominis 
foecunditate  boni  operis  privavit  :   at  Chrislu 
eam  restituit,  extcndens  manus  suasin  cruce 

Secundo ,  S.  Hicronymus :  IJsque  ad  adventum 
Salvatoi'is  ,  ait ,  arida  manus  in  Synagoga  fuit 
Judceorum,  et  Dci  opcra  non  ficbant  in  ea  : 
postquam  itte  venit  in  terras ,  reddila  cst  in 
Apostotis  credentibus  dextera,  et  operi  pristino 
rcstituta. 

Tropologicc,  in  Synagoga  et  congrcgaiionc 
doctorum  ,  ubi  majofcst  scientia,  manum  dox- 
tcram  habct  aridam,  qui  eam  ad  Doum  por  orn- 
tioncm,  ad  proximum  per  misericordiam ,  ad 
soipsum,  porbona  opera,  quibus  sibimeriiaot 
praemia  in  coelis  accumulcl,  non  extondit.  Ita 
S.  Atiianasius  homil.  jam  citata,  Boda,  Eu- 
thymius,  Tlioophyl.  Manum  orgo,  quam  lor- 
pefocit  acedia  ,  contraxil  avaritia,  arofocit 
inertia,  Cliristus  sua  gratia  facit,  ut  extendaf 
alacritas,   dilatot  liberalitas,    Tegoirt  /elus  of 


260 


COMMENTARIA  IN  MATTII/EUM.  Cap.  XII. 


fervor  adonino  bonuni  opus  evcquondum.  Audi 
S.  Ansclmum  :  Scnuuida  vuiniis  arida  jubetur 
extendi,  quia  infructuosa:  animce  dcbilitas  nuUo 
inelius  ordine ,  quam  elcemosyncc  largitate  cura- 
tur.  UndeJoannes  Daptista  turbis  sciscitantibas , 
quid  facerent,  ut  non  velut  arbores  aridce  mitte- 
rentur  in  ignem ,  fioc  solum  pracipit :  Qui  habet 
duas  tunicas ,  det  non  habenti :  et  qulhabet  escas, 
sitniliter  faciat.  Luc.  3.  11.  Et  in  Ecciesiast.,  dici- 
tur:  Nonsit  porrccla  tnanus  tua  ad  accipicndum , 
et  ad  dandum  collecta.  Eccli.  U.  36.  Frustra  enim 
manus  ad  Deum  pro  peccatis  rogaturus  expandit , 
qui  non  has  ad  inopem  rogantem  bencficium  latu- 
rus  ejctendit. 

IZj.  ExEUNTES  (c  Synagoga,  relicta  lurba,  apud 
quam  mutire  non  audebant  confusi,  ait  Franc. 

LuCaS  )  AUTEM  PhARIS^I  CONSILICM  FACIEBANT 
ADVERSUS  EUM  ,  QUOMODO   PERDERENT   (  id  CSt  OCCi- 

derent)  eum.  ]  Magna  fuithicc  Pharisacorum  in- 
vidia,  ingratitudo  et  malitia,  auciori  vitse  ma- 
chinari  neceni ,  ut  quia  ipse  tot  aegris  sanitatem 
restituebat,  morlem  illi  rependerent. 

15.  Jesus  autem  sciens  (virtute  divinacognos- 
cens  arcana  eorum  conlra  seconsilia)  recessit 

INDE,    ET    SECUTI     SUNT     EUM     MULTI,    ET    CURAVIT 

EOs  OMNES.  ]  Qui  scilicet  aegri  erant,  et  sana- 
lione  egcbant,  quos  multos  fuisse  ait  Marcus 
c.  3.  V.  10.  Ubiquc  suam  potentiam  et  benefi- 
centiam  commendat  Christus.  Sicut  enim  solis 
est  illuminare  omnes,  quiobicem  non  ponunt; 
sic  Christi  et  Christiani  est  benefacere  omnibus 
qui  beneficium  poscunt. 

16.  Et  pr.ecepit  eis,  ne  mamfestum  eum  fa- 
CERENT.  ]  Grsece  in€rifj.riis,  id  cst  iucrepavit, 
comminalus  est,  cumminis  praecepit,  ne  divul- 
garent  miracula  ab  eo  patrata,  tum  ne  Scribas 
oITenderet,  et  ad  majorem  invidiam  iramque 
concitaret;  tum  ut  ostenderet,  quam  remoius 
esset  a  captanda  hominum  gloria. 

17.  Ut   adimpleretur   quod    dictum  est  per 

IsAIAM   PBOPnETAM   DICENTEM  :    C.  /!l2.  1.  ] 

18.  ECCE  PUER  MEUS  [Mcssias,  ait   Chaldaeus ) 

QUEM  ELEGI,  DILECTUS  MEUS ,  IN  QUOXOMPLACUIT 
AN1M;B   ME^.    PONAM   SPIRITUM    MEUM    SUPER   EUM.  ] 

Dona  Spiriius  sancti  illi  indam  in  ejus  concep- 
tione.  Puermeus,  Hebr.  "j^y  abdi,  id  est  servus 
meus  :  unde  patet  Isaiam  loqui  de  Christo,  non 
qua  Deus  est,  sed  qua  homo :  sic  enim  est  ser- 
vus  Dei. 

Probal,  Christum  reipsa  docendo  et  sanando 
segros,  implevisse  Isaiae  de  se  suaque  modes- 
tia,  miscricordia  et  aequitate  vaticinium;  ac 
proinde  ipsum  esse  Messiam  ab  Isaia  praedic- 
tum,  et  hisce  dotibus  ceu  notis  et  indiciis  in- 
signitum.  Pro  quem  elegi,  Hebr.  est :  Suscipiam 
eum.  Sepluag.  assumam  eum.  Chald.  admovebo 
cum. 

ET  JUDIGIUM   GEXTIBUS     PROFERET.  ]      .Judicium, 

id  est  id  quod  juslum  ct  aequum  esl:  hoc  enim 
rectorum  judicum  estjudicium,  q.  d.  Christus 
quasilegislatorlegemEvangelicamjustissimam, 
rectissimam  etsanctissimam,  nonsolis  Judaeis, 
ut  Moses,  sed  omnibus  omnino  gentibus  per 
Apostolos  evangelizabit. 

19.  NON  CONTENDET,  NEQUE  CLAMABIT,  NEQUE 
AUDIET   ALIQUIS   IN  PLATEIS    VOCEM  EJUS.  ]  NOtalur 

Chrisiimansuetudo,  etmansuetus  placidusque 


ct  lenis  docendi  modus.  Et  hac  dc  causa  hoc 
IsaiiB  leslimonium  prufertMallhseus. 

20.    Arundinem  quassatam  non    confringet, 

ET  LINUM  FUMIGANS  NON  EXTINGUET.  ]  SyruS  Ct 

Arabic.  Et  lucemam  ad  cxtinctionem  tendentem 
non  extinguet.  Est  geminum  proverl)ium  idem 
significans,  scilicet  Christum  infirmos  et  debi- 
les  in  fide,  spe  et  charitate,  non  contcntiose  cum 
clamoribus  increpilurum  ct  oppressurum,  sed 
sua  mansuetudine,  lenitatc  et  patientia  magis 
roboralurum  et  accensurum.  Ita  S.  Hilar.  et 
S.  Hieron.  Omnia  enim  hajc  commendant  ad- 
mirabilem  et  divinam  Chrisli  mansuetudinem. 
Audi  Patres.  S.  Hieron.  Qui  pcccalori  nonporriglt 
manum ,  nec  portat  onus  fralris ,  quassatum 
calamum  confringit :  qui  scintillam  fidei  contemnit 
in  parvulis,  lignum  extinguil  fumigavs.  S,  Au- 
gust.  20.  de  Civit.  c.  30.  Persecutores  Christi , 
perdita  integritate,  quassato  calamo,  et  amisso 
lumine ,  lino  fumanti  comparantur ,  quibus  peper- 
cit ,  quia  non  venitjudicare.  S.  Hilarius:  Ostendit 
se  posse  eos  facile  frangere  ,  ut  arundinem  contri- 
tam,  ct  eorum  furorem  extinguere.  Rabanus  : 
QuassatcB  gentes  non  sunt  contritce,  sed  in  salute 
reservata  ,  nec  Judcei  a  vento  agitati  condem- 
nati  statim ,  sed  supportati  patienter.  Gentes , 
qucB  extincto  naturalis  legis  ardore ,  fumi  ama- 
rissimi,  et  oculis  noxii,  tenebrosoEque  caliginis  in- 
volvebantur  erroribus,  a  Christo  suntinmaxima 
incendia  suscilati. 

DONEC   EJICIAT   AD   JUDICIUM   VICTORIAM.  ]  Id  CSt 

donec  perducat  judicium,  id  estjustitiam,  sive 
fidem  et  sanctitalem  Evangelicam  ad  victoriam, 
ut  illa  scilicet  toto  orbe  dominetur.  Unde  Noster 
in  Isaia  verlit  :  Poiiet  ipse,  quasi  Dominus  et 
victor,  in  terrajudicium,  scilicet  quasi  reginam 
et  dominam  omnibus  imperantem.  Hebr.  est : 
Proferet  judicium  advcritatem,  id  est  proferet 
judicium  verum. 

Et  in  nomine  ejus  Gentes  sperabvnt.  ]  Pro 
Gentes,  Hebr.  esl  Insulce,  q.  d.  Gentes  remotis- 
sima3  in  Insuhs  habitantes,  omnes  spes  suas 
coUocabunt  in  Christo  Salvatore.  Fusius  haec 
omnia   explicui  Isaise  Zj2.  1.  Videibi  dicta. 

22.  Ttjnc  oblatus  est  ei  d^monium  habens  , 
c.«cus  et  mutus,  et  curavit  eum,  ita  vt  lo- 
queretur  et  videret.  ]  Lucas  cap.  11.  v.  iU. 
tantum  dicit  fuisse  mulum  (unde  S.  Aug.  hb.  2. 
de  Consensu  Evang.  cap.  37.  opinatur  Lucam  do 
alio  daemoniaco  loqui),sed  non  negat  fuisseet 
ccecum,  quod  asserit  hic  Matthaeus.  Fuit  autem 
non  anativiiate  autex  morbo  caecus  etmulus, 
ut  vult  Abulensis  hic  q.  50.  et  Barradius,  sed  a 
dtemone  eum  possidente  oculorum  et  aurium 
usu  privatus.  Daemon  ergo  non  eum  excaecave- 
rat,  nec  facullaiem  loquendi  ei  ademerat,  sed 
lantumoculorum  et  linguae  excrcitiumusumque, 
impediebat;  unde  daemone  ejecto,  sine  alia 
operatione  vel  miraculo,  statini  coeplt  loqui  et 
videre.  Ita  S.  Chrysostomus,  Euthymius,  Lyra- 
nus,Jansenius,  Maldonatus.  Audi  S.  Chrysosto- 
mum  :  O  pestiferam  dcemonis  astutiam  :  utram- 
que  viam  occupavit  alqueobslruxit,  quibus  ille  erat 
C7-editurus,  visum  atque  auditum.  Hinc  S.  Lucas 
ait  :  Iliud  (  daemonium )  erat  mutum,  scilicet 
effeciive,  quiahominem  a  se  possessum  efficie- 
batmutum:  unde  et  ipse  daemon,  licet  interro- 
galus  vel  adjuratusjperosejus  non  loquebalur, 
nec  respondebot,  quasi  fuisset  olingtiis  et  niu- 


COMMENTAniA  L>  MATTH/EUM 

tus,  qui  nli '9  t^fi^CL  «^ssc  loqinax,  "t  locjnoccs 
facere,  ouia  in  lo(|uacilale  inulia  commiitun- 
tur  peccala.  Fuit  ergo  proprie  cl  per  se  unuin 
tantuni  miraculum,  sciiicct  ejcciio  daimouis; 
consequcnter  tamen  ct  in  cflbciu  fuit  triplex. 
Nam  ut  ait  S.  Hieronymus  :  Tria  signa  si77uU  in 
uno  homine  perpelrata  sunl :  cacus  videt,  mulus 
loquitur ,  possessus  admnone  liberatur. 

Tropologice  S.  mcvon.Quodtunc,\iii\\x\i.,car- 
naliter  factum  cst ,  quotidie  completur  in  con- 
versione  credentium ,  ut  cxputso  dcemx)ne  primum 
fidei  lumen  aspiciunt ,  deinde  in  laudes  Dei  lacen- 
tia  prius  ora  laxcntur.  Et  S.  Hilarius  :  Non  autcm 
sine  ratione ,  cum  turbas  omnes  curatas  in  com- 
viuni  dixisset ,  nunc  seorsum  dcemonium  habcns , 
cacus  ,  et  mutus  offertur.  Oportcbat  cnim  ut 
postquam  manus  aridw  tiomo  oblatus  est ,  qui  in 
synagoga  curabatur  ,  in  unius  hujusmodi  hoitii- 
nis  forma  gentium  salus  fieret  :  ul  qui  erat  ha- 
bitatio  dcemonii ,  ct  ccecus  ct  mutus  ,  Deo  capax 
pararetur ,   et  Deum  contineret    in   Christo ,   et 


Chrlsli  operaDei  cdnfessione  laudaret.  S.  August. 
D(Pmonium  enim  habens,  ccecus  et  mutus  cst ,  qui 
non  credit :  et  subditus  est  diabolo  ,  qui  non  in- 
telligit ,  et  non  confitetur  ipsam  fidem,  vel  qui 
non  dat  laudem  Deo.  Hsec  Aug.  1.  1.  q.  Evang. 
q.  3.  D.xmon  ergofacithomines  mulos,  ne  pcc- 
cata  confiteantur,  sicquevenenum  cxpuant,  nc 
laudent  Deum  ;  ne  proximos  doceant  vel  corri- 
piant ,  sedCiiristus  sua  gratia  laxat  ora  ad  con- 
litendum ,  laudandum  ,  docendum  et  monen- 
dum  ,  quando  oportet.  Sapienter  S.  Bernardus 
in  Sentenliis  :  Cur ,  ait,  te  pudet  peccatum  tuum 
dicere  ,  quod  non  puduit  facere  ?  aut  cur  erubescis 
Deo  confiteri ,  cujus  oc^dis  non  potes  abscondi  ? 
quod  si  forle  pudor  est  tibi ,  unl  homini ,  ct  pec- 
catori,  pcccatum  tuum  exponere  ,  quid  facturus  es 
in  die  judicii,  ubi  omnibus  exposlta  tua  cons- 
cientia  patebil  ? 

Porro  coniigii  lianc  liistoria  ,  ut  ct  ea  quse  nar- 
rat  Matllueus  cap.  13.  ante  niissioiipm  Aposto- 
lorum  ,  nam  qujec.  \U.  narrat ,  slalini  a  reditu 
Apostolorum  ad  Cliristum  contigissc,  liquct  ex 
Marco  el  Luca.  Ita  Jansenius  ,  Franc.  Lucas  ,  ct 
ulii.  Maldonatus  lamen  et  Barradius  aiunt  non 
esse  necesse  faciiem  hic  hislori;e  ordinem  in- 
vertere  et  lurbare ,  pr^esertim  cum  Patres  cum 
servent,  ut  paielnt  v.  27.  Sed  Patres  reiet  his- 
toriaG  intenti ,  de  ordine  parum  sunt  sollicili. 

23.  Et  STUPEBANT  OMNES  TURB.I-  ,  1,T  DICEnAKT  : 
NUMQUID   HIC  EST     FILIUS   DAVID  ?  ]  GraeCC  if,(<;c(VTO 

idest,  admirabantur  attoniti ,  iia  ut  extra  se 
in  extasin  quasi  rapcrentur,  visis  tottanlisquc 
Christi  miraculis  ;  unde  diccbant  :  Nullus  Pro- 
pheta  lot  lanlaque  fecit  prodigia,  quanta  fecit 
Jesus.  Ergo  iis  omnibus  est  major;  ac  conse- 
quenter  ipse  filius  David ,  irt  est,  Messias  Da- 
vidi  promissus  ,  quasi  filius  ex  ejus  scmiue 
nasciturus  ,  quem  omnes  avidc  expectamus , 
•il  oportct. 

24.  PHARIS.!:!  AUDIENTES  DIXEKUNT  :  HlC  KON 
EJICIT  U.EMOMA  ,  MSI   IN  BEELZEBUB  PniNClPE  D.E- 

MONionuM.  ]  Pharisaei  invidia  ct  odio  Cbrisii  cx- 
caecali,  quia  miraculaejus  tam  clara  ct  testata 
negare  non  poterant,  calumniantur  illa  magica 
esse  ,  nec  a  Deo  ,  sed  a  Beclzebub  patrari.  Fa- 
chint  crgo  Christum  magum  ,  qui  daenionem 
haheat  familiarcm  :  cujus  vi  mira  elliciat.  Quis 
ruerii  Bcolzcbub ,  dixi  c.  10.  25. 

25.  Jesis  lurEU  scien»  co(;itatio>:es  (multo 
xnagis  hlasphcma  vcr])a  ,  qu;e  contra  Christum 
ansentemin  circulis  dixcrunt  vers.  2i.  ^  Fonru 


Cap.  Xn.  2G1 

DIXIT  EIS  :  OMNEREGNm  DinsrM  CO?<TnA  SE  ,  DE- 
SOLADlTUn  :   ET  OMMS   CIVITAS  VEJ.   POMLS  DIYISA 

coNTBA  SE,  NON  8TABIT.  ]  q.  d.  OmDC  rcgnuni , 
imo  omnis  urbs  et  domus  ,  cujus  incola  mu- 
tuis  dissidiis  contra  se  invicem  pugnant,  stare 
ncquit,  sed  cito  intestina  sedilione  el  hello  ever- 
letur :  Vli  concordia  res  parvce  crescunt ,  ila  dis- 
cordia  maxime  ditabuntur ,  ait  S.  Hieronymus. 
Concordia  enim  est  quasi  calx  quic  partes  do- 
mus  unit  et  conglutinat :  lollecalcem  ,  lapides 
dilabenlur  ,  et  corruet  lota  domus  :  tollc  cou- 
cordiam,  diflluent  cives,  et  discordes  se  invicem 
perimcnt.  Ccntrum  unit  in  se  omneslineascir- 
culi  diametrales  :  tolle  cenlrum,  omnes  illae 
difiluent.  Centrum  urbis,  domus,  et  collegii 
cst  unio  ct  concordia.  lia  Romanum  imperiuni 
perdidit  discordia  ,  cum  populus  in  magistra- 
tum,  militcs  contra  senatum  ,  senatus  in  se  di- 
visus  contra  seipsum  pugnavit.  Lege  Livium  , 
Lucanum  et  aliosde  Civilibus  bellis,  priesertim 
Julii  Coesaris  et  Pompeii. 


26.  Et  si  Satanas  Satanam  ejicit  ,  adversus 

SE    DIVISIS     EST  :   QUOMODO    ERGO    STABIT    nSGNUM 

Ejus  ?  ]  q.  d.  Stare  nequiret  regnum  Satanae  iii 
terra,  si  Satanas,  id  est  daemon  unus  assidue 
contra  alterum  hostiliter  insurgeret ,  ct  adver- 
so  Marte  depugnaret,  ut  superior  inferiorem, 
vel  inferior  supcriorem  ex  liominibus  (  in  qui- 
bus  daemones  adeo  regnare  ,  regnumque  suum 
stabilire  appetunt)  continuo  cjiceret ,  uli  vos  , 
0  Scribac  ,  videtis  me  coniinuo  et  assiduc  ,hos- 
tilitcr ,  et  adversa  fronte  pcrsequi  daeniones  , 
cosque  ex  mentibus  et  corporibus  hominum 
cxpellere  :  ergo  non  ope  Beelzebub  ,  ut  vos  di- 
cilis,  sed  virlulc  Dei  illos  ejicio.  Neque  enim 
Beclzebub  tam  stolidus  est ,  ut  diemones  sibi 
subditos  inter  se  committal,  ut  unus  alium  ex- 
pcllat :  sic  enim  ipse  regnum  eorum ,  suumquo 
destrueret  :  unde  et  milites  seditiosi ,  cum  suo 
rebellant  principi,  summe  iutcr  se  uniuntur 
ct  consentiunt,  quia  sciunt  ,  si  dissentiant ,  se 
a  principe  facile  occupandoset  evertendos  fore. 
Dixi  hosliliter:  nam  Apollonius  Thyana?us,  teste 
Philostrato  in  cjus  vita,  ct  magi  subinde  dfcmo- 
nes  ejiciunt,  sed  ex  composita  collusione,  ut 
hominesad  magos  ,  et  magiam,  id  est,  societa- 
tem  cum  dannone  pertrahant :  nullam  aulcm  so- 
cietatem  'se  cum  daemone  habcrc  probat  Chris- 
tus  in  sequentibus.  Dixi  assidue :  naia  subinde 
lis  et  pugna  inler  ipsos  ditmones  de  homint- 
possidcndo  oritur.  Narravit  mihi  Rom;e  sacer- 
dos  senex  fide  dignus  qui  per  plures  annos  of- 
ficio  exorcistac  funct-us  fuerat ,  daemonesquc  ex- 
pulerat ,  se  suis  oculis  vidisse  ,  et  suis  auri- 
bus  audivisse  ,  duos  a  diemonibus  possessos  , 
in  tcmplo  S.  Matthiei  inter  se  contcndcnies  et 
dcccrtantes.  Dsemon  enim  possidens  unum  crat 
altioris  ordinis ,  etsuperior  aliero ,  hic  allcrum, 
quasi  so  infcriorcm ,  cx  homin«>  qucm  possidc- 
hat,  ejicere  volcbat.  Scd  .idversa  fronte  rcstitit 
infcrior  ,  variaquc  in  superiorem  probra  con- 
jecit ,  etintcr  alia  dixit:  Tu  es  d;cmon  infcrna- 
lis  ,  ac  justo  Dci  judicio  in  inferno  rclcgaius  : 
longc  gravius  puniris  quam  cgo,  qui  non  sum 
dajmon  infcrnalis;  scd  in  noc  aerevcrsari  per- 
miitor  ,  quia  non  rcbellavi  Deo  ut  tu  ,  sed  Lu- 
cifero,  quasisubdilus  superiori  meo  nude  dum- 
taxat  adhccsi ,  ct  consensi.  Scd  Iktc  perrara 
sunt,  et  tandcm  in  paccin  dcsinunt,ut  duo  inter 
sc  contcndentcs  ,  paulo  post  posuere  lites,quie- 
vfvniu  r\  j.nrMpninf.  Licci  cnini  rlaiunali  el  dae- 


562 


COMMENTARIA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  XII. 


mones  ardeanl  supcrbia ,  ira  et  odio  contra  se 
inTiccm  et  ringantur  rixenlurque  in  inferno  ul 
canes  ;  tamen  in  terra  ,  ul  regnuni  suum  do- 
minalumquc  in  liomines  siabiliant ,  inter  sf 
consentiant  oportel. 

27.    Et   SI  EGO  IN    BEELZEBUn    EJICIO    DiEMONES  , 
VILII  VESTRI   IN  QVO    EJICIUNT  ?   IdEO    IPSI    JUDICES 

VESTRi  ERUNT.  ]  Est  lioc  sccundum  Christi  argu- 
mentum  ,  quo  prohat  se  ope  Dei ,  non  Satanse 
ojicere  daemones.  Per  fiUos  vestros  primo  S.  Hi- 
larius  ,  S.  Chrysostomus,  Theophylactus,  Eu- 
thymius  accipiunt  veslros  Apostolos  ,  qui  erant 
lilii  Judaeorum.  Censent  enim  ipsi  hcec  con- 
tigisse  post  missionem  Apostolorum  faclam  a 
Cihristo  ,  in  qua  Apostoli  ope  Christi  daemones 
cxpulerunt ,  et  miracula  plura  palrarunt.  Ve- 
rum  quia  verius  est ,  ut  dixi  v.  22  ,  hsec  conti- 
gisse  ante  missionem  Apostolorum  ,  hinc  me- 
lius  per  filios  accipias  exorcistas  Judaeorum  , 
qui  arte  a  Salomone  tradita ,  teste  Josepho  1.  8. 
cap.  2. ,  expellehant  daemones  ,  quales  fuere 
septem  fdii  Scevae  principis  sacerdolum  ,  Ac- 
lor.  19.  iU.  Ita  Jansenius ,  Toletus ,  Franc.  Lu- 
ras,  et  ahi. 

IDEO  IPSI  JUDICES  VESTRI  ERUNT.  ]  q.    d.   IdCO  iu 

die  judicii  ipsi  vos  suo  facto  et  exemplo  con- 
demnabunt,  quod  tam  perversum  de  ipsis  et 
me  judicium  tuleritis  ,  scihcet  quod  judicaveri- 
'is  ipsos  ope  Dei  expuUsse  daemones  ,  me  au- 
tem  ope  diaboli,  cum  tamen  longe  majoraprae- 
sentiae  et  operationis  Dei  in  me  indicia  videri- 
tis ,  quam  in  vestris  exorcislis.  Quis  enim 
eorum  tot  segros  sanavit,  tot  mortuos  suscita- 
vit ,  quot  ego  sanavi  et  suscitavi  ?  Quis  eorum 
Jamsubiimemet  divinamdoctrinampraedicavit, 
sicut  ego  praedico?  Quis  eorum  tam  puram  et 
.«anctam  vitam  egit ,  sicut  ego  ago  ?  Sic  regina 
Saba  et  Ninivitae  ipso  (acto,  id  est,  sua  fide  et 
poenitentia,  in  die  judicii  condemnabunt  Judaeos 
Christo  incredula»  et  impcenitentes  ,  versibus 
U\.  ct  W. 

28.    Sl    AUTEM  KGO  IN  SPIRITU   DEI  EJICIO  D^MO- 
NES,   IGITUR  PERVENIT   IN   VOS  REGNUM  DeI.  ]  q.  d. 

Si  ego  virtute  Dei  et  Spiritus  sancfi ,  non  Beel- 
zebub  ,  expello  daemones,  uli  jam  probavi ;  ergo 
verum  est ,  et  ipse  Spirilus  sanctus  miraculoso 
suo  ad  mea  miracula  et  expulsionem  daemo- 
iium  concursu  aperte  testatur  verum  esse,  quod 
ogo  et  Joannes  Baptista  caput  et  summam  prae- 
dicationis  nostrae  posuimus  ,  scilicet ,  Appropin- 
quavit  regnum  ccelorum.  Videtis  enim  daemonis 
regnum  passim  per  me ,  et  verbis  et  factis ,  in 
corporibus  et  animabus  hominum  destrui  , 
sicque  inchoari  regnum  Dei  per  gratiam,  quod 
in  coelo  perficietur,  ubi  Deusin  Sanctis  regnat 
per  gloriam.  Hoc  est,  quod  ait  Joannes  epist.  1. 
c.  S.  In  hoc  apparuit  Filius  Dei ,  ut  dissolvat  opera 
diaboli.  Nam,  ut  ait  S.  Leo  sermon.  10.  de  Pas- 
sione ;  Clavi  illi.  qui  manus  Domini  pedesque  tr<ms- 
foderunt ,  perpetuis  diabolum  fixere  vulneribus  , 
et  sanctoi^um  poena  menibrorum  inimicarum  fuit 
interfectio  potestatum. 

29.  AUT  QUOMODO  potest  quisquam  intrare  in 
DOMUM  F0RTI8  (  Syrus,  strenui)    et  vasa  ejus 

niRIPERE  ,    NISI    PRIUS     ALLIGAVERIT    FORTEM  ,    ET 

TUNG  DOMUM  iLLius  DiHiPiET?]  Pro  aut ,  Grajcc 
est,  %,  quod  Pagninus  vertit  Alioqui;  Arabi- 
cus    et ;    aUirtuwj;  alii   an,  ut  superius  dixi. 


Proponitur  hic  nova  ratio  ,  puta  tertia  quupri>- 
bat  Christus  se  ope  Dei ,  non  Beelzebub ,  eji- 
cere  daemonia  ,  petiturque  i  comparatis ,  q.  d. 
sicut  qui  invadit  arcem  vel  domum  aUcujus 
fortis  velpotentis  viri,  vel  lyranni ,  v.  g.  Sam- 
sonis  aut  Herculis,  ut  eam  expoUet,  id  facere  ne- 
quit,  nisi  ipsum  herum  fortem  prius  doinet  ct 
alliget ;  aUoqui  enim  ipse  sua  defendet ,  et  spo- 
Uum  armata  manu  prohibebit :  sic  pariier  ego 
Christus ,  qui  Satanae  regnum  expoUo ,  dum  pec- 
catores  ilU  subditos  ad  poenitentiam  et  sahitem 
iraduco ,  necesse  est ,  ut  Satanam  ipsum  do- 
inuerim  et  aUigarim ;  aUoqui  enim  ipse  non 
ferret  hoc  spoUum  a  me  fieri :  hostis  ergo  mi- 
lii ,  et  a  me  domitus  est  Satanas,  non  amicus, 
non  socius  in  ejectione  daemonum  ,  ut  vos  ca- 
lumniamini.  Fortis  ergo  hic  esl  diabolus  ;  do- 
inus  est  mundus  ;  vasa  sunt  arma  ;  instruinenta 
supeUex  :  arma  diaboU  sunt  artes  ,  fraudes  ,  11- 
lecebrae;  quibus  homines  aUicit  ad  vilia  ,  utl 
sunt  opes  ,  honores,  voluptates  :  ilem  dHPUJone« 
inferiores  ,  et  impii  homines,  ait  sanciusChry- 
soslomus,  qiiibus  diabolus  uiiiur  conlra  nos, 
ut  nos  tciiiot  et  vexet.  SupcUex  sunt  peccato- 
1  uni  animse  ,  et  corpora  a  da^mone  possessa  : 
item  Patrum  animae  in  Umbo  ante  Chrislum  de- 
tentse^haec  omnia  diripuit  et  eripuit  illi  Chris- 
tus ,  aUigato  in  gehenna  diabolo  ;  unde  Lucas 
cap.  11.  V.  21.  vasa  exponit  arma  et  spolia. 

Porro  diabolus  hic  vocatur /brn'5,  quia  instar 
leonis  rugientis  circuit  quaerens  quem  devo- 
ret ,  ait  S.  Pelrus  ;  unde  ejus  robur  el  forUtudi- 
nem  depingit  Job  c.  iO.  et  41.  sub  specie  Behe- 
moth  et  Leviathan.  Diaboius  hic  et  aUbi  voca- 
tur  caput  et  princeps  maU?norum  spirituum , 
qui  eos  in  mundumimmitlit,  ut  eum  sibi  sub- 
jiciat.  Fortem  ergo  accipe  Luciferum ,  qui  est 
princeps  daemonum,  ideoque  antagonista  Chris- 
li ,  et  S.  MichaeUs.  Lucifer  enim  a  Christo  In 
cruce  victus ,  detrusus  est  in  tartara ,  ut  ibi  per- 
sonaUter  degat  Ugatus  usque  ad  diem  judicii ; 
tum  enim  ad  modicum  tempus  solvetur ,  uti  ait 
Joannes  ApocaL  20.  2.  et  sequent.  itaque  docent 
S.  GregoiJns  $  Ambrosius,  I-actantius,  Andrea» 
Cretensis,  Viegas  et  Ribera  ,  quos  ibidem  ci- 
tavi ,  ac  Franc.  Suarez  Ub.  8.  de  AngeUs  c.  17. 
numero  8.  Lucifer  enim  in  scriptura  vocatur 
draco  ,  serpens  antiquus,  diabolus,  satanas 
per  antonomasiam.  Porro  ila  ligatus  est  Lucifer 
in  inferno ,  ut  non  tantum  per  se  exire  non 
possit,  sed  etiam  per  suos  doeniones  ,  quos  in 
terram  emittit ,  non  tantum  hominibus  nocere 
possit,  quantum  antea :  Christu'  cnim  eorum 
\ires  et  facullates  valde  restr'nxit,  minuit  et 
arctavit,  ut  ipse  hic  et  Apocal.  20.  2.  aUbique 
significat.  Vide  dicta  Apocal.  20.  2.  Idipsum 
cdoctus  per  longam  experientiam  S.  Antonius , 
leste  Athanasio  ,  in  ejus  vila  cap.  6.  et  seq.  pro- 
Uxe  edocel  :  vinhcins  ,  inquit,  liamo  crucis ,  ui 
draco  aduncatus  u  Domino  est ,  et  capistro  iiga- 
tus  et  quasi  mancipium  fugitivum  vinctus  :  cir~ 
culo  et  labia  armilla  perforatus  nuUum  omnino 
fideiium  devorare  permittilur.  JSunc  miserabitis 
ut  passer  ad  ludum  irretitus  d  Christo  est  ;  nunc 
comites  suos  quasi  scorpioneset  serpentes  calcaneo 
Christianorum  substratos  gemit.  Ille  qui  universa 
maria  d  se  deleta  ptaudebat  ,  ille  qui  orbem  ter- 
rarum  manu  sua  teneri  pollicebalur,  ecce  d  vobis 
vincitur,  ecce  me  adversum  se  prohibere  non  po- 
test  disputantem.  Et  cap.  20.  idipsum  ex  confes- 
sione  diaboli  confirmat  :  Fidi ,  ait,   /lomiTiem 


COMiVlENTARIA  IN  MATTH;!-UM.  Cap.  XII. 


i6i 


cnormi  tublimitate  ,  porrectum  caput  usque  ad 
ccslum.  Cum  ab  hoc,  quisnamesset,  inquirerem  , 
alt :  Ego  sum  Satanas.  Et  ego  :  Quid,  inquam , 
hic  quaris  ?  Hespondit  :  Cur  mihi  frustra  impu- 
tant  monachi?  Curmihi  omnes  Christianorum  po- 
puli  malcdicunt  ?  At  ego  :  Juste  faciunt  ;  tuis 
enim  frcquenter  molestantur  insidiis.  At  ille  ait : 
Nihil  ego  facio  ,  sed  cpsi  se  invicem  turbant.  Nam 
ego  miserabilis  factus  sum.  Rogo ,  nonne  legisti : 
Quia  defecerunt  inimici  framece  in  finem ,  et  civi- 
tates  eorum  destruxisti  ?  En  nullum  Jam  habeo 
locum,  nultam  possideo  civitatem,jam  milii  nulla 
tunt  arma  :  per  omnes  nationes  ,  cunctasque  pro- 
vincias  Christi  personat  nomen ,  solitudinesque 
monachorum  stipantur  choris.  Ipsi  se ,  quceso , 
tueantur ,  et  me  sine  causa  non  taccrent.  Subdit 
diabolum  inertibus  tantum  praevalere  :  Nam 
quates ,  ait,  nos  et  nostras  repererint  cogitationes, 
tales  se  nobis  prcBstare  consueverunt.  Et  siquid  in 
pectoribus  malce  mentis  et  pavoris  scmen  invene- 
rint ,  quasi  lalrones,  qui  deserta  obtinent  toca  , 
cceptos  cumutant  timores ,  et  crudetiter  imminen- 
tes ,  infeticem  puniunt  animam.  Unde  concludil : 
Una  est  ergo  ratio  vincendi  inimicum ,  lcetitia  spi- 
ritualis  et  animce  semper  Dominum  cogitantis  ju- 
gis  recordatio ,  qucB  dcemonum  tudos  quasi  fumum 
expettens,  persequetur  adversarios  potius  quam 
timebit. 

30.  QUI    NON    EST   MECUM,    CONTRA  ME    EST  :  ET 
QUI    NON    CONGIVEGAT    MECUM ,    SPAUGIT.  ]     PrimO  , 

S.  Hilarius,S.Hieron.,  S.  Chrysost.,Theophylact., 

Euthymius  et  Toletus  in  Lucae  c.  12.  v.  23.  de 

forti,  id  cst  diabolo  ,  exponunt,  q.  d.  Diabolus 

adeo  mecum  non  est,  ut  conira  me  sit,  et  ea  , 

quae  ego  congrego  ,  dispergere    conetur.   Est 

ergo  hic   novum ,  qnarinmque  Chrisii  contra 

Scribas   argMinenium  ,  estquc    talc  :  Qiionnn 

opera  sunt  contraria  ,  illi   sunt  conirarii  :  al 

mea  et  diaboli  opera  sunt  coniraria  ;  ergo  ego 

et  ipse  sumus  contrarii :  nam,  ut  ait  S.  Hieron. 

llte  (diabolus)  cupit  animas  hominum  tenere  cap- 

tivas  ;  Dominus  tiberare  :  ilte  prcedicat  idota  ;  hic 

unius  Dei  notitiam  :  itte  tradit  ad  vitia  ;  hic  ad 

virtutes  revocat.  Quomodo  ergo  possunt  inter  se 

habere  concordiam  ,  quorum  opera  diversa  sunt? 

Secundo,  simplicius  cum  S.  Chrysost.  et  Theo- 

phylacto  h£ec  generatim  accipias,  proprieque 

opplices  Pharisaeis ,  q.  d.   Sicut  cum  in  regno 

vel  urbe  oritur  seditio ,  et  una  pars  in  aliam 

insurgit,  ut  maligni  homines  rempublicam  oc- 

cupare  et  spoliare  conenlur  ,  uti  fecit  Romae 

Catilina  cum  suis  conjuratis ;  tunc  necesse  est 

ut  probi  civesrempublicamdefendant,  adeoque 

qui  id  non  facit ,  sed  neulralis  esse  vult ,  cense- 

lur  esse  hostiset  socius  sediliosorum  illam  im- 

pugnantium  :  quia  illo  casu  cives  omnes  civiia- 

tem  et  rempublicam  omni  studio  el  vi  propugnare 

tenentur:  sic  pariter  ego,  qui  universale  bel- 

lum  Satanae  indixi,  ut  eum  mundi  iinperio  , 

quod  ipse  tyrannice  occupavit,  depellam;  om- 

nes  homines  velut  mundi  cives,  utpoie  miiii 

quasi  legilimo  principi  subditos  et  obslriclos  , 

qui  mecum  in  hoc  bello  non  sunt,  ncc  sub  me 

militant,  mihi  contrarioset  hosles  meos  deputo 

cl  decerno,  atquc  ut  lales  persequar,  puniani 

et  plcciam.  Tales  autem  estis  vos,  oPharisai, 

qui  cum  primi  ,  ulpote  mei  subditi  et  quideni 

cacleris  doctiores,  me  tanquam  Messiam  ei  Cliris- 

lum  in  vostra  lege  ct  Propheiis  prjEsignatum  , 

deberetis  recipere,  meque  apud  populum  iit 

talem  commcndare ,  clanculum  tamcn  mihi  ad- 


versamini ,  palam  autem  dissimulaiis ,  quasi 
judices  inquisiluri  de  mea  doclrina  etvita.  Quare 
vos  habeo  ut  hostes  mihi  contrarios,  el  cum 
Satana  in  mei  exitium  conspiranles,  quia  ho- 
mines,  quos  ego  colligo  ad  unitatem  lidei,  ad 
charitatem  ,  ad  unius  Dei  religionem ,  vos  ad 
multiplices  vcstras  caeremonias  ,  traditiones, 
supersliliones,  errores  trahilis  et  dispergitis  , 
ac  a  me,  a  salute,  a  Deo  avertitis,  uti  faciunt 
hoeretici  et  schismalici,  quibus  apposile  hanc 
gnomeii  adaptat  S.  Cyprian.  lib.  3.  ad  Quirinum 
n.  86.  et  S.  Ambrosius  lib.  2.  de  Poeniteniia  c.  ft» 

Quare  hoec  Christi  sententia  non  estcontraria 
illiejusdem  Christi  apud  Lucamc.  9.  50.  Quinon 
est  adversum  vos  ,  pro  vobis  est ;  ibi  enim  loqui- 
tur  de  eo,  qui  reipsa  in  doctrina  cum  Apostolis 
consenlit  ,  ideoque  cum  iis  et  pro  iis  est ,  licet 
id  explicile  ob  justam  causam  non  profitcalur, 
ut  ibi  patet. 

Porro  Franc.  Lucascensetposteriori  membro 
hujus  senlentiae  idcm  prorsus  significari ,  quod 
priori  ,  uti  siepe  fit  in  Psalmis  et  Proverbiis.  Sic 
enim  ipse  explicat :  Chrislus  neminem  pro  suo 
agnoscit,  qui  non  integro  sinceroque  animo 
ipsi  adhaereat;  diabolus  omnes  absque  delectu 
ad  sua  castra  admiitit ,  quantumvis  diversos 
atque  adversos ,  modo  Christo  non  faveant.  Vide 
supra  cap.  6.  v.  10.  Quiergo  non  congregat  me~ 
c«m,  id  est  non  se  aggregat  mihi  non  adhae- 
retmihi  ;  spargit ,  sive  ut  habet  Syrus,  spar- 
gendo  spargit ,  hoc  est  omnino  spargit,  elongat 
se  a  me  ,  abit  in  dispersionem  cum  Satana ,  ad- 
versarium  se  mihi  constiluit.  Uaec  Franciscus 
Liicas. 

Verum  aliud  estcongregare  cum  aliquo,  aliud 
,n,g««.guic  se  alicui :  quare  prior  sensus  ,  quem 
(ledi,  est  gennanior. 

» 

31.  Tdeo  dico  vobis  :  Omne  peccatum  et  blas  • 

PIIEMIA  REMITTETUR  HOMIM  :  SPIRITUS  AUTEM  BLAS- 
PIIEMIA  NON  REMITTETUR.  ]  Tb  SpiritUS  CSt  genitjvi 

casus,  ut  patet  ex  Gr.  itvEO/iaToj.  Blasphemia  ergo 
spirilus  ,  est  blasphemia  contra  Spiritum  sanc- 
tum  ;  unde  Arabicus  vertit:  Btasphemia  in  Spiri- 
tnm  sanctum;  Syrus  :  Btasphemia  in  Spiritum 
sanctitatis. 

Quaeres,  quaenam  est  haec  ?Primo,  Philastrius 
in  hicresi  Rethorii  censet  esse  haeresim ,  prac- 
sertim  Eunomii,  qui  negabat  Spiritum  sanctum 
esse  Deum.  Sic  et  S.  Ambrosius  lib.  1.  de  Spi- 
ritu  sancto  cap.  3.  et  Epiphan.  haeresi  50. 

Secundo,  S.Hilariuscensetblasphemiam  in  Spi- 
ritum  sanctum  esse  eam,  quaquis  negat  Christuni 
esse  Deum  :  Peccatum  ,  ait ,  m  Spiritum  sanctmn 
est ,  Deo  virtutis  potestatem  negare ,  et  Christo 
substantiam  adimere  (tternitalis  :  per  quem  quia 
Deus  m  homineni  venit ,  homo  rursus  fietin  Deum, 
cum  ccteris  Deus  veniam  targiatur ,  hoc  soIuju 
extra  veniam  est. 

Tertio ,  S.  Ambrosius  lib.  2.  de  Pocnitentia 
c.  U.  censet  esse  schisma ;  itcm  simoniam,  qua 
V.  g.  Simon  Magus  pecunia  volebat  emcre  Spi- 
rilum  S.  a  S.  Petro,  Actor.  8. 

Quarto  ,  Origenes  ait  csse  omne  peccatum 
mortale  post  bapiismum  ,  puiat  post  gratiam 
Spiritus  sanctiin  baptismo  acceptam  ,  commis- 
sum.  Porro  Gelasius  Papa  dc  Anaihematis  vin- 
culo  ,  peccatorcs,  qui  nec  in  hoc  ,  ncc  in  fu- 
turo  sccculo  absolvunlur,  eos  dumtaxat  intelli- 


COMMENTARIA  IN 


qui  peccaiorcs  pcrmancnt ,  nequc  rcsipis- 
ccrc  volunt :  Ipsc  cnim,  inquit ,  in  sc  insolubiicm 
fecit  esse  scnlcnliam,  qui  talis  pcrmancre  (lc- 
legit ,  qualis  vcracitcr  non  potcst  absolvi. 

Quinto,  sancius  Cyprian.  lib.  3.  ad  Quirinum. 
n.  28.  blaphemiam  in  Spiritum  sanctum,  ait  esst; 
omne  peccatum  inDcum  commissum:  blasphe- 
miani  vero  in  filium  hominis  ,  esse  omne  pcc- 
catum  in  hominem  perpctratum. 

Sexto  ,  idcm  S.  Cyprian.  lib.  3.  ep.  Ih.  blas- 
[)hcmiam  in  Spiritum  sanctum  ccnscl  csse  nc- 
gationem  fidei  in  persecutione. 

Septimo,  Richardus  de  S.  Victore,  tractat.  dc 
blasphemia  in  Spiritum  sanctum ,  ait  cssc  odium 
et  convicium  Dci.  Octodecim  Patrum  cxpositio- 
nes  ,  scilicet  undecim  Patrum  Latinorum ,  ct 
septem  Graecorum  sigillatim  recenset  Toletus 
in  LuCc-c  cap  12.  annonat.  17.  quas  universas 
cgo,  septem  jam  recensitis,  summatim  com- 
complcxus  sum. 

Denique  Theologi  (  et  ex  iis  Catechistse  )  cx 
variis  S.  Augustini  expositionibus  colligunt  sex 
peccata  in  Spiritum  sanctum ,  scilicet  praesump- 
tionem,  desperationem,  agnitae  veritatis  impug- 
nationem ,  fraterno;  charitatis  invidiam ,  im- 
poenitentiam  ct  obstinationem  ,  haecque  dici 
aiunt  peccata  in  Spiritum  sanctum,  quia  fiunt 
cx  certa  malitia  contra  bonitatem  Del,  quae  ap- 
propriatur  Spiritui  sanclo:  sicut  peccata,  quaj 
fiuntex  infirmitate ,  dicuntur  fieri  contra  Deum 
Patrem  ,  quia  illi  appropriatur  potentia;  et  qua; 
liunt  ex  ignorantia ,  dicuntur  fieri  conlra Filium, 
quia  illi  appropriatur  sapientia.  Haec  vera  sunt , 
sed  huic  loco  non  congruunt ,  suntquc  imperti- 
nentia. 

Nota  ergo ,  Christum  hic  non  loqui  de  omni 
peccato  in  Spiritum  sanctum  ,  sed  solum  da 
Jjlasphemia  in  Splritum  sanctum  :  quae  verbis  fit 
(  eadem  tamen  cogitationis  et  operum  est  ratio ) 
cum  scilicet  quis  calumniatur  opera  manifeste 
divina  et  miraculosa  ,  ac  pia  et  sancta  Dei,  ad 
salutcm  hominum  ab  eo  facta  ,  quibus  ipse  fi- 
demet  veritatem  confirmat,  uti  est  ejectio  dae- 
monum,  quae  cum  sintoperabnnitatis  etsancti  ■ 
tatis  Dei,  attribuuntur  Spiritui  sancto,  qui  ex  v; 
processionis  et  spirationis  suae  a  Patre  et  Filio 
l)rocedit,  ut  amor,  bonitas  et  sanctitas  :  cum , 
inquam ,  quis  hcec  calumniatur  ,  caque  scientcr 
cx  malitia  adscribit  spiritui  immundo,  puta 
diabolo  ,  ut  faciebant  hi  Pharissei,  tunc  dicitur 
committere  blasphemiam  inSpiriium  sanctum; 
talis  enim  directe  injuriatur  Deo  ,  illique  adi- 
mit  suam  sanctitatem  et  munditiem,  quac  ap- 
|)ropriatur  Spiritui  sancto ,  adeoque  ex  Deo  fa- 
cit  diabolum.  Id  enim  recte  hac  ratiocinationc 
conciuditur: 

Auctor  miraculorum,  quae  palrat  Christus, 
juxta  vos,  o  Scribae,  est  Beelzebub  : 

Atqui  Deus  ct  Spiritus  Sanctus  revcra  est 
auctor  horum  miraculorum : 

Ergo  secundum  vos ,  Deus  et  Spiritus  Sanc- 
lus  est  Beelzebub. 

Quo  quid  atrocius  dici  potesl?  quae  blasphemia 
major  et  injuria  in  Deum  cxcogitari  ?  Iia  S.  Hie- 
ronymus ,  S.  Chrysostomus ,  S.  Aml)rosius ,  locis 
citatis  ,  S.  Athanasius  tract.  de  Blasphcmia  in 
Spiritum  sanctum,  S.  Pacianus  eplst.  1,  S.  Basi- 
liusin  Regul.  brevior.  interrog.  273.  Janscnius, 


MATTHytUM.  Cap.  XII. 

Maldonatus  ,  Tolclus ,  Franc.  Lucas,  et  alii  pas- 
sim.  Addii  S.  Basilius  :  Tales  etiamnum  sunt, 
qui  fructus  et  actiones  Spiritus  sancti  adscri- 
bunt  contrario  spiritui  immundo.  Id  quod  pleri- 
que  facimus ,  inquit ,  dum  strenuum  appella- 
mus  ambiliosum,  et  ci  qui  justa  indignationeet 
zelo  niovetur ,  iracundiae  calumniam  impingi- 
mus,  et  ad  eumdem  modumaliainiquisadducti 
suspicionibus ,  ementitis  nominibus  de  aliquo 
dicimus. 


Porro  opponit  Christus  hanc  blasphemiam  in 
Deum  et  Spiritum  sanctum  blasphemitc  in  fi- 
lium  hominis,  qua  nonnulli  humana  conver- 
satione  et  convictu  Christi  oficnsi,  facta  ejus 
humanacalumniabantur,  vocantes  eumvini  po- 
tatorem ,  amicum  pcccatorumet  publicanorum, 
co  quod  viderent  Joanncm  Baptistam  abste- 
mium,  rigidum,  austeram  et  solitariam  agere 
vitam :  quic  proinde  excusabilior  erat:  ct  mi- 
nus  venia  indigna,  quia  hominem  tangebat , 
iion  Dpnm. 

NON  REMiTTETUR.  ]  Arabicus :  Non  relaxabitur, 
id  est  difficultcr  et  raro  remittetur  et  relaxabi- 
tur.  Estcnimhaecblasphemia  in  Spiritum  sanc- 
lum  alrocissima  ,  inexcusabilis,  et  plene  venia 
indigna,  ac,  quantum  est  in  seipsa  ,  omnem 
medicinam  et  modum  pervenicndi  ad  remissio- 
nem  aufertct  excludit :  opponit  cnim  se  directe 
et  ex  diametro  Spiritui  sancto ,  eumque  ty  se 
abigit,  imo  blasphcmat,  Spiritum  sanctum,  in- 
quam,  k  quo  solo  absolvi^  curari  et  sanctifi- 
cari  poterat  et  debebat.  Simili  phrasi  vocamus 
morbum  incurabilem  illum ,  qui  medicinam 
non  admittit,  etcibumomnemrespuit.  Blasphe- 
mus  tamcn  non  claudit  manus  Deo  ,  quin  ejus 
subinde  licetindigni,  misereatur,  eumque  con- 
vcrtat,  uticonvertit  S.  Paulum,  qui  se  blasphe- 
mum  in  Deum  fuisse  confitetur.  1.  Timoth. 
c.  1.  13. 

32.  Et  QUICUMQUE  DIXERITVERDUM  CONTRA  FILIUM 
IIOMINIS  ,  REMITTETUR  EI  :  QUI  AUTEM  DIXERIT  CON- 

traSpiritum  sanctum,  non  remittetur  ei  neque 
iN  noc  s;eculo,  neque  in  futuro.  ]  Idem  dicit  et 
iuculcat  clarioribus  et  gravioribus  verbis.  Ver- 
bum  (  aliquod  injuriosum  ,  probrosum,  blas- 
phemum  )  remiiteiur  ci ,  remissibile  est ,  et 
poeniienti  facile  remiltitur.  Hinc  patet  contra 
NovatianoSjlapsos  quoslibetin  peccata  enormia, 
admiltendos  esse  ad  poenitentiam. 

Qui  autem  dixerit  ( verbum  injurium  et  blas- 
phemum )   contra  Spuutum   sanctum,  non  re- 

MITTETUR  EI,  NEQUE  IN  HOC  S/ECULO,  neque  in  fu- 
TURO.]  Syrus  :  Quisquis  autem  in  Spirilum  sancti- 
latis  obloquetur ,  non  remittetur  ei ,  nec  in  Iwc 
scBCuLo  ,  nec  in  scecalo  futuro. 

Hic  primo  damnatur  Origenes ,  lapsis  omni- 
l)us  pceniientiam,  veniamet  salutem  concedens 
post  hanc  vitam.  Dicebat  enim  post  magnum 
Platonis  annum  omnia  restituenda  fore  in  in- 
tegrum  ,  ut  et  Judas  salvelur ,  et  Lucifer  cum 
daemonibus  et  damnatis  coelo  rcstituatur. 

Secundo  ,  S.  Augustinus  21.  Givit.  2/i.  S.  Gre- 
gorius  k.  dialog.  39.  Isidorus,  Beda  ,  S.  Bernar- 
dus  ,  et  alii  apud  Bellarminum  lib.  2.  de  Purgat. 
cap.  U.  ex  hoc  locoevincunt  esse  purgatorium 
post  hanc  vitam.  Vanum  enim  et  otiosum  esset 
dicere  :  Non  remittetur  ei,  neque  in  hoc  sccralo  , 


COMMENTARIA  LN  MAT 

ncque  in  faimo  ,  si  in  futuro  nullum  peccalum 
leiniltitur  ,  sicut  vanc  et  ineplc  quis  diceret : 
Omnino  non  ducam  uxorem ,  ncc  in  Jioc  s;c- 
culo,  ncc  in  futuro ,  cum  in  futuro  nulla  duci 
possit  uxor.  Licet  enim  Marcus  cap.  3.  29.  nudc 
dicat :  Non  habebit  remissionem  in  ceternam,  ta- 
men  Mattli:cus  disertc  et  expresse  cxplicat,  di- 
viditquc  aetcrnuni  in  duas  partes,  scilicet  in 
pnrsens  saeculum,  et  futurum.  AdditMarcus, 
diclumquc  aggravat  -.Sed  reas  cril  cBterni  delicli. 
Porro  mortalia  pcccata  in  purgatorio  expiantur 
quoad  poDuam  dumtaxat ,  vcnialia  vero  quoad 
culpam  et  poenam  simul. 

33.  AUT  FACITE  ARBOnEM  BONAM  ,  tT  FRUCTUM 
F.JUS  BONUM  ;  AUT  FACITE  ARBOREM  MALAM,  ET 
FBUCTUM  EJUS  MALUM  ;  SIQUIDEM   EX  FRUCTU  ARBOR 

AOOSCiTUR.  ]  Arabicus  :  Aat  ponitis  arborem  bo- 
nam,  et  fructam  ejas  bonam ;  aat  arborcm  rna- 
lam,  et  fractam  ejas  malam ,  elc. 

Est  argumenlnm  quintum  Christi,  idqnc  cor- 
nutum  ,  ct,  ut  ait  S.  Hicronymus ,  d-fjy.ro-j  , 
id  est ,  inevitabile.  Primo  et  plane  arbor  ha'C 
est  Christus  :  facite,  id  est  statuitc  ,  decernite, 
asserite  :  q.  d.  Aut  nio  simnl  cum  opciHvis  UM^is, 
quae  vobis  laudabilia  videnlur .  probate,  ct  lau 
date;  aut  me  tanquam  arborem  malam  cum 
operibus  damnate.  q.  d.  Vos,  0  Pharisa;i,  mea 
opera  laudaiis ,  ct  tamen  me  eorum  auctorem 
damnaiis.  At  si  opcra  laudatis,  et  auctorem 
laudare  debolis.  Aut  si  hunc  damnatis,  et  opera 
(lamnare  dobeiis  ,  alioqui  dicitis  aiu^^Ta  et  con- 
traria  :  quare  cum  opera  mea  non  possitis  cul- 
pare,  sed  cogamini  ea  probare,  fateamiiii  mc 
bono  spiritu  agi.  Ita  S.  Hilarius,  Cln^ysostomus, 
Theopbyl.  el  Euthymius. 

Secundo,'S.  Hieronymus  per  arborem  accipil 
diabolum,  cui  Scribae  tribuebant  opcra  et  mi- 
cula  Christi",  q.  rt.  Si  opera  mea  laudatis,  ergo 
et  diabolum,  cui  ca  ascribilis,  laudare  dcbetis, 
quod  est  absurdissimum. 

Tertio,  S.  August.  serm.  12.  deVerbis  Domini, 
rt  Maldonatus ,  per  arborem  accipiunt  ipsos 
Pharisaeos  ,  a.  d.  Si  vultis  esse  et  haberi  boni, 
bona  opera  /acite,  scilicet  bonos  et  bona  lau- 
date  :  si  enim  mala  facilis,  uti  revera  facitis, 
cum  mc  meaque  divina  opera  danmaiis  ,  malos 
et  improbos  calumniatores  vos  esse  fatcaniini 
oportet.  Ex  caluniniis  enim  cognoscitur  caluui 
niator,  sicut  ex  fructu  arbor.  Unde  sequitur  : 
I^rogenics  viperarum ,  etc.  Omnes  hi  sensus  sunt 
probabiles,  et  eodcm  redeunt.  Hinc  morale  do- 
cumentum  colligit  S.  August.  Prias ,  ait,  7n«- 
tandus  est  homo ,  at  opera  mutentar.  Si  cnim 
manetliomo  in  eo  quocl  malum  est,  bona  opera 
habere  non  polest ;  si  manct  in  eo  qaod  bonuin 
est ,  mala  cpera  habcre  non  potcst. 

Zh.  PROfiEMES  V11'ERARUM,  QUOMODO  POTESTIS 
BONA    LOQUI,    CUM    SITIS     MALI  ?    EX    ABUNDANTiA 

KNIM  coRDis  os  LOQinTUR.  J  Vocat  PhariScTOS 
•viperas,  a?que  ac  Joannes  Raptista  cap.  3.  v.  7. 
nb  causas  ibi  dictas;  sed  hic  proprie  ,  eo  quod 
quasi  vipcraj  vipereos  proferront  scrmoncs  v\. 
oalumnias,  quibus  Christum  infamare,  et  o 
medio  toUerc  conabantur.  Habebant  enim  cor 
viperinum  vcnono  invidiae,  id  est  plenum  su- 
perbia; ,  maliiioe,  ci  odii  in  Christtim  ,  quod  vi- 
perlnas  el  lotliiforas  has  calumnias  eruclabat. 

EX    ABUNDANTU    E>'.'M    CORDIS    (  id  CSt  ,    CX    CO 

quod  in  corde  abundat,  quod  sa^pe  cor  volvit, 
cogitat,  omat)  hoc  os  i.oquitur.  1  Si  cor,  id  csi 

ronNP.L.  A  i.AriDF..  tom.  VTIT. 


TH/EUVI.  Cap.  XII.  265 

mensct  voluntas  abundet  boniiatcct  charitate' 
loquitur  bona  et  amorosa;  si  felle  maliliai  e^ 
invidia;,  loquitur  fellea,  livida  el  mordacia ,  u^ 
vos  contra  me  facitis  ,  o  Pharisa;i.  Sicut  eniOi 
stomachus  cructat  id,  qiiod  comedit,  adeoque 
ox  halitu  et  ructu  cognoscis,  quid  quisque  come- 
dorit;  qui  enimcomcdit  allia,  olet  allia  ;  qui  vi- 
numbibit,  olet  vinum  ,  elc.  :  sic  pariterex  orc 
cognoscitur  cor,  putaex  loquela  mentis  affeclus. 
Unde  S.  Chrysost.  -.Sidicta  ab  istis, \nqu\l,  itasunt 
mala,  qauntum  putamas,  habebant  in  cordemalitice, 
ubi  solus  Deus  est  testis !  Quare  cum  audieris  homi- 
nem  male  loqaentem ,  multo  ampliorem  cestimes  ne- 
qaitiam,,  quam  verba  demonslrant.  Quod  enim 
cxterius  dicitur ,  est  superfluentiacjus  ,  qaod  intus 
rst ,  in  quo  vos  vehementer  tetigit.  Si  enim  quod 
dictum  est  ab  eis  ita  est  vialum ,  excogitata  radix 
verboram  quam  magna  est !  Vis  ergo  scirc  quid 
quisque  habeat  in  corde ,  ct  quis  affoctus  iu 
co  abundet,  vide  quid  loquatur,  quid  crebro 
in  ore  habeat,  hoc  enim  abundat  in  corde, 
ct  ex  corde  in  os  cructat. 

35.  RONUS  UOMO  DE  B0>0  THESAURO  PllOFEBT 
ISONA,    ET   MALUS    llOMO   DF   MALO   TOESAURO   PRO- 

FERT  MALA.  ]  ExpUcat  abundantiam  cordis  per 
tlicianr'im,  id  est  acervum  et  cumulum.  Bonus 
ogo  homo  do  bono  acervo  bonarura  cogita- 
tionum  et  afTtciionnm  ,  quas  in  mente  coacer- 
vat  et  accumulat ,  profci  l  bona  verba  et  opera  : 
maUis  vero  de  malo  tliesauro  et  cumulo  ma- 
larum  affectionum  ,  profert  mala  verba  et 
opera.  Audi  S.  Chrysost.  Fci  ipsos  Judcvos  Deum 
blasphemantes  ostendit ,  de  quuli  thesauro  blasphe- 
miam  proferant.  Vel  cum  superiore  qactstione 
haret  sentenlia ,  quod  quomodo  non  possit  bonas 
homo  profcrre  mala ,  nrc  malas  bona  :  sic  non 
possit  Christus  mala ,  nec  diabolus  hona  opera 
facere. 

36.  DlCO  AUTEM  VOBIS,  QUOMAM  OMNE  VERBUSI 
OTIOSUM,    QUOD    LOCUTI    FUERINT    IIOMINES  ,     RED- 

DE>T  RATIONEM  (Arabicus,  responsum  )  de  eo 
IN  DiE  jUDicii.  ]  Reddent  rationem  Ciiristo  judici, 
id  est,  Christus  ab  eis  exiget  ralionem  verbi 
otiosi,  quam  quia  rcddere  non  poterunt  ( otio- 
sum  enim  ost ,  quod  sine  causa  dicitur),  hinc 
ab  eo  punicntur.  Est  catachresis  et  mctalopsis  , 
patet  ex  vers.  seq.  Ita  S.  Hilarius ,  Chrysos- 
lomus,  Hieronymus,  ot  alii.  Est  Hol)rcTa  syn- 
•:\\is.  licbraji  eniin  ponnnt  relativuin  cum  suo 
iuucccdontoin  nom\r\vX\\o,<  iiiim;  verbumodosum, 
id  ost ,  de  omni  verbo  otioso  reddent  ralionem. 
Sonsus  est,  q.  d.  ait  S.  Hieronymus  :  Si  otiosum 
verbum,  quod  nequaquam  ctdificat  oudienles ,  non 
est  absqae  periculo  cjus ,  qui  loqaitur ,  et  in  die 
judicii  reddct  unusquisqae  rationem  sermonum 
suorum  :  quanlo  magis  vos  ,  qai  opera  Spiritus 
sancti  calumniamini ,  et  dicitis  me  in  Beelzebub 
cjiccre  dcfmonia  ,  rcddituri  cstis  rationem  calum- 
nia;  vestrct!  Rursum  sicut  otiosum  vcrbum  ,  sic 
ot  oiiosa  cogitatio,  volitio,  aclio  qua^libct  est 
peccatum.  saltem  venialo. 

Ouairos,  quodnamost  verbum  otiosumPCr.TCO 
«pvo' .  quasi  itp/ov,  jd  est  iners,  sino  arto  et 
opere,  carens  fructu  et  utilitate.  Primo,  Thco- 
phylactus  ot  Euthymius  oiiosum  voriunt  ca- 
Inmniatoriuni.  Hauserunt  hoc  o\  S.  Chrysos- 
tomo  ,  qui  ait  :  Otiosum  verhum  est  ,  quia  men- 
dax  est,  quia  raiumniam  habet.  Addit  tamen  : 
Qaidam  dicunt  :  Quoniam  ct  vanum ,  quale  est 
qaod  risum  movet  inordinatum ,  vc(  larpe.  vel 
vercciindiim. 

5'i 


266  COMMENXAUIA  IN  MA 

Sccuiulo  el  genuinc  vcibum  oliosum  cst  va- 
num,  frivolum ,  ludicrum  ,  quod  nec  ioquenti , 
ncc  audicnii  utiliiaiem  alTert,  eiiamsi  nulli 
sit  noxium ,  ncc  in  sc  reprehensil)ile.  Ita  sanc- 
tus  Hilarius  vcrbum  otiosum  interprctaturincp- 
tum  ,  et  inutile.  S.  Hicronymus  :  Otiosum  verbiun 
cst,  inquit,  quod  sine  utililate  et  loquentis  dicitur, 
et  audienlis,  si  omissis seriis de  rebus  frivolis loqua- 
tnur  y  ct  fabulas  narremus  antiquas.  Cceterum  qui 
scurrilia  rcplicat ,  et  cachinnis  ora  dissolvit ,  el 
otiquid  profert  turpitudinis  ,  hic  non  otiosi  verbi , 
sed  criminosi  tenebitur  reus.  S.  Greg.  hom.  6.  , 
in  Evang.  sub  finem  :  Otiosum ,  inquit,  ver- 
bum  est,  quod  aut  utiiitate  rectitudinis ,  aut  ra- 
tione  jaslce  neccssitatis  caret.  Oliosa  ergo  col- 
loquia  ad  cedificationis  sludium  vertite  :  quam 
celerrime  hujus  vitcB  tempora  fugiant ,  conside- 
rate  :  quam  districlus  veniat  judex ,  attendite. 
Idem  3.  parte  Paslor.  admon.  15.  Otiosum,  ail, 
verbum  est ,  quod  aut  ratione  justcs  nccessitatis, 
aut  intentione pice  utilitatis  caret.  S.  Bern.  scrm. 
de  Triplici  custodia  manus,  lingua;  et  cordis  : 
Otiosam,  ail,  verbum  est ,  quod  nuUam  ratio- 
nubilem  causam  habet ;  quam  rationem  de  eo 
reddcre  poterimus ,  quod  est  prceter  rationem  ? 
Nemonostrum,  fratres,parviccstimet  tempus,quod 
in  verbis  consumilur  otiosis.  Si  qaidem  tempus  ac- 
ceptabile  est ,  et  dies  salutis.  Volat  verbum  irrcvo- 
cabile.  Volat  tempus  iiTemeabile ,  nec  adveriit 
insipiens  quid  amiltat.  Libet  confabulari ,  aiunt, 
donec  hxrra  prcetereat.  O  donec  prcetereat  hora! 
6  donec  pertranseat  tempus !  Donec  hora  prceter- 
eat,  quam  libi  ad  agendam  pamitentiam,  ad  ob- 
tinendam  veniam,  ad  acquirendam  gratiam  ,  ad 
gtoriam  promerendayn  miscralio  conditoris  in- 
dulget ,  donec  transeat  tempus,  quo  divinam  tibi 
repropitiare  debueras  pietatem ,  propcrare  ad 
Angellcam  societatem ,  susrlrarc  ad  cmi.ssam  hc: 
redilatem ,  aspirare  ad  promissam  felicilatem , 
excitare  remissam  voiuntalem,  flere  commissam 
iniquitatem.  Verbum  ergo  otiosum,  teste  S.  Ber- 
nardo  est,  quod  caret  ralionabili  causa.  Tale 
igitui  non  est,  quod  festive  dicitur,  ut  afilic- 
tos  soletur,  vel  sRgros  mocstosque  exhilaret  : 
aut  quod  prudcntiam  humanam  decet,  ut  cum 
narrantur  dicia  vel  facta  aliorum  eo  fine ,  ut 
ex  iis  prudenter  agere  et  loqui  discamus.  Ul- 
terius  S.  Basilius,  ut  verbum  non  sit  otiosum, 
requirit  piam  ini.entionem.  Verum  loquitur  reli- 
giosis,  quorum  professio  est  pia  tractare  et 
loqui  :  Otiosum  verbum  est,  inquit,  quod  ad  pro- 
positum  in  Domino  usum  ,  hoc  est ,  ad  cedifica- 
tionem  fidei  non  facit :  tale  enim  contristat  Spi- 
ritum  Sanctum.  Sicut  enim  hominis  est  juxta 
normam  rectae  rationis,  etChristiani  juxtalegem 
Chrisli ;  sic  religiosi  est  juxta  dictamen  reli- 
gionis  et  pietatis  agere  el  loqui.  Unde  S.  Bern. 
de  Consider.  Consecrasti,  ait,  os  tuum  Evan- 
geHo,jamtaUbus  (ludicris)  aperire  illicitum  est, 
assuescere  sacrilcgium. 

Primo  ergo  absolule  non  rcquitur  pia  inten- 
tio,  ne  sit  otiosum,  suincit  ut  quoniodolibet 
conducat  ad  usuin  et  prudeniiam  humanam. 
Sic  ; 

Navita  de  venlis,   de  bobus  narrat  arator  : 

alioqui  enim  fere  omnia  opificum  ,  mercato- 
rum  et  secularium  verba  essent  otiosa.  Hoc 
dicium  sit  de  aciu  in  specie,  nunc  dicamus 
de  sermone  et  aciu  individuo. 
Secundo  ergo  C.iibriei  Vasquez  1.  2.  disp.  52. 


iiH/iiUAl.  Cap.  Xi!. 

jn  fine  docet  verbum  otiosimi  non  cssc  illud, 
quod  profertur  hoc  fine  ilnmtaXat  ut  infir- 
milali  alicui  vcl  indlgentia)  "iitn"'**  consulu- 
lur,  V.  g.  si  in  frigore  tantum  ob  naturaj  iu- 
digenliam  quis  dicat :  Ego  frigeo,  cupio  ignem, 
ut  frigoris  sensum  a  me  depellam.  Censet  enim 
ipse  dari  actum  in  individuo  indifferentem , 
qui  scilicet  nec  bonus  sit,  nec  malus,  puta, 
cum  eo  appetiiur  aliquid  ad  commodum  et 
cxigentiam  naturae.  Idem  docet  Bonavent.  ct 
Scotus  in  2.  distinct.  41.  Occara  in  3.  q.  13. 
Gabriel  et  Almainus  tract.  2.  Moral.  c.  lli. 

Verum  id  negat  D.  Thomas  1.  2.  quaest.  18. 
art.  9.  ejusque  scqnaces,  item  Durandus  in  2. 
distinct.  ^O.  quaest.  1.  Ariminensis  in  2.  dis- 
tinct.  38.  et  aUi  passim.  Cum  quibus  discen- 
dum  est,  otiosum  in  particulari  aclum  (sive 
cordis ,  sive  oris ,  sive  membrorum  celerorum  : 
eadem  enim  volitionis  et  aclionis  est  ralio,  quae 
verbi  et  locutionis )  esse  omnem  illum,  qui  non 
refertur  ad  bonum  rationis,  puta  ad  bonum 
aliquod  honestum.  Ergo  cum  dicis  :  Ego  fa- 
meo,  ego  frigeo,  detur  mihi  cibus,  pareiur  ignis ; 
uthic  actus  etsermononsit  otiosus,sed  hones- 
tus,  debes  illum  explicite  vel  implicitc  referread 
aliquem  finem  honestum ,  scilicet  ad  hoc  ut  me- 
lius  studere,  orare,  aliaquetua  oflicia  obire,et 
Deo  servire  valeas.  Multo  magis  actus  et  sermo 
otiosus  est,  si  dicas  :  Ego  hoc  ago,  vel  loquor 
solum  ideo,  quia  mibi  placet,  vel  quia  ista 
actio  vel  sermo  me  delectal.  Haec  enim  actio  et 
sermo  caret  debito  suo  fine,  seque  ac  mensura, 
ideoque  est  otiosa :  delectatio  enim  non  est  regula 
nostrarum  actionum ;  unde  eam  adhibere  tan- 
quam  regulam ,  est  contra  rectam  rationem , 
ac  proinde  malum  ,  saliem  veniale.  Quare  ma- 
lum  est  velle  quid  ob  solam  delectationem , 
pixcciJim  quia  contra  institntionem  delecta- 
tionis  est,  appciere  illam  propter  se  :  nam 
instituta  est  ipsa  ob  aliud,  nimirum  ob  opera- 
tionem  ,  cui  conjungitur  :  ordinatur  ergo  ad 
majus  bonum. 

Ratio  h  priori  horum  omnium  est ,  quod  homo, 
qua  homo  ,  sit  animal  ratiouale,  quod  proinde 
in  omnibus  juxta  rationem  vivere,  agere,  et 
loqui  debet.  Regula  enim  et  mensura  actionis 
et  vitae  illi  data  it  natura  et  Deo,  est  recta 
ratio,  quam  in  omnibus  sequi  debet.  Ergo  inor- 
dinatum  est,  ut  homo  adliibeat  ad  operationes 
suas  aliam  mensuram  et  regulam,  quam  ju- 
dicium  rectaj  rationis,  v.  g.  delectationem , 
sanitatem,  commodum  naturre,  aut  quid  simile. 
Confirmatur  primo,  quia  licet  bonum  naturalc 
mulium  conferat  naturae,  tamen  ab  homine non 
est  expetendum  per  se,  sed  referendum  est 
ab  bonum  rationis ,  quod  proprie  est  bonum 
hominis ,  ut  homo  est,  quodque  ad  finem  ho- 
minis  est  utile  :  nam  bonum  naturae  conveniens 
vel  delectabile  non  est  per  se  honestum ,  sed 
ex  accidenti.  Confirmatursecundo,  quiabomo, 
qua  rationalis  est,  tenetur  operari  secundum 
dictamen  rectae  rationis;  hoc  autem  dictat  ho- 
mini  non  nisi  bonum  honestum  esse  aman- 
dum  et  prosequendum.  Ratio  enim  est  quasi 
lucerna  totius  hominis,  et  omnium  operatio- 
num  ejus ,  ut  ait  Christus  Malth.  6,  22.  Sicut 
ergo  qui  in  tenebris  ambulat  sine  praivia  lu- 
cerna ,  se  periculo  offendendi  exponit ;  sic 
ct  qul  operalur  sine  prajvio  dictamiuQ  rationis, 
ideoque  peccat.  Conflrmatur  lertio,  quia  qui 
sic  vult,  et  operatur,  exppnit  se  periculo  er- 


COMMENT AKIA  IN  MATTnAUAl.  Cjp.  XL' 


2«7 


randi :  nam  non  ulllnr  rccta  rcgiila  rationis ; 
unde  ex  vi  talis  voluntatis  possct  vellc ,  qiiod 
inhonestum  cst,  ut  scrvare  vitam,  quando  pro 
fide  est  profundenda ,  oblcctare  se  illa  re ,  vel 
illo  modo ,  loco  ct  tcmpore ,  qui  lcge  cst  vclitus. 
Deniquc  talis  appetitio  est  otiosa,  quia  niliil 
confert  ad  fincm  iiltimum  vilac  humanne  com- 
parandum. 

Sccundo,  haEC  otiositas  verborum,  cogita- 
tionuni  ct  opcraiionum  cst  (|u.-Edam  prodiga- 
litas  tcmporis ,  ct  actionum  liumanarum,  quae 
rcleris  paribus  niajor  est,  quam  opum  et  for- 
tnnarum.  Modicum  enim  vilaj  tenipus  nobis 
datum  est  h  Deo ,  ad  comparandam  beatam 
lEternitatcm ,  et  singulis  cjus  momentis  bcne 
cogitando,  loquendo ,  operando,  possumus 
maximos  bcatiludinis  et  glorite  gradus  ct  thc- 
sauros  nobis  comparare ,  quos  omncs  prodi- 
gimus  pcr  otiositaicm  verborum,  et  operum  , 
uti  recle  annotavit  S.  Bcrn.  verbis  supra  citatis: 
tempus  enim  semel  otiosc  elapsum  cst  irre- 
vocabile  et  irreparabile,  ut  mirum  sit  tcmpus 
tam  pretiosum  adeo  otiose  a  multis  transigi ,  et 
lebus  vilibus,  nugisque  impendi. 

Tertio,  quia  quisque  tenctur  omnia  sua 
facere  et  dicere  laliter,  ut  apta  sint  ad  Deum 
referri,  nimirum  ut  apta  sint,  qiiibus  illi  pla- 
ceamus  et  obcdiamus,  juxia  illud  Apostoli, 
Sive  mandacatis ,  sive  bibitis ,  sive  aliud  aliquid 
facitis ,  omnia  ingloriam  Dcifacite.  1.  Cor.  10.  31. 
Alioqui  sunt  oliosa,  id  est  inutilia  ad  fincm  ho- 
minis.  Ad  hoc  autem  requiritur  ul  recla  ratione 
dirigantur ,  ut  sint  honcsta.  Onmc  cnim  et 
.solum  honestum  Dco  placct. 

Quarto,  quia  Deus  nobis  os  dcdit,  ut  cum 
oremus  et  Jaudemus  ;  utquc  ca ,  quoe  nobis  ,  vel 
l)roximis  sunt  uiilia  ct  saluiaria  loquamur; 
qui  ergo  otiosa  et  inutilia  loqiiitur,  ore  suo 
abutitur ,  procter  mentem  ct  institutionem  Dei : 
?iequeenim,  utait  S.  Ambr.  inPs.  118.  serm.  "22, 
parvi  periculi  est  de  rebus  secularibus  et  otiosis 
loqui ,  cum  tam  mirabilia  Dei  opcra  habeamus , 
de  quibus  loquamur.  Ac  proiyide  staluat  justus 
apud  se  cum  S.  Davide  :  Pronuntiabit  lingua  mea 
eloquium  tuum,  quia  omnia  mandata  tua  ccqui- 
tas ;  sicque  otiose  omnia  a  se  excludat. 

Ex  dictis  liquet,  i\  plerisque  hominibus  plu- 
rima  dici  et  agi  otiosa,  de  quibus  Deo  red- 
denda  eis  erit  ratio.  Quare,  ut  Juiic  malo 
remedium  opponant,  discant  ct  assuescant  nil 
agere  et  loqui ,  nisi  praemeditatum ,  et  prius 
ii  ratione  expcnsum.  Secundo  ,  assuefaciant  se 
loqui  parce,  nec  nisi  de  rebus  bonis  et  sa- 
lutaribus.  Tertio  ,  ad  aliquot  dics  mentem  col- 
ligant,  ac  vitac  suaj  actioncs,  rationes,  fines  et 
intcniiones  considerent  scrio ,  ut  si  pravre  vel 
otiosaj  sint,  eas  corrigant,  et  toti  vitae  suae ,  om- 
nibusque  suis  actionibus  dcbitum  fincm  prre- 
scribant,  ut  in  omnibus  intcndant  Dei  gloriam 
ac  suam  salutem  et  perfeclionem ,  atque  ad 
utrumque  ordiuent  omnes  suos  scrmones  et 
actiones.  Porro  hanc  intentionem  quotidie  mane 
concipiant,  Dcoqueofferant,  illamqucpcr  dicm 
saepius  rcnovent,  ut  ita  habitum  induant  omnes 
illas  ad  hunc  finem  rcfercndi,  cx  quo  dein- 
ceps  semper  virtualiter  saltem  ad  illum  rcfc- 
rantur, 'etiamsi  aciu  de  eo  non  cogitcnt.  In- 
tentlo  ergo  bona  mutat  sermoncs  et  actiones 
ut  ex  Indifferentibus  et  otiosis  fiant  honestoe , 
sanctae,  ct  meritoria;  coelestis  gloriae.  Vide 
dicta  c.  9.  v.  22.  Cassianns  lib.  5.  de  Institur. 


rcnuniiat.  c.  29.  ei  31.  refert  Machcicm  Ab- 
h.ilem,  qui ,  cum  otiosa  narrarentur,  inci- 
debat  in  somnum  ,  cum  spiritualia  evigilabat, 
dictiiasse  auctorem  otiosorum  sermonum  esse 
diabolum,  idque  hac  cxperientia  comprobasse. 
Disserens  enim  de  rebus  spiritualibus,  vidit 
pJerosque  oran'!S  indormlscere ;  mox  otiosam 
iiarrans  fabulam  ,  vidit  omnes  (tvigilare  ;  unde 
ingemisccns  :  Quis,  ait ,  hujus  rei  est  auctor, 
nisiilie,  cui  otiosa  placent,  spiritualia  displi- 
cent;  qui  illis  adgaudet,  hscc  impugnat,  ni- 
niirum  diabolus  ? 

37.  ExVERniS   EMM  TCIS   JUSTIFIC  ABERIS  ,  ET  £X 

vKnnis  Tuis  co.\dem.\a.3eri3.  ]  Arabicus  :  Judi- 
cium  dabitur  conira  te.  q.  d.  Non  soldm  ope- 
rum,  sed  et  verborum  magna  habenda  est 
cura,  et  tam  horum,  quam  illorum  Deo  red- 
dcnda  erit  ralio  ;  quia  utraque  sunt  fructus 
cjusdem  arboris,  id  est  voluntatis  bona;  vel 
malsc  :  quare  vcrba  tuanon  minus  quam  opera 
te  vel  justificabunt,  si  sint  justa  ct  sancta  ; 
vel  condemnabunt,  si  sint  prava  et  perversa  : 
justificabuiit,  inquam  ,  id  est,  non  tantum  jus- 
tum  te  declarabunt,  sed  et  justum  vel  justio- 
rem  cfTicient,  si  cx  Dci  amore  vclcompunction  ■ 
proficiscantur  :  condemnabunt  vero,  et  reum 
poenae  elTicient,  si  sint  otiosa,  luxuriosa,  ca- 
Jumniatoria ,  rixosa ,  ctc.  Vide  quae  de  com- 
modis  et  noxis  dixiEccli.  28.  29.  Proverb.  21.  23. 
Jacobi  3.  2.  et  seq.  Damnati  enim  a  Christo  in 
die  judiciinon  solum  ob  peccata  morlalia  ,  sed 
ctiam  venialia,  punientur  :  scd  pro  gravilateet 
mcrilo  cujusque  gravius  vcl  levius. 

38.  Tr>C    nESPONDEnUNT  EI   QriDA.M  DE  ScniBis 
ET  PHARIS.I^.IS  ,  DICENTES  :   MAGISTEn  ,    VOLVMUS  A 

TE  siGNUM  {de  ccelo  ,  ut  addit  Lucas  cap.  11. 16.) 
viDERE. )  Fuerunt  hi  ex  illis,  qiii  calumniati 
fuerunt  Christum  ope  Beelzebub  ejicere  daemo- 
nes,  ut  patet  ex  Luc.  capite  11.  v.  16.  hi  enim 
refutati  a  Christo ,  cum  nollent  videri  vicli  et 
convicti,  instant,  ut  id  ipsum  signo,  id  est , 
miraculo  aliquoccelesticonfirmet^q.  d.  Tudicis 
te  ope  Dei,  non  daemonis,  patrare  miracula. 
Si  ila  est,  fac,  ut  Deus  e  coelo  testetur  id 
vcrum  esse,  signo  aliquo  coelesti,  quo  signi- 
ficet  te  ab  eo  missum,  ideoque  ejus  virtute 
cjicere  daemones.  Verum  eis  sufficere  debebant 
tot  morborum  sanationes ,  tot  morluorum  sus- 
citationes  factce  h  Chrisfo,hoc  fine.ut  ostende- 
ret  se  esse  Messiam  a  Deo  Patre  missum  ;  sed 
incredulis  et  calumniosis  nilsuthcit,  ac  dato 
uno,  per  effugium  aliud,  et  aliud  sine  fine  pos- 
tulant.  Sensus  ergo  est ,  q.  d.  Tua  ,  o  Christe , 
miracula  in  terra  terrena  sunt ;  at  nos  volumus 
videre  in  coelo  coelestia ;  in  coelo  enim  habitai 
Deus,  quem  tu  auctorem  luorum  miraculorum 
esse  assevcras.  Fac  crgo,  ut  ignis  de  coelo 
descendat,  uti  fecit  Elias  3.  Reg.  18.  vel  ut 
coelum  novis  mirisque  tonitruis  et  fulminibus 
ooruscet,uli  fecit  Samuel  1.  Reg.  7.  10.  aut  ut 
solsuo  lococonsistat,  utifecitJosuecap.  10.  IS. 
Ita  S.  Hieronymus  :  Tacite  ergo  Christi  mi- 
racula  in  terra  facta ,  quasi  dcxmonis  praesti- 
gia  perstringunt,  lcntantquc  Chrisiuiu,  ut  ca- 
Jumnientur.  Etsi  enim  siniile  in  ca^lo  signum 
cdidisset,  illico  aliud  eflngiinn  qusesissent, 
aliudque  rursus  signum  rcquisisscnt.  Hocenim 
cst  curiosornm  et  cavillatoruni  ingenium,  sed 
maxime  infidelium  et  haereticorum. 

39.  Qtl    RESPONDENS  ,    AIT    ILI.IS    :     GE.NEnATIO 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUAT.  Cap.  XIT. 


UALJl  Er  ADlLTLAa  SIGNIIM  Ql XIUT ;  LT  (i(l  CSt 
5ffd  J    SIGM'U   NON   DABlTUn  EI ,   MISI  SlGiNUM  JON.ii 

PROPUEr.i'..  ]  Gcncralio  (  Graocc  vtvEi,  jii  cst , 
naiio,  goiis)  adalicra ,  id  (;sl,  iufida  ct  inJi- 
dclis,  <iuia  relicio  Dco  sponso ,  cui  olim  iii 
circunicisione  so  dcspondit,  adliacret  djcmoni, 
(jusque  suggestioni :  hinc  infidelitas  ctidolola- 
tria  .-il)  F.zocliielc  capile  16.  ct  aliis ,  St-epc  v<o- 
ealur  adiiUerium.  Ila  S.  Hieron. ,  Ciirysostom.  , 
Euthymius,  cl  Thcophylaclus,  qui  ait  :  Adal- 
ieravi  gcnerationcm  vocat ,  quia  desciscebnnt  d 
Deo ,  et  adlucrcbant  da:moni.  Secundo ,  adulCera, 
id  cst,  aduUerina  et  dcgcner  a  fide  et  mo- 
ribus  Abrahae  ,  Isaac ,  ct  cctcrorum  Patriarcha- 
rum  :  illi  enim  crcdidcrunt  in  Messiam,  \ii 
pracscnlem,  ct  lot  miraculis  probantem  se  esso, 
Mcssiam,  agnoscere  nolunt.  Mcssias  enim  erat 
sponsus  synagogae  Judajorum ,  et  nunc  cst 
sponsus  Ecclcsi£c  Christianorum,  ul  palct  Ephcs. 
cap.  5.  32.  Ita  Darradius,Maldonatus  ,  Francisc. 
Lucas,  ct  alii.  Sic  enim  HebraRi  njJ  ^22  bene 
necliar  ,  id  est,  filios  atienos  ,  vei  potius  ,  alicni, 
scilicct  palris,  puta  adulteri,  vocant  spurios, 
id  est  dcgeneres. 

Et  SIG.NUM   NON  DABITUn   EI  ,    MSI    SIGNUM  JON.C 

rROPnET^..  ]  q.  d.  Prava  hicc  Judasorum  nalio 
poscit  h  me  signum  de  coelo,  sed  ego  non  dabo 
li,  nisi  signum  de  terra ,  hoc  cst  de  profundo, 
non  de  sublimi,  aU  Glossa  Intcrlin.  passionis 
ft  sepuUurfe  pcr  tres  dies,  non  gloriae,  quod 
tainen  non  terminabitur  in  signum  cceleste, 
scilicet  in  rcsurrectionem ,  qu;e  facta  est  vir- 
lute  coelesti ,  et  postquam  Christus  gloriose  in 
iVoehmi  conscendU,  q.  d.  Non  assignabo  Ju- 
dicis  aliud  signum,  quam  quod  oUm  assignavi 
Joannis  cap.  2.  19.  diccns  :  SoLvite  templurn  Iwc, 
et  in  tribus  diebus  excitabo  iliud  :  ille  autem  di- 
cebat  de  templo  corporis  sui,  sciiicet  signum 
resurrcctionis,  quod  cst  signum  Jonae  Pro- 
phetae,  quiainJona  fuitpraifiguratum  ,  etreipsa 
prophclatum.  Hoc  enim  clare  ostendit ,  quis 
ego  sim,  cur  mortuus ,  cur  crucifixus  ,  in  quo 
ipsi  scandalizantur  :  nimirum,  quod  ergo  sim 
Messias  mortis  et  peccati  domitor,  mundi  sal- 
vator,  ac  cccli  terraeque  Dominus.  Custodes 
enim  sepulchri  nuntiarunl  Judaeis  Christum  c 
sepulchro  resurrexisse  ,  acipsiJudaei  viderunt 
sepulchrum  vacuum  ,  ct  Apostoli  Chrisii  resur- 
rectionem  muUis  miracuUscomprobarunt.  Quo- 
circa  mulli  Judaeitunc,  et  postea  omnes  gentes 
in  Christum  jam  redivivum  crediderunt.  Judaei 
enim  expeclabant  Messiam  nonhumilem  et  pau- 
perem  ,  seddivitem  et  gloriosum  :  taiem  autem 
viderunt  Chrislum  in  resurrectione ,  ascen- 
sione,  et  missionc  Spiritus  sancti  :  unde  tunc 
(jum  agnoverunt,  et  quasi  Messiam  receperunt, 
juxta  illud  Cln-isti  Joan.  8.  Cum  exaltaveritis 
filium  hominis  (in  cruce)  ,  tunc  cognoscctis  quia 
ego  sum;  nam  e  cruce  et  mortc  gloriosus  resur- 
gam.  Judaei  vero  increduli  ipsum  esse  Messiam  , 
tunc  pariter  coacti  cognoverunt,  quia  Christus 
post  rcsurrectioncm  e  coelo  misit  Titum  ct 
Vespasianum  ,  qui  Jerusaiem  ct  Juda^am  exscin- 
derent  ob  necem  injustc  si])i  a  Judaeis  illatam. 
Ita  S.  Chrysost.  Tunc  enim  plenuni  fuil  gentis 
cxcidium  ,  quod  usque  nunc  durat,  et  dural)it 
usque  ad  finem  mundi ;  quod  utique  non  nisi 
ob  summum  scelus,  scilicet  ob  Christicidium 
Deus  juslus  ct  vindex  cis  irrogavit.  Hoc  crgo 
excidium  dignum  cst  clarissimum,  Jcsum  al) 
cis    occisum   fuisse   Messiam    sive  Christum. 


Unde  Christus  v.  41,  hoc  slgnum  JonGB  alTert, 
quasi  signum  condemnationis  Judxorum  per 
Nlnivitas  ,  qui  crediderunt  Jonae ,  et  poeniten- 
tiam  cgcrunt,  cum  Judaei  Christo  crcdere  no- 
lucrint  ideoque  cxcisi  et  damnati  sunt.  Quo- 
circa  Maldonatus  censct  Christum  Judasis  pc- 
tentibus  signum  de  ccelo  ad  ostentationem,  dare 
signum  de  terra  ad  eorum  condemnationcm  : 
sic  cnim  dolose  petentes  signum  decebat  ab 
co  retundi  ct  confundi. 

60.  SlCUT  ENIM  FUIT  JONAS  IN  VENTKE  CETI 
'rniBUS  DIEBUS,  ET  TRIBUS  NOCTIBUS  :  SIC  EBIT 
FIL1U3  UOMINIS   IN   COBDE  TERn.E  TRIBUS    DIEBUS, 

ET  TRiBus  NOCTiBus.  ]  In  corde ,  id  est ,  in  imo 
terrcBy  hoc  cst  intra  terram  ,  sicut  cor  estinira 
corpus  hominis  :  quia  Christus  in  crucc  mor- 
luus  quoad  corpus  positus  fuit  in  sepulchro, 
quoad  animam  descendit  in  limbum  Patrum, 
qui  cst  juxta  centrum  tcrrae.  Ita  S.  Hicronymus, 
Chrysost.,  Theoj)li.,  Euihyn)ius,S. Irenaeuslib. 5. 
C  31.^   Tertull.  lib.  de  Anima ,  c.  55.  et  alii. 

QUiTres,  quomodo  Christus  tribus  diebns  et 
noctibus  fuerit  in  sepulchro  et  limbo?  nam 
sola  nocte  Sabbali  et  Dominicas  in  eo  fuit,  et 
illicoin  aurora  resurrexit.  Primo,  Alcuinus  lib. 
de  Divinis  ofliciis  cap.  de  Coena  Domini,  et 
Paulus  Forosemproniensis  ,  teste  Marcello,  lib. 
(le  Horis  canonicis  cap.  50 ,  ex  hoc  loco  col- 
ligunt  Christum  jacuisse  in  scpulchro  tres  in- 
tegros  dies  et  noctes,  hoc  est  72.  horas,  ac 
consequenter  resurrexisse  in  fine  feriae  se- 
cunda;.  Verum  hic  certus  est  error.  Communis 
enim  Ecclesiic  traditioet  sensus  ,  est  Christum 
resurrexisse  in  die  Dominica  ,  idque  palebil 
Matth.  ult.  V.  1. 

Secundo,  Gregor.  Nyssen.  orat.  1.  el  2.  de 
Resurrectione ,  hos  tres  dies  compulat  k  feria 
quinta,  sive  a  die  Jovis  :  putat  enim  ipse, 
quod,  dum  illo  die  vespere  Christus  instiluil 
Eucharistiam  ,  seipsum  sub  speciebus  panis  ei 
viniDeo  immolavitper  sacrificium  incruentum, 
animam  Christi  separatam  tuisse  ii  corporc, 
sicut  fiebat  in  immolationibus  boum,  quando  Dco 
sacrificabantur  et  mactabantur,  sed  id  factum 
esse  arcana  et  invisibili  ratione,  tumque  ani- 
mam  Christi  ivisse  ad  inferos  :  sic^jue  praeve- 
nisse  mortem  suam  ,  quam  postridie,  scilicet 
dic  veneris  sancto,  Judaei  cruce  ipsi  visibiliter 
erant  illaturi.  Sed  et  hic  error.  Nam  anima 
Chrisli  viventis  realiterest  in  Eucharistia,  puta 
in  suo  corpore  et  sanguine  sub  speciebus  panis 
et  vini  contentos ;  est,  inquam  ,  ibi,  non  qui- 
dem  ex  vi  verborum  consecralionis ,  sed  per 
naluralem  concomitantiam  :  Christus  enim  in 
Eucharistia  est  animatus  et  vivus,  sicut  est  extra 
eam ,  ut  definit  Conc.  Trident.  sess.  13.  c.  2. 
Secus  fuisset,  si  S.  Petrus  ,  vel  quis  alius  Apos- 
tolus  celebrasset ,  et  consecrasset  Eucharistiam 
in  triduo  passionis  et  mortis  Christi :  tunc  enim 
Christi  corpus  et  sanguis  fuissent  in  ea  se- 
parata  ab  anima,  quia  sic  revcra  erat  in  ipso 
Christo  jam  sepulto.  Erat  enim  tunc  Christus 
mortuus,  non  vivus. 

Dico  ergo  t6  tribus  diebus ,  et  tribus  noctibus, 
hlc  tanlum  esse  periphrasin  et  descriptionem 
diei  naturalis ,  sive  usualis.  Hujus  enim  dua; 
partes  integrantes  sunt  dies  et  nox  ,  sive  lux  et 
tenebrse  :  utitur  vero  ilia  periphrasi  Christus, 
quiaeadcmususeratJonasejus  antiiypuscap.  2. 
vers.  1.  et  ne  quis  tres  hosce  dies  intelli- 
gcret  artificialcs ,   qui  opponuniur   noctibus, 


COMMENTARIA  IN  MATTHyl.:i;M.  Cap.  XII.  tZ^ 

quibus  lux   est,  et  sol      nicdiam  noclcm  computasse,  uti  rricinui  f.hns- 


(tuasi  pcr  Ircs  (lles 

tst  supra  horizontem,  Christus  fuerat  m  se 
pulchro  :  hoc  enim  falsum  est.  Jam  vero  tres 
hosce  (lies  naluralcs  accipc  non  inlegros  :  sed 
partiales  per  synecdochen  ,  scilicet  partem  ul- 
timam  diei  Veneris ,  qua  Christus  de  cruce  depo- 
situs  sepultus  cst;  totum  Sabbalum,  ac  partem 
diei  Dominicee;  nam  illius  aurora  elucescente 
resurrexit.  Hebrsei  enim  licel  dies  civiles  ab 
uno  solis  ortu  ad  altcrum  numerarent,  uli  etfa- 
ciunlChaIdaeietPersse,testeBedade  ralione  tem- 
porum  ,  idque  colligitur  ex  Genes.  cap.  1.  v.  6, 
tamen  dics  sacros  (qualis  hlc  erat  Pascha,  et 
dies  azymorum  ,  quibus  Cliristus  passus  est  et 
resurrexit)  computabant  a  vespera  in  vespe- 
ram.  Ita  hosce  tres  dies  explicant  et  adaplani 
S.  Hieron.  Theopliyl.  Euthym.  et  S.  August. 
epist.  /i9.  q.  6  et  passim  intcrpretes.  Hinc  aiibi 
passinisimpliciterdicilurChristumresurrcxissc 
tertia  die,  vel  post  Ires  dies,  nulla  facla  noctis 
mentione. 

Verum  quia  juxta  hunc  computum  duae  tan- 
tum  noclcs  rcperiunlur,  quibus  Christus  fuitin 
sepulchro ,  scilicet  nox  Sabbati ,  et  nox  Domini- 
caB  ;  hlc  autem  diserie  dicitur,  tribus  noctibus; 
planius  el  pleiiius  alii  rcspondent,  hos  Ires  dies 
et  nocies  couiiJUlari  niore  Romanorum  ,  qui 
tempore  Chrisli  Jiula-cc  imperabant,  et  in  civili- 
bus  suum  calendarii;ni  il)idem  induxerunt.  Ro- 
mani  enim  j\  media  nocie  in  aliam  dicm  com- 
putabant.uii  et  faciunl  Chrisliani  in  festis  et 
jejuniis.  Teslis  esiMacrobiuslib.  1.  Saturn.  c.  3. 
Gellius  lib.  3.  c.  2.  Plinius  lib.  2.  c.  77.  et  alii. 
Hoc  coniputJi  clarum  est  Christum  fuisse  in 
sepulcbrolribus  diebus  elnoclibus  partialibus  : 
sepulius  est  enim  dic  Vcneris  ante  solis  occasum, 
mansifque  in  sepulcliro  usque  ad  mcdiam  noc- 
tem  ,  quaj  pertjnehnt  nd  dicm  Vencris  :  inde  a 
nicdia  notteiiu  iiiiebal  Sabbatum,  quo  totoper- 
mansit  in  scpnlcliro  pcr  intcgrum  diem  et  intc- 
gram  noclem  :  successit  dies  Dominica  pariter 
a  media  nocte,  «]ua  reliqua  per  scx  fere  horas 
permansit  in  sepulrhro  usque  ad  auroram,  cum 
incepit  lux  et  dies ,  in  qua  resurrexit,  ita  ut  tota 
media  nocte  Dominic?- ,  ct  parte  aliqua  aurora?, 
sive  dici  et  diluculi ,  Cnristus  fucrit  in  sepul- 
donec  aurora  crcsccnte ,  magisque  illu- 


chro 


cesccnte  resurrexit.  EratcnimtuncPaschacirca 
acquinoctium  ,  in  quo  dies  scqualcs  sunt  nocti- 
hus ,  ac  proinde  noctes  ajquc  ur  dies  sunt  duo- 
decim  horarum.  Anima  vero  Ciulsti  illico,  ut 
ipse  in  cruce  expiravit  hora  nona,  il  est,  tertia 
pomeridiana  ,  desccndit  ad  Linibum  ,  lannsiique 
ibi  cum  Pairibus  usque  ad  auroram  Dominica'. 
Porro  Judaeos  usos  fuissc  hoc  computu  Roma- 
norumcolligitur  tum  ex  aliis,  tum  ex  eo  quod 
ipsi  a  Caslrensibus  Romanorum  horis  etvigiliis 
acceperint  quatuor  vigilias  noctis,  ut  patcl  Mat- 
thaei  lfi.  25.  ei  alibi.  Varia  enim  fucruntdici  apud 
varias  gentcs  initia.  Pcrsse  et  Babylonii  diem 
numerabant  ab  ortu  solis  ad  alium  ejus  ortum. 
Athenienses  et  Uali  a  solis  occasu  ad  occasum. 
Astronomi  ;\  meridic  in  meridiem.  ^.gyptii  ta- 
men  et  Romani  saccrdotes  a  media  noctc  in  al- 
t(}ram  mediam  noctem  ,  quae  consuctudo  in  Ec- 
clesia  Romana  permansit.  Ita  Christoph.  Clavius 
|P  cap.  2.  Sphaeroe,  et  Alcxander  ab  Alexandro 
lib.  U.  Genial.  c.  20.  Hebraei  crgotemporc  Christi 
A-Kyptiorum  ,  01  Romanorum  ,  quibus  subjecii 
eTani,  calculum  suntsecuti.  OuareFranc.Lucas 
uocci  Ju(taeos  dies  non  festos  ft  media  nocle  in 


tiani.  Ita  a  media  nocte  in  mediam  uocttm  hos 
tres  dies  computat  S.  Anselmus  hlc,  Isidorus 
P(*lusiola  lib.  1.  epist.  ll^j.  et  212.  D.  Thom.  3. 
p.  q.  ^46.  art.  9.  ad  1.  Franc.  Suarcz  3.  p.  (i-  52. 
disp.  Z|G.  sect.  3.  in  fine.  Et  Baron.  anno  Christi  3i. 
Dcnique  voluil  Christus  tres  dies  mancre  iu 
sepulchro  ,  ut  ostenderet  se  vcre  morluum,  ac 
conscquenter  se  lcrtio  die  vere  a  morte  resur- 
rexissc.  Ita  Bcda  ct  Anselmus  hic ,  et  S.  Augus- 
tinus  lib.  d.  de  Trinit.  cap.  3.  ct  serm.  181  de 
Temp.  Plurcs  alias  hujus  rci  causas  assignavi» 
Osee  6.  v.  3.  ad  illa  :  Vivificabii  nos  post  duos 
dies. 

41.  VlRI  NlNIVnVE  SUnCEM'  IN  JUDICIO  CUM  GENE- 
RATIONE  ISTA  ,  ET  CONDEMNABINT  EAM  :  QUIA  POE- 
NITENTIAM    EGERUNT    IN    PRiEDICATIONE    JON.E   :    ET 

ECCE  PLUSQUAM  JoNAS  Hic.  ]  q.  d.  Mnivilaj  ,  qui 
cum  suo  regeSardanapaloprojecerant  sein  sce- 
lera  ,  totosque  se  dederant  veneri  et  ventri ,  cum 
audirent  Jonam  in  illa  delonantem ,  et  excidium 
minitantem  ,  illi  crediderunt ,  ct  poenitenliam 
cgerunt  :  hi  ergo  in  die  judicii  accusabunt  ct 
condemnabunt  Scribas  et  Judaeos,  qiii  Christc 
Deo  et  Domino  per  tot  miracula  credere  ,  ct 
pcenitentiam  agerc  noluerunt :  condemnabunt, 
inquam,  non  tam  verbis  ,  quam  factis  ,  sciUcet 
suo  fidei  ct  poenitentiae  exemplo.  Hinc  tamen 
non  sequitur  Ninivitas  fuisse  salvalos ,  quia  paulo 
post  poenitentiam  redierunt  ad  vomitum  :  unde 
cum  suo  rege  Sardanapalo  ab  Arbace  Medo  sub- 
acti  et  subjugati  sunt.  Jonas  enim  prophelavit 
sub  Jeroboam  rege  Israel,  ct  Ozia  rege  Juda^, 
quifuere  coaeviSardanapalo,  etrcgnaruntpaulo 
ante  initia  Romrc  ,  cum  Procas  Sylvius  avus  Ro- 
muli  regnarct  in  Latio  ,  Testc  Eusebio  in  Chio-" 
nico.  Adde  :  post  Jonam  ad  Mnivitas  missus  cs! 
Nahum,  qui  eos  relapsos  castigaret ,  eisquc 
cxcidium  per  Chaldaeos  intentarct  :  unde  ei 
reipsaexcisisunt  i  Nabuchodonosorerege  Chal- 
daeorum.  Vide  dictain  proccmioJonae  et  Nahum. 

Et  ecce  plusquam  Jonas  iiic.].  Jonasenimcrat 
Propheta  et  servus  :  Christus  vero  Messias  ei 
Dominns.  Jonas  in  ceto  vivens  ,  vivus  egressus 
est :  Christus  ex  morte  et  inferno  resurrexit, 
et  redivivus  prodiit.  Jonas  rcluclans ,  et  invi- 
lus  :  Christus  spontc  praedicavit.  Jonas  apud  Ni- 
nivitas  fuit  pcregrinus  :  Chrisius  fuit  cognatus 
Judaeorum.  Jonas  subversionem  Ninivac  com- 
minatus  est :  Christusregiiuni  cnelo;  (un  promisit. 
Jonas  nullum  fecit  miruculum  :  Christus  plu 
rima.  De  Jona  nnl'.us,  de  Christo  omnes  Pro- 
•  phetae  vaticinaa  sunt.  Jonas  vociferatus  est  : 
ifihiir  r^-':.::iay:inta  dies ,  et  Ninive  suhvertetur : 
'  Christus  per  Apostolos  clamavit  :  Adhuc  qua- 
draginta  anni ,  ct  Jej'usalcrn  cvcrtetur  a  Titc. 
Plures  analogias  Jonae  et  Chrisli  collcgit  Euseb. 
Emissenushom.  2.  dePascha,  et  S.  August.  cp. 
/i9.  q.  6.  quas  recensui  Jonae  2.  v.  20. 

62.  Regina  Austri  surcet  in  judicio  cum  gene- 

RATIONE  ISTA  ,  ET  CONDEMNABIT  EAM  ;  'QI  lA  VENI I 
A  FINIBUS  TERR.E   AUDIRE    SAPIENTIAM   SaI.OMONIS. 

ET  ECCE  PLus(3UAM  Salomon  nic.  J  il^gyptiiis ,  Rt- 
gina  ylusl7-alis.  Persicus,  Bcgi^ia  Thcwanitica : 
Theinan  enim  Hebraeis,  indcqiic  aliis  Orientali- 
busAustrumsignificat.  JE[h\o\V\c\\> ,  llcglna  Aseb. 
Videtur  ergo  nomcn  hujus  rcgiiui  fuisse  Aseb, 
sumptum  A  loco  rcgni.  puta  a  Saba  ,  (j.  d.  Sa- 
baea.  Ita  aliqui  suspicanlur.  Verum  dico  Ascb 
aethiopicc  idem  esl  quod  laline  Ausiri ,  uii  Ro- 
moe  mihi  iEthiopcs  asserucrunt.  Haec  est  rtginu 


-210  COMMENTARIA  IN  iMA 

.suh;!  ,  ijuaj  est  Anslralis  Jud.rac.  3.  Reg'.  10.  Sal)a 
uutcni  est  regio,  esique  duplex  ;  una  iu  vicina 
Arahia  :  altera  in  reniola  /tlhiopia,  ejusqucMc- 
m)polis  ,  qUiC  poslea  a  Canii)yse  nouiine  sororis 
suai  Uicia  est  Sferoe,  teste  Joseplio  lib.  2.  Antin. 
cap.  10.  et  Strabonc  lib.  16.  Ilaec  regina  nmUis 
vidclur  potiusex  iEtliiopica  Saba  venisse,  quan» 
ex  Ara])ica  ,  quia  Jlthiopica  est  rcmoiissima  ,  et 
([uia  Joscphus  lib.  8.  Antiq.  cap.  2.  vocat  cam 
reginam  ;Etluopiae  et  ^Egypti.  Undc  postmodum 
luma  Scripiurae ,  et  Dei  veri  Hebricorum  apud 
.Ethiopes  permansit.  Exiis  enim  venit  Hieroso- 
lymam  adorare  Deum  Hebricorum  Eunuchus 
Caudacis  regiuic  jEthiopum.  Acior.  8.  Rcginas 
enim  ./Ethiopibus  impcrassc ,  et  Candaces  fuissc 
dictas,sicutRomanisuos  principes  vocabantCce- 
sares ,  testisest  Plinius  lib.  6.  cap.  29.  Imo  ^thio- 
pum  sive  Abyssinorum  Impcrator  scribit  sc  fi- 
iium  Salomonis.  Tradunt  enim  ^thiopes  regi- 
nam  Saba  ex  Salomone  quasi  marito  concepisse, 
indequenatosregesAbyssinorum,quinuncPrete- 
Jannes  dicuntur,  licet  hanc  tradiiionem  confutet 
Pineda  lib.  5.  de  Rebus  Salomonis  c.  ik.  num.  8. 
Addunt  Abyssini,  reginam  hanc  Azeb  regnasse 
in  Tigre,  quod  regnum  est  Abyssinae  amplissi- 
mum ,  ac  filium  ejus  vocalum  Menile,  id  cst 
similis,  eo  quod  patri  Saloniojii  esset  similli- 
mus.  Iia  hanc  reginam  ex  jEiinopia  venisse  cen- 
sent  Euthymius,  Jansen.,  Maldon. ,  rolelus,Bar- 
radius  ,  Franc.  Lucas  hlc ,  et  S.  Augustinus 
serm.  252.  de  Temp.  ;Nazianzenus  orat.  /iO,Nys- 
senushomil.  7.  in  Cant.;  Orig.  hom.  1.  in  Cant. 
et  alii.  Verum  alii  probabiliter  censcul  illam  ve- 
nlsse  ex  Saba  ,  quge  estinArabia  FeUci,  ubi  sunt 
Homeritae  :  in  ea  enim  abundant  aromata ,  et 
aurum ,  aeque  ac  cameli.  Rursum  dicilur  haec 
venisse  d  finibus  icrrcc  ;  tum  quia  Arahia  Sabaea 
distat  h  Jerusalem  60G.  leucis  gallicis  ,  teste 
Adrichomio ,  in  descript.  Terrae  sanctae,  in  Ma- 
nasse ;  tum  quia  ipsa  esl  extrem?  regio  terrae  ad 
mare  Indicum  ,  sive  Arabicum,  ibi  enim  finitur 
terra,  et  incipit  mare;  hinc  saepe  iu  Script.  vo- 
catur  terra  longinqua,  ut  Jerem.  6.  Isaice  bZ. 
el  alibi.  Unde  Niceph.  lib.  8.  cap.  35.  aitFeliccm 
Arabiara  esse  Sabaeam ,  ejusque  fmcs  ad  extrc- 
nmm  oceanum  pertingere.  Ila  S.  Hier.,  Cyrillus, 
Theodor.,  Eucherius,  Caesarius,  Salmeron,  Pe- 
rerius,  Eugubin.,  Cajet.'ei  alii,  quos  citat  et  se- 
quitur,  fuseque  probat  Pineda  lib.  5.  de  rebus 
Salom.  cap.  1Z|.  n.  6.  et  seq. 

AUDIRE   SAPIENTIAM  SaLOMOMS  ,    ET  ECCE  PLUS- 

QUAM  Salomon  mc.  ]  Hic ,  id  est  ego ;  loquitur 
eoim  Christus  de  se  in  tertia  persona  modestiae 
causa  ,  q.  d.  Regina  Sabacredidit  Salomoni;  ac 
Juda?i  mihi  credere  nolunt,  qui  sum  longcma- 
jor  et  sapientior  Salomone ,  quia  sum  Messias 
eorum,  Deique  filius.  Ergo  regina  ista  suo  facto 
in  die  judicii  condemnabit  duritiemet  incredu- 
litatemJudaeorum.  Porrocomparaliohaec  reginae 
Saba  cum  Judaeis  magnas  hahet  emphases ,  quas 
nervoseexprimit  Franc.  Lucas  :  Mulier,  inquit, 
Gentilis  in  scola  Dei  minime  educata ,  regni 
vero  amplissimi  negotiis  districta,  fama  sapien- 
tiae,  quae  de  Salomone  ferebatur,  excitata,  difli- 
cillimum  arripuit  iter  ex  remotissimis  terric 
partibus  Hierosolymam,  ut  ejus  sapientiae  peri- 
culum  faceret;  quam  admirata  supramodum, 
•icetnonnisi  de  terrenis  atque  humilibus  rebus 
(lissereret  Salomon  ,  consilia  excepii  illius  :  Ju- 
daei  verolegis  divinae  alumni,  sacris  litteris  ad- 
dicti ,  Chiistum  Dei  virtutcm  ac  sapientiam ,  in 


TTJLEUM.  Cap.  XIL 

quo  sunt  omnes  thcsauri  sapientia^  ac  scienliae 
recondili,  summum  suumunicumque  dociorem 
rcgui  coelorum  ,  aetcrnaeque  salutis  mysieria  i 
seculis  abscondita,  ac  veram  Dei  sapieniian» 
(lepromentem  ,  uliro  sc  olTereniem,  roganteuj-. 
atquc  invitantem  non  recipiunt,  imo  rejiciunt 
plane,  cliamdatoilloresurreclionisgravissimo 
signo,  quando  sapientiam  illam  suam  credenii- 
bus  atquc  obedicntibus  sibi  coinmunicavit  et 
iinpcrtivit  :  quare  solus  ipse  admiranclus  est. 
Quantum  crgo  regina  Saba  antecelluit  Judacis, 
ac  quanto  jure  et  ponderccis  in  die  judicii  suam 
obstinationem,  ingralitudincm,  incrcdulitatem, 
et  inobedientiam  Christus  in  faciem  exprobrare 
poterit!  Hoc  exemplum  reginae  Saba,  aeque  ac 
prius  Ninivitarum  diserte  ostenditin  die  judicii 
quemque  pro  mensura  bcncficiorum,  etgratia- 
rum  i^  Deo  acceptarum ,  quae  ipse  neglexit  vel 
contempsit ,  acrius  castigandum  h  Christo  ju- 
dice.  Videant  ergo  sacerdotes  ,  religiosi,  etce- 
teri,  qui  gratiis  Dei  abundant,  ut  iis  recte  et 
sedulo  utantur;  alioquin  enim  eo  gravius  pu- 
nientur  quo  majores  perceperunt :  imo  laici  in 
die  judicii  insultabuntiis,  sicut  et  Gentiles  Tur- 
caeque  Christianis  ,  quod  si  illas  habuissent , 
longe  iis  religiosius  sanctiusque  vixissent.  Au- 
diantS.  Greg.  hom.  9.  in  Evang.  Leciio  S.  Evan- 
gelii  fde  talentis  cuique  ci  Deo  distributis),/"rfl- 
tres  ,  sollicite  considerare  nos  admonet ;  ne  nos , 
qiU  olus  ceteris  in  hoc  mundo  accepisse  aliquid  cer- 
nimur  ab  aucloremundi,  gravius  inde  judicemur. 
Cum  enim  augentur  dona,  rationes  eliam  crescunt 
donorum.  Tanto ergo esse kamilior,  atqaeadsei'vien- 
dum  promplior  quisque  debel  ex  munere ,  quanto  sc 
obligatiorem  esse  conspicit  in  reddenda  ratione. 

UZ.  Ct»I  AUTEM  IMMUNDUS  SPIRITUS  EXIEniT  A15 
IIOMINE,  AMBULAT  PER  LOCA  AniDA  ,  QU^ERIT  RE- 
QUIEM,  ET  NON  INVENIT.  TUNC  DICIT  :  ReVEBTAR  IN 
DOMUM    MEAM  ,    UNDE    EXIVI  ,    ET   VENIENS    INVENIT 

eam  vacantem  ,  scopis  mundatam  et  ornatam  : 
ti;nc  vadit,  et  assomit  septem  alios  spiiutus 
nequiores  se  ,  et  intrantes  iiabitant  ibi  ,  et 
fiunt  novissima  hominis  ilhfs  pejora  prioribus. 
Sic  EHiT  i/r  (.Er^Kn^TfONi  nuic  pessim^.  ]  Hlc  expli- 
catur  tota  parabola  ,  et  sententia,  quae  tota  si- 
mul  recensenda,  et  paucis  explicanda  est. 

Nota ,  Christum  persistere  in  materia  expul- 
sionis  daemonum  :  energumeni  enim  quos  ipse 
sanabat ,  possidebantur  a  daemone  corporali- 
ter;  sed  Scribae  et  Judaei  calumniantes  miracula 
Christi,  spiritualiter  in  anima.  Porro  hic,  uti  et 
alias ,  saepe  non  proprie ,  sed  parabolice  more 
Syrorum  loquitur.  Sensus  ergo  est ,  q.  d.  Sicut 
homo  exul  et  profugus  per  arida  et  inculta  loca 
vagatur ;  ita  diabolus  per  legem  Dei  pulsus  ab 
homine,  puta  a  vobis,  o  Judaei,  qui  fuistis  po- 
pulus  Dei  (in  quo  scilicet  habitabat  et  colebatur, 
seque  per  oraculaet  miracula  ostendebat),  va- 
gatur  per  loca  deserta,  et  requiem  quaerit,  sed 
cum  eam  non  habeat,  nisi  in  homine,  videatque 
jam  vos  Dei  gratiam  per  me  oblatam  contem- 
nere ,  itaque  sibi  in  vobis ,  quasi  in  domo  vacua, 
etscopis  mundata,  locum  parari  et  ornari,  avt- 
dus  ad  vos  recurrit,  septem,  id  est,  multis  aliis 
sociis  se  nequioribus  assumptis ,  tum  ut  simul 
hac  domo,idest,animabus  vestrisjucundepor- 
fruantur,  tum  nefacile  rursum  expellantur,  tum 
denique  ut  vos  nequiores  eOiciant ;  uti  revera 
eniciunt ,  dum  vos  blasphemare  faciunt  roe , 
meara  doctrinam ,  et  miracula  ,  ut  dicatis  me  In 
Beelzebub  ejicere  daemonia ,  utque  assidue  me 


COMMENTARIA  IN  M 

ad  inorU;m  porscquamini ,  ettandemcrucifiga- 
tis,  quod  scclerum  omnium  cst  summum  et 
maximum.  Quocirca  Deus  vos  punict  extremo 
cxcidio  per  Tilum ,  faciclque  ut  sitis  absquc  Deo, 
absque Mcssia ,  absque  lege,  absque  templo,  abs- 
que  sacrificio,  absque  regno ,  absque  fide ,  imo 
ut  perfidiam  et  caccitatcm  vestram  obstinatc 
putetis  veram  esse  fidem  et  lucem.  Ita  S.  Hilar. , 
S.  Hier.,  Beda ,  ct  alii ,  et  patet  ex  applicatione 
parabolnc,  cum  ait  :  Et  fiunt  novissima  hominis 
lIHus  pejora  prioribus.  Sic  erit  et  generalioni  huic 
pessimai. 

Porro  vacua  est  domus,  ideslaniraa,  quia  ca- 
ret  Deo,  Deique  gratia  ;  ac  proinde  capax  est  ct 
apta,  ut  fiat  domus  diaboli.  Scopis  mundata  esi, 
quia  eversa  est  ex  ca  omnis  virtus ,  pietas ,  boni- 
tas,  ac  sparsa  aconila  impurilalis,  et  aula^a  su- 
perbiae.  Ha;c  enim  est  mundities  ,  id  cstimmun- 
tlities,  qua;  munda  est ,  placetquc  diabolo,  cui 
nil  nisi  fetidum  olct,  nil  nisi  immunduni  et 
putidum  sapit. 

fiursum  (laemones  ii  Dco  et  Sanctis  pcIltuUnr 
in  loca  deserla  nehominibus  noccant,  vel  pulsi 
ct  moesti  sponte  co  conccdunt.  Sic  Raphacl  liga- 
vit  AsmodcTum  iu  deserto  siiperioris  j^gypli , 
Tobiac  8.  Siclsaias  c.  13.  21.  e(  c.  Zh.  Ik.  ait  B.i- 
bylonem  vastonflam  aPcrsis,  ct  icrligcndani  in 
descrtuui  ,  ut  ibi  h;u»ii<^))i  pilosi,  id  est,  Salyri 
et  Onoceniauri,  id  est,  daujioncs  in  hircoruni 
et  monslrorum  forma.  Sed  ibi  quictem  non  in- 
venit,  quia.  ut  ait  Abulensis,  Dcemon  non  potcst 
quiescere ,  quia  in  cnternum  cruciabitur,  sed  qua;- 
rit  quietein  suce  mola;  voluntatis ;  est  enim  invidus, 
et  desidcrat  nocere  homini :  et  quando  nocere  po- 
^est,  quiescit  atiquo  inodo.  Ei  Chrysol.  Serm.  92. 
Oiabolus,  ait,  hominum  damnum  suum  computat 
Lucram ,  et  quod  perierit  hominibus ,  hoc  se  (tsti- 
mat  acquisissc;  idque  facit  tuni  ex  invidia,  qua 
iiomini  invidet  ccelum  et  felicitaiem,  ex  qua 
jpse  decidit ;  tum  cx  odio  Dci ,  quo  ardet;  quia 
^nim  ipsi  Dco  nocere  ncquil,  hinc  nocct  ho- 
mini,  qui  cst  Dei  crcatura  et  imago,  ut  vel  sic 
Deo  noceat,  quoad  potest,  uti  pulchre  exemplo 
pardi,  qui,  cum  hominem  laerterc  nequit,  ejus 
imaginem  dilaccrut,  o^teudit  S.  liaailiuo  homil. 
21.  in  aliquot  Scripturae  locos. 

Mystice  loca  arida  sunt  animae  Cenlilium,  in 
quibus  pcr  Christi  graliam  siccatus  cst  humor 
concupisccntiae.  Audi  S.  Hieron.  Immundus  spi- 
ritus  cxivit  d  Judms  ,  quando  acceperunt  legem  , 
et  pidsus  d.  Judaiis  ambulavit  per  Gentium  solitu- 
dines,  qucB ,  cum  postca  Domino  credidissent ,  ille 
non  invento  loco  in  iiationibus  dixit :  Abibo  adJu- 
dccos.  Et  S.  Greg.  33.  Moral.  c.  3.  Loca,  inquit, 
arcntia  ct  inaquosa  sunt  cordajustorum ,  qucc  pcr 
discipUna;  fortiUidinem  ab  omnis  carnalis  concu- 
piscentia:  humore  siccantur.  Et  Euthymius  :  Sip- 
nificat  Dominus  Sanctorum  animas  nallum  ajfec- 
lionis  humorcm  habmtes,  etc.  Sicut  ergo  porcus 
iion  invenit  rcquiem  in  arido,  scdinjuio:  sic 
d.xmon  non  quicscit  in  corpore  per  jcjunia  ct 
c.astitatem  arido ,  sed  cceno  gul;c  et  luxuriaj 
conspuj'cato. 

Et  lU  NT  NOVISSIMA.  HOMINIS  II.LIUS  PEJOBA  PRIO- 

niDiJs.  ]  Aiabicus  :  Et  fiet  novissimum  illius  Iwmi- 
nii  pejus  principio  rjus.  Hic  cst  finis  ct  scopus 
parabolce,  ui  scilicet  doceatur,  relapsum  in  pcc- 
"'■atum  pcjorcm  csso  lapsji :  sicut  pejor  cst  morbo 
recidiva  mo7-bi.  Causam  datTcrtull.lib.  dc  Pocnit. 
-:ap.  5.  quia  pa^nitens  dum  in  pristina  peccata  re- 
nbitur,  caquc  quasi  ranis  vomitum  relambit,  dia- 


.\TTlLtL"M.  Cap.  \I/,  1:1 

bolam  Domino  prceponlt.  Compctrolionem  enim  vi- 
detur  egisse,  qui  utrmnque  coffnmerit ,  eljudicato 
pronuntiasse  eum  meliorem,  cujiui  se  rursus  esi^ 
maluerit.  Ita  qtd  par  delictorum  pcenitentiam  in>- 
tituerat  Domino  satisfacere,  diabolo  per  aliam 
p(cnitenii(C  pcenilentiam  salisfaciet.  Hinc  S.  Aug. 
cp.  137.  Simpiiciter,  ait ,  fateor  coram  Domino 
Deo  nostro,  qui  testis  est  super  anlmam  meam,  ex 
quo  Deo  servire  ccepi,  (juomodo  difficUe  sum  exper- 
tus  meliores ,  quam  qui  inmonasteriis  profecerunt ; 
ita  non  sum  expertus  pejores ,  quam  qui  in  monas- 
teriis  ceciderunl;  ita  ut  hinc  arbilrer  in  Apocatypsi 
scriplum  :  Justus  justior  fiat ,  et  sordidus  sordes- 
cat  adiiuc.  Apoc.  22.  Sic  Lucifer,  (|ui  erat  pul- 
cherrimus  Angelus ,  factus  est  teterrimus  dae- 
mon  :  sic  Judas  ex  Apostolo  factus  est  apostata, 
ctproditorChristi :  sicoIimNestorius,Eutyches, 
Pclagius,  Arius  ,  Jovinianus ,  et  hoc  Eevo  Lus 
therus,  Calvinus,  Menno,  etceteri  corum  sym- 
mystae,  cx  monachis  et  sacerdotibus  facti  sunt 
apostatae  ct  haeresiarchae  :  vulgo  dicitur  cx  op- 
limo  vino  fit  acerrimum  acetum  :  ex  pulchro 
Angelo  fit  teterrimus  diabolus  :  ex  viro  sanclis- 
simo  fit  homo  nequissimus,  sicadat,  etin  casu 
perseverel. 

Su:  LlUl  «iKNERATlOM  IIUIC  PESSIM.E.  ]  q.  d.  SiCUt 

diabolus  facit  aliis  hominibus  ,  ut  pulsus  ab  iis 
ad  eos  redeat  nequior  cum  majore  comitatu , 
furore ,  et  impetu  :  sic  prorsus  faciet  ScriLis  et 
Pharisicis,  ul  eos  adigat  incxtrcmam  invidiam, 
odium,  etrabiem,  utme,  idestMessiamctDeum 
suum  occidanl,  eo  quod  illorum  scelera  taxem 
et  culpem :  quare  puniet  eos  Deus  cxtrcmo  exci- 
dio,  tum  corporis  per  Titum ,  tum  animae  in  ge- 
henna  pcr  ipsosmet  dauuones ,  quorum  furiis 
aguniur  in  tanta  scclera. 

/16.  Adhuc  eo  loqvente  au  turbas,  ecce  mater 

EJUS  ETFRATRES  STABANTFORIS,  QU.«RENTES  LOQlI 

Ei.]  Qu.XTCS  ,  quinam  in  Evangeliis  vocantur 
fralres  Christi  ?  Respondebat  spurcus  haTCsiar- 
cha  Helvidius  fuisse  eos ,  qui  ex  eadem  matre 
B.  Virgine  post  Chrislum  erant  uati.  Negabat 
cnim  eam  perpetuo  mansisse  virginem ;  scd  eum 
acriteretdocle  refellitS.  Ilieronymus  lib.  coutra 
Helvidiuni. 

Secundo  ,  Grreci  passim  cum  Euscbio  lih.  2. 
Hist.  c.  1.  ct  e  Lalinis  S.  Hilar.  et  Ambros.  quos 
citat  Baronius  in  Apparatu  Annal.  c.  /46.  putant 
fuisse  eos,  qui  nati  sint  ex  priori  matrimonio 
Joseph  ,  antequam  B.  Mariam  dureret  in  conju- 
gem.  Verum  Joseph  non  aliam  habuisse  uxo- 
rcm,  quaniB.  Virginem,  ac  cum  eajugiter  man- 
sisse  virgincm ,  docent  S.  Hier.  contra  Helvi- 
dium,  S.  August.  serm.  l^. de  Nativ.,  Theodor.  iu 
c.  1.  ad  GaIat.,Beda,  Anselm.,Rupert.,  D.  Thom. 
ct  passim  alii  Latini  hic  ;  adeo  ut  B.  Petrus  Da- 
miani.  ep.  11.  c.  Ix.  adNicoIaum  Romanum  Poii- 
tificem ,  dicat  hanc  cssc  Ecclesi;c  fidem. 

Tertio,  Hugo  dc  S.  Victorc,  ct  Glossa  in  c.  1. 
ad  Galat.,  Eckius  homil.  dc  S.  Anna  ( ct  favet  Beda 
Actor.  1.),  ccnscnt  hos  fuisse  progenitos  ex 
S.  Anna  Matrc  B.  Virginis;  S.  Annam  cnim  prre- 
ter  Joachimum  ,  cx  quo  genuii  B.  Virginem  . 
duos  alios  habuissc  maritos  .  ov  quibus  geniii 
sint  hi ,  qui  fratrcs  Domini  uicaniur.  Verum 
S.  Annam  unicum  tantuni  liabuisse  maritum 
Joachimum,  ct  cx  co  unioam  prolcm  B.  Virgi- 
ncm ,  docet  S.  Hippolytus  apud  Nicephorum  1.  2. 
c.  3.  idque  multis  probat  nostcr  Chrisiophorus 
a  Castro  lib.  de  Dcipara  cap.  1.  el  Baronius  in 


272  COMMENTAniA  l.N  M 

Apparatu.cap.  66.  etseq.,elSuarez,3.  parte  q.  28, 
art.  1.  disp.  5.  sect.  U. 

Dico  ergo  hos  propric  non  fuisse  frairrs 
Christi,  nec  ex  B.  Virgine  ,  vel  Josepho  ,  aut 
S.  Anna  esse  progcnitosj  scd  dici  fralres,  id  est 
consol)rinos  ,  patrueles,  et  cogrialos  Cljrisli  , 
phrasi  Hebra}is  faniiliari:  nimirum  erani  hi  cog- 
nati,  aut  vere  fralres  S.  Joacliimi,  vel  S.  Annae, 
aut  potius  crant  filii  fratrum,  vel  sororum  S.  Joa- 
chimi,  velS.  Annai,  puta  fiiii  Cleopliae,  qui  erat 
fratrr  Josephi  spousi  B.  Virginis  ,  teste  Ilege- 
sippo,  qui  fuit  vicinus  Apostolorum  a3Vo,  apud 
Eusebium  lib.  3.  Histor.  cap.  11.  Josepli  enim 
et  Cleophas  fuere  lilii  Jacob ,  qui  eral  frater 
S.  Ann;e,  de  quo  plura  c.  13.  v.  65.  et  Lucsc  3. 
sub  finem.  Audi  S.  Hieron.  hlc :  Nos  ,  ait,  sictit 
inlibro  ,quem  conlra  llelvidium  scri/jsimus,  con- 
tinetur,  fratrcs  Domini ,  non  filios  Joscpli ,  sed 
consobrinos  Salvatoris ,  Mari(e  liberos  intelligi- 
mus,  matertei-ce  Domini,  qua;  esse  dicitur  mater 
Jacobi,  et  Josepk ,  et  Juda;.  Idem  asserunt  Isido- 
rus  lib.  de  Vita  et  morte  SS.  Patrum  ,  Beda  su- 
per  1.  cap.  Aclor.  et  Anselmus  1.  Corint.  9.  et 
ad  Gal.  1. 

Stabant  foris.  ]  Miserunt  ergo  nuntium  ad 
Christum  in  domum,  qui  eum  evocaret. 

Qu.ERENTEs  i.oQui  Ei.  ]  Nou  cx  ambiiione  ct 

fastu,  utviderentur  esse  consangiiineitanli  doc- 

toris  et  Prophet.ne  ,  qualis  erat  Ciuisius  ,  ut,  vo- 

hint  S.  Chrysost.  et  Theoph.,  sed  ut  eum  com- 

prehenderent ,  secumque  abducerent  in  Naza- 

reth.  Dicebant  enim  eum  in   furorem  versuni 

esse ,  ut  ail  Marcus  cap.  3.  21.  Neque  enim  fra- 

ires  ejus  credebant  in  eum.  Joan.  7.  5.  (licet  pos- 

tea  plures  ex  iis  crediderint  Christo)  sive  hoc 

dixerint,  quod  vere  furere  putarent,  sive  ficte 

et  simulate,  ut  eum  e  manibus  Pharisaeorum, 

ne  ab  eis  opprimeretur,  eriperent;  hacenim  vel 

simili  de  causa  B.  Virginem  evocasseChrisium, 

nemo  pius  dubitet.  Si  voluerunt  eum  comprc- 

hendere  quasifuriosum,  celarunt  hoc  suum  con- 

siliumB.  Virginem,  illamqueadduxenmtsecum 

specie  honoris,  ut  facilius  etsecretius  Christum 

evocarent,  secumque  abducereat.  Certumenim 

est  B.  Virginem  optime  scivisse  Christum  esse 

sanae  sanctteque  mentis  ;  quare  non  nisi  ejus 

visendi  studio  comitatam  fuisse  hosce  Chrisii 

fratres  ,  id  est  cognatos.   Christum  Dominum 

imitata  estS.  Paula,  quaeut  scribitS.  Hieron.  in 

ejus  epitaphio  :  Cum  pro  nimio  fervore  virtutum 

quibusdam  vidcretur  insana,et  cerebrum  illius  di- 

cerent  confovendum ,  respondit  :  -Tlieatrum  facti 

sumus  mundo ,  et  Angelis ,  et  liominibus.  Et  nos 

stulti  propter  Christum  ;  sed  stultum  Dei  sapien- 

tius  est  liominibus.    Unde  et  Salvator  loquitur  ad 

Patrem  :  Tu  scis  insipientiam  vieam.   Et  iterum  : 

Tanquam  prodigium  factus  sum  multis  ,  et  tu  ad- 

jutor  fortis  :  ut  Jumentum  factus  sum  apud  te,  cl 

ego  semper  tecum.  Quem  in  Evangelio  et  propin- 

qui  quasimentis  impotem  ligare  cupiebant,  et  ad- 

vei-sarii  sugitiabant,  dicentes  :  Dcemonium  habel, 

et  Samaritanus  est.  Et  :  In  Beelzebub  principe  d(0- 

moniorum  ejicit  dcemonia. 

hl.    DlXIT    AVTEM  QUIDAM  :    ECCE  MATEr.  TUA  F.T 
FRATRES    TUI    FORIS   STANT  ,    QT^^^-f^KNTES  TE.  ]    HOC 

est ,  qua^rcntes  tibi  loqui ,  ul  liabet  Gnecus  ct 


ATTH^UM.  Cap.  XII. 

Syrus  ;  quidam  ,  hic  fuit  nuntius  ^  fratribus  ad 
Christum  evocandum  inlssus. 

/48.  At  IPSE  DlCENTl  SIRI  AIT  !  QUjE  EST  MATEU 
MEA,  ET  QUI  SUNT  VRATHES  MEI?]  NOta   Cliristum 

ita  loqui ,  non  quasi  negetse  veramhabere  ma- 
trem ,  quasi  Chrisius  non  fuerit  verus  homo,  sed 
phantasticus,  sive  phantasma  ex  phantasmale 
natus,  uti  docuit  Marcion,  et  Manichjui  ;  nec 
etiam  quasi  eum  suae  matris  et  fratrum  paupe- 
rum  puduerit;  sed  vel  quia  nuntius  hic  nimis 
audacter,  etimportune  eum  i\  praedicatioue  jam 
inchoataavocando,  interpellabat,  utivultsanc- 
tus  Chysost.  et  Epiphan.,  vel  poliiis,  Vt  patcrnis  , 
aii  S.  Ambr.,  se  ministeriis  (sic  legendum  vidi'- 
tur,  non  mysteriis)  amplius ,  quammaternis  af- 
feclibus  debcre  ostenderet ,  et  spiritualem  cogna- 
tionem  carnali  praeferret,  in  qua  nonestsexus, 
non  ordo ,  sed  omnes  proxime  et  omnimode 
contingunt  Christum  quasi  paier,  soror,  et  fra- 
ter.  Hoc  enim  est ,  quod  de  Christo  subjicit 
Malthaeus. 

Zi9.  Et  extendens  manum  in  discipulos  (manu 
indicans  notansque  discipulos.  Unde  Arabicus  : 
Et  annuitvianu  suaversus  discipuios)  suos,  dixit  : 
EccE  mater  mea,  et  fratres  mei.  ] 

50.  Quicumque  enim  fecerit  voluntatem  Pa- 
tris  mei,  qui  in  coelis  est ,  ipse  meus  frater  , 
et  SOROR ,  ET  MATER  EST.  ]  Spiritualis,  Uti  jaffi 
dixi ,  non  carnalis.  Dicil  frater  et  soror  propler 
utrumque  sexum  :  fideles  enim  viri  suntfratres 
Christi,  femin^e  vero  fideles  sunt  sorores  Christi, 
utdocetS.  Gregorius.  FidelisergoDeoobediens, 
cst  Christi  frater  adoptivus ,  quia  per  gratiam 
est  filius  ejusdem  Dei  Patris.  Idem  est  mater 
Christi ,  quia  Christum  in  se  et  aliis  docendo, 
hortando,  consulendo  parit.  Ita  S.  Gregorius, 
Beda,  Euihymius.  Audi  S.  Gregorium  hom.  3.  in 
Evang.  Sed  sciendum  nobis  cst ,  quia  qui  Christi 
frater  et  soror  est  credendo ,  mater  efficitur  prcedi- 
cando.  Quasi  enim  parit  Dominum,  quem  cordi 
audientis  infudcrit.  Et  mater  ejus  cfpcitur,  si  per 
cjus  vocem  amor  Domini  in  proximi  mcnte  gene- 
ratur.  Subjicit  exemplum  S.  Felicitatis ,  qua?. 
septem  filios,  quos  carne  pepereratmundo,Spi- 
ritu  parturivit  Deo  ,  dum  eos  in  persecuiione 
roboravit ,  et  ad  martyrium  animavit.  Et  S.  Au- 
gustinus  de  S.  Virginit.  c.  3.  Mater  ejus  (Chrisli) 
est  omnis  animapia,  inquit,  faciens  voluntatem 
Patris  ejus,  foecundissinia  charitate,  in  iis  quos 
parturit ,  donec  in  eis  ipse  formetur.  Maria  ergo 
faciens  voiuntatem  Dei,  corporaliter  Christi  tan~ 
tummodo  materest ,  spiritualiter  autem  et  soror, 
et  matei\  Ac  per  lioc  iila  una  femina  non  solum  spi- 
ritu,  verum  etiani  corpore  et  mater  est,  et  virgo. 
Causam  subdit  :  Sed  plane  mater  membrorum 
cjus  ,  quod  nos  sumus  ,  quia  cooperata  est  chari- 
tate ,  ut  fuleles  in  Ecciesia  nascerentur,  quce  illius 
capitis  membra  sunt :  corpore  vero  mater  ipsius 
capitis.  Hoc  Christi  oraculum  secuta  S.  Victoria 
virgo  et  martyr  sub  Diocletiano  Imperat.  cum 
proconsul  eam  interrogaret :  f^is  ire  cuin  Fortu- 
natianofralretuo  ?  (quiGentilis  erat),  respondit: 
Nolo ,  quia  Christiana  sum  :  et  illi  sunt  fratres 
mei ,  qui  Dei  prcecepta  custodiunt.  Quocirca  car- 
ccri  cnm  aliis  martyribus  inclusa  ,  ibique  fame 
f^necta  martyrii  lauream  obtinuit.  Ita  habent 
Acia  ejus  apud  Surium  die  11  Februarii. 


i 


C0J'MENTA1UA  IN  MATTHvtUM.  Cap.  XUI.  273 

CAPUT  DECIMUM  TERTIUM.    ' 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ChIUSTUS   EvAWCrLID3r  ,  EJUSQUE  VIM,  FnUCTU3I  ET  I.ArPKDIMENTA  EXPLICAT  PER  VARI\S 
PARABOLAS  :  PrIMO  ,  SEMINIS  ET    SEMINANTIS  VERS.  3.    SeCUNDO  ,   ZIZANIORU.AI ,    VERS. 

24.  Tertio,  grani  sinapis,  vers.  3i.  Quarto,  fermenti,  vers.  33.  Quinto,  the- 
sauri  absconditi,  jiargarit^  pretios^  ,  et  sagenve  miss.e  in  mare,  vers.  43. 

,N  illo  dic  cxiens  Jesus  de  donio,  sedebat  sccus  marc.  2.  Et  congrogatie 
'sunt  ad  eum  turbae  multae,  ita  ut  in  naviculam  ascendens  sederet  :  et 
^omnis  turba  stabat  in  littoie  :  3.  et  locutus  est  eis  mulla  in  parabolis, 
'dicens  :  Ecce  exiit  qui  seminat,  seminare.  [\.  Et  dum  seminat ,  quKdam 
Ucciderunt  secus  viam,  et  venerunt  volucres  cocli,  et  comederunt  ea. 
i5.  Alia  autem  ceciderunt  in  petrosa,  ubi  non  habebant  lerram  mul- 
'tam  :  et  continuo  exorta  sunt,  quia  non  babebant  allitudinem  terrae. 
().  Soie  autem  orto  a^stuaverunt  :  et  quia  non  liabebant  radicem ,  aruerunt.  7.  Alia  autem 
cecid^runt  in  spinas  :  et  creverunt  spinae,  et  suffocaverunt  ea.  8.  AJia  autem  ceciderinit 
in  terram  bonam  :  et  dabant  fructum,  aliud  centesimum,  aliud  sexagesimum,  aliud  tri- 
gesimum.  9.  Qui  habet  aures  audiendi,  audiat.  10.  Et  accedentes  discipuh,  dixerunt  ei  : 
Quare  in  parabolis  loqueris  eis?  11.  Qui  respondens,  ait  illis  :  Quia  vobis  datum  est  nosse 
mysteria  regni  coclorum  :  iHis  autem  non  est  datum.  12.  Qui  enim  habct,  dabitur  ei,  et 
abundabit  :  qui  autem  non  habet,  ct  quod  habet,  auferetur  ab  eo.   i3.  Ideo  in  parabolis 
loquor  eis  :  quia  videntes  non  vident,  et  audientes  non  audiunt,  neque  intelhgunt.  14.  Et 
adimpletur  in  eis  prophetia  Isaiae  dicentis  :  Auditu  audietis,  et  non  intelligclis  :  et  videntes 
videbitis,  et  non  videbitis.  i5.  Incrassatum  est  enim  cor  populi  hujus,  et  auribus  graviter 
audierunt,  et  oculos  suos  clauserunt,  ne  quando  videant  oculis,  et  auribus  audiant,  et 
corde   intelligant,  et   convertantur,  et  sanem  eos.   16.  Vestri  autcm  bcati  oculi,  quia 
vident  :  et  aures  vestrae,  quia  audiunt.  17.  Amen  quippe  dico  vobis,  quia  multi  Prophetee 
ct  justi  cupierunt  videre  quae  videtis,  et  non  viderunt  :  et  audire  quae  auditis,  et  non  au- 
dierunt.  18.  Vos  ergo  audite  parabolam  seminantis.  19.  Omnis  qui  audit  verbum  regui, 
et  non  intelligit,  venit  malus,  et  rapit  quod  seminatum  est  in  corde  ejus  :  hic  est  qui  secus 
viam  seminatus  est.  20.  Qui  autem  super  pelrosa  seminatus  est,  hic  est  qui  verbum  audit, 
et  continuo  cum  gaudio  accipit  illud  :  21.  non  habet  autcm  in  se  radicem,  sed  est  tempo- 
ralis  :  facta  autem  tribulatione  ct  persecutione  propter  verbum,  continuo  scandalizatur, 
22.    Qui  autem  seminatus  est  in  spinis,  hic  est  qui  verbum  audit,  et  sollicitudo  seculi 
istius,  etfallacia  divitiarum  suffocat  vcrbum,  et  sine  fructu  cfficitur.  23.  Qui  vero  in  ter- 
ram  bonam  seminatus  cst,  hic  est  qui  audit  verbum,  et  intelligit,  et  fructum  affert,  et 
lacit  aliud  quidcm   centesimum,   aliud   autcm    sexagesimum,  aliud   vcro   trigesimum. 
24.  Aliam  parabolam  proposuit  illis,  dicens  :  Similc  factum  est  regnum  coclorum  homini, 
qui  seminavit  bonum  semen  in  agro  suo.  25.  Cum  autem  dormirent  homines,  venit  ini- 
micus  ejus,  et  superseminavit  zizania  in  medio  tritici,  et  abiit.  26.  Cum  autem  crevissel 
herba,  et  fructum  fecisset',  tunc  apparuerunt  et  zizania.  27.  Accedentcs  aulem  servi  patris 
familias,  dixerunt  ei  :  Domine,  nonne  bonum  semcn  seminasti  in  agro  tuo?  Unde  crgo 
habet  zizania?  28.  Et  ait  illis  :  Inimicus  homo  hoc  fecit.  Servi  autem  dixcrunt  ci  :  Vis, 
imus,  et  colligimus  ca?  29.  Et  ait  :  Non  :  ne  fortc  colligentes  zizania,  cradicctis  simul 
<um  eis  et  triticiun.  3o.  Sinite  utraque  crescerc  usque  ad  messem,  et  in  tempore  messis 
dicam  messoribus  :  Golligite  pvimum  zizania,  ct  alligate  ea  in  ftisciculos  ad  comburendum: 
tnticum  autem  congrcgate  in  hoiTcummeum.  3i.  Aliam  paralwlam  proposuit  eis ,  dicens; 
Smiile  est  regnum  ca;lorum  grano  sinapis  :  quod  accipiens  homo  seminavit  in  agro  suo  : 
32.  quod  minimum  quidem  est  omnihus  seminibus;  cum  autem  ci^everit,  majus  est  orri' 

COn\P.L.    A   T.APmR,   TOM.   VIIT.  55 


5T't  COMMENTAniA  IN  MATTILr.UM.  Cap.  xni. 

iiibiis  ulciibub,  cl  nt  arbor,  ita  ut  volucres  cceli  veniaut,  et  liabileut  in  raniis  cjus. 
!53.' Aliam  parabolani  locutus  est  eis  :  Simile  est  regnum  ccclorum  fermcnlo,  quod  ac- 
ceptum  mulicr  abscondit  in  farinae  salis  tribus ,  doncc  fcrmentatum  est  lotum.  34'  Hoec 
omnia  locutus  est  Jesus  in  parabolis  ad  turbas  ,  ct  sine  parabolis  non  loqucbatnr  cis  : 
35.  ut  impleretur  quod  dictum  crat  per  Propbetam  dicentem  :  Aperiam  in  paraboHs  os 
meum,  eructabo  abscondita  a  constitutionc  mundi.  36.  Tunc  dimissis  turbis,  venit  in 
domum*,  et  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejus,  dicentes  :  Edissere  nobis  parabolam  ziza- 
niorum  agri.  S^.Qui  respondens  ait  ilbs  :  Qui  seminat  bonum  semen,  est  filius  bominis. 
38.  Ager  autem,  est  mundus.  Bonum  vero  semen,  hi  sunt  fibi  regni.  Zizania  aulem,  filii 
sunt  nequam.  39.  Inimicus  autem  qui  seminavitea,  est  diabolus.  Messis  vcro,  consum- 
matio  seculi  est.  Messores  aulem,  Angeli  sunt.  4o.  Sicut  ergo  coUiguntur  zizania,  et  igni 
comburuntur  :  sic  erit  in  consummatione  scculi.  l[i.  Mittet  filius  bominis  Angelos  suos, 
et  colligent  de  regno  cjus  omnia  scandala,  et  eos  qui  faciunt  iniquitalem  :  li-i.  et  mittent 
eos  in  caminum  ignis.  Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium.  43.  Tuncjusti  fulgebunt  sicut 
sol  in  regno  Patris  eorum.  Qui  babet  aures  audiendi,  audiat.  44-  Simile  est  regnum  coe- 
lorum  thesauro  abscondito  in  agro  :  quem  qui  invenit  homo,  abscondit,  et  praj  gaudio 
illius  vadit,  et  vendit  universa  quae  habet,  et  emit  agrum  ilkun.  4^.  Iterum  simile  est 
rcgnum  coelorum  homini  negotiatori,  quaerenti  bonas  margaritas.  4^.  Inventa  autem  una 
pretiosa  margarita,  abiit,  et  vendidit  omnia  quae  habuit,  et  emit  eam.  47-  Iterum  simile 
est  regnum  coelorum  sagense  missaj  in  mare,  et  ex  onini  genere  piscium  congreganti. 
48.  Quam,  cum  impleta  esset,  educentes,  et  secus  Httus  sedentcs,  elegerunt  bonos  in 
vasa,  malos  autem  foras  miserunt.  49.  Sic  crit  in  consummatione  seculi  :  exibunt  Angefi, 
et  separabunt  malos  de  medio  justorum,  5o.  et  mittent  eos  in  caminum  ignis  :  ibi  erit 
fletus  et  stridor  dentium..5i.  InteHexistis  haec  omnia?  Dicunt  ei  :  Etiam.  52.  Ait  iHis  : 
Ideo  omnis  Scriba  doctus  in  regno  ccelorum ,  simiHs  est  homini  patrifamiHas ,  qui  profert 
de  thesauro  suo  nova  et  vetera.  53.  Et  faclum  est,  cum  consummasset  7csus  parabolas 
istas,  transiit  inde.  54-  Et  veniens  in  patriam  suam,  docebat  eos  in  synagogis  eorum,  ita 
ut  mirarentur,  etdicerent  :  Unde  huic  sapientia  haec,  et  virtutes?  55.  Nonne  hic  est  fabri 
filius  ?  Nonne  mater  ejus  dicitur  Maria,  et  fratres  ejus ,  Jacobus,  et  Joseph ,  et  Simon  ,  et 
Judas  ?  56.  et  sorores  ejus,  nonne  omnes  apud  nos  sunt?  Unde  ergo  huic  omnia  ista  ? 
5n.  Et  scandalizabantur  in  co.  Jesus  autem  dixit  eis  :  Non  est  Propheta  sine  honore,  nisi 
in  patria,  et  iu  domo  sua.  58.  Et  nou  feclt  ibi  virtutes  multas  propter  incredulitatcm 
iliorum. 

t.  In  illo  DiE  exiens  Jesus  de  Como,  sedebat  j^el,  Grsece  6  eTtcipcrj  ,  i(l  est,  scminans,   sive 

SECUS  MARE.  ]  Syrus  :  Supei^  Uitus  maris.  Christus  seminator.  Nota  :  Appositc  doctrina  et  praedica- 

cum  dcmore  in  domo,  id  est,  in  hospitio,  quod  tio  Evangelica  comparatur  semini,   et  ex  eo 

pro  hahilalionc  ct  pra^dicatione  Capharnai  con-  prodeuuli  messi:  quia  sicut  ad  messem  corpo- 

dnxerat,  uldixi  cap.  ^.  v.  IS,  priedicasset,  dimisit  ralem  opus  est  semine,  terra,  sole,  pluviis,  et 

lurbas,  ut  se  suaque  curarenl;  utque  se  et  dis-  ventis:  sic  eliam  simiiibus  opus  est  ad  messem 

cipulos  quiete  etcibo  reficeret;  mox  cum  scirct  Evangelicam  et  spiritualem  :  semen  enim  est 

turbas,  qux  ah  ore  ejus  pcndebant,  utpote  coe-  verbum  Dei,  sive  Evangelium,  ejusque  praedi- 

lesli  ejus  doctrina  et  spiritu  inescatas,  majore  catio  :  terra  est  liberum  cujusque   audicntis 

numero  aflluxuras,  ul  domus  eas  non  caperet,  arbitrium  :  sol  est  graiia  pncveniens,  illumi- 

domo  egrcssus  cst  adlittus  capacissimum  vicini  nans,   et  inflammans   liherum    arbitrium,   ut 

maris  Galila?se,  ilnque  per  parabolas  sequentes  verbum  Dei  excipiat,  digerat,  indeque  fructus 

praedicavit.  eharitatis  et  virtutum  omnium  producat :  plu- 

2.  Et  coNGREGAT^E  SUNT  AD  EUM  Tunn.c  MULT.E,  via  cst  gratia  rigans,  conservans  ,  et  promo- 
iTA  UTiN  NAVicuLAM  ASCENDENS  SEDERET,  ET  o.M.Ms  veus  hoscc  bouos  arbilrii  actus  et  motus  :  venti 
TURBA  STABAT  IN  LiTTORE.  ]  Ob  copiam  turbse  sunttenlationes  ,  quiillos  agitando  niagis  radi- 
Christus  e  littore  ascendit  in  navim ,  ex  eaque  cant  et  roborant :  denique  opus  est  patientio. 
quasi  e  suggestu  concionatus  est  ad  turbam  Graece  u:to//.ov^ ,  id  est,  sustinentia  in  laboribus 
innumeram  circumfluentem ,  et  litius  maris  et  afllictionibus  arandi,  seminandi,  occandi, 
occupantem.  sarriendi,  etc. ,  ac  longanimi  messis,   id  cst, 

Et  locutus  est   eis  multa  in  parabolis  ]  id     frucius  et  praemii  expectatione. 
est,   per  parabolas  more  illius  gentis  et  aevi,  ut        Adverte  :  finis  etscopus,    adeoquo   summa 
dixican.  26.  ctseq.  q.  d.  Locutus  est  eis  parabo-     hojus  parabolae  est,  ut  doceat  Christus  se  esse 
lice,  id  est,  figurate  et  obscure.  seminatorem,  idest,  praedicatorem  Evangelii  in 

3.  DiCENS  :  EccE  EXiiT  QUi  seminat,  semi-  lcrra ,  id  est,  apud  homines,  sed  dispari  apud 
NARE.l  Ad  semiuandum.  Arabicus,  ut  semina-  .  dispares  fruclu.  Primo  enim  non  omnes,  qui 


COMMEMARIA  IX  MATTIl-^UM.  Ciip.  XIII. 


audiunt  Evangelium,  ilkul  acceplant,  illique 
credunt;  sicut  semen,  licet  in  terra  semina- 
lum,  non  tamen  ubique,  v.  g.  invia,  veljuxta 
viam  d  terra  calcata  ct  dura  excipilur,  nec  ul- 
lasinea  radicesagit.  Secundo,  non  omnes  qui 
credunt,  in  (ide  perseverant,  sed  aliqui  sua- 
dentc  lenlatione  recedunt;  sicut  semen  in  terra 
petrosa  germinans.illico  ad  solis  ardorem  ares- 
cit.  Terlio ,  non  onjnes,  qiii  in  lide  perseverant , 
fructum  bonorum  opnum  proferunt ;  sicut 
spinae  semen  in  lerra  alias  l)ona  belle  proger- 
minans  suffocant,  nefructum  producat.  Quario, 
hacc  iiunt  non  vitio  seminis,  id  est  doclrinae, 
sed  terrae,  id  est  auditoruni  culpa,  illaque  va- 
ria,  scilicet  quaedam  obpetras,  qux'dam  ob 
spinas  :  petra  est  caro,  spina  est  mundus,  via 
est  Irita  suicularisetlicenliorisvitse  consueludo, 
ubi  volucres  coeli,  id  est  diemones  inslar  avium 
velocissimi,  diligenlissimi,  et  animarum  vo- 
racissimi  semen  auditum  ,  id  est  doclrinam 
praedicatam  e  memoriaetmente  abripiunt,  duni 
eos,  quisecus  viam  versantur,  id  est,  homines 
naturic,  et  naturali  prudentiae,  communiquc 
consueludini  et  modo  vivendi  intentos,  vagos, 
item  otiosos  et  curiosos  avertunt  a  considera- 
tione et penetratione  doctrinaj auditaj,  et  ad vani- 
tatessolilasdistrahunt.  Ouinto,semen,idesldoc- 
trinam  in  terra  bona.hocest  incordebonosusci- 
piunt,  quiilludruminareincipiunt,  ineoque  pro- 
ficiunt :  in  optimo,  qui  tolis  viribus  ejus  execu- 
tioni,  et  virluium  perfectioni  incum])unt.  Sexlo, 
illudsemen  fert  fructum  minorem,  aliud  majo- 
rem,  aliud  maximumipula  aliud  trigesimum, 
aliud  sexagesimum,  aliud  centesimum,  idque 
ob  majorcm  vcl  scminationem  ,  id  est  pra;dica- 
tionem  et  illuminalionem  rerum  spirilualium, 
ac  gratia;  aflluxum,  vel  ob  majus  liberi  arbitrii 
cum  gralia  studium,  cooperalioncmelconatum. 
Haic  est  summa  totius  parabolae,  ex  qua  facile 
est  illam,  omnesque  ejus  partes  inlelligerc  : 
quare  singulas  breviler  perlractcmus. 

Moraliler  pra;dicator  cum  Chrislo,  qui  e  domo, 
imo  e  ca'lo  et  sinu  Patris  impulsus  vi  amoris 
exiit  in  terram,  exeat  e  domo  contemplationis 
in  agrum  praidicationis,  ut  quod  in  oratione  a 
Deohausit,  magno  spiritu  inpopulu.meffundal. 
obeundo  urbes  et  pagos,  magisque  praedicet 
sanctae  vilae  exemplo,  qiuim  verbo  :  Prabca/. 
nliis  excmpliim,  et  sit  cjus  qitiisi  copia  diccndi , 
foTinavivcndi,  ait  S.  Augusl.  lib.  ^i.  Doctr.  Chris- 
tian.  cap.  29.  Riirsum  invocat  Deum,  ut  quod 
ipseloquilur  in  aure,  Deus  loqualur  in  mente. 
Nam,  utailS.  Greg.  lib.  11.  Moral.  c.  5.  Plerum- 
quc  fit,  lU  ciim  audicntis  cor ,  exigcntibus  culpis , 
J)ei  gratia  non  repletur ,  incassum  cxtcriits  a  prcr- 
dicatore monealtir.  Quiamuturn  est  os  omne qiiod 
loquitur,  si  ille  interiiis  in  corde  non  clamet ,  qiii 
aspirat  verba  qiiOi  auditintur. 

h.  Et  dum  seminat,  qu.edam  (scmina,  vel  se- 
ininis  grana  )  cecidei\unt  secus  viam,  et  vene- 

nUNT  VOI.UCRES   CUEM  ,    ET  COMEDEUrNT  EA.  ]  5cc«.S 

viam,  scilicet  in  oram  sive  limilem  agri  vi;e 
eonterminam,  qu;c  assidue  a  viatoribus  pedibus 
,ieritur  et  calcatur,  ac  proinde  semini  couci- 
piendo  non  est  idonca,  sed  illud  nudum  ser- 
vans  avibus  rapiendum  exponit.  Est  gradatio; 
ab  ineptiore  eiiim  terra,  iu  (|ua  seminatur, 
gradaiim  ascendit  ad  miiuisiuepiam,  apiiorem 
•■taptissimam.  Inepiissima  enimadsemen  terra 
fsl,  quaeinvia,  vel  juxta  viam  omnium  pedi- 
bus  calcaiur;  minus  inepta  est  terra  petrosa; 


2tO 

aplior  eslterral)ona,  sedsplnis  admiiia  ;  apiis- 
siina  est,  quae  tota  terrea  est,  pinguis,  et  suc- 
cosa.  Porro  via  est  mens  malis  cogKaii<jnibus 
trita  et  arefacta,  aitRabanus  :  haic  enirndociri- 
nam  Evangelii  suis  consuetis  cupiditaiibus  con- 
irariam  non  capit,  non  sentit,  non  intelligit, 
quia  toia  suis  carnis  illecebris  intendit.  l.nde 
Glossa  Interlinearis  :  Tales,  ait,  sunl  qui  nec 
priTdicatione  compuuguntur,  nec  bene  agerf 
incipiunt. 

5.  AlIA  AUTEM  CECIDERINT  IN  PETROSA,  l  R! 
NON  nABEBANT  TERRAM  MtLTAM,  ET  CONTIMO 
EXORTA    SUNT,   QUIA    NON     nAREBANT   ALTITCDINEM 

(Gnece  Sa&o;,  id  esl  profunditatem)  TERR.E.Jq.  d. 
Alia  ceciderunt  iuterram  petrosam,  quae,  quia 
in  ea  parum  habebant  terra;  et  multum  peira;, 
non  potuerunt  profundas  agere  radices;  quare 
illico  ebullire  et  germinare  coeperunt,  ac  anle 
tempus  exorta  suut.  Hinc  velut  pra^cocia  mox 
defecenmt :  (7«yd  cniin  cito  fit ,  cito  pcrit.  Cati- 
sam  subdit. 

6.  SOLE     AUTEM     ORTO     yESTUAVERUNT     (GraXC 

ez«u/iaTt52>;,  id  cst,  caumatc,  sive  a;stu  solis 
exusla  sunt,  aestu  perierunl,  tamsemina,  qiiam 
germina  ex  eis  pra;cociter  erumpentia)  et  qvia 
NON  habebant  radicem,  aruerunt.  ]  Quia  enim 
lenuem  habebant  terram,  cui  mox  succedebai 
petra,  hincpartim  defectu  humoris,  partim  vi 
solis  ad  petram  radios  suos  reflectenlis,  ilaque 
acstum  augentisetintendentis,  arefacla  ct  exusta 
,sunt.  Porro  petra  esl  dnrilies  proiervae  mentis , 
ait  Rabanus,  m  qua  non  est  altitudo,  id  est, 
profunditas  terrae,  idestprofunda  lcnitas  anima,- 
obedienlis,  et  disciplinis  ccelestibus  instilula-. 
Unde  tales  dulcedine  tantum  auditi  verbi,  ct 
promissionis  ccelestis  ad  horam  delectantur; 
sed  radicem  desiderii  salularisnonfigunl,  ideo- 
que  ardore  solis,  idestj  fervore  persecuiionis 
urunturperimpatientiam;  (|uiaverbum  Dei  fir- 
miter  non  hajserat  menii,  ideoque  exarescuni, 
idest,  virorem  fidei  perdunt,  ait  Interlinearis. 
RursumS.  aAwyjSOii.lnanimubus,  ail,  qua^petra 
rst,  potest  fieri  terra  pinguis  j  ct  qtta- via,  non 
conculcari ;  et  spina,  dcstrui.  Omnibus  Cliristus 
(oqucbatur,  etsi  prcevideret  futitra,  ut  posset  di- 
ccrc,  Qiiid  me  oporltiit  facere,  et  non  feci?  in  quo 
docct  discipulos,  nc  desides  sint ,  eliamsi  plures 
cuidicntium  pereant. 

7.  Ama  autem  ceciderunt  in  spinas  :  et  cre- 
verunt  spin.e,  et  snTOCAVERUNT  ea.]  In  spinas, 
id  est,  in  terram  germinanlem  spinas  :  inter 
spinela  :  Et  crcverttnt,  Graece  avie»;cav,  id  est, 
ascenderunt ,  id  est  citius  excreverunt,  seseque 
dilatarunt,  quam  bonasemina,  quae  sensim  ei 
larde  exurgunl  (lolium  enim  facile  crescit ,  tri- 
ticum  difncilc,  ideoquc  i\  lolio  sufTocatur)  ita- 
que  ea  jam  in  culmos  germinantia  suffocavc- 
runt,  tum  quia  humorcm  et  alimentum  eis  per 
radices  suas  praeripuerunt;  tum  quia  auram 
liberam,  locum(|ue  crescendi,  sesequedilatandi 
eis  ademerunt :  spinas  has  Christus  vcrs.  25. 
interprelalur  divitias. 

8.  AlIA  VERO  CECIDERtlNT  IN  TERT\AM  BONAM  , 
ET  DABANT  FRUOTUM,  ALUD  CENTKSIMUM,  ALIUD 
SEXAOESIMUM,    ALIUDTRICESIMUM.  ]  AiabiCUS  :  Plo 

iino  ccntitm ,  et  pro  alio  sexaginta,  et  pro  alio 
irtginta.  H.tc  disparilas  fructus  oritur  ex  dispa- 
ritaletum  terra;,  tum  culturae.  Terra  enim  pin- 
guis,  si  bene  colatur,  ex  unograno  profertcen- 
tum  grana  :  alia  minus  pinguis  sexnginta,  alia 


270  C0MMENTA1\IA  IN 

sicrilior,  iriiiiaia.  Porro  tcrra  bona  est  fidelis 
ol  devoia  conscieniia ,  ait  Inlerlincaris. 

Nota  :  sola  quarla  pars,  sivc  sors  seminis, 
scilicet  quae  cecidit  in  terram  bonam ,  fecit  fruc- 
tum  :  reliquie  enim  tres  serainis  sortes,  scilicet 
quaj  cecidcre  in  viam,  in  lcrram  pctrosam,  et 
in  spinas,  periere,  nec  fructum  fecere;  ita  ex 
audiiione  concionis  pauci  proflciunt,  sed  longe 
plures  nullum  faciunt  fructum. 

9.    Oll    HABET   ATJRES   AUDIENDI  ,    Al'DIAT.  ]   Uti- 

lur  hac  pln"asi  Christus,  cum  res  est  obscura  et 
symbolica,  aut  ardua  et  diniciUs,  ut  attentio- 
ncm  et  studium  auditorum  excitet.  ylurcs  au- 
dlendi,  idest,  ad  audiendum  habet,  qui  sedulo 
autlii,  et  attcndit  verbis  Christilea  menie,  ut  illa 
capiat  et  ruminet,  iilisque  obediat,  et  opcrc 
exequatur.  Muiti  enim  audiebant  Christum  ex 
curiositate,  ut  audirent  aUquidnovi,  docti,  su- 
blimis,  elegantis;  non  autem  ut  illa  quae  audie- 
bant,  menti  imprimerent ,  etopcre  perficerent. 
111  non  liabcbant  aiires  ad  audiendum.  Tales 
ctiamnum  sunt  multi ,  qui  audiunt  conciones  ob 
elegantiam  vel  doctrinam,  non  ut  vitam  mu- 
tent,  de  quibus  Deus  Ezechielis  c.  33.  Eseis, 
ait,  quasi  carmcn  musicum,  quod  suavi  dulcique 
sono  canitur,  et  audiunt  verba  tua,  etnonfaciunt 
ca. 

10.  Et   accedentes  discipuli   dixrrijnt   ei  ; 

QUARE   IN   PARABOLIS  LOQUERIS  EIS  ?  ]    q.  d.  TurbO) 

rudes  non  capiunt  scrmones  parabolicos  et  sym- 
bolicos ,  ut  quit!  ergo  eos  illis  ingeminas?  Cur 
nonclare  eissensatuapandis  ,utea  inielligant? 

11.  qui  respondens,   ait  illis  t  quia  vobis 
datum    est    nosse    mysteria   regni   coelorum  , 

ILLIS    AUTEM     NON    EST    DATUM.  ]    ArabiCUS ,     VOS 

donati  estis  cognitione  viysteriorum  regni  ccelo- 
rum,  et  ilii  donati  nonsunt.  Causa,  cur  Christus 
loquebatur  turbis  in  parabolis,  erat,  quia  ple- 
rique  ex  illis  vel  adhuc  erant  incapaces  doctrinsc 
coelestis  el  Evangclicae,  vel  illi  non  credcbant, 
imo  nonnulli  irridebant :  Seribajetiam  cum  suis 
calumniabantur,  Christumque  habebant  pro 
impostore  falsoque  Propheta  :  quare  non  habe- 
bant  aares  audiendi,  quas,  v.  9.  exegit  Christus. 
Ubi  autem  non  estauditus,  ne  elTundas  sermo- 
nem,  ait  Sapiens.  Tacite  ergo  stimulat  eos 
Christus,  ut  aures  audiendi  induant,  acsermo- 
nes  suos  paral)olice  dictos  scrutentur;  eorum- 
que  explicationem  humiiiter  studio  obsequendi 
ab  eoefllagitent,  itaque  se  capaces  Evangelicaj 
l)raedicationis  efliciant.  Quod  ubi  feccrint  , 
spondet  se  clare  explicaturum  ea ,  quajparabo- 
lice  hic  enuntiat. 

Porroindicat  Christus  capacitatem  hanc  non 
posse  obtineriviribus  propriis,  sed  a  Deo  sup- 
pliciicr  postulandam;  Dei  enim  esse  donum, 
quod  ipse  discipulis  Christi  dederit,  aliis  nega- 
rit,  eosquein  sua  caecitateet  perfidiareliquerit, 
q.  d.  Vestra  ,  o  Apostoli,  est  haec  gratia  et  felici- 
tas,  quod  Dcus  vobis  dederit  fidem  in  me,  quod- 
(jue  ea  de  causa  ego  ejus  mysteria  clare  vobis 
enuntiem,  cum  ceteris  loquar  dumtaxat  in  pa- 
rabolis.  Fides  enim  est  donum  Dei.  Vos  ergo  de 
eojugiterDeo  gratias  agite,  acproceteris  Deum 
orate,  ut  eis  pariter  det  aures  audicndi,  sicut 
dedit  vobis  :  tunc  enim  parabolas  meas  clare 
edisseram,  uti  edissero  vobis.  UndeMarcus  c.  tt. 
v.  11.  habet:  Illis,  qui  foris  sunt,  in  paraboUs 
omnia  fiunt ,  id  est,  incredulis,  qui  sunt  extra 
lidem  ct  Ecclesiam,  omnia  a  me  dicuntur  et 
agunlurparabolice,  idest,obscureper  symbola 


MATTli-liUM.  Cap.  Xill. 

etacnigmata,  ne  eacontcmnant,  rideant,  cavil- 
lentur.  Nam,ut  Bcda  :  Aon  solum  ca,  qaailoque- 
batur  Dominus,verum  etiam  qucc  facicbut,  /uira- 
bolcB  fuerunt,  idest,  reravi  mysttcarum  signa, 
ab  incredulis  Scril)is  et  Judaiis  abscomlila.juxta 
illud:  Nolite  dare  sanctumcanibus ,neqiu:  viittatis 
viargarilas  veslras  ante  porcos.  Mattli.  7.  8.  Quo- 
circa  addit  Marcus  :  Vt  videntes  videant,  et  non 
videant  (non  inlelligant),  et  audientcs  audiant,  et 
non  inteltigant :  nequando  convertantur ,  et  dimit- 
tantureispeccaia.  q.  d.  Exca)catisuntetobstinati, 
ideoque  in  sua  cajcitate  ctpcrfidia  persevcrant, 
nec  lumen  veritatis,  quod  oficro,  admittunt. 
Cajcitas  autemhicc  est  pcena  prajcedentium  pec- 
catorum  ,  quae  commiscruut.  Hajc  omnia  magis 
patebunt  ex  sequeiiU.bus. 

Noia:  T6  ut,  cum  ait  Marcus:  Ut  videntes  vi- 
deant,elnon  videant,  significat  non  causam  et 
intentionem,  scd  consecutionem  et  cfftictum. 
Nonenim  Christus  parabolice  loquensintendebat 
positiveeosexca3care,  sed  permittere  dumtaxal 
id,  quod  ex  parabolis  Christi  sequcbatur,  scili- 
cet  ut  ScribaeetJudaii  invidia  ctconcupiscentia 
occajcati,  videntestotChristi  miracula,et  audien- 
tes  coelestem  ejus  sapientiam,  illi  tamen  non 
crederent,  nec  visa  et  audita  intelligerent;  sed 
similiter  sehaberent,  perinde  ac  siea  nonvidis- 
sentnec  audissent. 

12.  QUI  ENIM  DABET,  DABITUR  EI ,  ET  ABUNDA- 
niT    :     QUI   AUTEM   NON    HABET,     ET     QUOD   nABET  , 

AUFERETUR  AB  EO.  ]  Arabicus  :  Et  qui  habet  ali- 
quid,  dabilur ,  et  addetur  :  et  qui  non  liabet,  etc. 
Gnome  est  habensspeciem  proverbii ,  ait  Salme- 
ron,  Franc.  Lucas,  Maldonaius  etJansenius, 
estque  verissima;  ditioribus  cnim  datur,  pau- 
peribus  semper  aufertur.  Simili  enim  modo 
Deus  fideles  ebelectos  suos,  quales  erant  Apos- 
toli,  in  dies  cumulat  novis  gratiis  et  beneficiis, 
ut  in  virtute  et  sanctitaie  abundent :  ab  infideli- 
bus  auiem,  ingratis  et  indignis,  quos  negligit  ct 
despicit,  qualeserant  Judaei,  sensim  sua  dona 
lamgratise,  quamnatura?  aufert. 

Sensus  est  primo,  q.  d.  Qui  habet  fidem,  dabi- 
tur  ei  mysteriorum  regni  Dei  cognitio;  ha;c  enim 
sine  fide  cognosci  nequeunt;  qui  vcro  non 
habet  fidem,  ab  eo  auferetur  bonum  quod  ha- 
bet,  q.  d.  Vobis,  6  Apostoli,  quia  in  me  quasi 
Messiam  creditis,  datum  est  assidue  ct  clare  i\ 
me  audire mysteria  Dei  et  cceli,quibus  in  ejus 
spem  et  amorem  in  dies  magis  rapiamini.  At 
Judoeis  et  Scribis,  qui  in  me  quasi  in  Mcssiam 
suum  credere  nolunt,  Deus  auferet  tenuem, 
quam  de  Deo  et  coclo  habent  cognitionem  ct 
sensum  ;  imo  privabit  eos  Ecclesia,  regno, 
pontificatu,  templOj  sacrificio,  patria  omniquc; 
rc  sacra  et  civili,  ut  profani  etperfidi,  vaga- 
bundi  et  miseri  toto  orbe  oberrent.  Ila  S.  Hiero- 
nymus ,  Euthymius  et  Hilarius,  qui  sic  exponit , 
q.  d.  Habens  fidem,  mysteria  fidei  percipict.  At 
Judaji  fidcm  non  habentes,  iQgemquoque,  quam 
habuerant,  perdiderunt. 

Secimdo,  q.  d.  Qui  habent  aures  audiendi, 
hoc  est  adaudiendum,  nimirum  qui  admeaffe- 
runt  sincerum  affectum,  scilicet  purum  fidei  et 
veritatis  desiderium  et  studium,  uti  vos  ex  Dei 
dono  affertis,  oApostoIi,  hisego  clare  veritatem 
coelestem  aperiam,  eosque  in  via  virtutis,  spi- 
ritusque,  qua  ad  regnum  Dei  perveniant,  assi- 
due  promovcbo :  at  qui  hoc  purum  veritatis  de- 
siderium  non  habent,  sed  suis  cupiditatibuB, 


1 


COMMENTARIA  IN  M 

sni)cistilioni])US  ct  erroribus  induigeni,  uii  fa- 
citis  vos,  (j  JiidcXi  el  Scrib£e,  al)  his  parva  ilia 
quam  habcnt  de  Deo  rehusque  divinis,  cogniiio 
sensim  auferelur,  nentque  c.Tci  omnino,  ideo- 
quevobis,  o  Judaei,  ego  Chrislus  loquor  nou 
ciare,  sed  obscure  in  parabolis ,  uti  soquitur  : 
Qui  enim  parvum  boni  scintlllam  liubet ,  et  eam 
non  excilal  accenditque  per  spirilum  ct  spiritaUa, 
necesse  cst  eam  extingui,  ait  Theophylactus  : 
sludium  enim  est,  quod  promovet  siudiosos  uli 
in  literis,  sic  et  in  virlutibus  :  quod  si  siudium 
auferas,  deficietscnsimscieniia  et  virtus,etiam 
jamacquisita.  Ita  S.  Chrysoslomus ,  Beda  ,Remi- 
gius,  D.  Thomas  et  alil. 

Tertio,  S.  Augustinus  iib.  1.  de  Doctr.  Christ. 
c.  1.  Td  habet  exponit  per  ulitur ,  applicalquc 
prredicatoribus,  q.  d.  Proedicalor,  qui  doctrinam 
))al)et,  id  est,  doctrina  sibi  a  Deo  dala  uliiur, 
strenueque  eam prtcdicat,  aliisque communicat, 
hunc  nunquam  doclrina,  verbaque,  quai  dicat 
et  praedicet,  Deo  suggerente ,  deficient :  at  si  quis 
doctrina  non  utatur ,  sensim  ipse  ejus  oblivisce- 
lur,  illamque  amlttet.  Sic  enim  luibere  pro  uli 
sumitur  c.  25.  v.  29.  Ita  experimur  strenuos 
concionatores,  qno  plus  concionantur,  eo  plus 
verbis  spirituque  abundare,  instar  fontium,  e 
quibus  quantum  aquse  eflluit,  tantumdem  aliunde 
rursum  afllui(. 

13.  lUKO  IN  PARABOLIS  LOQUOU  EIS  ,  QUIA  VI- 
DENTES   NON   VIDENT,    ET  AUDIENTES  rSON  AUUIUNT, 

NEQUE  iNTELMGUNT.  ]  Eccc  hic  clarc  Christus 
aperit  causam,  quam  vers.  11.  atluli,  cur  ipse 
Judaeis  et  Pharisaeis  loqueretur  in  parabolis, 
quia  scilicet  ipsi  Christum  antea  clare  de  pooni- 
tcntia ,  et  via  ad  regnum  coelorum  docentem  et 
prajdicantem  audire,  id  cst,  intelligere,  obedirc 
etcrederc  nolucrunt,  ac  videntcs  cjus  sanctila- 
tem  et  miracula,  ex  iis  ipsum  pro  Mcssia  agnos- 
cere  et  colere  detractarunt.  Mcpebanlurergo,  ut 
obscure  etperparabolas  eis  loquereturChristus. 
Ipseenim  docebat  Carpharnai,  ubi  crantmerca- 
tores  opulenli,  suisopibus,  luxui,  el  pompae  in- 
oubantes :  alii  erant  Scribae  et  Pharisaji,  vel  eorum 
asseclae,  hi  doctrinam  Christi  de  coelo,  de  opum 
conteraptu,  de  humiliiate,  paupertate,  poeni- 
tentia,  elc,  aspernabantur,  imo  ridebanl  et  ca- 
lumniabantur :  quare  Christus  studio  confugit 
ad  parabolas,  quas  cum  non  intelligcrent ,  ri- 
dere  et  calumniari  non  poterant  :  loculus  est 
crgo  eis  in  parabolis,  non  idcirco  quod  absolule 
essent  reprobi,  sed  quia  erant  indigni,  ingrali 
et  incapaces;  nam  eum  simpliciter  eiclarissimc 
docentem  et  praedicantem,  magiscuriosilatis  et 
calumnise  causa ,  quam  credendi  studio  audie- 
rant,  ut  patet  ex  cap.  pra?ccdenti  v.  2.  10.  16.  2?i. 
."8.  et  c.  11.  V.  23.  ubi  Christus  vcc  .xlernrc  dam- 
nationis  in  civcs  Capharnai  detonat :  Vsque  in 
infernum,  inquit,  descendcs  :  quia  si  in  Sodomis 
factcB  fuissent  virtutes ,  qua:  facta;  sunt  in  le ,  forte 
mansissent  usque  in  Imnc  dicm.  Ita  S.  Hilarius, 
Clirysostomus ,  Euthymius  ,  Theophylactus  et 
Beda.  Fateortamen  inter  hancinfideliiimJud;oo- 
rum  turbam  admistos  fuisse  plures,  <iui  boni, 
velmisti  erant  desiderii  audiendi  Chrislum  salu- 
lis  suae  causa:  sed  quia  hiimmixti  erant  turboi 
Infidelium  Christo  adversantium ,  hinc  cum  ca 
non  nisi  parabolas  audircipsis  datuui  est,  ut  ex 
iis,licel  non  intellectis,  saltem  aduiirationcm 
cl  revercntiam  in  Christum  conciperenl;  qua- 
deinde  ulterius  eos  promoveret  et  instigaret ; 
imo.uf  aitS.  Chrysoslom.,  Pharisoeis  ct  Scribis 


ATTILKUM.  Cap.  XIII.  277 

omnil)us ,  quantumvis  malignis  et  obsiinaiis  , 
Ciuisius  loquebalur  in  parabolis  hac  miiiie  et 
lioc  fine  ,  ut  ipsis  eas  scrulandi ,  ac  Christo 
credendi,  seque  salvandi  desideiium  sinrerum 
injiceiet,  injectumque  acneret,  atque  utceci- 
lalcm  tomporaneam  passi  inparabolis,  quasnou 
capiebanl ,  avidius  verum  lumen  Christum  re- 
(|uirerenl,  et  parabolarum  explicationem  ab  eo 
flagitarenl.  Et  hoc  innuit  Marcus  cap.  A.  23.  di- 
cens  :  Mullis  parabolis  loquebatur  eis  verbum  , 
prout  potcrant  audire ,  utscilicet,  (juipossenteas 
intelUgere  et  capere,  canerent;  qui  vero  non 
possent,  stimularentur  adexplicaiionem  earuni 
vcstigandam,  et  iiChristo  flagitandam. 

lU.  Et  ADIMPLETUn  IN  EIS  PUOPIIETIA  ISAIiE  Di- 
CENTIS  :  AlDITU  AI'DIET1S,  ET  NON  INTELLIGETIS  :  ET 
VIDENTES  VIDEBITIS,  ET  NON  VIDEBITIS.  J  Id  CSt  nOIl 

intelligetis  id,  quodin  Chrisio  videtis  et  auditis. 

15.  INGHASSATUM  EST  EMM  COR  POPLLI  III JUS, 
ET   AURruOS    GRAVITER     ALDIERUNT    ( ArabicUS  :    Et 

gravatO}  sunt  aures  eorum)  et  occlos  suos  clai- 

SERUNT  :  NEQUANDO  VIDEANT  OCULIS,  ET  AURIBUS 
AUDIANT,    ET   CORDE    INTELLICANT,    ET  CONVERTAN- 

TUR,  ET  SANEM  Eos.  ]  Citat  Isaiam  c.  6.  v.  9.  cl 
10.  ubi  pro  incrassatum  Noster  verlit  excmca ,  id 
est,  excajcabis  (  Chald.  infatua  cor  populi  hujus. 
Hebr.  est  ^T3"^n  husmen,  id  cst,  impingua,  in- 
crassa  cor  populi  hujus,  et  aures  ejus  aggrava. 
Unde  nota  exciecaiionein ,  incrassaiionem,  ob- 
duraiionem  tribui  lum  Deo  hominem  excaeca- 
tum,  incrassatum  et  obduratum  deserenti,  el  iu 
sua  excaecatione  relinquenli,  ejusque  occasione.«* 
ingerenti :  lum  homini ,  quia  proprie  ac  spontfr- 
sua  seipsum  excajcat,  incrassat,  obdurat,  duni 
suis  tenebrls  et  vitiis  mordicus  adhaercscens. 
ad  lumen  divinum  oculos  claudit,  et  ad  (loctri- 
nam  Christi  inenlls  aciem  obfirmat  ct  occludit. 
Unde  Sepiuag.  Isaiai  0.  quos  sequltur  Noster  , 
legentes  aliis  punctis  ;Dv:>n  kuscheman,  vertuni 
clariore  et  penitiore  sensu  :  Incrassatum  est  cor 
popuii  hujus,  scilicet,  direcie  a  seipso,  indireclc 
a  Deo;  prajsertimj  qui  praecedentia  significaiu 
eosnontama  Deo,  quam  i»  propria  sua  cupidi- 
tate,  superbia,  malitia,  odio  et  invidia  in  Chris- 
tum  excnecaios  fuisse.  Vide  dicta  Isaite  6.  v.  9.  ct 
10.  ubi  fuseh.-ec  explicui. 

16.  VesTRI    AUTEM    REATI   OCULI,     QUIA   VIDE.NT 

(Arabicus,  quia  ipsi  pci^piciunt ) ,  et  aures,  quia 
AUDiUNT.  ]  Oculi  et  aures  tum  corporis ,  tum  po- 
tius  mentis  accipe.  q.  d.  Beati  estis,  o  Apostoli, 
quia  mysleria  regni  coelestis  a  mehauritis  oculis 
et  auribus,  tum  externis  corporis,  tuminternis 
animi ;  oculis  enim  corporis  videtis  meos  sanc- 
tos  mores,  gestus,  mysteria,  miracula  :  auribus 
auditis  coelcstia  mca  dogmata  :  sed,  quod  longc 
potius  est,  oculis  el  auribus  mentis,  Deo  illam 
illuminante,  eadem  capitis,  creditis,ei  iutelligi- 
tis,  quod  non  faciunl  Judcei :  animus  enim,  reque 
ac  corpus,  suos  habel  oculos  et  aures  ,  inio  ipse 
totus  estoculus,  totus  estauris,  ut  qualibet  visa 
etaudita  pcrcipere  ei  intelligcrcvalcat. 

17.  Amen  quippe  dico  voris,  quia  multiPro- 

PIIET.E  ET  JUSTI  CUPIERUNT  VIDERE  QUOD  VinBTI>  , 
ET   NON   VIDERUNT;     ET     AUDIRE   QU.fi    AUDITIS,     ET 

non  audierunt.]  Nam,  ul  ait  Chrisius  Joan.8.  5«). 
Abraham  exultavil ,  ut  vidrrrt  dinn  mcmn  :  vidft 
ct  gavisus  e5^  Jacoi)i  vox  et  \oiu\Ti  (^^1".  Salutarc 
tuum  expectabo,  Domine ,  Gen.  69.  18;  et  Isaia,\ 
c.hh.%.  Korale  yCaii  ,desuper ,  et  nubes  pluanl  juslum. 
Aperiatur  tcrra  et  pcnninct  saloatorcvK  Idem  fuit 
s<Misus ,  iilcin  dcsidcrinm  omuiiiin  Pairi.irrl  n- 


278  COMMENTAHIA  IN  MA 

nini,  omnium  rroplicUirum,  omnium  Sanclo- 
rum  veteris  Teslamenli,  scilicet,  cernerc  ei 
audire  Messiam  mundi  redeniplorem,  doctorem 
ei  salvatorem. 

Ferlur  S.  Auguslinum  tria  in  volis  babuisse; 
Primum,  videre  Cbrislum  in  carne  conversan- 
tem  :  Secunduni,  cernere  Romam  in  splendore 
Imperii  triumphantem:  Tertium,  audire  PauUim 
in  calbcdra  fulminantcm.  Idem  mullorum  fuit, 
el  eliamnum  est  votum. 

18.  Vos  ERGO  ALDiTE  PARADOLAM  {explicationcni 
paraboltc)  seminantis.  OMxNis  qui  auuit  VEftnuM 
HEGM(C(Elorum,  scibcet,  quanlum  etqualeiUud 
sit,  quibusque  viis  ei  mediis  occupandum)  et 

>0N    INTELLICIT,   VENIT    MALUS    (ono-^Yipbg,    id  CSt, 

ille  malus  per  cxcellentiamj  puta  diabolus)  et 

IIAPIT   QUOU  SEMINATUM  EST  IN  COUDE  EJUS  :   HIC  EST 

oui  SECUS  viAM  5EMINATUS  EST.  ]  Clarius  Lucas 
cap.  8.  vers.  12.  Semen,  inquit,  e$t  verbum  Dei. 
Oui  aulemsecus  viam,  hi  sunt  qui  audianl ;  deindc 
venit  diubolus ,  el  tollit  verbum  de  corde  eorum  ,  ne 
credentes  salvi  fiant. 

Apposite  verbum  Dei  sive  Evangelium,  ejus- 
que  prffidicaiio  comparatur  semini  et  semina- 
lioni :  Primo,  quia  sicut  verbum  ore  pra;dicantis ; 
sic  semen  manu  seminantis  spargitur  et  semi- 
natur.  Secundo,  sicut  verbum  aure  et  cordc  au- 
(iientis;  sic  semen  visceribus  terrac  suscipitur 
el  concipitur,  ut  pariat  germina.  Tertio,  sicut 
semen  omnium  frugum  et  fructuum ,  sic  et  ver- 
bum  Deiomnium  bonorum  operum  parens  est  et 
causa.  Quarto,  sicut  terra  sine  semine  non  nisi 
urticas,  loliaet  spinasprogerminat,  sicetmens 
bominis  sine  vei-bo  Dei  non  nisi  vana,  vitiosa  cl 
iioxia  profert.  Quinto,  sicutsemen,  ut  fruclincei, 
(lebet  seminari,  et  recipi  in  lerra  non  duranec 
saxosa,  aiida  aut  spinosa,  sed  moUi,  bumida, 
pura  et  succosa;  sic  et  verbum  Dei,  utfructus 
spirituales  proferat,  debet  suscipi  cordemolli, 
.(lexili,puro  etad  virtutem  pietatemque  propenso. 
Hoc  est,  quod  ait  Jacobus  c.  1.  v.  21.  Inmansuc- 
tudine  suscipite  insitum  verbum.  Vide  ibi  dicla. 

Rursum  Palladius  lib.  2.  de  Re  rustica  tit.  35.  ne 
seminaa  talpis,  niuribus,  formicis,  campis,  lo- 
cnslis  rodantur,  remedium  suggerit,  ut  semina 
prius  rebus  ausleris  ct  amaris  macerentur.  Sei-- 
pentes ,  ait,  prope  omni  austcrilate  fuganlur,  et 
nocentes  spiritus  innocentia  fumi  graveolentis  exa- 
j^itat.  Uramus  galbanum,  vel  cervi  cornua,  radi- 
ces  liHi,capr(e  ungulas.  Hoc  genere  monslra  onmia 
jrroliibentur.  Sic  et  Plinius  lib.  19.  c.  10.  docet 
cicer  arcere  erucasab  oleribus,  additque  :5emcH 
olerum  in  succo  ejus  (absinthii)  madefactum  sera- 
tur,  oleranulli  animalium  obnoxia  futura  tradmit. 
Vide  cumdem  de  seminum  vitiis  ct  remediis  lii). 
18.  c.  17.  ubi  inter  alia  ail :  Vino  anle  perfusu 
semina  minus  oegrotare  existimant.  Pari  modo,  iil 
semen  verbi  et  gratiac  Dei,  in  corde  et  volupta- 
tum  corrosionc  intactum  servemus,  maceran- 
f\i\m  est  sobrietate,  jcjunio,  poenitentiis,  caetc- 
raquevitocausteritaie:  ba?cenim  a  menteomneni 
putredinem  et  corruplionem  deliciarum  arcei. 
SextOjSicutterra  debet  arari,  stercorari,  occari, 
sarriri,  runcari,etc.,utsemen  in  ea  germinet  (^t 
fructum  edat;  sic  etcor  hominumdebet  subigi, 
purgari,  cxcoli  laboriosis  aclibus  prenitcnti.i-, 
mortificationis,  obedienli.T,  aliarumque  virii:- 
tum,  ut  verbum  Deiin  eo  fructumproferat.  Hoc 
est,  quod  aitlsaias  cap.  32.  20.  Beaii  qui  semina/is 
supcr  omnesaquas,  immillentes  pedesbovis  et  asiiu. 
Videibi  dica.  Scpt.imo,  siculsemen,  ulpullulci, 


TTILEUM.  Cap.  XIII. 

cgelpluvia,  soleetccelo;  siceintvcrbum  Dei  In 
menle  radicetur,  ct  germina  bonoruin  desid<'- 
riorum  et  operationum  producat,  debcl  irrigari 
g^ralia,  et  calefieri  cbaritatc  coclesti.  Hoc  est, 
quod  ait  Isaias  cap.  61.  11.  Sicut  lerra  profert 
germen  suum,  et  sicut  liortus  semen  suum  germi- 
nat ;  sic  Dominus  Dcus  gcrminabit  justitlam  (per 
verbum  Evangelii  a  Cbristo  et Apostolis  sparsum) 
et  laudem  coram  universis  Gentibus.  Octavo,  sicut 
semen  in  terra  susceplum,  ut  fructificet,  debet 
resolvi,  frangi,  apcriri  etmori ;  sic  et  verbuinin 
corde  bominis,  ut  fructilicct,  oportet,  ut  inedi- 
tando  resolvatur,  comminuatur,  conteratur  et 
quasi  moriatur,  ulcjuecor  ipsum  pariter  commi- 
nuat  et  mortiflcet,  juxta  illud  Christi  :  JSisi  gra- 
num  frumenti  cadens  in  terrum  morluum  fuerit , 
ipsum  solum  manet :  si  autem  mortu  um  fuerit ,  mul- 
tumfructum  affert.  Joan.  12.  2Zi.  Rursum,  terra  ut 
exsemine  fructum  ferat,  debet  pati  aratrum,  oc- 
cationem,  pluvias,  grandines,  venlos,  etc. ;  sic 
fidelis,  utexverboDei  fructumedat,  debetmulta 
adversa  sustinere.  Nono,  semen  prius  debet  ra- 
dices  agerein  terra,  deinde  in  germina,et  ramos 
progerminat  j  mox  in  llorcs  efBorescit,  et  ex  iis 
denique  fruclus  producit;  sic  et  verbum  Dei 
prius  radicari  debet  in  mentc,  deinde  germina 
bonarum  cogitationum  et  flores  bonorum  desi- 
deriorum  proferre,  ut  landem  fructus  bonorum 
operum  producat.  Decimo,  vis  tola  arboris, 
fruiicis  et  planlae  est  in  semine :  ex  illo  enim 
tota  arbor  el  planta  omnesque  ejus  partes  et 
membra  (quae  proportionaliter  similia  habel 
membris  animalis  ethominis)  prodeunt  :  quo- 
circa  multi  censent  semen  animatum  esse;  id- 
que  innuit  Aristoteles  1.  2.  de  Generat.  anim.  c.  1. 
Semen  enim  in  terra  jactum,  mox  quasivivens 
viva  producit  germina.  Pari  modo  tola  vis  vir- 
tutis,  perfectionis  et  sanitalis,  qua  homo  fit 
spiritualis,  sanctus  et  perfectus,  continetur  in 
verbo  Dei  quasi  in  semine :  hoc  cnim  in  mente  sc 
explicans  et  germinans,  omnes  omnium  virtu- 
tum  acliones  producit.  Undecimo,  diversa  se- 
minadiversos  fruclus  producunt,  ulsemenpyri 
pyrum,  pruni  prunum,  cerasi  cerasum,  tritici 
triticum,  hordei  hordeum,  etc.  Sicdiversae  sen- 
tentiae  Evangelii  diversos  in  mcnte  afi"ectus  pa- 
riunt,  ntgnomae  humintatis  pariunl  humilitatem, 
patientia)  patientiam,  pcenitentia^  pocnitenliam. 
Duodecimo,  sicut  ad  generandum  prolcm  con- 
currit  pater  etmaler;  sic  ad  fructum  producen- 
dum  concurrit  semen  etterra,  sed  ita,  ut  terra 
totam  vim  hunc,  illumve  frucium  produccndi, 
hauriat  a  semine.  Similimodo  ad  bonum  opus 
concurritverbumDei,  tum  externum,tum  magis 
internum  ac  liberum  hominis  arbitrium,  quod 
verbo  Dci  cooperari  debet ,  sed  ita ,  ul  totam  vim 
producendiopus  spirituale,  supernaturale  etdi- 
vinum,  quod  sit  Deo  gratum  et  meritorium  vit.x 
a^lerna?,  hauriata  Dei  verbo  et  gratia,  ut  docei 
Conciiium  Tridenlinum  sess.  6,  sicut  h  libero 
arbitrio  haurit  libertalem,  sive  quod  sit  opus 
hberum  ,  non  coaclum,  nec  necessarium  :  ver- 
bum  enim  internum,  quod  Deus  loquitur  in 
anima,  eam  exciians  et  corroborans  ad  aclqs 
pcr>nitentiie,  patientia),  charitatis,  religionis,  etc.; 
non  est  aliud  quam  ipsa  gratia  Dei  inlellecluni 
illuminans,  et  affectum  sive  volunlalem  robo- 
rans,  et  accendens  ad  opera  divina  virtulum. 
Hocautcm  verbum  inlernum,  puta,  hanc  gra- 
tiam,  Deus  solet  addere  verbo  pra^dicalionis 
exlerno,  itaqueillud  quasi  animarc,  quod  alio- 


1 


COMMENTAniA  IN 

qui  shic  gialia  essct,  qiiasi  inanime,  inefncax  ei 
iiivalidum  adtanlaopeia.  Quo(ler{?opra;dicaloi- 
loquitur  exierius  in  aure,  hoc  Ueus  inlcrius  in 
cordc  loquatur  oportet,  u(  fiat  fructus. 

Deiiique  sicui  cx  potenliori  ei  efTicaciore  se- 
mifie,  alque  ex  meliorc  terramcHor  producitur 
fruclus ,  V.  g.  melius  triticum ,  mclius  hordeum; 
sic  pariter  ex  poteniiori  proedicatione,  Deique 
graiia ,  ac  fervenliori  cooperatione  lil>cri  arbitrii 
producitur  prajstantior  virtutis  actus,  opusque 
magis  cxcelienset  heroicum.  Audi  Plinium  1. 18. 
c.  1U-Semenoi)timum  anniculum  (uuius  anni) ,  Oi- 
mum  deUrius,  irimum  pessimum ,  ullra  sterile  : 
quod  in  ima  area  subsedit,  ad  semen  reservandum 
est.  Id  enim  optimum,  quoniam  gravissimum  :  o/j- 
timum  granum,  quod  rubet ,  cl  dentibus  fractum 
eumdem  habet  colorem  :  deterius,  cui  ptus  albi 
inest.  Deinde  serendi  lcges  hascc  pricscribit. 
Priino  :  sationem  locis  humidis  celerius  (ieri;  ratio 
cst,  ne  semen  imbre  putrescal  :  siccis  seiius ,  ut 


pluvia;  sequantur ,  ne  diu  Jacens,  atque  non  con- 
cipiens  vanescat.  Secundo  :  artis  est  (tqualiter 
spargere.  Manus  utique  debet  congruere  cum  gradu, 
semperque  cum  dextro  pede.  Tertio  :  non  trans- 
ferendum  est  semen  ex  locis  frigidis  in  calida ,  ne- 
que  ex  prcecocibus  in  serotina.  Quarto  :  pingui 
solo  plus  serito ,  gracili  minus.  Quinto :  oraculum 
illud  custodiendum ,  segctemnon  defruges,  id  est, 
ne  nimia  foetura  fructum  omnem  exhaurias; 
nam,  ut  ait  Columella ,  constat  segetem  nimia  de- 
frugatione  cxinaniri.  Sexto  addit  Plinius :  Seren- 
dum  est,  CH»i  luna  est  in  Ariete,  Geminis,  Leone, 
Libra,  Aquario.  Virgilius  triticum  et  far  ii  vei'gi- 
liarum  occasu  serijubet ,  hordeum  intei'  eequinoc- 
tiumet  brumam:  viciam  vc7'0 ,  fuseolos  et  lentem 
Boote  occidente.  Hicc  omnia  mysticc  adapta  Pra;- 
dicatoribus  salionis  Evangelii. 

En  non  iNTELLiGiT.]  Nou  advcrlit,  non  capif, 
nonpenetral  vimet  sensa  verbi  Dei,  eoquodalia 
occupalio,  dcsiderium  vcl  cura ,  aut  ipse  dtemon 
aninmm  ad  alia  cogitanda  divertatet  distrahai. 

HlC  EST,  QUI  SECUS  VIAM  SEMINATUS  EST.  ]  Id  CSt, 

senien  verbi  Dei  excepit,  q.  d.  Hic,  ct  hujus  cor 
significatur  per  illam  terraj  partcm  ,  quaj  in  via 
vel  juxta  viam  existens  semen  seminantis  sus- 
cepit :  unde  Vatablus  per  hypallagen  sic  vertit : 
Hoc  (semen)  est,  quodjuxtaviamseminatumest. 
Sicut  enim  semen  in  via,  vel  juxta  viamcadens, 
ii  terra  calcata  et  dura  respuitur,  ideoque  in 
lerra  patulum  ab  avibus  rapitur  :  sic  pariter  se- 
men  verbi  Dei  in  corde  consuetudine  peccandi 
obdurato  non  suscipitur,  sed  illico  a  dacmone 
cor  ad  consueta  peccaia  impellente,  rapitur.  Ta- 
lis  ergo  rcipsa ,  non  agri,  sed  via^;  non  auditoris, 
sed  contemptoris  nomcn  speciemqueetformam 
obtinet :  quare  irritus  prorsus  et  cassus  est  in  eo, 
utpote  tam  duro  ctincplo,  omnis  scminis  veibi 
Dei  jactus. 

Porro  lerrac  in  via  calcataj  ad  semcn  ineptitudo 
toliilur,  si  ipsa  aratro,  deindc  ligone  bene  subi- 
gatur,  fiatque  mollis  etlcnera,  ut  semenconci- 
piat :  aratio  cnim  viam  exieret,  el  sepcs  transi- 
tuin  calcantium  occludet;  deindc  stercoretur , 
sed  moderate  et  congrue.  Nain ,  ut  ait  Plinius 
lib.  18.  c.  23.  Agcr,  si  non  stcrcoretur ,  alget :  si 
nimium  stcrcoralus  cst,  aduritur  :  saliusque  cst 
idswpe,  quamsupra  modum  facerc,  Quo  calidiits 
.'^oltmcst,  co  minus  addi  slcrcoris ,  ratio  cst.  Si- 
mili  modo  cordis  viiiosa  consuetudinc,  quasi 
caUo.obdurati  ineptiludo  ad  vcrbum  Dei  tollenda 
est  compunctione,  qu.T  duriticm  cordis  scindal 


MATTIIyF.UM.  Cap.  XIIT.  279 

cl  molliat,  ac  ligone  conlinenliac,  quae  viiiosas 
cupiditaies  frangat,etrecticralioni  legique  D»i 
subjicial. 

20.  QUI   AUTEM    SUPER    PETBOSA    SEMINATU8    EST 

(semen  excepit:  sicutenim  dicitur  seminarise- 
men ,  sic  et  terra ;  sed  semen  objective ,  terra 
passive)  iiic  est  qui  vehbum  audit,  et  continco 
cuM  GAUDio  ACCiPiT  iLLUD.]  Vatabl.  Qiwd  autem  iii 
petrosa  seminatum  est ,  hoc  significat  eum  qui,  etc. 

21.  non  habet  autem  in  se  radicem ,  seo  est 
temporalis;  facta  autem  tribulatione  et  per- 
secutione  propter  verbum,continuo  scandaliza- 
tur.  ]  Haec  est  secunda  terrae  semen  recipienlib 
conditio,  priore,  quae  praecessit,  melior.  Prior 
enim  in  via  plane  dura  semen  respuebat,  haec 
vero  habens  aliquid  terrae  mollis  scmen  recipit 
et  concipit,  sed  ad  modicum  tcmpus.  Scnsus  est 
ergo,  q.  d.  Terrae  petrosae  seminatae  simile  est 
cor  auditoris  illius,  quiverbuniDci  audit,  etcuni 
gaudio  illud  menle  accipit,  concipit,  ruminat, 
probat;  quiadelectaturillius  pulcliritudine,  rec- 
titudinc,  a^quitate,  sanctitatectspe  conscquenda; 
felicitatis,  juxta  illud  :  Justitice  {  leges  et  pras- 
cepta)  Dominirectft,  la;tificantes  corda.  Psal.  18. 9. 
hinc  cito  erumpit  in  herbam,  idest,  in  pium 
erga  fidem  alTectum  et  reliqua  pietatis  opera. 
Verum  hic  quia  in  corde  parum  habet  terrae  et 
pluspetric,  hocest,  quia  plus  habetpravae  con- 
sueludinis  in  voluptatibus  suis  obdurala;et  lapi- 
descentis,  quam  terreae  propensionis  ad  res  pias, 
hincverbum  Dei  ineoprofundam  radicem  agere 
nequit  i  sed  est  temporalis ,  id  est ,  non  est  cons- 
tans  in  fide,  sed  admodicum  tempus,  ut  vertit 
Arabicus,  credit;  qui  dum  sentit  verbum  Dei  suis 
cupiditatibus  et  vitiis  ,  quibus  assuevit,  adver- 
sari,  illud  instar  tcrrae  durac  ct  pctrosaj  elidit  et 
I  cjicit.  Unde  Lucas  ait  c.  8.  lli.  Hi  sunt  qtii  ad 
tempus  crcdunt ,  etin  tempore  tentationisrecedunt , 
u  Dei  verbo  et  fide,  aut  certe  a  lege ,  quam  fides 
sequendam  dictat  :  quare  facta  tribulatione  a 
privatis,  vel  persecutione  i  publicis  magistrati- 
bus,  quae  ei  vitam,  opes,  voluptates  aut  hono- 
res ,  quibus  assuevit  et  amore  afTixus  est,  ob  Dei 
verbum  et  fidem  adimere  minantur,  continuo 
scandalizatur,  id  est,  Syrus,  offenditur,  offen- 
susque  i\  fide  vel  fidei  professione  et  exercitio 
resilit,  et,  ut  Lucas  ait,  rcccdit ,  deficit,  aposta- 
lat.  Exemplum  dat  S.  Gregor.  hom.  15.  in  Evang. 
Petrosa  terra ,  inquit ,  humorem  non  habuit :  quiu 
hoc,  quod  genninaverat ,  ad  fructum  perseveran- 
tiw  non  perduxit.  Multi  namque  cum  verbumcon- 
tra  avaritiam  audiunt,  eamdem  avaritiam  detes- 
tantur ,  rerum  omnium  contemptum  taiuiant :  sed 
mox ,  tit  viderit  animus  quod  concupiscat ,  oblivis- 
citur  qtiod  taudabat.  Multi  cu7n  ve7-bu77i  contra 
luxuria77i  attdiunt  :  potluti07ics  caz-nis  no7i  solu77i 
perpetra7'e  no7i  appetu7it ,  scd  ctia^n  perpetralas 
crubescunt :  sed  mox  ut  ca7'nis  species  eorti^n  ocu- 
lis  appa7'et ,  sic  me/is  ad  desideria  rapittir ,  cic  si 
adhtic  ab  ea  Jiihil  sit  co7itra  hcEC  eade/n  deside7'ia 
dctibcratti77i  :  et  da77ma7ida  agit ,  qticc ,  qtiidquid 
egisse  se  i7iC77ii7Ut,  Ja77i  et  ipsa  da77mavit.  Sccpe 
etiam  contra  cutpas  co^nptingiinttr ,  et  ta77ien  post 
flettt77i  ad  casdc77i  cutpas  7'cdit7ius. 

22.  Qui  AUTEM  SEMiNATUS  EST  ( scmcn  vcrbi  Dei 
excepit  )  in  spinis,  mc  est,  qui  verdum  audit 
( Vatablus  :  sei7icn,qttod  sei7ii7iatu7n  est  iiiter  spinas 
sig7iificat  etim,  qui,  etc. )  et  sollicitudo  s.eculi 
ISTIUS,  ET  fali.acia  divitiarum  SUFFOCAT  VERIJI»!, 

et  sine  fructu  EFiiciTUR.    Tcrlia  cst  h.T^c  te;ra; 


'i80 


COM.MENTARIA  IN  MATTH.WIM.  Cap.  XHI. 


scmenrecipientissors  ctcondiiio,  secinula  tanto 
niclior,  qnanto  minns  impedimenii  ad  {?cnni- 
nandum  alTerunt  spin.T,  quani  pclrjr.  Terra  er^o 
liajc  nolat  cor  anditoris,  quod  divitiis  el  curis 
saeculiquasi  spinis  obsilum  est ;  hae  enim  scmen 
I  verbi  Dei  progerminans  eliduntet  suffocant,  an- 
tequam  niaiuros  virtutum  fructus  producai. 
Nola  :  diviiiae  apte  comparantur  spinis,  quia  ins- 
tarspinarum  mentem  distrahunt,  pungunt,  cru- 
ciant,  ut  de  rebus  divinis  diviti  ssepe  cogitarc 
iion  lil)eat.  Andi  Rabanum  :  liecte  splnce  vocanlur , 
quia  cogUationum  saarum  punclioniOus  menicm 
laccrant ,  et  quasi  slrangulando,  spirituales  vir- 
fatum  fructus  gignere  non  permitlunt. 

Audi  et  S.  Hieronymum :  Mihi  videiur  et  illud, 
quodjuxta  iuteram  ad  Adam  dicitur  :  Inter  spinas 
et  tributos  panem  tuum  manducabis ,  hic  signifi- 
care  viystice,  quod  quicumque  scvcuti  se  dederit  vo- 
(uptatibus,  curisque  istius  mundi ,  panemccelestcm 
pt  cibum  varum  inter  spinas  comedit. 

Et  S.  Gregorium  homil.  15.  in  Evang.  Quis  mihi 
unquam  crederet ,  si  spinas  divitias  interjn-elari 
voUiissem,  maxime,  cum  illa  pungant ,  isiadeiec- 
tent ?  Et  tamen  spince  sunt ,  quia  cogitationum sua- 
rum  punctionibus  menlem  laceranl ,  et  cum  usque 
ad  peccatum  pertrahunt  ,  quasi  iiifliclo  vutnere 
cruenlcmt. 

SoLLiciTUDO  s^cuLi.]Idest,  rcrnm  sacnlarium 
et  temporalium  j  v.  g.  cura  uxoris,  prolium,  fa- 
milifc,  status,  oincii,  digniiatis,  quse  habet,  vel 
quae  sibi  aut  suis  ambit;  hsec  quosi  spina  aculeis 
suis  mentem  lacerat,  id  est,  distrahit^  turbat, 
mordet,  vulnerat^  exedit,  juxta  illud : 

Kes  estsoUicili  plena  tiisoris  amon; 

Cnm  ex  diverso  soUicitudo  salutis  et  rerum  divi- 
narum  mentem  coUigat,  serenet,  sanet,  vegetet : 
Audi  S.  Gregorium  hom.  15.  Suffocant,  quia  im- 
portunis  cogUalionibas  gutiurmentis  strangulanl: 
ct  dum  bonam  desideriumtnlrare  adcoi^non  sinunt, 
quasi aditatn  flatasvitalis  necant.  Notandum etiam 
quod  duo  sunt,  qucB  divitiisjungit,solticitudinesvi- 
deiicel ,  et  voluptates  :  quia  profecto  ct  per  curam 
mentem  opprimunt ,et  per  influentiam  resoivunt. 

Fallacia.  J  Id  est,  seductio  diviliarum,  sunt 
ipsje  fallaces  divitiae,  quoe  mentem  a  Deo  et  sa- 
lute  seducunt  ad  vanas  etnoxias  opes,  quaemul- 
lorum  peccatorum  et  saepe  damnationis  sunt 
causa,  per  fas  et  nefas  conquirendas  :  fallaces 
ergo  sunt,  quia,  quodpromittunt,  nonproMtant^ 
voluptatem  scilicel  et  jucunditateni ,  ut  Interli- 
nearis :  imo  prG^aseternasgehenna&poenas  soepe 
homini  accersunt.  Audi  S.  Hibronymum  :  Blandce 
sunt  dioitice,  aliud  agentes  ^  <iiiud  pollicentes.  Lu- 
brica  est  illarum  possessio,  dum  huc  iilucque  cir- 
cumferuntur ,  et  instabili  graduvei  habentes  dese- 
i'unt,  veinon  habentes referciunt:  Undc  ct  Dominus 
divites  asserit  difficutter  intrare  in  regnim  ccclo- 
rum,  suffocanlibus  divitiisverbumDei,  et  rigorem 
virtutum  emoilientibus. 

Et  S.  Gregorius  homil.  15.  in  Evang.  Faliaces 
sunt ,  inquit ,  quce  nobiscum  diu  permanere  non 
possunt :  fallaces  sunt ,  quce  vientis  noslrce  inopiam 
yion  expeHunt.  Solce  autem  divitice  vercssunt,  qucc 
nos  divites  virtutibus  faciitnt.  Si  ergo  frcUres  chci- 
rissimi  divites  esse  cupitis ,  ad  regnum  ccelesic 
tendite.  Si  gtorcam  dignitatcs  diligitis ,  in  illasu- 
pprnn  Angeiorum  caria  adscribi  festinate. 


23.  0^1  VKno  IN  TEnnAM  donam  slminatvs  est 
(  semen  verbi  Dei  excepit )  uic  est,  Qui  aijdit 

VKnilUM,  ET  I>TELLIGrr,  ET  FnUCTUM  AFFEHT  :  ET 
I-ACIT  ALIUU  QVUDEM  CE^TESIMUM,  ALILD  AUTEM 
SEXAGESIMIIM  ,    ALIUD    VKRO    TniCESIMUM.  ]    Te^H-U 

bona,  ait  ex  Hemigio  S.  Thomas  in  Catena,  est 
fidclis  conscientia  electorum ,  sive  mens  scmctorum : 
(jui  vcrbum  Dei  cum  gaudio  et  desiderio  et  cordis 
dcvotione  suscipit ,  et  iiiter  prosperaet  adversa  vi~ 
i-iiiter  conservat ,  et  ad  futura  perducit,  unde  se- 
quitur  :  Et  facit  fructum  aiiud  centesimam ,  aliud 
scxagesimam,  aliud  vcro  tricesimum. 

IxNTELLiGiT  (menie  considerat,  rimiinat,  pene- 
trat,  probat,  gustat, retinet)  et  fructum  AFFEnT.] 
Tum  bonorumoperum,  quae  verbum  et  lex  Dei 
facienda  praecipit  autconsuHt,  tum  iis  respon- 
dentis  mercedis  et  gloria}  in  coelo.  Unde  addit 
Lucas,  in  palientia,  Griece  ev  lno/j.ivn,  id  est,  in 
longanimitate ,  scilicet  more  agricolae,  longani- 
miter  post  sementem  bonorum  operum  et  labo- 
rum  patientiae,  ex  ea  sperans  et  expectans  fruc- 
tum  et  messem  ccelestis  praemii.  Terra  bona,  aii 
S.  Gregorius hom.  lb,fructus  per patientiamred- 
dit.  Uva  catcibus  tundilur ,  et  in  vini  saporem  U- 
quatur ;  oliva  contusionibus  expressa,  amurcam 
suam  deserit ,  et  in  olei  liquorem  pinguesclt  :  per 
triluram  arece  a  paleis  grana  separantur ,  et  ad 
liorrcum  purgata  perveniunt ,  etc.  Hinc  S.  Bona- 
ventura  in  cap.  8.  Lucse  ait,  bonum  auditorem 
verbi  Dei  se  toium  illi  mancipare,  omnesque 
animse  suae  potentias,  sciiicet  intellectum,  vo- 
luntatem  sive  affectum,  memoriam,  operandi 
facultatem  et  patiendi.  Intellectum  mancipat  et 
voluntatem,  quia  verbum  recipit  in  corde  bono 
etoptimo.  Memoriam,  quiaverbumretinet;ope- 
randi  facultatem  et  patiendi,  quia  fruciumaffert 
in  patientia.  Ex  adverso  mali  auditores  custo- 
diunt  verbum  Dei  sicut  frumentum  in  area  ,  ait 
Hugo,  hoc  est,  in  qualernionibus  ei  libris,  nun- 
quarn  seminantes  ei  nunquamindecomedentes; 
el  ideo  nunquam  metent.  etc. 

Etfacit  (fructum)  aliud  (semen)  quidem  ce.\- 

TESIMUM  ,  ALIUD  AUTEM   SEXAGESIMUM  ,   ALIUD  VEnO 

TRiCEsiMUM.]  Syrus  :  Profertque  alius  (homo  se- 
minatus,  id  est,  qui  semen  verbi  Del  excepit, 
producitvi  istius  seminis  fructus)  centenos,  aiius 
sexagenos,  alius  denique  tricenos.  Notandum,  ait 
S.  Hieronymus ,  quod  sicut  in  lerra  viaia  tres 
fuere  diversitates  ,  scilicel ,  secus  viam,  petrosa  et 
spinosa  loca  :  sic  in  terra  bonatrinadiversitasest, 
centesimi ,  sexagesimi  et  fructus  tricesimi.  Et  in 
illa,  aut  etiam  in  ista  nonmulatur  substantia,  sed 
voiuntas  :  ettani  incredulorum  quam  credentium 
corda  sunt ,  quce  semen  recipiunt. 

Porro,  fructus  verbi  Dei  centesimus  vocatur 
maximus ,  sicut  maximus  fructus  seminis  est,  si 
ox  uno  grano  aut  uno  modio  colligatur  messis 
centum  granorum  ant  modiorum,  uti  collegit 
Isaac  Genes.26. 12.  Fructussexagesimusvocatur 
mediocris  et  medius,  tricesimus  magnus,sed 
infimus,  hoc  enim  dumtaxat  praecise  ad  lilteram 
intendit  hic  Christus.  Ponitur  enim  numerusde- 
finitus  pro  indefinito  :  alioqui  potuisset  addere, 
aiiud  facit  fructum  quadragesimum,  aliud  vicesi- 
mum,  cUiud  quinquagesimum,  eic.  Unde  contra 
Jovinianum  et  Calvinum  ex  hoc  loco  recte  pro- 
batur  inaequalilas  meriti,  et  consequenter  prae- 
mii  bonorum  operum  in  coelo.  Ita  S.  Chrysost. 
hom.  ^5.  S.  Augustinus  de  Virgih.  cap.  l\Q.  Na- 


COMMnMAIWA  IN  MATTHyTlUM.  Cap.  XIII. 


2bi 


/ianzcn.  oral.  28.  quae  csl  in  Maximum,  ct  alii. 
VerumPalres,  quidquid  ridcat  ct  occlamet  Cal- 
vinus  ,  haec  specialim  verc  applicant  diversis  sta- 
libus.  Primo  S,  Hicronymnsliic  ctlib.  1.  conlra 
Jovin.  ac  S.  Allianasius  cpist.  ad  Ammon.  Mona- 
cluim,  et  alii  fruclum  cente&imum  assignant 
Virginibus;  scxagesimum  viduis  ;  Iricesimum 
honeslis  sanclisquc  conjugiJ)us. 

Secundo,  S.  Cyprianus  lib.  dc  Ilabitu  virginum, 
cl  S.  Auguslinus  1.  1.  quaest.  Evang.  quKst.  9. 
tom.  U'  fructum  centcsimimi  tribuunl  martyri- 
bus,  sexagesimumvirginibus,  triccsimum  con- 
jugibus.  AudiS.  Augustinum:  Cen;«/mH7u  asscvo 
esse  mai-iyrum  in-opter  sanclitatem  vitce  vel  con- 
lemptum  mortis;  sexagesimumvirginum ,  proptcr 
otium  interitus,  quia  non  pugnant  conlra  consue- 
tudinem  camis :  solet  enim  otium  concedi  sexage- 
nariis  post  militiam,  vel  post  actiones  publicus ; 
tricesimum  conjugatorum,  quiahaic  est  ataspru- 
liantium  :  ipsi  enini  liabent  acriorem  conflictum, 
ne  libidinibus  supcrentur. 

Tertio  ,  Auctor  Impcrfecli  liic  hom.  31.  ccntc- 
simum  dat  martyribus;  sexagcsimumpaupcrla- 
tem  el  consiiia  Evangclica  scctanlibus;  triccsi- 
mum  iis,  qui  sola  prEeccplorum  obscrvationc 
contenti  sunt. 

Quarto  ,  Eulhymius  et  Thcophyl.  iriccsimum 
dant  incipientibus  ,  sexagesimum  proficicnli- 
hus,  centesimum  pcrfectis.  Sic  cl  Nazianzcnus 
oratione  28.  A  trigesimo,  inquit,  ad  scxagcsi- 
mum  progrcssus  in  cenlcsimum  dcsiit,  ut  no- 
vos  subinde  progressus  faciens  vclut  Isaac  Gen. 
26.  maguus  tandcm  fiat  de  virtute  in  vivlutcm 
ambulans,  Psal.  83;et  Caiilica  graduumcanens, 
alque  ascensioncs  in  corde  suoponens. 

Quinto,  Remigius  :  Scmcn,  ait,  fructum  facit 
iricesimum,  quando  bonamcogiiationcmgignil; 
sexagesimumj  quando  bonam  locutionem;  ccn- 
tesimum,  quando  ad  fructimi  boni  operis  per- 
ducit. 

2i.  Aliam  PARAnoi-AM  (Syrusaddit  ctnigviaticc) 

nVOPOSUlT  ILLIS,  DICENS  :  SlMlLE  EST  RECNUM  COIJ- 
I.ORUM  H0MIN1,QI.'I  SEMINAVIT  IIONUM  SEMEN  IN  AGUO 

st'o.]Hoccst,  similitcr  agilui  in  r<'gno  coelorum 
«Ique  in  agro,  cum  quis  cum  seminat.ct  inimi- 
cus  cjus  superscminat  zizania.  Unde  Marcus  U. 
26.  ita  habet:  Sic  est  regnum  Dei,  quemadmodum 
si liomojaciat semcntevi  in  ten'am,et  dormiut,e\v. 
Comparatur  enim  lota  parabola  toti  rei  siguifi- 
catse,  non  pars  parli :  alioqui  enim  homo  semi- 
nans  propric  non  esl  similis  rcgno  ,  scd  rci;i 
•  oclorum.  Simile  esi  cap.  11.  v.  16.  Vidc  Cano- 
iiem  28. 

25.  CUM  AUTEM  DOnMIRENT  nOMINES,  VEMT  I.M- 
MICUS  EJUS,  ET   SrPERSEMINAVlT    ZIZAMA  I>   MKDIO 

TniTici,  ET  AiuiT.]  q.  d.  Noctu,  cum  homincs 
dormiunt,  clam  omnibus  vcnit  inimicus  cjus, 
qui  invidcns  fclicitati  ci  felici  scgcti  sui  aemuli , 
lam  prospere  succrescenti ,  ut  illani  pcrdcrct , 
superscminavit  zizania.  T6  cum  dormircnt,  addi- 
tur  ad  elcganliam  parabolan;  dormicniibus  cnini 
lias  fraudes  ct  lucc  damna  machinari  solcnt  in- 
vidi.  ([.  d.  Cuin  lemulo  opportumim  tempus  vi- 
sum  fuii  scgcicm  viiiarc,  qutul  solct  csse  cuni 
;'a;ricol;i  dormii,  tunc  clanculum  vcnit,  et  ins- 
l'crsil  /izania. 

Symbolice  S.  Hieronymus',   cl  S.  Augustinus 
qu.cst.  11.  in  Malih.  pcr  hanc  dormiiioncm  ac- 

COnVEU    A    I.APIUE.    TOM.    Vill. 


cipiunt  ncgligcniiam ,  et  incuriam  Episcopornm 
ct  i)astoruni  Kcclesise,  aut  mortcm  Aposloloruni, 
hac  eiiim  occasione  usi  hajretici  cl  impii ,  scmi- 
narunt  sua  haereseon  ct  scclcrum  zizania.  Hinc 
moralitcr  discant  fidcl<'s,  praesertim  pastorcs, 
vigilare  el  invigilaic  l;im  gregi  suo,  quam  lupis, 
nc  inscrantzizania.  His  iu  primisconvcrjlt  illud: 
Fita  moi'talium  vigiiiu.  Nam,  ut  ille  ail,  plus  dor- 
viire  quamvigilare  vita  est  glirium,  non Uominum,  . 

ZiZAMA.  ]  In  Evang.  Hebrseo  hai)(tur  CD>Snn 
charulim,  id  cst  urticae ,  cardui.  Porro  zizania 
csi  vox  Evangelica,  Ciccroni  ct  Dcmosthcni  in- 
cognila,  significans  lolium,  cl  omue  impuruni 
scgetem  vilians  et  adulterans,  qualcs  sunt  avcna;, 
juxta  illud  Virgil,  Ccorg,  1. 

liifc-lix  loliuin  ct  6teril(.'s  liuiiiiHantur  avi-iiu;. 

Avenoe  cnim  dictae  qmisi  avidip ,  ab  avidilate  oc- 
cupandi  omnia,  sicut  habeme,  qurc  sunl  rclina- 
culaequorum,  ab  //a6eH^/zpotestatc,  ait  Agratius- 
Omnis  immundilia  inscminezizania  dicilur,  ait 
S.  Augustinusin  qua-st.  Evang.  iii  Matth.  Ti-rlul- 
lianus  lib.  de  Praescript.  adversus  H.'cret.  c.  31. 
/izania  interprctatur  avcnas  :  Parabola,  inquit, 
qucobonum  semeti  frumenti,  d  Domino  seminatutn 
/n-imo  cov.stituit,  avenarum  {lizamorum)  autem 
sterilis  fceni  adutterium  ab  inimico  diaboto  poslea 
superducit  :  unde  colligit :  Poslcrilalem  haTcsis 
mendacilati  deputandam.  Hinc  lib.  de  Anima  cap. 
16.  zizaniorum  seminalorcm  vocat  rtt'P»rtr</m5H- 
perseviinatorevi ,  et  fruvientarice  segetis  noctur- 
num  interpotatorem.  Audi  S.  Isidorum  lib.  17. 
Ltymol.  c.  9.  in  i\ne:Zizania,  quod  poetcs  semper 
infetix  lotiuvi  dicunt ,  quod  sit  inutite  et  infcccun- 
duvx.  Fccnum  dictum,  quod  eo  flamma  nutritur; 
■jG>i  enim  flamma  est.  Manipulam  dicimus  fasccin 
fvcni :  et  diclus  maniputus ,  quod  manum  impleat. 

Zizania  ergo  sunt  lolium  segclibus  inimicum  , 
ct  quidquid  tritico  adversatur.  Audi  Plinium 
lib.  18.  cap.  17.  JSamloiium  et  tribulos,et  carduos 
lappasque,  non  viinus  quavi  rubos ,  inicr  frugutn 
vwrbos  polius ,  quam  inler  ipsius  teirce  pestem  nu- 
vieraverim.  Etymologus  vult  ?t?av(o«,  dici  quasi 
ciTO(?xvtov,  quod  frugibus  assidcat,et  cum  iis 
succrcscal ;  ciro,-  cnim  cst  frumcnlum ,  (Javu  cst 
assidco.  Alii  malunt  esse  voccm  Syram;  nam 
ct  Syrus  hic  habet  l-«.*JTn  zizane.  Arab. ,  my., 
zauun.  Chald.  ;l  est  nulrire  cst  ;n  species  fi- 
gura.  Habet  enim  specicm  alimentariaD  frugis 
scd  non  cst.  VcrumSyrus  elArabicus  ex  Crasco 
Evangclio  traducti  sunt;  undc  guccizant,  ct  sub- 
inde  voces  Graecas  usurpanl ,  uti  hic  usurpant 
zizane,  quod  plane  a  Grceco  ?(:ivi«  dcductum 
vidctur :  quare  ha'C  vox  potius  Gra'ca  vidctur 
quaui  Syra.  Galli  ivraie  vocant,  Saxoncs  dolck  . 
Germanl  droncacert ,  quia  inebriat  :  parit  cniui 
csitantibus  vcrtigincs,  stupiditatcm  ct  vclut  lc- 
mulcnliam  quamdam.  Hinc  zizania  mysiicc  sip- 
nificant  HaTcticos  ct  pcccatorcs,  prascrlim  qui 
alios  vcrbo  vel  cxcmplo  viliant  ct  corrumpunl  . 
ulidocclS.  Augustinus.S.  Chrysostomus.S.  Grc- 
gorius  ct  alii :  zizania  cnim  tritico  noccnt,  illud- 
(luc  sufTocant  ct  cnccant,  tum  qiiia  aiimcnlum. 
puta  succum  ternc  cxugc.il  trilicoquc  pia'ri- 
piunt;  tum  quiasua  amaritic,  ct  maligniialcter- 
ram,  ct  consequcntcr  triticum  cx  ca  gcrminan> 
inficiunt,  corrumpunl,  ct  slrangulaul.  Ha;c  c>i 
sccunda  Christi  parabola  zizaniorum,  pcr  (piani 
lacitc  perslringii  Scribas  ci  Pharisa'Os,  suo.s 
a  nuilos,  qui  suo  vcrbi  Dci  scmini,  id  csl   jincdi- 

36 


382  COMMENTAr.lA  IN 

calioniEvangeliCi-c  superseminabant  zizania  ca- 
lumniarum.dicenclo  Jesum  adversariMoysi,  non 
servare  Sabbaium,  vcrsaricum  peccaioribus  ei 
mereiricibus,  haberc  familiarilalem  cum  da;- 
mone.el  in  Bcelzcbubcjicere  dajmonia,eic.;  per 
quae  infcrebant,  Jesum  non  esse  Messiam,  sed 
magum  et  imposlorem,  itaque  populum  ab  eo , 
ejusque  Evangelio,  quod  avide  audicbat,  aver- 
tebaut,  ac  bona  fidei  cl  pielalis  semina,  et  desi- 
deria  in eorum  cordibus  a  Cliristo  jacta  elidebant, 
et  sufFocabant.  Quocirca  ipsi  erant  zizania,  id 
est,  semina  prava  diaboli. 

26.  CUM  AUTEM  CnEVlSSET  HEUnA.  ET  FnrCTUM 
FECISSET  ,    TUNC    APPARUERUNT    ET  ZIZANIA.  ]   Nam 

prima  gcrminazizaniorumettritici  similiasunt, 
ut  unum  ab  alio  discerni  nequeat;  cum  autem 
creverint,  tuuc  sua  dissimilitudine  se  produnt, 
utfacile  zizania  a  trilico  seccrnas. 

27.  ACCEDENTES  AUTEM  SERVI  PATRIS  FAMIMAS 
DIXERUNT  EI  :  DOMINE,  NONNE  BONUM  SEMEN  SEMI- 
NASTI  IN  AGRO  TUO  ?  UNDE  ERGO  UABET  ZIZANIA? 

28.  ET  AlTILLIStlNIMICUSHOMOHOC  FECIT.  SERVI 
AtJTEM  DIXERUNT  El  :  VlS  IMUS  ET  COLLIGIMOS  EA? 

29.  Et  ait:Non,  ne  fortecolligentes  zizania, 

EBADICETIS    SIMUL    CUM    EIS    ET  TRITICUM.]  Zizauia 

eolm  radicibus  tritici  se  inneclunt  et  implec- 
tunt,  utsi  illa  velis  eveliere,  debeas  et  triticum 
evellere. 

SO.  SlNITE  UTRAQUE  CRESCERE  USQUE  ADMESSEM, 
ET  IN  TEMPOUE  MESSIS  DICAM  MESSORIBUS  :  COLLI- 
GITE  PRIMUM  ZIZANIA,  ET  ALLIGATE  EA  IN  FASCICU- 
LOS  AD  COMBURENDUM  :  TRITICUM  AUTEM  CONGRE- 
GATE   IN   HORREUM  MKVU,].CreSCere.    GraeC.  ouvau?a- 

vetrrai,  id  cst ,  simul  crcscerc,  pariter  augeri. 
Co//<g^tre,  postdemessam  segetem  separaie  ab  ea 
zizania,  ut  comburantur ;  namnimis  longum  et 
operosum  esset  ante  raessem,  immixta  segeli 
hinc  inde  zizania  sigillatim  demelere  vel  evellere. 
Haec  est  parabola  ,  quum  explicabit  Cliristus 
V.  37. 

31.  Aliam  parabolam  proposuit  eis  dicens  : 
slmile  est  regnum  coelorum  grano  sinapis,  quod 
accipiens  homo  seminavit  in  agro  suq. 


32.  QUOD  MINIMUM  QUIDEM  EST  OMNIBUS  SEMINI- 
BUS  :  CUM  AUTEM  CREVERIT  ,  MAJUS  EST  OMNIBUS 
OLERIBUS,  ET  FIT  ARBOR,  ITA  UT  VOLUCRES  COELI 
VENIANT,  ET  HABITENT  IN  RAMIS  EJUS.]  ArabiCUS  : 

adeo  iit  volucres  cceli  obumbrentur  sub  ramis  ejus. 
Ikec  cst  terlia  Clirisli  parabola  grani  sinapis, 
cujus  occasionem  etcausam  assignatS.  Chrysos- 
tomus  :  Quia  Dominus  dixerat,  inquit,  quod  de 
semine  tres  parles  pereunt  et  salvatur  una,  et  in 
ipsa  rursus,  quce  salvatur,  viulta  efficilur  jactura 
propter  zizania  quce  supei'seminantur ,  ne  dice- 
renl :  Qui  ergo  erunt  et  quanti  fideles?  consequen- 
ter  hunc  timorem  aufert  per  parabolam  granisina- 
pis  3  et  ideo  dicitur  :  Aliam  paraboLam  proposuit 
eis  dicens :  Simile  est  regnum  ccelorum  grano  sina- 
pis,  quod  accipiens  liomo,  etc. 

Qureres  primo,  quodnam  hic  vocatur  regnum 
roslorum,  quod  simileestgrano  sinapisPPrimo, 
sanclus  Hilarius  hic  Canone  13.  accipit  ipsuni 
Chrislum  :  Grano  sinapis ,  ait,  se  Dominus  compa- 
rnvit  acri  maxime  et  omnium  seminum  minimo, 
rujus  virtus  ac  poteslas  tribuiationibus  et  pressuris 
iiccenflitur.  Granum  hoc  Igitur  posfquam  in  agro 


MATTHiEUM.  Cap.  XIII. 

satum  fuei-at ,  id  est,  ubi  a  poputo  comprehenius  et 

traditus  morti ,  tanquam  in  agro  satione  quadam 

fuii  corporis  consepultus,  ultra  mensuram  omnium 

olerum  excrescit ,  et  universam  Prophetarum  glo- 

riam  excedit.  Oleris  enim  vice ,  tanquam  oegroto 

Israeii  data  est  prctdicatio  Prophetarum:  sedjam 

in  ramis  arboris  ex  solo  in  sublime  prolatce ,  cceH 

volucres  inhabitant ;  Apostolos  scilicet,  ex  Chrisli 

virtute  protensos,  etmundum  inumbrantes  in  ra- 

mis  intelligimus  :  in  quos  Gentes  in  spevi  vitce  ad- 

volabant,  etaurarum  turbine,  idest,  diaboli  spi- 

ritu  flatuque  vexatce,  tanquam  in  ramis  arboris 

requiescent.  Sic  et  S.  Gregorius  lib,  19.  cap.  11. 

quem  audi  totam  hanc  parabolam  per  singulas 

partes  de  Ghristo  explicantem  :  Ipse  quippe  est 

granum  sinapis  ,  quiin  horti  sepullura  plantatas , 

arbor  magna  surrexit.  Granum  namque  fuit,  cum 

more7'etur:  arbor ,  cum  resurgerct.  Granum  pei- 

humilitatem  carnis :  arbor  per  potentiam  majesta- 

tis.  Granum ,  quia  vidimus  eum  ,  et  non  erat  aspec- 

tus  :  arbor  autem,  quia  speciosus  forma  proe  filiis 

hominum.  Hujus  arboris  rami,  sancti  prcedicato- 

res  sunt^  Et  videamus  quam  late  tendantur.  Quid 

enim  de  eis  dicitur  ?  In  omnem  terram  exivit  sonus 

corum,  et  in  fines  orbis  terrcB  verba  eorum.  In  istis 

ramis  volucres  requiescunt ,  quia  sanctce  aninuB, 

quaequibusdam  virtutum  pennis  a  terrena  cogita- 

lione  se  subievant,  in  eorum  dictis  atque  consota- 

tionibusab  hujus  vitoe  fatigationerespirant.  Simi- 

]\a  habet  S.  Augustiuus  serm.  33.  de  Sanctis. 

Dices,  quomodo  Christus  vocari  potestregnum 
coelorum,  cum  ipse  non  sit  regnum,  sed  rex 
coelorum?  Respondetur:  Sicut  rex  est  quasi  ca- 
put  in  regno,  sic  regnum  vicissim  ut  corpus  est 
in  rege ,  ut  suo  capite.  Quare  rex  reprajsentat  to- 
tam  rempublicam  et  regnum.  Hinc juxta  regulam 
Ticonii  saepein  Script.  quse  sunt  Ecclesiae  (quu; 
est  regnum  Christi)  tribuuntur  Christo,  et  vice 
versa.  Respondetur,  Secundo:Sensus  planus  est. 
q.  d.  Similiter  agitur  in  regno  coelorum,  atque  si 
quis  in  eo  velutin  agro  Dei  seminet  granum  si- 
napis,  idest,  Christum,  qui  altissime  excrescat 
ct  quaquaversum  se  propaget.  Similem  phrasim 
audivimus  v.  26. 

Secundo  planius  et  aptius,  regnum  coelorum 
et  granum  sinapis  est  Ecclesia,  praesertim  pri- 
mitiva.  Ita  S.  Chrysostomus ,  ait  fides,  ut  vult 
S.  Augustinus,  aut  potius  Evangelium  et  doctrina 
Evangelka  (quamquam  hoecomnia  eodem  fere 
redeant),  ut  voluntS.  Hieronymus,  S.  Ambro- 
sius,  Beda,etalii:  hancenimprimo,  compara- 
vit  semini,vers.  3.  el2Zi.  Secundo,  grano  sinapis, 
hoc  vers.  Tertio  fermento,  vers.  33.  Quarto,  the- 
sauro  abscondito  in  agro,  vers.  UU.  Quinto,  mar- 
garitae  pretiosac,  vers.  66.  Sexto,  sagenre  missa' 
in  mare  vers.  lil.  Haec  dicitur  regnum  coelorum, 
quia  per  illam  Deus  regnat  in  nobis,  ct  nos  ad 
suum  regnum  in  coelis  perducii. 

Quteres  Secundo,  curEvangelium  comparetur 
grano  sinapis ,  et  qure  utriusque  sint  analogiae  ^ 
Respond.  Prima  est,  quod  Christus  per  hanc 
parabolam  intendat  significare  ingeniem  vim , 
fructum ,  et  propaginem  Evangelicoc  prnedicatio- 
nis,  utpote  qua;  'd  tenui  initio  cum  Christo  coc- 
pit,  et  pcrpaucos  Apostolos  in  totum  orbcm  se 
(iilatavit.  Granum  enim  sinapis  est  viinimnm 
omnibus  seminibus ,  idest,  omnium  seminuQi , 
ut  habet  Syrus  ct  Arabicus.  Graece ,  /xiyfiTtpc-^ 
TtavTwv  s-Ktpiiitta-i^  Id  cst,  viinus  omnibus  seminibus : 
viinus ,  id  est,  minimum;  inleilige  boc  jnitin 


COMMENTARIA  IN  MATTII/EUM.  Cap.  Xlll. 


28." 


iDorcm  loqiJi-iHli  vulgarom  lioniiiuim,q«o  mini- 
mum  vocamus  id,  quod  valdc  parvumeslct  unum 
ii  minimis;  nam  alioqui  praecise  semen  papave- 
lis,  ruUc,  salviic ,  basilici  ct  aliarum  herl)arum, 
minus  est  grano  sinapis  ;  sic  Evangelica  pradi- 
catio  primo  slclil  in  ChrislO  et  paucis  Apostolis , 
fuitque  minima. 

Secundo,  Granum  sinapis  praeserlim  in  Sy- 
ria  crescil  in  arborem,  ila  ut  in  ramis  ejus 
luibitent,  Syrus  nidificenl,  volucres  cccli ;  sic  Evan- 
Keiium  crevit  et  totum  orbem  occupavit,  ila  ut 
in  ramis  ejus  habilent  volucrcs  cceii ,  id  esl  , 
homines  scientia  et  sensu  sublimes  ;  ilem  reges 
ct  principes  ,  uti  palet  Daniel.  c.  U.  v.  9.  et  19. 
nonnulli  Angelos  accipiunt,  hienim  sunt  alati 
el  celerrimi.  Audi  S.  Augustinum  serm.  33,  de 
Sanctis  :  Ramus  est  Petrus,  ramus  est  Paulus  , 
1-amus  cst  beatus  Laurentius ,  cujus  hodie  natali- 
tia  celebramus.  Uami  sunt  omnes  Apostoli  vel 
martyres  Salvatoris,  ad  quos  si  quis  se  fortiter 
tenere  voluerit,  fluctibus  scBculi  minime  mergilur, 
quin  potius  sub  unibra  illorum  latitans,  gehennce 
non  patietur  ardorem,  securusque  de  diabolicce 
tempestatis  procella  erit ,  ct  de  die  judicii  exu- 
rentis  incendio. 

Tcrtio  ct  maxime,  in  Sinapi  notatur  ignea  vis 
ct  efTicacia  Evangclii:  lytkagoras  eniin  ,  ait  Pli- 
iiius  l.  20.  c.  22 ,  sinapi  principatum  habere  ex 
his,  quorum  insublime  vis  feratur,judicavit ;  quo- 
niam  non  aliud  magis  in  nares  et  cerebrum  pene- 
tret.  Granum  sinapis  adfervorem  (idei  pertinet, 
ait  S.  Augustinus  :  Pharisceorum  enim  dogmata, 
iiitS.  Hieronymus,  cum  creverint ,  nihil  mordax, 
nihil  vitale  demonstrant ,  totum  flaccidum  marci- 
dumque  ebullit  in  olcra  et  in  herbas  :  qucBcito  ares- 
runt  et  coiTuunt.  Prcedicatio  autcm  Evangetica , 
qua;  parva  videbatur  in  principio,  cum  vel  in  ani- 
mamvel  in  totum  mundum  sata  fnerit ,  non  exur- 
git  in  olera  ,  sed  crescit  in  arborcm. 

Quarto,  Sinapi  conteri  debet;  contritumenim 
igneam  vim  et  halilum  cxpirat :  sic  mille  pres- 
suris  et  persecutionibus  contrita  fuitin  Aposlo- 
lisEvangelica  praedicatio,  luncqueigneam  suam 
vim  et  forlitudinem  exhalavit. 

Quinto,  Sinapi,teste  PJiniolib.  20.  v.  22,  acrc 
et  mordax  lacrymas  ciet;  purgat  pituilam  ,  ct 
rerebri  superlluitates  ,  cxcrctiones  faciles  fa- 
cii,  ad  dcntium  dolorem  manditur,  triium  cum 
acelo  ad  ictus  scorpionuni  et  scrpenlum  illi- 
nitur  ,  fungorum  vencna  disculit  ,  stomacho 
utilissimum  contra  animcX  vitia,  ac  pectoripul- 
monibusque,  valet  contra  epilepsiam ,  hydro- 
pem  ,  asthma,  lethargum  ,  aiopccias  ,  psoras, 
calculos  ,  pluresquc  alios  morbos  :  sic  Evange- 
iium  venena ,  id  est,  peccata  cxpcllit  vomitu 
confessionis  ;  acre  estet  mordax  :  quiapoeniten- 
liam  docct  et  crucem ;  lacrymas  compunctionis 
ciet,  omnibus  anim.x  poteniiis  medetur  ct  opi- 
nilatur  ,  ac  praesertimconcupiscenliasdcsiccat, 
vitia  expellit,  virtutes  acviil  :  Amaritudo  euim 
sfTmonum  medicina  est  animurum  ,  ait  S.  Augus- 
linus  serm.  33.  de  Sanctis. 

Scxto,  Sinapi  sua  acredine  cibos  condit,  sa- 
pidosque  efTicil:  sicet  Evangelium  omne,  quod 
diirum  et  arduiim  esl ,  sapidum  efficit  excmplo 
•"lirisli.cl  spe  futur.T  glori;c,  quam  promillit. 
Ha:c  fere  omnia  docet  S.  Augustinus  serm.  31. 
et  33.  de  Sanctis,  qui  sunt  de  S.  Laureniiosc- 
«•nnduseiquarius  :  iidcm  sermones  exiant  apud 
S.  Ambrosium  lom.  5.  serm.  19.  et  20.  in  Domi- 


nica  G.  postEpiphaniam  ,  scd  slylusniagisredo- 
let  phrasim  S.  Augustini.  Ibi  crgo  sic  ait :  Gra- 
num  sinapis  magnum  est ,  non  specie,  sed  viriu- 
te  :  Prima  fronte  speciei  suce  parvum  est ,  vilc  , 
despectum,  non  saporem  prcnstans :  non  odorcm 
circumferens ,  non  indicans  suavitatcm  ;  at  uhi. 
teri  cceperit ,  statirn  odoi'em  suum  fundit  ,  acri- 
moniam  exhibet ,  cibum  flammei  saporis  exhalal, 
et  tanto  caloris  fervore  succenditur ,  ut  mirum  sit 
in  tam  frivolis  turuum  ignem  fuisse  conctusum , 
cumetiam  seinen  in  cibum  liomines ,  hiemis  prceci- 
pue  tempore ,  magna  pro  suavilate  percipiunt , 
quatenus  repellant  frigora  ,  humores  egerant,  vis- 
cerum  interna  calefaciant.  Scepe  etiam  ex  hoc  ca- 
piti  adhibent  medicinam ,  ut  si  quid  invalidum  , 
si  quid  cegrotum  fuerit  ,  sinapis  ignc  curetur. 
Deinde  has  sinapis  dotes  applir^ns  Evangelio 
et  fidei  Christiana;,  subjungit:  Ita  ergo  et  fidef^ 
Cltristiana  prima  fronte  videtur  esse  parva  ,  vids 
et  tenuis ,  non  polentiam  suam  ostendens ,  non 
superbiam prceferens  ,non  gratiam  suhministrans. 
At  ubi  diversis  lentationibus  teri  cceperit ,  statim 
vigorein  suum  prodit  ,  acrimoniam  indicat  j  calo- 
rem  dominicce  credulitatis  aspirat  ,  et  tanto  di- 
vini  ignis  urdore  jactatur,  ut  et  ipsa  ferveat,  ei 
participantes  sibi  ardere  compellat.  Sicut  in  sanc- 
to  Evangelio  duo  ex  discipulis  dixerunt ,  dumcum 
ipsis  post  passionem  suam  Dominus  loqueretur  : 
iSonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  yiobis  in  via  , 
dum  aperiret  nobis  Scripturas  Dominus  Jesus  '.' 
Ergo  granum  sinapis  membrorum  viscera  calefa- 
cit ,  fidei  autem  vigoi'  cordium  peccata  comburit ; 
Et  illud  quidem  asperum  algorem  frigoris  re- 
movet ,  hcsc  autem  delictorum  diabolicum  frigus 
expellit.  Sinapis  ,  inquam,  granum  humores  deco- 
quit  corporum,  fidcs  aulem  libidinum  fluenta  con- 
sumit.  Et  per  illud  medicina  capitis  procuratur  : 
per  fidem  autem  spiritale  caput  nostrum  ,  quod 
est  Christus  Domlnus,  scepius  refovetur,sed  el  fidei 
Juxta  comparationem  sinapis ,  sanclo  odore  pcr- 
fruitur  ,  sicut  ait  Apostolus  bealus  :  Quoniam 
Ctiristi  bonus  odor  sumus  Dco. 

Tropologice  haec  omnia  adapics  animae  fideli, 
ac  praesertim  Apostolo,  vel  patienti,  ac  marlyri 
\erbumDei  velutgranum  sinapis  audienti,  rii- 
minanli,  praedicanii,  et  in  cor  tam  suum  . 
quam  aliorum  Iransmittenii.  Unde  sancto  Lau- 
rentio  ,  cui  hoc  Evangelium  adaptat  Ecclcsia  in 
cjus  festo,  ita  haec  attribuit  sanctus  Augustinus 
locojamcilato :  Igitur  sanctummarlyrem  Lauren  - 
tinm  grano  sinapis  possumus  comparare ,  qui  di- 
versis  attritus  passionibus,  per  totum  orbem  gratia 
meruit  fragrare  martyrii.  Qui  ante  constitutus  iti 
corpore  erat  hamilis ,  ignotus  et  vilis,  posteaquam 
vexatus^laceratus,exustus  est,  universis  per  totuvi 
mundum  Ecclesiis  odorem  sucB  nobilitatis  infudil. 
Uecte  igitur  huic  comparatio  copulatur  :  si  quidem 
granumsinapis,  cum  teritur,  accenditur  :  Lauren- 
(ius  ,cum  patitur ,  inflammatur.  Iltud  feixor  ai- 
tritionis  suctmovet ,  hic  ignem  plurima  rexatiour 
suspirat.  Sinapis,  inquam ,  in  vasculo  calido  deco- 
quitur  :  Laurentius  in  cralicula  flammarum  ign'- 
torretur.  Ardcbat  itaqueextrinsecus  beatus  Lau- 
rentius  martyr  tyranni  sa-vientis  incendiis ,  sed 
major  itlum  inlrinsecus  Christi  amoris  flamm'> 
torrcbat.  Arabum  est  Provcrbium:  Granumpipc 
ris  prcevalct  multis  magnisqiic  cucurbitis,  quia  si 
conteraiur,  vim  igncam  cxerit,  omniumqm- 
naribus  ingerit.  Idem  dicas  de  grano  sinapi>. 
Fidehs  ergo  sit  granum  piperis  vel  sinapis  ,  ui 
nbique  spiret  ignem  divinum.cumquc  nmnibus 


.^S?,  COMMENTARIA  IN 

uspiret ,  ilaque  omncs  piperel ,  suique  similes, 
i-mcaces  scilicet  et  ardentes  in  Dei  amore  ef- 
flciat. 

33.  ALIAM  PAnABOLAM  LOCUTUS  EST  EIS  t  SlMILE 
EST  REGNtJM  COiaOnUM  FERMENTO,  QUOD  ACCEPTUM 
UULlEn  ABSCONDIT  IN  FARIN^E  SATIS  TRllJUS  ,  DONEC 

FERMENTATUM  EST  TOTUM  ]  Ho^c  est  quarta  Chrisii 
parabola  fernicnii,  qua,  sicutet  per  parabolam 
sinapis  osiendit  vim  et  eflicaciam  Evangelicoo 
priTdicalionis  ct  doctrinae.  q.  d.  ait  sanclus 
Clnysoslomus  :  Sicutfermentummultamfarinam 
transmutat  insuam  virtutem,  ita  et  vos  (  6  Apos- 
loli )  totum  mundum  transmutabitis.  Notatsanctus 
Chrysostomus  t6  abscondit,  q.  d.  Ita  et  vos  cum 
subjecli  fueritis  impugnatoribus  vestris ,  tunc  eos 
superabitis  :  et  sicut  fermentum  suffoditur  qui- 
dem  ,  non  autem  destruitur,  sed  paulatim  ad 
suum  habitum  omnia  transmutat ;  sic  et  in  prcB- 
dicatione  vestra  continget.  Non  itaque  quia  mul- 
tasdixi  superventuras  vobis  vexationes,  limeatis; 
ita  enim  fulgebitis,  et  omnes  superabilis. 

Ouaeres ,  cur  Christus  Evangelium  comparat 
fermento?  Respondetur  :  Fermentum  est  portio 
faiinae  subactae  acidae ,  ita  dictum  ,  quod  fer- 
vendo  crescat.  Audi  Plinium  lib.  18.  cap.  11. 
modum,  quo  fil  fermentum  ,  describentem  : 
Aanc  (  nam  olim  alio  modo  fiebat,  uli  ideui 
paulo  ante  narravit)  fermentum  fit  ex  ipsafarina, 
qace  subigitur  prius  ,  quam  addatur  sal,  ad  pul- 
ti$  viodum,  et  relicta ,  donec  arescat  :  vulgo 
vero,  nec  suffervefaciunt ,  sed  tantum  pridie  as- 
servala  materia  utuntur.  Palamque  natura  est 
acore  fermentari ,  sicut  et  validiora  esse  corpora 
quce  fermentato  pane  alanlur ;  quippe  cum  apud 
veteres  pondei-osissimo  cuique  tritico  prcecipua  sa- 
lubritas  perhibita  sit. 

Rursum  fermentum  ,  ait  Albertus  Magnus,  li- 
cet  modicum,  calore  suo  humidum  totius  massa;; 
farinaj  malurat ;  subactum  quasi  totum  in  sc 
convertit  et  fermentat,  acore  suo  elevat ,  et 
quasi  spiritale  aereumque  efTicit,  sapidum  red- 
dit,  digeslumque  praeparat ,  ut  fiat  panis  sahi- 
bris  hominem  alens ,  sustentans,  et  corrobo- 
rans.  Simili  modo  Evangehum  ,  per  paucos 
Apostolos  multa  tribulalione  et  morte  subac- 
tos  ,  totum  mundum  ad  se  convertit ,  et  cor  cu- 
jusque  facit  amore  Dei  fervens,  Deo  sapidum, 
gratum  ,  maturum  ,  perfectum ,  illudque  a  ter- 
renis  elevat  ad  coelestia.  Muher  fermenlans  est 
Ecch;sia  ,  vel  Dei  potentia  et  sapientia  ,  ait 
sanclus  Augustinus  l.  1.  Quaest.  Evangel.  quest. 
12.  et  Caesarius  dialogo  U. 

Tropologice  S.  Augustinus  lib.  1.  qq.  Evang. 
quaest.  12.  Fermentum,  inquit,  dicit  dilectionem , 
eo  quod  fervescere  facit  et  excitat.  Mulierem,  sa- 
pienliam  dicit.  In  farince  autem  satis  tribus  ,  m- 
telliguntur  vel  tria  illa  in  homine  ,ex  tolocorde, 
ex  tota  anima  ,  et  ex  tota  mente ;  vel  tria  illa 
fructifera,  centesimum  ,  sexagesimum,  et  trice- 
simum;  vel  tria  illa  genera  hominum ,  Noe  ,  Da- 
niel  et  Job.  Addit  Rabanus  :  Dicit  autem,  Donec 
fermentatum  est  totum :  quia  charitas  in  menle 
nostra  recondita  co  usque  crescere  debet ,  ut  to- 
tam  mentem  in  sui  perfectionem  commutet :  quod 
hic  quidem  inchoatur ,  in  futuro  vero  perficitur. 

Porro  quomodo  Christus,  Apostoh  ct  similes 
sint  fei  mentum  Ecclesiae  ,  imo  totius  mundi , 
audi  docentem  sanctum  Ambrosium  serm.  21. 
in  Dominica  6.  post.  Epiphan.  Fermentum  cum 
sit  magnitudine  parvam  ,  specie  simplex  ,  natura 


yommune  f  (anlam  forlitudinem  intrinsccus  geril, 


MATTH.EUM.  Cap.  MH. 

ut  cum  reconditum  fuerit  in  farina,  succus  hic  to- 
tam  massamfaccat  esse  quod  ipseest,  et  ita  semper 
universum  cumulum  aspersionis  sucb  vigore  diffun- 
dit,  ut  omnem  ipsam  magnitudinem  poUinis  faciat 
fermentum,  ac  sic  res  ipsa  fortitudine  sua  molem 
sibi  proprii  vigoris  acquirit.  lloc  autemfaciunt  mu- 
lieres ,  ut  viris  suis  salubriorem  panem  et  cibum 
utilem  diligenter  exhibeant.Demde  haec  apphcans 
Christo  :  Ergo  si  triticum  Dominus  (  ut  ipse  ait 
Joan.  12. 2^.),  etDominus  est  fermentum,  quia  fer- 
mentum  non  nisi  de  tritico  fieri  sotet  :  recte  ergo 
fermento  Dominus  comparatur ,  qui  cum  esset  spe- 
cie  homo,  humilitate  parvus,  imbecillitate  dejec- 
tus,  tanta  intrinsecus  sapientioe  virtute  poilebat , 
ut  doctrinam  ipsius  mundus  ipse  vix  caperet;  qui 
cum  se  ccepit  per  totum  orbem  divinitatis  vigore 
diffundere ,  statim  omne  Iwminum  genus  in  sub- 
stantiam  suam  sui  potestate  protraxit ,  ut  etju- 
gum  Spiritus  sui  sancti  infunderet  omnibus  ,  hoc 
est ,  Chrislianos  cunclos  faceret  esse ,  quod  Chris- 
tus  est.  Addit  quod  sicut  fermentum  confringi- 
tur  ,  et  per  totam  farina;  massam  dispergitur  , 
ut  iilum  fermenlet,  sic  Christus  diversis  passio- 
nibus  confractus  ,  taceratus  et  dissoLutus  est ,  el 
succus  ejus  pro  salute  nostra  ,  qui  est  pretiosus 
sanguis ,  effusus  est ,  ut  admixtione  sui  omne  gc- 
nas  humanum  solidaret  quod  pcr  diversa  antrare- 
solutum  jacebat.  Vide  et  S.    Chrysostomum  hic, 
liom.  kl.  ubi  inter  alia  ait :  Si  duodecim  homincs 
(  Apostoli )  totam  pene  farinam  orbis  fermenta- 
runt  ,  diligenter  animo  versa ,  quanta  sit  nostra 
malignitas  atque  ignavia  ,  qiii  cumjam  innumeri 
simus ,  has  gentium  reliquias  convcrtere  non  pos- 
sumus  ,  quivelmilie  muiulis satisfacere deberemus. 
Idem  detlebat  S.  Bonifacius  Germanorum  Apos- 
tolus  ,  cujus  hoc  erat  dictum :  Olim  sacerdotes 
aurei  celebrabant  in  vasis  ligneis:  nunc  sacerdo- 
tes  tignei  celebrant  in  vasis  aureis. 

In  farin^  satis  TRinus.]  Satum,  vel  ut  Hebraicc 
est,  sea,  genus  est  mens  uroe  aridorum  ,  .'cqualc 
bato  ,  quoe  est  mensura  liquidorum,  continens 
modium  Itahcum,  vel ,  ut  sanclus  Hieronymus 
et  Josephus  15.  Anliq.  cap.  11 ,  modium  cum 
climidio.  Sanclus  Hieronymus  salum  alibi  vertit 
modium.  Cum  crgo  tres  modii  facerent  unum 
cphi,  ut  patetRulh.  2.  v.  17,  sicut  dcccm  go- 
mor  faciebant  unum  ephi ,  ui  patct  Ezechiel  hb. 
V.  11 ,  hinc  sequilur  satumfuisse  tertiam  parlem 
ephi  ,  ettrigesimam  cori.  Denique  satum  con- 
tinebat  tres  modios  Alticos ,  ait  Josephus.  Jam 
farina  tota  significat  omncs  homincs  fide  Christi , 
quasi  fermento  spirituaU  conditos  et  ferraen- 
tatos. 

Tria  sata  sunt  tres  mundi  parles  ,  scilicet  , 
Asia,  Africa  j  Europa.  Has  dcsignant  tres  filii 
Noe  :  posteri  enim  Scm  inhabilarunt  Asiam  , 
Cham  Africam  ,  Japhet  Europam.  Ila  Cicsarius 
frater  sancli  Gregorii  Nazianzeni  DialogoZi.  et 
S.  Augusiinus  serm.  32.  de  Verbis  Domini  se- 
cundum  Lucam. 

Mystice  sancius  Ambros.,  Theophyl.  etsanctus 
Hieronymus  :  Evangehum  ,  inquiunt,  fermen- 
tat  sibique  unit  tria  sata  ,  id  est ,  tres  hominis 
partes,  scilicet  spiritum,  animam,  et  corpus  , 
item  tres  appetitus,  puta  rationalem  ,  irascibi- 
lem  ,  et  concupiscibilem ,  ut  in  ratione ,  ait 
S.  Hieronymus,  possideamus  prudentiam ,  in  ira 
odium  contra  vitia  ,  in  desiderio  cupiditatem  vir- 
tutum. 

Symbolice  S.  Hilarius  :  Gratia  Evangelii , 
inquit,  abscondita  fuitin  lcge,  Psalmis  et  Pro- 


COMMENTARIA  IN  M 

plieti»,  nunc  apparuil  in  S.  Trinitalis  fide,  spe , 
charitate  ,  ut  quod  lex  constituit ,  Pi-oplietoe  nun- 
tiaverunt ,  idipsum  Evangeliorum  profectibus  ex- 
(Heatur;  vel  ut  alii,  in  iriplici  Dei  ope ,  scilicet 
creationis,  redemptionis  et  glorificationis  con- 
firmelur.  Aut  ut  alii,  quia  Evangeiium  triplices 
facit  fideles,  scilicet,  incipientes  ,  proficientes  , 
et  perfectos  ,  affertque  fructum  trigesimum  , 
sexagesimum ,  et  centesimum. 

Allegorice  S.  Bernardus  libr.  5.  de  Consider. 
B.  Virgo,  ait,  in  utero  suo  tria  sala,  id  est,  tres 
Chrisii  naturas,  scilicet  animam  ,  corpus,  etdi- 
vinilatem  uni  hypostasi  Verbi  junxit  et  univit. 

Anagogice  Caesarius  dialogo/i.  Mulier  fermen- 
tans,  inquit,  est  Dei  potenlia  etsapientia  ,  pula 
Ueitas  Clirisli  ;  farina;  sata  tria  sunt  :  Primuvi 
universa  mortatium  natura ,  secundum  mors  ,  ter- 
tium  orcus  ,  id  est,  infernus  et  sepulchruni  ,  in 
quo  abscondilum  Christi  corpus  fermentavit 
omnia  in  resurrectionem  et  viiam. 

3^.  Wjec  omnia  locutus  est  Jesus  in  parabolis 
ad  turbas  ,  et  sine  parabolis  non  loquebatuu 
Eis  (q.  d.  nil  loquebatur  eis  nisi  pcr  parabolas, 
hoc  est  parabol.),  v.  35.  ut  impleretur  quod  dic- 

TUM  EDAT  PER  PrOPIIETAM  DICENTEM  :  ApERIAM  IN 
PARABOLIS  OS   MEUM  :  ERUCTADO  ABSCONDITA  (Hebr., 

mi>n  chidoi,  idest,  aenigmata,  ut  yertit  Chald. 
et  sanctus  Hicronymus  Psalin.  77.  2.  )  a  consti- 
TUTioNE  MUiNDi]  Arabicus  :  Et  loquar  abscondita 
ante  constitutionem  mundi.  Citat  Chrislus  Davi- 
dem  Psal.  77.  v.  2.  qui  toto  illo  Psalmo  ad  lifle- 
ram  commemorat  et  celebrat  bencficia  ix  Deo 
priEStita  Synagogas  id  est,  populo  Israelitico, 
ab  initio  ;  id  esl,  ab  egressu  ex  yEgyplo  ducc 
Moyse,  transituro  per  inare  rubrum  in  terram 
promissam,  usque  ad  Davidem;  ut  per  ea  ex- 
citet  populum  adgratiludinem,Deique  amoreni 
f t  cultum  :  Mystice  vero ,  ait  sanctus  Hierony- 
mus,  David  ibidem  fuit  typus  Chrisli  liic  ,  qni 
l)eneficia  i»  Deo  Ecclesiac  por  se  praeslita,  et  abs- 
conditaolim,  de  promissa  eidem  incoelis  terra, 
mysteria  pcr  parabolas  rructat  et  celebrat ; 
ubi  nota  pro  parabolis  (Hebr.  esl  StDO  mascal , 
quod  significat  quamvis  sententiam  gravem  , 
illustrem  et  aliis  quasi  prapdominantem  Sor; 
niajca/enim  significat  dominari  (ideoqueoljscu- 
ram  et  reconditam  ,  sive  ea  sitaenigma  ,  siveal- 
legoria,  sive  parabola,  sive  sentcntia  proprie 
dicta  ,  ut  patet  hic  cap.  15.  v.  15.  Vide  dicta 
Proverb.  1.  v.  1.  Itaque  illo  Psalmo  77.  non  sunt 
parabolic  propne  dictoB,  sed  graves  diuTitaxat 
sententia; :  hic  vero  similes  sunl  graves  sen- 
lentiae,  sunt  ei  parabolae  propric  dicla;  :  et  sic 
utrovis  modohic  vcrsus  Psahni  competitChristo 
cum  uno  tantum  modo  competat  Davidi  :  in 
scriptura  enim  multa  dicunlur,  qunc  magis  et 
plenius  conveniunt  rei  por  allegoriam  signifi- 
catae,  quam  ipsi  ajlegorioe  ejusque  sensui  htte- 
rali  :  patet  hoc  in  magnificis  promissionibus  A 
Deo  factis  Davidi  de  regno  Salomonfs  ,  quasi 
filii  sibi  in  regno  successuri.  Multa  enim  tam 
ainpla  in  eis  dicuntur, ui  plcne  et  perfectc  com- 
petant  soii  Christo,  typice  vcro  cl  exiliter  Salo- 
moni,  qui  typus  erat  Christi.  Vide  illa  2.  Re- 
gum  7.  13.  Idem  fit  hoc  loco. 

86.  TuNC  DiMissis  turbis  vemt  in  domum  { id 
est,  rcdiil  inhospitium  Capharnai  a  seconduc- 
lum  ,  unde  mane  egressus  fiierat  vcrs.  1.  )  et 
accesserunt   ad  eum  discipuli   ejds  dicentes  : 

EDIimE  NOBIS  PARABOLAM  ZIZAMORUM  AURI.]  HseC 


ATTHyEUM.  Cap.  XIII.  285 

enini  celeris  videbatur  obscurior  ci  duriorcs 
conlinere  minas. 

37.  Qui  respondens  ait  illis  :  Qui  seminat  bo- 

NUM    SEMEN,  EST    FILIUS  HOMINIS.  ]  q.  d.  EgO  SUIM 

scminatorboni  seminis  ,  puta  Evangelii  ct  verbi 
Dci ;  hoc  enim  semino,  id  est,  praedico  non 
solum  per  mc,  sed  et  per  meos  Apostolos ,  sed 
iia,  ut  illi  dumtaxat  sint  mea  organa,  meae  vo- 
ces  ,  meique  praecones ;  egoverosim  solusprae- 
dicationis  auctor,  qui  quod  illiex  mea  doctrina 
praedicant  exterius,  praedico  interius  in  menli- 
bus  audientium,  facioque,  ut  ipsieadem  inlel- 
ligani,  amcnt,  amplectantur  et  opcre  exequan- 
lur  pcr  graliam  meam,  qua  intellectum  illorum 
illumino,  etvoluntatem  eorum  infiamrao. 

38.  Ager  autem  est  mundus  :  bonum  vero  sk- 
men,  m  sunt  filii  regni ,  zizania  autem,  filii 
sunt  nequam.  J  Mundus  :  nam  in  omnem  terram 
exivit  sonus  eorum.  Psalm.  18.  Ager  ergo  est 
mundus,  nonEccIesia  ;  nam  per  zizania  hujus 
agri  multi  intelligunt  ha^reticos ,  qui  non  sunt 
in  Ecclesia ,  praesertim  cum  sunt  manifesti  et 
publici. 

FiLii  REGM.  ]  Hi  sunt  fideles  ,  justi,  et  in  ju^- 
titia  perseveranles  ,  ideoque  a  Deo  electi,  ut 
.  sinl  hajredes  rcgni  coelorum.  Unde  vers  /i3.  eos 
vocat  justos  dicens  :  Tunc  fuigebunt  justi.  Hi 
sunt  filii  Patris  coelestis,  qui  non  ex  sanguinibus , 
neque  ex  voluntate  camis  , neque  ex  voiuntate  viri, 
sedex  Deo  natisunt.  Joan.  1.  v.  13. 

Nota  :  Justi  hic  vocantur  semen  ,  quia  licet  se- 
men,  quod  proprie  seminat  Christus,  sil  ipsuni 
verbum  Dei ,  tum  exterius  ore  pcr  loqueJam, 
lum  interius  in  corde  per  gratiamab  eo  satum, 
juxta  illud  Lucae  8.  v.  12.  Semen  cst  vrrbumDei, 
tamen  quia  seminis  hujus  fructus  est  conver- 
sio ,  et  justificaiio  fidelium,  liinc  fideles  jusii 
vocantur  quoque  semen ,  id  est ,  seminis  fruc- 
lus  ,  et  messis  per  metonymiam  ,  quaper  cau- 
sam  significatur  effecius.  Lnde  semen  hoc  per 
messem  et  messores,  in  quos  desinit,  explicat 
Christus  v.  39. 

ZlZANIA  AUTEM  FILII  SUNT  NEQUAM.]  Gra'C.  uioi  to^ 

Ttovvjpou,  id  est,  filii  ilUus  mali,  vel  maligni,  scilicet 
diaboli  :  ita  Syrus,  et  Arabicus  ,  ideoquc  et  ipsi 
mali ,  et  nequam  ,  nam  patrem  sequitur  sua 
proles;  quarc  sicut  filii  Dei  sunt  boni  et  divini, 
sic  filii  diaboli  sunt  mali  ,  nequam,  et  diabolici, 
quia  imitatores  diabolicae  falsilatis,  ait  S.  Au- 
gustinus. 

Nota  :  Per  zizania  et  filios  nequam,  nonnulli 
accipiunl  haereticos ,  quia  hi  maxima  sunt  . 
maximeque  nociva  zizania  ,  utpolc  qui  fidele.» . 
fidemque  a  fundamentis  suffoceut ,  et  evertani. 
Ita  sanctus  Chrysostomus,  Euthymius,elsanctu> 
Augusiinus,  lib.  QuacsL  in  Malth.  quiest.  11  , 
qui  tamen  idipsum  retractat  lib.  2.  Retraci. 
cap.  28.  ac  docet  cx  sancto  Cypriano  ,  zizania 
notare  omnes  malos  qui  sunt  in  Ecclesia.  Idein 
docent  S.  Gregorius  ,  S.  Ambrosius,  Thcoph>- 
lactus  et  S.  Augustinus  serm.  39.  dc  Sanclis  : 
Onincs  enim  mali  sua  mala  vila  nocent  fidcli- 
bus  et  Ecclcsia' ,  sicut  zizania  noccnt  tritico  il- 
ludque  suflocant  ,  ideoque  vocantur  ucquam  ,• 
nequam  enim  est  homo  nullius  pntii ,  qiiod  ne 
tanti  quidem  sit  ,quam  quod  habrtur  minimi ,  ait 
Festus  ;  vel  ul  Varro  :  ncquam  dicitur  quasi  nc- 
quidquam,  vel  ut  alii,  a  ncquco,  quod  nihil  qiieat, 
nulliquerei  sit  aptus.  Vide  Gellium  lib.  7.  c.  U. 
Quare  perperam  cx  hoc  loco  v.  29.  ubi  Chris- 
tus  vclal  cvclli  Iwc  zizania  ,  subditque  vers^  30. 


2556 


COMMKNTAniA  IN  MATTILEUM 

Christus 


Siniie  utraque  crescere ,  Novantcs  inforunt,  luc- 
rcticos  non  essc  plcctcndosct  cxtirpandos,  quia 
pari  modo  cx  codcm  concludcrcnt  liomicidas  ct 
furcs  non  cssc  plcctcndos  :  lii  cnim  fiuo(|uc 
sunt  zizania.  Dico  crgo  Christum  l)ic  non  pro- 
hibcrc  al)solulc,  nc  haec  zizania  cvcliantur,  sed 
iic  quis  cvcllcre  conciur  omnia  omnino ,  ncque 
func  ,  cum  a  tritico  dignosci  ncqueunt ,  sivc 
cum  pcriculum  est,  ne  cum  iis  simnl  cvcUatur 
ct  triticum  ,  uti  explicat  ipse  Christus  v.  29. 
quod  locum  non  habct,  cum  quis  manifestus 
cst  haereticus  ,  ct  maxime  si  dogmatizct ,  alios- 
que  sua  hoeresi  inficiat :  talis  enim  gravius  Ktc- 
dit  fideles  el  Ecclcsiam,  quam  homicida;  hic 
cnim  corpus,  ille  animam  occidit.  Vide  1.  Co- 
rinth.  5.  13,  Galat.  5.  12.  ubi  Apostolus  impios, 
proEsertim  falsos  doctores  auferri  ct  extirpari  ju- 
bet.  Ita  Origenes,  et  S.  Augustinus,  qui  licel 
initio  scnseril,  hajreticos  non  esse  occidendos 
imo  ne  cogendos  ad  fidem ,  quam  in  baptismo 
professi  sunt,  resumendam ;  postea  tamen  ex- 
i^ericntia  edocius,  quam  haeretici  sunl  obstinati 
cl  pcrversi ,  contrarium  docuit,  ut  patet  lib.  2. 
contra  Parmen.  cap.  2.  et  2.  Retract.  cap.  5. 
(Juia  nondum,  ait ,  expertus  eram,  vel  quantum 
mali  auderet  eorum  mpunitas ,  vel  quantum  Ci* 
/)i  melius  mutandis  conferre  posset  diligentiadis- 
tiplina, 

Tropologice  Auclor  imperfecti  homil.  13.  Zi- 
zauia,  ait,  sunt  concupiscentiae,  v.  g.  cupiditas 
vanu)  gloriaj  furtim  adrepens  bono  operi,  quaj 
invito  toleranda  est ,  nec  ob  eam  bonum  opus 
relinquendum. 

39.  INIMICUS    AXJTEM,    QUI  SEMINAT  EA ,   EST  DIA- 

noLus.]  Cujus  est  semper  veritati  inserere  erro- 
rem  ,  ait  S.  Chrysostomus. 

Messis  vero  consummatio  S;ECuli  est.  ]  Tunc 
cnim  demetet  Deus  per  Angelos  omnes  homi- 
nes,  tam  malos,  quam  bonos,  eosque  in  die 
judicii  discriminabit ,  acbonos  in  horreum  coe- 
lesie  congregabit ,  malos  tradet  urendos  igni 
gehennae  :  unde  sequitur  ; 

Messores  autem  Angeli  sunt.  ]  Messis  enim  , 
ait  Remigius,est  dies  judicii,  inquo  separandi 
suntboni  amalis,  quod  fiet  ministerio  Angelo- 
lum;  undeinfradicitur,  qqod  veniet  filius  ho- 
minis  cum  Angelis  judicare. 

40.  SlCUT    ERGO   COLLIGUNTUR   ZIZANIA  ,    ET    IGNl 

comburuntur,  sic  erit  in  consumjiatione  s^culi; 
5iittet  filius  hominis  angelos  suos  : 

h\.  Etcolligent  de  regno  ejus  omnia  scanda- 
LA.  ]  Mali ,  quos  Christus  prius  vocavit  zizania, 
et  filios  diaboli ,  eosdem  hic  vocat  scandala  , 
quia  mali  suis  sceleribus  tam  sibi  quam  aliis 
fuerunt  scandalo  ot  ruinae  :  fuerunt  cnim  cau- 
sa  ,  ut  ruerent  in  gehennam,  unde  explicans 
subdit,  et  eos,  qui  operanlur  iniquitatem;  nam 
-b  et  est  exegeticum,  idemque  valet,  quod  id  est. 
Notat  sanctus  Chrysostomus  hic  duplicem  im- 
piorum  poenam  denotari,  scilicet,  damni,cum 
(iicitur  :  CoUigent  de  regno ,  ne  scilicet  in  reg- 
num  cjus  intrent ,  scd  ccelo  excludantur  ;  et 
sensus,  cum  dicitur,  et  miitenteos  in  caminum 
ignis.  S.  Chrysostomus  :  Vide,  aM,  ineffabilem 
Dei  amorem  ad  komlnes  :  Est  enim  ad  benefi.cia 
promptus  ,  et  ad  poenam  tardus.  Cum  enim  semi- 
nal ,  per  seipsum  seminat ;  cum  autem  punit ,  per 
alcos :  miitit  enim  ad  hoc   Angelos  suos.  Addit 


,  Cap.  XIII. 

vers.  30.  AUigate.  ea  in  fasciculos  ad 
combur-endum,  (\uoi\  explicans  sancius  Gregorius 
ti.  Dialog.  c.  35.  Messores  AngeU ,  inquil,  :iza~ 
nia  ad  comburendum  in  fascisculus  ligant ,  cuni 
pares  paribus  in  tormentis  similibus  sociant ,  ut 
superbi  cum  superbis ,  luxuriosi  cum  luxuriosis , 
avari  cum  avaris ,  fuUaces  cum  faUacibus  ,  invidi 
cum  invidis  ,  infideles  cum  inftdelibus  ardeant. 
Cum  ergo  similes  in  culpa  ad  t07-menta  similia 
deducuntur,  quia  eos  in  iocis  pcenalibus  Angcli 
deputant ,  quasi  zizaniorum  fasciculos  ad  comhit- 
rendum  ligant. 

h^.  Et  mittent  eos  in  caminum  ignis.]  Caniinus 
notat  damnatos,  utpote  plurimos,  in  gehenna 
quasi  in  camino  arctari ,  sicul  ligna  et  favillse 
arctantur  in  camino.  Secundo,  cosdcm  igne 
convolvl  et  sursum  deorsumque  jnctari ,  siout 
fumus  et  scinlillai  in  camino  ct  fornace.  Unde 
Isaias  c.  32.  ih.  Quis  ,  ait ,  poterit  habilare  de  vo- 
bis  cum  igne  devorante  ?  quis  habitabit  cx  vobix 
cum  ardoribus  sempiternis  ? 

Ibi  erit  fletus  ,  et  stridor  dentium.  ]  Signifi- 
catur  ,  ait  Remigius,  duplexpoena  inferni,  sci- 
licet,  nlmii  caloris  ,  et  nimii  frigoris.  Vide  dicta 
cap.  8.  vers.  12.  Quam  dispar  ,  et  mocsia  liaec 
commutatio!  Impii  cnim  regnum  coelicum  ignc 
inferni  commutabunt. 

Zt3.   TUNC  JUSTI    FULGEBUNT   SICUT  SOL   IN  REGNO 

PATRis  EORUM.  J  Tunc ,  quia  nunc  ,  ait  Remig., 
justi  fulgent  in  exemplum  aliorum  ,  sed  tunc 
fulgebunt  sicut  sol  ad  laudandum  Deum.  AIIu- 
dit  ad  Daniel.  12.  3.  Qui  aulem  docti  fuerint , 
Hebr.  nZi^h^D\P)2  maskilim,  irt  est,  sapientes  et 
prudentes  qui,  scilicet,  prudenter,sapienterque 
vixerint ,  fulgebunt  sicut  splendor  firmamenti ,  et 
qui  adjustitiam  erudiunt  multos  ,  quasi  stellce  in 
perpetuas  cBternitates.  \'\de  ibi  dicla.  Hinc  olim 
nonnulli  haeretici  putarunt ,  in  resurrectione 
corpus  nostrum  transformandum  in  globum , 
ut  esset  similecorpori  solari.  Hanc  haeresim  as- 
cribit  Origeni ,  eamque  damnat  Justinianus  Im- 
per.  in  sua  Constit.  quam  recitatBaronius  tomo 
7.  annoChrisU  538.  Pag.  289.  ct  293.  Nam  figura 
rotunda  non  est  figura  corporis  humani ,  nec 
corporis  Christi  gloriosi ,  cui  nos  conforman- 
dos  in  resurrectione  docetPauIus,  Philipp.  3.21. 

Qui  HABET  AURES  AUDiENDi  ( Arabicus ,  aure^ 
audientes)  audiat.  ]  Hoc  est,  ait  Rabanus  ,  Qui 
habet  intellectum  inteUigat,  quia  mystice  hcec  om- 
nia  intelligenda  sunt, 

hh.  SlMILE  EST  REGNUM  COELORUM  THESAURO  ABS- 
CONDITO  IN  AGRO  ,  QUEM  QUI  INVENIT  IIOMO  ,  ABS- 
CONDIT  ,  ET  PRiE  GAUDIO  ILLIUS  VADIT  ,  ET  VENDIT 
UMVERSA  QU.E  HABET,  ET  EMIT  AGRUM  ILLUM.  ]  Qui 

cnim  scit  alicubi  latere  thesaurum  ,  etemitlo- 
cum,  antequam  eruat,  eflicitur  dominus  the- 
sauri :  quia  eruit  illumjam  ex  loco  proprio. 
utpotc  h  se  empto ;  nec  tenebatur  domino  priori 
indicare  ,  sed  potcrat  uti  scientia  sua  ad  suum 
commodum ,  emendo  agrum  tanti ,  quanii  va- 
let  secundum  communem  aestimationem ,  ad 
quam  nihil  facit  thesaurus  absconditus  ,  latens 
ct  incognitus  ,  uti  ex  D.  Thoma,  Navarro,  et 
Soto ,  docetnoster  Lessius  1.  2.  de  Justitia  cap.  5. 
dub.  15.  in  fine. 

QuEM  Qui  iNVENiT  HOMO.  ]  Graece  est  praeteri- 
tum  :  Est  enim  Aoristus  eupwv  quod  alii  vertunt, 
quem  inventum,  imo  Nostervers.  h9.  inventaau- 


COMMnNTAP.IA  IN  M 

inn  una  pretiosa ,  ctc,  ibi  enim  csl  ivpw,  to  abs- 
condit  esl  emblema,  specians  ad  eleganiiam 
parabolae,  ac  proinde  non  necessarioaccommo- 
dandum  rci  significalw. 

Nota  :  Christns  prajcedenlibus  quatuor  parabo- 
lis,  sciliccl,seminanlis,  seminis,  grani  sinapis  ei 
fermcnti  declaravit  uaturam,  vim  et  eJIicaciani 
Evangelii,  id  est,  pracdicationis  ct  doctrin;e  Evan- 
gelicae,  uunc  duabus  sequentibus,  scilicet,  llie- 
sauri  et  margarit.-e,  declaral  ejusdem  prelium, 
quod  tantumest,  ut  omnium  rerum  jacturamc- 
rito  sit  comparandum.  Ita  S.  Chrysostomus,  Hi- 
larius ,  Jansenius ,  Maldonatus  el  alii.  Simili modo 
Sapientia  apud  Salomonem  Prov.  8.  v.  11.  de  se 
ait :  Melior  est  sapientia  cunclis  pretiosissimis,  et 
omnedesiderabile  ei  non  potest  comparari.  Etv.  19. 
Melior est  fructus  meusauro ,  et  lapide  pretioso ,  el 
ffenimina  mea  argento  electo. 

Ad  litteram:Per  thesaurum  huncS.  Hieronym. 
accipit  ipsum  Christum,  ct  S.  Scripturam,  quam 
quoque  hic  intclligit  S.  Augustinus  lib.  QuiTSt. 
Evang.  in  Matth.  quaest.  13.  Quem  cum  quis,  in- 
quit,  ex  parte  intellectus  attigerit,  sentit  ilie 
magna  latere  mysteria,  etvadit,  et  vendit  omnia 
sua,  et  emit  illum,  id  est ,  contemptu  tempora- 
lium  comparat  sibi  otium,  ut  sit  dives  cognitionc 
Dei.  Verum,  ut  dixi,  proprie  thesaurus  hic  est 
Evangelium,ejusque  docirina  et  fides. 

Tropologice  S.  Gregorius  hom.  11.  in  Evangel. 
per  thesaurum  accipit  coelesle  desiderium  : /n- 
ventus  thesaurus,  incjuit,  absconditur ,  ut  sei^vetur 
auia  studium  cailestis  desiderii  a  mali gnis  spiriti- 
bus  custodire  non  sufficit ,  qui  hoc  ab  humanis  lau- 
dibus  non  abscondit.  In  fn^wsenti  etenim  vita  quasi 
in  via  sumus,  qua  ad  palriain  pergimus  :  maligni 
autem  spiritus  itcr  nostrum  quasi  quidam  latrun- 
culi  obsident.  Depradari  ergo  desiderat,  qui  the- 
^aurum  pubiice  portat  in  via. 

45.  iTEHtM  :  SlMILE  EST  REGNtM  COELOUTIM  HO- 
MINl   NEGOTIATORI,    QU.BnENTI   BOJJAS     (  SyrUS  0^^- 

mas)  MARGAniTAS.  ]  Arabicus  :  qucerenli  bonam 
gemmam.  q.  d.  Tanto  studio  fideles  debent  sibi 
comparare  doctrinam  vitamque  Evangelicam  , 
qunc  via  est,  et  prctium  regni  coclorum,  quanto 
mercator  quixrit  margarilas,  cmitque  unam  ex 
eis  pretiosissimam :  nam  alioqui  rcgnum  coelo- 
rum  sive  Evangclium  proprie  comparalur  ipsi 
margarii3e,non  autem  negoiialori  illius.Similcm 
I>lirasin  audivimus  vers.  14. 

46.  Inventa  autem  una  pretiosa  (  Syrus  prc- 
tiosissimi  pretii  )  auiit,  et  vendidit  omma  qi  t: 
lunuiT,  et  emit  eam.  ]  Sicut  enim  ha;c  marga- 
rita  omne  pretium  superat,  sic  et  Evangelium. 
Vid(!Pliuium  de  pretio  margaritarum  lib.  9.  cap. 
35.  ubi  inier  alia  ait  :  Margaritis  cocli  socictos 
major  quajnmaris.  Additque  Cleopatram  Antonii 
amicam,  unam  margaritam  aceto  liquefaciaui 
coram  Antonio  potando  hausisse,  quae  valebat 
plusquam  centum  millibus  aureorum.  Videdicia 
Apocal.  21.  vers.  21.  ubitredecim  margarilarum 
dotes  recensui,  quasomnes  longesuperat  Evan- 
gelium,  ejusque  doctrina,  virtus  etgratia,  quce 
maxiiuc  in  viris  Apostolicis  el  Religiosis  res- 
pleudet. 

Symbolicc,  margariia  prctiosa  esl  Christus , 
item  B.  Virgo,  item  religionis  stalus,  item  cha- 
ritas:  CUaritas  enim  esl  margarita  prctiosa ,  siiic 
qua  nlhil  tibi  prodcst  quodcumquc  habueris  :  quam 


(\TTII/EL"M.  Cop.  Xlir.  2f,7 

si  solam  habeas,  sufficit  tibi,  ait  sanctus  Augusti- 
nus  tracl.  5.  in  Joannem  :  charitas  enim  esimo- 
nile  Christi  :  item  margarila  pretiosa  esi  viia 
contemplativa,  de  qua  Magdalena;  ait  Chrislus  : 
Maria  optimam  partemeiegit ,  Lucae  11.  Margaritn 
quoque  est  anima  cujusque  hominis;  item  feli- 
citas  a;terna ,  uti  apposite  ostendit  noster  Salme- 
ron  lom.  7  tract.  11;  hffic  enim  omuia  sunt  par- 
tes  illustiiores  regni  ccelorum,  id  est,  doctriua- 
Evangelic;f.  Talis  quoque  est  humilitas,  nimi- 
rum  ut  docel  nosler  Thomas  Otooicxxrai  de  imitai. 
Christi  lib.  1.  cap.  2.  Si  vis  utiliter  aliquid  scire,  et 
discere,  ama  nesciri ,  et  pro  nihilo  reputari.  Hac 
est  altissima  et  utilissima  scientia,  sui  ipsius  vera 
cognilio,  et  despectio.  Hajcest  margarila  Evange- 
lica  pretiosissima ,  sed  ejus  prelium  passim  a 
superbis  Adae  filiis  ignoratur.  Talis  quoque  est 
Christi  crux,  et  pali  pro  Christo,  cujus  prelium 
callebat  sanctus  Ignatius,  dicens  :  Amor  meu.s 
crucifixus  est,  el  S.  Paulus :  Milii  absit  gloriari. 
nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi,  perquem 
mihi  mundus  crucifixusesl,  etegomundo.  Galat.  6. 
Et  Habacuc  cap.  3.  Comua,  ait,  m  manibus  ejus, 
ibi  abscondita  est  fortitudo  ejus. 

Porro  prima  etpretiosissima  margarita ,  a  qua 
omnes  virtutes,  omnesque  sancti  quasi  marga- 
ritajprogignuntur,  suumque  habent  decorem  et 
pretium,  est  ipse  Christus.  Ejus  enim  deitas  iu 
humanitate,  est  quasi  margarita  in  concha  abs- 
condita,  quse  ex  materia  virginea,  et  rore  Spi- 
ritus  sancti  concepta,  prodiit  candidissima,per 
vitae  innocentiam;  ludicissima,  per  sapientiam; 
rotundissima,  peromnis  perfectionis  possessio- 
nem ;  habens  pondus  conscientiae,  laevorem  miti- 
tatis,  pretium  beatitudinis  :  Margaritarum  enini 
ornnis  dos  consistit  in  candore,magnitudine ,  orbe, 
la:vore,  pondere ,  ait  Plinius  lib.  9.  cap.  35.  Ita 
S.  Hieronymus,Theophylactus,  et  S.  Augustinus 
in  lib.  Quaest.  Evang.  exMaith.eoquaest.  13.  quem 
audj  :  In  principio  erat  Vei'bum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum  :  Est  enim  verbum  Domini  lucidum 
candore  veritatis ,  et  solidum  finnitate  (Stemitatis . 
et  undique  sui  simiie  puichritudine  divinitatis  :  qui 
Deus  penetrata  carnis  tesludine  intelligendus  est. 
Hanc  ergo  Christi  margaritam.ait  noster  Salme- 
ron,  humilitateparvam,  valore  pretiosam ,  por- 
tatu  facilem  gestemus  in  capite  mentis  nostrae, 
ad  ornamentum;  in  fronte  per  confessionem 
fidei ;  in  auribus  per  obedientiam  legis,  Deo  in  se, 
et  in  superioribus  pra;standam;  in  collo  et  pec- 
lore  per  amorem ,  et  gustum ;  in  brachio  per  bo- 
norum  operum  exercilium;  in  annulis  digiio 
impositis  per  donum  discrelionis  spirituum  ;  iii 
cingulo  per  castitatem  ;  in  vestimentis  per  mo- 
destiam  et  sanctam  a?lerna?  vitae  rationem,  ut 
et  ipsi  efliciamur  margaritum  pretiosum,  quo 
alios  ad  honestatem  et  virtutem  inducamus,  et 
ad  imiiationem  arripiendam  sanctissimae  viia' 
Domini  nostri  Jesu  Chrisli. 

Denique  Christus  nou  lanlum  est  margariia 
prciiosissima,  sed  et  gciuma  gemmarum  :  ipse 
enimestcarbunculus,  quialuxetnanima  muiidi; 
ipsc  est  smaragdus,  quia  suo  virore  gratia;  visum 
delcctat  Angelorum;  ipse  fortis  et  invictus,  ui 
Adanuis  :  gaudiuui  parit,  ut  sardius;  leprani 
peccati  sanat,  ut  chrysoprassus  :  ipse  juval  ad 
parlum  bonoruni  operum,  quasi  spirilalis  jas- 
pis;  acuit  ingeuium,  ui  bcryllus;  ipse  coeleslis 
est  coloriSjCt  vitic,  ut  sapphirus;  resistit  somno 
ot  ebrietaii,   ni  juiethysius;  ac  cuilibel  animi 


588 


COMMENTAfUA  IN  MATTHyLUM.  Cjip.  Xlll. 


inrinniiali,  utliyacinlluis;  ipsclimas  passionum 
suslinuit,  uttopazius;  ipse  candore  etnitorecst 
sardonyx  ;  aureacliarilateestchrysoliihus.  Unde 
hisce  duodecim  gemmis  strata  sunt  fundamenta 
coelestis  Jerusalem,  quorum  singula  singulos 
notant  Clirisii  Apostolos.  Apocal.  21.  vers.  19. 
ct  20.  Vide  ibi  dicla. 

67.   ITERIM  SIMILE  EST  nEGNLM  COELORTJM  SAGEN^ 

(Arabicus  reli)  miss^  in  make,  et  ex  omm  ge- 
NERE  PiscivM  congreganti.  ]  Duae  pr.Tcedenles 
parabolse,  scilicet  thesauri,  ct  margaritaj  pre- 
tiosae  oslenderunt  prelium  et  dignitatcm  Evan- 
gelii,  haec  ostendit  ejusdem  capacitatem  et  am- 
plitudincm,  scilicct,  quod  quaslibetorbis  gentes 
ct  homines,  easque  tam  malas,  quam  bonas 
complectalur.  Proponil  autem  Christus  eam  hoc 
fine,  ulnon  mirentur  Apostoli,  clsancti,siinter 
fideles  videant  nonnuUos  male  vivere,  sicut  in 
regno  amplo  nemo  miratur  inveniri  homicidas, 
fures,  adulteros.  Rursum,  nequis  sibi  blandia- 
tur,  quod  sit  Chrisiianus,  fidelis,  et  filius  Eccle- 
siae,  cum  in  ea  multi  sint  improbi ,  sed  satagat 
in  ea  esse  probus,  et  sancius.  Regnum  ccelorum 
est  Evangelium,  hoc  est,  EvangeHi  prapdicatio  el 
doctrina;  item  Ecclesia,haec  enim  illam  conli- 
nel :  in  Ecclesia  enim  verum  Dei  Evangelium 
prapdicalur,  et  perillud  in  ea  regnat  Deus,  eam- 
que  ad  regnum  coeleste  perducit. 

SAGENiE.  ]  Sagena  est  vox  Gr^pca  significans 
genus  retis  ,  quod  vulgo  dicitur  verriculum,  vcl 
everriculum  a  verrenda  aqua,velmari,  utpisces 
capiat.  Proprie  tamen  sagena  est  sinus  retis,  in 
quem  capii  pisces  deveniunt.  Hinc  aayhvn,  ait 
Etymologus,  vocatur  -/uyyaju&iv,  id  est,  cavum  il- 
ludin  medio  ventre  vel  umbilico,  sic  dicium, 
quod  illic  more  sagenae  nerviimplicentur  :  pari 
modo  Evangelii  et  Ecclesiae  quasi  maierno  sinu 
pisces,  id  est  fideles  omnes,  excipiuntur,  fo 
ventur,  aluntur,  convcrsantur. 

Et  ex  omni  genere  piscium  congreganti.  ]  Sic 
enim  Evangelium  omnibus  gentibuspraedicatur, 
et  ex  iis  coalescit  Ecclcsia.  Pisces  ergo  sunt  fi- 
deles,  piscatores  sunt  Apostoli,  sagenaest  Evan- 
gelium  et  Ecclesia.  Porro  pisces  aple  reprae- 
sentant  homines,  ob  viginii  analogias,  quas 
recensui  Habac.  1.  \h.  ad  illa  :  Ei  facies  homines 
quasi  pisces. 

U8.  Quam  ,  CUM  impleta  esset,  educentes  ,  et 

SECUS     MTTLS      SEDENTES  ,      ELEGERliNT    {  GraeCC, 

6uve;e?av,  id  cst,  collegerunt  )  bonos  in  vasa,  ma- 
i.os  altem  foras  miserunt.  ]  Abjeceruntin  mare, 
vel  in  littus.  Arabicus  :  CoUegerunt  selecta  in  va- 
sis  suis ,  et  maia  projecerunt  foras.  Vasa  notant 
diversas  in  domo  patris  mansiones,  ut  ait  Chris- 
Uis  Joan.  14,  sive  varias  coeli  cellas,  quae  aiij)i 
aelerna  tabernacula  nuncupantur  :  Mulos,  Graece 
^tinpU,  idest,  putrida,  marcida,  spurca,  puta 
pisces  putidos  ,  felentes ,  mortuos.  Ex  hoc  loco 
recte  S.  Augiisiinus  contra  Donatistasprobat,  in 
Ecclesia  non  tantum  csse  bonos  (et  praedestina- 
to8,  ul  vult  Calvinus),  sed  etiam  malos  et  re- 
probos. 

Zj9.  Sic  erit  in  consummatione  s^cvli  (Arab. 
m  fineliujas  temjjoris,  puta  in  die  judicii) :  exibunt 

ANGELI,    ET    SEPARABUNT    MALOS    DE    MEDIO   JUSTO- 

nuM.  ]  Id  est,  a  juslis :  eslHebraismus. 

50.  Et  mittent  eos  in  caminum  (Arabicus  in 
foi-nacem)  ignis  :  lui  erit  fleti'8,  et  stiudor 
UCMIVM.  ]  Vide  dicla  v.  42. 


51.  iNTELLEXISTIS    H.EC    0MMA?]HaS     OmnCS 

paraholas  et  sermones  meos?  Syruset  Graccus 
pnepouunt :  Dicit  ei  Jesus.  Sed  in  suo  exem- 
\)\iivi  id  iion  lcgit  noster  Interpres ;  id  enim  ex 
dictis  intelligitur.  Continuantur  enim  hicverba 
Jesu. 

DicvNT  Ei  :  Etiam.  ]  Jam  enim  parabolas 
seminis  et  zizaniorum,  quaeceleris  erant  dirTici- 
liores,  eis  explicueral  Clu-istus. 

52.  Ait  illis  :  Ideo  omnis  Scriba  doctvs  ly 

REGNO  COELORLM,  SIMILIS  EST  IIOMINI  PATRl-FAMI- 
LIAS,    QUI    PROFERT    DE     THESAURO    SUO    NOVA     ET 

VETEHA.  ]  Ideo,  q.  d.  Quia  vos,  o  Apostoli,  mcis 
hisce  parabolis  intellexistis  Evangelium ,  quod 
ducit  ad  regnumccelorum,  tantum  essethesau- 
rum ;  ideo  ex  hoc  thesauro  omnia  depromere 
debetis,  uteumaliis,  Imoioti  mundo  commu- 
nicetis.  Ita  S.  Augustinus  quaest.  16.  in  Matth. 
Rursum  :  quia  intcllexistis  meum  modum  do- 
cendi  ea  quae  sunt  coeli,  suntque  hominibus 
nova  et  inaudita,  per  parabolas  a  rebus  veteri- 
bus  et  usutritispetitas;  vos  eodem  modoeadem 
docete  et  prajdicate,  ut  ex  veteribus,  quae 
intelligunt,  capiant  et  intelligant  nova,  qua; 
pracdicatis. 

ScniBA  (idest,  doctor,  praedicator)  doctus 
(  Graece  //.aSjjTEuacis ,  id  est,  instructus,  erudi- 
tus,  edoctus)  iN  REGNO  (id  est  adregnum)c(KL0- 
RUM],ut  habei  Syrus,  scilicet,  praedicandum: 
Arab.  Scriba ,  quidocet  pro  regno  ccelorum.  q.  d. 
Doctor  Evangelicusprobe  instructus  adannun- 
tiandum  Evangelium,  ducens  fideles  ad  regnum 
coelorum,  quales  estis,  vel  eritis,  vos  o  Apos- 
toli,  a  me  etSpiiitu  sanclo  plene  inslrucli.  Op- 
ponit  enim  suos  Scribas,  id  est,  doctores  et 
praedicalores,puta  Apostolos  ScribisJudaeorum: 
hi  enim  legem  Moysi,  et  ex  ea  bona  terrena 
proedicabant;  Apostoli  vero  annuntiabanl  Evan- 
gelium,  etregnum  cojlorum  ineo  promissum. 

PROFERT  DE  TIIESAURO    SUO   NOVA,   ET  VETERA.  j 

Est  adagium ,  siguificans  omnes  cibos ,  omncm 
substantiam  ,  omnem  supelleclilem  familiac 
alendae  necessariam  vel  ulilem;  quaedam  enim 
vetera  sunt  meliora,  quaedam  iiova.  Unde  ada- 
gium  :  ISova  Hymeita  (mella),  vetera  falerna, 
id  est,  vina;  mel  enim  optimum,  quod  recen- 
tissiinum;  vinumvero  optimum,  quodvetustis- 
simum,  ait  Macrobius  lib.  7.  Saturn.  Hincet  illud 
Pindari  Olymp.  hymno  9.  Lauda  vinum  vetus, 
sed  novorum  hymnorum  flores.  Sensus  est,  q.  d. 
Sicut  paterfamilias  familiam  instruilnovisetve- 
teribus,  id  est,  omni  re  necessaria  et  utiii;  sic 
doctor  Evangelicus  promeredebetcongruotem- 
pore  pro  captu  auditorum  varium  sermonem, 
varii  et  omnis  generis  scientiam,  ac  pracsertini 
curare,  ut  mysteria  Evangelii  nova  et  inaudita 
docealper  vetera  exempla,  parabolas  et  simili- 
tudines,  quas  auditores  capiunt  et  norunt.  Sic 
enim  per  vetera  et  nova  cognoscenl  nova  et  in- 
cognita.  Poiro  veteres,  ait  SS.  Chrysostomus, 
Augustinus,  Hieronymus,  Hilarius  ei  Beda , 
vetera  etnova,  accommodant  veteriTeslamento 
et  novo.  Optime  enim  praedicatur,  cum  novum 
Tesiamentum  confirmatur  et  illustratur  ex  ve- 
leri ,  illique  per  omnia  typice  conforme  de- 
monstratur.  Vetus  enim  fuit  typus  novi,  novum 
vetcris  est  antitypus. 


COMMENTAIUA  IN  MATTILELM.  Cnp.  Xlll. 


sso 


Objicit  Abulcnsis,  quod  cum  liiec  diceret 
Chrislus,  nondum  scriplum  erat  novum  Testa- 
menlum.  Rcsp.  lilndjam  dicinmetdoctum  crat 
aCliristo,  ac  pauiopost  a  Mallliaco,  Joanne,  Luca, 
Marco  scribcndum ,  idquc  scicbat  Christus ;  unde 
jubet  Aposlolis ,  ut  ipsi  a  sc  dicta  et  audita ,  pos- 
teri  vcro  eadcm  ab  Evangclistis  scribenda  prai- 
dicent. 

53.  Et  factum  est,  ctim  consummasset  Jesus 
PAnAiJOLAS  istas,  transiit  inue.  ]  Scilicet,  ex 
domo  sua,  quam  habcbat  Capharnai,  ut  dixi 
vcrs.  16,  transiit  ad  alias  urbes  etcastella,  ut 
lalius  Evangclium  disseminaret. 

56.  Et  VENIENS  IN  PATRIAM  SUAM  DOCKBAT  EOS 

(cives  patiiic  su.c)  in  Synagogis  eorum.]  Patriain 
vocat,  non  Betliichcm,  iii  qua  nalus  erat,  liac 
eiiim  longc  abcrat  a  Caphainao,  scd  Nazarclh 
vicinam,  in  qua  conccptus  ct  cducalus  crat 
Chrisliis,  ut  cxplicat  Lucasc.  U.  IG.  Ita  Sanclus 
Chrysostomus,  llieronymus,  Tlicophylactus , 
Euthymius. 

IN  Synagogis,  ]  In  concione,  autcoelu,  qiii 
singulis  Sabbatis  liebat  in  Synagoga,  nt  apiid 
nos  lit  in  Ecclcsia  vcl  tcmplo.  In  Nazarcthenim, 
utpote  parva  urbe,  vidctur  una  taiitum  fuisso 
Synagoga.  Fusius  hacc  narrat  Lucasc.  U.  16. 

Ita  ut  mirarentur  (Arabicus,  obstapescerent 
Nazareni,  concivcs  Chrisli)  et  dicere.nt  -.  Unde 
nuic  SAPiENTiA  iLEC,  ET  viRTUTEs  ?  ]  Id  cst  mira- 
cula.  Arabicus'  Vnde  cl  ItcBc  sapientia  el  virlus, 
patrandi  tanta  miracula? 

55.  NoNNE  iiic  EST  FARRi  ( Arah.  addit  tignarii) 
piLius.  ]  Marcus  c.  6.  3.  Nonnc  liicest  faber.  JScc 
mirandum  est ,  ait  S.  August.  1.  2.  dc  Consen.s. 
Evang.  cap.  ht,  cum  ulruni(iue  dici  potuerit.  Eo 
enimet  fabrumcrcdcbant,  quo  fabri  fdium.  Addc, 
quia  et  videbant  cum  cum  Joscph  fabricanlcni. 
Vidctur  ergo  Christum  cum  palre  Joseph  artcm 
fabrilcm  excrciiisse  usque  ad  annum  trigcsi- 
mum,  quocoepit  docere  ct  pr;cdicarc.  S.  llila- 
rius  et  Ambrosius  ccnsent  Chrislum  fuissc  fa- 
brum  fcrrarium;  Hugo,  niurarium,  vcl  aurifi- 
cem.  Communis  scnientia  esl,  Chrisluni  fuisse 
fabrumlignarium,  ulicx  S.  Clirysostomo  docct 
S.  Thomas,  ct  S.  Jusliiuis,  dialog.  contra  Tri- 
phon.  Erat,  ait,  aralra  et  jaga  boum  conficiens. 
Hinc  prtcdicans  Christus  s.Tpc  ab  cis  pctit  simi- 
litudines,  ut  cap.  11:  Tollite  jagam  meum  supcr 
vos.  Et  nemo  mittens  manum  suam  ad  arafruni, 
et  respiciens  rctro ,  aptas  est  rcgno  Dci ,  Lucae  9. 
V.  62.  Hinc  ct  Christianus  illc  a  Gcntiii  irrisoie 
rogatus,  quid  facerct  fabri  filias?  pula  Christus  , 
argule  rcspondit  :  Jaliano  (  Aposlatie  )  fabricat 
fcretrum:  nam  paiilo  postoccisus  cst  Julianus. 
Ita  Sozomcnus,  lib.  6.  cap.  2.  Nonnulli  tanicn 
negant  Christum  fabrilcm  cxcrcuisse  ,  ccnscn- 
tes  cuminstar  rcligiosi  abstraclum  vcxissc,  ac 
vacassc  orationi  ct  jcjuniis  usque  ad  annunioO. 
Ita  Pauliis  Uiirgcnsis  ,  Sininn  dc  Cassia,  ct  nos- 
ter  Uarradius  :  dc  qiio  plura  LuciC  c.  2  v.  51.  ad 
illa  :  Et  crat  subdiius  illis. 

Myslicc,  S.  August.  scrni'.  dc  Nat.  Esf,ait, 
paier  Christi  fabcr  Dcas ,  qui  tolias  mundi  opcra 
fabricatus  cst ,  arcam^oe  disposttil,  Moysis  tabrr- 
nacidttm  ordinavit ,  arcam  Tcstanicnti  instiliiit. 
Fabruni  dixcrit ,  qui  mrnlcm  rigidam  crplandt , 
°5  ^^^{((itioncs  siipcrbas  cxciflit.  S.  Hilariiis  : 
/•'fltrt ,  iuquii ,  etiamldc  crat  filias ,  fcrram  igncu 

l.Oll>LL.     A    LAIMDL.     JU«.    Nill. 


vincentis  ratione,  sceculi  virtutem  judicio  deco- 
quentis ,  massamque  formantis  in  omnc  optis  atili- 
tatis  Immana,  formam  scilicet  corporum  nostro- 
rum  in  diversa  membrorumministeria,  ctadomnia 
cntcrna:  vitoe  opera  fingentis.  Porro  Cliristus  erat 
fabrifilius ,  ait  Chrysolog.  scrm.  US,  sed  illius,  qui 
mandi  fubricam  fccit  non  malleo^sedprcecepto:  qui 
elementorum  membra ,  non  ingcnio ,  sed  jussione 
compegit  :  qui  massam  sceculi  aactoritate ,  non 
carbone  conflavit :  qui  solem,  non  terreno  igne,  sed 
suprcmo  calore  succendit  :  qui  Itinam,  tenebras, 
noctem  formavit,  ct  tempora :  qiii  strUas  variata 
luce  distinxit :  qui  cuncta  fecit  ex  nihilo ,  et  fccit, 
6  honio ,  tibi,  ut  opificem  operis  lestimatione 
pensarcs. 

NONNE  MATER  EJIS  DICITUR  MaRIA  :  ET  FRATRES 
EJUS  JaCOBUS  ,    ET  JOSEPII ,   ET  SlMON  ,   ET  JUDAS?  ] 

Fratres ,  id  cst  patruclcs  ct  consobrini,  ut  dixi 
cap.  12.  ^O.  At  cur  S.  Mariam  i)aupcrcm  in  ma- 
ircm  clcgitChristus,  ctnon  Liviam  Augusti,  aiit 
Mariamncm  llcrodis  uxorcm  ?  RcspondetTheo- 
dotus  tom.  G.  inConcil.  Ephes.  in  Appendicc  5. 
C.  2.  dc  Naliv.  Chrisli  :  Si  filitis  esset  imperantis, 
potcslali  iitilitatem  (ulscriberent :  si  lcgislatoris 
factus  faisset  filius  ,  pra:ceptis  utilitatcm  adscribe- 
rcnt;  sed  quid  fecit?  Omnia  paapera  et  vilia  cle- 
git ,  omnia  mediocria,  et  plurimam  obscura ,  ut 
ilivinitas  sola  cognoscerctur  orbcm  transformasse 
terrarum. 

Jacorus.  ]  Hic  cst  Minor,  cognomcnto  Alpliaei, 
Apostolus,  ct  primus  Episcopus  liicrosolymo- 
rum  ,  auctor  Epistolae  Canonic.T,  ubi  plura  dc 
codcm  dixi  in  prooemio.  Altcr  crgo  ct  divcrsus 
est  hic  ii  Jaco])0  M.ijore,  filio  Zebcd.-ei,  ct  fratrc 
Joannis,  cujus  corpus  colitur  Composlell.Te, 
cum  Minoris  colalurUoni;c,  in  Ecclesia  SS.  Apos- 
tolorum. 

Et  JosEPn.]  Graeca  habcnt  \'^rc:,  id  cst  Joscs, 
sicclSyrus:  undc  cum  Josctcm  vocat  S.  Ilicro- 
iiynius,  lib.  conlra  Hclvidium.  Ilic  fiiit  unus 
cx  72.  Christi  discipulis,  qucm  combinaruni 
ciim  S.  Matihia  ad  Apostolaium,  cum  sors  ccci- 
dit  supcr  Mattliiam.  Hic  poslea  factus  cst  Episco- 
pus  Elcuthcropolis,  ac  inicr  Sanctos  rclatus, 
colitur  die  22.  Julii,  de  quo  plura  Actor  1.  23. 

EtSimon.  ]  Multi  cx  Abdia,  Sophronio,  Tsidoro 
ct  Bcda  putant  hunc  cssc  Simoncm  Cananaeum 
Aposlolum,  qiiasi  ille  fucrit  fratcr  Jacobi  Minoris 
et  Jud.T  :  scd  hic  Simon  orUis  fuil  cx  Cana  Gali- 
hcoe  :  isli  autcm  fratrcs,  id  cst  cognali  Christi, 
orti  fuere  cx  Nazarcth,  aequc  ac  ipse  Christus: 
undc  cives  Nazarclhaiii  hic  mirantur,  undc 
lanta  <;cicnlia  sit  in  Jcsu  cive  suo,  cum  norint 
cjiis  fratrcsct  cognalos  quasi  simpliccs  ct  idio- 
las,  ut  patctMarci  G.  1.  ctscqucnt.  Verius  crgo 
vidciur,  hunc  Simoncm  essc  S.  Simconcm,  qui 
S.  Jacobo  iii  Episcopatu  Jcrosolynife  succcssit. 
Hic  cnim  fuit  filius  Clcoph.-e  cju*quc  uxoris 
Mariic,  teste  Hcgcsippo  apud  Euscbiiim  libro  S. 
Histor.  cap.  ll,qucm  proindc  fratrcm  fuissu 
Jacobi  Minoris  docct  S.  Chrysoslomus ,  Theo- 
phylactus,  Bcda,  ct  cxiis  Chrislophor,  iiCastro, 
lil)'.  dc  Dcij^ara  cap.  1.  licct  Hcgcsippus  ct  Epi- 
phanius  haercs.  66.  ccnseant  cum  non  fuisse 
fratrcm,  scd  patriiclcm  sivc  consobrinum  Ja- 
cobi.  Hic  csl  illc  Simcon,  qui  anno  10.  Tr.njani, 
hocest  anno  109.  Christi,  crucitixus,  cum  cssci 
120.  annorum ,  omncs  sua  constantia  el  fortitu- 
dinc  stupefccit.  Undc  scquitur,  cum  undeciin 
annis  naium  fuissc  antc  Christuiii,  Chrisloque 


590  '  COJlMENTAniA  IN  M 

fiiisseseniorem.  Ex  diciis  constaterrare  Abdiam 
iil)r.  6.  Hist.  Apost.  Sophronium  apud  S.  Hicro- 
nymum,  dc  Script.  Ecclcs.;  Isidorum  dc  Vita  ct 
morte  Sanctorum,  ct  Bedam  in  caput  pri- 
mum  Actor.,  quicensent  SimonemChananaeum 
eumdcm  esse  cum  Simcone  Episcopo  Hiero- 
solyniitano  et  crucifixo.  Unde  Beda  ibidem  id 
relractal. 

EtJudas.  ]  Hic  est  frater  Jacobi  Minoris,  et 
aticior  Epistolae  Canonicaj,  dequo  plurallndem 
in  proemio. 

Quieres,  an  hi  quatuor  fuerint  proprie  dicti 
fratres ,  ex  codem  patre  et  matre  geniti?  Inpri- 
ujis  constat  Jacobum  et  Josephfuissefratres,ut 
patel  ex  Malth.  c.  27.  56.  De  reliquis  duobus, 
sciHcet  Simone  et  Juda,  censent  nonnulli  eos 
fratres  fuisse  Jacobi  ct  Joseph,  sed  uierinos 
durataxat.  Matremenim  eorum  fuisse  Mariam, 
quac  primo  nupta  Alphajo,  ex  eo  genuerit  Jaco- 
hum  et  Joseph  ,  ideoque  Jacobum  vocari 
Alpha^i,  scilicelfilium,  deinde  mortuo  Alphaeo 
nuptam  Cleophas ,  genuisse  ex  eo  Simonem  et 
Judam.  lla  S.  Thomas  in  c.  1  adGalat.  lect.  5. 

Secundo,  Baronius  in  apparatu  Annal.  c.  46. 
et  sequent.  tres  ponit  Marias  sorores,  idestcon- 
sobrinas  B.  Virginis  :  Priniam  Mariam  Alphaei, 
sciiicet  matrem  Jacobi  et  Judae  Aposlolorum, 
ac  Joseph  :  Secundam  Mariam  Cleopha3,  quaeex 
Cleopha  mariio  genuit  S.  Simeonem,  qui  S.  Ja- 
cobo  successitin  EpiscopatuJerusalem,  et  cru- 
cinxus  est  anno  120.  setalis,  uli  jam  dixi :  Ter- 
tiam  Mariam  Saiome  uxorcm  Zebedaei,  ex  qua 
nati  sunt  Joannes  et  Jacobus  Apostoli. 

Verum  unam  eamdemque  esse  Mariam  Alphaei 
cum  Maria  Cleophte  liquet,  si  quis  conferat 
S.  Joannis  cap.  19.  25.  cum  Matih.  c.  27.  v.  56. 
et  Marci  16.  liQ.  Nam  Joannes  ait :  Stabant  autem 
juxla  crucein  Jesu,  viater  ejus,  et  soror  matris 
ejus  Maria  Cteophce ,  et  Maria  MagdalencB  : 
Matlhaeus  vero  ait :  Inter  quas  erat  Maria  Mag- 
dalenct,  et  Maria  Jacobi,  et  Josepli  mater ,  et 
mater  fUiorum  Zebedai;  Marcus  autem  :  Inter 
quas  crat  Maria  Magdalene ,  et  Maria  Jacobi 
ilinoris  et  Josepli,  et  Salome.  Vrdes  hic  clare, 
quodilla,  quae  a  Joanne  vocatur  Maria  Cleo- 
plice,  aMatthaeo  et  Marco  vocelur,  MariaJacobi 
et  Josepli  ^jm^er;  Jacobi  inquain,  qui  non  Ze- 
bedaei,  sedAlphaei,  scilicet  fiIius,vocatur  Act.  1. 
et  Matth.  cap.  10.  Eadem  ergo  est  Moria  Cleo- 
phae  et  MariaAIphaei,  Cleophas  enimalionomine 
dictus  estAIphaeus  moreHebracorum,  nisimalis 
cum  nonnuUis  unum  horum  duorum  fuisse 
maritum,  alterum  palrem  hujus  Marifc.  Eadem 
dicta  est  Maria  Jacobi,  scilicet  Minoris,  mater. 
Ita  S.  Chrysostomus,  Hieron.  Theodorct.,  Beda, 
quos  citat  ct  sequitur  Chrisloph.  aCastro  lib.  de 
Deipara  c.  1. 

Rursum,  videshic,  utilla  quae  &Marcovoca- 
turSalome,  a  Matliuco  vocatur  mater  fdiorum 
ZebedcBi:  haec  ergo  vocata  fuit  Salome.  Ita  sanc- 
tus  Gregorius,  Theophylaclus,  Euthymius  et 
S.  Epiphanius  ha>resi  59.  et  78.  Videlur  ergo  ea- 
dem  Maria  Cleophae,  sive  Alphaei,  genuisse  hos 
quatuor,  scilicet  Jacobum,  Joseph,  Simonem 
et  Judam  :  nam  eam  matrem  Jacol)i  et  Joseph 
vocat  Matthacus  et  Marcus,  loco  jam  citato  : 
Judas  autem  fuit  frater  Jacobi,  uti  ait  ipse 
iniliosuae  Epistolae  :  Sinion  etiam  sive  Simeon, 
qui  successit  Jacobo  fralri  in  EpiscopaluHiero- 


ATTILEUM.  Cap.  XIII. 

solymitano,  ejusdem  fuitfrater;  nam  fuit  filius 
Cleophffi  ejusque  uxoris  Mariae,  ut  diserte  ait 
Hegesippus  apud  Eusebium  I.  3.  Histor.  cap.  11. 
Porro  Mariam  hanc  non  fuisse  filiam,  sed  uxo- 
rem  Cleoph-c,  diserte  asserit  idemllcgesippus, 
S.  Chrysostomus,  Euseb.,  Theodoretus,  Euthy- 
mius,  et  ex  iis  a  Castro  loco  citato,  ac  Suarez 
part.  3.  quaest.  28.  art.  1.  disp.  5.  sect.  U.  Cleo- 
phas  autem  fuit  frater  Joseph  sponsi  B.  Virgi- 
nis,  ait  idemHegesippus.  Hicest  ille  Cleophas, 
cui  cuni  socio  in  Emmaus  Christus  in  fractione 
panis  se  revelavit,  ac  in  eadem  domo  ob  Christi 
confessionem  a  Judaeisoccisus,martyroccubuit 
die  25.  Septembris,  ut  habctMartyroIogium  Uo- 
manum. 

Dices,  Cur  ergo  Matihacus  et  Marcus  hanc 
Mariam  vocant  matrem  Jacobi  et  Joseph,  non 
autem  Simonis  et  Judae?  Resp.  Brevitatis  causa 
id  faciunt,  et  quia  duoprimi,  scilicet  Jacobus 
et  Joseph ,  primi  et  insigniores  tunc  habebantur 
prae  duobus  ceteris.  Ita  S.  Hieronymus ,  Theo- 
phylactus,  S.  Gregorius,  S.  Epipbanius  hicrcsi 
59.  et  78.  et  Nyssenus  orat.  2.  de  Resurrect. 
Porro  Maria  haec,  tot  Sanctorum  filiorum  et 
filiarum  mater,  sancte  mortua  est  in  Judaea 
die  9.  Aprilis,  inde  translala  est  Verulas  in  Ita- 
lia,  ibique  magno  honore  colitur,  ut  habet 
Mariyrologium  Romanum  ad  diem  25.  Maii.et 
IbidemBaronius  innotis. 

56.  Et  sorores  ejus  nonne  omnes  apud  nos 
STJNT?]In  Nazareth.  Sorores  Jacobi,  Joseph, 
Simonis  et  Judac  ab  Hippolyto  apudNicephorum 
lib.  2.  c.  3.  vocantur  Esther  et  Tamar  :  sed  k 
S.  Epiphanio  hacresi  78.  et  Theophylacto  vocan- 
tur  Maria  Salome,  quoe  fuit  uxor  Zebedaei,  et 
mater  S.  Joannis  el  Jacobi  Majoris  Apostolorum, 
qui  proinde  fuere  nepotes  ex  sorore  Jacobi  Mi- 
noris,  Joseph  ,  Simonis  et  Judae,  uli  ostendam 
ad  oculum  in  labula  genealogiae  Christi,  quam 
afTigam  ad  c.  3.  Luca'.  Vide  Christophorum  a 
Castro  de  Deipara  c.  1.  ubi  docet  Salomen  senio- 
rem  fuisse  Jacobo  et  Juda  fralribus  suis  :  nam 
ipsa  genuit  Joannem  et  Jacobum,  qui  a  Christo 
cum  Jacobo  et  Juda  avunculis  eorum,  electi 
fuere  in  Apostolos ;  Joannes  enim  videtur  tribus 
dumtaxat  annis  fuisse  junior  Christo,  natusque 
anno  tertio  Christi.  Hinceiiam  soli  Jacobus,  Jo- 
seph,  Simon  et  Judas,  filii  Cleophae  ,  vocantur 
fratres,  id  est  patrueles  Christi :  Joannes  vero 
et  Jacobus  filii  Zebedaei,  non  vocantur  fratres 
Christi,  quia  non  fuerunt  ejus  patrueles,  sive 
consobrini  proprieet  in  primo  gradu,  sedcon- 
sobrina  Christi  fuit  dumtaxat  eorum  mater  Sa- 
lome.  Rursum  hinc  idem  Christophor.  a  Castro 
colligit  JacobumMinorem,quifraterfuitSaIomc, 
seniorem  fuisse  Jacobo  Majore,  filio  Salome  et 
Zebedaji,  novem  veldecem  annis,utminimum; 
Minor  enim  Majoris  erat  avunculus  :  Minorem 
ergo  eum  dici,  respeCtu  non  aetatis,  sed  voca- 
tionis  Chrisli.  Plures  alios  cognatos  vel  aflines 
habuisseChristum  non  est  dubium,  sed  hi  prac 
ceteris  nominantur,  quia  et  sanguine  proxi- 
mioreSjCt  quia  in  eum  tandem  crediderunt, 
factique  sunt  ejus  Apostoli. 

Unde  ergo  nuic  omnia  ista?  et  scandaliza- 
n.iNTUR  in  eo.  ]  Hoc  est,  offendebantur  et  in- 
dignabantur,  quod  Christus ,  cum  esset  faber, 
faceret  se  doctorcm  et  prophetam ,  sicut  jam 
offenderentur  et  indignarentur  homines ,  si 
quem  e  fabrili  onTicina  et  malleo  viderent  Dro- 


COMMnNTARIA  IN  MATTHyT-LM.  Cap.  XIII. 


591 


silire  ia  calhcdram  ,  agereque  docion^m  ;  in- 
simularenl  enim  eum  summa;  arroganiia)  vel 
stullilicfc;  sed  nescicbant  Nazarethani  Cliristum 
esse  Dei  liiium,  qui  inlcr  fabros  nasci,  cl  cum 
eis  fabrum  agerc,  ex  immensa  charitate  non 
est  dedignatAis,  ut  nos  rcdimcret;  et  excmplo 
suo  doccret  humililatcm.  Quare  charitas  hicc 
Christi  et  humilitas ,  qucC  dcbebat  esse  admi- 
rationi  ct  veneralioni,  cis  fuit  scandalo,  quia 
cam  non  capicbanl,  nec  crcdcbant  Dcum  se 
tantoperc  vellc  humiliarc  et  exinanirc. 

67.    JESrS  AUTEM  DIXIT  EIS  :  NON  EST  PROPnETA 

(doctor,  pra;dicator)  sine  honore,  nisi  in  pa- 
TRIA  SUA,  ET  IN  DOMO  SUA.  ]  Sine  liOTiore ,  Griccc 
uri/j.f>i,  id  est  inhonorus,  vcl  inhonorabilis ,  ut 
vertit  Hilarius.  Syrus  vilis,  vcl  despectus.  Ara- 
bicus,  habetur  vilipcndio.  Vatabl.  contemptus , 
Alii,  expers  honoris.  Et  in  domo,  id  est  iu  fa- 
milia  et  cognatione  sua ;  quia,  nec  fratres ,  id 
esl  cognati  et  aflincs ,  credebant  in  eum.  Joan. 
7.  5.  Esl  hoc  Provcrbium  vulgo  usitaium,  et 
communitcr  verum ,  at  non  sempcr  :  Joanncs 
enim  Haptista,  rcque  ac  Isaias,  Elias  ,  Elisiciis, 
Danicl ,  Osee ,  ctc. ,  apud  suos  Juduios  in  magno 
fuerc  honore. 

Porro  causa,  cur  Prophcta,  id  esl  doctor , 
sxpe  apud  suos  non  honorclur ,  sed  vilipcn- 
datur,  prima  csl,  quam  dat  S.  Hicronymus  : 
Quod  propemodum ,  ait,  naturalc  sit  cives  semper 
civihus  invidere  :  non  enim  considerant  prctsentia 
viri  opcra  :  sed  fragilis  recordantur  infanlia; , 
quasi  non  ct  ipsi  per  eosdem  cetalum  gradus  ad 
maturani  cetatcm  venerint.  Rursum  cives  non 
fcrunt  civcm  sibi  pr.cfcrri,  prsescrtim  junio- 
rem  seniori ,  pauperem  divili ,  plcbcium  sc- 
natori  :  Quia  suam  confusioncm  existimant  glo- 
riam  contribulis ,  ait  Tlieophylact.  in  Joanncm. 
Audi  S.  Ambrosium  in  c.  U.  Luco;  :  Non  vie- 
diocris  invidia  proditur ,  quce  civicce  charitatis 
oblita  in  acerba  odia  causas  amoris  infleclit.  Simul 
hoc  exemplo  pariter  et  oraculo  declaratur  ,  quod 
frustra  opem  misericordice  coclestis  exspecles ,  si 
alience  fructibus  virtutis  invideas.  Aspernator 
enim  Dominus  invidorum  cst ,  et  ab  iis,  qui  di~ 
vina  beneficia  in  aliis  persequuntur,  miracula  su(b 
potestatis  averlit. 

Secunda ,  quia  nimia  familiaritas  parit  con- 
tcmplum  ,  aitS.  Chrysost.  hom.  3^.  Et  S.  Cyrill. 
Quia  solemus,  ait,  quod  tritum  est ,  ac  quoli- 
dianum,  etiamsi  magnum  sit,  parvi  pendere,  etc. 
Theophylactusetiam  :  Consuevimus ,  ail ,  ca  con- 
tcmnere ,  quce  valde  familiaria  sunt ,  sempcr 
magis  attendcntes  alienis  ct  insolitis ,  etc. ,  juxla 
iilud  Alexis  apud  Athenoium  lib.  3.  Alienum 
amamus,  proximum  contemniinus.  Miramurenim 
peregrina  et  exotica,  aspernamur  domesiica 
rl  familiaria,  cum  subindedomi  habeamus  mc- 
iior*.  Sic  medicos  noslros  faslidimus,  licei  eru- 


ditos,  peregrinos  et  barbaros  suspicimus  : 
Flores  ct  hcrbas  ex  India  advectos  care  emi- 
mus,  cum  mcliores,  imo  iidem  subindc  in  sylvij 
uostris  nascantur  :  nimirum  ,  grata  est  novitas. 

Tcrtia  ,  quod  ex  quotidiana  conversalione 
cum  hominibus  facile  vitia  morum,  vei  infir- 
mitatcs  naturic  cujusque  dctegantur,  quae  re- 
vercnliam  minuunt ,  ct  vilipcndium  pariunl  : 
secus  csfin  conversationc  cumDco,  qua;  quo 
major  est,  eo  majorem  Dci  rcverentiam  gignil : 
quia,  quanlo  plus  homo  in  cognitione  Dei  pro- 
ficit ,  tanto  magis  perfectionis  cjus  excellentiam 
admiratur  ,  et  magis  eum  reveretur,  ail  D.  Tho- 
mas  hic.  Sic  Nazarcthani  videntes  Christum  co- 
medcre,  bibere ,  dormire,  fabricare,  morc 
aliorum  ,  cum  conlcmpserunt,  prajsertim  quia 
videbant  ejus  cognatos  cssc  paupercs  et  abjcc- 
tos,  ac  prsescrtiin  S.  Josephum  ,  qucm  putabaiu 
vcrum  essc  cjus  patrem  ;  ncc  cnim  cogitare 
aut  crcdcre  poterant  eum  natum  ex  virgine , 
solumque  Deum  habere  patrcm.  Doctor  ergo  ei 
pra)dicator  familiaritatcm  hominum  fugiat,  ne 
spernaiur;  nam,  ut  ait  S.  Cyrillus  :  rrcedicatio 
ihi  fructum  faccre  non  potest ,  ubi  prwdicator 
contemnitur.  Ilomfc  quidam  c  noslris,  vir  sa- 
picns,  concionatoii  cuidam  Transalpiuoad  suos 
rcdeunlc  lioc  moniium  dedit  :  Domi  te  contine , 
abstractus  vive ,  cum  Dco  versare ,  non  cum  ho- 
viinibus ,  ita  ut  Dei  oraculum  audieris.  Et  vidc- 
mus  eos,  qui  id  faciunt,  ob  opinionem  sancti- 
lalis  ab  omnibus  coli ,  amari ,  audiii. 

58.  Et  non  fecit  ini  vinTUTES  ( miracula  ) 
MULTAS  propter  incredulitatem  eorum. ]  Apa- 
bicus ,  proptcr  parvilatem  fidei  eorum.  Ha;c  enim 
faciebat  eos  indignos  miraculis,  utpote  qua 
Chrislus  non  nisi  ad  fidem  sibi  conciliandam 
ct  augcndam  palrare  solcbat.  Aliam  causam 
dat  S.  Ilieronymus  :  ISe  multas ,  ait,  faciens 
virtutes  ,  cives  incredulos  condcmnaret ,  itaque 
pcenam  eis  augcret ,  ait  S.  Chrysostomus.  Gra- 
vius  enim  peccat,  qui  plura  miracula  videt, 
et  tamen  non  credit ,  quam  qui  pauca,  ideo- 
que  gravius  damnatur  cl  punitur  in  gchenna. 
Hac  dc  causa  Christus  pauca  signa  fecit  apud 
Judceos,  ait  S.  Hieronymus  ;  Majora  signa  quo- 
tidie  in  Gcntibus  per  Apostolos  facit ,  non  tam 
in  sanatione  corporum ,  quam  in  cmitnarum  salute. 
Janscnius  cum  suis  post  hoc  caput  ponit  mis- 
sionem  Apostolorum  factam  a  Christo,  quam 
Matthaeus  narravit  cap.  10;dcinde  dccollatio- 
nem  Joannis  Baptist£E ,  quam  narrat  Malthaeus 
c.  iU.  proxime  sequenti,  ac  rcvcrsionem  Apos- 
lolorum  ad  Christum ,  Chrisliquc  secessum  in 
deserlum,  sccutusLucam  ct  Marcum,  quihunc 
ordinem  insinuant ;  licct  aliter  senUal  Ualdo- 
uaius  ct  alii.  Vldc  Cbrouolaxin. 


292  COMMENTARIA  IN  MATT11;EUM.   Cap.  XIV. 

CAPUT  DECIMUM  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

rRlMO  DECOLLATUR  AB  HeRODE  S.  JoANNES  BaPTISTA.  SeCUNDO,  VERS.  13.  ChRISTUS  ID 
AUDIENS,  FUGIENS  HeRODEM  SECEDIT  IN  DESERTUM  ,  IBIQUE  QUINQUE  PANIBUS  ET  DUO- 
BUS  PISCIBUS  PASCIT  QUINQUE  HOMINUM  MILLIA.  TeRTIO  ,  VERS.  22.  DIMISSA  TURBA 
ASCENDIT  IN  MONTEM  ,  UT  ORET  ,  MOX  AMBULANS  SUPER  MARE  VENIT  AD  DISCIPULOS 
FLUCTIBUS  JACTATOS  ;  PeTRUMQUE  AD  SE  EVOCATUM  ,  ET  VENIENTEM  ,  CUM  IPSE  FLUCTUS 
METUENS  MERGERETUR  ,  ERIGIT  ,  DICENS  :  MoDICyE  FIDEI  ,  QUARE  DUBITASTI  ?  ILLICOQUE 
VENTUM  FLUCTUSQUE  SEDAT.  UnDE  EXCLAMANT,  QUI  ERANT  IN  NAVI  :  VeRE  FiLIUS  DeI 
ES  :  QUARE  EX  LOCIS  CIRCUMQUAQUE  VICINIS  AD  EU3I  CONFLUUNT  iEGRI  ,  QUGS  IPSE 
ATTACTU  SUO  SANAT. 

,N  illo  lempore  audivit  Ilcrodes  tetrarcha  famam  Jesu  :  2.  et  ait  pueris 
suis  :  Ilic  est  Joannes  Baptista  :  ipse  surrexit  a  mortuis,  et  ideo  virtutes 
.operantur  in  eo.  3.  Ilerodes  enim  tenuit  Joannem,  et  alligavit  eum  : 
'et  posuit  in  carcerem  propter  Herodiadem  uxorem  fratris  sui.  4-Dice- 
'bat  enim  illi  Joannes  :  ]N'on  licet  tibi  habere  eam.  5.  Et  volens  illum 
toccidere,  timuit  popukim  :  quia  sicutProphetam  eum  habebant.  6.Die 
'autem  natahs  Herodis  saltavit  fiha  Herodiadis  in  medio,  et  placuit  He- 
rodi.  "y.  Unde  cum  juramento  poHicitus  cst  ei  dare  quodcumque  postulasset  ab  eo.  8.  At 
illa  praemonita  a  matre  sua  :  Da  mihi,  inquit,  hic  in  disco  caput  Joannis  Baptistae.  9.  Et 
contristatus  est  Rex  :  propter  juramentum  autem,  et  eos  qui  pariter  recumbebant,  jussit 
dari.  lo.  Misitque  et  decoUavit  Joannem  in  carcere.  11.  Et  allatum  est  caput  ejus  in  disco, 
et  datum  est  puellae,  et  altulit  matri  suae.  12,  Et  accedentes  discipuli  ejus,  tulerunt  corpus 
ejus^et  sepelierunt  illud  :  et  venientes  nuntiaverunt  Jesu.  i3.  Quod  cum  audisset  Jesus, 
secesslt  inde  in  navicula,  in  locum  desertum  seorsum  :  et  cum  audissent  turbae ,  secuti 
sunt  eum  pedestres  de  civitatibus.  i4.  Et  exiens  vidit  turbam  multam ,  et  misertus  est  eis , 
et  curavit  languidos  eorum.  i5.  Vespere  autem  facto,  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejus, 
dicenles  :  Dcsertus  est  locus,  et  hora  jam  praeteriit  :  dimitte  turbas,  ut  euntes  iu  castella, 
eniant  sibi  escas.  i6.  Jesus  autem  dixit  eis  :  Non  habent  necesse  ire  :  date  illis  vos  maa- 
ducare.  17.  Responderunt  ei  :  IVon  habemus  hic  nisi  quinque  panes,  et  duos  pisces. 
18.  Qui  ait  eis  :  Afferte  mihi  illos  huc.  19.  Et  cum  jussisset  turbam  discumbere  super 
foenum,  acceptis  quinque  panibus^  et  duobus  piscibus,  aspiciens  in  coelum  benedixit,  et 
fregit,  et  dedit  discipulis  panes,  discipuli  autem  turbis.  20.  Et  manducaverunt  omnes,  et 
saturati  sunt.  Et  tulerunt  reliquias,  duodecim  cophinos  fragmentorum  plenos.  21.  Man- 
ducantium  autem  fuit  numerus,  quinque  millia  virorum,  exceptis  mulieribus  et  parvulis. 
22.  Et  statim  compulit  Jesus  discipulos  ascendere  in  naviculam,  et  praecedere  eum  trans 
fretum,  donec  dimitteret  turbas.  2^.  Et  dimissa  turba ,  ascendit  in  montem  solus  orare. 
Vespere  autem  facto  solus  erat  ibi.  ^^-Navicula  autem  in  medio  mari  jactabatur  fluctibus: 
erat  enim  contrarius  ventus.  2  5.  Quarta  autem  vigilia  noctis  venit  ad  eos,  ambulans  super 
mare.  26.  Et  videntes  eum  super  mare  ambulantem,  turbati  sunt,  dicentes  :  Quia  phan- 
tasma  est.  Et  prae  timore  clamaverunt.  27.  Statimque  Jesus  locutus  est  eis,  dicens  :  Habete 
fiduciam  :  ego  sum,  nolite  timere.  28.  Respondens  autcm  Petrus,  dixit :  Domine,  si  tu 
es ,  jube  me  ad  te  venire  super  aquas.  29.  At  ipse  ait :  Veni.  Et  descendens  Petrus  de 
navicula ,  ambulabat  super  aquam  ut  veniret  ad  Jesum.  3o.  Videns'  vero  ventum  validum , 
timuit  :  et  cum  ccepisset  mergi,  clamavit,  dicens  :  Domine,  salvum  me  fac.  3i.  Et  con- 
tinuo  Jesus  extendens  manum  apprehendit  eum  :  et  ait  illi  :  Modicae  fidei,  quare  dubi- 
tasti?  32.  Et  cum  ascendissent  in  naviculam,  cessavit  ventus.  33.  Qui  autem  in  navicula 
ei-ant  venerunt,  et  adoraverunt  eum,  dicentes  :  Vere  Filius  Dei  es.  34-  Et  cum  tr&nsfre- 
tassent ,  venerunt  in  terram  Genesar.  35.  Et  cum  cognovissent  eum  viri  loci  illius,  mi- 
serunt  in  universam  regionem  illam,  et  obtulerunt  ei  omnes  male  habentes  :  36.  et 
rogabant  eum  ut  vel  fimbriam  vestimenti  cjus  tangerent.  Et  quicumque  tetigerunt,  salvi 
facti  sunt.  , 


COMMENTARIA  IN  MATTIW-UM.  Cap.  XIV. 


293 


1,    IN   ILLO   TEMPORE    AUDIVIT  HeRODES  TETRAR- 

niA  FAMAM  J(.'su.  ]  HcTC  omnia  quac  spoclant 
flecollalioncm  S.  Joannis,  fusius  ctplenius  pnc 
omnibus  Evangclislis  narrat  S.  Marcus  cap.  G. 
V.  l^.  quare  ii)i  commodius  iila  explical)0. 
Herodes  liic  fuit  Anlipas,  fiiius  Hcrodis  magni 
infanticidic.  Matlli.  2,  16. 

12.  Et  accedentes  discipuli  ejus  tulerunt 
coRPus  E.IUS,  et  sepelierunt  illud.]  Corpus: 
Syrus  ,  sclado,  id  est  truncum  corporis  sinc 
capile,  quia,  ut  ait  Niceph.  1.  1.  c.  19.  Herodias 
Joannis  reprehensioncm  ctiam  post  capitis  rcsec- 
tioneni  verila ,  conjungereciuc  id  reliquo  corporis 
tiniens ,  apud  se  remolis  arbitris  in  abstrusiore 
regifv  loco  sepclicndum  duxit;  idem  asseritBeda, 
nuflinus  lil).  11.  Histor.  cap.  28.  etllistor.  Tripart. 
iib.  9.  cap.  ^3.  Vidc  liic  panicos  limorcs  make 
conscicnlia3 :  Ilcrodias  cnim  verebatur,  si  caput 
Joannis  corpori  jungcretur  ,  quocl  rcsurgcrct, 
rursusque  animaretur,  et  contra  inccstas  suas 
cum  Hcrode  nuplias  praidicando  detonarct; 
sicut  Herodes  putabat  Joannem  resurrcxisse  in 
Cbristo,  in  cumquc  transisse.  Adeo  caput  illud 
invictum  Baplistae,  licet  rcsectum ,  Hcrodiadi 
lerrori  fuit  et  horrori. 

Et  venientes  nuntiaverunt  Jesu.  ]  Joannes 
enim  antc  mortcm  jusscrat  discipulis,  ut  se 
niortuo  transirent  ad  Jcsum  ,  imo  jam  adbuc 
Joanne  vivo  nonnulli  ad  Jesum  transierant, 
ut  patct  dc  Andrea,  Joan.  1.  ^iO,  adeoque  ipse 
Joanncs  discipulos  suos  ad  Jesum  miscrat  scis- 
citatum",  an  ipse  essct  Messias?  Mallb.   11.  3. 

13.  QUOD  CUM  audisset  Jesus,  secessit  inde 
iw  navicula  in  locum  desertum  seorsum.  ]  Quod 
cuin  audisset  Jesus ,  scilicet  Joannem  ab  Hc- 
rodc  dccollatum,  ac  Herodem,  qui  liucusque 
partim  desidia ,  partim  bello  contra  .Aretam 
regem  Arablac  (  hic  enim  fiiiam  suam,  testc 
Josepho,  hb.  18.  Anliq.  c.  7,  Ilerodi  despon- 
derat,  ideoquc  ojus  repudium  ob  Herodiadem 
factum,  bello,  quo  Ilerodis  exercitum  cccidit, 
vindicavit)  occupatus,  neglexerat  dicta  facta- 
que  Jcsu  :  Hcrodem,  inquam,  jam  fama  tot 
lanlorumque  miraculorum  Jesu  increliresccntc 
de  iis  inaudisse,  serioque  ad  ca  animadvcr- 
lere  cocpissc,  ut  narravit  Maltliaius  initio  hujus 
capilis  et  historise ,  indeque  suspicari  Jcsum  esse 
Joannem  rcsuscilatum  :  idctrco  Jcsus  secessit 
in  descrtum,  idque  Primo ,  ut  Herodis  furo- 
rem  declinaret ,  qui  sicul  Joannem  decollave- 
rat,  ita  jam  putans  eum  suscitatum  iii  Jesu , 
eumdcm  rursus  decollasset ,  praescrtim  cum 
facileeiobrcpsissct,  vcl  suggesta  fuisseti  Pha- 
risaeis  suspicio  ,  ipsum  vel  essc,  vel  venditarc 
66  Messiam  regem  Judaeis  promissum,  et  per 
tot  saecula  expectatum  :  quare  metucns  ab  eo 
regno  privari,  cum  peremisset ,  uti  pater  ipsius 
Herodes  Ascalonita  Cbristuiu  cum  infaniibus 
in  Bcllilchem  occidcre  salegerat,  Matth.  c.  2. 
vers.  16.  lla  S.  Cbrysostomus ,  TheophylacUis, 
Euthymius.  Sccundo,  ut  Apostolos  ii  sua  mis- 
slone  et  pr.xdicalione  redcuntes,ac  nuilto  la- 
borc  fessos  quiele  aliqua  recrearet,  uii  docct 
Marcus  c.  6.  v.  31.  Terlio ,  ut  excinplo  suo 
doceret,  prccdicaloribus  et  ihaunialurgis  fu- 
glcndum  esse  plausum  populi ,  ct  vanam 
ffloriam. 

In  navicula.  ]  Ul  pcr  eam  proncisccrclur 
traus  mare  GaliUeae  sive  Til)criadis,  ut  patct 
Joannis  0.  1.  Marci  6.  /i5.  Eadem  enim  est  ha3C 
hisloi-ia  cum  illa  ,  quam  fuse  narrat  Joannes 


c.  6.  ex  quo  liquet,  haec  circa  Pascha  conii- 
gisse.  Volcliat  ergo  Christus  navicula  effugcre 
turbarum  ad  se  conlluxum  ,  qui  ipsi  carceris 
ct  vitae  pCrlculum  apud  Herodem  creassct. 

In  loclm  desertcm.  ]  Addit  Lucas  cap.  9.  10. 
qui  erat  Bellisaidcv.  Adrichomius  in  descript. 
Terra!  sanci.'c,  Janscnius  et  alii  nonnulli  cen- 
scnt  hoc  dcsertum  ,  in  quo  Chrislus  quinque 
j)anibus  pavil  quinquc  millia  hominum,  dici 
Bethsaidae  ,  non  quod  fucrit  juxta  Belhsaidam 
ad  lalus  el  littus  ur])is ,  sed  in  opposito  lit- 
torc  trans  marc  Galila-ac  siium  inter  Julia- 
dcm  ct  Dalmanutha.  Probant,  quia  Joannes 
c.  6.  1.  ait  Christum  abiisse  trans  mare  Ga- 
lila,'3B,  ac  Mattliajus  cap.  l^.  7)h,  cum  transfre- 
tasse.  Bcthsaidae  cnim  dilio  cxtendebat  se  ultra 
marc  in  dcsertum  hoc  transmarinum.  Ila  ipsL 

Verum  dico  hoe  desertum  fuisse  juxta  Beth- 
saidam  in  eadem  ripa ,  adeoque  fuisse  inler 
Bcthsaidam  ct  Tiberiadcm.  Probatur  primo, 
quia  id  discrle  ail  Lucas  c.  9.  10.  Secessit ,  ait, 
scorsum  in  locum  dcsertum ,  qui  cst  Detlisaida.  Ara- 
bic.  in  iocum  descrtuvi  prope  civitatem  quce  vo- 
catur  Saida  decurtatc ,   id  cst  Bethsaida. 

Sccundo,  idipsum  clare  testalur  Burchardu? 
ct  alii  in  descript.  Tcrraj  sancta;,  scilicet  locum 
liunc  fuisse  vicinum  Tibcriadi,  dictumque 
Mcnsa. 

Teriio,  quia  Nicephor.  lib.  8.  cap.  3.  scribit 
S.  Helenam,  Conslantini  Magni  matrem,  Tibe- 
riade  to>Si/.iipow ,  \d  est  duodccim  thronorum, 
tcmplum  crexisse  eo  loco ,  quo  Christus  quin- 
quc  hominum  millia  pavit. 

Quarto  ,  quia  Christus  facta  hac  panum  in 
dcserto  inultiplicationc  fugiens  lurbam  ,  qua? 
eum  volcbat  crcare  rcgem ,  jussit  discipulos 
navigarc  Bethsaidam,  tanquam  vicinam.  Rur- 
sum  Joanncs  6.  23.  ait,  Alite  supervenerunt  naves 
a  Tiberiadc ,  juxta  locum  ubi  manducaverant 
panem,  gratias  agcn'e  Domino  :  ergo  locus  hic 
erat  juxta  Tiberiadcm,  puta  inter  Tiberiadem 
et  Belhsaidam  :  cumque  cum  ibi  non  inveni- 
rcnt,  rccto  itincre  per  mare  navigarunt,  ubi 
cum  invcnerunt ,  uti  subdit  Joaimes. 

Ad  argumcntum  rcspondeo ,  Christum  dici 
iransfreiassc  et  abiisse  trans  marc,  id  cst  mare 
navi  transmisissc ,  sive  ivissc  per  mare ,  non 
in  advcrsuin  litius ,  sed  ex  una  tcrra,  per 
niarc  inlermedium ,  in  aliam ,  ex  uiio  sinu 
anfraclus,  in  aliuni  :  nani  per  terrain  llexuo- 
sum  crat  iter ,  quare  recto  ilinere  eo  pcrgcn- 
libus  transeundum  erat  mare,  non  in  adver- 
sum  liitiis,  sed  in  adversum  sinus  flcxum.  Ita 
Iranc.  Luc.  Maldon.  et  alii.  Videdicta  Matt.  h.  15. 
Sinum  hunc  vidctur  fecisse  mons  in  qucm  se- 
ccssit  Jcsus,  ac  deindc  ex  eo  ad  turbas  eum 
sequentcs  dcsccndit,  uli  narrai  Joanncs  cap.  6. 
ct  seq.  Denique  trans  idcin  est  quod  ultra,  et 
ample  sumitur,  dicilurque  cuni  dc  uno  loco 
in  alium  ,  de  uno  maris  sinu  vcl  porlu  in  aliimi 
transilioncm  facimus. 

Et   CUM    AIDISSENT   TIRn.E  ,     SECIT.E   SUST   ECM 

pedestres  de  civiTATinrs.  ]  Qua^rcs.  (juomodo 
pcdcstrcs  poterant  scqui  Clipistum  navi  cuntem 
trans  marcPRcspond.  Turbas  scccdentc  Christo 
in  naviculam,  ejus  famam  passim  pcr  vicina 
loca  sparsisse  :  qua  cxciti  multi  uudequaque 
coulluxcrunt ,  Christimique  navi  rccta  Irans 
mare  euntem  pedibus  inseculi  sunl ,  circum- 
cundo  mare  Tibcriadis,  sive  stagnum  Gene- 
sarcth  usque   ad  Bcihsaidam  ,  ct  inde  usquc 


294 


COMMENTAniA  IN  MATmCTM,  Cnp.  XIV. 


ad  Capharnaum ,  ubi  Chrisium  invenerunt,  uli 
narrat  Joannes  c.  6.  v.  2li.  et  15. 

Tanlac  enim  turba;  licet  longior,  commodior 
tamen  crai  hic  pedestris  circuitus,  eo  quod 
navcs  atl  lanlani  turbam  vehendam  deessent. 
Secessus  Cliristi  desiderium  lurbarum  non  rc- 
tudit ,  sed  acuii  ad  eum  per  invia  et  avia  se- 
quendum;  quia  videbant  eum  virum  sanctum, 
))enericum  ,  divinum,  fugientem  plausum,  cum 
Dco  conversantem.  Ita  honor  sequitur  fugienles, 
sicut  uml)ra  scquitur  corpus  :  sic  et  secedant 
prsedicatores ,  et  vacent  orationi,  ila  plus  eos 
colel  ct  requiret  mundus, 

itx.  Et  exiens  ( cx  secreio  deserti  Bethsaidae, 
in  quod  secesserat)  Vidit  TunnAM  multam,  et 
MISERTUS  EST  Eis  { qiua  crant  sicut  oves  non 
habentes  pastorem ,  ait  Marcus  cap.  6.  v.  3/i. 
Scriba;  enim  non  erant  pastores,  sed  mercc- 
narii ,  qua?renies  sua  lucra  ,  non  ovium  salu- 
lem),  ET  cunAViT  languidos  (  GraBce  aipei^ous,  id 
esl  infirmos ,  .Tgrotos  )  eorum.  ]  Inter  eos  ,  qui 
scilicet  se  Christo  offerebant ,  vel  ab  aliis  offc- 
rebantur  poslulaiiies  sanitatem.  Disce  hic  i 
Christo ,  aliorum  curam  et  commoda  prae- 
ferre  tuae  quieti  et  orationi. 

15.  Vespere  autem  facto,  accesserunt  ad 
EUM  DISCIPULI,  dicentes  :  Desertus  est  locus, 
et  hora  (prandii,  tcmpus  cibi  sumendi)  jam 

VRjETERIIT,   DIMITTE  TURBAS  ,   UT  euntes  in  cas- 

tella  (Graece  tk  xujio-ji ,  id  esl  in  vicos,  in 
vilias)  EMANT  siBi  ESCAS,  ]  Ut  suaB  fauii  suc- 
currant :  mane  enim  jejuni  domo  eggressi ,  ut  a 
te  docerentur  et  curarentur ,  usque  ad  vespe- 
ram  jejuni  permanserunt. 

16,  Jesus  autem  dixit  eis  :  Non  habent  ne- 
CESSE  iRE  (  Grasce  ansX^tXv  ,  id  est  abire  io 
viilas  ut  emant  escas ),  date  illis  vos  mandu- 
care.  ]  Sternit  Cliristus  viam  ad  miraculum 
multiplicationis  panum  ,  ideoque  lurbas  deti- 
nuit  usque  in  vesperam,  ut  discipuli  demis- 
sionem  iliarum  peterent,  quibus  ipsc  jubet 
dare  illis  cibum,  ut  eo  testatius  sit  miraculum, 
<'oque  Christi  beneficium  gratius  accidat,  quo 
magis  vident  se  esse  in  actis ,  eiboque  omni 
ad  tantam  turbam  in  deserto  alendam  desii- 
tui.  Addit  sanctus  Joannes  c.  6.  quod  Jesus  dixit 
ad  PhiHppum  :  Unde  ememits  panes ,  at  mandu- 
rent  hi  ?  IIoc  autcm  dicebat ,  tentans  eum  :  ipse 
enim  sciebat  quidesset  facturus.  Respondit  ei  Phi- 
lippus  :  Ducentorum  denariorum  panes  non  suf- 
ficiunteis,  ut  unusquisquemodicum  quid  accipiat. 

Philippum  prje  aliis  rogavit  Christus,  quia 
Philippus  prae  ceteris  docilis  eral  et  candidus  , 
sed ,  non  ita  acutus  et  sublilis,  ideoque  multa 
alias  manifesta  rogare  solitus ,  uli  Joan,  l^.  8. 
rogavit  Christum,  dicens  :  Domine ,  pstende 
Patrem ,  et  sufficit  nobis.  Ita  S.  Chrysostomus , 
Theophylaclus ,  et  S.  Cy rillus ,  in  cap.  6.  Joannis. 
Porro  denarius  idem  esl  quod  Juiius  Romanus, 
vel  regalis  Hispanicus,  qui  ponderat  drachmam 
argenti  :  quare  ducenti  denarii  faciunt  50.  flo- 
renos  Brabanticos ,  sive  20.  aureos  Bomanos. 
Denarius  cnim  dictus  est ,  quod  decem  asses 
contineret.  As  erat  Daiochus  Romanus,  sive 
medius  stuferus.  Vide  ca  quae  de  priscis  mone- 
tis  et  ponderibus  annotavi  in  fine  Pentateuchi. 
Viginti  aureis  multi  panes  emi  poterant.  Nam 
r.om.'e  jam  unus  panis  albus  octo,  et  subinde 
decim  unciarum  ciniiuruno  baiocho  ,  qui  fcre 


uni  sufficit  ad  unam  refeciioncm  :  quar<?  nno 
Julio  sive  denario,  qui  continet  decem  baiochos, 
poterant  emi  tales  decem  panes ,  et  conse- 
quenter  duceniis  denariis  cmpta  fuissent  duo 
millia  panum,  quae  fere  suITecissent  ad  duo 
millia  hominum  reficienda  :  hic  autem  erani 
quinque  hominum  millia ,  pra^ter  mulieres  ei 
parvulos;  quare  Iria  millia  omni  pane  caruis- 
sent.  Adde  multos  in  fame  et  jejunio  esse  eda- 
ces,  ut  eis  unus  panis  non  sufliciat,  sed  duos 
et  subinde  tres  requirant.  Vere  ergo  dixit  Phi- 
lippus,  ducentorum  denariorum  panes  non 
sutncere  ad  tantam   turbam  alendam. 

17.  Respondebunt  ei  :  Non  iiabemus  nic  nisi 
QuiNQUE  PANES,  ET  Duos  piscEs.]  Pisccs  hi  jam 
cocti  erant  et  parati  in  cibum  :  statim  enim 
ab  Apostolis  distributi  fuerunt,  jubente  Christo, 
sine  alia  coctione,  Explicat  id  Joannes  c.  6.  8. 
aitque  :  Dicit  ei  unus  ex  discipulis ,  Andrcas  frater 
Simonis  Petri  :  Est  puer  unus  hic  qui  habet  quin- 
que  panes  hordeaceos,  et  duos  pisces;  sed  hcec 
qiiid  sunt  inter  tantos?  Panes  hos  Apostolorum 
fuisse  censet  S.  Chrysost.  ;  melius  Euthymiu» 
putal  fuisse  venales. 

18.  Qi'i  AiT  :  Afferte  midi  illos  huc.  ]  Ut 
ilios  benedicendo  mulliplicem.  Paruere  Apos- 
toli,  el  atlulere  illos ,  atque  haec  prompta  eorum 
obedientia  et  fiducia ,  jcque  ac  charitas  et  stu- 
dium  succurrendi  fami  tot  millium  hominum, 
elicuit  hoc  a  Christo  miraculum. 

19.  Et  cum  jussisset  turbam  discumbere  su- 
per  foenum  ( Arabicus ,  at  sederet  super  her- 
bam),  acceptis  quinque  panibus,  et  duobus  pis- 

CIBUS,  ASPICIENS  IN  COELUM  BENEDIXIT,  F.TFREGIT, 
ET  DEDIT  DISCIPULIS   PANES,  DISCIPULI  AUTEM   TUn- 

Bis.  ]  Prius  membrum  plenius  enarrat  S.  Marc 
cap.  6.  V.  S9.  dicens  :  Et  pi^cBcepit  illis  y  ut  ac- 
cumbere  facerent  omnes  secundum  contubernia 
super  viride  fcenum.  Contubernia  haec  erant  di- 
versi  hominum  coetus ,  in  unum  collecti  ad 
prandendum.  Unde  Lucas  c.  9.  \h.  ea  vocat 
convivia,  id  est  convivarum  ccetus ,  in  quibus 
honestatis  causa  viri  cum  viris,  ac  mulieres 
seorsim  cum  suis  parvulis  discumbebant ,  ut 
innuit  hic  Matthaeus  :  olim  enim  non  asside- 
Lantmensae  in  scamno ,  sed  discumbebant,  id 
est  jacebant  in  lectulis  mensalibus ,  qui  juxta 
mensam  sternebantur,  uude  lectisternia  dicta, 
quorum  locohic  erat  foenum.  Jussit  vero  Chris- 
tus  per  contubernia  eos  discumbere  ,  tum  ut 
magis  appareret  discumbentium  multitudo, 
tunc  ut  ordinate  omnia  fierent ,  tum  ut  nemo 
praeieriretur ,  qui  non  suam  panis  et  piscis 
partem  acciperet. 

Aspiciens  in  coelum  denedixit.]  S.  Joan.  cap. 
6. 11.  sic  habet :  Accepit  ergo  Jesus  panes  ,  etcum 
gratias  egisset ,  distribuit  discumbentibus,  Unde 
heretici  t6  benedixit  exponunt  per  gratias  egit : 
sed  perperam ;  Christus  enim  more  suo  priu» 
gratias  egit  Patri,  deinde  panes  benedixit : 
Marcus  enim  c.  6,  41.  ait  :  Intuens  in  ccelum  be- 
nedixit ,  et  fregit  panes.  Et  Lucas  cap.  9.  36. 
Respexit  in  ccelum ,  et  benedixit  illis ,  scilicel 
panibus,  et  fregit ,  et  distribuit.  Chrislus  ergo 
hic  benedixit  ,\.\\m  Deum,  illum  landandoet  gra- 
tias  agendo,  ut  habet  Joannes  cap.  6 ,  quae  prima 
debet  csse  orationis  pars ,  ut  Dei  laude  nobis 
benevolentiam  conciliemus ,  ad  impetrandum 
id  quod  deinde  sumus  postulaturi ;  tum  ip»o$ 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XIV. 


295 


panes  benedixit ,  hoc  esl  (livinarn  gratiam  cis 
imprecatus  est,  pcr  quam  mulliplicarenlur,  et 
vim  roburque  conciperent  ad  lantam  lurbam 
copiose  valideque  alendam ,  roborandam  et 
exhilarandam  ,  perinde  ac  si  opiparo  carnium 
et  vinorum  epulo  pasti  fuissent.  Christus  ergo 
hac  henediclionc  virtutem  aliquam  ,  non  phy- 
sicam,  sed  moralem  panibus  indidit,  scilicet 
deputalionem  suam  ,  ct  ordinationem  ad  mi- 
raculosam  multiplicationcm ,  per  quam  ma- 
num,  id  est,  virtutem  suam  divinam,  quasi 
panibus  apposuit,  ut  illico  reipsa  raulliplicarcn- 
lur,  nimirum  acrem  vicinum ,  vel  aliam  ma- 
teriam  sensim  inter  distribuendum  ,  sed  insen- 
sibiliter,  et  continuc  in  panes  convertendo  : 
Deus  enim  nihil  de  novo  creat  cx  nihilo ,  sed 
ex  matcria  initio  mundi  creala  omnia  producit 
el  transformat.  Simili  modo  multiplicavit  fa- 
rinam  et  oleum  viduae  Sareptana;,  ob  mcrita 
i.lia;  U.  Reg.  17.  16.  et  alterius,  ob  merita  Eli- 
s;ci  U.  Reg.  U.  v.  5.  Panes  hos  oplimos  et  sapi- 
dissinios  fuisse,  magnaque  vi  nutriendi,  robo- 
randi  et  exhilarandi  prcxditos,  liquet  ex  eo , 
quod  erant  panes  divini  a  Christo  per  miracu- 
lum  producti :  Dei  enim  perfecta  suntopera.  Sic 
vinum  ex  aqua  in  Cana  Galiiaea)  conversum 
fuit  optimum  ,  ut  patet  Joannis  cap.  2.  10.  Sic 
Deus  dum  singulis  rerum  spociehus  a  se  initio 
mundi  crealis  henedixit,  hoc  ipso  vim  gene- 
randi,  ac  se  propagandi  multiplicandique  eis 
indidit,  diccns  :  Crescitc  et  multii)Ucamini.  Cen.  1. 
Sic  Christus  in  ultima  coena  inslitucns  Eucha- 
ristiam  ,  benediccns  pancm,  cum  in  corpus 
6uum  transmutavit.  Malth.  c.  26.  26.  Atquehujus 
in  Kucharistia  transmulationis  typus  ,  etprieam- 
bula  quasi  dispositio  fuit  h?cc  panum  per  Christi 
benedictionem  multiplicatio;  nam  paulo  post 
eam  Cliristus  de  Eucharislia  sermoncm  pro- 
lixum  instituit,  qucm  narrat  Joannes  c.  6. 
ac  Eucharisliani  cum  manna  contulit  et  prae- 
lulit,  dicens  :  Non  sicut  manducavcrunt  patres 
vestri  manna ,  ct  morlui  sunt  :  qui  manducat 
liunc  pancm ,  vivet  in  ccternum,  Joan.  c.  6.  v.  59. 
Caus^m  dat  S.  August.  tract.  1U.  in  Joannem  : 
Vnde ,  diii,  multiplicat  (Deus)  dc  paucis  granis 
scgetes ,  indc  in  manibus  suis  muitiplicavit  panes  : 
potestas  enim  crat  in  manibus  Cliristi.  Panes 
enim  illi  quinque  quasi  semina  crant ,  non  qui- 
dcm  terrce  mandata,  sed  ab  co  qui  terram  fccit 
multiplicata.  Unde  S.  Chrysostomus  :  Multipli- 
cabantur ,  ait,  in  discipulorum  manibus  quinque 
illi  pancs  ,  ac  fontis  in  morcm  scaturiebant ,  dum , 
ul  ait  S.  Hilarius,  Fragmcntis  fragmenta  suc- 
ccdunt ,  ct  fallunt  sempcr  pcrfracta  frangcntes. 
Frangente  enim  Domino,  seminarium  fit  ciborum, 
ait  S.  Hieronymus  :  Vidisscs ,  inquit  S.  Am- 
brosius ,  incoviin-ehensibili  quodum  rigatu  inter 
dividentium  inanus  ,  quas  non  frcgerant ,  fructi- 
ficarc  particulas ,  ct  intacta  frangentium  digitis 
tponte  sua  fragmenta  subrcpcre  :  quemadmodum 
videmus  liquidis  fontibus  continuos  fiucre  succcs- 
»us ,  et  quidquid  de  illis  aufcras,  usurario  quo- 
diim  reparari  mcatu. 

Tropologice,  Christus  hic  siio  facto  docct  pa- 
ncs  el  opes ,  tam  corporalcs  quam  spirituales ,  in 
elecmosynam  cgcnlibus  datos  non  minui,  sed 
muliiphcari,  imo  centuplicari  ct  millecuplari. 
Sic  S.  Joannes  ob  libcralitatem  cognominatus 
F-leemosynarius,  Patriarcha  Alexandrinus,  dicc- 
hat  se  quotidiana  cxpcrientia  disccrc ,  quod  quo 
plus  darct  pauperihus ,  eo  plus  a  Deo  reciperet : 


unde  aiebat:  Vidcbo ,  Domine,  quis  citius  dcficial , 
an  tu  mihi  dando,  an  ego  cgenis  distrihucndo.  Ita 
Leontius  in  ejus  vita  :  simili  modo  Sanciulu* 
Prcsbytcr  multiplicavit  pancm  operariis,  uti 
narrat  sanctus  CregoiiusS.  Dialog.  37.  Hadria- 
nius  II.  Pontifex,  qui  Nicolao  primo  successit 
anno  Domini  91/i.  ac  octavamSynodumCcnera- 
lem  Constanlinopoli  indixit,  in  eaque  Photium 
invasorem  sedis  ejecit,  ac  S.  Ignatium  legilimurD 
Patriarcham  restituit.  Ilic,  inquam,  Hadrianus, 
ait  Platina ,  Sergio  Ponlifici  familiaris  fuit,  a  quo 
cum  aliquando  denariosquadraginta  dono  acce- 
pisset,  domum  rediens,  dispcnsatorimandavit, 
ut  eosperegriniset  pauperihus,  qui  in  vesiibuln 
domus  suac  stabant,  erogaret.  Facerc  ille  nian- 
dataconatus,  cum  videretne  minimae  quidem 
parli  tanlula  rc  salisficri  posse,  ad  Hadrianum 
rediens,  rcm  ipsamexponit.  Tum  Hadrianus  ac- 
cepta  pecunia  ad  paupercs  veniens,  et  tcrnos 
denarios  singulis  pra^stitit,  et  totidem  sibi  rei 
familiari  satisfacturus  reservavit,  admiranle 
dispensatorc  miraculum  rei.  CuiHadrianus  ;  Yi- 
des,  inquit,  quam  benignus  et  largus  sil  Domi- 
nus,  his  procserlim,  quiliberales  etmunificiin 
pauperes  sunt?  Hac,  et  aliis  virtutibus  tanto  in 
prelio  apud  omnes  fuit,  ut  cum  de  Pontificc 
creando  scrmo  haberetur,  ccrtatim  omnes  uni- 
cum  Hadrianum  deligerent. 

Sancti  Lyd^vina  HoUanda ,  singulare  patientinc 
et  charitatis  speculum,  cum  esset  pauper,  stu- 
diosetamenegenis  succurrebat:quocircapauco5 
hajjens  in  bursa  mmimos,  dum  cos  liberaliter 
erogaret,  assidue  aliicoelitus  surrogahantur,ita 
ut  nunquam  deficerent,  sed  crescerent  jugiter, 
ideoque  Iutc  ejus  bursa  Jcsu  cognominata  est, 
Lege  ejus  viiam  apud  Surium  in  Aprili.  Vide  2. 
Corinth.  cap.  9.  v.  6.  et  seq.  Qui  parce  seminat , 
ix\i,parcect  metct ,  ct  quiseminatin  benedictionibus 
(id  cst  henedictiones,  id  est  heneficentias  mul- 
tas)  de  benediclionibus  (  bcncficentias  multas  ) 
mctet.  Est  Ilebraica  syntaxis.  Hebroci  enim  verba 
contaclus,  quale  est  seminarc,  construunl  cum 
ablativo  pricviaprajpositionc  :  unde  dicunt  tan- 
gere  in  manu,  id  cst  tangere  manum.  Quaro 
dum  paupcri  das  panem  vel  Julium,  non  eum 
pcrdis,  scd  scminas;  quia  sicut  cx  uno  seminis 
grano  nuiUa  succrcscunt,  sic  ex  uno  pane  vel 
Juliomulti. 

20.  Et  MANDVCAVEr.rNT  OMNEs.  ]  OoJni^ic  mil- 
lia  virorum  cum  mulicribus  ctparvulis,  quorum 
ingcns  erat  aumerus ;  mulieres  enim  devotas 
magis  sunt,  aeque  ac  magis  curiosae,  ut  videanl 
novum  Prophetam,  qualis  erat  Christus,  quam 
viri. 

Et  saturati  siNT.  ]  Diccs,  Nulla  hic  vini  fit 
mentio  :  quomodo  ergo  saiurati  sunt,  qui  nil 
hiberant :  sine  potu  enim  sitibundum  et  cani- 
num  cst  prandium.  Rcspondeo,  Christum  non 
dcdissc  eis  vinum,  quia  vicini  erant  aquarum 
fontes ,  ad  quos  pro  potu  accedere  poicrant.  Po- 
tusenim  aquaiest  naiuraliset  sanus,  ac  natura; 
sufTicit.  Ulterius  vero  gulam  irritarc  vino  Chris- 
tus  nolcbat.  Dat  enim  cilium  Dcus  adncccssita- 
tcm  ct  satictalcm,  non  ad  voluptatcm  et  lasci- 
viam.  Sic  Angelus  FAix  detulit  pancm,  ct  vas 
aquac,  non  vini  in  dcserto,  3.  Reg.  19.  6.  Sic 
corvus  jussu  Dci  quotidie  deferebat  dimidium 
panem  ad  S.  Paulum  pnmum  Eremiiam,  sitim 
vero  ex  vicino  aquac  fonte  cum  levare  volebat, 
tcste  S.  Hieronymo  in  ejus  vita.  Idem  fecit  Deus 
aliis  sanclis.  Imo  ab  Adamo  usque  ad  diluvium 


29« 


COMMrNTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XIV. 


per  1600.  annos  usqucad  Noc,  qui  primusvitem 
planlavit,  hominos  religiosiores  non  comedc- 
runt  carncs,  nec  biberunt  vinum,  sed  fruclus 
edebant  ct  bibel)ant  aquam,  ei  tamen  vivebant 
per  900.  annos.  Absiineniia  ergo  maler  cst  sa- 
nitatis,a3queac  sapienliaecisanciilalis.  Videdicta 
Gencs.  9. 

Et     TVLEnUNT     REMOriAS     DUOUECIM     COPDINOS 

FnAGMENTORfM  PLKNOs.  ]  Ergo  retulcrunt  plus 
panis ,  quam  inilio  ad  Ciiristum  atlulerant , 
nimirum  quinque,  scd  triginta  et  plures  panes 
continebant.  Verisimilc  est  Chrislum ,  primo 
quinquc  pancs  manibus  suis  fregisse,  ct  fran- 
gendomuUiplicassc,  ac  eos  in  hoscophinos  dis- 
tribuisse,  qui  deinde  cjus  jussu  dum  ab  Aposlo- 
lis  per  contubernia  in  turbas  distribuerenlur, 
sensim  magiset  magis  muUiplicabantur :  quare 
tot  cophinos  fragmcnlorum  ad  Christum  retule- 
runt,  quot  copliinos  panum  primo  ab  eo  acce- 
perunt.  Ita  Maldonalus;  Cedrenus  in  Compend. 
Histor.  narrat  duodccim  hos  cophinos  religiosc 
repositos  fuisse  in  templo  duodecim  Apostolorum, 
quod  Constantiuopoli  cxaedificavit  Constantinus 
Magnus. 

Porro  Judseisoh  ohm  familiares  fuere  cophini: 
Unde  Juvcnalis: 

Judaeis ,  ail,  quorum  copliinuf  fccnumque  snpellex. 

Unde  liquct  cophinum  tania;  capacilatis  esse,  ut 
capiat  tantum,  quantum  manus  vel  brachium, 
viri  V.  g.  Judaji,  poriare  potest. 

21.  MANDUCANTIUM    ATJTEM    FIIT   NliMERUS    QUIN- 

QUE  (Gricce  wtr2t7rJvT£,idest,  quasiquinque)  millia 

VIRORUM  ,     EXCEPTIS     MULIERIBUS     ET     PARVULIS.   ] 

Putant  nonnullimulieres  et  parvulos  exa^quasse 
Dumerum  virorum ;  sed  hoc  diflicile  est  creditu, 
quia  desertumhoc  Chrisli  longe  aberat  ab  urbi- 
bus  et  villis  frequenlioribus,  iter  autem  tain 
longum  facere ,  multis  minoribusfuissetdifficile. 
Hanc  quinque  millium  virorum,  per  quinque 
panes  a  Christo  benedictos  et  multiplicatosrelec- 
lionem ,  ad  verbum  praedixit  Sibylla ,  cujus  versus 
recitat  Lactant.  lib.  ^.  c.  15. 

22.  Et  STATIAI  COMPULIT  JeSUS  DISCIPULOS  ASCEN- 
DERE    IN    NAVICULAM,     ET     PR.^-CEDERE    EUM    TRANS 

FRETUM  (trans  mare  Galilneae,  iterum  enim  ile- 
rumque  illud  trajiciebat  Christus  adfugiendum 
turbas  )  donec  dimitteret  turbas.]  Id  fecit  Chris- 
tus,  Primo,  quia  volebat  secedere,  ut  solus  quie- 
lius  et  instantius  oraret,  utpaiet  ex  vers.  seq. 
Secundo,  ut  hac  ratione  facilius  effugeret  tur- 
ham,  quam  sciebat  ipsum  velle  facere  regem, 
ob  multiplicationem  et  dislributionem  panum  ab 
co  faclam,  uti  docet  Joan.  6.  15.  Tertio,  ut  sc- 
qucntis  miraculi  in  scdanda  maris  tempestate 
daretoccasionem. 

23.  Et  dimissa  turba  (  ei  valedicens  et  bene 
precaius,  jubensque  ad  sua  rcdire  )  ascenditin 
montem  solus  orare  :  vespere  autem  solus  erat 
iRi.  ]  Repclit  hoc  Malihaus,  ut  sternat  viam  ad 
sequens  miraculum,  quod  scilicet  Christus  cx 
monte  venerit,  ct  ambularit  super  mare,  ut  dis- 
cipulis  in  navi  venlo  jaciatis  succurrerct.  Solus 
orat  Christus,  ut  moneat  lideles  in  oralione  fu- 
gere  turbas  et  strcpitus,  ac  in  secreto  et  silenlio 
mente  collecta  Deum  prccari.  Secundo,  ut  do- 
ceat  praedicatorcs  suhinde  scccdere,  ut  animum 
•^olligant,  ac  cum  Deo  agant,  petanlque  ut  ea 
quae  praedicarunt  Deus  confimiet,  ac  verbi  sui 


semina  ,  quac  ipsi  in  mcniibus  auditorum  spar- 
serunl,  irriget,  foveat,  promoveat  ctperficial; 
utquc  novum  eis  spiritum  indat,  quo  instrucli 
novo  et  majori  fervore  redeant  ad  praedican- 
dum. 

2^.  NaVICULA  AUTEM   IN  MEDIO  MARl    JACTABATUR 

CGracce  (ixax-jozi/j.vw ,  id  est  vexabatur)  fluctibus  : 
erat  enim  contrarius  ventus.  ]  Syrus:  Jamreces- 
scrat  h  terra  stadiis  mullis  cum  agitarelur  plurL- 
mum.  Arabic.  Agitabant  eamfluctus.  Sicutcontra 
lluctus  constantcr  ibatnavis,  et  validius  remi- 
gabant  nautac  :  sic  contra  lentaiiones  forlius 
eundum  cst,  juxta  illud : 

Tu  Do  cedc  malis ,  sed  contra  audentior  ito. 

Ambulabant ,  ait  S.  August.  tract.  25.  in  Joannem, 
promovcbant  Aposloli,  nec  venti  ilU ,  et  tempestates, 
ct  fluclus,  et  tcncbra  id  agebant,  ut  vcl  navis  non 
promoveretur ,  vel  soluta  mergcretur,  sed  inter 
omnia  illa  mala  ibat. 

Porro  tempestas  cuique  est  non  tantum  adver- 
siias,  sed  nimia  prosperitas.Audi  S.Aug.  serm.13. 
deVerbisDomini  secundumMatih.  Unicuiquesua 
cupiditas,  tempestus  est.  Amas  Deum,  ambulas 
supermare,sub  pcdibus  tuis  est  timor  smculi.  Amas 
saculum  ,  absorbebit  te ;  amalores  suos  vorare 
novit,  non  portare,  Sed  cum  fluctuat  cupidilate  cor 
tuum,  ut  vineas  tuam  cupidilatem,  invoca  Christi 
divinitatem.  Etinferius  :  Magnce  virtutisest,  cum 
felicilate  luclari;  magnce  felicitalis  est ,  a  felicitate 
tion  vinci. 

25.    QUARTA  AUTEM   VIGILIA   (  GraeCC,  w)^axY,,  id 

est  custodia  )  noctis  venit  ad  eos  ambulans 
supER  mare.  ]  Romani  noctu  singulis  ternis  horis 
mutabantexcubias,  id  estvigiles  et  custodes  ur- 
bis  vel  exercitus,  lum  ne  illi  ex  nimis  longa 
vigilia  in  somnuminciderent,  tum  ne  fraudi  ali- 
cui  etproditioniesset  locus;  et  hacc  vocabanlur 
vigilia;  vel  custodiae.  Quare  noctem  sibreviserat, 
in  lernas ;  si  longa,  in  quaternas  vigilias  sive  cus- 
todias  dividebant.  Quarla  ergo  vigilia  incipiebat 
decimanoctis  hora,  et  durabatusque  ad  duode- 
cimaiu.  Porrohac  contigerant  paulo  post  multi- 
plicationem  panum  ctpastum  turbas,  qua?  facla 
estcirca  Pascha,  ut  patet  Joan.  cap.  G.  h.  Unde 
colligas,  hanc  tempestatem,  et  hanc  ejus  seda- 
tionem  factama  Christo,  conligisse  circa  asqui- 
noctium  paschale,  sive  vernum,  quando  nox 
scqualisdiei  est  duodecimhorarum.  Duravitergo 
hac  maristempestas  per  novem  horas,  scilicet 
per  tres  vigilias  noctis  usque  ad  quartam,  qua 
Chrislus  vcnit  ad  discipulos  mari  jactatos, 
Quarla  vigilia  noctis  ad  eos  venisse  Dominum, 
ostendit  lota  nocte  periclitatos,  ait  S.  Chrysosto- 
mus  :  illi  ergocontinue  navigantcs  tres  vigilias, 
idest  pernovemhoras  vixconfecerunt  25.  velSO. 
stadia(ut  aitJoannes  cap.  6.  v.  19.j,idestmillia- 
ria  llalica  circiter  tria:  nam  octo  sladia  faciurit 
unum  milliarc ;  stadium  enim  continet  125. 
passus,  milliare  veromille  passus.  Igitur  Apos- 
toli  novem  horis  navigantes  vix  dimidiummaris 
Galilacic  trajeccrant :  ejus  enim  latiiudo  est  sex 
milliarium,longUudo  vcrosedecim,  testePlinio 
lib.  5.  cap.  15.  Imo  Joseph  lib.  3.  Celli  c.  18.  ait 
iilud  latum  esse  ^O.  stadiis ,  id  est  5.  milliaribus , 
longum  vero  100.  stadiis,  id  estmilliaribus  duo- 
decim  cum  dimidio.  Hocvcrumest,  si  cumAdri- 
chomio,  Jansen.  et  aliis  dicas  Apostolo*  totam 


COMMliNTAUlA  IN  MAT 

inaris  lalitudinem  iransisse.  Nam  alii  verius 
censent,  eos  illud  in  longum  sulcasse:  deser- 
tum  cnim  hoc  situm  eratinter  Betiisaidam  et  Ti- 
Leriadem,  ex  quo  versus  Bethsaidam  et  Caphar- 
naum  in  longum  maris  hujus  navigarunt,  uli 
ostendi  v.  13.  hujus  capiiis,  Permisit  Christus 
discipulos  tot  horjs  tempestaie  jaciari  :  Primo, 
ut  assuescerent  pati  adversa  et  dura.  Secundo,  ut 
opem  Dei  ardentjus  fiagitarent.  Tertio,utsuavior 
ct  graiior  eis  accidcrel  procellae  tam  dimcilis  et 
longac  sedatio,  moxfacienda  aChristo.  Ita  sanc- 
lus  Clirysost. ,  Theophylact.  et  alii. 

Audi  Lactant.  lib.  U  de  Vera  sapientia  cap.  15. 
/It  ilti  {  discipuli  Christi )  itrgente  jam  vespcre 
irrofccti  contrario  vcnto  taborare  cceperunt,  cum~ 
que  jam  mcdium  fretum  tenercnt,  tum  pedibus 
mare  ingressus  consecutus  est  cos,  tanquam  in 
solido gradiens  :  non  atpoetmOrionem  mentiuntur 
in  pelago  incedentem ,  qui  demeisa  corporis  parte 
huma-o  sustinet  undas.  Profert  deinde  Sibyllcc 
carmina,  qui])us  illa  praedixit  Chrislum  venios 
ct  mare  furens  pacalurum,  morbos  curaturum, 
el  morluos  susciiaturum.  Avdi  S.  Hieronymum : 
Slationes  et  vigilicB  militares  in  terna  horarum 
spatia  dividuntur.  Ouando  ergo  dicit  quarta  vigi- 
lia  noctis  venisse  ad  eos  Dominum,  ostcndit  tota 
nocte  periciitatos ,  et  extremo  noctis,  atque  in 
consummatione  mundi  eis  auxilium  prcebiturum. 
Audi  et  S.  August.  scrm.  \h.  de  Verb.  Domini  se- 
cundum  Malthaeum  :  Quarta  vigilia  noclis,  ex- 
trema  pars  noctis.  Vigilia  una  tres  horas  habet, 
ac  per  hoc  nox  quatuvr  vigilias  habet ,  ternis  horis 
persingulas  vigilias  distributis.  Quartaergovigilia 
noctis,  hoccst,  pcne  jam  nocte  finita.  Sic  veniet  in 
fine  sacuU,  iniquilatis  nocte  transacta,  ad  judi- 
candos  vivos  et  mortuos. 

AMnni.ANS  supER  MARE.  ]  PcF  virtutcm  divinam, 
quam  habebat  ut  Deus,  et  pcr  doiem  agililalis, 
quam  ad  tempus  assumpsit  ut  homo,  inquit 
Joannes  Major  hic :  sicut  idem  Cliristus  in  tem- 
pore  nalivitatis  assumpsit  dotem  subtilitalis, 
IMjnelrando  clausum  virginis  matris  ulerum  ;  ac 
dotem  clarilalis  in  tempore  transfigurationis  ; 
denique  dotem  impassibilitatis  in  jejunio  UO. 
dierum,  qua  factumest,  ut  nullam  famem  pate- 
relur  aut  seniirct. 

20.  ET  VIDENTES  EUM  SUPEn  MAnE  AMnULANTEM, 
TUnnATI   SUNT,   DICENTES  :    QUIA  PIIANTASMA  EST.] 

Syrus,  quia  visio  mendax ,  id  est  spcctruni  est : 
tum  quia  talia  nociu  ct  in  tenebris  obambularo, 
apparerc  ethomines  territare  vexareque  solent, 
uti  multis  exemplis  docel  Delrio  in  Magicis  :  tuni 
quia  praj  tenebris  non  agnoscebant  ambulanteiu 
hunc  esse  Jesum ,  pra^sertim ,  quia  ut  ait  Marcus 
c.  6.  Z»8. ,  Volebat  prccterire  cos ;  quasi  eos  noii 
curans,  nec  ad  eos  pertinens,  sedaliopergens, 
ul  in  eis  metum  et  clamorem  excitaret,  quo 
excitus  sc  eis  cognoscendum  daret.  Undc  sc- 
quitur  : 

Et    Pn.E    TIMOnE    CLAMAVEnUNT.  ]   CoufuSUS    fuit 

hic  clamor  elicitus  a  pavore,  qualis  esse  solrt 
naviganiium,  cum  in  naufragii  periculum  inci- 
dunt,  ut  dc  vita  quasi  despercnt.  Duplex  eral  hic 
discipuloruin  timor.  Ad  metum  enim  nuciuuin 
maris  minantium  naviculam  obruere,  accedebat 
ineius  phantasmalis,  ue  illud  navim  iisdeni 
plane  submergeret. 

Permisiihoc  Christus,  ut  discipuli  disceront 
melus  el  temaliones  sustinere,  eliam  dum  illi 

COnNLl..    4    l.Al-lDE.     !UM.    VIII. 


TiLELM.  Cap.  Xi\'.  297 

augentur  ct  duplicantur,  utque  eo  suavioreis 
accederet  liberatio  et  consolalio  mox  ab  eo  af- 
ferenda,  quo  major  prascesserat  desolatio,  ei 
quasi  salutis  desperatio.  In  arctis  cnim  cum  res 
est  in  acie  novaculae ,  Deus  illico  ex  alto  succu- 
rit.  Unde  sequitur: 

27.  Statimque  Jesvs  locutus  est  eis,  dicens  : 
Habete  fiuuciam  (Giiece  (»«pj£iTj,  id  est  animum 
lapsum  resumite,  respirate,  confidite,  animosi 
ct  fideuLcs  estote:  S)jTns,bonoestote  animo;  Ara- 
bicus,  estole  fortes)  :  Ego  sum  (magister  vesler, 
quemnostis,  cujusque  beneficentiara  et  omni- 
potentiam  intotmiraculis  a  me  patralis  experti 
estis  :  qui  proinde  non  vosilludo  ut  phantasma, 
sedtempestate  etmetu  liberare  destino),  nolite 
TiMEnE.  ]  Graece,  Netimeatis,  vela  spectro,  velii 
lluctibus.  Hac  voce  Christi  tum  externa  auribus 
insonantc,  tum  potiusinterna  animisdiscipulo- 
rum  ingesta,  Chrisius  eis  ademit  pavorem,  ac 
serenitatem,  securilatemet  laetiliam  indidit,  ut 
plane  conliderent  se  a  Chrislo  omni  periculo 
liberandos. 

Ex  hoc  loco  disce  hoc  csse  discrimen  boni  et 
mali  spirilus,  quod  bonus  inilio  lerreal,  mox 
consolelur,  serenet  et  UciiUcet,  uti  facit  liic 
Christus  :  malus  vero  inilio  gaudium  sensuale 
ingerat,  sed  mox  moerorem,  augorem  et  dcs- 
peralioflcm  immittat. 

28.  Respondens  autem  Petrus  dixit:  Domine, 
si  Tu  Es  CJesus,  magistcr  et  Dominus  noslerj, 
jube  me  ad  te  vENiuE  suPER  AQUAS.  ]  Cah  Inus 
Pelrum  lemeritatis  et  stultitiai  accusat :  Dubita- 
hatcnim  Petrus,  inquit,  an  qui  apparebat  esset 
Christus,  an  vero  spcctrum  dicmonis.  Poiuissct 
enim  daemon  simulans  se  esse  Christum  jubere 
Petro,  utveniret  adse,  itaqueeum  mergpre  in 
mari,uii  plura  spectra  fecisse  narrat  Delrio  in 
Magicis.  Bespondont  Patres  et  Interpretes  in 
hunclocum  dupliciler.  Primo,  Pelrumex  voce, 
gestu,  habilu,  ct  multo  magis  ex  interiore 
Chrisli  insiinctu  agnovisse  hoc  non  esse  phan- 
tasma,  sed  ipsummet  Christum,  ut  dixi  v.  27  ; 
quod  crgoail,  i/£«c5jnonestvoxdubitanlis,  scd 
lictilia  geslicntis,  ulleriusqueoptantis  ad  Chris- 
tumcilo  venire,  utilli,  quem  summe  amabat, 
per  mare  miraculose  accedenli,quam  proxime 
jungatur.  Ita  S.  Ililarius :  In  Petro ,  ait,  consi- 
dera  fide  cum  ccteros  anteisse.  Et  S.  Chrysost. 
Vidcs,  ait,  quod  vchcmentcr  Petrus  arderet? 
vides  quanta  fides  ipsius  etiam  iiunc  esset?  Nemo 
ita  ul  ipse  Jesum  amabat.  Non  solum  charitatem , 
sed  fidem  etiam  ostendit.  Quia  cnim  credebat  non 
tantummodo  Chrislum  supcr  mare  ambularc,  vc- 
rum  etiam  id  aliis  posse  conccdcre,  ausus  est  hoc 
petere,  ut  cum  co  citius  csse  posset.  Et  S.  Hicron. 
Eodem,  ait,  fidei  ardore  quo  scmper  ,  nunc  quo- 
que  ceteris  tacentibus  credit  se  posse  faccre  pcr 
voluntatem  magistri,  quod  ille  poterat  pcr  natu- 
ram.  Jube  me  venire  ad  te  super  aquas.  Tu  prw- 
cipe ,  et  illico  solidabuntur  unda:  :  leve  fict  corpus, 
quod  pcr  se  gravc  est.  Vhle  Abulensem  hic  quaest. 
IGG.  ubi  asscrit  Petrum  ccrto  scivissc,  eum  qui 
ambulabat  super  mare  esse  Christum;  ideoquo 
co  vocanie  et  jubentc  audacter  mare  ingressum. 
ac  cum  mergeretur  eum  fidonter  iuvocasse,  di- 
cendo  :  Domine ,  salvum  me  fac. 

Secundo,  si  omnino  velis  ro  si  tues,  esse  du- 
bitantis,  dicendum  per  -ojubemevenire  ad  te 

33 


298  COMMENTARIA  IN  M 

supei'  aquas,  Petruin  poslulasse  id  sibi  jubcii 
iion  simpliciter,  sed  cum  elTlcacia:  ita  scilicet, 
ut  Christus  non  tanlumextcrius,  sed  ct  inierius 
sihi  juherei,  ac  hac  sua  jussionc  inderet  animo 
suo  taniani  audaciam,  fiduciam  et  sccuritatem: 
ul  non  dubitaret,  (luin  Christo  jubente  sccucus 
ambularet  super  aquas  :  undc  mox  eo  jubente, 
juxia  navim  tentans  aquam  pedibus,  illicosensit 
eam  non  cedere ,  sed  se  super  illam  ambulare  ; 
(|uare  fidens  et  securus  super  aquas  perrexit  ad 
Clu'isluni.  ItaJanscnius.  Solusenim  Deuspotest 
menteillabi.  illique  suic  prtcsentiae  certa  signa 
dare,  licet  nobis  incognita,  nec  nisi  expcrienti 
cogniia,  quibus  animam  certam  faeit  sc  illi 
interius  loqui,  non  Angelum,  vel  dajmonem; 
qualia  habucrunt  Propheiaj,  cum  a  Deo  audirent 
futura  :  alioqui  enim  tam  Deum ,  quam  seipsos 
ludibrio  cxposuissent,  cumenuntiabant  aliquid 
futurum  quasi  sibi  revclatum  a  Deo,  nisi  de  eo 
certi  fuisscnt ;  illud  scilicetsibivere  a  Deo,  non 
autem  a  diabolo  speciem  Dei  assumente  essc 
revelatum.  Ita  hic  factum  Petro  :  petit  enim 
ipse  a  Christo  signa  securitatis  interna  aeque  ac 
externa,  quae  omne  duhium  ab  anima  exclu- 
dant,  iliaque  ei  praestitit  Christus,  dicens:  ycnl. 
Exillis  crgo  ccrtuserat  Peirus  hanc  essevocem 
Chrisli,non  alicujusphantasmaiis.vel  daemonis. 
Id  magis  patebit  ex  v.  30, 

Sl  TU  ES,  JIKE  ME  AD  TE  VEMRE  StPER    AQUAS.  ] 

Festive  S.  August.  serm.  1Z|,  de  Verbis  Domini  se- 
cundum  Matth.  Petrum  ita  loquentem  inducit : 
Si  tues ,  non  iniror,  quod  solidani  carnem  super 
liquentis  elementi  lei'ga  suspendis.  Quid  enim  mi- 
rum,  si  conditori  suo  creaturafamulatur?  Hoc 
cgonon  miror:  fac  quodviirer ,  ambulet  Petrus. 
Fac  quod  mirer;jube  me  venire  ad  te  super  aquas, 
etc.  Et  inferius  :  Tu  Deus  es,  ego  liomo  sum. 
Voluisti  de  meo  habere  infirmitateyn  in  carne 
quamportas;  liabeam  etegode  tuo potestalem ,  ut 
unda  me  portet.  Domine,  si  ta  es,  jube  me  venire 
(id  te  super  aquas.  Quomodo  enim  milii  in  mari 
nonerit  via,  si  tujusseris  ,  quiproptcr  nos  faclus 
es  via? 

29,  At  ipse  ait  :  Veni.  ]  Hac  voce  Christus 
certiludinem  et  secuvitaiem  indidit  mentiPetri, 
uti  jam  dixi.  IJnde  sequitur  : 

ET  nESCENDENS  PeTRUS    DE  NAVICULA  ,    AMBULA- 

)UT  super  aquam,  tjt  veniret  ad  Jesum.]  Faclum 
est  hoc,  modo  uno  e  tribus,  scilicet  quod 
Chrislus  vi  divinadelineretPetrum,  ne  merge- 
retur,  sicut  Angelus  capillis  detinuit  Hahacuc, 
rapuitque  in  Babylonem,  Daniel  l^.  35  ;  aut  nnn 
concurrerit  cum  gravilate  corporis  Petri,  ut 
eum  gravidaret,  et  sub  aquis  deprimeret ;  aut 
quodnon  concurreritcum  aqua,  utlococederet, 
sed  ut  solida  firmaque  sub  pedibus  Petri  instar 
glaciei,  vel  crystalli  consisteret.  Ita  Joannes 
Major  hic. 

30.  Vide.ns  vero  ventum  validum,  timuit,  et 
cum  cotpisset  mergi  clamavit,  dicens  :  Domine, 
SALVUM  me  fac.  ]  Arabicus :  Vidit  autem  validi- 
tatemventi,  et  timuit ,  et  prope  erat  ut  mergere- 
tur ,  et  exclamavit.  Validitas  ergo  venti  injecit 
Petro  metum,  metus  diffidentiam,  diflidentia 
pcridulum.  Quem  enim  fides  vehebat  super 
aquas,  difTidentia  mersit.  Causa  fuit  modica 
Hdes  in  Petro,  uli  ei  objicit  Christus  :  timebat 
enim,  ne  tanto  vento  et  fiuctibus,  Christo  per- 
miitente  mergeretur  :  necduni  enim  receperat 
lidei  et  charitatis  robur  ii  Spiriiu  S.  quod  postea 


ATTILEUM.  Cap.  XIV. 
recepit  inPentecoste.  Hincetin  passione  Christi 
valido  pulsatus  lentationis  Judaorum  vento, 
cecidit,  negavitque  Christum ,  cujus  heec  tenta- 
tio  fuittypus,  et  quasi  praeambula  significalio. 
Ita  Theophylactus. 

Pcrmisit  hoc  Chrisius,  utPetrus  suam  suajque 
fidei  infirmitatem  agnosceret,  sequehurniliaret, 
ejusque  argumentum  ii  Christo  poscerel,  fieret- 
que  petra  fidei,  juxta  illud:  Tues  Petrus,  et  su- 
per  hanc  petram  cedificabo  Ecclesiam  meam, 
Matth.  16.  Et:  Ego  rogavi  pro  te,  ut  nondcficiat 
fidestua,  et  tu  ciLiquando  conversus  confirma  fra- 
tres  tuos.  Luc.  22.  32.  Iia  S.  Hieronymus,  Theo- 
phylact.  etalii.  Pelrus,  aitS.  Chrysost.  hom.  51. 
Quod  majus  erat  super  maria,  scilicet  de  navigio 
descendere ,  viagno  animo  fecit.  Vi  autem  vento- 
rumet  impetufluctuum,  quoderat  tninus,  supe- 
ratus  timuit.  Nalui-csquippe  humance  hccc  conditio 
est ,  ut  difficilioribus  nonmmquam  superatis , 
succcumbat  in  minoribus.  Denique  S.  Augustinus 
serm.  11.  deVerbis  Domini:  In  Petro,  ait,  ambu- 
lante  super  aquas ,  figurantur  in  fidefirmi,  in  du- 
bitante  infirmi. 

DoMiNE,  salvum  me  fac.]  Hiuc  liquetid  quod 
dixi  v.  28.  Petrum  non  dubitasse,  quin  is,  qui 
apparebat,  csset  Christus  ;  alioquin  enim  eum 
ia  tanto  periculo  non  invocasset,  sed  Deum, 
qui  est  in  ccclis ,  uti  solent  facere  naufragi ;  sed 
dubitasse  tantum,  anChristus  permitteret  ven- 
tum  suae  naturoe  suisquc  viribus,  ut  se  in  fluc- 
tibus  ambulantem  iisdem  obrueret:  cumtamen 
et  Christus  fidem  dedisset,  dicendo,  veni,  qua 
voce  eum  assecurabat  quod  non  mergeretur  : 
sedvaliditas  venti  quatiens  lateraPetri,  hancei 
fidem  excussit  et  dilllavit.  PuIchreS.  Augustinus 
serm.  14.  jam  citato:  Titubatio  ista,fratres,  quasi 
mors  fidei  fuit.  Sed  ubi  exclamavit,  fides  iterum 
resurrexit.  Non  ambularet  nisi  crederet ,  sed  nec 
mergeretur ,  nisi  dubitaret.  In  Petro  itaque  com- 
munis  omnium  nostrum  considerandaconditioest, 
ut  si  nos  in  aliquo  tentationum  ventus  conatur 
subvertere,  vel  unda  submergere ,  clamemus  ad 
Christum. 

31.  Et  contiwuo  Jesus  extendens  manum 
apprehendit  eum,  et  ait  illi  :  Modic^  fidei 
(Syrus :  O  exigua  fide prcBdite), quare  dubitasti.] 
Groec,  eU  Tt  eSt^^auas,  id  cst,  in  quid  animum  in  duo 
divisisti?  duplicia  considerasli,  ambiguus  inter 
duo  haesistiethaesitasti?  duoenimPetrohicobji- 
ciebaniur,  scilicelvaliditasVenti  incutiens  illiti- 
morem  submersionis,  et  Christi  vox  ingerens 
illifiduciam  et  securitatem  k  submersione;  sed 
validitas  venti  magis  sensibilis,  ideoque  magis 
vehemens  fuit  voce  Christi :  rapuit  enim  Petri 
animum  adse,  utilli  uniintentus,  nec  de  pro- 
missione  Christi  cogitans,  titubaret  metueret- 
quemergi,  cum  potius  debuisset  totus  auscul- 
tare,  et  intendere  voci  Christi  eum  assecuranti, 
itaque  resistere  tentationi  et  pavori,  quem  va- 
liditas  venti  incutiebat ;  proprie  ergo  in  Petro 
hic  erat  defectus  fiduciffi,  sed  hic  ex  defectu 
fidei  oriebatur.  Idem  contingit  cuilibet  tentalo 
in  quavis  tentatione. 

Fereenim  omnis  tentatio  oritur  ex  diffidentia 
Dei,  quodhomo  fidens  sibi,  vel  humanis  auxi- 
liis,  Deo  diffidat ;  nec  ad  eum  statim  pcr  oratio- 
nemrecurrat.  Hincergo  discattentatus,  utani- 
muma  re,  quam  tentalio  ingerit,  avertat,  eum- 
quetotum  convertatad  Deum ,  ineoque  defigat, 
el  <>jus  opemsupplcx  imploret.  Pulchre  verenue 


I 


rOMMFATAniA  LN 

S.  Clirysostomus:.S(ca/  si  pullus,  uum'ii,cu7n  an- 
tequam  volare  queat ,  nldo  exiens  in  terram  deci- 
dat,  mater  velociter  raptum  in  nidum  restiluit : 
sic  tunc  Christus  cum  Pclro  peregit.  Tenlatus 
ergo  Christum  invocet,  sic  tentationi  resistet, 
eamque  superabit.  Hinc  fides  Graecc  dicitur 
TtiffTtj,  quia  ipsa  esl  Ttepi  Td.oi' faii;,  id  est,  circa 
id,  quod  est  slatio  ct  quies;quoniam  ipsamen- 
tem  nostram  in  duhiis  sistit,  quic  prius  jacia- 
liaiur  et  nuctuabat.  Ita  Clemens  Alex.  lib.  5. 
Stromat.  Fides  cnim  est  substantia  rerum  speranr 
darum.  Ileb.  11.  1.  vidc  ibi  dicta.  Quin  et  fides 
Latine  sic  appeilata  est,  quod  fiat  id,  quod  dic- 
tumest,  aii  Gicero  1.  Offic.  Si  enim  credidisset 
,dictoChrisii  Petrus,  non  dubitasset,  nec  coDpis- 
-set  mergi. 

32.  Et  cum  ASCENDissiiNT  (Christus  et  Petrus 
ambulautessuper  mare)  IN  kaviculam,  cessavit 
vVE>Ti's.  ]  Joannes  c.  6.  vers.  21  ait :  Voluerunt 
Cdiscipuli  navigantes  )  accipere  eum  in  navim. 
iUjQdc  S.  Chrysostomus,  Euthymius,  Thcophy- 
Jj^cius  opinantur  Christum  id  noluisse,  sed  uua 
,cum  Pelro,  ut  ejus  fidem  confirmaret,  magno 
spaliosuper  aquasambulasse:  cum  vero  prope 
.terram  essent,  in  navim  ascendisse.  Verius 
Janscnius  el  alii :  Voluerunt  ,m(\\x\un\.,  quia  cx 
voce  Christum  agnoscenlcs,  et  certi  non  essc 
phantasma  (  hoc  enim  in  navim  recipere  noluis- 
seut) ,  voluei-unt,  id  esl  iuviiarunt  Christum  in 
navim  ;  ac  Christus  voluntaii  et  invitationi 
f>ornm  obsecundans,  cum  Pclro  ingressus  est 
iiavim.  Siculergo  voluerunt ,  sic  el  reipsa  acce- 
perunt  Cliristum  in  navim  ,  putantes  se  eo  pr.T- 
sente  feliciter,  sed  more  solilo  pedetenlim  na- 
vigaluros.  VerumChristusinnavipracseuseffecit 
id,  quod.subdit  immediale  Joannes  :  Et  statim 
(Christo  in  navim  recepto)  navis  fuit  ad  teiTam, 
in  quam  ij)ant,  puta  BelJisaidam,  ut  ail  Marc. 
c.  6.  /i8.  quae  erat  palria  Petri.  Novum  fuit  hoc 
Chrisli  miraculum,  quod  ex  medio  mari  Gaii- 
Jace^iter  trium  milliarium,  subito  el  quasi  in 
momenio  conrecerint,  applicuerintque  ad  litttis 
Bethsaida;.  Quatuor  ergo  hic  fuere  Ghristi  mi- 
racula.  Primum,  quod  ipsc  ambularit  super 
aquas.  Secundum,  quod  Petrum  pavidum  et  in- 
cipienlem  mergi  erexerit,  fecerilque  secum 
,;»ftibiUare.  Tertium ,  quod  ingrcssus  aavim  iilico 
veotmu  etiempestaiera  sedarH.  Quartum,  quod 
subito  navim  ex  medio  mari  ad  littus  transtule- 
rit.  Sic  mystice  Christus  sua  gratia  facit  nos  cal- 
care  altiiudinem  sacculi,  sedat  lcntationes,  dat 
^ortum  felicUaUs  a^lerjjac 

Tropolog.  Theophylactus  :  Si  Christum  in 
navicula  nostra,  id  esl  in  corde  susceperimus, 
ait,  staiim  inveniemur  in  terra,  ad  quam  ire 
vQlumus,  id^tiaccelo, 

3S.    QUI    AliTEM    IN   NAVICl'LA   ERANT    (discipuli 

cum  nautis  obstupefacti  lot  Christi  miraculis) 

VEAERUNT   ET  AUORAVERUNT  CUM,  DICENTES  :  VEUE 

Fii.iis  Dues.  ]  Arabicus  :  Tu  es.in  veritate Filius 
Dei.  Opinantur  Cajelanus  el  Jansenius,  turbam 
nautarum  rudem  non  agnovisse  myslerium 
Trinitatis,  ac  proindeipsosJcsumvocare  Filiuui 
Dci,  nonpcrnaturam,  sod  per  virtuiis,et  digni- 
talis  excellenliam,  q.  d.  Credimus  te  esse  Mes- 
siam,  quem  scimus  vocari  Dei  Filium  ,  obsiii- 
gulnrem  ejus  dignilalcm  ei  charitatem,  qua 
priE  aliis  exiinic  Deum  iimajjjl  ul  patrem,  et 
vicissim  ab  eo  amabitur  ul  liUus.  Verum  ut 
d<-ums  nuutas  sic  inlellexisse,  certe  Apostoli, 
quieraniveciores  innavi,  quique  cum  Clirislo 


MATTIMXM.  Cap.  XIV.  srO 

jam  diu  vixerant,  ex  tot  ejus  sermouibus  et  mi- 
raculis  sciebant  ipsum  esse  Filium  Dei  natura- 
Jem  etunigenitum,  ait  Ahulensis,  in  eoque  ar 
in  illa  fide  confirmati  per  novum  hoc  sedatae 
lempesiatis  miraculum,  exclamaverunt  :  Vere 
Filius  Dei  cs,  scilicet  per  naturam. 

Allegorice  et  Tropolog.  S.  Aug.  scrm.  l/i,  de 
Ver])is  Domini  secundum  Matth.  Naviculam,  ait, 
Ecclesiam  (et  animam  fidelem  )  cogiiate:  mare, 
hoc  sceculum;  ventum  ct  fluctus ,  pcrsccutiones ; 
quia  insurgunt  fluclus ,  polest  ipsa  navicuta  tur- 
bari ;  sed  quia  Christus  erat ,  non  potest  mergi; 
sedin  his  tentationibus  erigatur  antenna ,  ut  sus- 
pensa  cn-bori  cruccm  figurct :  huic  antennai ,  id 
est  cruci  Christi,  siinplcx  convcrsatio  ct  pui'i 
confessio,  quasi  candentiavela  religentur,  etvela 
nostra  fluctibus  abluantur ,  veslisque  tendatur,  ut 
sine  macula  et  ruga  inveniatur.  Unde  tandem 
concludit :  Deniqae  poslcaquam  navis  luec  cBdifi,- 
cata  est  in  Jerusalem ,  alque  in  mcdio  pelagi  liujus 
frementis  emissa  cst ,  (Esluanlium  volumina  unda- 
rum ,  ct  furentium  fiabra  ventorum ,  dum  cam  huc 
illuc  circumfanint ,  omnium  gcnlium  littoribus 
appulerunt ,  percgrinas  merces  quascumque  inve- 
nit,  advexit.  Hucusque  S.  Augustinus  ad  ver- 
bum,  sed  verbis  nonnullis  breviialis  studio 
omissis. 

Zli.    ET  CUM  TRANSFRETASSFNT  ,  VENERUNT  IN 

terram  GENESAR.]Marcus,  in  lcrram  Genesareth. 
S.  Chrysostomus  et  Lyranusopinanlur  hanc  esse 
terram  Gerasenorum,  cujus  incolic  Christum, 
ob  submersos  ah  eo  in  lacu  porcos,  a  sc  able- 
garunt,  Matth.  8.  in  fine,  quasi  illi  jam  fama 
mjraculorum  Christi  percrebrescente  resipue- 
rint,  Christumque  avide  exceperint,  ideoque 
Chrislus  id  sciens,  ad  eos  quasi  ad  messem  jam 
Evangelio  maturam  redierit.  Vcrum  aliud  est 
Gerasa,  dequoMatth.  8,  aliud  Genesar,  de  quo 
hic;  Gerasaenim,  sive  Gergesa  eral  trans  mare 
Galilaeae  versus  Arabiam :  Geuesareth  auteni  erat 
cismarejuxta  Capharnaum  etBethsaidam;  Chris- 
tus  enim  cum  in  deserto  Bethsaidse  quinque 
panibus  pavisset  quinque  hominum  millia,  qui 
idcircoipsum  regem  creare  volebant,  Christus, 
inquam,  eos  fugiens  jussit  discipulos  transfre- 
lare,  et  in  citeriorem  sinus,  sive  montis  Beih- 
,saida%  ut  dixi  vers.  13,  ripam,  ubi  erat  terra 
Genesarcth,  puta  Bethsaidam  et  Capharnaurn 
redire.  Hinc  Marcus  ait  c.  G.  Cocgit  discipulos 
ascendere  navim,  u{  pra'cederent  eum  trans  frc- 
tumad  Belhsaidam.  Cum  enim  Bethsaida  in  re- 
gione  Gencsar  esset,  qui  versus  Bethsaidam 
navigabant,  in  tcrram  Gonesar  navigabant. 
Joannes  cap.  6.  ait  discipulos  etiam  venisse.  Ca- 
pharnaum,  quas  civitasineadem  erat  ripa.  Ua- 
que  omnia  recie  consentiunt.  Nomen  Genesa- 
reih  significat  vallem  lloridam.  Prius  dicebatur 
urbs  ha>c,  indeque  lota  vicina  regio ,  Cenerelli 
vel  Ceueroih  :  inde  moUi  infiexioue  dida  est  Ge- 
nesar  et  Genesaretii,  a  qua  Licus,  sive  mare 
Galil.Tae  illi  adjacens,  dictum  est  mare  Ccnereth, 
sive  siagnum  Genesaretli.  Nam  Chalda>us  pro 
Cenerelh,  vertit  Gencsar.  Ita  Andreas  Masius  iii 
Josue  c.  19.  y.  35.  Audi  Joseph.  lib.  3.  de  BcUo 
c.  18.  Ad  lacum  Gcncsar  ejusdan  jwminis  terra 
protenditur ,  natura  simul  et  pulchritadinc  adtni- 
rabilis.  Praler  aeris  lenitatcm  fonte  irrigaliu- 
ubcrrimo,  qui  Capharnaum  ab  indigcnis  appclla- 
tur.  Longitudo  aiitnn  regionis  sccundum  Uttora 
cognominis  lucas,  50.  stadiis  cxtcndilur  ct  lali- 


800  COMMliNTARlA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  X.V. 

(uUo  20.  AdricUomius  ccnsci,  el  S.  Ilieronymus  gunt,  imomanducant  in  Eucharistia !  quaj  enim 

in  locJs  Hchv.innuii,  Cenereth,  6\\eGenesaretk  llieriaca  eflicacior  carne  et  deitate    Christi  ? 

esse  urbcm  Tiberiadem.sedrcpugnatChaldaeus,  Narrat  sanctus  Gregorius  Nazianzenus,  orat.  11. 

Franc.  Lucas  et  alii.  Adde  Tiberiadem  longe  ab-  Gorgoniam  sororem  suam,  tactu  Eucharistine 

esse  k  Capharnao  ct  Bethsaida.  Denique  Cene-  i  gravissimo  et  iucurabili  morl)o  fuisse  cu- 

reih  erat  in  tribu  Nephthali,  ut  patel  Josue  19,  ratam. 

85.  Tiberias  autem  in  tribu  Zabulon.   Denique  _,     .        ,,,    •  . 

Cenereth  sita  erat  juxta  Carpharnaum.  ut  dixi  ,Pen«que  Christus  occasione  miracuh  multi- 

y   43  phcationis  panum,  quibus  aluit  quinquehomi- 

■35.'  Et  cum  cognovissent  ecm  viri  loci  il-  iH»inmillia,sul)texuitsormonemillumsublimem 

LIUS,    MISERUNT    IN  ^JNIVERSAM    REGIONEM   ILLAM,       f,^    PA^J   T^n        -  ^^^    "  '"^'''^'    '^''^"'    ^"^'' 

ET  OBTULERUNT     EIOMNES     MALE    IIABENTES,    ET       narrai  &.  JOanUCS  C.   0. 

aOGABANTEUM,  UT  VEL  FiMBRiAM  VESTiMENTi  Ejus  Atquc  hic  finiuntur  acta  Christi,  a  secundo 

TANGERENT.    Et   quicumque   teticerunt,  salvi  Paschatc  usquc  ad  lcrtium ,  id  cst ,  acta  sccundi 

FACTi  SUNT.  ]  Graccc,   5(£ffeu3>3(7av,  id' est  servati  anni   priedicalionis  Chrisli,    ut    colligitur  ex 

sunt.  Syrus,  sanati  sunt.  Significat  amplitudinem  Joannis  6.  vers.  1.  ubi  ait,  hncc  contigisse  circa 

fidei  infirmorum,  acque  ac  beneficii  et  miraculi  Pascha.  Erat  enim  hoc  tertium  Pascha  Christi 

Christi :  facile  cnim  erat  cuilibet,  Christum  sc  jam  praedicantis.  Primum  cnini  ejus  Pascha  re- 

offereniem  tangere  :  ejus  autem  tactus  sanabat  censuit  Joan.  cap.  2.  vers.  13.  Secundum  autem 

omnes  langcntes.  Pro  fimbriam,  Syrus  vertit  cap.  5.  vers.  1.  Tertium  denique  cap.  6.  vers.  1. 

alam,  id  est,  ut  Arabicus,  extremitatemvesti-  jam  citato.  Superest  ergo  annus  tertius  etulti- 

menti,  Caro  enim  Christi  adeo  est  efficax  et  salu-  mus  praedicaiionis  Christi,  scilicet  acla  ejusdem 

tifera,  ut  et  vesti  qua  tegitur,  suam  virtutem  «i  tertio  Paschate  usque  ad  quartum,  quo  pas- 

communicet.  Hinc  colligit  S.  Chrysostomus ,  Si  sus  et  crucifixus  est,ut  patet  Joan.  13.  1.  Maiih. 

jlli,   qui  fimbriam  Christi   tetigerunt,    sanati  26.  1.  Luc.  22.  1.  quaeenarrat  Matth.  i»  cap.  15. 

sunt,  quanio  magis  qui  totum  Christum  tan-  usque  adfinem  sui  Evangelii. 

CAPUT  DECIMUM   QUINTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PftlMO  ,  ChRISTUS  REPROBAT  LOTIONES  ,  ET  ALIAS  Tr'aDITIONES  FRIVOLAS  PHARISiEORUM  , 
QUAS  IPSI  LEGI  DeI  ANTEPONEBANT  ,  AC  CONTRA  EOS  STATUIT  HOC  AXIOMA  :  NON  QUOD 
INTRAT  IN  OS  ,  SED  QUOD  PROGEDIT  DE  CORDE  ET  ORE ,  HOC  COINQUINAT  HOMINEM. 
SeCUNDO,  TERS.  22.  OBSECRANTE  ChANAN^A  EJUS  FILIAM  SANAT  ,  OB  MATRIS  FIDEM  ET 
OBSECRANDI  CONSTANTIAM.  TeRTIO  ,  VERS.  30.  SANAT  MULTOS  MUTOS  ,  C^EGOS  ET 
CLAUDOS;    AC  VERS.    32.    SEPTEM  PANIBUS  CIBAT  QUATUOR  HOMINUM   MILLlA.. 

■  UNC  accesserunt  ad  eum  ab  Hierosolymis  Scribae,  et  Pharisaei,  di- 
lcentes  :  2.  Quare  discipuli  tui  transgrediuntur  tradionem  seniorum? 
non  enim  lavant  manus  suas,  cum  panem  manducant.  3.  Ipse  autem 
respondens,  ait  illis :  Quare  et  vos  transgredimini  mandatum  Dei 
;propter  traditionem  vestram  ?  Nam  Deus  dixit :  4.  Honora  patrem  et 
jmatrem.  Et:Qui  maledixeritpatri,  vel  matri,  morte  moriatur.  5.  Vos 
autem  dicitis  :  Qiiicumque  dixerit  patri,  vel  matri,  Munus  quod- 
cumque  est  ex  me,  tibi  proderit,  6.  et  non  honorificabit  patrem  suum,  aut  matrem  suam: 
et  irritum  fecistis  mandatum  Dei  propter  traditionem  vestram.  7.  Hypocritae,  bene  pro- 
phetavitde  vobis  Isaias,  dicens  :  8.  Populus  hic  labiis  me  honorat  :  cor  autem  eorum 
longe  est  a  me.  9.  Sine  causa  autem  cokintme,  docentes  doctrinas  et  mandata  hominum. 
10.  Et  convocatis  ad  se  turbis,  dixiteis  :  Audite  et  inteliigite.  1 1.  Non  quod  intrat  in  os, 
coinquinat  hominem  :  sed  quod  procedit  ex  ore,  hoc  coinquinat  hominem,  12.  Tunc  ac- 
cedentes  discipuH  ejus,  dixerunt  ei  :  Scis  quia  Pharissei  audito  verbo  hoc,  scandahzati 
sunt?  i3.  At  ilie  respondens,  ait  :  Omnis  plantatio,  quam  non  plantavit  Pater  meus  cce- 
lestis,  eradicabitur.  14.  Sinite  illos  :  caeci  sunt,  et  duces  csecorum,  caecus  autem  si  caeco 
ducatum  praestet,  ambo  in  foveam  cadunt.  i5.  Respondens  autem  Petrus,  dixit  ei  :  Edis- 
sere  nobis  parabolam  istam.  16.  At  ille  dixit  :  Adliuc  et  vos  sine  intellectu  estis?  17.  Non 
intelligitis,  quia  omne  quod  in  os  intrat,  in  ventrem  vadit,  et  in  secessum  emittitur? 
18.  Quae  autem  procedunt  de  ore,  de  corde  exeiint,  et  ea  coinquinant  hominem  :  19.  de 


COMMENTARIA  IN  MATTTlyEUM.  Cap.  XV.  301 

(•orde  enim  cxeiint  cogitationes  malae,  liomicidia,  adulteria,  fornicationes,  furta ,  falsa 
testimonia,  blasphemia;.  20.  Haec  sunt  quae  coinquinant  hominem.  Non  lotis  autem  ma- 
nibus  manducare,  non  coinquinat  hominem.  21.  Et  egressus  inde  Jesus,  secessit  in  partes 
Tyri,  et  Sidonis.  22.  Et  ecce  muher  Chananaea  a  finibus  iUis  egressa  clamavit,  dicens  ei  : 
Miserere  mei ,  Domine,  fih  David  :  fiha  mea  male  a  daemonio  vexatur.  23.  Qui  non  res- 
pondit  ei  verbum.  Et  accedentes  discipuh  ejus  rogabant  eum,  dicentes  :  Dimitte  eam, 
quia  clamat  post  nos.  24-  Ipse  autcm  respondens  ait  :  Non  sum  mlssus  nisi  ad  oves,  qu^e 
perierunt  domus  Israel.  25.  At  iUa  venit,  ct  adoravit  eum,  dicens  :  Domine,  adjuva  me. 

26.  Qui  respondens  ait  :  Non  est  bonum  sumere  panem  fihorum,  et  mittere  canibus. 

27.  At  iUa  dixit  :  Etiam,  Domine  :  nam  et  catelh  edunt  de  micis,  quae  cadunt  de  mensa 
dominorum  suorum.  28.  Tunc  respondens  Jesus  ,  ait  iUi  :  O  muher ,  magna  est  fides  tua  : 
fiat  tibi  sicut  vis.  Et  sanata  est  fiha  ejus  ex  iha  hora.  29.  Et  cum  transisset  inde  Jesus , 
venit  sccus  mare  Gahlseoe  :  et  ascendens  in  montem,  sedebat  ibi.  3o.  Et  accesserunt  ad 
cum  turbae  muhae,  habentes  secum  mutos ,^  caecos ,  claudos,  debiles,  et  ahos  multos  :  et 
projecerunt  eos  ad  pedes  ejus  ,  et  curavit  eos  :  3i.  ita  ut  turbee  mirarentur ,  videntes  mu- 
tos  loquentes,  claudos  ambulantes,  csecos  videntes  :  et  magnificabant  Deum  Israel. 
32.  Jesus  autem,  convocatis  discipulis  suis ,  dixit :  Misereor  turbae,  quia  triduo  jam  per- 
severant  mocum  ,  et  non  habcnt,  quod  manducent  :  et  (hmittere  eos  jejunos  nolo  ,  nc  de- 
ficiant  in  via.  33.  Et  dicunt  ei  tliscipuli  :  Unde  ergo  nobis  in  deserlo  panes  tantos ,  ut 
saturemus  turbam  tantam  ?  34.  Et  ait  ihis  Jesus  :  Quot  habetis  panes  ?  At  illi  dixerunt : 
Septem,  et  paucos  pisciculos.  35.  Et  praecepit  turbae,ut  discumberent  super  terram. 
36.  Et  accipiens  septem  panes  et  pisces,  et  gratias  agens,  fregit,  et  dedi^:  discipulis  suis, 
et  discipuli  dederunt  populo.  3^.  £t  comederunt  omnes,  ct  saturati  sunt.  Et  quod  super- 
fuit  de  fragmentis,  tulerunt  septem  sportas  plcnas.  38.  Erant  autem  qui  manducaverunt 
quatuor  millia  hominum,  extra  parvulos  et  muliercs.  89.  Et,  dimissa  lurba,  ascendit  iii 
naviculam  ,  et  venit  iu  fines  Magcdan. 


1.  TlNC  ACCESSF.nTNT   AD    El'M  AB  HrF. flOSOLYMIS 

SCRin^ET  PnAnis.Ei,  DiCENTES.  ]  Scriha^  enim  Hie- 
rosolymis,  quasi  in  malricc  fidei  ei  religionis 
residcntcs,  arrogabant  sibi  censuram  novorum 
doctorum,  novajque  doctrina;,  qualis  erat  Ciiris- 
lus.  Miscrunt  ergo  crebro  exploralores  ,  qui  in- 
dagarent,  quis,  el  qualis  doctor  esset  Christus, 
quidve  doceret,  ut  eum  carperent,  sibique  sub- 
jicerent.  Scribaj  enim  venditabant  Jegis  scien- 
liam,  Pharisa)i  sanciilalem,  rigidamque  legis 
extremaj  observationem :  utrique  ergo  invidebant 
Chrislo  jain  doclrina  et  miraculis  inclarescenti, 
cumquedeprimere,  et  sibi  subjicere satagebant. 
Vide  dicia  c.  3.  v.  7. 

2.  QuAnE  msciPCLi  tui  TnANsr.nEUiuNTCnTnADi- 

TIONEM   SENI0ni'M?   NON    ENIM  LAVANT  MAMIS  SVAS 

c.vM  PANEM  (panis  per  synecdochen  Hebrxisom- 
nem  cibum  significat)  mandccant?]  Nota  Mosen 
in  lege  veteri  jussu  Dei  sanxisse,  ut  Judcei  abs- 
tinerent  ^  contactumorticini  (cadaveris  mortui) 
avium  rapacium.etimmundarum  ;  item  leprosi, 
menstruatae,  ac  multarum  rerum  similium;  ac 
si  quis  ea  casuletigisset,  censeretur  immundus 
etirrcgularis,  ila  ut  non  liceretilli  ingreditem- 
plum,  nisi  prius  lolione  legc  prsescripta,  luiiic 
legaiem  iminunditiem  et  irregulariiatem  pur- 
gando  expiasset,  ut  per  loiiones  hasce  corpo- 
rales  adumbraret,  et  cxcitaret  crassos  Judieos 
ad  lotioncs  spiriiual«;s  anim;e  faciendas  percon- 
irilionem  et  poDnitentiam.  Vide  dicta  Levil.  11. 
vcrs.  31.  Judaei  ergo,  et  praescrlim  Piiarisaei,  qui 
volebant  celeris  haberi  religiosiores,  totam suam 
sanciitatem  in  externa  hac  lotione  constituentes 
(Tfibro  aniecibuin,  imo  in  ipsa  mensa,  ul  hic 
ei  alibi  innuii  Scripiura,  sc  lavabant,  ideoquc 


in  iinptiis  Cana?  Galilaece  posiise  crant  sex  hydria? 
ad  hanc  purilicaiiouem,  Joan.  2.  6.  (sic  Helioga- 
balus  Imperalor  ad  siiigula  fercula  lavabat  ma- 
nus,  tesle  Lampridio),  ut  si  forie  inscii,  vel  in- 
cogitantcsaliquo  forluiio  conlacUiimmunditiam 
hanc  et  irregularilatem  corporalem  coniraxis- 
seut,  eam  abluereni :  hac  de  causa,  crebro  quo- 
(|ue  lavabanl  calices  et  paropsides.e  quibus 
bibebant  et  comcdebant,  quin  et  lectulos  men- 
salcs,  ut  patet  Marci7.  vers.  U,  solliciti  nimirum 
ct  anxii,  ne  si  immunda  essenthaec  vasa,  cibos 
ipsos,  et  consequenter  comedentes  ex  eis  ( ut 
patet  hicvers.  11.^  conlaminarentelpolluercnt: 
htec  autemconsucludo,  ut  consuetudo.nonvero 
ut  lex  fuit  habita  (lex  euim  nil  tale  prrescribit) , 
sed  a  religiosis,  imo  superstiliosis  Pharisaeis  ins- 
tar  legis  fuit  inducta ,  et  more  recepta.  Lnde. 

Nota  sccundo,  hanc  Pharisaeorum  et  Judaeo- 
rum  consueludinem  nimis  scrupulosam  fuisse 
parvae,  aut  potius  nullius  pietatis  vel  ulilitatis  ; 
totos  enim  eos  occupabat  in  loiione  cxtcrna  : 
quarc  eos  avocabat  ab  interiore  cura,  ct  lustra- 
lione  animi  a  peccatis.  Neque  Deus  lam  anxiam 
lustrationemexternam  abeis  exigebat,  quin  po- 
tius  eam  vetuisse  videtur  Deuter.  U.  2.  Christus 
ergo  legi  velcri,  et  maxime  vanis  ei  frivolis, 
noxiisque  hisce  traditionibus  fiucni  impositurus, 
volensque  ad  animi  lustrationem  curam  omncm 
dirigi,  noluit  haec  servare,  ncc  discipulis  lotio- 
nes  praescribere ,  licet  id  expressc  Pharisaeis  non 
respondeat,  adviiandameorum  invidiam,  accu- 
salionem,  et  calumniam.  Frusira  igitur  hunc 
locuni  haerelici  objieiuul  Catholicis  contra  tra- 
ditiones  Apostolicas  et  Ecclesiasticas.  Hae  eniin 
utilissimae  sunt,   spirituales ,  et  ad  perfectius 


.30?  COMMENTARIA  IN  MA 

servandam  Dv\  l<'f?om  ah  Apostolis,  corimiquc 
successoribiisinsliliilJf  vl  iradilai,  cum  isUe  os- 
sent  Pharisaicic,  idest  fuliles,  erronecc,  el  legi 
Deiconlrariie,  imoeas  Scrihse  pr.Tcponehant  le{i;i 
Dei,  ac  prieilla  ohservahant,  ut  patet  vers.  11. 
Ita  S.  Hieronymus,  Chrysostomus,  el  alii.  Id 
plane  liquet  ex  Thalmudicis,  qui  in  lihro,  cui 
tilulus  :  CenCum  Benedictioncs ,  tradunt  manus 
primum  ahluendas  esse  et  tergendas:  alioquin, 
jnquiunt,  panis,  qui  comeditur,  inmiundus  judi- 
catur  :  et  mox  fundenda  est  aqua  trihus  vicihus 
super  manus  :  in  prima  fusionc  digiti  sursum 
sunt  lavandi,  in  posterioribus  manus  simul  la- 
vandoe:  denique  oportet  ut  in  ahlutionemanuum, 
sinislra  quasi  famula  suhserviat  dexiraj.  Ha3c  et 
plura  nugarum  plena  isti  nugivenduli.  Quocirca 
PhariscTi,  teste  S.  Justino,  contra  Triphon.,  vo- 
cati  sunl  Baptistae.  Vide  S.  Epiphaninm  lih.  1.  ha^- 
resi  17.  uhi  docet  fuisse  quoddam  genus  Scri])a- 
rum  ct  Pharisaeorum,  qui  singulis  anni  diehus 
liaptizahaniur,  eaque  de  causa  appellatos  essc 
HemerobaiHistas ,  eo  quod  censerent  homincm 
non  posse  viverc,  nisi  singulis  diebus  in  aqua 
mergeretur,  ac  ita  ahlueretur  et  sanctificaretur 
ah  omni  culpa.  Similes  etiamnum  sunt  apudJu- 
dueos  intcr  nahhinns.  Verum  haec  est  anatumpo- 
lius,  ct  piscium  vita,  quam  liominum. 
0.  Jesus  autem  respondens,  ait  illis  :  Qiiare 

ET  VOS  TRANSfiREDlMINI  MAISDATADeI  PROPTER  TRA- 

uiTiONEM  VESTRAM?]  Arahicus  :  Propter  statutu 
vestra.  Pro  propternonxmWi  vertuntper,  sed  eo- 
dem  redit  scnsus,  q.  d.  VeslraD  traditioncs  spcr- 
nunt  violanlque  legem  Dei:  ergo  erroncae  sunt, 
impiai ,  Dco  contrarine,  nec  ohscrvandae.  Frus- 
ira  ergo  accusatis  mcos  discipulos,  quod  cas 
non  servenf. 

Nota  To  vestrarn ,  q.  d.  Traditiones  veslrae  non 
sunt  inslitutae  a  Deo,  nec  a  Sanctis,  priscisque 
Patriarchis  et  Prophetis,  sed  nuper  ^  crassis 
Scribis  etPharisajis  antecessorihus  vestris  adin- 
ventae,  quas  vos  tueri  vnltis ,  non  illorum  amore 
et  reverentia,  sed  quia  in  illorum  locum  succc- 
ditJs,  ut  similes  traditiones  novas  sanciendi 
potestatem,  et  auctoriiatem  vobis  arrogetis.  Di- 
vinae  vero  etPatriarchales  traditiones  sunt,  idco- 
que  omnino  ohservandae;  lihros  Mosis,  Isaia>, 
Jeremiae,  Danielis,  ceterorumque  Prophetarum 
esse  canonicos;  Deum  esse  unum  in  cssentia  , 
scd  trinum  in  personis;  vera  plenaque  contri- 
fione  ex  amore  Dei  expianda  essepeccata;  par- 
vulos  contrahere  peccaium  originale,  ideoque 
Sacramento  ^  Deo  instituto  esse  expiandos ,  etc, 
quas  vos,  ft  Scribfe,  occupati  vestris  hapiisma- 
fibus,  vel  ignoratis,  vel  parvi  facitis. 

h.  Nam  Deus  DixiT  (Graece  ImztHaro,  id  est 
mandavit.  Exodi  20.  vers.  12.)  Honora  patrem 
KT  matrem.  ]  IJonora ,  id  est  reverere ,  obedi ,  et 
susienta  pairem  et  matrem,  si  indigent.  Honor 
«nim  hic,  et  alibi  in  Scriptura,  non  fantum  re- 
verentiam,  sed  et  opem,  elecmosynam ,  et  sus- 
tentalioncm  complectitur,  ut  patet  cx  seq.  et  ex 
Marci  c.  7.  v.  12.  Honor  crgo  tria  continet,  et  tria 
juhet  parentibus  k  fiiiis  exhiheri  reverentiam , 
ohedientiam,  et  beneficentiam.  Vide  dicta  Dent. 
.').  16.  et  1.  Timoih.  5.  v.  3. 

Rtqt;i  maledixerit  patri  vel  matri  (Arabicns  : 
Cmidicit  vei-biim  vialum  in  patrem  suum,  vel  ma- 
irem  suam)  morte  moriatiir. ]  Id  est,  omnino 
moriatur,  ceria  plenaquc  morte  ahsque  ullaspc 
venia;  plectatur.  Citat  Lcvit.  20.  9.  Sensus  est, 
q.  d.  Si  is,  qui  ver))is  tantum  maledicit  pairi  vcl 


TTHA-IUM.  Cap.  XV. 

matri,  ex  legc  reus  est  mortis,  quanlo  ma^is 
reus  mortis  estis,  quicisdem  malefacil,  surri- 
pitquejurenaturaj  dchilam  sustentationem,  ncc 
tantum  ipse  surripit,  sed  et  alios  cx  cathedra 
quasi  doctor  surripere  docet,  uti  facitis  vos,  o 
ScrihK,  docentes  Corban,  dc  quovers.  sequenti. 
lla  S.  Chrysostomus. 

6.  VOS  AUTEM  DICITIS  :  QUICUMQUE  DIXERIT  PATIU 
VEL    MATRI  :    MUNUS    QUODGUMQUE  EST  EX   ME   TllJI 

proderit.]  Suhaudi  henefacit,  et  legem  Dei  de 
honorandis  parentihus  implehit.  Est  aposjopc- 
sis  :  Munus  quodcumque  est  ex  me ,  id  est,  niunu,'' 
qnodcumquc  ego  Deo  ohtulcro  vel  vovero,  hoc 
lam  milu,  quam  tibi  (6  pater,  vel  o  mater)  in 
animo  et  corpore  proderit.  Deus  enim  hoc  mu- 
ncre  illcctus,  vicissim  sua  muncra  mihitibique 
lihcraliter  dargielur ,  ac  de  aliineniis  providehit. 
Hac  cnim  multiplici  rcligionis  aut  voti  specie  ct 
fuco  docehant  Scribai  parcntihus  alimoniam , 
ctiam  necessariam  esse  dcnegandam ,  si  illa,  vel 
illius  pretiiun  Deo  offerretur,  idque  faciebaut 
hoc  fine,  ut  suo  quaestui  et  lucro  siuderent.  Pje- 
rique  enim  Scriharum  et  Pharisaeorum  erant  sa- 
cerdotes,  qui  ohlationcs  Deo  factas  quasiminis- 
tri  Dei  recipiebant,  iisque  se  et  suos  alebant. 
Qua  in  re  manifestc  errabant;  quia  vinculumel 
juspictatis,  quo  filii  ohligantur  alcrc  parentes 
pauperes,  est  legis  nalurae,  cui  proindc  omnc 
voium,  omnis  ohlatio,  omniaque  vincula  jurc 
divino  vcl  humano  inducia  cedere  et  postponi 
dehenl.  Sic  si  quis  vovisset  Deo  suahona,  etpa- 
ter  ejus  incideret  in  cgestatcm,  l)ona  cjns  patri 
<landa  forcnt,  nontemplo;  imo  filius  religionem 
ingredi  nequitin  gravi  necessitatc  pareiitum, 
adcoquc  ingrcssus  illam  cgredi  tenetur  in  ex- 
trcma  corum  inopia ,  ut  illis  succurrat,  ut  docct 
D.  Thomas,  Sylvester,  Navarrus  .  Toletus^  el 
alii  doctorcs  casuum  in  explicat.  quarti  praecepti. 
Ouocirca  S.  Augustinus,  testePossidonio  ip  ejus 
vita  cap.  \h.  hereditates  &  nonnullis  suaj  Eccle- 
siae  ohlatas  recusavit,quoniamjustum  ct  sequum 
esse  vidchat,  ut  .'»  raortuorum  velfiliis,  vel  pa- 
rcniihus,  vcl  affinihusmagispossidercntur,  qui- 
hus  ab  eis  dcficientes,  climittere  noluerant:  non- 
nullas  quoque  k  parcntihus  oblatas,  sed  poslea 
per  filios  repetitas  reddidit.  Addcbatque :  Legata 
magis  olferenda  esse,  quam  exigenda.  Hucusque 
Possidonius. 

Nota,  Munus  hoc  Hchr.  diciturpnp  Corban, 
ul  habet  Marcuscap.  7. 11.  cujuscrehra  estmen- 
tio  in  Levitico  cap.  1.  2.  3.  et  seq.  ubi  agni , 
hirci,  vituli  Deo  ohlati  in  holocaustum,  aut 
victimam  pacificam,  vel  pro  peccato  ,  vocantur 
corban,  id  est,  ohlatio.  Hinc  gazophylacium,  in 
quod  inferehantur  oblationes  a  populo,  metony- 
mice  dicitur  corban  vel  corbana,  Malth.  27.  0. 
Avari  ergo  et  impii  Scrib.-e  docebant  populum , 
ut  sua  offerrent  Deo  et  tempijo,  ac  parentibus 
inopia  laborantihus  dicercnt  co?-feanj  tjuod  tan- 
tummodo  erat  dicere  ,  quantum  apud  Belgas 
pauperihus  eieemosynam  petcntibus  est  dicere: 
Godt  lielpe  u;  e.i  apud  Gallos  :  Dieu  vous  aide ;  et 
apud  Italos  :  Dio  Caiuti ,  hoc  est,  Deiis  te  adju- 
vet :  nam  egote  adjuvare,  et  eleemosynam  dare 
nequeo  vel  nolo.  DxcQve  corban  igiiur  erat  peti- 
tionem  refutare,  negare  suhsidium.  Porro  di- 
cendo  corban ,  parentibus  cibum  postulantibus 
occludehant  os,  injiciendo  eis  scrupulum  cons- 
cieniife,  etmeium  religionis,  neDeo  suumcor- 
ban,  suumque  holocaustum  eriperent.  q.  d.  Bes 
heecest  sancta,  utpote  votavel  dicataDeo  rvide 


COMMENTARIA  LN 

cvgo  nc  tu,  0  i>ater,  carn  ad  usus  tuos  llagitando 
profanes ,  el  sacriliisiuni  coumiittas.  Quo  audito 
perculsi,  et  quasi  fuliuiuc  icti  obmutcscebant 
parentes,  maicntcs  famc  emori,  quani  essc  in 
Deum  sacrilegi.  Vide  quo  impiclas  Scrijjarum 
adigcbat  pios  parentcs. 

C.  Er  isoN  iiONonnicArnT  patreai  suum,  aut  ma- 
TREM  SUAM.]  q.  d.  Itaquc  hac  ralionc  filius  licite 
potcrit  iion  honorare,  id  cst,  non  alere  patrcm 
vel  malrem  egcntcm,  si  vidclicct  Dcumilliprae- 
ponat,  ac  honorct  iliomuncrc,  quod  parcntihus 
Uandum  erat.  Planius  enim  csi,  ui  li.cc  vcrba 
adhuc  sint  Scribarum,  quam  Chrisli.  Ita  Maldo- 
naius ,  licei  Janscnius  ccnseat  esse  Chrisii,  ned 
improbabililcr.  Unde  Marcus  habct :  Et  uUranon 
dimUtUiscumqiUdquam  (acere  palri  sao  ,(uUmatrL 

Et  irritum  FECisTis  (  Grojcc  rty.ijpoKixii,  id  esfc 
exauctorastis,  anliquaslis,  abrogastis)  manda- 
TUM  Dei  [Honora  patrcm  et  malrem)  propter 
TBADiTiONEM  VESTRAM.  ]  Qua  (locctis  filios  dicerc 
parentibus  indigis  corban.  Nola  to  vestravi :  iri- 
[)liccs  cnim  suni  traditiones.  PrimtTc  sunt  divin.T , 
quas  scilicet  Dcus  prseceplo  suo  snnxil,  esto  id 
nusquam  in  Scriptura  conscriptum  sil :  talis  est 
bapiizandos  esso  parvulos,  hoc  cnim  nusquam 
scripium  extat,  sed  traditione  Ecclcsise  constat. 
Secundai  sunt  Ecclesiasticae ,  quas  sciiiccl  Kccle- 
sia,  id  esl  Pontifices  et  Priclati  EcclesiiE  suo 
niandnto  statuerunt,  uii  suntcsercmonice  Sacra- 
mcntorum,  el  sacrificii  Eucharistia; ;  iicm  jeju- 
nia,  fesla,  similesque  sanctiones  :  hae  cnim  non 
lam  humame  sunt,  quam  divinaj,  quia  Ecclesia 
rcgiiur  tt  Spiritu  sancto.  Terli;c  sunt  civiles,  aut 
certorum  hominum,  eicquc  duplices,  bon;c  sci- 
!icet,  aut  malne,  Deique  lcgi  contraria;,  qualcs 
crant  ha;  Scribarum,  et  de  his  tantum  loquiiur 
hic  Christus,  ideoquc  ait  t6  vestram,  qua  scilicct 
vos  docetis  filios  cliccre  corban  parcntibns,  eis- 
(|ue  debiium  cx  dccalogo  honorcm  et  alimoniam 
negare. 

7.  HYPOCRIT-E  ,     RKNE      PROPHETAVIT    DE     VORIS 

fsAiAS,  DiCENs:]  Scribas  vocat  hypocritas,  quia 
cxlcrius  praG  se  fcrebanl  sanctitatem,  videban- 
turque  religiosiores  cctcris,  cum  interius  essenl 
irreligiosi,  avari,  et  impii;nam  su.x  avaritio; 
praetexcbanl  corban,  id  esl,  Dei  oblationem,  et 
cultum. 

8.  POPULUS  HIC  LABUS  ME  HONORAT,  COR  AUTEM 

EORUM  LO.NGE  EST  A  ME.  ]  Arabicus  :  Uic  populas 
propinquus  est  milii  ore  suo,  ct  honorat  me  lubiis 
suis,  etcor  ejus  est  distans  d  me. 

9.  SlNE  CACSA  AUTEM  COLUNTME,  DOCENTES  DOC- 

TniisAS,  ET  MANDATA  HOMiNUM.  ]  Arabicus:  Et  CO- 
hmt  mc  frusfra,  el  docent  doctrinammandatorum 
liominum.  Citallsaiajc.  29.  v.  13.  uhi  illa  cxplicui. 

10.  EtCOJJVOCATIS  AD  SE  TURIMS,  DIXIT  EIS  :  Au- 

niTE,  ET  iNTELLir.iTE.  ]  Ego  vos  doccbo  dc  vcra 
animaj  munditic  vcl  immundilic,  ut  dcdiscatis 
quod  Scribae  vos  docucrc,  scilicct  animam  ficri 
immundam  ex  manibus  vcl  cibis  immundis. 

11.  NON  QUOD  INTRAT  IN  OS  COINQIINAT  (GrCCCC 

wvot,  id  cst  communical ;  communcm  facil,  id 
cst  coinquiiiat  :  cibi  cnim  inimundi  ct  coin- 
quinati  communcs  crant  omnibus,  ctiam  im- 
inun(lis,  mundi  vcro  proprii  crantsolismundis; 
i|  soli  cnim  iis  vcsci  potcrant.  Hinc  commune 
•'leiuestquodimmundnm,  utpaict  Act.  10. 15.) 

IIOMINEM,    SED  QUOD  PROCEDIT  EX  ORE,    HOC  COIN- 

'>uiNAT  noMiNEM.)  q.  d.  ScribcB  vos,()  populi,do- 


MATTH/T.UM.  Cap.  XV.  G03 

ccnt,  non  licere  illotis  nianibus  comcdere,  co 
quod  illotae  manus  et  immundaeimmundum  fa- 
ciunt  cibum  :  cibus  autem  immundus  faciat  ani- 
mam  immundam,  id  est,  Deo  ingratam,  et  in- 
visam,  Vcrum  errant,  quia  non  quodextrinsecus 
intratin  os,  sedquod  intrinsecus  exitde  ore.et 
conscqucnier  de  corde,  si  immundum  sit,  hoc 
coinquinathomincm,  utiexpIicatChristus  v.  19. 
Pcccatum  enim  ad<.'0  debet  esse  voluntarium , 
ut,  nisi  sit  voluntarium,  non  sit  peccatum,  ait 
S.  Augustinus;  sic  ct  virtus,  nisi  sit  voluntaria, 
non  est  virtus. 

Error  hic  Scribarum  oricbatur  cx  co,  quod 
Lcvit.  11.  caro  porcina,  ceterique  cibi  ibidem 
vetiti,  ideoque  immundi,  vocantur  execrabiles 
et  abominandi,  dicunlurque  polluerc  auimam. 
Unde  V.  ^2.  sancitur:  iSoUte  coiUaminare  animas 
vestras  esuimmundorum.  Et  vers.  ^O.  sancti,  id 
cst  mnnCaestote  ui  comedendo,  sicalegosanctus, 
i(l  est  mundus,  sum.  Et  mox  :  Ae  polluatis  ani- 


mas  vestras  in  omni  reptili  comedendo ,  quae 
omnia  crasse  accipiebanlScriba',  quasi  ipsi  cihi 
iinmunditiem  afflarcnt  animoe,  co  quod  auima 
illos  tangat  in  stomacho,  dumcos  digcrit ;  sicut 
immunda  animalia  Icge  vetcri,  immundum  le- 
gaUter  et  irrcgularem  facichant  eum,  qui  illa 
tangebat.  Vcrumerrabant,  tum  quia  illa  iinmun- 
ditia  erat  legalis  et  corporca,  nec  animam  pec- 
cato  inquinabat :  tum  quia  cil)us  non  cst  capax 
peccati,  sed  sola  voluntas.  Cum  ergo  cibus  nul- 
lum  in  se  habcat  peccatum,  quomodo  illud  af- 
fiabitanimacet  voluntati? 

Sic  Pythagoras  ct  Plutarchustract.  dc  Esu  car- 
nium  etlib.  8.  Sympos.  cap.  10.  doccnt  abstinen- 
(lum  essc  a  carnibus  ct  fabis ,  qudd  ha-c  animam 
contaminent.  Idem  dicunt  Turcae  de  vino  sibi  u 
MahomelcinAlcorano  vetito.  Refert  Buisbequius 
Legatus  Imperaloris  apud  Turcarum  Imperato- 
rem,  se  vidisse  Turcam,  qui,  cum  ei  propina- 
returvinunij  cujus  illc  crat  avidus,  iugenteni 
clamorcm  edidit.  Rogatuscur?  Inclamo,inquit, 
animse  meac ,  ut  i\  stomacho  in  pedes  secedat,  ne 
viuo  lege  nostra  vctito,  quod  bibiturus  sum, 
polluatur.  Sic  tempore  Christi  et  Apostolorum 
primi  h.ncresiarcha; ,  cx  Juda-is  oriundi ,  ct  judai- 
zanlcs,  ut  Simon  Magus,  Saturninus,  Ebion,  ac 
poslcaManicha^us,  Marcion  etEucratitao  docuero 
vinum  et  carncs  non  esse  creatas  a  Deo,  sed  a 
diabolo,  ideoque  natura  sua  esso  malas  et  ca- 
vendas,  oorumque  esuet  usu  animani  maculari 
ct  contaminari :  praeserlim  quod  nonnulli  cx  cis 
diccrent,  cum  carnibus  animalis  animam  ipsam 
comcdi  ,  illamque  esse  ralionalcm  ,  ideoquo 
piam,  vel  inipiam.  AudiS.  Epiphanium  hacresi  Gi. 
Edcnlcm  carncs  Manichccus  animam  edcrc  dicit,€l 
csse  ipsum  ?-cum,  ut  et  ipsi  talc  quid  fiat  :  si  tau- 
rum  edat ,  ut  taurus  fiat:  si  porcum  cdat,  porcus 
fiat;  et  sic  de  rcliquis.  Quaproptcr  ab  animatis 
ahstinent  isli:  Contra  hos  ait  Apostokis  venturos 
impostores,  qui  (\oceAnt  abstincrc  d  cibis,  quos 
Dcus  creavit  ad  percipiendum  cum  grutiarum  ac- 
tione ,  ctc.  Quia  omnis  creatura  DeL  bona  est ,  et 
nihilrejicicndum,  quod  cnm  gratiarum  actioncper- 
cipitur.i.  Timoth.  U.  h.  Vidcibi  dicta.  Quareper- 
poram  lioc  loco  abutuntur  haerotici  contra jojunia 
ab  Ecclcsia  indicla  :  Ecclosia  onim  non  prohibet 
carnes  die  jojunii ,  oo  quod  ipsac  in  sc  maUusint, 
sod  ad  rofraenandam  gulam  ol  Inxuriam,  ot  ad 
oxorcondam  pnenitontiam  simulcuuiobcdiontia. 
Si  quis  ergo  in  dio  jojunii  comedat  carnes,  pec- 
ca I, non  quod  carnos,  sod quod  ipsa  inobedientia 


TM 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  XV. 


r-t  inlcmperantia  comedouUs  coinquinenl  ani- 
mam.  Similienim  modoolim  Judoci  comedentes 
carnem  porcinam,  vel  aliunicibumlegevelitum, 
peccabanl  et  polluebanl  animam",  non  per  car- 
nem,  sed  per  inol)edientiam,  juxia  illnd  paulo 
anle  citalum  :  ^oUte  conlaminare  animasvesiras, 
Levit.  11. 

12.  TlNC  ACCEnF.NTKS  DISCIPULI  EJUS  ,  DIXERUNT 

Ei :  Scis  QUiA  (quod)  PiiAniSiEi  audito  verbo  iioc 
sCANDALizAT!  suNT?]  Ttmc,  quaudo  scilicet  dimis- 
sis  turbis  Clirislus  cum  suis  in  domum  venerat, 
utpalet  Marci7.  v.  17.  Scandalizati ,  id  est,  of- 
fensi  suni,  quia  Pharis.Tiomnem  suam  sanctita- 
temponebantinexternisloiionibusmanuum,etc. 
quare  audicntes  ilias  a  Christo  despici  ct  confu- 
lari,  indignati  sunt  quod  illis  nomen  sanctitaiis 
adeo  ab  ipsis  expetitum  adimeret.  Non  tamen 
ausi  sunt  hiscere,  el  Christo  contradicere,  quia 
nimissolida  rationeabillo  fuerant  convicti,  tum 
iiic,  tum  paulo  antein  corban,  nec  satisintelli- 
gebant  sententiam  Christi,  utpote  qui  more  suo 
eis  parabolice,  hoc  est  obscure  loquebatur,  di- 
cens  :  ISon  qaodintrat  in  os,  sedquod  procedit  de 
pre  coinquinat  hominem. 

13.  At  ILLE  RES1'0NDENS  AIT  :  Omnis  PLANTATIO, 
(jUAM  NON  PLANTAVIT  PaTER  MEUS  C(KLESTIS,  EflA- 

DiCAHiTUR.  ]  Plantatio,  id  est  planta,  semen,  fru- 
tex,  arbor,  per  quam  S.  Hilarius,  Chrysost.  et 
Theophyl.  accipiunt  doctrinam,  q.  d.  Doctrina 
Pharisaeorum  de  cibis  immundis  animam  pol- 
luentibus,  ame  confutabitur  eteradicabilur.  Me- 
liusaliiper  plantam  accipiunt  homines:  hienim 
sunt  planta)  plantatae  a  Deo  in  paradiso,  sed  vi- 
tiatae  a  serpenie  replantantur  ab  eo  cum  Chrislo, 
qui  est  arbor  vitaG,  per  ndemet  gratiam  inserun- 
tur;tuncque  proferunt  fructus  bonorum  ope- 
rum  vitae  aeternae  meritorios,  secus  autem  ma- 
nent  arborcs  steriles ,  vitiatae  et  corruptac,  ideo- 
(jue  eradicandae,  elin  ignem  aclernum  mittendae, 
iiti  eisdem  Pharisaeis  comminatus  est  Joannes 
Baptista  Matth.  3.  v.  10.  Ipsi  enim  Christo,  ac 
consequenter  Deo  Patri,  quasi  hostes  jurati  seni- 
pcr  se  opposuere.  Jansenius  per  plantas  has  a 
Deo  non  plantatas  accipit  reprobos.  Verum  non 
rst  verisimile  Chrislum  eos ,  cum  nobis  incog- 
iiiti  et  incerti  sint,  voluisse  hoc  scrmone  de- 
monstrare,  authujusPharisseorummalitine  cnu- 
sam  in  Dei  reprobationem  rejicere,  itaqueillam 
quasiexcusare.  Homines  ergoperversos,  scilicet 
Scribas  etPharisacos,  qui  se  malas  plantas  pro- 
pria  voluntate  fecerunt,  ideoque  exscindendic, 
el  in  ignem  gchennae  mitlendie  sunt,  ni  conver- 
tantur,  inlelligit.  Ita  S.  Hieronymus  et  Origenes 
liom.  1.  in  .Teremiam,  Maldonatuset  alii. 

l^.  SiNiTE  iLi.os,  ccci  suNT,  ET  (Graeca,  Syrus, 
Arublcus,  etLatini  aliqui  omittunt  to  et,  ut  ser- 
mo  sit  striciior  et  nervosior)  duces  cjjcobum  : 

C,£CUS  AUTEM,  SI  C/ECO  DUCATUM  PR^STET ,  AMHO  IN 

FOVEAM  CADUNT.  ]  q.  d.  Sioite  Scribas  scandali- 
zari,  nolile  curare  quod  offcndanlur  mea  doc- 
trina  et  corrcctione,  quia  ipsi  suntcaeci;  non 
enim  vident  lumen  veritatis,  legis  et  lidei  a  mc 
exhibitum,  sed  in  sua  c.Tcitate  et  errore,  quo 
sanctitatem  in  lotionibus,  ceterisque  rebus  ex- 
ternis  coUocant,  sunt  obstinati  et  incorrigibiles, 
simtque  dtices  ccecorum,  scilicct  populorum  et 
tnrharum,  quos  hunc  errorem  doccnt,  etin  fo- 
veam  gehc^nn.T  secum  trahunt.  Quare  ego  npud 


turbas,  quae  adhucilluminarielcorrigipossunt, 
hunc  eorum  errorem  palam  ostendi  et  redargui, 
ut  eum  caveant.  Docet  hic  Christus  contemnen- 
dum  esse  scandalum  Pharisaeorum,  scilicetcum 
quis  sua  malitia  et  perversa  obstinatione  scan- 
dalizatur  etoffenditur.  Nam,  utaitS.  Greg.  liom.7. 
in  Ezech.  Si  de  veritate  scandalum  sumiiur ,  uti~ 
.ius  permittiturnasciscandalum,  quamveriiasre- 
inquatur. 

15.  Respondens  autem  Petrus  (quasi  antesig- 
nanus  Apostolorum)  dixit  ei  :  Edissere  ngbis 
PARABOLAM  isTAM.]  id  cst,  istum  obscuriorem 
scrmonem  (vide  dictac.  13.  35.  et  Proverb.  1.1.) 
quo  dixisti :  Non  quod  intrat  in  os,  sedquod  pro- 
cedit  ex  ore ,  hoc  coinquinat  hominem.  Quid  est 
enimexore  procedens,  quod  coinquinathomi- 
ncm?  et  si  foras  emittitur,  quomodo  interna 
animae  coinquinat. 

16.  At  ille  dixit  :  Adiiuc  et  vos  sine  intel- 
LECTU  ESTis?]  Graece  (caOvtrot,  id  est,  expertes 
intelligentiae,insipientes, non  intelligentes, q.  (L 
Cap.  5.  et  6.  fuse  vos  docui,  quibus  in  rebus 
mentis  puritas  vel  impuritas  consistat,  ac  spe- 
cialimverba  iracunda,maledica,  contumeliosa, 
perjura  ,  quae  ex  ore  procedunt ,  contaminare 
homincm  :  quomodo  crgo  id  oblitiestis,  necin- 
telligitis  ? 

17.  NON  INTELLIGITIS,  QUIA  (qUOd)  OMNE,  QUOD 
IN   OS   INTRAT,    IN  VENTREM   (SlOmachum)  VADIT, 

ET  iN  SECESSUM  EMiTTiTUR.  ]  Ex  lioc  Christi  dicto, 
PDrphyrius  et  Julianus  Apostata  calumniabantur 
Chrislum ,  tanquam  Physicae  ignarum  ,  teste 
S.  Hieronymo,  eo  quodnon  omnis  cibus,  quiin 
os  intrat,  in  secessum  emiltatur,  sedpars  ejus 
melior  vertatur  in  substantiam  comedentis  , 
eumque  alat  et  augeat.  Quibus  respondetS.  Hier. 
aitque  :  Ili,  dum  volunt  alterius  imperitiam  re- 
prehendere ,  ostendunt  suam.  Quamvis  enim  tenuis 
humor  et  liquens  esca  in  corpus  fundatur ,  tamcn 
cuminvenis  et  artubus  concoctafuerit ,  et  digesta 
per  occultos  meatus  corporis ,  quos  Grceci  -ndpo-j; 
vQcant^  adinfei'ioradilabitur,  ei  in  secessumvadil. 

Verum  hoc  caute  et  cum  grano  salis  accipien- 
dum,  scilicet  quod  pars  aliqua  per  poros  evanes- 
cat,  vel  in  secessum  emittatur.  Omnis  enim  ci- 
bus  non  totus,  sed  secundum  aliquam  sui  par- 
tem  impuriorem  et  faeculentiorem  in  secessum 
emitlitur.  Prima  enim  cibi  digestio  etconversio 
in  chylum  fit  in  stomacho,ubi  parles  crassae  et 
ineptae  nutritioni  corporis  egeruntur  per  faeces 
in  secessum.  Secunda  digeslio  fit  inhepate,  ubi 
chylus  vertitur  in  sanguinem,  parlium  vero  inu- 
tilium  secrelio  et  egestio  fit  per  urinam.  Tertia 
djgestio  fit  in  singulis  membris,  quaesanguinem 
ex  hepate  per  venas  acceptuin  sibi  assimilant, 
convertunique  in  carnem,  ubi  egeslio  partium 
inutilium  fit  per  poros,  per  quos  partes  sangui- 
nisadcarnem  ineptae  expelluntur  per  sudores, 
vapores,  et  exhalationes.  Unde  Marcus  cap.  7. 
vers.  19.  addit :  Exit  in  sccessum,  purgans  omnes 
escas.  Sensus  ergo  Christi  esl,  q.  d.  Adco  cibus 
illotus  vel  immundusnon  inquinat  anim.im,  uii 
docent  Scribae ,  ut  omne  id ,  quod  in  cibo  im- 
mundum  et  impurum  est,  homo  per  fa-ccs  eji- 
cjat,  ctin  secessum  emittat :  quod  ergo  restal, 
piirnm  est,  ct  in  purum  chylum ,  sanguinem, 
carnemque  vcrtitur.  Ergo  illum,  ct  per  illum 
.ininiam inquinare  ncquit. 


COMMENTAniA  m  M 

Porro  docent   nicdici,    ipsaque   experienlia 
ronstut ,  in  siata  .Tlate,  puta  in  viris,  siguum 
sanilatis  csse ,  cum  quis  tantum  fere  per  fac- 
res,  uiinam  et  sudores  egerit ,  quantum  per 
cibum  ingessit ;  quia  tunc  corpus  est  in  statu  , 
itautnon  augeatur  ,  neccrescat,  sedprioribus 
carnis  partii)us  calon;  naturali  resolutis  et  dif- 
fluentihus  ,  sticcedunt  alice  meliores  et  novac 
ex  alimcnio  ct  cil)0  :  quare  liic  lotus  non  ege- 
ritur  saltcm  timc;  nam  in  carnem  versus  suo 
tempore  consimietur,  diflluet,  et  egeretitr  ,  uii 
cetera;  priores  carnis  partes.  Addit  S.  Clirysos- 
tomus  et  Salmeron,  Christum  aihidere  et  argii- 
meniari  ad  hominem  ,  sciUcet  ad  errorem  Ju- 
dieorum  ,  qui  censebant  cibum  immundum  eK 
se  exbalare  tetrum  odorem  ad  cor,  in  quo  solo 
pulabant  Judaii  animam   rcsidere,  itaque  per 
cor  animam  ipsam  polluere  :  qnare  bominem 
non.  essc  mundum  ,  nisi  plene  facta  cibi  diges- 
tionc  et  egesiione  ;  omnem  enim  cibum ,  uti 
iiigestus  est ,  ita  vicissim  egcri ,  q.  d.  Clirisiiis: 
Omnis  cibus  secundum  vos,  6  Juda'i,  tandem 
cgeritur  in  secessum  :  ei-go  secimdum  vos  ne- 
(luit  iiiquinare  animam,  utpote  qu£c  eum  a  se 
repellat,  et  rejicial. 

Ex  hacChristi  sententia  ortus  est  error  Magis- 

tri  sentcntiarum,  qui  lib.  2.  dist.  ult.  in  fine  do- 

cet  singulos  Iiomines  ex  Adamo  trahereexiguam 

carnis  particulam  ,  ac  per  eam  contrabere  ex 

eodem  peccatum  originale,  in  quo  omnes  pecca- 

verunt,  \fiO\r\.  5;  banc  autem  particulam  mul- 

liplicari  in  se,  ct  per  scipsam  augeri   ( iilpoie 

<iuae  sola  cuique  bomini  sit  substantialis  ),  non 

vero  ex  cil)0,cibum  cnim  lantum  csse  fomen- 

tnm  hiijus  particulaj ,  non  vero  alinicnium  vel 

augmentum  ,  sed  totiim  in  scccssum  cmitli ,  ut 

nit  hic  Christus  :  ideoque  banc   particulam  so- 

iam  resurrecluram  in  dic  judicii.  Hiiic  rursum 

colligit  Chrislum  ,  licct  natum  ex  Adamo,  non 

lamen  ex  eo  contraxisse  peccatum  originale , 

quia  particuia,  quam  ipse  traxit  ex  illo  ,  pura 

fult  et  immunis  ab  omni  vitio  et  peccato.  Hicc 

omnia  probarc  nititur  ex  hisce  Ciiristi  vcrbis. 

Verum  hccc   fuse  confuiat  D.  Thomns  1.  part. 

quaest.  uU.  art.  1.  et  Scholastici  ibidcm.  Eliamsi 

cnim  Adam  habuissct  corpus   nistar    montis, 

non  tamen  illud  sufFccisset  ad  continendum  tot 

particulas,  quot  lot  millcnis  millionibus  homi- 

num  ,  qui  ex  eo  assidue  nascuntur,   sigillatim 

suggcrendas  forent.  Uursum  particulic  Ulcc  de- 

berent  esse  incorruptibiles  ,  cum  tamen  caro 

omnis  cito  corrunipalur.   Quarc  plcrique  Iio- 

minum  nil   prorsus  matericc  trahunt  ex  Ada- 

mo,  contrahunt  tamcn  ex  co  peccatum  origi- 

nale :  quia    in   co  fucrunt  causaliler    sccun- 

dum  scminalcm  rationem  ,  quia  scilicct  cx   co 

•  per  coulinuam  gencratiouem  piopaganlur  ut 

Ulii. 

Denique  impurc  el  inepte  hxc  <3hristi  vcrba 
torquet  CEcolampadius  eontra  realcm  pncscn- 
liam  carnis  Cbristi  in  liucharistia,  diccns  :  Si 
cairo  Christi  est  cibus  noslcr  ;  crgo  ul  cibus  in 
secessum  cmillitur,  quod  absit.  Scd  respondct 
Roffcnsis  lib.  5.  conlra  cura  cap.  29,  Cliri^iicor- 
pus,  cum  in  Lucharistia  sit  niodo  indivisibili  el 
iuipalibili,  a  nobis  comcdeniibus  in  sc  non 
dividi,  iM>n  alterari  ,  non  concoqui ,  ut  caro 
«ommunis  concoqaitur ,  ac  consequenter  noii 
liabcrctcces ,  qua;  emiiiautur ;  omui»rninicon- 

i:oa>tL.  A  i.AiMUK.  TOM.  Vlir. 


ATTIIyEUM.   Cap.  XV.  S05 

coctio  et  mutatio  fitln  speciebus  panis  et  viui, 
non  in  corporc  Chrisll. 

Tropologicc  disce  hic,  quom  contemnenda 
sunt  oris  et  gtistus  nitores  ,  laulitiic  et  delicia?, 
utpoic  qu*  illico  in  spurcum  ventrem  vadant, 
qui  illas  corrumpit,  et  in  fa;ces  sordesquecon- 
vcrtit  adco  abominandas  ,  ut  ncmo  eas  videre, 
tangerc  velodorari  susiineat,sed  in  latrinas  pro- 
jiciat.  Quarc  ue  sit  tibi  curic,  de  quam  pretiosis 
cibis  sicrcus  coiilicias,  ait  S.  Ilicron. :  nam  quo 
pretiosiores  et  delicatiorcs  sunt  cibi ,  eo  post 
(Jigestionem  et  egestionem  magis  sunt  feiidi  et 
abominahiles.  Exemplumillustrc  receusetB.Pe- 
trus  Damian.  libr.  7.  epist.  ad  Blancam  comi- 
tissam  de  uxore  ducis  Venetorum  ,  quu)  in  sum- 
mis  delicis  nutrita  ,  adbuc  vivcns  computruit , 
adeo  ut  nemo  intolerabilem  cjus  ftnorem  ferre 
posseU  Undc  concludit  :  Quid  ergo  iil  caro ,  do- 
ccat  ipsa  caro ;  quodque  pei-hibet  mortiia,  tes- 
tetur  et  viva. 

18.  QU-E  AUTEM  PROCEDU.NT    DE   ORE,   DE    CORDK 
EXEUiNT,  ET  EA  COINQUINANT  IIOMINEM.]  Decarc/e,  id 

cst  cx  raiione  et  volunlatc,  cujus  symbolum, 
imo  scdes  et  oflTicina  est  cor.  Cor  enim  subminls- 
tratspiritusvitalcs  ct  animales  intellcciui  neces- 
sarios  ad  intelligendum  ,  et  voluniati  ad  aman- 
dum :  imo  Galenus  docet  sensum  communem, 
qui  intellectui  proxime  subservit,  cssc  in  cordc, 
licct  Aristotcles  verius  censeat  eum  esse  in 
cerebro;  scd  cor  cercbro  subservit,et  spirilus 
submiltit. 

19.  De    CORDE   E.MM    EXEU5T   COGITATIU.NES    UA- 
I,.E,  IIOMICIDIA  ,  ADL'I,TEniA,  FOUMCATIONES  ,  FIH- 

TA,  FALSA  testimoma,  ulasphemlc.]  Sicut  cnim 
ex  fontc  ebulliunt  aquic  ,  sic  cx  corde,  id  estex 
voluntate,  pravo  affcctu  Iiixuriae,  vel  irne  im- 
buta,  scaturiunt  make  cogilationes  libidinis  , 
vel  vindictte  qiia3  cx  cordc  in  os  cbulliunl , 
dum  casdemeloquimur;  etex  ore  iiiopus  erum- 
punt,  dumeasdem  reipsa  perpetramus. 

H/EC  SUNT  QU.li  COLNQUINANT  HOMINEM  ,  .NO.N  LOTIS 
AUTEMMAMUUS  MA.NDUCARE  N0.>  COI.NQUINAT  II0.V1I- 

NEM.]  Haec  cst  conclusio,  et  quasi  t;ii/iii;S(ov,id  est 
postfabulatio,  sivc  poslparabola  pandcns  finem 
et  scopum  parabola^  ,  qui  hic  est  ostendere  , 
quod  manus  illottc,  et  cibi  illoii  vel  immundi 
non  contaminant  bominem,  sed  solaimpura  et 
prava  voluntas.  Hincliquct  Scribasexislimasse, 
quodipse  cibus  illotus  vel  immundus  pollueret 
comcdcntis  animam  ,  uti  dixi  vcrs.  2.  et  3.  Nam 
alioqui  Chrislus  hic  non  viluperat  loiionem  ma- 
nuum  ante  mcnsam  in  se,  cum  iile  ab  olim 
omnium  Gentium  ususit  recepta,  tumad  mim- 
diiicm,  tum  ad  sanitatem ,  tuiu  ut  internic 
puritatis  couvivas  admoucut.  Unde  Virgilius, 
.luicid.  1. 

Daiil  maiiibus  faniuli  l)'niplias  ,  Ccrrrein(]ue  caiiisiris 
Expeiliuut  ,  tousisquc  furuut  iuaulilia  villis. 

Hinc  illoiis  manibus  accumbere,  sordidimi ,  il- 
liberale  ct  agi-cstc  pulatur,  ac  convivis  nau- 
scam  creat.  Qiiocirca  olim  non  solum  sacer- 
dotct; .  sed  ct  fidclcs  omncs  antc  oraiionem 
lavabant  manus.  Undc  itlud  :  Lecantcs  purus 
7nanus.  i.  Tim.  2.  8.  Nam  olim  fideles  Eudiaris- 
liam  non  orc,  sed  manu  excipicbant ,  cl  on 
admovebant.  Vldc  ibi  dicta. 

:9 


^06 


CO^nJENTAr.IA  IN  ^JATTHyCUM.  Cap.  XV. 


Moraliior  (]i>C(Miic  (iiiniii  Ciiilibcl  forinaiidum, 
crnanduni  el  ciisiodiendum  sit  cor,  uipote  quotl 
sit  onicina  onniis  mali  el  boni  ,  omnis  vilii  cl 
virtutis.  Quocirca  sencx  ille  apud  Moschum  iti 
Pralo  spiril.  c.  110  lioc  singularesuis  dabatnif;- 
nitum  :  Esto  janitor  conlis  tui ,  ut  nil  nisi  lc 
conscio  luaque  ratione  probanle ,  in  illud  in- 
grediatur,  vel  egredialur.  Et  Salomon  :  Omni , 
ait,  custodia  scrva  cor  tuum ,  quia  ex  ipso  vita 
procedit.  Proverb.  h.  v.  23.  Vidc  ibi  dicta. 

21.  ET  ECnESSUS    INDE  JESUS   SECESSIT    m  PAHTES 

Tvni  ET  SiDOMS.]  Ut  declinaret  iras  et  odia  Scri- 
barum  ,  utque  Centilibus,  quales  erant  Tyrii  , 
suam  doctrinam  et  miracula  ,  quaj  JuduL'i  et 
Scriboj  aspernabantur,  impertirc  inciperet ; 
fiicquc  reprobalis  Judeeis  ,  ulpote  iiieredulis  et 
perlidis,  praedicationcm  etEcclesiam  suam  irans- 
ferret  ad  Gentes  ,  reipsa  docens  Apostolos,  nt  id 
facerent,  uti  et  fecerunt.  Actor.  c.  13.  vers.  UQ. 
Voluit  tamen  hoc  latere,  ut  ait  Marcus  ,  tum 
quietis  causa  ,  ut  ait  Euthymius  ,  tum  ut  hono- 
rem  et  gloriam  fugeret ,  tum  ne  gravius  con- 
tra  se  JudcTOs  concitaret ,  eisque  ansam  cavil- 
landi  daret ,  quod  ipse  non  esset  Messias  Jiukcis 
promissus ,  utpote  qui  iis  rehctis  ad  Genlcs 
diverteret.  In  partes.  Syrus  ,  in  fines.  Phociiicia 
enim  ,  cujus  caput  erat  Tyrus  ,  confinis  erat 
Judaese.  Tyrus  vergebat  adAustrum,  Sidonveio 
ad  Aquilonem.  Unde  utrimque  multi  ex  Tyro 
et  Sidone  excili  fama  doctrinae  ,  et  miraculo- 
rura  Christi,  ad  eum  turmatim  conlluebant. 

22.  ET  ECCE  MULIER  ClIANANyEA  A  FINinUS  ILMS 
EGRESSA  CLAMAVIT,  DICE.NS  EI  :  MlSERERE  MEI  , 
DOMINE   FILI  DAVID  :  FILIA  MEA   MALE    A    DiEMOiMO 

VEXATUR.  ]  C/iawmice«  non  ex  Cana  GaUlaecC,  sed 
ex  Chananaeis  posleris  Chanaan  filii  Cham  ,  lilii 
Noe  oriunda  :  Chananaji  enini  fuere  populus 
unus  e  septem ,  qui  Palacstinam  juxta  mare  , 
ut  patet  Numer.  13.  v.  30.  olim  incoluere,  et 
ab  Hebracis  ducc  Josue  fuere  expulsi,.  sed  non 
ex  lota  ;  nam  mansere  in  Phoenicia,  puta  iu 
Tyro  et  Sidone,  quam  nunquam  expugnare  po- 
liiere  Hebraei.  Unde  Chanaan  filii  Cham  primo- 
genitus  lilius  vocatus  cst  Sidon,.  Sidonis  urbis 
conditor ,  Genes.  10.  v.  15.  Clianantei  ergo  idem 
sunt  quod  Phcenices.  Sic  enim  Septuag.  Josue  5. 
V.  1.  pro  reges  Clianaan  vertunt  7-eges  Phcenicia;. 
HincMarcuscap.  7.  v.  26.  Cliananccam  hanc  vocat 
Syrophcenissam  ( Syrus  ,  ex  Punicia  Syrice ,  id  esl 
e\  Phoenicia,  ut  habet  Arabicus),  vel  ut  quc-c- 
dam  Graeca  hahenl  Syram  Phcenissarn ,  quia  sci- 
hcet  erat  ex  illa  Phoenicicne  parte  ,  quac  SyricX  est 
contermina;  aut  potius  quia  Syria  complectc- 
batur  Ph(Eniciam  ,  vicinasque  regiones  omncs 
quae  a  mari  mediterraneo  usque  ad  Euphraten 
interjacent.  Erant  enim  et  alii  PhoDnices  extra 
Syriam ,  ut  Libyoplioenices  et  Poeni ,  sive  Afri , 
qui  Punica  lingua  ,  qua;  Hcljraica;  est  vicina  , 
tesie  S.  Hieronymo  et  Augusiino,  utebantur  , 
quos  exPhoenicibus  oriundos  nomen  pariter  ab 
eisdem  traxisse,  non  est  dubium.  Rursum  Marc. 
Chananoeam  hanc  vocatL;///ivioa,  id  est  Grcecam: 
Arabicus,  Grcecam  .Sjrajji  ;licet  enim  Phoenicissa 
essetetSyra  ;  dicitur  tamen  Graeca  ,  quia  in  no- 
To  Testamcnto,  maxime  apud  Paulum,  ut 
patet  ad  Rom.  1.  v.  17.  Gal.  3.  v.  28.  omnes  Gen- 
liles  vocantur  Grc-eci  ,  quia  Gfcxci  ohmdomina- 
banturPhoeniciae  et  SyricX ;  ideoque  lingua  eorum 
Graeca  lalissime,  et  ad  Syriam  usquc  porrigeba- 


tiir.  IiaS.  Augustinus  cpist.  200.  NamAIcxandrr 
Magnus  diflicili  et  longa  septem  mensium  ob- 
sidion(\  ccpit  Tyrum  in  mari  sitam ,  idcoqutj 
duo  milha  Tyriorum  crucifixit,  teslc  Q.  Curtio, 
lib.  U. 

Clamavit  { magna  vox  magni  anectus  ct  dc- 
siderii  est  index  )  :  Miserkre  mei  ,  id  est  meae 
filia;  :  ipsam  enim  amo  ut  mo  :  quare  ipsiu.s 
cruciatus  est  meus  cruciatus,  imo  mallem  ipsa 
cruciari ,  (juam  vidcre  illam  torqueri.  Quare 
misericordiam  liberaiionis  a  da?mone ,  quam 
ipsi  contuleris  ,  mihi  contulcris.  Parenies  enim 
magis  amant  filios  ,  quam  ab  iis  ameniur  ;  cu- 
jus  rei  causam  dat  Aristolelcs  in  OEconom. 
quod  amor  dcscendat,  quodque  parenlcs  op- 
tent  filios  sibi  superesse  ut  post  mortem  in  iis 
quasi  vivant ,  et  quasi  immortales  siut,  ac 
aeternitatem  quamdam  ,  quam  in  scipsis  ha- 
bere  nequeunt ,  in  fiUis  et  nepotibus  assequan- 
tur.  Hic  est  maternus  pietatis  affeclus,  qui  fi- 
liae  sanitatem  ii  Ghristo  meruit,  etimpetraviL 

FiLi  David.]  Id  est ,  o  Messia  ,  cujus  proprium 
cst  opus  miserorum  misereri,  ac  ex  iis  d;emo- 
nes  ejicere  ,  et  homines  sibi  Deoque  restituere  , 
uti  prcTdixerunt  Propheta  ,  et  communi  vocts 
praedicant  Judaei.  Chanana>a  cognovit  Christum 
esse  Messiam  ,  partim  ex  fama  communi  , 
partim  ex  inslinciu  Dei. 

FlLIA  MEAMALE  A  DiEMONIO  VEXATUR.  ]   Arabic.  : 

Malum  habebal  damonium.  Gr.  5at/;i5n?5Tai,  id  est, 
est  da^moniaca  ,  a  da;mone  agitatur.  Dcnemon 
enim  membra  corum,  quos  possidet  ,  distor- 
quet,  laniat,  cruciat  cum  ingenti  possessorum 
dolore  ,  et  intuentium  horrore  :  animam  vero 
horrendis  phantasmatibus  et  spectris  ,  ac  ti- 
moribus,  moeroribus,  et  angoribus  aflligit :  dae- 
mon  cnim  in  Deum  ,  ac  conscqucnter  in  homi- 
nem  ,  qui  est  imago  Dei ,  immensum  habet 
odium  :  unde  eum  lcnedit  et  cruciatquantum  po- 
tcst.  Chananica  non  addit,  Veni ,  etlibera  eam: 
sed  tantum  malum  filicTC  Christo  reprajsentat , 
reliquum  ejus  prudenii^jc  et  charitati  commit- 
lit,  confidens  illum  opem  filiae  modo  conve- 
nienti  allaturum  :  qua  in  re  magnam  tum  animi 
resignaliouem ,  tum  fiduciam  in  Christum  os- 
tcnclit. 

23.  QVI  NON  RESPONDIT    EI  VERBUM.]  Ut  CJUS    fi- 

dem  ,  spem  ,  humilitatem  ,  et  constantiam  pro- 
baret,  augeret ,  et,  ut  ait  Chrysostomus ,  aUis 
patefaceret ,  imitandamque  proponeret. 

Et  accedentes  discipuli  ejus  rogabant  eum  , 
DiCENTEs  :  DiMiTTE  EAM  (  coucedcndo  ci  quod 
petit ,  scilicet  iiVioe  a  daiinone  liberationem.  ; 
QuiA  CLAMAT  POST  NOs.]  Arabic. :  In  vestigiis  nos- 
tris;  iis  enim  insistit ,  assidueque  sequilur  no.t 
clainando  et  obtestando  pro  salute  filiae  :  libera 
ergo  et  illam  a  dolore  et  labore  clamandi,  ac 
te  et  nos  a  molestia  audiendi  ,  ne  nobis  aures 
obtundat.  Verum  ex  corde  desiderante  ac  fervenle 
gemitus  inenarrabiles  emiitunlur ,  quibus  velut 
suavi  musica  Christus  demulcetur  ,  ait  S.  Augus- 
tinus,  epist.  121.  c.  15. 

Dices  :  Marcus  cap.  7.  v.  2.  dicit  eam  intrassc 
in.domum,  ibique  ad  pedes  Christi  procidisse. 
Respondct  S.  August.  I,  2.  de  Cons.  Evang.  c.  i9. 
ChanancTam  prius  in  domo  Christum  obsc- 
crasse  ,  ut  ait  Marcus  ,  deinde  Christo  exeunle 
domo  illum  secutam  idem  a  Ctjrlsto  flagitajie. 


COMMENTAniA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XV. 

Terias  tamcn  vidclurillam  priusin  via.ut  hicdi-     num,,  quae  cadunt 
cilur,  deinde  in  domo,  ul  indicat  Marcus,  sup- 
plicasse  Cliristo.   Ita  Jansenius  ,  Sainierun  ,  et 
nlii. 

2/i.  Ipse  autem  ait  :  Non  su.u  missus,  msi  ad 
OVEs,  QU.E  PERiEnu.NT  (  Arabicus  ,  errantcs)  do- 
uus  IsRAEL.  [Syrus,  quai  nhcrrarant  fi  domo  Is- 
rael ,  m  ficilicel  solis  Israelitis  ,  quibus  quasi 
ovibus  pascendis  h  Deo  promissus  est  Messias , 
quasi  paslor  corporalem  mci  pra-sentiam  ,  ac 
per  consequens  Evangelii  et  miracnlorum  meo- 
rum  graliam  exhi])eam.  Unde  CJiiistus  h  Paulo 
Rom.  15.  8.  vocatur  minister  circumcisionis  , 
id  est  circumcisorum  ,  sive  Judaeorum  doctor. 
Ita  S.  Hiiar.  etS.  Aug.  tract.  31.  in  Joannem. 

25.  At  ILI.A  VENIT,  ET  ADOHAVIT  (  SUpplcx  flcxis 

anle  Christum  goniI)us  )  eum  uicens  :  Domine  , 
ADJUVA  ME  J  Chananaea  a  Christo  repnlsam  passa 
non  restitit,  nec  spem  abjecit ,  sed  forlius  ins- 
tilit  majoremque  spem  concepit,  ac  validius 
clamavit,  imo  constanler  Ciiristtim  secula  est 
usque  in  domnm,  ut  liabet  Marcuscap.  7.  v.  5^. 
et  25.  atque  hac  sua  constantia  ,  liumililaie 
*'t  perseveraniia  meruit  cxaudiri.  Deus  enim 
invocatus  sicpe  inilio  non  exaudit ,  nt  orans 
pr(!ces  et  vota  continuet  ci  augeat,  utque  bene- 
ficium  ,  quod  pelitur,  co  graiius  accidat ,  quo 
magis  fuit  desideratum,  et  diulius  poslulatum  : 
persevera  ergo  in  oratione,  et  impetrabis  :  per- 
fccverantibus  enim  Deus  nil  negat,  ul  patet  in 
Chananaea  liac  :  fiiit  enim  ipsa  pertlnax  in  prc- 
cibus ,  sapicns  in  responsis  ,  fidelis  in  vcrbis  ,  ti\\. 
^.  Ambrosius  lib.  5.  in  Lucam  sub  finem. 

2C.  Qui  nESPONDENs  ait:  NoN  est  boxum  (  Grapc. 
»?a)6v ,  id  estlionesluni,dccens,congruum)suMEnE 

PANRM     FILIORUM,    ET    MITTERE  (GnCCe    (SxJsTv,    id 

est  irrojiccrc  :  Syrus  objicei'e  )  canibus.]  Loquitur 
Christus  more  Judoeorum  ,  qui  Gentilesf  qualis 
rrat  Chanan;ea  )  quasi  vilissimos  idololalras  ap- 
peliabant  canes.  Est  ha3C  secunda  Chananaere 
lepulsa  h  Christo  facla,  illaque  priore  acrior ; 
pungit  enim  illam  vocando  cancm  ,  cui  projici 
solet  frustuin  panis.  Paneni  intelligit  non  corpo- 
ralem  ,  sed  spiritalcm,  scilicet  Evangclii  et  mi- 
raculorum  suorum  graliam:  haec  enim  JudcEis 
«olis,  quasi  fidelibus  et  filiis  .'i  Deo  erat  promissa. 
(Jnde  Marcus  c.  7.  v.  27.  additChristum  dixisse: 
Sinc  pi'ias  saturari  filios  ,  q.  d.  Sine ,  ut  prius 
«anem  omnes  Judicos  a  me  opcm  postulanles. 
Pari  modo  Chrislus  saepe  animas  sanclas,  dum 
aliquid  desiderant ,  pungit,  humiliat,  et  mor- 
tificat,  ut  humilius  ,  et  ardeniiiis  idipsum  pos- 
tiilent,  itaqueimpctrent.  Sapienter  S.  Chrysost, 
hom.  30.  in  Gen.  iS'ii;e,inquit,  consequamur  quod 
petimus  ,  sive  non  conscquamur  ,  pcrseveremus 
semper  in  oratione.  Et  non  solum  gratias  agamus, 
si  consequamur  ,  sed  etiarnsi  repulsam  passi  fuc- 
rimus.  Nam  cum  Deus  aliquid  nohis  denegat,  non 


mmus  est ,  quam  si  concessissct.  I^escimus  cnim 
tios  quce  nobis  conducant ,  sicut  ipsc  novit. 
27.  At  !lla  dixit  :  Etiam,  Domine  :  nam   et 

«■.ATKLLI    EDUNT  DE  MICIS',  QVJiE    CADUNT  DE    MENSA 

uOMiiNOnuM  suoniiM.  ]  T6  cliam  conlirmanlis  cst. 
Cr.  estvai,  id  est  ccrte,  profccto,  q.  d.  Omniuo 
iia  osl ,  verissimum  dicis,  mi  Chrisle.  Agnosco 
cnhn  me  esse  vilem  canem ,  nec  par  esse ,  ut 
panls  liliorum ,  id  esl  gratiam  iniraculornm 
MessisB  JudiTiiiproinissi,  mihi  Geniili  quasi  cani 
dt^tur  ,  sed  tamen  canes  etcatelli  (  Graucccnim 
cadem  est  vox  »>nipiii)  solent  edere  de  micis  pa- 


307 

de  mensa   dominorum  ,  et 

filiorum   suorum  :  nutri  ergo  me  ul  caiellam 

tuam  ,  qiiia    non  possum   reliiuiuere   mensam 

Domini  inei,  cujiis  calella   surn  ;  quod  si  pede 

vel  fusle  abigas  ,  secedam ,  sed  per  aliam  por- 

tamutcalella  rursum  intrabo  ,  verberibus  non 

cedani.  Nullutn  eiit  verl)uin  aut  verher  tam  as- 

peiiiin  ,  quod  a  le  me  abigal ,  aut  divellat :  non 

tcdimillam,  donec  rnihi  des  quod  postulo.  D;i 

igilur,  oDomine  benignissiine,  tanlum  micam, 

id  est  miniinam  gratiam   sanilatis  fili.e  niefc  , 

quic  velul  una  mica  obiter  tibi  apiid  nos  Tyrios 

et  Genliles  excidat,    et  a  me  colligatur.  Mihi  , 

iiiquam,  Genlili  detur  i\  te  mica  gralioeet  mise- 

ricordiui ;  Judaeis  vero  filiis  servetur  integer  pa- 

nis  promissionis  et  justitiae.  Stringit  enim  Cha- 

nanica  Cliristum  prudenter,  modeste  et  nervose 

sua  ipsius  senteniia  ,  alqiie  humili  fide  etratio- 

cinio  ipsum  vinci  volenlem  oratione  el  ralione 

vincit,  ait  S.  Chrysost.;  imo  Christum  suis  ver- 

bis  irretit ,  coniprehendit ,  et  capit.  q.  d.Si  canis 

sum  ,  nonsumaliena,  inquit  Chrysost.;  canem  me 

dicis ,  ergo  nutri  me  ul  canem  ,  non  possum  re- 

linqueremensam  Dominimei.  Et  S.  Ilieron.  Mira, 

ait ,  Imjus  mulicris  fides ,  palientia  ,  et  humititas 

prcedicatur :  fides ,  qua    credebat  sanari  possefi- 

liam  suam  :  patientia ,  qua  tolies   contempta  in 

precihus  perseverat  :  liumilitas,  quod  se  non  cani- 

bu.s,sed  catulis  compnrat.  Scio  ,  inquit ,  me  filio- 

rum  panan  non  mereri ,  nec  integros  capere  posse 

cibos  ,  nec  sedcre  ad  mensam  posse  cum  patre  , 

sed  contenta  sum  reliquiis  calulorum  ,  ut  per  hu- 

miUtatem  micarum  ad  panis  integri  veniam  mag- 

niludinem.    Rursum   S.    Chrysost.    hom.    17.  ex 

variis  locis  in   Malth.  ISon  respuo  opprobrium  , 

inquit,  tantum  accipiam  vel  escam  canis.  Tu  fac 

quod  dcbetur  cani ,   quia  canem  me  vocas  ,   dn 

mihi  micas.  O  Domine ,  factus  es  advocatus  me^e 

postulalionis ,  (d;negando  promiltis.  Et  Victor  An- 

tioch.  in  Marci  cap.  7.  Magni  ,  ait,  beneficii  loco 

duco,  vel   in  canum  ordine  haberi.   TantCB  enim 

sunt  menscB  DominiccB  opes  ,  ut  abunde  mihi  sui 

sit  ,  si  justorum  tuorum  micis  frui  liccat. 

Moraliter  conlemplare  hic  ideam  perfectce 
orationis ,  illamque  imitare  :  Chananaea  eniin 
Ik-cc  docet  nos  orarc  :  Primo  cum  magiia  humi- 
tiiate ,  dum  canem  se  agnoscit.  Secundo,  fide  , 
quod  Christum  vocet  filium  David ,  id  est  Mes- 
siain,  Deum  et  salvalorem  Judaeis  promissiun. 
Tertio ,  modeslia  ,  quod  jus  cantim  ct  suam  nii- 
seriam  proponit  Chrisio,  non  tamen  ex  eo  con- 
clusionem  inferat ,  ut  Christus  sanei  filiam  , 
scd  in  Chrislo  faciendum  relinqiiat.  Ouarlo. 
prudcntia  ,  qua  ipsum  Christum  suis  verbis 
comprehendit  ac  rationem  contra  se  factani 
in  ipsum  leniler  relorsit ,  illamque  vertit  in 
arguinenttimimp(!trandi.  Quinto,  revercntia,  re- 
ligione  et  dinotione,  quia  genibus  fiexis  suppli- 
cavit.  Scxlo  ,  rcsignatione  ,  qua  non  dixit  :  Sana 
filiam  meam,  scd  adjuva  me  eo  modo  ,  quo  tibi 
meliiis  visum  fuerit.  Si'pi\mo  ,  fiducia,  qiia  Gen- 
lilis  Ucet ,  serio  speravil  se  a  Chrisfo  exauditum 
iri.  Octavo  ,  ardore  ,  (|uo  clamavit  ad  Chrislum. 
Nono,  charitate,  qua  pro  filia  ,  quasi  pro  seipsa 
sollicita  interccssit ,  i\\ceiM< '.  Miserere  mei.  De- 
cimo ,  constantia  et  pcrseverantia  ,  qua  licet 
.secundoa  Christo  repulsa  pcrsiitit,  et  vehemcn- 
tius  orando  inslitit.  Vere  Chrysnl.  serm.  100. 
Merito  ,\nqxnl,  quct  se  cancm  confessa  e.u ,  in 
hornincm  commutatur.  Merito  adopiatur  in  filiam, 
lcvalurct  honoralur  ad  mensnm,  qucvse  sub  mensa 


T-Ofi  COSIMCNTAniA  !N  MA 

■  audahUi  luimililatc  dcjccit.  r.liananainm  liane 
iniitalur  S.  Lurcntius  Juslinianus,  primus  Ve- 
nclorum  Palrinrclia,  niorilurus  sic  Deuni  ora- 
{)nl :  Fclicium  spii-ildianscdex  affcctarcnonausini, 
qui  si>ccievi  intucnlur  S.  Trinitalis  :  porlio  tamr.n 
aiiqna  crcattircp  liue  posiulal  micas  siuwissimm 
v}cnf(V  tiuB.  I^imium  mihi  fuerit  ,  cl  licu  !  quam 
vlviium!  si  sublus  calccos  infimi  electi  tui  iocnliim 
aliqucm  hiiic  pusillo  servo  Ino  non  ncj^avcris.  lla 
hnljrt  vita  ejus  apudSurium  ad  diem  8.  Januarii 
cap.  11. 

28.  TuNC  r.ESPO.NDKNs  Jr.si^s,  AiT  ii.i.i:  0  ml- 

MF.n,  MAGNA  F.ST  IIDKS   THA  :  l'JAT  Tlltl  SlCliT  VlS.  ] 

Marcus  c.  7.  Proplcr  huuc  scrmoncm,  vade,  cxiit 
dninonium  (  nio  expcliontc)  a  filia  tua.  Non  po- 
iiiil  Ciiristus  dissiniulare  ,  scque  coniincrc,  scd 
victus  ralione  ci  oraiionc  Ciinnan.Tre  ,  quasi  ad- 
mirans  cxclanial :  Omulicr,  magnacst  fidcs  tua; 
ideo  ,  ail  S.  Clirysost.  eam  repulerat ,  ut  ad  hanc 
voccm  rerum  consequcntia  convcnirct ,  nt  fulgenlc 
corona  mulierem  ornaret.  Magna  ,  id  esl  ,  rara 
ci  c;ximia  esl  fides  tna,  lum  in  sc  ,  qua,  licct 
{jenlilis,  credis  me  csscMcssiam  cl  snlralorem 
mundi;lum  in  suis  efTeclis,  pula  virtuliiius  , 
scilicct  humiliiate,  revcrcniia  ,cliarilaie,  cons- 
lanlia  ,  el  cetcris  jnm  recensiiis  ,  quas  ex  se  pa- 
rit  et  producii  fides  mngtia  ;  quarc  meruit  im- 
pelrare  quod  peicl)al,  el  audirc:  Fiat  tibc  sicut 
vis,  id  esl  peiis.  Haec  verha,  ail  Clirysoslomus, 
suhi  similia  illis  :  Fiat  firmamentum,  et  factum 
r.st.  Gencs.  1.  Undesequiiur  :  Et  sanata  esi  filia 
rjus  ex  illa  hora.  Vide  hic  eflicaciam  fervcntis 
oralionis  ,  qua  Jacol)  hictans  cum  Angelo  eum 
vjcit  ,  ab  eoque  ohtinuit  henedictionem  ,  quam 
flagitahat ,  idcoquc  pro  Inhore  dicius  est  Israel , 
id  esi ,  dominans  Deo.  Gen.  38.  vcrs.  28.  Oratio 
rrgo  facil  nos  Isracles  ,  id  cst  dominanles  Deo. 

Tropologice  fiiia  vcxata  a  do^monio  est  anima 
tcniata  i\  dinbolo  ,  et  peccato  polluta  ,  ait  Ra- 
hanus,  quae  proinde  illico  debct  suis  viribus 
diffidere  et  fidere  Christo  ,  eumquc  invocare 
cum  humilitatc  ctcompunclione,  ut  se  cancm, 
id  est  vilem  peccatriccm  agnoscat,  scd  ita  ut 
non  desperet  de  venia ,  imo  vero  eo  magis  spe- 
reide  Cliristi  misericordia  ,  quo  major  est  ejus 
miseria.  Magnum  cnim  medicum  decct  magnos 
morhos  curare,  etmagnum  Deum  magna  opc- 
rari ,  et  magnum  Clirisium  magnos  peccatorcs 
sanctificare  et  saWare. 

Allegoricc  filia  hscc  Gentilis  csl  Ecclesia  Gcn- 
tium,  quae  a  snlule  exclusa  per  Dei  justitiam, 
in  eam  per  fenestram  misericordioa  irrupit  ef- 
fraclis  regni  coelorum  porlis.  Dbi  magna  facta 
est  conversio  :  nam  Jud.Ti ,  qui  prius  erant  fi- 
lii ,  ob  infidclitatem  in  Cliristuni  facli  sunt  ca- 
nes,  juxta  illud  :  Circumdcderunt  mc  canesmulli, 
Psalm.  21 ,  idcoque  quasi  caiics  comederunt 
ossa,  id  cst  liiieram  S.  Scriptur.x-  :  Gentcs  vero, 
qucc  erant  cnnes  ,  facii  sunl  filii ,  comcduntquc 
de  mensa  Cliristi  pancm  Kucliaristi.TC,  ct  sen- 
sum  -recondilum  S.  Scripiunc  qiiasi  medullani 
ci  adipem  frumcnii.  lia  S.  Hieronymus. 

Et  sanata  est  Fii.iA  Fjus  F.x  ii.i.A  iioHA  J  Mar- 
cus  cap.  7.  Et  cmn  ahiisscl  domum ,  invenit  pucl- 
lam  { lii)eram  a  d.Tuione ,  scd  ejus  vcxniione 
fiUigalam  )  Jaccntcm  super  lcctinn,  quasi  jain 
quiescenlcm  securamet  l.ctam.  SicThcophylac- 
tus  :  Anima  pcccnirix  pcr  nbsoltitionem  Chrisii 
liberaia  a  pcccalo,  quiescil  in  Jecto  tranquill.i>, 


TTHA^-UM.  Cnp.  XV. 
screiue  ct  liilaris  conscicntiae.  Morali.i  pcr;)I(ir3 
documenta  exhisloria  colligit  Jansenius  in  fin»; 
rap.  6.  Concordi.-e  Evang,  el  Salmeron  lih,  ( - 
cap.  29.  ad  calcem  ,  ct  Barradius  lib.  10.  c.  H:- 
(1  Vincentius  Rcgius  dilucidal.  Evang.  p.  3.  lib.  I'. 
cnP.  2.  Digress.  morali  1.  ct  2. 

29.  Et  CUM  TI\ANSISSET  INDE  JeSUS  ,  VENIT  SECU* 
MARE    GaLIL;E.E  :  KT  ASCENDENS   I\  MONTEM ,    r,tDE- 

DAT  iBi.  ]  Tum  sccrcti  ei  quictis  causa  ,  lum  ut 
inonte  omnihus  conspicuus  ,  cxpeclarei  mulli- 
ludinem  ad  se  connuxuram ,  vcl  pricdicaiionis, 
vel  sanntionis  causn:  omnibusergo  Chrisius  «e 
promplum  ad  bcnefaciendum  exhihet  et  offert. 
Myslice  Glossa  :  Mare,  inquil ,  juxla  qiu>d  vcnit, 
lurbida  Imjus  sceculi  volumina  significat,  quod  esl 
Galilcccc  ,  cum  homines  a  viliis  ad  virtutes  trans- 
migrant.  Et  .S.  Ilieronymus  :  Ascendit ,  ail ,  m 
montem ,  at  qiiasi  civis  teneros  fcctus  provocct  ad 
volandum.  Et  Rabanus  :  Vl  scilicet  aiiditores  suos 
crigat  ad  superna  et  ccclestia  meditanda ,  scde- 
hatqiic  ibi ,  ut  demonstraret  non  nisi  in  ccelestibu* 
requicm  csse  qucurendam. 

SO.  Et  A.CCESSEnUNTAD  F.UM  TUnn/E  MUETiE  nABEK- 
TES  SECUM  MUTOS  ,  CyKCOS  ,  CI.AUDOS,  DEBII.ES  ,  ET 
AMOS    MUI.TOS  ,     ET    PROJECERUNT    EOS     AD    PEDE» 

Ejns,  ET  cuRAViT  ^os.]Debiles,  Gracc.  >!u>).oy{ ,  id  est 
mancos,  membris  captos.  S.  Joannes  cap.  b. 
vers.  3.  vocat  ijfouj ,  id  est  aridos,  qualis  erai  ill'' 
habens  manum  aridam.  Matlh.  12.  13.  Undt- 
Arnbicus  hic  pro  debilcs  hahel  aridos.  Et  alios 
vuilios,  aliis  morbis  et  viliis  corporis  obnoxios : 
ct  caravitcos  omncs.  Ecce  hic  implct  qiioddixit 
vers.  26.  nimirum  Judaeos  quasi  filios  saiurai 
j)ane  miraculorum  :  cum  Gentilibus  qunsi  ca- 
nibus  ui  Chanana^ac,  micam  lanlum  dederii  sa- 
nitcUis. 

Mystice  Glossa  :  Muti  sunt ,  inquit,  c/ai  iioh 
laiidanl  Deum  :  coici,  qui  non  inlelligunt  viam 
vitce:  surdi,  quinon  oblemperanl  :  claudi ,  perde- 
via  boni  operis  non  recLe  cuntes  :  debii.es  sant  , 
qui  infirmi  sunt  m  bonis  operibus.  Praeclare 
15.  Pelrus  Chrysol.  serm.  50.  Chrisius  ,  m(\u\t , 
venit  sascipere  infirmitales  nosiras,  et  suas  nobis 
conferre  virtatcs :  humana  qucerere ,  prcnstare  dl- 
vina :  accipere  injurias ,  reddere  dignilates  :  ferra 
lcedia,  dej erre  sanitates  :  quia  medicus  ,  qui  non 
fcrt  infirmilules,  curare  ncscit  :  et  qui  non  fue- 
rit  cum  infirmo  infirmatus  ,  infmno  non  poten 
conferre  sanitatem. 

31.  ItA  UT  TURB^  MIUARENTUR  ,  VIDENTES  MC- 
TOS  LOQUENTES  ,  CLAUDOS  AMBULANTES  ,  C/ECOS  VI- 
DENTES,  ETMAGNIFICABANT  DEUMIsBAEL.]  QuOd  CX- 

hibuisset  eis  Messiam  lot  heneficiorum  et  mira- 
culorum  patralorem,  Israeli,  id  est  Jacobo  ac 
Abrahie,  eorumque  posteris  Israelilis  promis- 
sum.  Gncca  et  Syra  addunt  y.x>).).o'Ji  0-/ieT5,  id  est 
debilcs  ,  seu  niancos  sanos  ,  hoc  est  usui  meui- 
brorum  reslilutos. 

32.  Jr.SUS  AUTEM  CONVOCATIS  DISCIPULIS  DIXIT  : 
MiSEREOBTURBjC,  QUIA  JAM  TRIDUO  PERSEVEBANT 
MECUM,  F.T  NON  IIABENT  QUOD  MANDUCENT  :  ET  Dl- 
MITTERE  EOS  JEJUNOS  NOLO  ,  NE  D.SFICIANT   IN  VIA.] 

Christus  .-cgros  sanarnt,jam  lam  sanatis,  quam 
snnis  famelahoranlibus  cibos  oxhibci.F uli  enim, 
ait  S.  Hieronymus  ,  pascere  quos  curaverat , 
ct  ablatis  debilitatibus  jam  sanis  offei-re  cibos. 
Ila  perfecla  sunt  misericordi.-c  Christi  opera  , 
ut  nos  similia  facere  doccal.  Misereor,  Graecc 
<;-)v.-/xn^o<j.xi ;  Heh.  »jN  CDTMr^merachem  ani,  ve! 


i*i-n  nODJ  nlclimeru  rarhamai,  id  esl  inlimiscai).  1Z|.  v.  17.  eranl  ( 
viscenbuscominoveoretmisereortiirbamhanc  liic  vero  siu.i  snpw 
„  Pi  raima  famenlcm:  me  enim  jejima  stiguiiur     fuit  mulliplicare  lios 


jtuclium 


lijei  causa  fameniem:  me  enmijej 
loto  triduo.  Vide  hic  ardens  poi>"h 
r.rKa  Christuni ,  qui  ita  ejus  (locirinaj  mtendit, 
ut  cibi  sui(iue  obliviscatur  ,  ac  vicissmi  iudc- 
fessum  Cliristi  erga  eos  hiborem  et  ardorem  , 
duod  toto  triduo  sine  quiele  ,  refecti()ne  el 
pomno  nraedicel ,  el  sanet  ajgros  quoslibct  m 
iiirba  Porro  Christus  curat  pnmo  animas  , 
deinde  coroora.  Idc-m  facial  Pralatus  ,  et  pas- 
tor  Ad  Christi  enim  providenliam  perimet  im- 
pU-re  illud  d  se  sancitum  :  Quarite  fmmum  reg- 
\iam  ca;lorum  et  justiliam  ejus ,  et  ha;c  omnui 
ndiicicntur  vobis.  Malth.  G.  33.  Sic  S.  Carolus 
norromfeiis  sui  obliviscens,  totum  se  sui  populi 
obsequiis  impendebat.  Unde  tempore  orationis 
/jO  horarum,  integras  UO.  horas  in  tcmplo  praj- 
dicando,  orando  ,  celebrando,  etc,  sine  somno 
et  cibo  perdurabat,  ut  habet  ejus  vita  ;  nimi- 
nim  mens  Deo  et  divinis  operibus  intenla,  fa- 
mem  non  sentit ,  quia  fide  et  charitate  pascitur, 
iuxla  illud  Christi  Samaritanam  instruenlis  : 
Meus  cibus  cst ,  ut  faciam  voluntatem  ejus^,  qui 
misit  me ,  ut  perfcciam  opus  ejus.  Joan.  U.  ZU. 

QUIA  TRIDUO  JAM    PERSEVERANT   MECUM,    ET  NON 

nAiiENTQtiOD  MANDUCENT.]  Etsi  cnim  ,  ait  S.  Chry- 
KOSt.,  quando  venerunt,  cibos  habuerunt ;  tamen 
ronsumpti  jam  erant  ,et  propter  hoc  non  in  prima 
aut  secanda  die  hoc  fecit ,  sed  in  terlia;  quando 
jam  omnia  eranl  consiunpta ,  ut  prius  ipsi  in 
nccessitate  conslituti ,  cnm  ampliori  dcsiderio 
iuscipei-ent  quodficbat.  Vcrum  in  tanla  multitu- 
dine  verisimile  est  multos  nil  ciborum  tulisse 
liecum  ,  ideoque  per  triduum  mansisse  jcjunos , 
utpote  illcctos  charitaie  et  dulcedinc  Cliristi  : 
Veficient  in  via  :  quidam  enim  exeis  de  longe  vene- 
runt ,  ait  Marcus  c.  8.  v.  3. 

Myslice  Rcmigius:  P^ccfl<or«,  ait,  pei' pa-ni- 
tentiam  convcrsi ,  in  cursu  labentis  seculi  pereunt, 
si  absque  sacroi  doctrina;  pabuio  dimitlantur. 
niossa  vero  :  Prius  ,  ait,  Dominus  aufert  debili- 
tates,  et  postea  cibat ,  quiu  prius  removenda sunt 
peccata ,  et  postea  anima  verbis  Dei  nutrienda. 

33.  Kt  DICUNT  EI  DlSCIPtl.I  :  Unde  eruo  nokis  in 
ur.sERTo  (comparemus)  panes  tantos  ,  vt  sa- 
TUREMus  TURBAM  TANTAM  ?  ]  Arabicus  :  Unde  in- 
veniemus  panem  in  deserto ,  qiii  satict  hanc  tur- 
bam  ?  Tantos  ,  id  est,  tam  multos  ,  .Tque  enim 
mulliludo,  sive  numerus  est  quanlitas ,  ac  niag- 
iiiludo  :  qnantifatis  enim  duoc  sunl  spccies  : 
dividiiur  enim  quantiias  in  continuam  ,  qualis 
ost  maguitudo;  et  discretam  .  qualis  est  multi- 
ludo ,  sive  numerus.  Discipuli  humana  rationc 
vem  m(!tientes  ,  pulabant  esse  impossibile  tot 
panes  rcperir(>  in  dcserto,  scd  Chrislus  in 
neccssitate ,  cnm  dcficiunt  humana  praesidia, 
«ufficit  divina  :  interim  discipulorum  a?sii- 
luatio  impossibilitatis ,  illustravit  hoc  Chrisli 
Diiraculum. 

Et  ait  U.I.IS  JEsrs  :  Oi'OT  dabetis  panf.s  ?  At 
l\l.I  uixEnrNT  :  Septem  ,  F.T  paucos  piscicii.os.] 
Syrus  :  Modicum  piscium  minutorum.  Pancs  hi 
vidcntur  fnisse  Apostoloruni ,  q.  d.  Quot  habe- 
lis  panes,  aA  familiam  nostram  alendam  coni- 
jiortaios  ?  quia  cnim  Chrisfus  crebro  sccedebat 
indesertum,  hinc  Apostoli  aliquid  annonae  sc- 
cum  deferebani,  sed  modicum  ct  exile.  Vide 
c  16.  v.  7. 

SsPTtM.  ]  In  prioro  paiuiiu   niuUijUicaliouc 


COMMENTARIA  IN  MATTH^EUM.  Cap.  XV.  aO'J 

quinque  pancs  dumiaxai , 

em;  scd  Christo  taui  facilc 

s  qiiam  illos  :  voluit   ciiim 

vaiiaii  ininjeriim  tam  panum,  quam  hominuin, 

ne  unum  idemquc  viderelur  ulrobique  miri- 

ciiliim  ,  sed  diio. 

Myslice  S.  Bernardus  serm.  de  Sepiem  paiii- 
bus  ,  pcr  eos  accipit  septem  dona  Dei.  Privias 
panis  ,  inquit,  verbum  Dci ,  in  quo  vita  hominis 
est ,  sicut  ct  ipse  testatur.  Secundus  panis  obedien- 
tia  est:  Quoniam  meus  cibus  cst ,  inquit,  ut  faciam 
voluntaiem  ejus  qui  misit  me.  Terlius  panis  viedi- 
tatio  sancta ,  de  qua  scriplum  est :  Cogitatio  con- 
servabit   te.  Et  quce  aiio  in  ioco  nominari  videtur 
panis  vitcect  intellectus.  Quartus  panis  ovanliuvi 
lacrymoE.   Quintus    vero   poenilenticB    labor   est. 
Sextus  panis  est  Jucunda  unanimitas    socialis  : 
panis  ,   inquam  ,   ex  diversis  granis    confectus , 
fermentatus   utique  sapientia  Dei.    Porro   septi- 
7nus  panis  cst  Eacharistia :  Quoniam  panis ,  in- 
quit,  quem  cgo  do  ,  caro  mea  cst  pro  viundi  vita. 
Idimi  sequenti  sermone  septem  panes  de  Dci 
misericordiis  interprelatur.  Prima  misericordia 
Dei,  inquit ,  est  quod  me  a  muliis  peccatis  prae- 
servavit  in  qua  alioquin  incidisscm  :  secunda  , 
qiiod  peccantem  et  peccata  dissimulavit :  ter- 
tia,  quod  ad  popnifenliam  excitavit  :  qiiaria  , 
quod  |)(rnilentcm  rccepit  in  gratiam  :   quinta  , 
quod  (lederit  gratiam  continendi,  ne  in  pristina 
peccala  relaberer  :   sexta  ,  quoii  dederit  mu- 
nus  bcne  convcrsandi  :  seplima  ,  quod  indigno 
dederit  ex  toi  beneficiis   ad   ccelestia  speranda 
p.ricsumerc.  Idem  serm.  3.  siiuili  modo  mystice 
septem  misericordiarum  fragmcuta  assiguat 

35.  ETPR/ECEPIT  TIRB.E,   VT   DISCUMBERET   SUPER 

TERRAM.]Sedendo  eo  modo  et  siiu,  quo  solent 
pransuri ,  sed  sine  mensa  ,  vasisque  mensali- 
bus  ,  uti  fiebat  in  .statu  legis  uatur;c  tcmpore 
Ad*.  Christiis  enim  suos  reficit  ad  sufTicien- 
tiam  et  ad  necessitatcm,  non  ad  voluptaiem  ci 
luxum. 

36.  Et  ACCIPIENS    SEPTEM  PANES    ET  PISCES  ,    ET 
«RATIAS   AGENS,  FREGIT  ET   DEDIT  DlSCHn  LIS   SLIS  , 

LT  uisciPULi  POPULO.  ]  07-alias  agens,  Gra-ce  ,  «w 
yxptoTr.aa^ ,  \i\  csl,  cuiii  gratias  cgissct,  invocando 
Dei  Palris  opem  ad  novam  grntiani  multipiica- 
tionis  panum.  Syrus  ,  laudavit  Dcum.  Qui  eniui 
gralus  est ,  gratlasque  agit  de  beneficio  accep- 
10  ,  novum  mcrctur  accipcrc.  Per  synecdochen 
ergo  sub  gratiarum  aclione  ,  velut  una  ct  pri- 
nia  oralionis  spccie  et  parfe,  ceteras  omne> 
iiitelUge,  acprajsertim  posfulationem  novi  con- 
cursus,  ad  novum  hoc  miraculum  patrandum. 
Potcrat  Christus  ut  Deiis,  pcr  se,  suoque  nutu 
niulfiplicare  panes,  sed  qua  homo  more  suo 
orat  Dcum  ,  ut  vim  ad  hoc  miraculum  sugge- 
rat.  Quare  plane  videtur  Christus  post  gratia- 
rum  actionem ,  siguando  paiics  cruce,  co.* 
bcncdixisse,  ac  bcncdiccndo  muliiplicasse  sen- 
siin  etcontiniic  inlcr  frangcndiim  cl  distribuen- 
dum  ,  ufi  fecit  cap.  1Z|.  vcrs.  li».  yispicietis  tn 
ccclum  ,  inqiiit,    bcncdixit ,  et  fregit  ,  et 


[£  ,  ci  /jcfjti  ,  .-••_  cieciii. 
rndc  Arabicus  iiic  \}vo  gratias  agcns  \crt'nbene- 
dixit ,  scilicet  pancm  ct  pisces. 
37.  Et  comederunt  omnes  .  et  saturati  sukt  : 

ET     QUOD     SCPERIUIT    UE    FRAIiMKNTIS  ,    TULEKU.1T 

septem  sPORTASPLENAS.]Tof  scllicct,  quot  fue- 
rant  paiies  ;  ac  proindc  tanfum  panis  super- 
fnit,  quanfum  inifio  Christo  oblalum  fuif ,  imo 
amiiUus :  (iua>Jibct  eniui  sjiorla  i  qu«?  onu*  esi 


.'10 


jusium  houiiuis,  si\c  maiuis  porlaiilis  )  pliis- 
•  luaui  ununi  pancm  coniincbat  ,  imo  Franc 
lAicas  opinaUir  sporlam  ,  Graece  oTrupiJa  fuisse 
(luplicem  cophini,  csseque  onus ,  quod  a  duo- 
hus  portaliir.  Aral)iciis  tamcn  pro  scplern  sporlas 
vcrlil  sepltin  cophLnos.  Voluit  Christus  coliigi 
Iraffmenta  et  micas ,  tum  in  mcmoriam  mira- 
(Mili,  lum  ut  nihii  de  donis  Dei  deperiret,  tum 
nt  doceret  nos  esse  frugi ,  et  frugaliler  Dci 
creaturis  cil)isque  uti.  Ex  hoc  Chrisli  jussu  in 
irligionibus  nonnullis  statutum  est,  ut  post 
inensam  quisque  micas  suasin  lancem  colligat. 
\udi  quid  in  vita  S.  Odonis  Abbatis  Cluniaccns, 
cap.  1^1.  narratur  ( extat  apud  Surium  dic  '28. 
Novemb.  )  Uicas  ex  panttm  sectione  decidentes 
iingtdi  diligenter  colligebant ,  et  ante  lectionis 
Imeni  ctim  benedictione  sumcbant :  finita  lectione, 
iir.c  illas ,  nec  cibtim  ullum  quispiam  capere  ausus 
frat.  Has  aiitem  micas  aliis  cibis  sacratiores  exis- 
timabant  propler  miracttlum.  Hoc  autem  mira- 
culum  sic  se  habuit  :  Monacho  moribundo  ,  qui 
u)icas,  pro  consuetudine,  non  comedebat,  cum 
bene  valeret,  sed  sinebat  h  mensa  cadere  ,  dae- 
nion  sacculum  micarum  plenum  ostentavit  sie- 
pius  terrens  hominem,  et  se  crucis  signo  mu- 
aire  ac  vociferari  cogens.  Ex  eo  digne  magno 
siudio  mic£e  illae  colligebanlur.  Ibidem  cap.  17. 
narratur  aliud  miraculum,  scilicet  micas  in 
manu  religiosi  cas  studiose  asservantis,  in  mar- 
garitas  fuisse  conversas,  qurc  postea  ornamento 
cuidam  Ecclesiae  intexta;  sunt.  S.  Franciscus  in 
visu  vidit  se  micas  panum  colligere  ,  ac  coe- 
litus  jussus  ex  omnibus  unam  hostiam  confi- 
cere ,  eamque  in  fratres  distribuere ,  vidit  eos 
qui  lllum  respuebant  ,  lepra  noiari ,  mox  vi- 
sioni  explicationem  hanc  a  Deo  accepit:  Micic 
sunt  verba  Evangelica,  lioslia  est  regula  ,  le- 
pra  est  iniquiias.  Ita  S.   Bonaventura  in  ejus 


COMMENTARIA  IN  MATTHAiUM.  Cap.  XVI. 

vita  cap,  3.in  finc.  Vidc  nostrum  JuliumNigfO- 


nium  tract.  de  Cura  minimorum. 

38.  EnANT  AUTEM  QUI    MANDCCAVERANT  QUATUOR 
MILLIA     HOMINUM    EXTRA    (  prSCter  )     TARVULOS    ET 

MULiERES.  ]  Vide  dicta  cap.  Ih.  v.  21.  Moralia, 
(|ii;e  ibidcm  versibiis  praeced.  recensui  ,  etiam 
huic  loco  et  miraculo  adaptanda  sunt. 

39.  ET  DlMISSa  TURBA  ASCENDIT  IN  NAVICCLAM,  ET 

VENIT  iN  FiNEs  Macedan  :  Gr.cce  Magdala  :  Ara- 
hicus  Magedal.  S.-epe  cnim  litteras  M  et  N  liques- 
c.unt  in  L  ,  uli  ostendi  Cantic.  6.  12.  in  voce  Sti- 
namilis  et  Sulamitis.  Magedan  cst  oppidum  ullra 
inare  Galilajo)  ,  situm  juxta  Gcrasan;  nunc  Ma- 
gedena  regio  dicitur  ,  ait  S.  Hieronymus  in  lo- 
cis  Hebr.  Marcus  c.  8.  v.  10.  pro  Magedan  habet 
JJalmanullia  ,  sivc  quod  unus  idemque  locus 
fuerit  binomius,  ut  vult  S.  Augustinus,  undeei 
nonnulii  codices  iii  Marco  pro  Dalmanulha  ha- 
hent  Magedan  :  sive  potius  quod  haec  erant  duo 
loca,  sive  oppida  ,  sedvicina,  ac  Christus  ve- 
nerit  in  fines  utriusque  ,  quia  appulit  ad  littus  , 
quod  ulrique  oppido  vicinum  erat.  Perperam 
Brocardus  Iliner.  2.  censet  Magedan  esse  Medan, 
id  est  aquas  Dan  ,  nimirum  fontem  illum ,  ex 
quo  Jordanis  oriiur,  quem  Josephus  Phialam 
vocat;nam  Medan  et  origo  Jordanis  longissimu 
distat  a  mari  Galil.Tte,  qui  adjaccbat  Magedau. 
Perperam  quoquc  nonnulli  censcnt  Magedan 
esse  Mageddo  ,  ubi  c.tsus  est  Josias  rex  Juda  ; 
namMagedan  est  ultra  Mageddo  cis  mare  Gali- 
laeae,  ac  longe  ab  eo  distat:  adjacet  enim  lor- 
renti  Cison  ,  ac  vicinum  est  Caesareae  et  mari 
mediterraneo.  Vide  tabulas  Geograph.  Adri- 
chomii.  Hic  versus  spectat  ad  caput  sequens. 
Unde  multi  ab  eo  inchoant  cap.  16.  In  Magedan 
enim  contigit  Scribarum  petiiio  signi  de  ccelo  , 
quae  sequitur. 


CAPUT  DEGIMUM  SEXTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


pRIMO  ,  PhaRIS.^I  A  ChRISTO  PETL'NT  SIGNUM  E  COELO  ,  QUIBUS  IPSE  DAT  SIGNUM  J0N;«. 
SeCUNDO,  VERS.  6.  MOiNET  DISCIPULOS  LT  CAVEANT  A  FERMENTO,  ID  EST  MALA  DOC- 
TRiNA  PnARISyEORUM.  TeRTIO  ,  VERS.  13.  EOS  ROGAT  ,  QUEM  SE  ESSE  CENSEANT  ?  PeTRUS 
RESPONDET  :  TU  ES  CURISTUS  FILIUS  DeI  ViVI  :  QUARE  ChRISTUS  PROMITTIT  EI  EcCLESI^ 
PeTRAM,  ET  CLAVES  COELI.  QuARTO  ,  VERS.  21.  PR/EDICIT  SUAM  PASSIONEM  ET  RESUR- 
RECTIONEM,  SUOSQUE  VOCAT  AD  CRUCEM. 

JT  accesserunt  acl  cum  Pharisaei,  et  SaddticaDi  tentantes;  et  rogaverunt 
?eum,  ut  signum  de  coelo  ostenderel  eis.  2.  At  ille  respohdens,  ait  illis  : 
7acto  vespere  dicitis  :  Serenum  erit ,  rubicundum  est  enim  coelum. 
13.  Et  mane :  Hodie  tempestas,  rutilat  €nim  triste  coelum.  [\.  Faciem 
jergo  coeli  dijudicare  nostis  :  signa  autem  temporum  non  polestis 
5cire  ?  Generatio  mala  et  adultera  signum  quaerit  :  et  signum  non  da- 
I  bitur  ei ,  nisi  signum  Jonse  Prophetae.  Et  relictis  illis  abiit.  5.  Et  cum 
venissentdiscipuli  ejus  trans  fretum,  obHti  sunt  panes  accipere.  6.  Qui  dixit  illis  :  Intue- 
inini ,  et  cavete  a  fcrmento  Pharisseorum,  et  Sadducaeorum.  7.  At  ilH  cogitabant  intra  sc 
dicentes  :  Quia  panes  non  accepimus.  8.  Sciens  autem  Jesus,  dixit  :  Quid  cogitatis  intra 
vos,  mo(Hcae  fidei ,  quia  panes  non  habetis?  9.  Nondum  intehigitis,  ncque  recordamini 
(juinque  panum  in  quinque  millia  hominum,  et  quol  cophinos  sumpsistis?    10.    neque 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XVI.  Cll 

septem  panum  in  quatuor  millia  hominum ,  et  quot  sportas  sumpsistis?  ii.Quarc  non 
intelligitis,  quia  non  de  pane  dixi  vobis  :  Cavete  a  fermento  Pharisaeorum,  et  Sadducaeo- 
lum?  12.  Tunc  intellexerunt,  quia  non  dixcrit  cavendum  a  fermento  panum,  sed  a  doc- 
trina  Pharisaeorum ,  et  Sadducaeorum.  i3.  Vcnit  autem  Jesus  in  partes  Caesareae  PhiHppi  : 
et  interrogabat  discipulos  suos,  dicens  :  Quem  dicunt  homines  esse  FiHum  hominis'^ 
i/|.  At  illi  dixerunt  :  Ahi  Joannem  Baptistam,  ahi  autem  Eham,  aHi  vero  Jeremiam  ,  aut 
unum  ex  Prophetis.  i5.  Dicit  ilhs  Jesus  :  Vos  autem,  quem  me  esse  dicitis?  i6.  Respon- 
dens  Simon  Petrus,  dixit  :  Tu  es  Christus,  filius  Dei  vivi.  17.  Respondens  autem  Jesus  , 
dixit  ei  :  Beatus  es  Simon  Bar-Jona  :  quia  caro  et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed  Pater 
meus,  qui  in  ccchs  est.  18.  Et  ego  dico  tibi  :  Quia  tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petrani 
sedificabo  Ecclesiammeam,  et  portffi  inferi  non  praevalebunt  adversus  eam.  19.  Et  tibi 
dabo  claves  regni  coelorum.  Et  quodcumque  ligaveris  super  terram,  erit  ligatum  et  in 
roehs  :  et  quodcumque  solveris  super  terram,  erit  sohitum  et  in  coehs.  20.  Tunc  praecepil 
discipuhs  suis  ,  ut  nemini  dicerent,  quia  ipse  esset  Jesus  Ch"istus.  21.  Exinde  coepit  Jesus 
ostendere  discipuhs  suis,  quia  oporteret  eum  ire  Hierosolymam,et  muita  pati  a  senioribus, 
et  Scribis,  et  principibus  sacerdotum,  et  occidi,  et  tertia  die  resurgere.  22.  Et  assumens  eum 
Petrus,  ccepit  increpare  illum ,  dicens  :  Absit  a  te,  Domine  :  non  erit  tibi  hoc.  23.  Qui 
couversus,  dixit  Petro  :  Vade  post  me,  satana  ,  scandahun  es  mihi  :  quia  non  sapis  ea,  quse 
Dei  sunt,  sed  ea,  quae  hominum.  i[\.  Tunc  Jesus  dixit  discipuhs  suis  :  Si  quis  vuh  post 
me  venire,  abneget  semetipsum,  et  tollat  crucem  suam ,  et  sequatur  me.  25.  Qui  eiiim 
voiuerit  animam  suam  salvam  facere,  perdet  eam  :  qui  autem  perdiderit  animam  siiam 
propter  me,  inveniet  eam.  26.  Quid  enim  prodest  homini,  si  mundum  universum  lucretur, 
animae  vero  suae  detrimentum  patiatur?  Aut  quam  dabit  homo  commutationem  pro 
unima  sua?  27.  Filius  enim  hominis  venturus  est  in  gloria  Patris  sui  cum  Angelis  suis  :  et 
tunc  reddet  unicuique  secundum  opera  ejus.  28.  Amen  dicovobis,  sunt  quidam  de  hic 
stantibus,  qui  non  gustabunt  morlem  ,  donec  videaiit  Fihuin  hominis  venieutcm  in  rcgno 
suo. 


1.  Et  accesserunt  ad  eum  (in  Magcdan  cap.  15. 
uU. )  Pharis.ei,  et  SadduC;Ei  ( (le  quibus  dixi 
cap.  3.  7.)  tenta.\tes  :  et  rogaverunt,  ut  sig- 
NUM  DE  COELO  ostenderet  eis.  ]  IdeiTi  rogarunt 
capite  12.  38.  Sed  hic  rursum  rogant  occasione 
miraculi  mulliplicalionis  panum,  quod  paulo 
ante  Chrislus  pau-arat.  Cuni  enim  hoc  viderent 
passim  A  turbis,  quai  prcesentcs,et  panum  parli- 
Cipcs  fueranl,  celebrari,  ut  illudapud  popuium 
elevarent,  dixerunt  illudsignum  esse  terrestre, 
posseque  i'!  dajinone,  qui  in  terra  dominatur, 
ficri  :  iusinuabant  ergo  Christum  esse  Magum , 
ct  opo  daemonis  mulliplicasse  panes,  cetcraqu(5 
sna  mira  patrasse,  ut  colligiiur  ex  cap.  12. 
V.  1U.  Petunt  igilur  i'!  Christo  signuni  de  coelo, 
ut  Deus,  qui  regnat  in  coclo,  per  iilud  alleste- 
tur  Chcisto,  cum  a  semissum,  et  coeleslcm  cjus 
csse  doctriiiam  :  quod  si  fecerit,.  se  crcdituros 
ineum  quasi  Messiam,  et  populum  in  eamdem 
fldem  inducturos.  Sed  Sadduccci,  ulpote  Athei , 
censebant,  nulluni  posse  dari  signum  e  coclo 
a  Deo,  qui  illorum  opinionc  nullus  erat :  Phari- 
•eei  censebaniposse  dari  hoc  signum,  sed  non 
dandum  A  Christo,  ulpote  qui  vel  non  crat  Mes- 
sias,  vel  sierat,  noUeleoruinpelitioui  annuere, 
uti  nolueratcap.  12.  vers.  38.  quare  pulabaiU  se 
populo  persuasuros,  Clirisluin  non  posse  edere 
signum  de  coelo,  ac  conscquenter  non  esse  inis- 
8um  iDeo,  sedi  doenione.  Cctera  videexplicata 
cap.  12.  88.  Aliler  Lyranus ,  qui  consel  Jud.xos 
nslrologiaj  judiciariic  dcditos,  pctiisse  aChristo 
sjgiuini,  quo  cx  aslris  oslenderet  se  csse  Mes- 
Mam  :  in  asU'is  ciiim  designassc,  et  quasi  scrip- 
i»i««e  Deum  omnom  suam  providculiam  circa 


rcs  humanas,  totumque  ordinem  universi.  \c'- 
riini  nihil  lale  hic  innuit  Matlhaeus.  Proprii- 
videntur  Pharisaei  allusisse  admanna,  ut  colligi- 
tur  ex  Joan.  6.  v.  30.  31.  q.  d.  0  Jcsu,  multipli- 
casti  quidem  panes  in  terra,  sed  da  sigiuim  e 
coelo,  sciiicet  pluemanna  de  coelo,uli  fecitMo- 
ses,  sic  oslendes  te  Mosi  esse  similem ,  novum- 
que  Evangelii  tui  legislatorem  a  Deo  missuni. 
Ita  Remigius,  Beda,  Abulensis. 

2..At  ille  responde.ns  , 'ait  iLLis:  Facto  ves- 
pere  dicitis  :  serenum  erit  (crastino  mane),  rv- 
BicuNDUM  est  enim  coelum.  ]  Raiio  physica  est, 
quod  rnbor  coeli,  id  est  aeris ,  indicet  nubes  esse 
raras,  ideoque  facile  tola  nocte  consnmendas, 
vcl  dissipandas,  ac  consequenter  mane  fore  sr- 
renum,  utpote  nube  vacuum.  Uubor  enim  esi 
medius  color  inter  nigrediueinetalbedineni.  Ni- 
gredo  nubium  signihcat  nubes  esse  spissas  et 
densas,  utpote  per  quas  radii  solis  penetrare 
nequeant,  ideoque  opacas,  et  solutu  dinicilcs  : 
albedo  indicat  eas  esse  rarissimas,  uipoie  per 
quas  radii  solis  transparent  et  tralucent :  rubedo 
indicat  eas  ncc  esse  plane  densas,  nec  rarissi- 
mas,  sed  rarescere,  ideoquc  pariim  solem  per 
eas  transparere,  parliin  excludi:  rubedo  eniin 
habet  aliquidnigredinis,  et  alitjuid  albedinis;  e\ 
niraque  enim  commista  est  :  quatenus  accedil 
ad  nigredinem,  solis  radios  excludit;  quatenus 
accedit  ad  albedinem,cosdem  adiniltit,et  trans- 
miitit. 

3.  Et  mane:  Hodie  tempestas  (erit  pluviac  aut 
veiiii),  rutil.at  emm  triste  coelum. )  Gra;ce  csi 
ideni\verbum,  quod  prxcessit  vers.  2.  rvjpii':,^  , 
id  cst,   rubicandum  esl;  ^■jyii:;'^/  ,  id  est,  ^ncci- 


5[2  COMMENTARIA  IN  MATTHy£UM.  Cap.  X.V1. 

tiliam  a/Jferens  ccelunu  linCilat  ergo,  id  est,  rubcty 
m  Tcrtit  Syriis  ct  Arabiciis.  Rulilns  onim  color 
cst  ruljous,  qula  rubedo  rulilat,  idestsplcndcs- 
oit.  Sic  Ovid.  5.  Mctamorpb.  Cruor  ruliltis,  iii- 
quit,  id  csl  rul)cus :  ct  copilU  rulili ,  id  cst  rubci. 
5.  Mctam.  E/  Mcrrs  rutilus,u\  est  rubcus  ctcrucn 


convinccbant  Messiam  Jam  venissc,  ipsumqnn 
cssc  Messiam.  Ilic  versus  legendus  cst  per  in- 
icrrogationcm,  non  sinc  ea  asser(ivc,  uti  lef^it 
Lyranus,  qui  sic  explicat,q.  d.  VosJudaei  dediti 
asirologiic,vulliscxastriscognosceretempusad- 
vcntiis  Mcssicc:  al  erralis.  Exastrisenimpossunt 


ini»,  apud  Ciccroncm  in  Somuio  Soipionis  :  Et     sumi  prcTsagia  serenilaiis,  vel  lempesUitis,  ai 

■■'     -'-'—' i-.„.i^--  «  r...  .      nonadvcnius  Messiic.  Sedhocparergume5i:'fst 

cnim  bic  argumcnium  a  minori  ad  majus.  q.  d. 
Sicxsigniscffili,  6  Pharisaci,  nostis  dijudicaro 
futuram  sercnitutcm,  vel  tempestalem  :  ergo 
mullo  magis  exoraculis  Proplictarum,  meisque 
miraculis  potcslis  ot  debetis  agnoscere  me  csso 
Mcssiam.  Hicc  enim  illissuntclarioraetcertiora. 
Ua  S.  Uilarius,  Hicronymus,  Euthymius  :  el  sat 
patet  ex  Luc.  12.  vers. 56.  ubi Chrislus ail: IJyfw- 
critcE  facicm  cccli  et  terrce  nostis  probare;  lioc  au- 
tem  tempus  (adventus  mei,  (lui  sum  Messias) 
quomodo  non  probatis?  Sic  ct  hodie  multi  sunt  in 
rebus  terrenis  lynces,  in  divinis  talpae;prudeij- 
tcs  in  sseculo,  insipicntes  in  ccclo;  oculaiissimi 
in  congerendis  nummis ,  ignorantissimi  in  co- 
lendo  numine.  Hi  sapiunt  in  bursa,  desipiunt  in 
conscicnlia.  Aliter  cxplicat  S.  Chrysostomus  ho- 
mil.  64.  hcTC  signatemporum.  q.  d.  Alia  sunt  signa 
tcmporis  priTsentis,  alia  fuiuri :  signa  curatio- 
num,quoeego  edo,  sunt  lemporis  praesentis; 
signa  vero  temporis  futuri,  erunt  signa  in  ca-lo, 
qu.T  vos  postulatis,  0  Scribie  :  tunc  enim  eruni 
signa  in  sole,  luna,  et  stcllis,  Lucae  21.  Faciti» 
ergo  sicut  Thales  ,  qui  coelum  contemplans 
cundo,  in  foveam  incidit :  sic  et  vos  futura  spec- 
lantes,  ct  pracsens  gratiT  lempus  negligentes, 
ruitis  in  gehennam. 

U.  GeNERATIO  MALA  ET  ADULTERA  SIGNUM  QC^- 
niT,  ET  SIGNUM  NON  DABITLn  EI  ,   NISI  SIGNUM  JON/E 

Pkopiiet^.  ]  Hunc  versum.  iterat  Christus,  jam 
enim  eum  audivimus  cap.  12.  v.  39.  ubi  eum  ex- 
plicui. 

Et  relictis  illis  abiit.  ]  Ex  Magedan  cons- 
censa  navi  trajecit  mare  Gahlapse,  et  in  citerio- 
rem  ejus  ripam,  unde  venerat,  rediit,  ut  palet 
ex  v.  sequenti.  Unde  Marcus  c.  8.  v.  13.  ait :  Et 


^'.umma  rutila,  id  est  rubcaetsplendens.  2.  Fa.st 
iiiilio  physica  est,  quod  cadum,  si  vcspcre  lu- 
bcat,  indicct  raras  csse  nubcs,  idcoque  nocic, 
iiipote  qu<T  prolixa  est,  consumendas  :  sol  enim 
occidens  ct  abiens  nequit  eas  liquare  :  sin  manc 
rubcat,  indicat  nubcs  cssc  raras  quidcni,  scd 
tanien  ita  densas,iit  k  sole  oricnte  ncqueant 
consumi,sed  illi  resistant  :  quare  mox  a  sole 
iiicroscente  ct  incalescente  resolvcndas  in  plu- 
viam  aut  ventum.  Ex  eo  enlm  quodper  penetra- 
tionem  radiorum  solis  rarefacta*  snnt,  liqueteas 
viciniores  esse,  ut  in  pluviam  iiut  ventum  re- 
solvantur  i  soh;,  quam  ut  ab  eo  alio  propeilau- 
lur.  Audi  de  Praesagiis  tcmporum  Plinium  lib.  18. 
cap.  35.  Si  solpurus  occidit,  serenitatis signumest. 
Si  occubuit  pridie  nitido  aelo,  et  oritur  eodem , 
tunc  cercius  argumenlumserenitatis.  Sisolinortu 
appareat  major ,  quam  solet :  si  quasi  cceruleo  co~ 
lore  imbutus  prodeat  vel  occidat,  imbrem;  si  ignco, 
Euros  nuntlat.  Cum  antc  illius  ortum  rubescunt 
nubes,  venli  erunt  :  cuni  cxpaUcscunt  ,  vrl  nigrce 
rubentibus  intenniscentur,  pluviam  sponaent.  Ex 
luna  similia  hirc  accipc  prccsagia  :  Si  splcndens 
exorta  puro  nitore  falsit ,  serenilatem;  si  rubi- 
cunda,  venlos;  si  nigra,  pluvias  [wrtemlerc  crcdi- 
tur ,  aiunt  nostri  Conimbriccnscs  in  Meteor. 
tract.  7.  ca]).  3.  Aliam  causamplanioremhorum 
duoruni  dissimilium,  cur  scilicct  rubor  ccelives- 
pertinus  sit  index  sercnitalis  malutinus  vero 
tempestatis,  dat  Abulensis  hic  quiTst.  8.  Ratio, 
in(puf,primi  est,  quia  rubor,  qui  apparet  ad 
vesperum  in  aere,  signat  desiccationein  aerls , 
rt  ideo  materia  grossa  vaporum,  quaj  in  aquam 
vertibilis  erat,  cst  jam  dcsicoata,  ita  ut  inHam- 
melur,  quodestrul)efieii;  etita  noneslpimimc 
disposita ,  ut  pluvia  ex  illa  fiat :  et  sic  est  signum 
propinquum  screnitatis.  Ratio  secundi  csi,  quia 
quando  coelum  mane  rutilat,  eslmateriainspis- 
sata;  et  non  e&t  illa  desiccata,  fpiia  non  est  ru- 
bea  sicut  nubes  rubetc,  qu.T  apparenloccidente 
sole,  sed  est  materia  turbida  aiiqualiier  et  ali- 
qualiter  rubea,  et  ita  est  materia  irregularis, 
((uoe  calore  solis  soUita  stillat  in  pluvias ,  quan- 
tum  ad  partemturbidam  etgrossam,  velsolvitur 
in  ventos,  cpiantum  adpartcm  aliqualiter  desic- 
catam  et  rutilantem;  vel  propier  humidam  ma- 
i(Miam  circumstaniem  toium  simul  vcrtitur  in 
pluvias,  et  ita  fittempestas,  quiatempeslasnon 
sohim  dicit  pluvias,  sed  etiam  ventos  impetuo- 
sos cum  aqua  ;  at{[ue  hocinnuit  Nosier,  dum  sa- 
gaciter  vertil  rulilat. 

Symbolice  ideni  Abidensls  qurrst.  9.  In  primo, 
nit,  adventu  Chrisii  fuit  serenitas  graliae;  in  se- 
cundo  ad  judicium  erit  tempestas  vindiclte  et 
Reiiennae,  quam  in  reprobos  detonabit  Christus 
judex.  Sic  et  S.  August.  in  quaest.  Evang.  hic. 

Faciem  (externam  formam  et  speciem)ERGO 

i:(XiI.I   DlJUDICAnE   NOSTIS;   SIGNA    ATJTEM  TEMPORUM 

sov  POTESTis  sciRE. )  S«g-«ari?tHpor«7)i  vocatsigiia 
tcrapori»  adventus MOssiae, ^ivetemporum,  id est 
70.  hebdomadarum  Danielis,  vaticinii  Patriar- 
ch.T  Jacob,  Gcncs.  Ud.  V.  10.  etcefeTorum  Pro- 
pbetarum.  Haec  enim  vaiicinia  uti  et  miracula, 
,  qu."cp€r -siiiguloji  difs  puiriibat  Cliristus,  plani; 


dimittens  eos ,  ascendit  ilcruni  navim ,  et  abiit 
trans  fretum.  Iterumenim,  iterumquehocm»rc 
trajiciebat  Christus,  ultro  citroque  meabatet  r-e- 
Tueabat,  ut  Galilaeos  tam  cismare,  quam  ultra 
mare  habitantes  erudiret,  juxta  oraculum  Isaiic 
cap.  9.  vers.  1.  quod  cilavit  Matih.  c.  k.  v.  \lx. 

6.  ET  CUM  VENISSENT  DISCIPULI  EJUS  TRANS  FRE- 

ruM,  obliti  sunt  panes  ACCiPEnE.]  Cum  veni.i- 
seni,  Grtece  e/Aovtsj,  id  est,  cum  ivissent ;  puta 
oum  navim  conscendissent  ad  transfretandum  : 
in  i);!vi  t-nim  haec  contigisse  palet  ex  circum- 
stantiis.  in  navi  enim  etnavigationelongiore  ege- 
bant  pane  et  cibo ;  nam  in  portu  eum  abnnde 
erant  inventuri.  Idem  patet  ex  Marci  8.  16.  etse- 
quenr.  Est  Hebraismus;  Hebraea  enim  verba  stepe 
actum  non  perfectum,  sed  inchoatum,  vel  des- 
tinalum  significant,  ut  dixi  in  Canonibus.  Sic 
hic  cum  venissent ,  id  est,  cum  venire  coepissent, 
cum  proficiscerentur  :  obliti  sunt ,  quia  eis  refi- 
ciendi  corporis  necessitas,  intentione  Dominici 
comitatus,  et  dulcedine  veri  panis,  quicum  ein 
erat ,  id  est  Christi,  mente  exciderat,  ait  An- 
selmus. 

Trans  FRETUM.]  Trans  mare  Galihea;,  sciiicci 
Bethsaidam,  ut  ait  Marcus  c.  8.  v.  22. 

6.  Qui  DixiT  iLLis  :  Intuemini  'Graer^  ipciTi, 
id  est  v/rfefe,  ut  vertit  Noster  in  Marco)  et  ca- 


COMMENTARIA  IN  MATTIUiUM.  Cap.  XVI.  31S 


VETE  A  FERMENTO  PnARIS;EORUM  ET  SADDUCyEOIMJM.] 

A  fermento,  idcsladoclrina,  utexplicalvers.l2. 
ab  liac  caveri  juhcl,  non  quatenus  Pharisaei  le- 
gem  Mosis  docebanteloxplicabanl:  sicenimeos 
audiri,  eisque  obcdiri  jubet  cap.  23.  2;  sed  qua- 
tenus  illam  suis  vanis,  et  legi  Dei  conirariis  tra- 
ditionibus,  quasi  acido  fermento,  inquinabanl, 
ac  per  cas  inficicbant  ct  vitiabant  mentes  audi- 
torum ,  quam  Lucas  cap.  12.  1.  vocat  bypocri- 
sim  :  /lltendile,  ait,  h  feiinento  Pliarisccorum  , 
quod  csl  liypocrisis;  quia  Pharisaei  externas  tan- 
tum  cacremonias ,  ct  apparentem  sanctilatem 
spcctabant,  noglecta  intcrna  animi  puritate,  ait 
IJeda.  Audi  Hieconymum  :  Iloccst  fermentum,  de 
quo  Apostolus  loquilur  :  Modicum  fermentum  to- 
tam  massam  rorrumpit.  Istiusmodi  fei'mentum 
(  quod  omni  ratione  vitandum  est  )  liabuil  Marcion 
(;l  Vaicnlinus  ,etomnes  hoeretici.  Fermentumhanc 
vim  habet,  ut  si  farince  mixtum  fuerit,  quod  par- 
vumvidebatur ,  crcscat  in  mojus,  et  ad  saporem 
suum  universam  conversionem  trahat;  ila  et  doc- 
frina  hceretica,  si  vel  niodicam  scintillam  in  tuum 
pectus  jecerit ,  in  brevi  ingens  flavima  crescit ,  et 
totam  hominis  possessionem  ad  se  trahit, 

7.  At  im,i  cocitabant  inter  se  (Marcus  hahel 
cap.  8.  16.  5t-;>ovt?ovTo  Trpoj  a///i/ou;,  id  cst ,  dis- 
putabant,  vel  disccplabant  ad  inviccm)  Dicen- 

TES  :    QtlA   PANES  NON   ACCEPIMtS.  ]  HugO  Ct  DiO- 

nysius  sic^^xponebant,  q.  d.  Idco  Christus  dixit: 
Cavete  a  fermento  Pharisaeorum  ,  quia  panes 
non  accepimus,  nec  vult  nos  panes  accipere  a 
Pharisaeis.  Simplicius  alii,  q.  d.  Discipuli,  au- 
dita  menlione  fermenti  facta  i\  Christo,  recor- 
dali  sunt  se  oblitos  esse  panes  in  navim  inferre, 
ac  metuenics,  ne  Chrislus  in  desertum  locum 
more  suo  navigaret,  solHciti  erant  quomodo  pa- 
nes  ibidem  necessarios  compararent,  ac  inler 
se  hacdcrc  disceptabant,  et  forle  unus  in  alie- 
rum  culpara  oblivionis  panum  conjiciebat;  ubi 
dupliciter  peccabant.  Primo,  quod  nimis  de 
panibus  esscnt  solliciti,nec  salis  fiderent  Christo, 
cum  tamcn  paulo  antc  cxpcrti  esscnl  ejus  po- 
lenliam,  et  providentiam  in  muliiplicnndis  pa- 
nibus.  Secundo,  quod  censerentChristum  loqiii 
de  corporali  fcrmento  et  pane,  cum  ille  de 
spiriluali  loqueretur  :  unde  de  utroque  corri- 
piunlur  et  corriguniur  ix  Christo,  uli  sequitur. 

8.  SciENS  autem  Jesijs,  dixit  :  Qvro  cogita- 

TIS  INTER  VOS,  MODIC^  FIDEI,  QTJIA  (quod  )   PANES 

NON  HABETis?]  Graec.,  oux  iuetrc,  id  est,  non  accc' 
plstis:  sic  ct  Syrus.  Sciens ,  per  vim  divinitatis 
suac;  non  cnim  audierat  eos  hac  de  re  collo- 
quentes.  Modiccv  fidei,  quasi  ego  de  panibus  cor- 
l)oreis  locutus  sim ,  de  iisque  velim  vos  esse 
sollicitos;  aut  quasi  cgo  de  iis  vobis  nequeani, 
aul  nolim  providcrc  in  mari,  vel  in  deserto? 

9.  NoNDVM  intem.igitis  (tnm  phrasim  mcam 
de  fermento,  lum  meam  cuTam  de  providcjido 
vobis  panes)  neque  becordamim  qihnqiie  panum 
iN  qcinque  millia  uoMiNUM  (scilicct  distribuio- 
rum.  Cracce  :  r^eque  recordamini  quinque  pancs 
quinque  millium ,  quibus  scilicet  quinque  millia 
liominuni  pavi)  et  quot  copiiinos  (reliquiarum) 
soMPsiSTis  ]  Utiqnc  duodecim,  q.  d.  Ego  qui  tunc 
non  tanluni  muUiplicavi,  sed  et  rcslitui  panes 
infragnipntis,  qu.e  feci  esse  residua.idcm  nunc 
et  quovis  lcmporc  possuui  facere. 

10.  Nequk  septem  panem  in  quatuor  milma 
HOUiNtiM  (Grasce  T.-:/.itn«xtAi«j/,  id  cst,  quatuor 

CORNEL.    A  I.APIDE.   TOM.    VIII. 


millium,  quihus  scllicct  quatuor  milUa  homi- 
num  alui)  et  quot  sportas  suMPSisTisPjiJiiquc 
septem,  lot,  quotfuerantpancs.  Consianter  tom 
MatlhcTeus  quam  .Marcus  hic  nominant  sporlas , 
in  priori  vero  miraculo  cophinos  :  unde  liquet 
sportas  aliud  vasis  el  mensurae  genus  fuisse  a 
cophinis. 

11.  QUARE  NON  INTELMGITIS,  QUIA    (<IUOd)  NON 

DE  PANE  Dixi  voBis  (cum  dixi  id  quod  sequitur) : 

CaVKTE  A  FERMENTOScninARUM  ET  PtlARIS.EORUM?  J 

Kx  fermento  enim  fit  panis  comraunis  et  usua- 
lis.  q.  d.  Debueratis  ex  meis  sermonibus  et  ac- 
tibus  cognoscerc  me  non  loqui  de  fermento  ei 
paneterreno,  utpote  vili  etexili,  sedspirituali, 
qualis  est  doctrina. 

12.  TUNC    INTELLEXERU.NT  ,    QUIA    (qUOd)    NO.V 
DIXERIT     CAVENDUM     A    FERMENTO    PANUM  ,    SED     \ 

DOCTiuNA  Pharis.eorum  et  Sadduc.borum.  ]  Cor- 
reptio  enim  Chrisli  acuit  discipulorum  men- 
lem  ,  et  vexatio  dedit  intellectum. 

13.  Venit  (Graec.  i;&oJv,  id  est,  Ciim  venisset) 
autem  Jesus  in  partes  (Syrus,  in  loca)  Cmshreje 

PHILIPFI  :  ET  interrogabat  DISCIPULOS  SUOS  ,  DI- 
CENS  :    QUEM    DICUNT   HOMINES  ESSE    FILIUM  HOMI- 

Nis?]  Cicsarea  Philippi  urbs  est  Phoeniciac  sita 
ad  radices  Libani,  quae  primo  dicta  est  Dan , 
eo  quod  a  Danitis ,  id  est ,  a  tribu  Dan  aslu  sit 
capta,  Judic.  cap.  18,  quodque  ibi  sit  conIluKu>- 
duorum  rivulorum  ,  scilicet  Jeor  el  Dan ,  qui 
juncti  Jordanem  elliciunt  :  ibi  ergo  origo  est 
Jordanis.  Verum  quia  Gentilibus  notior  erai 
Pan  Deus  pastorum ,  quam  Dan  Tribus  Hebraa. 
hinc  ab  eis  dicta  est  Paneas  ;  deinde  Philippus 
Herodis  Ascalonitae  filius  ac  Iture;e  et  Tracho- 
nilidis  tetrarcha  ,  eamdem  a  se  auctam  suae  te- 
trarchiae  metropolim  constituit,  et  in  gratiani 
Cacsaris  Tiberii  Caesaream  nuncupavit,  imitatus' 
patrem  suum  Herodem  Ascalonitam  ,  qui  ur- 
bem  a  se  conditam  in  loco  prius  dicio  Turris 
Stratonis ,  inter  Doram  et  Joppem,  juxta  mare' 
mediterrancum ,  in  honorem  C.Tsaris  Augusii 
Caesaream  nuncupavit ,  qu.Tc  uti  anliquior  el  no- 
bilior  erat,  sic  et  absolute  Cjcsarea  Palestina.' 
vocattir  in  Actis  Apostolorum,  et  h  Josepho  : 
quare  ad  ejus  distinctionem  hacc  dicta  est  Caesa- 
rea  Philippi ,  qu.T  erat  lerminus  terrae  Chanaan 
Judicis  a  Deopromissae  ad  Septentrionem,  sicu* ' 
15ersabee  erat  ejusdem  terminus  ad  MeridieDri. 
Unde  loties  in  Scriptura  dicitur  a  Dan  (idesl. 
Caesarea  Philippi)  usqueadBersabec.  H.^cdecausa 
multi  vicini  Gentiles,  pra[^sortim  Phocnices  ad 
hanciirbem  conJluebant,  uliin  Hmitibus  regin- 
num  fieri  solet :  ideoque  Christus  ad  illam  hic 
secessit,  tum  ut  Gentiles  pariter  ac  Jud.TOS  do- 
ceret,  tum  ut  liberius  de  Messia  ,  qucm  Judati 
quasiregem  suum  expectabant,  loqueretur.  Iit 
Judaea  enim  periculosum  fuisset  hac  de  re  lo- 
q^ii:  ac  Scribac  Christum  npud  Preesides  Roma- 
nos  alTcctati  regni  accusasscnt,  eumque  reum 
majestatis  apudTiberium  Ca^saremperegissent. 
Rursum  h.TcCaesarca  olim  Dan  dicta,  sedes  fue- 
rat  idololatriae,  ut  patet  Judic.  18.  29.  et  sequeni. 
Christus  ergo  ab  hac  labevoluiteam  expurgare, 
et  Dci  cullricem  ,  imo  inSiium  ct  mairirem  Gen- 
lium  Christianarum  etTicere:  uiulc  hujns  urbis 
civis  fuii  haemorrhoissa,  quam  Chrisius  a  nuxu 
sanguinis  sanavit,  cujus  miraculi  imago  quoti- 
dianis  miraculis  illustris  ab  hcemorrhoissa  ibi- 
dem  erecta,  perstitit  usque  ad  Julianum  Apost.n- 
tam.  qni  In  odium  Cluisti  jllam  dejecif,  tesie 

ZiO 


sn 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  C.ip.  XVI. 


Euschio  Vb.  5  c.  20.  postca  liaec  ui  bs  ab  Hcrodc 
Agrippa  aiunpaDte  graliain  Ncronis ,  dicta  est 
Neronia,  sivc  JScronius  ,\\\\vic  «i  Tuix:is  oocupala 
liflima  mincupalur. 

OUEM  mCUNT   nOMlNES    ESSE    FlI.lUM   IlOMlNISpJ 

lia  IrpeiKlinn  cuni  Romani  sincj«e,  cpiod  non- 
nulli  cx  grseco  addunl;  lioc  cniin  intelligilur  in 
Tdi  Filium  iiominis ,  id  cslme,  qui  sludio  humi- 
liiaiis  soleo  nie  Filium  homini  nuncuparc,  ui 
dixi  cap.  8.  ei  maxime  liic  ita  me  voco  ,  ut 
cxplorcm  veslram  ,  6  Aposioli,  de  me  fidem. 
IJnde  Lucas  cap.  9.  18.  hajjel  :  Quem  vie  dicnnt 
esse  turba?  Kcque  enim  vis  facicnda  esl  in  ar- 
liculo  Graec.  tw,  nt  vult  Rcza,  qui  vertil  illum 
Filium  hominis,  scilicctMcssiam  Judseis  promis- 
sum.  Minus  recle  Syrus  h.TC  dividit,  legitquc  per 
inlerrogalionem  hoc  modo  :  Qutd  dicunt  de  me 
homines,  quodsim  Fitius  hominis  ?  Chrislus  enim 
hic  non  rogat,  sed  asserit,  vocatque  se  Filium 
hoininis  ;  scd  ultcrius  qu.Trit  quidde  sesentianl 
liomines,  id  est  vnlgushominum. 

1/|,    At    ILLl    DIXERUNT  *.  AlII    JOANNEM   BAPTIS  - 
TAU,    ALII    AUTEM    ElIAM  ,    ALII    VEHO   JEREMIAM  , 

AUT  UNUM  Ex  Propiietis.  ]  Vidcbal  vulgus  Judaeo- 
rum  jam  aliquot  contcnis  annis,  pula  paulo  posl 
captivitatem  Bahylonicam  ( quando  propheta- 
runt  Zacliarias  et  Malachias,  qui  fuere  uliimi 
Prophetac)  apud  Judacos  defccisse  prophetiam  et 
Prophelas  ,  .Tque  ac  arcam  testamenti ,  et  ora- 
culum  ex  propitiatorio.  Qnare  Christum  puta- 
bant  non  esse  novum  Proplietam,  sed  aliquem 
ex  veterihus  :  horum  enim  virtutes  ,  miracula , 
et  doctrinam  videbant  in  Cliristo.  Pauci  vero 
crant  iili ,  qui  cerlo  credebant  ipsum  esse  Mes- 
siam  :  longe  plures  enim  id  non  credebant , 
olTcnsi  Christi  paupertate ,  et  humililate  :  puta- 
bant  cnim  Messiam  venturum  cum  pompa  re- 
gia  quasi  filium  Salomonis,  uii  etiamnura  pu- 
tant  ct  expeclant  Jud.Tei  ;  quare  quod  subindc 
dixerunt  aUqui  populo  visis  tot  Christi  miracu- 
lis  :  Numquid  hic  est  Filius  David?  Matlh.l2.  Et : 
IJic  est  vei'e  Prophela ,  qui  venturus  est  in  mun- 
dum.  Joan.  6.  Transienset  subitanea  fuit  eorum 
vox  ,  elicita  ex  prtesenti  miraculo ,  non  persc- 
verans  et  constans  sententia.  Vulgus  enim  cst 
mobile ,  et  ad  omnem  auram  flcctitur.  Ita  Abu- 
lensis.  Putabant  ergo  animam  alicujus  e  Pro- 
phelis  migrasse  in  Chrislum  per  /j.z-zf./^pvxt^xn.i ,  id 
est,  transanimationem  Pythagorac ,  qua  anima 
defuncti  censebatur  inigrarc  in  aliud  corpus 
melius  vel  viiius  sccundum  merita  prioris  vita?. 
Ita  Jansenius,  Cajetan.  et  Baronius.  Vel  potius 
putabant  aliquem  e  Prophetis  resurrcxisse ,  ip- 
sumque  esse  Jesum  ,  quasi  Jesus  rcipsa  esset 
Joannes  Baptista,  Elias,  vel  Jeremias.  Crede- 
hant  enim  Judaei  et  Pharis.Ti  mortuorum  resur- 
rectioncm,  utpatct2.  Machab.  7,  liceteam  ne- 
garent  Sadducaei.  Aclor.  23.  8.  Id  ila  esse  liquet 
cx  sententia  Herodis  de  Christo:H<c,  inquit , 
est  Joanncs  ,  ipse  surrexit  a  mortuis  ;  et  ideo  vir- 
tutes  (miracula  j  operantur  in  illo.  Exislimahant 
cnim  animam  Prophetae  post  mortem  fieri  su- 
blimiorem,  potentiorem  ct  diviniorem  ad  pa- 
tranda  miracula.  Cr<3dchant  ergo  aliquem  cPro- 
phetis  in  Jesu  resurrexisse ,  idcoque  poicntiora 
quam  ante  operari :  transanimalioncm  vcro  Py- 
thagoricam  ,  ut  Gentijimn  ligmcntum  horre- 
bant.  Porro  alii  putarunt  Jesuni  csse  Joannem 
Baptistam ,  quia  aetate ,  sancliiatc  et  pricdica- 
lione  videbaturipsipcrsimilis,  acJoanncspoulo 


antc  injuste  occisus  ab  Herode,  versabatur  in 
eorum  memoria,  dignusque  resurrectione  cen- 
sebalur.  Alii  putarunt  Chrislum  essc  Eliam  ob 
similcm  ulriusquc  zelum ;  et  quia  Elias  necduni 
cst  mortuus ,  ac  rediturus  ab  omnibus  ctiam 
Juda^is  expectalur,  ex  oracuIoJVlalachiae  c.  U.  6. 
Ecce ,  inquit,  cgo  millam  vobis  Eiiam  l^ropltetam. 
Putahant  ergo  Eliam  rediissc,  ac  Eliam  csse 
Jesum.  Alii  opinati  sunt  Christum  csse  Jere- 
luiam,  quia  Jeremias  fiiil  vir  sanctissimus,  ac 
speculum  patienii.'c  cl  charilalis  :  ct  quia  non- 
nuHi  putarunt  Jcremiam  cum  Elia  rcdiiuium  ad 
pr.nedicandum  Jud.Tis ,  moti  illo  :  Vroplictam  in 
Gentibus  dedi  te.  Jercm.  1.  5.  Sed  ah'us  ilhus  loci 
cstsensus,  uti])idixi. 

15.  DiciT  iLLis  Jesus  :  Vos  autem,  quem  mf. 
ESSE  dicitis?]S.  HJeronym.  ex  rc>  vos  autem,  per 
antithesin  ad  homines  ,  coUigit  Apostolos  hic 
tacite  deos  quosdam  a  Christo  vocari  :  lHis  , 
inquit,  quia  homincs  sunt  humana  opinantibus^ 
vos ,  qui  cstis  dii ,  quem  vie  esse  existimatis  ? 
Quoad  rcm  vero  S.  Clirysost.  Uctc,  inquit,  5C- 
cunda  interrogatione  monuit  Dominus  discipulos, 
ut  majora  de  ipso  cogitarenl.  Ipso  enim  intei'ro- 
gandi  modo  ostendit ,  illas  vulgares  opiniones  mul- 
tum  a  sua  dignitate  abesse.  Ait  ergo  :  Fos,  qui 
mecum  semper  versantes  plura  me  fecisse  vidistis , 
qui  meo  nomine  complures  virlules  ipsi  quoque  fe- 
cistis,  quenime  esse  dicitis? 

16.  Respondens  Simon  Petrus  ,  dixit  :  To  Es 
Christus,  filius  dei  'vivi.  ]  Simon  Petrus ,  qui 
incircumcisione  nominatuscstSimon,  a  Christo 
vocalus  est  Ceplias,  id  est  Petrus.  Putant  non- 
nulli  Petrum  quasi  os  Apostolorum  non  pro  sc 
solo,  sed  pro  omnibus  respondisse.  Ita  S.  Hie- 
ronymus  :  Petrus ,  inquit ,  ex  persona  omnium 
Apostolorum  profitetur  :  Tu  es  Christus,  fdius  Dei 
vivi.  Sic  et  S.  Anselmus,  S.  Thomas ,  Glossa, 
Dionysius,  Lyranus ,  Jansenius,el  S.  Augusli- 
nus  de  Verbis  Domini  serm.  13.  et  S.  Ambrosius 
lib.  de  Incarn.  cap.  6.  Melius  S.  Hilarius,  Abu- 
lensis ,  Maldon. ,  Franc.  Lucas,  Barradius  et  alii 
censent  Pelrumpro  se  ct  cx  suo  sensu  locutum. 
Tacentibus  enim  Apostolis  et  haesitanlibus  quid 
essent  responsuri,  Petrus  celcris  sapienlior  (ut- 
poie  illustratus  et  doctus  ii  Deo)  et  ferventior, 
nc  quis  indignius  quippiam  de  Chrislo  respon- 
deret ,  prior  rcsponsum  pra^ripuit,  ac  pro  om- 
nibus  rcspondit  :  non  quod  sciret  omnium  hanc 
csse  meutem  (nam  cum  nullo  de  hac  re  erat 
collocutus)  sed  quod  suam  sententiam  vellel 
omnibus  esse  communcm ,  ulque  omnes  ita  sen- 
tiredebere,  uti  ipseseniiebal,  ostenderet :  atquo 
hoc  tantum  voluit  sanctus  Hieronymus,  etce- 
tcri  jam  citati,  scilicet  quod  Pctrus  quasi  jam 
dcsignatus,  et  postresurreclionemreipsa  cons- 
tiiuendus  princeps  Aposlolorum  et  lolius  Ec- 
clesiae,  altius  pr.-c  aliis  edoclus  et  inspira,lus  «i 
Deo  cognoverit  Christi  divinitatem,  ac  de  ca 
responderitid,  quod  alii  omncs  respondere  dc- 
buissent  ,  quodque  ipse  rcsponsuros  pulabat 
ferventius ,  quam  verius,  ut  colligitur ex  Joan.  6. 
V.  69.  et  seq.  Id  liquet  ex  eo,  quod  soli  Pelro 
ob  meriium  hujus  confessionis ,  Christus  pro- 
miltaiamplissimumpraemiumetpraerogativam : 
aitenim  ipsi  nominatim  prae  celeris  Apostolis  : 
Dcatus  es,  SimonBar-Jona  ,quia  caro  el  sanguis 
non  revelavit  tibi,  scdPatermeus ,  qui  in  ccelis  es'.. 
Et  ego  dico  tibi  quia  tu  es  Petrus ,  ct  supcr  hanc 
Pctram  cedificabo  Ecclesiam  meam. 


COMMENTAIUA  IN  MATTH;EUM.  Cap.  XVI. 


31o 


TU  E9  CnRIfiTUS,  FIMUS  DEI  vivi.  ]GriCC.  «  Xpi^oj, 

id  cst ,  i7/(?  ClD-istus,  scilictl  Messius  ii  Deo  antt^ 
lot  saecula  Adae,  Abrali.-e  ,  Mosi,  ct  Davidi  pro- 
inissus,  quem  onines  P.itriarchiu  et  Prophelic 
uvidissimc  expeclarunt,  hodieque  omnes  ex- 
pectant.  Tu,  iuquam,  es  Christus  sive  Mcssias, 
id  est ,  uuctus  ii  Deo  unctione  gratiue  unionis 
liypostaticie  cum  Verho  ,  ac  hoc  ipso  consecra- 
lus  summiis  orhis  Doctor,  Ponlifcx,  Propheta, 
el  l\ex  :  Docior  ,  ut  doceas  homines  Dei  volun- 
tatem  ei  legem  :  Vontifcx,  ut  tc  in  sacrificium 
Deo  oiTerendo  ,  miindum  Deo  rcconcilies  :  l'ro- 
[)hetu,  ui  arcana  Dei  enunlies,  et  futura  praj- 
dicas,  ac  pr^csertim  reposila  incoilispiis  pra^mia 
ct  in  gehenna  impiis  supplicia  pra^dices  ,  cunc- 
lisque  inculces  :  Uex,  ut  domineris  ccelo  et 
ferr;c  ,  omnihusquequa;  in  eis  sunt. 

fiLius  Dei.  jNon  per  graliam  ct  adoptionem, 
utsunl  omnes  Sancli,  sed  pcr  naluram  et  dei- 
uitem  iil)l  a  Deo  Patre  per  generationem  aeter- 
uam  communicatam.  Unde  Graece  est  articulus 
Iiai)en8  empJiasim,  6  ^Hif,  id  esi(7/e  filius,  scilicet 
iinicus,  naturahs,  et  o//ouaio5  patri :  aUoqui  eniin 
ctiam  Joannes  Baptista ,  Elias,  et  Propheta; 
erant  fiJii  Dei  adoplivi ,  quibus  tamen  opponit 
etanteponit  hic  Cliristum.  f^ivi,  qui  ita  forma- 
liler  vivii  vilam  divinam,  increatam  et  hea- 
lain,  ut  causaliter  omnihus  rebus  a  se  creatis 
nuam  vim  et  vigorem  ,  ac  viventibus  animam 
ei  vitam  inspirel.  Ab  ipso.  enim  \elut  t»  fonle 
fi  soie  vitali ,  nianat  omnis  lax  et  vita  omnium 
Angelorum,  homiuum ,  animalium  et  planta- 
rum.  Vide  dicla  Joan.  1.  U.  ad  illa  :/n  ipso  erat. 
Ita  S.  Leo  serm.  de  Transfiguratiofle  :  D.  Petrus, 
ait,  per  reveiationem  summi  Patris,  corporeasu- 
perans  ,  et  humana  transcendens ,  vidit  nientis 
oculis  Fiiium  Dei  vivi ,  et  confessas  cst  gloriam 
Deitatis.  SicetS.  Chrysoslomus,  Hilarius  ,Theo- 
philacius,  Eulhymius ,  S.  Augustinus  serm.  33. 
de  Verbis  Aposioli,  et  S.  Athanasius  serm.  3. 
conira  ArijuKJS,cl  alii  passim,qui  cx  hoc  loco 
probant  divinitatem  Christi.  PcrperQm  ergo 
Erasmus  ccnset  illam  ex  hoc  loco  non  posse 
clare  probarl,  niinirum  ipse  hic  et  alibijecit 
^eniiua  Arianismi,  quae  ejus  sequaces  exclu- 
soruni. 

Porro  S.  Uilarius  ,  S.  Chrysoslomus  et  alii 
censeut  S.  Pcirum  primo  omnium  confessum 
e»se  Christi  divinitatcm.  Alii  id  negant,  dicen- 
le*  Nathanaelem  ante  Pclrum  eadem  esse  con- 
fessum  ,  diccudo  ;  Rabbi ,  tu  es  filius  Dei  j  Rex 
IsraeLionii,  l.lid.  dequo  ibidemdicendum.  Sane 
Apostolos  auic  hanc  Pctri  confcssionem  agno- 
visse  Chrislum  essc  Dcum  ex  ipsis  i^jus  verbis, 
et  tol  taiitisque  miraculis  ad  hoc  probandum 
faciij»,  liquel  ex  vcrbis  Petri,  Joan.  6.  G9.  Domine, 
(iU  qaem  ibimus?  verba  vitm  (eterna:  habes ,  et 
nos  crcdidimus  et  cognovimus  ,  quia  lu  es  Chris- 
tusFiUi  Dei.  IUc\  verbisipsoriun  Apostolorum  : 
Feie  Filius  Dei  cs.  Maltli.  iU.  33.  Et  ex  conlinua 
Cbrisii  cmn  Juda.is  hac  dc  re  coram  Apostolis 
disputatione  ,  quam  recenset  S.  Joannes  cap.  5. 
cl  seq.  Verum  Aposioli ,  uii  er»nt  adhuc  ru- 
des,  concepluni  vaiiie  tenueiu  et  coufusum  hac 
d«  re  iu  meniciibi  formaJ)ant,  credebantque  in 
Konere  Chrisium  verecsse  Filium  Dei  pi»  alii 


et  djstincte  concipcre  expUcareque  non  pote- 
rant.  Petriis  autem  id  distincle,  clare  ,  et  subli- 
miter  a  Dco  illuminatus  agaovit,  et  primus  hac 
dc  re  inierrogatus  palam,  constanter  idipsum 
confcssus  ,  et  professus  est  hoc  loco  ,  quod  sci- 
licet  Chrisius  proprie  esset  Filius  Dei  ,  idest, 
per  generationem  aiternam  genitus  a  Deo  Paire, 
ideoque  illiconsubstantialis  ,  ac  verus  aternus- 
que  Deus.  Exegit  hanc  de  se  fidem  Chrisius  ii 
I*etro  et  Apostolis  ( Aposioli  eiiim  tacendo  ap- 
probaveruntconfessionein  Petri ,  tacileque  idem 
professi  sunl^,  tum  quia  ipsaesl  fundamenlum 
justificationis  nostrae,  tum  quia  inslabat  Christo 
passio  et  mors ,  in  qua  necesse  erat  Apos- 
tolos  hac  fide  divinitatis  Christi  sustentari ,  ne 
ipso  mortuo  putarent  fidem  et  cetera  omnia 
cnm  ipso  esse  morlua  ,  ut  palet  vers.  21.  ei 
sequenl. 

17.  RESPOXDENS  AtTEM  JKSUS  ,  DIXIT  EI  :  BeATUS 
ES,  SlMON  BAR-JONA  ,  QUIA  CARO  ET  SANGUIS  NON 
KEVELAVIT   TIIU  ,  SED  PatER    MEUS  ,  QUI    IN  COELIS 

EST.  ]  q.  d.  Beatus  et  felix  es,  o  Petre,  ob  hanc 
novam  de  mc  lidem  ;  hajc  enim  ingens  est  ho- 
num  et  donum,  non  carnis  et  sanguinis,  idest 
natura; ,  sed  gratiiT  Dei  tibi  idipsum  inspirantis 
et  revelantis ;  fides  enim  ha;c  esl  initium  et  ba- 
sis  omnis  gratia;  et  gloriae  ,  ideoque  haec  te  et 
niultos  per  te  tuumque  exemplum  et  praedica- 
tionem  ducet  ad  beatiludinem  aeternam.  Beati- 
tudoenim  vi;e  consistit  in  fideel  amore  Chrisli : 
beatitudo  veropatriaein  ejusdem  visione  etfrui- 
tione,  juxta  illud  Joan.  17.  2.  Ucecest  autem  vitu 
Oiterna  ,  ut  cognoscant  te  solum  Deum  verum  ,  et 
quem  misisti ,  Jesum  Chrisium.  Hinc  Synodus 
Ephesina  aclione  3.  Ter  beatissimus  ,  inquit ,  et 
omni  laude  dignus  Petrus  Aposlolus ,  qui  est  pe- 
tra  et  crepido  Calholicce  Ecclesice,  et  reclce  fdei 
fundamentum.  Hinc  et  inolevit  consuetudo  fide- 
lium,  ut  Pontifici  loquentes  dicant :  Beatissimc 
Pater.  Unde  S.  Hieronymus  ad  Damasum  Ponti- 
ficem  :  Ego  ,  inquit ,  beatitudini  tuie ,  hoc  est , 
catliedroe  Petri  consocior. 

81MON  Bar-Jona.]  idest,  filiusJona.Paier  enlm 
SJmonis  Petri  yocabalurJo/jannrt,  nXcslJohannes, 
ut  patetJoannis51.  vers.  15.  id  est,  Deus  donuvit 
vel  Deus  miscrtus  est,  aut ,  Dci  donum,  gratia ,  et 
misericordia  ,  ii  n'  i«>  quod  est  contractum  7e- 
hova,id  est  Deus  :  et  pn  cha7ian,\d  est,  miserlus 
est,  donavlt.  Fuit  ergoPetrus  lilius  Johnnna,  vel 
Jo/jannjs, idestgratiae  Dei,  quiaDeogratissimus, 
et  gratia  ejus  plenissimus  :  sicut  Gentiles  eum. 
qui  donis  omnibus  erat  cumulatus,  vocabantfi- 
lium  gratiarum.  Porro  per  crasin  pro  Johannu 
dicitur  Jonfl,  quod  propriecolumbam  significat. 
Sic  Emmanuel  contrahitur  in  Manuel  et  ^oel.  Sic 
Jesaiahu ,J irmiaha ,  Eliahu,  simihaque  Hebraira 
nOmina  contrahuntur  in/iams,  Jfr(?nifrt5,  Elias. 
Sic  pro  Joann<?5  Gcrinani  contracte  dicunt  Hans, 
Bclgae  Jan,  Hispani  Juan,  Franci  Jean.  Msi  ma- 
lis  Johonnan  et  Jonu  esse  duo  nomina  iiiter  si- 
diversa:  differunt  enim  tain  vocc  ,  quam  sis:ui- 
fiCatione;sed  ita  ut  Jona  alludat  ad  Johanan, 
et  bccasione  Johanan  inditum  sit  Petro :  sic  ut 
paler  Petri  fuerit  biuoniius  ,  priusque  dictus  sit 
Johanan,  deindebrevioris  pronuntialiwiis  c^^usa 
quasi  alio  vel  alienato  noiuine  diclus  sjt  Jona. 


Prophetis ,  imo  esse  Deum ;  S4>d  quo  ratione  id  Sic  enimpluraJiomina  dellexa  etdecurtata  sunt. 
«ssei,nn  per  gen^rationem  ailernaro,  an  per  nt  alia  plane  csse  vidcanUir.  Notat  S.  Chrysos- 
aliiini  niodum  vol  deuominationem,  igaui-abanl,     tomu«  GlwJsluni  Simoui  jdderc  x^Rarjona,  nou 


516 


COMMEiNTARlA  IN  MA 


soliim  more  Hebia;orum,  qui  filiis  scmper  ad- 
ilunt  nomen  palris  ;  sed  ob  peculiarem  respec- 
tum  ad  responsionera  Petri ,  quasi  eam  confir- 
met  Christus  dicatque  :  Vere  dixisli ,  6  Pelrc  , 
me  csse  FiiiuniDci,  quia  sicut  tu  es  Barjomi , 
id  est  filius  Jona  ,  utpote  ab  eo  naturaliter  quoail 
substantiam  genitus  quasi  homo  ab  homine,  sic 
ego  sumFilius  Dei  Patris,  ulpote  ab  aelerno  na- 
turaHter  ab  eo  generalus  quasi  Deus  de  Deo , 
ejusdem  cum  illo  substantiae  et  deitalis. 

Symbolicc  Jona  ,  id  est ,  columha  ,  symbolum 
est  Spiritus  sancti,  qui  in  specie  columba;  in 
Christum  devolavit,.  Malth.  3. 16.  hic  enimin  Pc- 
trum  quoquedescemlit,  eiquerevelavitChristum 
esse  vere  etproprie  Filium  Dei.  Ita  S.  Hierony- 
mus  :  Ex  confessione,  ait,  Pelrus  sortitur  vocabu- 
Uim  ,  quod  rcvelalionem  ex  S[jiritusanclo  liabeat , 
cujus  €t  filius  appellatidus  sit.  SiquidemBarjonain 
iingua  nostra  sonat  filium  columbce.  Quia  caro  et 
sanguis  non  revelavit  libi ,  id  estcarnales  paren- 
tes,  amici ,  et  quivis  homines,  qui  carne  ci 
sanguine  constant ,  non  revelarunt  tibi  me  esse 
Filium  Dei ,  ulpole  quod  omnem  naturam  vt 
naturalem  cognitionem  omnium  hominum  et 
Angelorum  longe  iranscendit,.  sed  Pater  meus 
ccelestis  suae  gratiae  illustratione  id  tibi  patefe- 
cit:  Quod  caro  et  sanguis  revelare  non  potuit , 
Spiritus  sancti  gi'atia  revelatum  est ,  ait  S.  Hiero- 
nymus.  Sic  caro  sumitur  pro  homine  carneo 
synecdochice  Galat.  c.  1.  16.  Joan.  c.  1. 13.  etl. 
Corinih.  lo.  50.  S.  Hilarius  vero  per  carnem 
accipit  carneos  Petri  oculos :  hi  enim  nuntiabant 
Petro  Christum  esse  hominem ,  eum  vero 
esse  Deum  ,  non  nisi  revelatio  Patris  illi.  inti- 
mavit.  Licet  enim  Petrus  exterius  audiret  verba 
Christi,  dicentis  se  esse  FiUum  Dei,  idque  per 
miracula  confirmanlis ,  lamen  ad  credendum 
opus  fuit  interna  Spiritus  sancti  illuminationc  et 
gratia. 

18.  Et  ego  dico  tibi  :  Quia  (  quod )  tu  es  Pn- 
TRua^,  et  soper  hanc  petram  ^difxcabo  Ecclesiam 
MEAl^.  ]  Et  ego ,  Graece  xkyoi.  id  est ,  sedet  ego , 
vel  ego  autem  loco  mercedis  tibi  rependo ,  et  vi- 
cissim^ico,  promittoque  :  nam  y  ut  ait  S,  Hie- 
ronymus  ,  Testimonio  de  se  Apostoii  reddit  vicem. 
Petrus  dixerat  :  Tu  es  Christus  ,  Filius  Dei  vivi : 
mercedemrecepit  vera  confessio ,  scilicet  hanc  Ta 
es  Pelrus.  Ego  ergo,-  qui  sum  verus  Dei  Filius  , 
uti  professus  es  ,  tanquam  Dei  Filius  tibi  dico, 
et  certo  assevero  ;  ac  dicendo  facio  et  constituo 
le  Petrum,  ut  scilicet  post  me  sis  petra  Eccle- 
siae:  Christus  promiserat  hoc  nomen  Simoni, 
Joan.  1.  ^2,  dicens  :  Tu  vocaberis  Ceplias ,  quod 
interpretatur  Petrus  ,  hic  vero  promissum  pra;- 
stat,  ac  reipsa  ei  nomen  Peirus  ihdit.  Rursum 
S.  Leo  scrm.  3.  in  Annivers.  Assumptionis  suro 
sic  explicat :  Et  ego  dico  tibi ,  hoc  est,  sicut  meus 
Pater  tibi  manifeslavit  divinitatem  viea%n ,  ita 
et  ego  notam  facio  tibi  excellentiam  tuam  ,  quia 
tu  es  Petrus,  id  est  cum  ego  sim  inviolabilis 
petra  ,  etc. ,  tamen  tu  quoque  petra  es ,  quia 
viea  virtute  solidaris ,  ut  quco  mihi  potestate  sunt 
propria ,  sint  tibi  mecum  participatione  com- 
munia. 

TU  ES  PeTRUS,  ET  SUPER  HANC  PETRAM  /EDIPICABO 

EccLESiAM  meam.]  Scdsus  cst,  q.  d.  Tu  es  Petrus , 
id  est  petra  Ecclesiae  r  super  te  enim  quasi  su- 
per  petram  firmissimam  aedificabo  Ecclesiam 
meam  :  ri  enim  et  dat  causam  cur  sit  Petrus, 


rTH/LDM.  Cap.   XVT. 

q.  d.  Tu  es  Pelrus ,  quia  super  te  quasi  petram 
cedificabo  Ecclesiam  meam.  S.  Aupust.  tracf.  27. 
inJoannem,  et  lib.  1.  Retract.  cap.  1.  Super 
hanc  petram,  hoc  est ,  inquit ,  super  meipsum, 
quia  pelraerat  Christas,  1.  Corinth.  10.  U.  Onod 
avide  sequitnr  Calvinus  lib.  /j.  Institut.  cap.  6. 
§.  6.  ei  haeretici,  ut  Petri  et  Papae  auctoritaleni 
et  primatumevertant.  VerumipsumPetrum  hic 
dici  petram ,  reliqui  omnes  Patres  quasi  uni- 
versim  conspirant,  quos  fusecitat  hic  Calvino- 
mastix  Maldonatus  ct  Bellarminus  libr.  1.  de 
Bomano  Pontif.  cap.lO.  Scnsus  ergo  esl,  q.  d. 
Tu  es  Kepha  sive  Cephas ,  id  est  petra  ,  sivc 
saxuindurissimum,  et  firmissima  cautes  (hanc 
enim  significat  Hebr.  ^j  kcph,  et  Chaldaeum 
Syrumque  ^siDD  kepha )  k  me  dcsignala  et  desti- 
nata ,  ut  post  moriem  meam  ,  recepto  in  Pen- 
tecoste  Spirilu  sancto,  plane  solidata  et  robo- 
rata  sis  fundamentum  Ecclesiae  ,quam  superle 
aedificabo:  nam  ante  adventum  Spirilus  sancti 
Petrus  necdum  petra  erat  Ecclesiae,  imo  Chris- 
tum  inpassione  ex  timore  negavit.  VoxergoPe- 
tri  et  pelrae  notat  S.  Petri  quasi  principis  Eccle- 
siae,  et  successorum  ejus  Pontificum  soliditatem, 
Gonstantiam  in  fide  ct  rcligione  Christi ,  uti  in- 
ter  alios  docet  Angekis  Caninius  in  nomin.  Heb. 
Bovi  Teslamenti  c.  13.  1. 

Porro  Petrum  hic  vocari  petram  probatur  : 
Primo  ex  pronomine  hanc ,  cum  ail :  Super  hanc 
petram;  hoc  enim ,  cum  sit  demonstrativum  , 
sic  intelligi  debet  hanc ,  seilicet  quam  jam  dixi, 
et  cui  ioquor.  q.  d,  Tu  es  Petrus,  id  est  petra 
Ecclesiae,  et  super  le  quasi  super  petram  aedi- 
ficabo  Ecclesiam  meam.  Nullius  enim  alterius 
petrae  facta  esl  menlio » quam  demonstrare  pos- 
sit  pronomen  hanc ,  nisi  Petri ;  secus  est  1.  Co- 
rinth.  10.  ibi  enim  dicitur  :  Bihebant  de  spiritali 
consequente  eos  petra :  petra  autem  erat  Christus, 
praecessit  enim  vox  petra  ,  quam  explicans  ail 
eamfuisse,  typice  scilicet,  idestrepraesentass(.' 
Christum;  sicut  si  GaUice  locutus  fuisset  Chris- 
tus ,  dixisset :  Tu  es  Pierre  ,  et  sur  cette  pierre  je 
bdtirai  mon  Eglise. 

Dices :  Christus  non  dicit :  Tu  es  Petra,  sed  lu  es 
Petrus.  Ergo  pronomen  hanc  nequit  referrePe- 
truni.Resp.ChristumSyriaceIocutumdixisse:Tu 
es  kepha  et  super  hanc  Kepha  aedificabo,  elc.  Ke^ 
/)/menimdiciturpetra,etindePetrusSyriacedic- 
tus  est Kepha.  Verum  Grsecus  Interpres,  eumquc 
seculus  Latinus,  nomen  ei  quasi  viri  dederunt 
masculinum,  scilicet  Pelru9,'potius  quam  petra, 
quodest  femininum;  sed  nsrpoj,  Graece  seque  ac 
nirpu ,  petram  sive  lapidem  significat.  Petrus 
ergoidem  est,  quod  petra  ,  sed  interpres  ele- 
ganliaj  causa  variavit ,  vertitque  :  Tu  es  Petrus, 
€t  super  hanc  petram  ,  non  super  hunc  Petrum 
(uti  vero  et  proprio  sensu  dicere  potuisset),tuin 
quia  petra  usitatius  lapidem  vel  saxum  ,  quam 
Petrus  significat  Graeeis  :  tum  quia  domus  pro- 
prie  aedificantur  super  saxa,  non  snper  homi- 
nes.  Fatetur  id  Beza  hie  :  Dominus,  aif,  Syriace 
hquens,  nulla  usus  est  agnominatione  ,  sed  utrO' 
bique  dixit  Cepha  :  quemadmodum  et  vemaculum 
vemen  Pierre,  tam  de  proprio  ,  quam  de  appella^ 
tivo  dicilur.  In  Gracoquoque  sermone  nixfotet  izirp^, 
von  re  ,  sed  terminatione  tcintum  differunt.  Huc- 
usque  recte,  sed  perperam  quod  subdit:  Sed  vi- 
detur  Matthceus  (aut  si  quis  ejus  fuit  interpres)  hoc 
teiTninationis  discrimine  voluisse  Petrum  [  qui  par^ 


COMMENTAniA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XVI. 


317 


tpdificii )  ab  ipsa  pelra  ,  cui  innititur  adificium  , 
id  est  h  Christo  ipso  distinguere  ,  ipsumque  adco 
Petrumitfidci  promissione,  qucB  toti  Ecclesice  est 
communis ,  quod  vcteres  ctiavi  aperte  testantur, 
ntplane  sit  ridiculus  Antichristus  (itavocat  hae- 
relicus  Romanum  Pontificem  ;  cum  ex  hoc  loco 
tyrannidcm  saam  stabilire  conatur.  Quam  hoc 
pctulanter  ct  falso  dicat ,  vide  et  disce  ex  locis 
ipsis  originalibus  Patrum ,  quos  citat  Bellar- 
min.  el  Maldonat.,  ut  dixi.  Rursum  Interpreii 
procferendus  est  ipse  Scripturaetextus  ,  necaliud 
voluit  Interpres  Graecus,  quamquod  ipseSyria- 
cus  tcxtus,  uti  paulo  ante  dixi.  Milto  aliaplura  , 
qujcjamex  dietis  vel  mox  dicendis  falsa  essc 
constabit. 

Secumlo,  idipsum  patet  ex  eo,  quod  nuUa 
sit  connexio  dicere  :  Tu  es  Petrus ,  et  super  me 
petram  oedificabo  Ecclcsiam  meam.  Imo  est  im- 
minutio  sermonis ,  et  beneficii  dati  eversio. 
Diceret  enim  Chrisio  Petrus  :  Ego  sum  Petrus, 
id  est  petra  Ecclesiac  :  quomodo  ergo  non  super 
me,  scd  super  te  oedificas  Ecclesiam  tuam? 

Tertio,  quia  omnia  antecedentia  et  sequentia 
non  nisi  Petrum  spectant ,  et  respiciunt  :  Et 
ego,  inquit,  clico  tibi ,  0  Petre ,  hoc  est  tant;c 
fldei  et  confessionis  praemium,  et  prajrogaiivum 
tibi  do  et  assigno,  ut  post  me  meamque  mor- 
tem  et  resurrectionem  te  facturus  sim  petram 
et  fundamentum  Ecclesiae ;  hoc  enim  significat 
T*  CBdificabo  Ecclesiam  mcam. 

Quarto,  quia  versiones  originales  et  oricnlales 
in  hoc  conspirant,ut  Fetrus  sit  idem  quod petra, 
et  petra  idcm  quod  Petrus;  unde  idem  nomen 
Kepha  dant  Pelro  et  Peti-a  :  Christus  ergo ,  in- 
quit  Angclus  Caninius  in  nomin.  Hcbraicis  novi 
Testamenti  capite  13.  Syriace  sic  dixit  :  >-|i3jr 
n»  >:3N  \nn  ND3  Syi  NtS3  DJN  Ant  kepha, 
Veal  kepha  hadden  ebne  iat  tsibburi;  vel  ut  jam 
habet  Evangolium  Syriacum  :  Ant  hii  kipha, 
Veal  hada  kipha  ebne  ieidti ,  id  est,  Tu  es  Cepha, 
id  est  pelra,  et  super  hanc  Cepha,  id  est  pe- 
tram  [  hoc  est  super  tc,  qui  es  Petrus  sive 
petra )  csdificabo  Ecclesiam  meam.  Quin  et  Evan- 
gelium  Hebraicum  ,  quod  quasi  authenticum 
et  autographum  Matthaei  edidit  Sehastianus 
Munsterus ,  simili  modo  habet  :  ^bnpa  mn 
pnj38<  r-i8<Tn  »d>3  byi  NtD>D  mri«  Atta 

kepha,  Vcal  kepha  hazzot  ebne  etk  macheli.  Sic 
ct  Evangclium  Armenorum  :  Isbim,  inquit,  e 
veia  ais  bim,  id  est,  es  rupes,  et  super  hanc 
rupcm  jedificabo,  etc.  Et  Evangelium  Arabi- 
c«m  :  Ant  alsachra,  val  ala  hada  alsachra  abni 
baiati  :  Tu  es  saxum,  et  super  illo  saxo  aedi- 
flcabo  Ecclesiam  meam.  iEthiopicum  Evange- 
Uum  habet  :  Anta  quoqueh  va  dibazati,  quoqh 
annesa  lebeita  Christianei,  id  est ,  Tu  esrupes, 
et  super  hanc  rupcm  fabricabo  domum  Christia- 
nam,  id  est  Ecclcsiam.  iF.gypiium  vero  Copii- 
cum  :  Ego  vero  dico  tibi,  quia  tu  es  hic  Petrus, 
fundabo  Ecclesiam  meam  super  hanc  pctram ,  quaj 
non  alia  est,  quam  hic  Petrus ,  alioqui  non 
est  connexio  :  dat  enim  causam  t6  quia ,  cur 
super  petram  fundabit  Ecclesiam,  quia  scilicct 
Petrus  erit  petra  solida,  cui  sccure  tota  Bc- 
clesia  quasi  fundamento  firmo  fundata  incum- 
bat  Persicum  autem  :  Ego  dico  tibi,  quia  ta 
es  sanac ,  id  est  petra,  ct  supcr  hanc  sanac ,  id 
est  pciram,  cedificabo  Ecclesiam  meam.  Porro 
paraphrastes  Persicus  sanac ,  id   est  petram 


explicat ,  addcns  :  Tu  es  pctra ,  id  cst  funda- 
mentum  ci  judex.  Vide  Pctrum  Victorera  in  Aii-  • 
noiat.   ad   novum  Teslamentum   pag.    101.  ei 
102.  ubi  omnes  hasce  versiones  fuse  enarrat 

Ad  S.  Augastinum  respondetur  ipsum  de- 
ceptum  fuisse  ignoralione  lingua:  Hebraicic  et 
Syriacae,  ideoque  putasse  Petrum  aUud  esse 
i  petra  ,  et  ab  ea  denominative  dici  quasi  Pe- 
treium,  cum  ex  Syro  constet  idem  esse  Petrus 
quod  petra.  Rursum  S.  Augustinus  admittil  ut 
probabilem  eorum  expositionem ,  qui  dicuni 
Petrum  esse  petram  Ecclesiae,  quo  jugulat 
Calvinum  ,  qui  censet  id  dicere  esse  blasphe- 
miam  in  Christum.  Audi  S.  Augustinum  in 
serm.  de  Cathedra  Pelri :  Denique  pro  soliditaii: 
devotionis  Ecclesiarum  Petra  dicilur ;  sicut  aic 
Dominus  :  Tu  es  Petrus ,  et  super  hanc  petram 
cedificabo  Ecclesiam  meam.  Petra  enim  dicitur , 
eo  quod  primus  nationibus  fidei  fundamenta  po- 
suetit ,et  tanquam  saxum  immobile  totius  operis 
Christiani  compagem  molemque  contineat.  Petra 
ergo  pro  devotione  Petrus  dicitur ,  et  petra  pro 
virtute  Dominas  nuncupatur  ;  sicut  ait  Apostolus  : 
Bibebant  de  spiritaii  consequente  eos  petra ,  petra 
autem  erat  Christus ,  recte  consortium  meretur 
nominis,  qui  consortium  meretur  et  operis.  Petrus 
fiindamentum  ponic ,  Petrus  ptantat ,  Dominus  in- 
crementum  dat ,  Dominus  irriguum  subministrat, 
Idem  Augustin.  serm.  16  de  Sanctis  :  Dignus 
certe ,  inquit,  qui  cedificandis  Dei  populis  Petru,^ 
esset  ad  fundamentum,  columgia  ad'  sustentacu- 
lum,  clavis  ad  regnum. 

Deniquc  etiamsi  admitteretur  illa  expositio 
S.  Augustini,  quae  tamen  non  est  genuina,  ni- 
mirum  petram  denotare  Christum ,  tamen  inde 
convincetur  Petrum  post  Christum,  qui  est  petra 
et  lapis  angularls  Ecclesiae ,  proximam  esse  pe- 
tram  fundamentalem  Ecclesiae.  Sensus  euim 
esset  :  Ego  sum  Petra,  super  quani  aedificabo 
Ecclesiam  :  tu  vero,  o  Petre ,  mihi  es  proximus 
et  proxima  petra  Ecclesiae,  super  quam  proxime 
post  me  aedificabo  Ecclesiam  mcam ,  ideoquc 
te  solum  voco  Petrum,  cum  antea  vocareris 
Simon.  lisdem  argumentis  refelluntur  Centu- 
riatores  Magdeburg.  lib.  1.  Cent.  1.  cap.  U.  et 
Genevenses  ministri,  qui  in  suis  Bibliis  sic 
exponunt :  Supa'  hanc  petram,  id  est  supcr  hanr 
confessionem  vel  fidem ,  scilicet  quod  ego  slni 
filius  Dci.  Nusquam  enim  antea  hacc  confessio 
vocata  est  petra,  sicut  Petrus  immediatc  antr 
vocatus  est  Cephas ,  id  est  pelra. 

Dices  :  NonnuIIi  Patres  per  petram  accipiunt 
fidcm  ,  quam  confessus  et  professus  esl  Petrus. 
Ita  S.  Chrysostomus ,  S.  Hilarius  lib.  6.  de  Tri- 
nit.,S.  Cyrillus  Ifbr.  4.  de  Trinil.,  S.  Ambroshis 
libr.  6,  in  Lucam  cap.  9.  Resp.  Hi  patres  fideni 
non  absiracte  accipiunt,  scd  fidem  prout  crat 
in  Petro,  ac  consequenter  ipsum  Petrum  fa- 
ciunt  petram  Ecclesifc ,  uti  ipsi  mox  diserie 
explicant.  Volunt  cnim  dicere  Petrum  ob  meri- 
tum  fidei  accepissc  dignitatem  petr.-c  in  Eccle- 
sia,  uti  expresse  ait  S..  Hilarius  ct  S.  Chrysos- 
tomus,  ob  illam  enim  meruisse  ,  irt  ipse  sit 
fundamcnlum  EcclesiiT,  ejusque  fidcs  dcficere 
ncqueat,  ut  ipse  alios  in  fidc  confirmol  et  sus- 
tenlet.  Luca;  22,  vers.  32.  Ecclesia  cnim  non 
ex  fide  ,  sed  ex  ipsis  hominibus  fidclibus  quasi 
conflatur  et  integrattir  (  Ecclesia  enim  non  cst 
aliud,  quam  coeius  ndelium  ) ;  quare  et  ipsumt 


S18 


COMMENTARIA  LN  MATTIUiUM.  Cap.  XV!. 


Ecclesi.T  caput,  ul  sit  corpori  lioniogeiieum , 
homo  fulelis,  puia  Petrus  et  Pontifex  sit  opor- 
tet.  Fidelis  ergo  cst  ralio  funilantli ,  fundamen- 
tunivero  est  ipsePetrus.  Ita  S.  Clu^ysost.  Cyr/I. 
lib.  /j.  cle  Trinit.  ct  S.  Ambros.  lib.  G.  in  Lu- 
cam  cap.  9.  Bellarnl.  lib.'  1.  dc  Pontif.  cap.  10. 
ubi  pariter  refellil  Erasnnmi  et  ChytrrcUm , 
qui ,  ex  Origene  more  suo  allegorizante ,  per 
petram  accipiunt  omnes  fideles.  Sic  enim  tota 
Ecclesia esset  petra ;  tota  Ecclesia  non  aliis  cons- 
tat,  qnam  fidelibus;  nbi  ei*go  ernnt  parietes, 
tabulala,  et  tectuhi  Etclesiae  ?  Ex  qtiibus  iila 
.Tdincabnntur  ?  Vide  et  Gret^jcrum  in  defensione 
Bellarujiiii   lib.  3.  c.  5. 

Deniquc  Cliristus  hoc  tribuit  Petto,  hl  Poniirici 
futuro  Ecclesifc  :  quarc  Idem  Iribuitceteris  I^on- 
lificibus  ejus  successbribus  :  idque  in  bonum 
Ecclesioj,  ut  scilicet  illa  ab  eis  quasi  h  Peira  ,  hi 
Ude  et  religiohe  Christiana  soIidelLlr.  QuocirCa 
5.  Bemardus  lib.  2.  dc  Consider.  ad  Eugeniilm 
PontiDcem  :  Qais  es?  inquit,  Sacerdos  rhagnus, 
su7nnius  Ponlifex.  Ta  princeps  Episcoporufii,  tu 
hcBres  Apostoloruin ,  ta  primqta  Abel ;  gubei-nata 
ISoe ;  pdtriarcliata  Abralidm;  ordine  Melcldse- 
decli;  dignitate  Aaron  ;  aactoritate  Moyses;ju- 
dicatU  Sdmael ;  potcstatePetrus;  unctione  Cliris- 
tus.  Tu  es  cui  claves  traditc^,  (ai  oves  crddita 
sunt. 

Ex  supEft  H\:sc  PETRAM.  [  Hiuc  patct ,  quod 
sicut  Cephas  dicilur  a  Ce[?Jia ,  sic  Pelrum  dici 
a  petra,  inio  idem  esse  quod  petra ,  uti  jam 
ostendi.  Quare  quod  Optatus  Milevit.  lib.  2.  con- 
tra  Parmen.  et  alii  Ceplias  derivant  a  Groeco 
xtrfccXri ,  id  esi  caput ,  per  allusioncm  congruam, 
non  per  veram  nominis  etymologidm  est  fac- 
lum.  Simill  allusionfc  S.  Gregorius  Nazianzenus 
orat.  2.  de  Pascha,  Phase  sive  Pascha,  qua? 
Hebroea  est  vox,  ut  ohmcs  norunt  ex  Exbdi 
cap.  12.  derivat  k  Gr.TCO,  -dicx^iv ,  i(\  est  paii. 
In  Paschato  enim  conilgit  passio  Chfisti,  ejus- 
que  quasl  'agni  Paschalis  immoIatiOi  Porro 
Ctiristus  hoc  nomen  petrjfr ,  pr*  aliis  nomini- 
bns  columnas ,  turrls ,  tinchOTte ,  basis ,  etc. 
Petro  Indidit ,  quia  ipsius  Christi  nomen  in 
Scriptura  decantaium  est  petraj  iSAiio  28.  16. 
psak  117  22.  Matth.  21.  m.ei  alibi  :  nometVergo 
suum  cum  drgnitate  et  onicio  Petro  communi- 
cavit.  Ita  S.  Hieronymusi  Et  S.  Gregorius  in 
psalm.  7.  pceniu  C/imnw  j  ait,  est  petra,  a  qua 
Petrus  nomen  acdepit  et  super  quam  se  ccdtficatu- 
rumdixit.  ikixAiS.  Leonem  sermi  o.  in  Annivers. 
assumpt.  suaj,  qui  Chvistumita  ad  Petrum  lo- 
quentem  inducit  :  Cum  ego  sim  petra ,  egp  lapis 
angalaris,  qui  facid  utraqUe'  anuin,  ego  funda- 
mentam  ,  prceter  quod  nemo  potest  aliud  poncre  : 
tamen  tu  quoque  petra  es.,  'qUiamea  virtate  soli- 
daris,  utqu^  'milii  potestale  surlt  propHa,  tua 
sihtmccUm  parti  'oUtidne  cditiiriUnia  :'e(sUper 
hanc  petram  cedificabo  Ecclesiani  ineam  :  super 
hanc  inquit,  fortitUdineta  Merhuin  extruam 
templUm',  cic. 

^ffiDiifiGAno  Ecci-EsiiAM  MEvtMk  "}q.  d/Mieo  voco 
te  Petrum  et  petram,  quiasicut  &upi'r  petram 
•edificatur  domus,  ut  illi  innixa  sil  firma  et 
immobiliscontraomnes  vohtorinn  Ilatus ;  sicego 
superte,  Pctre,  quasi  supcr  petramfirmissimam 
•Tdificabo  Ecclesiam  meam ,  ut  tibi  innixa  firma 
consistat  contrd  Omnes  hseretidomm  »€1  Avcx- 
piorum  insultus,  iitque  tu  eam  ii^  vera  fidr 


quasi  fundnmcntum  susiinet,  et  continet  lo- 
tam  doinum  in  ea  acdifi^^^tam.  Iia  S.  Ambros. 
serm.  ^i.  Petra ,  ait,  dicuur  Petrus ,  eo  quod 
tanquant  saxum  immobHe  totius  operis  Chris- 
liani  cornpagem,  molemque  sustineat. 

Dice»  :  Fundamentum  Ecclesiae  sunt  omncs 
Apostoli,  ut  patetEphes.  2.  20.  eiApoc.  21.  19. 
Ergo  non  solus  Pctrus  est  petra  Ecclesice.  Res- 
pondeo  Petrum  esse  petram  et  fuudamentum 
totius  Ecclesioe,  omniumque  omnino  fidelium, 
adeoque  ipsorum  Apostolorum :  Petri  eniin  quasi 
primatis  et  principis  erat,  Apostolos  in  fide, 
religione  et  oflicio  continere ,  dirigere,  firmare , 
et  sicubi  errarent,  corrigere.  Unde  S.  Hierony- 
mus  lib.  l.contra  Jovin.  Propter~ea,  ait  ,'inter  duo- 
decim  unus  eligitur,  ut  capite  constituto  schisnlatis 
totleretur  occasio.  Et  S.  Cyprianns  tract.  dc  uni- 
tate  Ecclesiae  :  Primatus,  ait,  Petr-o  datur ,  ui 
iina  Chrlsti  Ecclesia  et  cathedra  una  monstretur. 

Nota  :  Christus  htc  duabus  metaphori*  pt^o- 
miitit,  ut  ait  S.  Hleronymiis,  Petro  Ecclesiaj 
principatum  dandum  illi  post  suam  mortem 
ac  resurrectioncm,  Joannis  21.  v.  16,  cum  illi 
dixit  :  Pasce  oves  meas.  Prima  metaphora  est 
fundamenti,  sive  petrse  fundamentalis.  Quod 
enim  in  acdificio  est  petraetfundamentum,  hoc 
in  corpore  est  caput ,  in  civitale  rector ,  in 
regno  rex,  in  Ecclesia  Pontifex.  Secunda  esl 
clavium  :  claves  enim  non  nisi  regibus  vel  gu- 
bernatoribus  dantur. 

Nota  secundo  :  iEdificare  Ecclesiam  super 
hanC  petram  j  duo  signincat.  Primo:  huiclapidi 
rationali ,  scilicet  Petro  quasi  capiti  omnium 
Apostolorum  et  totius  Ecclesiae  curam  et  re- 
gimen  proxime  post  Christum  ineumbere.  Iia 
S.  Chrysost.  hom.  55.  S.  Ambrosius  serm.  Ul. 
S.  Gregorius  libr.  i.  epist.  S2.  Secundo,  Ec- 
clesiam  Petro,  ut  vicarius  est  Chrlsti,  yelut 
fundamento  inhiti  fet  soUdari ,  ut  in  flde  6n*arc 
non  possit.  Unde  Potftls  propter  tam  sublimem 
fldei  confessionem  meruit  .'i  Christo  fiefi  et 
inslitui  hicc  petra  fUndamentalis.  Et'  hoc  tan- 
tuin  volunt  S.  Hil^rius,  Chrysostoriius  ,'  Cyril- 
lus,  et  NyssenUs  in  fine  libri  conira' Judeos, 
cum  dicunt  Ecclesiairt  «»  Christo  acdifiCatam 
csse  supcr  fideffi  ^t  confessioneitt  Petri,  ut 
superius  exposui.  Pdrro  ,S.  Chry3os'tomus  hlc 
urget  rb  adificabo,  aitque  simile  esse  illi,  dixit 
Z)c«s,  Genes.  1,  qiip dmnia  creaia  sunt,  et  sub- 
srstuht.  Similifer  eliim,  ait,  ro  cedlficabo,  omnia 
operatus  est,  eiiam  tyrainnls  dppugnantibUs , 
militibnS  arhia  mdvehtibus ,  pdpulis  insanieh- 
tibus,  dblhctaiite  cdnsuetudinfe.  S6rmd  euim 
Dei  vel6t  igois  validlis  advenlcns  spirias  cdn- 
sririripsit;  agrfbs  repul-^avit,  sdlum'  pr.icparatit, 
aedifidiurh  in  altum  eduxit,  etc.  QUdcird.l  S.  Hle- 
roriynlus  epist.  57.  dtthi  corisulit  DamaSUttlPbn- 
lificenl,  art  in  S.  Trinitatc  dicendte  sint  tres 
hypostascs,  an  uria  dnmtax.1t?  sic  er  Idqoi- 
turt  Cam  successore  piscaiorns  et  disciptdo  cruCis  io- 
quor.  Ego  nullumprinUm  ,nisi  ChristUrh  'seqtuh.s, 
Hcatitudini  tuc^^  lidc  eSt  'cathedree  Pettl  corhnlu- 
niOrie  consocidr ,  super  Utttni  pCti-OM  adificatam 
EcdleiiaM  scio.  (JuicttmqUe  exira  hanc  dorhUin 
a^rieM  cdtnederit ,  ()r'dfarttii  eit  ':  si  qutsiH  arca 
Jiob  noti  fu&fit ,  per-lbit  H^ttdnte  dilatlo.  ■ 

E!r  poftTjR  rwem'  KidN'  «uJVAliEBiiNt  Xoviiftsus 


ei  culiu  Dei  continedrel  sustcnte»,  sicut  petra  i  iEsii*  ]  Bcclosiam  scilicei,  tfUl^  hted  fdndata  est 


COMMENTARIA  IN  MATTHyT.IJM.  C.np.  XVI. 


319 


in  Pelro,  cjusquc  sticcessoril)us,  quasiin  peira 
fji-missima. 

POHT^.  iNPEnr.  ]ldcst,  civiiasinferorum,  puia 
toius  inferinis  cuni  omni  suo  dacmoiiuin  cxer- 
cilu,cum(|uc  omni  polentia  regis  sui  Lucircri  : 
hanc  cnim  opponii  civiiali  suiu  et  D(!i ,  scili- 
cet  Ecclesia;.  Unde  S.  Augustinus  scripsit  lil)ros 
de  Civilale  Dei ,  in  (juorum  initio  duas  cons- 
liluit  civitates  sibi  opposilas  :  unam  Dei,(jua; 
cst  Ecclesia ;  alteram  diaboli,  id  est  daimo- 
num  ct  impiorum  :  maxime  tamen  per  portas 
inferi  intclligit  li.-creses  et  li.eresiarchas  :  hi 
cnim  fidem  Petri  et  Ecclesiae  e\  professo  op- 
j)ugnanl,  prodeuni([ue  cx  inferno,  et  susci- 
lantur  t  diabolo.  lla  .S.  Epiplianius  in  Anco- 
rato  non  longc  post  initium.  E.sl  siiiucdoche 
vl  m<.'tonymia  ;  per  portas  enim  intcUigil  lolam 
urbem,  lum  quia  pc;r  poriam  est  ingrcssus  in 
urbem  :  tum  quia  munimenta  el  robur  pra;- 
cipuum  civitatis  solel  esse  in  portis;  uude  iis 
murisque  vicinis  salva  esl  urhs ,  iis  captis  capla 
(!St  urbs. 

NOM    PBvBVAI.EBtJNT.  ]  Hcbl'.   Hl  173V   Nl   lo  iu- 

chelu  la,  id  cst,  non  polcrunl  ei  (  Ecclesiai ) 
«cilicet  lesisiere.  lla  S.  Hilarius,  et  Maldona- 
lus.  Simplicius,  non  prcevulebunt ,  id  est  non 
vincent,  non  supcrabunt,  non  evcrient  Eccle- 

Siam.  HOC  enim  eSt  Gr.^CCUm  oO  y.UTiiyyaouua   «Or?;. 

Est  miosis  ;  parum  cnim  dicitur,  scti  plus  signi- 
ficatur,  nimirum  quod  Ecclesia  adeo  non  vin- 
cetur  ,  ut  ipsa  vincat,  sibique  subjugct  omnes 
liaerciicos  ,  tyrannos ,  cclerosque  lioslcs  ,  uli 
debellavit  Arianos,  Ncslorianos,  Pelagiiioos , 
Neronem  ,  Dccium,  Diocleiianum,  elc.  Igitur 
hac  voce  Christus  primo  Ecclesiam  animat, 
ne  sit  pusillanimis,  cum  vidol  se  omnibus  viri- 
l)us  ^  Satana  ct  impiis  oppugnari.  Secundo, 
illi  classicum  canit ,  ut  semper  excubct  ar- 
mala  contra  tot  hostes  ,  internecinis  odiis  illam 
prosequentcs.  Tcrlio,  illi  aeque  ac  capiii  cjus 
Pelro,  id  esi,  Pontifici  promiliit  de  omnibus 
A  icloriam  cl  iriumphum.  Ratio  csl,  quia  Christus 
ci  assistit,  et  pro  ea  pugnat.  Rursum  Chrislus 
ct  Spiritus  sanctus  pcculiari  cura  assistunl 
capiti  ejus  Romano  Pontifici ,  ut  in  fide  non 
crrel,  sed  fiimus  sit ,  ut  adamas,  ait  S.  Chry- 
sostomus,  uique  Ecclcsiam  recte  administret 
<'t  vegat,  dirigatque  in  viam  salutis ,  sicut 
direxit  Noe  ct  arcam  ,  ne  mergereiur  diluvio, 
Quocirca  S.  Chrysost.  hom.  /4.  de  Vcrbis  Isaiae : 
Facilius,  inquit ,  es!  solem  extingui,  quam  Ec- 
ctesiam  obscururi,  Et  tom.  6.  in  orat.  de  non 
contemnenda  Ecclesia  :  Quid  Ecclesia  Dei  po- 
leiilius  esse  potesl  ?  Mania  Barbari  dcstruunt  : 
Ecclesiam  vero  nedce^mones  quidem  superant,  Cum 
oppugnatur ,  vincit  :  cum  appctitur  insicUis  ,  su- 
perat.  S.  August.  in  Psal.  conlra  partem  Do- 
nati  :  Numerate,  inquit,  sacerdotcs  vcl  ah  ipsa 
sede  Pelvi.  Ipsa  est  petra,  quam  non  vincunt  su- 
pcrhcB  infa-orum  porta;.  Id  maximc  paluit  iii 
conversione  omnium  gcniium,  cl  prccscrlim 
Roniie,  et  Romanorum.  Roma  cniin  caput  orbis, 
ojquc  ac  idololutriu! ,  ubi  omnium  gciuium  co- 
Icbantur  idola,  ab  iis  convcrsa  est  ii  S.  Pclro, 
«'jusquc  succcssoribus,  ac  supcrbum  capiil 
subjccit  cruci  Chrisli ,  quod  miraculum  fuit 
iniraculorum  maxiinum. 

li).     ET    TIIU    DAIIO    OI,AVES    AEfiM    COELORUM.    ] 

iibi^  qualcnus  es  luia  pcisona,  sciliccl  Rar- 
Jona,  siv(;  lilius  Jon;c;  ul  patet  cx  onmibus 
aniecedeniiijus  ei  S(^queniiJ>us.   Non  crgo  hic 


Pclro  in  pcrsona  Ecclcsi;e ,  hor  est  ipsi  Ec- 
clcsiae  piimario  ii  Christo  pitjmisstc  suntclavc» 
creli,  ui  voltinl  h.Tretjci,  sed  ipsimct  Pciro  , 
tanquam  cjipiti  Ecclesiae,  el  pcr  eum  Ecclesia; 
cjusquc  ministris,  uli  (>t  eidcm  speciatim  illas 
dalae  ct  coiisignalac  sunt  a  Christo  posl  rcsur- 
icclionem,  cum  dixit  :  Vusce  oves  meas.  Joan. 
iilt.  Ita  passim  l'alres  Graeci  et  Latini,  quorum 
vcrba  n^ciiat  Rellarminus  lib.  1.  de  Pontifice 
cap.  12.  u1)i  parilcr  fuse  ostendit,  nrjn  aliud 
voluisse  S,  Augustinum ,  cum  ait,  Petrum  ges- 
sisse  figuram  Ecclesiae,  quia  scilicct  Pelrus 
I  cpraescniabat  Ecclesiam  ,  sicut  rcx  regnum  ; 
sic  enim  sc  explicat  ipse  S.  August.  iract.  ull. 
in  Joaniicm  ,  dum  ait  :  Cujas  Ecclesice  Pctrus 
Apostolus ,  propter  Apostointus  sui  primaluvi  ge- 
rebat  figurata  gencralitate  pei-ionam.  Et  in  Psal. 
108.  Cujus  (  Ecclesiae  )  ille  agnoscitur  gessisse 
personam  propter  frrimatum ,  queni  in  discipulis 
liabuit ;  quia  proptcr  honum  Ecclesia;  Petru» 
velut  ejus  cnput  claves  a  Christo  accepit  :  ex 
quibus  etiam  patct  Christum  promitlere  claves 
Petro,  ut  futuro  Pontifici,  ac  consequcnter  eas- 
dem  promitlcrc  reliquis  romanis  Pontificibus 
Pctri  successorihus.  Christus  enim  lioc  loco  pro- 
spexit  Ecclesi.TC  suae  pcrpetuo  duraturic  de  re 
maximenecessaria,  etsummi  momenii,  scilieel 
de  capite  perpetuo,ac  opiimum  ct  perpetuum 
in  ea  regimen  instituit,  scilicetmonarchicura  , 
ut  ab  uno  Romano  Pontifice  una  Chrisli  regatur 
Ecclesia,  uti  docet  S.  Cyprianus  de  Linitate  Ec- 
clesia;,  ,S.  Hieronymuslib.  1.  contra  Jovin.  et 
alii  passim.  Cavillationes  novatorum  Calvhii 
poslerorum  circa  hunc  locum  recle  diluit,  ci 
confulat  noster  Gretserus,  et  post  eum  Adamut 
Coulsen  ,  insignes  luiJrosomasligcs. 

Ceaves.  ]  Qu^^eres,  quiduam  hic  significcni 
claves  ?  Respondet  Calvinus  lib.  /i.  instii,  ().  3. 
cjusque  sequaccs,  significare  potestatem  an- 
Muntiandi  tum  Evangcliiim  ,  tum  rcmissionem 
peccatorum  ei ,  qui  dumiaxat  credit  Evuiigelio 
illam  promiltcnti.  Verum  hoc  insulsuin  esl  et 
ridiculum.  Clavibus  enim  apcriuntur  ostia,  noii 
ora  pr.X'dicantium.  Unde  claves  insigiH;  sunt 
ix'gum  et  legcntium ,  non  doctorum  vi  do- 
ccnlium  ,  vel  pncdicantium.  Quarc  signifi- 
cant  propric  jus  rcgendi,  ad  quod  pertinet 
non  sola  potestas  praedicandi  Evangelii,  sed  et 
absolvendi  i\  peccalis,  piaicipi(Midi,  ordinandi 
sacerdotcs,  inlerprctaiuii  S.  Scripluram  ,  excom- 
municandi  ceteraque  omnia ,  quae  ad  bonum 
regimen  Ecclcsi.Te  spectant,    peragendi. 

Dico  crgo  :  Per  claves  hic  signilicatur  summa 
pofestas  lum  ordinis  ,  tum  jurisdiciionis  in  to- 
tam  Ecclesiam  ,  Petro  hic  a  Chrislo  pi-omissa 
ct  tradiia.  Joan.  uU.  vers,  16.  Hoc  enim  fine 
traduntur  clavcs  urbium  regibuset  priucipibus. 
Et  ita  claves  cxplicat  Christus  in  sequeutibus, 
dicens  :  Quodcumque  ligaveris  supn-  ternwi  , 
crit  ligatum  ct  in  ccclis ,  elc.  Qui  cnim  daves 
habct  domus  vel  civitatis,  illius  est  et  domi- 
nus,  ul  ad  libiium  eam  aperiat  vd  claudat, 
ct  quos  vclit ,  in  illam  admiltat;  quos  nolit. 
cxcludat.  Alludit  ad  Isaiac  cap.  -2.  ubi  Deus 
i;iiakim  Pontifici  veteris  Testamentis  ,  princi- 
patum  Synagogic  promiticns,  ait  :  Et  ilabo  cla- 
vcm  domus  David  super  humermn  ejus  :  ct  ape- 
riet ,  el  non  erit  qui  claudat  :  et  cluudet,  ei 
non  crit  qui  a/m-iat.  Vide  ibi  dicta.  Porro  Eiia- 
kim  typus  fuit  Cliristi  Ponlificis,  de  quo  di- 
citur  Apoc.   i'l.   2.    fidi  civitatem  sanctam  Je- 


m 


COMMENTAIVIA  LN  iVATTaEUM.  Cap.  \VI. 


rusalem  novam  ,  dcscendentcm  de  coelo  d  Deo  pa~ 
ratam,  sicut  sponsam  ornatam  viro  suo.  Sensus 
crgo  esl ,  q.  d.  Clirislus  ego ,  o  Pelre ,  dabo  tibi 
<|uasi  Ponlinci  ac  conscquenter  Ponlificibus  ce- 
teris  libi  succedcntibus,  claves  rcgniccelorum, 
id  est,  sunimam  potestatcm  regendi  universam 
Jicclesiam  loio  orbe  dispcrsam,  ut  clavibus  ,  id 
est  potestate  tua  aperiendo,  vel  claudendo  lio- 
minibus  Ecclesiam,  ei^dem  pariier  aperias,  vel 
tlaudas  ccelum.  Ubi  noia  non  dixisse  Cbristum ; 
i)abo  tibi  claves  regni  terrarum ,  ne  terrena  ei 
temporalis  putaretur  hrec  poteslas,  sed  regni 
roelorum,  iil  significaretur  haec  poiestas  proprie 
vl  directe  extendi  ad  spirilualia,  qua?  spectant  ad 
regnum  coelorum  :  ad  temporalia  vero  non  nisi 
indirecte,  quatenus  scilicet  ad  spiritualia,  ut 
necessaria,  vel  valde  utilia  referuntur.  Ita 
S.  Chrysost.  hlc  homil.  55.  docet,  per  hascc 
claves  Pelro  ti  Chrislo  traditas ,  Petri  curie  et 
vegimini  commissum  esse  universum  mundum, 
ipsumque  creatum  esse  pastorem  et  caput  to- 
(ius  Ecclesioe.  Sic  et  S.  Gregor.  hb.  U.  epist.  32. 
dunctis,  ait,  Evangelium  scientibus  liquet ,  quod 
roce  Dominica  sancto  et  07nniu7n  Apostolorum 
principi  Petro,  totius  Ecclesice  cura  commissa  est, 
Ac  rationem  stalim  subjicit  :  Ipsi  quippe  di- 
riiur  :  Tibi  claves  ccelorum.  Sic  et  S.  Hilarius 
hic  et  S.  Leo  serm.  2.  in  Annivers.  assumpt.  el 
alii  passim.  AudiS.  August.  serm.  28.  deSancii«: 
Solus  Pet7'us  inter  Apostolos  meruit  audire  :  Tu 
rs  Petrus ,  et  super  hanc  pet7'am  cedijicabo  Eccle- 
siam  meanu  Dignus  certe  qui  cedificandis  in  domo 
Dei  populis  lapis  esset  ad  fundamentum ,  columna 
ad  sustentaculum ,  clavis  adregnum.  Hinc  S.  Am- 
hros.  I.  20.  epist.  13.  ad  Marcellinam  sororem, 
narrans  luctam,  quam  habuit  cum  Arianis, 
<jui  postulabant  tradi  sibi  claves  Basilicae  Me- 
diolani,  cui  praeerat  Ambrosius,  idque  jussu 
Imper.  Valentiniani  junioris ,  quem  regebat 
Justina  mater  Ariana  :  Mandatur,  inquit,  Trade 
hasilicam.  Respo7ideo  :  Nec  milii  fas  est  tra- 
dere, nec  tibi accipei~e,lmperator,  expedit.  Domu77i 
privati  7iullo  potes  jure  temera7'e ,  d07nu77i  Dei 
rxistimas  auferendam  ?  Allegatur ,  Imperatori 
Ucere  07nnia ,  ipsius  esse  universa.  J\espo7ideo  : 
JSoli  te  gravare,  Imperator ,  ut  putes  te  in  ea , 
(juce  divi7ia  sunt ,  iinperiale  aliquod  jus  habere. 
Noii  te  extolle7'e,  sed  sivis  diutius  i77ipera7'e,  esto 
Deo  subditus.  Scriptum  est  :  Quce  Dei  Deo ,  qace 
Ccesaris  Coesari  :  ad  Impe7'at07'e77i  palatia  perli- 
nent ,  ad  sacerdote^n  EcclesicB.  Publicorum  tibi 
vicenium  jus  coinmissum  est ,  non  sac7'07'U7n.  Sic 
Hosius  Episcopus  Cordubensis ,  praeses  Con- 
rilii  Nicaeni  Constaniio  Imperatori  Ariano,  idem 
postulanli  constanter  respondit ,  ipsi  deljeri 
ciaves  urbium  ,  claves  vero  Ecclesiae  soli  Pon- 
lifici :  Tibi,  inquit,  Deus  imperium  commisit;  nobis, 
quce  Ecclesice  sunt ,  C7'edidi't. 

Tropologice :  Clavcs  notant  industriam,  dexto- 
ritatem,  et  sapientiam  regendi,  quae  debet 
fsse  in  Pontifice  :  nam  clavis  dextere  serae  im- 
poni,  aptari,  et  circumagi  debet,  ut  osiium 
aperiatiir ;  sic  ars  artiutn  est  regi^nen  anma- 
rum,  ail  S.   Gregorius  in  Paslorali. 

Et  QVODCUMQUE  LIGAVERIS  SUPEn  TERRAM  ,  ERIT 
LIGATtM  ET  IN  G(KLIS  :  ET  QUODCUMQUE  SOLVERIS 
SUPER    TERRiM,     ERIT     SOLUTUM     ET    IN     CCKLIS.  ] 

Quodcumque ,  id  est  quemcnmque  ;  sed  dicil 
Quodcumque ,  quia  genus  noutrum  amplius  ct 
universalius  est  genere  masculino.  Nam  Pon- 
lifex  non  tantum  homines  iigat  et  solvit,  scd 


el  peccata,  vota,  juramenta,  elc.  Translt  a  meta- 
pliora  clavium  admetaphoramvicinam  ligandi 
ct  solvendi :  vicina  enim  sunt  aperireelclauderc, 
ligare  et  solvere.  Unde  per  eam  idem  significat, 
quod  per  claves:  et  per  petram ,  nimirum  sum- 
mam  potestatem  Peiri  et  Pontificuminregenda 
Ecclesia.  Poteslas  ergo  ligandi  amplissima  esl, 
et  varie  exercetur  h  PctroetPontifice.  Primo,  cul- 
pam  et  peccatumnon  absolvcndo,  sed  reiinendu 
ac  absolutionem  sacramentalem  in  Poenitenliie 
Sacramento,  ei,quiindignusetindispositusest, 
negando ,  aeque  ac  Eucharistiam ,  aliaque  Sa- 
cramenta.  Joan.  20.  21.  Secundo,  poenitentiam 
lapsis  injungendo.  Teriio,  excommunicationes 
aliisque  censuris  ecclesiasticis  reum  innodando. 
Quarto,  lcgibus  et  preeccpiis,  v.  g.  feslorum, 
jejuniorum ,  decimarum ,  ctc.  fideles  constrin- 
gendo.  Quinio,  obhgando  Chrislianos  definitio- 
nibus  fidei,  dum  Ponlifex  ex  catbedra  definit 
et  declarat  quid  credendum  sit :  quid  ut  erro- 
neum  et  haereticum  respuendum  :  quse  religio 
bona  sit,  quae  non  :  quis  stalus  viiae  honestus 
sit  et  licitus ,  quisnon,  etc.  Hinc  a  contrario 
liquet,  quid  sit  solvere,  scilicet  ab  obligatio- 
nibus  hisce  jam  diclis  absolvere  et  liberare. 

Explicat  ergo  Christus  potestaiem  clavium 
per  metaphoram,  non  aperiendi  et  claudeudi 
(qiwe  duo  sunt  propria  clavium  officia) ,  sed  per 
aliam  efficaciorem ,  scilicet  vinculorum,  iis 
homines  ligando,  velligalos  absolvendo;  quam 
in  omnes  omnino  homines  totius  orbis  a  Christo 
accepit  S.  Peirus,  et  ei  succedens  Romanus 
Pontifex,  qui  tamen  illam  derivat,  prout  ei 
libuerit,  in  Episcopos,  pastores,  aUo^que  mi- 
nistros  Ecclesiae  sibi  subditos  ;  ideoque  Christus 
ceteris  quoque  Apostolis  dixit  Matth.  18.  v.  18. 
Qucecumque  alligaveritis  super  tei^ram ,  e7'U7it 
iigata  et  in  ccelo  :  et  qucecumque  solverilis  super 
terra^n,  erunt  soluta  ct  in  cocto ;  qmhus  verbis 
eadem  potestas  datur  Apostolis  a  Cliristo  in 
totum  orbem,  quae  datur  hic  Petro;  sed  pe- 
ouliariter  eadem  hic  datur  soli  Petro,  ut  signi- 
ficelur  ipsum  in  hac  potestate  esse  primum 
et  principem,  ut  ceteros  Apostolos  quasi  sibi 
subditos,  suaeque  curoe  commissos ,  io  ea  di- 
rigcre,  arctare,  corrigere  possit,  et  subinde 
debeat,  imo  eamdem,  si  opus  foret,  eis  adi- 
mere  et  auferre.  Unde  Synodus  Alexandrina , 
cui  pra3sedit  S.  Athanasius ,  ex  sentcntia  Con- 
cilii  Nicaeni  scribit  Felici  Papoe  :  Romance  sedi 
ab  ipso  Do7nino  potestatem  ligandi  et  solvendi , 
speciaii  p7'ivilegio  supo'  aiios  esse  concessam. 

SuPER  TERRAM.  ]  Nota  :  Potcstas  Petri  et  Pon- 
tificis  etiam  se  extendit  ad  eos ,  qui  sunt  sub 
terram  in  infernovel  purgalorio;  utcum  quem, 
oh  scelus  in  vita  admissum,  post  mortem  jam 
vita  funclum  excommunicat,  privatque  Eccle- 
siae  suffragiis ,  uti  excommunicat  haereticos  :  aut 
cum  quem  in  vita  excommunicaium,  post  mor- 
tem  ab  excommunicationc  absolvit ,  uti  ab  ea 
ahsolvit  S.  Gregorius  monachum  cum  pecuniu 
defectum,  teste  Joanne  Diacono  in  ejus  vi-ia 
lib.  2.  cap.  ^5.  Item  cum  dat  indulgentias  pro 
defunclis,  sive  eas  det  per  modum  solutionis 
dumlaxat,  qua  pcenas,  quas  illi  .dei>ent,  ex  the- 
sauro  Ecclesioe ,  puta  ex  poenis  Christi  et  Sanc- 
lorum  Deo  exolvat;  sive  etiam  eas  det  per  mo- 
dum  juridicce  absoiutionis ,  absolvendo  eos  a 
pocnis,  quas  debent,  uli  volunt  nonnulli  cuiii 
Michaele  Medina. 

Dices :  Quomodocrgohicdicitur^tfper /enflMi.' 


COliMiiNl AlllA  IN  W 

nam  qui  sunl  in  purgatorio,  sunt  sul)  lerra, 
uon  super  terram.  Resp.  Priino  ri  supcr  tetram 
referendum  esse  ad  t6  iif^averis  et  solveris ,  puta 
ad  Petnini  ligantem  et  solventem;  non  vero 
adres  vel  lioniines  ligandos  et  solvendos,  q.  d. 
Ouidquid  tu,  o  Petre ,  existens  super  terram 
ligaveris  vel  solveris,  lioc  Deus  ratum  liabebit, 
censebitque  ligalum  vel  solutum  in  ca-lo.  Op- 
ponit  enim  judicium  Petri  in  terra  judicio  Uei 
in  coelo  :  nam  alioqui  in  ccelo  nulla  est  res 
liganda;  sicut  ergo  to  in  ccclo  referendum  est 
adDeum  ligantcm  vel  solventem,  non  ad  rem 
ligatam  vel  solulam  :  sic  et  t6  siipcr  terram , 
quod  illi  opponitur ,  referendum  est  ad  Petrum 
ligantem  vel  solventem ,  non  ad  rem  ligatam 
vei  solulam.  Ne  quis  enim  Petri  judicium  velut 
terresire  coniemneret,  Cbristus  asseverat  idem 
csse  judicium  coelestc  Dei,  quodque,  ut  ait 
S.  Chrysostomus  :  Quamvis  Pclrus  liomo  sit  mor- 
talis ,  ccclcsli  lamcn  potlcat  f^olcslulc ,  ut  quod 
ipse  judicarit  in  lerris,  Deus  idem  judicaturus 
sit  in  ccelis.  Judicium  enim  Dei  sequitur  pr;c- 
judicium  Petri  :  ejus  enim  pr.-ejudicalam  sen- 
tentiam  Deus  non  revocat,  sed  ut  suam  ap- 
probal  et  confirmat.  Unde  exclamatS.  Hilarius  : 
O  bealus  cocli  Janilor  ,  cujus  arbilrioclavcs  (Clcrni 
aditus  tradunlur ,  cujus  tcrrcslre  judicium  prcc- 
judicata  auclorltus  sit  iu  ccclo. 

Secundo,  polest  tamcn  zb  super  tcrram  referri 
quoque  ad  res,  puta  ad  liomines  ligandos  vel 
solvendos,  ul  verba  Cbristi  completum  habeant 
sensum  :  sed  tunc  rbsuper  terram  compreiiendit 
quoque  eos,  qui  sunt  in  lerra,  vel  sub  terra  : 
opponitur  enim  t6  inccelo,  quia  Criecum  i-^i,  et 
Latinum  super,  ac  Hebracimi  ^y  hul  ample  acci- 
pilur;  unde  hic  potest  accipi  pro  in,  hinc  Syrus 
vertit,  in  terra.  Sic  enim  directe  opponitur  so- 
lutio  in  terra  Petri  solutioni  Dei  iu  coelo.  Simili 
modo  Gracci  dicunt,  6:r(?ji,vij  «ivat,  idest,  in  pere- 
grina  tcrra  esse.  AliterSalmeron  :]\lortui,inquit, 
quoad  aliquid  sui,  scilicetquoad  famam  et  cor- 
pus,  sunt  super  terram  :  unde  in  his  a  Pontificc 
plecti  possunt  super  terram,  Verum  non  tantum 
corpus,  sedet  anima  eorum,  quce  estsubterra, 
a  Pontifice  ligar:  vel  solvi  polest,  uli  paulo  antc 
ostendi.  Porro  Celasius  Poniif.  2Z|.  q.  2.  cap.  "1. 
Igilur;  ex  bisce  Christi  verbis  probat  eum,  qui 
in  excommunicatione  cst  defunctus,  non  posse 
abEccIesia,  id  est  ii  Pontifice  absolvi.  Unde  vi- 
detur  proprie  -b  super  tcrram  accqiere  :  sed  lo- 
quitur  de  pervicaci,  qui  incontumacia  sua  obiit; 
hicenim,  ulpote  impocnitens,  absolvi  nequit, 
(luia  incapax  est  absoiuiionis.  Talis  ergoabsoh  i 
nequit  nisi  vivens  super  terram  poenitueril, 
sesequc  converterit.  OniU-e  in  lali  proprie  acci- 
l)iendum  est  t6  super ,  cum  ait  super  lcrram.  Et 
sic  universim  verum  est,  Pontificem  non  posse 
quem  sub  lerra  ligare  vel  absolvere,  nisi  eum. 
qui  dum  viveret  super  terram,  meruerit  ligari 
vel  absolvi,  ac  ligatione  dignum,  vel  absoluiio- 
iiis  capacem  se  fecerit. 

Denique  verius  est  Pontificem  juridice  dum- 
taxat  vivenles  in  terra  ligare  et  solvere,  uon  v(mo 
uiortuos.  Dat  ergo  ipse  indulgentias  defunclis, 
non  per  modum  jnridicic  absoUitionis,  quia  dc- 
functi  ilU  amplius  non  sunt  subdili,  sedpcr  ?«(j- 
dum  suffragii,  uti  ipse  diserle  in  Inillis  solctex- 
primere,  solvendo  scilicet  pro  illis  tanium  ex 
ihcsauro  Ecclesite,  cujus  ipse  cst  dispcnsator, 
quantum   poenarum  defuncti  Dco  debent.  Hic 

COUNi:!..    A    l.AIMOE.    lOM.    VUI. 


ATTIi.tLM.  Cap.  y.W.  tZy 

enimthesaurus  cstsuperterram,  estque  in  manu 
et  poteslate  Poniificis.  Ita  sentiunt  S.  Thomas, 
IJonaventura,  Alensis,  Cabriel,  Major,  iiichar- 
dus,  Cajetanus,  D.  Soto,  Navarrus,  ctBellarmi- 
nus  tract.  de  Indulgentiis ,  quos  citat  et  sequitur 
Suarez  de  Panitentia  dispulat.  53.  secl.  5J.  nu- 
mer.  /i.  et  seqq.  qui  et  addit  Pontificem  proprie 
et  direcle-  nou  excomrnunicare  defunclos,  nec 
eosab  excommimJcatione  absolvere,  sed  lanlum 
indireclc,  quia  scilicet  directe  vetat  viventibus, 
ne  pro  deiuncto  orent,  aut  iis  permittit,  ut  pro 
eo  orent;  hoc  ipso  enim  defunctos  indirectepri- 
vat  sufiragiis  Ecclesiic,  perinde  ac  si  forentex- 
communicati ;  vel  illa  iis  indulget,  perinde  ac  si 
al)  excommunicatione  eos  absolveret.  Cuni  ergo 
Christus  ail  hic  Petro  :  Ouacuin({ue  solccris,(ili:., 
per  solutionem  intelligiiur  non  tantum  juridica 
absolutio,  sed  etiam  omnis  dispensatio,  favoret 
gratia,  ex  vi  potestalis  illius  a  Christo  ipsi  col- 
iattc  :  at  talis  est  lucc  dispensatio  thesauri  Eccie- 
si;c,  quem  per  modum  sunVagii  Poritifexexpen- 
dit  et  applicat  defunctis.  ikec  ergo,  qua;  dixi , 
significat  t6  super  terram. 

20.    TU.\C    1'UECKI'1T    UISCIPIMS    SlIS,tr>EMIM 
DICERE.NT,(jCIAlPSKESSKrJESUSClIRlSTlS.]Nonnulii 

Crxci  et  Syrus  omiltunt  -o  Jesus,  tuncque  pla- 
nius  fiuitoratio.  Sciebantenim  omnes  ipsum  vo- 
cariJesum,  sed  nesciebant  ipsum  esscMessiam, 
sive  Christum ,  verum  Dei  lilium.  Noluit  Christus 
Apostolos  hoc  aliis  dicere  et  priedicare,  tum  quia 
ipsi  hac  de  re  necdum  satis  erant  instructi,  etiu 
ea  confirmali:  nam  alio([ui  ipse  Chrislus  palam 
pracdicavit  se  esse  Christum  filium  Dei,  ul  palet 
Joan.  5.  etsecp,  ac  prohujus  veritatisconfessione 
occisus  est,  martyrque  occubuit ,  Joan.  18.  37; 
tum  quia  Chrislus  mox  passurus  eiat,  ciucifi- 
geudus,  et  occidendus  a  Judseis  :  quare  Judaci 
scandalizati  fuissent,  si  Apostoli  pricdicassenl 
ipsum  esse  Mcssiam  et  Deum,  eisque  dixissenl: 
Abite  cum  Chrislo  vestro  in  malain  crucem,  qui 
nos  facilis  Christicidas  et  Deicidas  ,  uti  jam 
Christianis  dicunt  Judiei ;  quare  semel  abjecla 
fideChristi,  eam,  licet  postea  niiraculis  testa- 
tain,  ampiius  audire  noluissent.  Ergo  expeclanda 
fuit  Christi  mors,  resurrectio  et  gloria,  ul  tunc 
pricdicarcnt  ipsum  esse  Messiam  et  l"ilium  Dei, 
idque  per  miracula  confirmarent ,  ac  si  vem  tan- 
tam  populo  persuaderent,  uli  fecerunt  in  Pen- 
tecosle.  Actor.  2.  juxta  ilkul  :  Proptcr  (piodct  Dcus 
cxallavit  illum,  cl  dedit  illi  nomen,  (juod  est  super 
omne  nomen,  ul  in  nomine  Jesu  omne  genu  flccta- 
tur  cccleslium,  terrestrium,  et  infernoruvi.  Pliilip. 
2.  9.  iia  S.  Chrysosiomus,Theophyl.,Euihymius. 
Sic  et  saiKlus  Hieronyinus  :  Tunc ,  ait,  mc  prce- 
dicate ,  cum  ista  passus  fuero ,  quia  non  prodci'. 
Cltrislum  pubiice  prcedicari,  et  ejus  vulgare  in  po- 
puUs  majcstatem ,  quem  postpaululum  (lageUalum 
risurisunt,  et  crucifi.Tum.  AdditS.  Clirysoslonius: 
(Juod  cnim  icmel  radicatum  est ,  ct  postca  cvul- 
sum,  si  ilerum  plantelur  ,difjicils  retinebitur  apud 
multos;  quod  autem  infixum  semel  cst  et  manstt, 
poslea  immobilc  facilc  provchitur  ad  augmentur.i. 
Hacc  magis  palebuntex  sequentibus. 

21.   EXINDE  COEPlT  JESCS  OSTE.NDEUE  DISCIPlLfS  , 
QviA  (quod)  OPOUTERET  eim  iue  Hierosoi.vmam, 

ET  MII.TA  PATl  A  SE.MOUUIS,  ET  SCUllMS,  Er  PRIX- 
CIPIULS  SACEUDOTIM  ,  ET  OCCIDl ,  Y.V  TERTIA  DIE  RK- 

SLRGERE.]  E.iinde,(jTxcc  «Tto  t6t£  ,  id  est  ab  illo 
tenipore,  quo  scilicet  illis  divinitatemsuam  pa- 
tefcccrat,  cocpit  eos  docere  dc  sua  pa.ssione  tt 


."22  COMMEiNTAlUA  IN  MA 

inorte;  tumiit  perfectecosin  fideinslrucretitluo 
enim  sunt  fidei  priiicipia ,  scilicet  Christi  divini- 
las,  et  Clirisliliuuianitas,ejusquepassioelcrux, 
per  quam  redemit  orbem  :  tum  ne  Apostoli  au- 
dienics  vel  videnles  Cliristum  occidi  ei  mori,  dc 
t!jus  divinitate  dubitarent,  aitTheopliyl.,  tum  ut 
ostenderet  hoc  esse  congruum  :Primo,  Deo 
Patri,  ut  ejus  voluntati  et  justitiaeper  peccatum 
Adaeet  posterorum  laesacet  offonsae,  per  Chrisli 
mortem  ex  oequo  satisfaceret.  Secundo,  Christo, 
(|uem  decebat  perpassionem  intrarein  gloriam 
suam.  Lucae2^.  v.  26.  Terlio,  hominibus,  quos 
Christi  morte  dccebat  redimi,  et  inslrul  ad  imi- 
taudam  ferendamque  ejus  crucem. 

22.  Et  assumens  eumPetrtjs,  cojpit  increpare 
EUM.  ]  Assumens,  seorsim  scilicet  (quasi  familia- 
rius  et  secretius  eum  increpiturus  ex  vehemenli 
amore,  quod  coram  aliis  non  audebat)  Christum 
retrahens.  Ita  S.  Cbrysostomus ,  Euihymius,  et 
S.  Hieronymus,  quem  audi :  Qul  (Petrus)  nonvult 
destrui  confessionem  suam  (qua  dixerat  :  Ta  es 
Christus,  (ilius  Dei  vivi)  nec  putat  posse  fieri ,  ut 
Dei  (ilius  occidalur ,  assumit  eum  in  affectumsuum, 
vel  separatim  ducit,  ne  prasentihus  ceteris  condis- 
cipulis  videatur  magistrum  argucre:  et  ccepit  illum 
increpare  amanlis  affectu,  ct  optantis  dicere :  Ab- 
sit  ti  te,  Domine  ;  vel,  ut  melius  habetur  in  Groeco  : 
Propitius  sis  tibi,Domine ,  non  erit  hoc;  quasi  ne- 
cessariam,itilS.  Thomas,  haberet  propitiationem: 
cujus  affectum  suscipiens  quidem  Christus,  igno- 
rantiam  exprobrat. 

Absit  a  te,  Domi.\e,  non  erit  tibi  hoc.]  Non  ac- 
cidet  tibi  mors  lam  indigna.  Quis  enim  ferat  Fi- 
lium  Dei  crucifigi  et  mori?  Gnxce  est  iAswj  coi, 
id  e$t  propitius  tibi,  scilicetsis,  aut  sit  Deus.  Iia 
solent  Septuaginta  vertere  Hebr.  qSn'')'^!!  ha- 
U.ialach,  id  est  prohibitio  tibi  sit,  quod  vulgo  olim 
dicebant  :  Dii  probibcant,  dii  meliora.  Syrus: 
y-arce  tibi.  Loquitur  Petrus  ex  humana  prudentia 
et  affectu,  non  exdivina,  ex  qua  paulo  ante  dixc- 
rat :  Tu  es  Christus,  fdius  Dei  vivi.  Hic  ergo  sibi 
relictus  deficit,  ideoque  a  Cliristo  redarguitur. 

23.  Qui  conversus  dixit  Petro  :  Vade  post  mk, 
SATANA,  SCANDALUM  Es  Miiii  (Syrus,  offendiculo  cs 

Vlihi)  QUIA  NON  SAPIS  EA  ,  QH^  DeI  "SUNT  ;  SED  EA  , 

QU^  hominum.]  S.  Hilarlus  to  vade  post  me ,  referl 
ad  Petrum  :  to  vero  salana,  scandalum  es  mihiy 
refert  non  ad  Petrum,  sed  ad  diabolum ,  qui  sug- 
gesserat  Petro,  ut  diceret :  ^6^(7  «  te ,  Domine. 
Audi  eum  :  Sciens  enim.  Dominus  diabolica;  artis 
instinctum ,  Pelro  ait :  Vaderctro  post  me,  id  est 
ut  exemplum  suce  passionis  sequatur.  In  eum  vero, 
pei'  quem  opinio  hcec  suggerebatur  conversus,  ad- 
jecit :  Satana,  scandalum  es  mihi :  non  enim  conve- 
nit  existimarePetro ,  satance  nomenet  offensionem 
scandali  deputari ,  post  indulta  iiia  bealiludinis  et 
potestatis  tanta  prceconia.  Verum  celeri  omnes  t6 
satana  jungunt  cum  vade  post  nie,  totumque  Pe- 
Iro  dictum  arbiirantur.  Ait  ergo  Christus  Petro: 
Vade  post  me ,  id  est ,  recede  a  me,  facesse  hinc , 
abi  a  conspectu  meo ;  quia  hac  in  re  non  mihi  es 
amicus,  sed  satan,  id  est  adversarius  (hocenim 
significat  Hebr.  \[0\a  satan,  et  sic  vertit  Nos- 
ter  2.  Reg.  19.  22.  et  3.  Reg.  5.  h. )  et  scandalum , 
id  est,  offendiculum  et  impedimentum  es  mihi. 
Visenim  impedire  passionem  meam,  et  conse- 
quenter  redemptionem  et  salutem  hominum, 
quam  per  passionem  meriturus  et  procuraturus 
«iim.  Ita  S.  Chrysost.  Eulhym.  et  S.  Illcronymus, 


iTll/liLiM.  Cap.  \VI. 

quem  audi  :  Mecevoluptatis  est  et  Patris ,  ut  pro 
hominum  salutc  moriar  :  tu  tuam  tanlum  conside^ 
rans  voluntatem ,  non  vis  granum  tritici  cadcre  in 
tcrram,  ut  multos  affcrai  \ructus  :  Et  <</eo,  ait 
D.  Thomas,  quia  contrarius  volunlati  mece,  debes 
adversarius  appellari :  satanas  enim  interpretatur 
adversarius ,  sive  contrarius  ;  non  tamen ,  ut  pleri- 
que  putant,  eadem  satanas  et  Petrus  sentenlia  con- 
dcmnantur ;  Petro  enim  dicitur  :  Vaderetro  me , 
satana,  id  est,  sequere  me,  qui  contrarius  es 
voluntati  mece.  llle  audit :  Vade  satana,  et  non 
ei  dicitur  llelro ,  ut  subaudiatur ,  Vade  in  ignem 
mtcrnum. 

Objicit  Calvinus  ejusque  sequaces  :  Christus 
Iiic  Peiruni  vocat  satanam  :  ergo  paulo  ante  non 
\()cavileum  petram,ncc  consiituit  eum  caput 
Ecclesi<T.  Respondet  S.  Hieronymus  Petrum  vo- 
cari  satanain,  id  cst  adversarium  pro  prcX'senti 
tempore,  quo  adversabatur  Christo  volenti  pati 
et  crucifigi:  petram  vero  constilui  pro  tempore 
non  praesenli,  sedfuturo,  scilicct  ut  post  mor- 
tem  et  resurrectionem  Christi  fiat  pelra  et  caput 
Ecclesiae.  Secundo,  S.  August.  serm.  13.  deVer- 
bis  Domini  secundum  Malthaeum  et  TheophyK 
respondent  Petrum  dici  beatum,  et  petram  Ec- 
clesioe  constitui,  quatcnus  l\  Deo  revelante  illu- 
minatus,  confessus  erat  Christum,  filiuni  Dej  vivi; 
ideoque  ab  eo  petra  Ecclesiae  constitutus  :  sata- 
nam  vero  hicdici,  quatenus  a  Deo  Deique  decreto 
(quod  ipse  ignorabat)  recedens,  humanum  se- 
<jU(;haliir  alTeclnm,  quo  nolebatChristuma  se  ila 
ainalum  mori.  Porro  Concilium  Constantinop. 
OEcum.  V.  in  Constitut.  Vigilii  Papae,  anathema 
dicit  iis ,  qui  illud  Christi :  Vade  post  me,  satana, 
dictum  fuisse  volunt  adPetrum,  ne  dissuasione 
ejusanimus  Christi  perturbatus  fugeret  passio- 
nem,  eo  quod  passione  sua  sibi  proficeret,  ideo- 
que  mortem  ipsius  nobis  aeternae  vitac  praemia 
contulisse  non  credunt.  Simili  modo  B.  Petrns 
Damian.  lib.  1.  epist.  IG.  ad  Alexand.  II.  Pontifi- 
cem  Hildebrandum  Cardin.  qui  postea  creatus 
fuit  Pontifex  Gregorius  Septimus  ,  vocat  suum 
sanctum  satanam.  Satanam,  quia  sibi  adversaba- 
tur,  ne  renuntiaretCardinalatui,  ut  ad  suam  erc- 
mum  Camaldulensem  rediret.  Sanctum,  quia  id 
faciebat  sancto  fine  ,  quia  scilicet  videbat  Petri 
operam  perutilem  fore  Ecclesioe. 

QuiA  NON  SAPis  (  Arabicus,  non  cogilas  )  ea  , 
qu^Deisunt,  sed  ea,  qu^  noMiNUM.]Hic  est 
fons  et  causa  erroris  Petri,  et  celerorum  homi- 
num  ,  quia  non  sapis.  Graece  ol  fpovet;,  id  est,  non 
capis,  non  sapis,  non  probas  tam  intellectu , 
quam  affectu  tuo,  ea  quae  placita  sunt  Deo  ,  sed 
quae  hominibus  humana  suggeritprudentia,  hoc 
est  caro  et  sanguis.  Vis  enim  consulere  carni  et 
vitoe  meae,  acexinde  tuae  humanae  consolationi, 
contra  Dei  decretum,  quo  sapientissime  decre- 
vit  mihi  moriendum  esse  pro  hominum  salute. 
Ila  homines  peccant,dum  exile  carnis  judiciiim 
priEponunt  sublimiet  sapientissimo  Dei  judicio. 
^iam:  Animalis  homo  non  percipit  ea,  quce  sunt 
spiritus  Dei;  stultitia  enim  est  illi ,  et  non  potest 
intelligere.  1.  Cor.  2.  \.h. 

th.  TuNC  Jesus  dixit  di^cipulis  suis  :  Si  Qt^is 

VULT  VENIRE  POST  ME,  ABNEGET  SEMETIPSUM,  ET 
TOLLAT  CRUCEM  SUAM,  ET  SEQUATUR  ME.  ]  HOC  phar- 

macum  abnegalionis  et  crucis  opponit  Chrislus 
amori  proprio  et  nalurali,  quem  Petrus  erga 
Christum  ostenderat  v.  22.  volensimpedire  ejus 
passionem;  ideoque  non  soli  Pelro,  sed  convo- 


COMViLiNTAP.IA  i.N  MA 

catis  cc'lei'is  Aposlolis,  imo  el  turbis ,  aii  Marciis 
cap.  8.  2/i.  hocedixit,  etcjuasiaxiouia  Chrisiian;c 
schol;e  slatuit,  diccns  :  Si  quis  vult  venire ,  etc. 
q.  d.  ail  Chrysostoin.  Tu,  6  Pelre,  dicis  mihi : 
Propitius  esto  tibi  (parce  vito)  tu.ne) :  ego  autemdico 
tibi,  quoniam  non  solum  [yrohibere  me  d  passione 
nocivum  tibi  est ,  scd  neque  salvari  potei-is,  yiisi  pa- 
tiaris  et  moriaris ,  et  vittB  abrenunties  sempcr. 
Vultenim  Christus  slabihre  quod  dixerat,  nio- 
riendum  sibi  esse  ex  Dei  decreto  pro  honiinum 
salule,  et  insiipcr  hanc  morleni  et  crucem  ciii- 
que  fideli  iinitandam  esse,  si  ejus  asscclaet  dis- 
x^ipidus  haberi  veiit.  Tria  autem  praecipit,  ait 
Clirysostomus :  primiim  e»l,ahnegel  semetipsum; 
secundum,  lollut  crucevi;  tcrlium,  scquatur  me. 

Si  Qris  vcLT  POST  ME  VENinE.  ]  Non  cogit  Chris- 
tus,  nec  vim  infert,  ait  Chrysosiomus,  sed  vo- 
■lenies  invitat,  eoqne  blandius  et  vehemenlius 
allicit,  irahitque.  Quis  enim  non  avcat,  ardeat- 
qqe  ^equi  Chri^tum  Dei  filium?  Sed  sicut  Deus 
jubet  omnibus  hominibus,  ut  sequantur  Chris- 
lum  :  sic  pariier  jubet  ut  abnegationem,  quam 
hic  sancit,  libere  eligant  ct  complectantur.  hur- 
sum  allicitomnes  Chrjstus,  dicendo  :  Venitepost 
me.  q.  d.  Non  eritis  primi  in  cruce,  morte ,  et 
martyrio.  Ego  dux  vobis  i)riTibo  ;  quare  me 
praeeuntem  sequimini  dumtaxat,  quiaego  vobis 
non  tantum  exemplo,  sed  et  adjuiorio  aniece- 
dam  ,  ac  certos  vos  faciam  de  triumpho  et  co- 
rona,  si  me  dunitaxatsequi,  et  graiiae  meaestre- 
nue  cooperari  velitis.  Sic  Caio  praeiens  militibus 
.per  arenas  Libycas  aiebat  :  Pericula  vcstra  pnc- 
tcntatemco;  nibil  eniin  jubebo,  nisi  quod  prius 
ipse  fecero;  nil  pnccipiam,  nisi  ejus  vobis  ipsc 
.dux  ct  duclor  fuero ;  magnus  milili  cst  stimuius 
praevium  ducis  exemplum. 

AnMKuiir  stMtnPijLM.)  Idcst,  abdiccta  sc  suum 
judicium,  et  afrectum  hiiinanum  :lioc  cnim  in 
homine  vivit,  quod  houiinicharissimiun  cst,  in 
quo  homo  oblectatur  et  pascitur,  ut  illud  ccu- 
seatur  (5sse  ipse  homo.  Homo  cst  cnim  id  (|uod 
in  homine  viget  ct  vivit.  Jubet  ergo,  ut  quisquc 
suos  affectus  ct  amores  naturales  et  sensualcs, 
Dei  legi  et  voluntati  repugnanles,  deponat ,  mor- 
lificet  et  resccet,  ac  Dci  legem  et  voluntatcm 
assumat,  induat,  et  per  omnia  sequatur.  Viilc 
dicta  c.  10.  38.^  ct  39.  Dicit  enim  hoc  Chrislus  oc- 
casione  Pelri,*qui  per  affcctum  naluralcin  erga 
Christum  volebat  ejus  mortem  impedire,  uteimi 
4n  ipsoet  ceteris  hominibus  casiiget,  q.  d.  Si  vis 
post  me  venire,  mequesequi ,  o  Pelre,  abnega, 
et  abdica  k  te  humanum  hoc  tuum  de  me  judi- 
cium  el  affectum,  ut  Dei,  qui  me  pati  et  mori 
vuU,  decretum  et  voluntatemsequaris  et  am- 
plectaris.  Idem  ac  in  ceteris  omnibus  luis  judi- 
ciis,  desideriis,  afTectibus,  ac  nominatim  in 
mortecrucis,  quam  tibi  Deus  decrevit,  ut  eam 
amplectaris,  licet  nalura  ct  naluralis  affectus  il- 
lam  fugiat  ct  exhorrcat,  juxta  illud  :  Cum  csscs 
junior  cingcbas  tc,  et  ambutabas  ubi  volcbas  :  cum 
autem  scnueris,  extendes  manus  tuas  (in  cruccj 
et  aliud  cinget  te,  et  ducet  quo  tu  non  vis.  Joan.  21. 
18.  llndc  Origenes,  abneget  semetipsum ,  exponit, 
q.  d.  Ahneget  vitam  suam,  c^pessendo  morlcm 
pro  me  nieaque  fide,  uti  ego  capessam  mortem 
crucis  pro  Deo.  Pari  modo  quivis  fidelis  abncgct 
semetipsum,  id  est  sua  desideria ,  suas  imagi- 
nationes,  suos  concupiscentin;  pruritus.suas 
V.Uionc»  hvimanas  ,  suam  volunlalem,  eamquc 


TT11/LL.\I.   Cap.   XVI.  r.^Z 

per  omnia  inveitat  etconformet  volunlaii  Dci: 
V.  g.  suggerit  tibi  visus ,  aiiditus  ,  gustus ,  ui  \  i- 
deas,  audias,  gustes  curiosa,  detracloria,  dcli- 
cata,  ut  iis  te  oppleas  et  inebries;  nega  eis  has 
suas  cupidines  a  Deo  vetitas ,  eisque  diciio :  .Nol-) 
isla  vidcrc,  audire,  sapere,  quia  volo  Dei  legein 
sequi,  Dcoque  placcre,  non  autem  meis  sen<i- 
bus  etappclitibus  carnalibus  satisfacere.  Sicma- 
ter  sapiens  puero  (concupiscentia  enim  cst  iii.^- 
tar  pueri,  qui  sensu,  non  ratione  ducitur,  ail 
Aristot.  in  Ethicis)  negatpetcnti  noxia,  v.  g.  ciil- 
trum,  quem  quia  manu  dehili  regere  ncquit, 
eo  sc  liudcL 

Notat  S.  Gregorius  hom.  32.  in  Evang.  iion  di  - 
cere  Christum,  Abneget  suas  opes,  sed  abneget 
semetipsum,  ut  homo  abeat  a  sc,  et  fiat  alienus  ii 
se,  imo  desinatesse  quod  crat,  et  incipiat  esse. 
quodnonerat,  fiatqiiequasi  novuset  alter  homo: 
Minus  quippe,  ait  S.  Gregoriiis ,  est  abnegare  quo  l 
habet :  valde  autem  multumest  abnegare  quod  e.sl , 
id  est ,  non  sufjicil  nostra  relinquere ,nisi  retinquu- 
mus  et  nos.  Objicit  sibi  deinde  Gregorius  :  Quo 
ibimus  exlra  nos?  ac  respondct  .  Aliud  sumus  per 
peccatum  lapsi,  aliud  per  naturam  conditi :  aliud 
quod  fecimus ,  aliudquod  factisumus.  Ildinquamu.^ 
nosmetipsos,  quules  peccundo  nos  fccimus  :  ei  ma- 
neamus  nosmetipsi,  quales  per  graliam  facti  su- 
mus.  Ecce  etenim,  qui  superbusfuit ,  si  convcrsus 
ad  Christum  humilis  factus  est ,  scmetipsum  relin- 
quit.  Si  luxuriosus  quisque  ad  continentiam  vitaiii 
rnutavit ,  abnegavit  utique  quod  fuit.  Si  avaru.' 
quisque  ambirejam  dcsiit ,  et  largiri  didicit  pro- 
pria,  qui  prius  aliena  rapiebat,  procul  dubio  semet- 
ipsumreliquit.  Ipse  quidem  est  prr  naturam,  sed 
nonest  ipsc  pcr  malitiam.  Declaratidipsum  exero- 
plo  Pauli :  Pensemus,  inquit,  quomodo  se  Paulus 
abncgavcrat ,  qui  dicebat  :  Vivo  autem  jam  non 
ego;  extinctus  quippc  fucrat  scfvus  illc  persecutor, 
ct  viverc  coepcrat pius  prcedicator.  Vivit  veroinme 
Cliristus.  Ac  si  apcrtc  dicat :  Egoquidem  a  memct- 
Ipso  extiuclus  sum,  quia  carnaliter  non  vivo  :  sed 
essentialiter  mortuus  non  sum,  quia  in  Chrislo 
spiritaliter  vivo.  Dicat  ergo  vn-itas ,  dicat:  SiquU 
vult  post  me  venire ,  abneget  semctipsum  :  quia , 
nisi  quis  d  semetipso  deficiat ,  ad  eum,  qui  supcr 
ipsum  est ,  non  appropinqual :  nec  vaiet  apprehen- 
dcre  auod  ullra  ipsuju  est ,  si  nescieril  mactara 
quod  est. 

Simililudine  idipsum  illustratS.  Chrysostomiis 
hom.  56.  Si  intclligis,  ait,  quid  sit  alium  abnegarr, 
tunc  rccte  pcrcipies,  quidsitabnegare  semctipsum. 
Quid  aliud  abnegavit,  si  cctdi  eum  virgis  vidcat,  si 
eoerceri  vinculis ,  quidqutd  aliud  maii  pati  eum 
conspexerit,  non  occurrit ,  non\  auxiliatur ,  non 
flectitur,  ncc  prorsus  ullo  modo  monetur,  ceu  illr, 
qui  penitus  ab  eo  alienutus  cst.  Sic  igitur  nullo  nr>.i 
pacto  eorpori  nostro  parcere  vuU,  ut  neque  si  ccedi- 
tur,  neque  si  pcllitur,  neque  si  urittw,  ncque  si  qitid 
alitid  hujusmodi  patittir,  ei  parcamus.  Addit  Vic- 
tor  Antioch.  in  Marci  cap.  8.  /No«  dixit  ille ,  nc  ni- 
mitim  inditlgeut;  aut  nc  nimiiun  carni  stice  parcat : 
scdvehementitts  instirgens,  abneget  vel  abjuret  se- 
ntclipsum  ,hoc  est,nihilctim  seipsovel  sua  carnccom- 
mercii  habeat,  verum  ila  sc  gcrat,ac  si  non  ipsc,  scd 
aliusqttispiamcrttcctn  tollerel.  Lbi  nota  ^cabjttret: 
sicut  enim  in  baptiiino  .il)renuntiamus  Satamf , 
et  quasi  eum  abjuramus ;  slc  abocgarc  plane,  et 
quasi  ahjurare  dcbemus  nosmetipsos,  id  est  nos- 
tras  cupidiiatcs : hx  cnim  magis  nobii  notlr.xquc 


-3l>.'»  COMMENTAIUA  IN  MA 

saliili  stinl  lioslos,  qiiain  sint  ipsi  dtcmonos: 
tiiL-moiKMn  cnin)[)ors(;liorrenius,  sed  cupidilales 
blanditic  sua  nos  decipinnt,  nosquciis  quasi  nos- 
Iris  an)icis  gratulaniur  ct  adulamur.  Majusenim 
pcriculunicstal)insidialoreocculto,quamaperlo. 
Porro  non  solis  Aposlolis ,  )'clij?iosis ,  clcricis,  sa- 
ccrdolibiis,  scd  cuivis  fidcli  dicit  Christus,  ju- 
bci(|uc,  ut  abncget  scmclipsum,  id  cst,  suum 
sensualcm  nimiumquc  amorc-m  ci"ga  suam  car- 
ucm ,  suum  honorcm,  suam  uxoi"cm,  suos  filios, 
suos  cognatos,  clc.  cumque  subjicialUci  amori, 
icgi,  ct  voluntali.  llcligiosi  vci'o  ultciius  abne- 
garc  dcbcnt  omnia  saecularia  ncgolia,  propriani 
voluntatem,  dominium  et  propridatcm,  cctcra- 
([uc  votis,  el  professicfni  rcligiosa',et  per-feclio- 
nis  vita"  advcrsaiitia ,  ut  non  solum  Chrisli  lcgi , 
scdetconsiliiscjus  Evangclicis  sesc  conformcnl. 
Hacc  abnegalio  dcbct  se  cxtcndcrc  ad  ipsani 
vitam,  ct  mortein  ctiam  ignominiosissiinam 
crucis,  ait  S.  Clirysost.,  ul  illam  polius  subca- 
inus ,  (piam  a  Dci  voluntalc  vcl  ad  punctum  recc- 
damus;  unde  subdil :  Et  tollat  crucem  suam :  Quo- 
circa  S.  Basilius  in  Rcgulis  fusius  explicatis  ad 
interrog.  6.  abncgationcm  sic  c\ei\n\l:Jbnegatio 
sui  nikilest  aliud,  nisi  summa  vcruni  omniumvitcc 
superioris  (  in  vitiis  exacta;  )  oblivio,  atque  d  sui 
ipsius  voluntatibus  recessio ,  et  ad  Dci  voluntalcm 
accessio.  Idcm  ad  interrogat.  8.  Perfecta,a\l,  re- 
nuntialio  in  co  sita  cst,  si  quis  id  assecutus  fuerit , 
ut  de  vita  sua ,  7ie  minimum  quiacm  affectus  sit , 
quamvis  habeatmortisresponsum.  Ei  inferius:  Re- 
nuntiatio niliil  aliud est ,  quam  vinculorum  terrencc 
hujus  ac  temporalis  conversationis  solutio ,  qucc 
dum  nos  anxiis,  et  hamanam  vitam  comitantibus 
negoliis  subducit  ,  prompliores  et  magis  idoneos 
reddit  ineundce  vitce  ad  Dei  contemplationem.  In 
Vitis  Palrum  lib.  5.  libello  1.  de  Profcclu  Patrum 
num.  7.  Abbas  Joanncs  hiec  dat  abnegationis  ct 
vitae  sancloc  documenla  :  Esto  injuriam  patiens  , 
ct  non  irascens  :  pacificus,  et  non  reddens  malum 
pro  malo  :  non  attendens  ad  vltia  aliorum,  neque 
teipsum  exaltans ,  sed  csto  subditus  et  humilior 
omni  creaturct:  renuntiando  omni  maleria:  corpo- 
raii,  et  lus,  quce  sccundum  carnem  sunt,  in  cru- 
ciatu,  in  certamine,  in  humililale  spirilus ,  in 
jejunio,  in  patientia,  in  fletu,  infame  ct  siti,  infri- 
gore  etnudilate,  in  laboribus ,  includens  se  sepul- 
chro  tanquam  jam  mortuus ,  ut  videatur  tibi  esse 
proximamors  omnidie.  S.  ;Egidius,sociusS.  Fran- 
cisci,  vir  valdc  sanctus,  ct  a  Deo  illuminatus. 
liaec  abncgalionis  scnsuum  dabat  paradoxa  : 

Si  vis  bene  videre,  erue  oculos  tuos,et  cstoccecus. 
Si  vis  bcne  audire,  esto  surdus. 
Si  bene  loqui ,  rsto  viutus. 
Si  bene  ambulare,  abscinde  tibi  prdes. 
Si  bene  operari,  mutila  tibi  manus. 
Si  bene  amare,  habeas  le  odio. 
Sivis  bcne  vivere,tc  mortifica. 
Si  bcnc  Lucrari ,  disce  perdere. 
Sivis  esse  dives ,  esto  pauper.  ^ 

Si  vis  essc  in  deliciis ,  afftige  te. 
Si  vis  essc  securus ,  semper  csto  in  timorc. 
Si  vis  exallari,  htimilia  te. 
Sivis  honorari,  despice  te,  et  Iwnora  lc  dcs/n- 
cicntcs. 
Si  vis  liabere  bonum ,  sustine  maium. 
Si  vis  esse  in  quiete ,  lahora. 
Si  vis  benedici ,  desidera  malcdici. 

O  quam  magna  hctc  sapirntia,  scirc  hOicfaccrcl 


ilil.KUM.  Cup.   X\l. 

ct  quia  magna  sunt ,  non  omnibus  dutasunt.  Nemo 
dcbct  aliquid  audire  vel  loqui,  nisi  ad  ulilitatem, 
nec  ultra  ullo  modo  procedere.  Idem  hanc  dabat 
viam  salutisel  perfectionis  per  abnegalioncm  : 

Si  vis satvari, ne petas  rationem  ab himanacrea- 
tura  de  his ,  qucv  tibi  accidunt. 

Si  vis  salvari,  satagc  tc  scparare  ab  omni  conso- 
lationeet  lionore ,  qucepotest  tibi  darealiquacrea- 
lura. 

VcB  illis,  qui  volunt  honorari  desua  malilia. 

Si  quis  tecum  contendit ,  si  vis  vinccre ,  pcrde  ; 
alioquin  quando  credideris  te  vicisse ,  pe?'diilisti.  Et 
inox  ha;c  subdit  antistropha: 

Si  amas ,  amaberis. 

Si  times,  timebcris. 

Si  servies,  servietur  tibi. 

Si  bene  te  gesseris  crga  alios ,  cdii  se  bcnc  gcrcnt 
crga  te, 

Beatus  qui  amat ,  et  non  desiderat  inde  amari. 

Deatus  qui  servit ,  ct  non  desiderat  scrviri.  Et 
quia  liccc  magna  sunt,  stulli  ad  liwc  nonpertingunt. 

Tria  potissimuin  animo  tuo  hcerere  debent :  Pri- 
mum  est ,  si  omnem  Iribulationcm  ,  quce  accidit,  li~ 
bentcr  sustineas.  Secundum ,  si  de  omnibus,  qucs 
facis  et  recipis ,  magis  humilieris.  Terlium  est,  si 
/idelitcr  diligas  illa  bona,  qucc  vidcri  non  possunt 
corporeis  oculis.  Ita  habet  Ilisloria  Seraphicae  rel. 
lib.  1.  p.  65.  Plura  vide  apud  Climacum,  Do- 
lotheum  ct  Cassianum,  qui  inter  alia  lib.  5.  de 
Instit.  rcnunt.  c.  28.  narrat  Joannem  Abbatem 
jam  moriturum,hoc  suis  perfcctoc  abnegalionis 
exemplum  ct  documentum  dedisse  :  Nunquam, 
ait,  meam  fecivoluntatem,  nec  quemquam  docui , 
quod  prius  ipse  nonfeci. 

Ft  toli.at  cnuciiM  suAM.  ]  Sicut  ego  tuli  meam, 
ut  me  Christum  quasi  primum  cruciferiim,  et 
crucigerorum  antesignanum  ac  ducein,  qui  cru- 
cem  meam,  in  qua  crucifigendus  cram,  dolens 
ct  gemens  meis  humeris  luli  in  monlem  Calva- 
riae,  ipsecruciger  Christianusanimoseetalacri- 
ter  sequatur  assidue,  usque  ad  mortem  crucis, 
ct  inde  ad  gloriam  paradisi :  unde  Lucas  addit 
quolidie,  ut  significet  omni  die,  et  ssepc  omni 
hora  aliquid  molesti  cuilibct  occursurum,  quod 
patienter  etforiiter  tolerare  oporteat,  idquecon- 
tinue  pertotam  vitam,  ac  proindecuilibetviven- 
dum  essc  in  cruce,  etmoriendum  in  cruce  cum 
Chrislo  :  Tollit  cruccm  suam,  ait  S.  Hieronymus  , 
qui  mundo  crucifigitur;  cui  autem  mundus  cruci- 
fixus  cst,  sequilur  Dominum  aucifixum.  Crux  haec 
primo,  est  persecutio  el  marlyrium;  sccundo  , 
afllicliocttribulalio  quavis  ii  Dco  infiicta  ;  tcrtio, 
lentatio  a  daemonc  immissa  ,  ct  a  Deo  ad  nostram 
probationcm  ,  humiliiatcm,  virtutem,  et  coro- 
nam  augendam  pcrmissa ;  quarto,  sui  abnegaiio, 
cl  cupiditalum  morlificalio.  Ita  S.  Hieronymus. 

SuA'^!.]  id  cst,  primo,  sibi  propriam  :  cuique 
cnim  sua  pi'opria  est  crux;  uni  abuxore,  filiis  ,  , 

cognalis ;  alteri  a  moribus  ;  lerlio  ab  aemulis ;         1 
(juario  ab  inforluniis  ;  quinto  b  paupertate;  sexlo 
abexilio,  carcere,  vinculis,  ct  ita  deinceps. 

Secundo,  suam,  id  est,  suis  viribus,  aeque  ac 
concupisccniiis  commensam.  Deus  enim,  Non 
patitur  vos  tentari  super  id  quod  potestis,  ait  Pau- 
lus  1.  Corinth.  10. 13 ,  sed  cuique  pro  vitio ,  quo       Jl 
laborat,  crucem  quasi  medicinam  immittit  vcJ 


COMMENTAPJA  IN  M 

permiuil:  sicprono  in  superbiam,  vel  aliqua  in 
re  exrcUenti,  pcrniitlit  ali(|uod  vilipendium,  vel 
lentalionem  carnis,  qu;e  eumhuniiliel,  uti  per- 
misitinS.  Paulo,  2.  Coiintli.  12.  7;  avaroimniit- 
lit  mercium  ct  opum  jacturam;  pulchro  et  ve- 
t'eto  immiltit  morhum;  docto  permittit  lapsuni 
in  aliquem  errorem  vel  in  infamiam,  ne  inlletur, 
etdc  se  pra;sumat. 

Terlio,  suam,  id  esl  sibi  ad  suum  bonum  a 
Deoab  aelerno  decretam.  Cum  ergo  sentis  cru- 
cem,  ac  sa-penovam,  cogiia  de  Ueo,  iilicpie 
eam  resigna,  ac  dicito  :  Doinine  ,hanc  crucem 
rte  paterna  manu  tua  lihens  accepto:  haec  enim 
ab  a;lcrno  crux  milii  fixa  esl,  eta  te  decreta  ad 
rubiginem  vitiorum  mcorum  defricandam  : 
quare  pro  ca  immensas  tibi  gratias  ago.  Scio 
enini ,  et  credo  eam  milii  a  te  ex  amorepaterno 
constituti.m,  ut  me  fiHo  tuo  dileclo  Cliristo 
crucifixo  assimiles  hicin  paiicntia,  ct  poslca  in 
ploria.  Nam  :  Quos  prcvscivU  el  pradcstinavU 
ronfomies  ficri  ijnaginis  Filii  sui ,  ut  sil  ipse  pri- 
mogenitus  in  niuU is  fratribus,  eic.  Rom.  8.  29. 

Quarto,  suam,  id  estquam  quisque  in  se  ha- 
bet  pcr  passionem,  vel  sihi  irrogat  per  abnega- 
tionem,  aut  quamsuam  fccitpercompassioncm. 
Nam,  ut  aitS.  Greg.  hom.  32.  in  Evang.  Duobus 
modis  crux  toUitur,  cum  aut  per  abstinentiam 
afficitur  corpus,  aut  pcr  compassioyiem  proximi 
afjligituranimus.  Pensemusqualitcr  utroquemodo 
Paulus  cruccm  suam  tulcrit ,  qui  diccbat :  Castigo 
corpus  meum,  ct  in  scrvitutem  rcdigo,  ne  forte 
aliis  prctdicans,  ipse  reprobus  efficiar.  Ecce  in 
afflictione  corporis  audivimus  cruccm  carnis :  au- 
rliamus  nunc  in  compassione  pi'oximi  crucem 
mentis;  ait  enim  :  Quis  infirmatur,  et  ego  non 
infirmor?  qais  scandalizatur,  et  ego  non  uror? 
Perfectus  quippe  prcedicalor ,  ut  exemplum  darct 
abstinenticB ,  cruccm  portabat  incorpore.  Etquia 
in  se  trahebat  damna  infijinitatis  alience ,  cruccm 
portabat  in  cordc. 

Et  sEQUATun  MK.  ]  Pcr  crucom  ad  mortem, 
et  pcr  mortem  ad  heatam  immortalitatem.  Per- 
sevcrandum  cnim  nobis  est  in  cruce  cum  Christo 
per  lotam  vitam,  usque  ad  mortemetcoronam : 
Qui  enim  perseveravit  usque  in  finem,  liic  salvus 
crit.  Audi  S.  Chrysost.  hom.  56.  in  c.  16.  Matlh. 
Latrones,  ait,  multa  talia  patiuntur.  Nc  igitur 
credas  ipsius  passionis  naturam  per  se  siifficcre , 
causamejussubjccit.  Quam  ipsam?  qucn  dictasunt 
wnivcrsa  faciens  atque  patiens  ipsum  sequaris,  ut 
scilicet  proptcr  ipsinn  omnia  sustineas ,  utqiie 
omncmvirtulis  numcrum  liabeas.  Is  cnim  Cliris- 
tum  scquitur,  quinon  in  periculis  modo  forlitudi- 
nem  adhibct,  scd  modcstiam,  sed  humilUatcm, 
et  omnesublimioris  Pliilosophia;  gciius  complcctitur. 
Td  cnim  est  rectc  Dominum  scqui,  iit  et  proplcr 
ipsum  cuncta  sufferas ,  et  alias  virtutes  non  ncgli- 
gas.  Midti  diabolum  sequcntes ,  muita  patiuntiir 
et  vitam  fn-opter  ipsiim  perdunt ,  quam  nos  proptcr 
Ciiristum,  imovcro proptcrnos  ipsospcrdamus. 

25.  Qm  EMM  VOI.TJEniT  amm.\m  suam  salvam 
FACERE,     PERDET     EaM    :     Qll     AUTEM    PKRDIDERIT 

animam  suam  propterme,  invemeteam.]  Quia 
CTux  acerha  csl  et  cruciat,  hinc  ad  eam  tollen- 
flam  hdeles  animat  Christus ,  ait  ChrvsosLomus , 
l>cringens  ejus  praeDHum  et  coronam  glori.v ; 
ac  si  agricola?  dicatur,  ait  S.  Gregor.  honi.  32. 
Frumcntum  si  servas ,  pcrdis  ;  si  scminas,  rcnovas. 
Quis  cnim  ncsciat ,  quod  frumcnlum,  cum  in 
semuie  vutiuur ,  /^erU  ab  ocuUs ,  in  tcrra  deficit  ? 


ATTfl/EUM.  Cap.  XVI.  rr>:^ 

sed  unde  putrcscit  inputvere ,  inde  virescit  in  re- 
novationc.  Origenes  dupUciler  exponit  lianc 
senteiUiam  :  primo  sic,  q.  d.  Si  quis,  inquil, 
amator  vil.-eprajsentis  parcitanima;  sua?,timen» 
mori,  et  putans  animam  suam,  per  hanc  mor- 
lemperire,  ill(;  volens  hoc  modo  salvare  ani- 
mam  suam,  perdet  eam,  alienam  illam  faciens 
a  vila  oiterna.  Si  quis  vero  conlenincns  vitam 
pra;scntem,  usque  ad  mortem  pro  veritatc  ccr- 
taverit,  perdet  qtiidem  animam  suam,  quan- 
tum  ad  vitam  prnjsentem  ;  sed  quoniam  propter 
Cliristum  perdet  eam,  magis  eam  salvain  fa- 
ciet  in  viiam  iuternam.  Alio  modo  sic  :  Si 
quis  intelligit,  quic  estvera  salus,  etacquirerp 
vnlt  eam  ad  salutem  anima;  sua;,  isle  abnegans 
semetipsum,  perdit,  quantum  ad  voluptates 
carnales,  animam  suam  i)ropter  Christum;  et 
perdens  animam  suam  hocmodo,  salvat  eam 
peropera  pietatis  :  dicendo  enim,  Qui  voluerit , 
pra?cedentem  et  sequentem  unum  sensumesse 
ostendit;  si  crgo  quod  superius  dixit,  Abncget 
semctipsum,  dc  morte  corporali  dixit :  conse- 
qucnter  hoc  dc  sola  morlc  intclligerc  debemus 
dictum  csse;  si  aulem  abncgare  seipsum  est 
carnalem  conversationem  rejicere,  et  perdere 
animam,  est  deponere  voluptatcs  carnales.  Huc- 
usque  Origenes.  Prior  exposilio  videtur  magis 
genuina,  sed  amplianda  hoc  modo,  q.  d.  Quiin 
hac  vila  fugicns  crucem  et  abncgationem  sui, 
vult  servare  animam  suam,  id  estvitam  suam, 
ideoque  negat  me ,  meamquc  fidem  in  persecu- 
tione;  aut  vult  salvare  animam  suam,  id  est 
desidcria  anima?  suje,  q.  d.  Qui  suis  concupis- 
centiis  vult  satisfaccre,  hicin  futura  vita  perdet 
animam  suamin  gehenna;  qui  autemperdiderit 
animam  suam  inhac  vilapropter  Christum,  vel 
moriendoin  pcrsecutione  proeo,  velejusamore 
abnegando  suas  concupisceniias,  hic  in  futura 
vita  animam,  quam  pcrdidit  moriendo,  vel 
mortificando,  salvam  invcniet  in  a;lernagloria, 
ctin  sinu  Chrisli,  qui  eam  prose  morti  exposi- 
tam  resuscitabit,  et  glorificabit.  Hunc  sensum 
exigit  antithesisinier  perdere.et  salvam  facere, 
sive  invenire,  scilicet  integram  et  salvam ;  item 
id  quod  sequitur  :  Quid  enim  prodesl  liomini ,  si 
universum  miindiim  lucrctur;  animce  vero  sua? 
dctrimcntum  paiiatur,  id  est  animam  suam  per- 
dat  ingehenna? 

26.    QUID    EMM   PRODEST   nOMIM,    SI   UMVERSUM 
MUNDUM   LUCRETUR,    AMME   VERO   SU.E    ( id  CSt   Sui 

/p5<«5,  utexplicatLucascap.  9.  vers.  25.)  detri- 
MENTUM  PATiATUR?]  Gra^cc  ?vi,"(co3/i ;  id  cst  jactu- 
ramfaciat,mulctetur,  q.  d.  Quid  icjuvabit  (hoc 
enim  est  GiiTcum  uviui)  acquisivissc  omncs 
opcs,  honorcs,  delicias  totius  mundi,  si  propter 
hoc  teipsum  perdas,  etanima  tua  ,  quam  uni- 
cam  et  intimam  habes,  mulctcris  ad  ailerna 
gehennaetormenta?  juxta  illud  : 

Omnia  si  perdas ,  aDimam  sen-are  memenlo. 

Opesenim,  honores,  ctdellcias  perditas  recu- 
pcrarc  potes  :  animam  semel  pcrditam  inaner- 
num  recuperare  non  poteris.  llla  exirinsec^ 
sunt,  et  exlerius  tantum  sensus  lilillant;  haec 
intrinseca  tibi  est  et  iniima  :  unde  cjus  dolorvel 
gaudium  tibi  pariter  inlrinsecus  cst,  sumnius 
et  intimus  :  illa  lemporalia  sunl  et  caduca,  haec 
immortaliseta;terna.  0  slulti  ergo  filii  Adae,  cur 
hax  caduca  iia  adamatis ,  ul  propter  ea  animam 
perdalis,  et  aeternis  gehennae  incendiis  tradatis? 


^-i^  COMMENTARIA  IN  MA 

O  iusensali,  qui  putta  voluptatis  vol  honoris 
emitis  scmpitcrnos  dolorcs,  ol  percnnc  iufcro- 
rum  opprol)riuni!  uticiuc  vili  elcxili  nimis  pre- 
tio  eas  emitis,  eujus  vos  sero  pa-nilebilin  ifler- 
num.  Kgo  tauii  pauiilcrc  uon  cmo. 

AuT  orAin  DAiuT  noMO  commutationem  rno 
A5IMA  sLA?]  Gncce  avTai^ay/ia,  id  cst  compcn- 
sationem,  permulalioncm,  prelium,  lylrum. 
Lndc  Syrus  verlit,  pcrmutuliontm  anhme  siuc. 
q.  d.  Anitna  tua  omne  preiium,  omnem  com- 
pcnsationem  supcrat;  empla  enim  et  redcm|)ta 
csl  pretioso  sangninc  Chrisli  Domini  Dci  nostri; 
quare  pro  uniushominis  anima  nniversus  n)im- 
dus  sufliciens  prctium  non  est,  ait  Euthyn).  in 
Ps.  68.  Ouocirca  si  semel  cam  pcrdideris,  et 
gehennic  tradideris,  nullo  prctio  eam  rediniere 
poteris,  nec  valebis  animam  tuam  aJia  anima 
redimere,  quia  non  habcs  nisi  nnam,  ct  licct 
plurcs  haberes,  proptcrcastamcn  gehennaani- 
mam  tuam ,  quam  in  sua  manu  jam  habct,  non 
dimitterct :  hic  potest  anima  suos  lapsus  redi- 
mcrc  pttnitentia,  lacrymis,  et  bonis  operilxis; 
at  indicjndicii  nuUus  amplius  pccnitcnliiE  et 
redemptioni  erit  locus.  Vide  ergo  fraudcm  Sa- 
fanoe,  et  stulliliam  hominis,  qni  aniniam  pcc- 
catoris  ab  eo  cmitvilissiin;) ,  brevissima  vohip- 
tale  gulac,  ]uxuri;e,  elc.  Ponigit  pomuvi,  ct 
sun-ipit  paradisum ,  ait  S.  Bcrn.  tracl.  dc  Gradu 
humilit.  c.  dc  Curiositate.  Lucasc.  9.  26.  addit : 
.Vflffi  qui  me  crubucrit  ( uli  Christum  ejusiiue 
legem  vclut  vilcm  et  panpercm  erubescunl  Ju- 
d.Ti,  ct  Gcntilium  multi,  )  ct  meos  scrmoncs , 
hunc  Vilius  hominis  crubcscet ,  cum  vcnerit  in 
majestale  sua,et  Patris ,  et  sanctorum  Angelo- 
rum  suorum  :  pro  quo  Matthccus  habct  id,  quod 
sequitur. 

27.  FlLirS  EMM  nOMIKIS  VENTUnUS  EST  IN 
GLOUIA  PATniS  SUI  CUM  ANGELIS  SUIS,  ET  TL>C 
nr.DUET  UNICUIQUE  SECUNDUM  OPEnA   EJUS.  ]    Aia- 

hicus,  secundumoperaiioncm  suam,  id  est  ju\ta 
id,quod  operaliis  est,  nonjuxta  id,  quodscivit, 
jnlellexit,  credidit. 

Ventubps  est  (in  die  judicii,  nt  homines  cx 
operibus  dijudicet)  in  oLoniA  (id  estcumgloria 
el  majestate,  ut  habct  Lucas)  PATnis.  ]  Tum 
crcaia,  quam  scilicet  ut  homo  sibi  a  Palre  in- 
fusam  incorporeet  anima  accepit,  velcxterius 
in  comitatu  omnium  Angelorum  efftisamin  die 
judicii  accipiet;  tum  illa,  quam  ut  Deus  cum 
Patre  ejusque  essentia  et  dcilate  communcm 
habet,  tumquc  toti  mundose  habere  ostendet, 
Ita  S.  Chrysoslomus  et  Eiiihymius.  Est  hic  acer 
sUmulus  ad  opcra  hcroica  ahnegationis :  crucis 
ct  virtutis,  ad  qua;  omnes  excitavit  Christus 
r.  26.  q.  d.  Agite,  o  Aposloli,  6  lideles  mei,al)ne- 
gate  vos  ipsos,  tollilc  crucem  vestram,  mcque 
scquimini,  quia  ob  ha.>c  opera  vestra  ardua 
ethcroica  in  die  judicii  coram  loto  mundo  vos 
laudabo.  vobisquc  meam  felicitatem  el  gloriain 
regni  ca-lestis  communicabo  :  eos  vero,  qui 
fugerinl  abnegationen),  crnccm.mcique  seque- 
lam,  secuti  autem  fuerint  suas  vohiptates  et 
concupisccntias ,  iucrepabo,  ei  adjudicabo  gc- 
hennac,  idquein  i)crpeiuum.  Eligenda  vobis  est 
una  ex  hisce  duabus  sors  :  altcrutra  enim  vos 
infallibiliier  manet.  Quocirca  S.  Ilieronymus 
episiola  1.  ad  Heliodorum,  eum  ad  vitam  solita- 
riam,  ejusque  crucem  sic  invitat :  Paupertalem 
limfs?  i^-rfiiratos  Christi patipcrcs  apnrllat.  l.a' ore 


iTH-1-L".T.  Cap.  XVI. 

terreris?  at  neino  uthieta  sinc  siidore  roron,i-' 
tur.  De  cibo  cogitas?  sed  fides  famcm  non  li- 
met.  Supcr  nudutn  metuis  humum  cxesa  jejuniis 
membra  collidere?  sed  Dorninus  tccum  jacet. 
Squalidi  corporis  horret  inculta  casaries?  scd 
caput  tuum  Christus  cst.  Infinila  ercmi  vastitas  la 
tcrret?  scd  tu  paradisum  mcnte  dcambulu.  Et 
nonnullis  interjeelis  :  Dcliculus  cs  fratcr ,  si  et 
hic  vis  gaudcre  cum  sceculo,  et  postearegnarecum 
Christo.  Veniet,  veniet  ilia  dies,  quacorruptivum 
hoc  et  mortale  incorruplioncm  induat,  et  immor- 
talilatem.  Dcatus  scrvus ,  quem  Dominus  invcncrit 
vigilantcm.  Tunc  ud  voccm  turbcc  pavebit  terra 
cum  populis ,  et  tu  gaudebis.  Judicaturo  Domino 
lugubrc  niundus  immtigiet  :  tribus  ad  tribum  pec- 
tora  fericnt :  polenlissimi  quondum  rcges  nudo 
laterc  pulpilabunt :  exhibcbilurctim  prole  sua  veru 
tunc  ignilus  Jupitcr:  adducctur  ct  cum  suis  stultus 
Plato  discipulis  ;  Aristotelis  argumenta  non  pro- 
derunt  :  tunc  tu  rusticamis  et  puiipcr  exult(tOis, 
et  ridcbis ,  et  diccs :  licce  crucifixus  Dcus  meus  : 
cccjudex ,quiobvolultis  punnis  in  prcpscpio  va^iif, 
ctc,  ut  his  tum  interesse  contingat ,  pro  quibits 
nitnc  labor  diirus  cst.  Hucusquc  S.  Hieronymuj 
pathetice,  scd  vere. 

28.  Amen   Dico  vonis  :  sukt  quidam  de  nic 

STANTIBUS,  QUl  NON  GUSTAnUNT  MOnTEM  ,  DONLC 
\1DEANT     FILIUM     IIOMINIS     VENIENTEM     IN     nEGNO 

suo.  ]  Syrus,  inrcgnum  siium.  Sfepe  enim  hacc 
duo  in  Script.  confunduntur ,  idemque  signifi- 
cant.  Promisit  Christus  nic.rcedem  in  regno  coe- 
lesti  daiidam  pro  operibus  bonis,  abnegationis 
et  crucis  :  nunc  ne  quis  illud  longe  abesse  et  iu 
multa  saecula  dilTerendum  causetiir,  occurrit 
illudque  vicinum  esse  reipsa  demonslrat,  dum 
nonnullis  adhuc  vivcntibus  post  paucosdics, 
jllud  ipsum  in  transnguratiohe  osiendit. 

NoN  GUSTAnuNT  i\ionTEM.  ]  Id  cst  11011  morico- 
tur.  Estnietaphora  a  calice  mortifero,  (|ui  dan^- 
nato  ad  morl^^m  dalur,  ut  vcneno  moriaiur :  Iiic 
enimnon  hauritur  jucunde,  sed  oegrcgustatur, 
Ut  amarus  el  fellcus. 

In  regno  suo.  ]  Qn-^^T^rs  qnodnani  hoc  Chri.sti 
regnuni,ct  quandoillud  viderint  nonnuHi  Apo.s- 
tolorum  astantium  Chrislo?  Ilespondet  S.  Grc- 
gorins  homil.  32.  iii  Evangel.,  etBeda,  regnutn 
hocChristi  esse  Ecclesiam,  ejusque  per  omnes 
geniespropagationem,  quam  utiqne  viderunt, 
imo  effecerunt  Apostoli.  Id  dicit  Christus,  ail 
S.  Gregorius  ,  ulexpropagationc  rcgni  Ecclesia^, 
quam  visurierant,dicerent  quanta  futura  esset 
eorum  gloria  in  regno  coelesti,  quod  in  hac  viia 
estinvisihiie  ;  alioqui  enim  homines  sola  visibi- 
liaaestimant,  invisibilia  non  appetunt,  quianec 
esse  suspicantur.  Deus  ergo  per  visibilia  ,  qiue 
exhibef,  rirniat  spem  proniissorum  invisibiliuin. 
Secundo,  alii  id  fore  eensent  inresurrectioncet 
diejudicii,  dequo  versiculo  praccedenti  locutiis 
est  Christus.  Verum  dico  id  factum  esse  in  tran.*- 
figuratione  Christi :  in  illaenim  regnum  Chrisii 
gloriosum  quasi  per  transcnnam  vidernnt,  ct 
praguslarunt  tres  Aposioli,  scilicet  Pelriis,  J:i- 
cobuset  Joannes,  et  ita  esse  patet  cx  sequenti- 
bus  :  nam  omnes  Evangelistac,  qui  hujus  rci 
meminerunt,  scilicet  MatthcL-us,  Marcus  et  Lu- 
cas  post  hoc  Christi  promissum,  subjungunt 
statim  illud  fuisse  implelum,  scilicet  sexto  post 
die.  Ita  S.  Hilarius,  S.  Chrysostomus,  S.  Hiero- 
nvmus,   S.  Anibrosius,  Theophylactus,  Rulliy- 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XVI.  327 

mius,  ct  alii  passini.  Undc  S.  Leo  serm.   de  submerso  cum  suo  exevcitu  PUofaonc ,  tympauutu 

Transfigur.  In  regno ,  inquit,  liocest,  in  regia  tenens  pracinet  responsuris?  Canlemus  Domino , 

charitatc.    In    transfiguralione    enitn    Clu-islus  gloriose  enim  honoratusest:  cquumet  ascensorein 

Apostolis  dedit  specimon  gIoriac,claritulis,  mag-  projecit  in  mare.  Tunc  Thecla  in  tuos  lcsta  volabit 

nificentioe,  gandii,  et  felicitatis,  quam  oi)tine-  ampiexus ,  tunc  et  ipsesponsus  occurret ,  etdicei : 

bunt  Sancli  in  regno  coelesti,  ut  per  illam  ani-  Surge,veni,  proxima  mea,  speciosamea;  quiaecce 

marenlur  ad  lal)Ores  et  dolores  Evangelicos,  ad  hiems   transivit,  pluvia  abiit  tibi.  Tunc  Angeli 

cruccm  ctmartyrium,  aliosqueadcosdem  ani-  mirabuntur,  et  dicent :  Qua  est  isla  prospiciens 

marent.  Ita  per  illamS.  Hieronymus  ad  eosdem  quasi  diluculum,  speciosa  ut  luna,  clecta  ut  sol. 

animat  Eustochium  epist.  18.  deCustodiavirgin.  Etpost  nonnulla:  Tunc  parvuli ,  etc.,palmasvic- 

jn  line:  Egredere ,  ait,  paalispcr  de  carcere ,  et  tori(esublevantes,consonoorecantabunt:Ifosannu 

irrasentis  laboris  ante  oculos  tuos  tibi  pinge  mer-  in  excelsis.  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Do- 

cedcm,  quam  nec  ocalus  vidit,  nec  auris  audi-  mini.  Ilosanna  in  excetsis.  Tunc  ccntum  quadra- 

vit,  nec  in  coi-  hominis  ascendit.  Qualis  erit  illa  ginta  quatuor  millia  in  conspectu  throni,  et  cons- 

dies,  cum  tibi  Mariamater  Domini  choris  accur-  pectu,  seniorum  tenebunt  citharas ,  et  cantabunt 

ret  comitata  virgineis!  cam  post  rubram  mare  canticumnovum. 

CAPUT   DECIMUM   SEPTIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIMO  ClIRrSTUS  TRANSFIGURA.TUR  IPT  MONTE,  T.T  El.lAM  PAKTI  M  VCNISSE,  PA.RTIM  VEN-' 
TURUM  DOCET.  Secundo,  VERS.  I^-  SANAT  LUNATICUM,  AITQUE  AD  ROC  OPUS  essi: 
ORATIONE  ET  JEJUNIO.  TeRTIO  ,  VERS.  2  1.  PRJEDICAT  INSTARE  SIBI  PASSIONEM  ET 
MORTEM.  QUARTO,  VERS.  Q.^.  SOLVIT  DIDRACUMA  PRO  SE  ET  PeTRO  ,  ETSI  AD  ID  St 
NON  TENERI  OSTENDAT. 

ii  post  dies  sex  assumlt  Jesus  Petrum  et  Jacobum,  ct  Joannein  fratrem- 
kCJus,  etducit  illos  in  monlem  excclsuni  seorsum  :  i.  et  transfiguratus 
Scst  ante  eos.  Et  resplenduit  facies  cjus  sicut  sol  :  vestimenta  autenv 
'ejus  facta  sunt  alba  sicut  nix.  3.  Et  ecce  apparuerunt  illis  Moyses  et 
jElias  cum  eo  loquentes.  4-  Respondens  auleni  Petrus ,  dixit  ad  Jesum : 
iDomine,  bonum  est  nos  bic  esse  :  si  vis,  faciainus  bic  tria  taberna- 
lcula,  tibi  ununi,  Moysi  unum,  et  Eliae  unum.  5.  Adbuc  eo  loquente, 
ct^ce  nubes  lucida  obumbravit  eos.  Et  ecce  vox  de  nube,  dicens  .  Hic  est  Filius  meus  di- 
lectus,  in  quo  mibi  bene  complacui  :  ipsum  audite.  6.  Et  audientes  discipuli  ceciderunt  in 
faciem  suam,  ct  timuerunt  valde.  'j.  Et  accessit  Jesus,  et  tetigit  eos  :  dixilque  eis  :  Sui- 
gite,  et  nobte  tiineie.  8.  Levantes  autem  oculos  suos,  neminem  viderunt,  nisi  soluirr 
Jcsuin.  9.  Et  descendentibus  ilbs  de  monte,  pracepit  eis  Jesus,  dicens  :  Nemini  dixcritis 
visionem ,  donec  Filius  bominis  a  mortuis  resurgat.  10.  Et  interrogaverunt  eum  discipub , 
dicentes  :  Quid  ergo  Scribae  dicunt,  quod  Ebam  oporteat  primum  venire?  1 1 .  At  ille  rcs- 
pondens,  ait  cis  :  EHas  ({uidein  venturus  est,  ct  restituct  omnia.  12.  Dico  autern  vobis, 
quiaEbas  jam  venit,  et  non  cognoverunt  eum,  sed  fecerunt  in  eo  quaecumquc  vobierunf. 
SicetFilius  bominis  passurus  est  ab  eis.  i3.  Tunc  intellexerunt  discipub,  quia  de  Joanne 
Baptista  dixissct  eis.  i^.  Et  cum  venisset  ad  turbam,  accessit  ad  eum  bomo  genibus  pro- 
volutus  ante  euin,  dicens  :  Domine,  miserere  fibo  meo ,  quia  lunaticus  est,  et  male  pa- 
titur  :  nam  saepe  cadit  in  igncm ,  et  crcbro  iu  aquam  :  i5.  et  obtub  eum  discipubs  tui&, 
et  non  potuerunt  curare  eum.  16.  Respondens  autern  Jesus,  ait  :  O  gcneratio  incredula 
et  perversa,  quousque  ero    vobiscum?  usquequo  patiar  vos  ?  Afferte  buc  illum  ad  me. 

17.  Et  increpavit  illum  Jesus,  et  exiit  ab  eo  daemonium,  et  curatus  est  puer  ex  itbi  hora. 

18.  Tunc  accesserunt  discipuH  ad  Jesum  secreto,  et  dixerunt  :  Quare  nos  non  potuimus 
cjicere  illum?  19.  Dixit  illis  Jesus  :  Propter  incredulitatem  vestram.  Amcn  dico  vobis  ,  si 
babueritis  fidcm  siciit  granum  sinapis,  dicetis  monti  buic  :  Transi  hinc  illuc  ,  et  trans- 
ibit,  et  nibil  impossibile  erit  vobis.  20.  Hoc  auteni  genus  non  ejicitur,  nisi  per  orationem 
ot  jejunium.  21.  ConversantiFius  aulcm  eis  in  Galilaea ,  dixit  illis  Jesus  :  Filius  hominis 
tradendus  est  in  manus  hominum  :  22.  et  occident  eum,  ettertia  die  resurget.  Et  contris- 
tati  sunt  vehementer.  23.  Et  cum  venissent  Capbarnaum,  accesserunt,  qui  didrachma 
accipiebant,  ad  Pclrum,  et  dixcrunt  ei  :  Magisler  vester  non  solvit  didracbma?  2^.  Ait  : 


S*S  COi\IMENTARIA  IN  MATTllyEUM.  Cap.  XVII. 

Ltiaiii.  Et  ciim  inlrasset  in  domum ,  praevenit  euni  Jesus ,  dicens  :  Quid  tibl  videtur, 
Simon?  Reges  terroe,  ii  ([uibus  accipiunt  tributum  vel  censum?  a  fdiis  suis,  an  ab  alienis? 
■25.  Et  illc  dixit  :  Ab  abcnis.  Dixit  illi  Jesus  :  Ergo  liberi  sunt  fdii.  29.  Ut  autem  non 
scandalizcmus  eos,  vade  ad  mare,  et  mittc  liamum  :  et  eum  piscem,  qui  primus  ascen- 
derit,  tolle  :  et  aperto  ore  ejus,  invenies  staterem  :  illum  sumens,  da  eis  pro  me  et  te. 


1.  Et  post  dies  sex   assumit  Jesus  Petmm  , 

JaCOBUM    ET   JOANNEM   FRATnEM     EJUS ,     ET    DUXIT 

iLLos  iN  montem  excelsum  seousum.  ]  Vidctur 
liic  esse  analogia  cum  Luca,  qui  cap.  9. 20.  ait : 
Factum  est  aalem  post  hctc  vcrba  fcre  dies  octo. 
Rcspondct  S.  nicronymus  :  Facilis  cst  solaiio, 
quia  hic  medii  ponunlur  dics,  ibi  primus  uddilur 
et  exircmus.  MallhoGus  ergo  et  Marcus  non  nu- 
merant  primuni  dicni,  quo  Clirisius  liEec,  qu>'c 
audivimus,  dixit,  et  promisit  suam  iransfigu- 
ralioncm,  quia  impcrfeclus  crat,  ncc  ullimum 
etoctavun'),  quia  illo  manc  sumnio  iransfigura- 
lus  cst  Clirislus,  scd  tanlum  scx  iulcrmcdios; 
Lucas  vero  omncs  numcrat  lam  plenos,  quam 
non  picnos  el  imperfcctos,  idcirco  ait  fere.  \\^ 
S.  Ciirysostomus,  Eutliymius,  Tlieopliylactus, 
et  S.  Aug.  lil).  1.  dc  Consensu  Evang.  cap.  56. 
Distulil  Clirislus  promissam  transfigurationem 
per  sex  dics.  Vt  rcliqui  discipuU,  ait  Clirysoslo- 
mus ,  nihil  patiajitur  humanuin,  id  est ,  aliquem 
invidia;  motum,  vel  ut  horum  dierum  spatio  vehe- 
mentiori  concupisccnlia  rcpleli,  qui  assumendi 
erant ,  sollicitamente accedcrent.  Secunda  causa 
dilalionis  fuit,  quod  Clirislus  voleljat  transfigu- 
rari  in  monte  Tabor,  qui  ii  Ccxsaraea  Pliilippi 
distat  20.  leucis  sive  lioris.  Cliristus  ergo  lioc 
spatium  sensim  progrediendo,et  moresuo  per 
villas ,  pagos  ei  castella  praidicando  confecit  sex 
diebus.  Tertiam  causam  analogicam  dat  Raba- 
uus,  ul  siguificaretur,  quod  post  sex  mundi 
fPtates  futura  sit  resurrectio,  cujus  lypus  et 
specimen  futura  erat  transfiguralio.  Ouartam 
symboiicam  daiOrigenes,  ut  significetur,  quod 
solus  ille,  qui  iranscenditomnes  res  mundi(liic 
enim  per  sex  dies  factus  est  Genes.  ,  1.  )  \w- 
lest ascendere  supermontem  excelsum,  etglo- 
riam  aspicerc  Verbi  Dei.  Quintam  chronologi- 
cam  dat  S.  Hilarius  :  Post  sex  dies,  ait,  gloriae 
Dominica;,  sex  millium  annorum  temporibus 
evolutis,  regui  coelestis  honor  praefiguratur. 
Multorum  enim  Patrum  et  Doctorum  sententia 
est,  mundum  duraturum  per  sex  millia  an- 
norum,  et  tum  forc  judicium,  uli  dixi  in  Apoca- 
lypsi. 

Petrum,  Jacobum  et  Joannem.  ]  Ideo  hostres, 
ajt  Chrysostomus,  assumpsit,  quoniam  aliis 
potiores  erant;  non  enim  congruehat  tantum 
mysterium  statim  initio  propalare,  et  omnibus 
Apostolis  ostendere,  sed  seleclioribus  dumtaxat. 
Selegit  crgo  hos  tres  quasi  Apostolorum  primo- 
res  iisqueostendit  suam  gloriam,  quia  iisdem 
ostendere  volebat  suam  infirmitatem,  et  ago- 
niam  passionis  in  horto,  ne  illa  offenderentur, 
sed  per  illam  scirent  Christum  gradum  faccrc 
ad  gloriam  sibi  ostensam.  Ita  S.  Chrysostomus, 
Theophylactus,  Eulhymius,  Remigius,  etaliiin 
caput  26.  Matth.-ei.  Ex  hac  enim  gloria,  et  ex 
vQce  Patris :  Hic  est  Filius  meus,  ccrto  scire  po- 
icrant,  Christum  vereesse  Deum,  seddeitatem 
suam  velo  carnis  tegere,  ac  proinde  licet  in 
cruce  patcreiur  et  moreretur,  deitatem  tamen 
rjus  non  pati,  nec  mori.  Quare  eum  mortem  et 
crucem  suscipere,  non  ex  infirmitate  ctneccs- 


sitatc  coactum,  sed  sponte  ex  dignatione  et 
charitate  ad  redimendos  homincs.  Qui  enim 
tantam  hic  gloriam  corpori  communicabat, 
potcrat  utiqueet  illud  a  morte  cximere,  si  vo- 
luisset.  Audi  Damascenum  orat.  de  TransOg. 
Petrum  assumit ,  volens  testimonium,  quod  testa- 
tus  fuerat ,  ei  ostendere  per  Patris  testimonium 
con/irmari,  et  quasi  prcesidem  futurum  totius 
Ecclesice;  sed  Jacobum  assumpsit  tanquammori- 
turum  pi-o  Christo ;  Joanncmvero  tcmquamTheo- 
Logice  purissimum  organum,  ut  visa  gloria  Filii 
Dci,  quce  non  subjacet  lempori ,  insonet  illud  :  In 
principio  erat  Verbum. 

Symbolice  Hilarius  :  In  tribus  assumpiis ,  ait , 
de  trium  origine,  Sem,  Chain,  etJaphet,  fu- 
tura  electio  populi  Dei  ostendltur.  Anagogico 
Rabanus  :  Tres,  ait,  soLummodo  disciputos  secum 
ducit,quiamulti  suntvocati,pauci  vero  eiecti.  Vel 
quia  qui  nunc  fidem  sanctce  Trinitatis  incorrupta 
mente  servant ,  tunc  ceterna  ejus  visionelcetantur. 

Jacobum  et  Joannem  fratrem  ejus.  ]  Fnit 
ergohic  Jacobus  Major,quiprimusApostolorum 
mariyr  occubuit.  Aclor.  12.  Lapsus  ergo  memo-' 
ria  videtur  S.  August.  in  cap.  2.  ad  Galat.  qul 
censet  hunc  Jacobum  esse  fratrem  Domini :  hic 
enim  fuit  Minor,  et  primus  Hierosolymorum 
Episcopus,  auctorque  Epistolae  Canonicae. 

Mystice  hi  ires  notant  triplicis  ordinis  esse  eos, 
quos  Deus  prse  ceteris  sua  visione  et  gloria 
dignatur.  Petrus  notat  charitate  ferventes ;  illa 
enimipsefervebat.  Joannes  virgonotatvirgines. 
Jacolius  primus  ex  Apostolis  martyr  notat  pa- 
tientes  et  martyres.  Rursum  Petrus  notat  eos, 
qui  sunt  petrse,  id  est,  fortes  et  constanlesin 
fideet  virtute.  Joanncs  notat  castos.  Jacobus,  id 
est,  supplantator  notat  eos,  qui  vitia  calcant  ei 
supplautant.  Hi  enim  digni  suntvisioneDei.  Ita 
S.  Anselmus.  Vis  ergo  videre  Deum  ?  esto  Pe- 
trus,  id  est,  firmus  in  virtute;  eslo  J^oannes 
per  castitalem ;  esto  Jacobus  per  vitiorum  mor- 
lificationem.  Hinc  rursum  nonntilli  censent  in 
Petro  notari  firmam  fidem ,  in  Jacobo  sublimem 
spem,  in  Joannem  ardentem  charitatem;hisce 
cnim  quasi  terrenis  alis  ad  Deum  subvehimur. 

In  montem  excelsum  sEORSUM.]  Syrus ,  solos, 
ut  scilicet  mons  hic  sua  celsitudine  repraesenta- 
ret  celsitudinem  cceli  empyrei ,  et  glorise  cce- 
lestis ,  utque  tropologice  doceret,  ait  Remigius : 
Quia  necesse  est  omnibus,  qui  Deum  contemplari 
dcsiderant ,  atnonin  inlimis  voluptatibusjaceant, 
sed  amore  supernorumsempei'  ad  ccelestia  erigan- 
tur:  et  ut  ostendat  discipuUs  suis ,  quatenus  glo- 
riam  divince  ciaritatis ,  non  in  hujus  sceculi  pro- 
fundo  qucErant,  sedin  coeleslis  beatitudinis  regno. 
Ducuntur  autem  seorsum ,  quia  sancti  viri  toto 
animo  et  fidei  intentione  separati  sant  a  malis, 
funditusque  separabuntur  in  futuro;  vel  quiu 
multi  vocati,  pauci  vero  electi  :  Nam,  ut  ait 
Beda,  qui  resurrectionis  fructum  expectanr, 
mente  in  excelsis  inhabitare,  et  continuis  prc- 
cibus  debcnt  incumbere. 

Quaeres,  quis  fuit  mons?  Communiter  cen- 
scnt  fuisse  moulcm  Tabor.  Rcfellit  hoc  Franc, 


i 


COMMENTARIA  IN  MATTII.EUM.  Cap.  XVII. 


Lticas ;  Quia,  inquit,   Tabor   cst   in  Galilaca  : 

t  Clirislus  autem  non  vidclur  transliguratus  in 

Galilaca,  eo  quodMarcuscap.  9.  30.  dicat,  post 

transfigurationcm  Christuni  cumApostolis  prai- 

tcrgressiim  esse  Galiteam  :  quarevideri  Cliris- 

tum  transliguratum  in  Libano  monte  amoenis- 

simo,  quia  Cicsarea  Phiiippi,  ubi  eam  promisit 

Chrisius  cap.  praecedenti  vers.  13.  adjacet  Li- 

•bano.  Verum  Ikcc  ratio  non  urget,  nec  cogit,  iit 

a  sentcniia  adcocommuui  recedamus  ,  imopo- 

tius  illi  favct,  iiiamquc  confirmat :  vull  enim 

dicerc  Marcus,  CJuistum  transfiguratum  fuisse 

in  monte  Tal)or,  qui  est  in  Galilsea,  indcque 

descendeniem   adjacenles   Galil;cie   urbes,    et 

villas,  pricdicando  ct  sanando,  more  suo  obiisse 

ct  pcrtransiisse,  ut  ad  urbem  suam,  id  esl  Ca- 

pharnaum ,  ubi  scdcm  ad  praedicandum  fixcrat, 

pervenirct,    uli   mox  eum    pervenisse  narrat 

Maith.xus    vers.   23.    Unde   Marcum  explicans 

Malthicus  hic  V.  21.   ait:  ComersunUbas  aulem 

eis  i.nG(diUoa,  dixit  illis  Jesus.  Ergo  jam  vcrsa- 

/janlur  in  Galiloea:  ergo  in  Galilaca  transfigura- 

tus  est  Chrislus:  Galiiaja  enim  fuit  locus  pricdi- 

eationis,  miraculorum  et  mysteriorum  Christi. 

Et  Galilaca  significat  Hebraice  transmigrationcm, 

scilicet  h  peccato  in  gratiam,  a  terra  in  coelum , 

abaerumna  ingloriam.  ILTcest  sententia  Patrum 

et  fidelium,  ut  videatur  Ecclesiae  traditio:  ideo- 

que  mons  Tabor  Chrislianis  sanctus,  et  pcre- 

grinatione  celcbris  effectus,  teste  S.  Hieronymo 

epist.  27.  Omnesenim  qui  peregrinantur  in  Ter- 

ram  sanclam,visilant  Tabor,  aequeacBcthlcem, 

montem  Calvarioect  Oliveii.  Ita  antel200.  annos 

S.  Paula  visilans  loca  sancta,  visitavit  Tabor  : 

nam,  ut  diserle  ait  S.  Hicronymus  in  ejus  cpita- 

phio  :  Scandcbat  montcm  Tabor ,  in  quo  tramji- 

guratus  est  Cliristus.  Sic  in  Tabor  transfigura- 

lum  csse  Christum  expresse  docct  S.  Cyriilus 

Hierosolymitanus  Catechesi  12.  ct  Damascenus 

serm.  de  Transfiguralione,  Bcda  ct  Euthymius, 

Abulensis,  Maldonatus,  Janscnius,  Barradius  , 

Toletus,  Brochardus,  Adrichomiusin  descript. 

Terrae  sanclae,  ct  alii  passim.  ConfirmatDamas- 

cenus  ex  illo  Ps.  88.  Tabor  et  llermon  in  nomine 

tuo  exultabunt.  Hcrmon  cnim  exultavit,  cum  in 

Baplismo  Christi  vocem  Patris  de  coelo  audivit : 

Tabor  vero,  cum   eum    in  se  transliguralum 

vidil,  tuncque  ait  Damasccnus,   Tabor  certavit 

cum  coeloempyrco    illius  simulacrum.et  quasi 

gloria;  coclestis  theatrum.  Sicut  enim  Bcati  vi- 

dent  incoelo  gloriam  D(;i,  sic  Apostoli  viderunt 

in  Tabor  gloriam  Christi.  Addit  Beda  tracl.  de 

Locis  sanctis  c.  17.  in  transfigurationis  Christi 

coram  Elia  ct  Mose  memoriam,  in  monte  Tabor 

ajdificatas  essc  tres  Ecclesias  juxta  votum  Pctri 

dicenlis  :  Faciamus  hic  tria   tabcrnacula  :  tibi 

unum,  MoYsi  unum ,  ct  Elict  unum.   Addit  ^Mce- 

phorus  lib.  8.   cap.  30.  et  cx  eo   Adrichomius 

S.  Helenam  in  Tabor  ob  mcmoriam  transfigu- 

rationis  pulchcrrimum   exlruxisse   tcmplum , 

ilUidque  amplis  redditibus  ad  ministrosalcndos 

dotasse.  Huic  temploduo  postca  accessere  mo- 

Tiasteria,  unum  Grsecorum  Elue  consecratum, 

alterum  Mosi  dedicatum. 

PorroTabor  elegitChristus,  utin  eo  gloriam 
suam  ostenderet.  Primo,  quia  Tabor  vicinus 
est  Nazareth,  in  qua  ipse  conceptus  est,  ct 
Verbum  caro  factum  vicinus  quoque  est  Ca- 
pharnao,  ubi  habitabat  <  t  prcedicabat  Chrislus; 
pr.nedicationem  enim  suam  confirmavit  in  gloria 
iransfigurationis.  Secundo,    quia  mous  Tabor 

COUiEl..    A    l.AnDK..    TOM.    VIII. 


.120 

vicinus  eslSaron,  de  quocecinil  Isaias  c.  35.  -i. 
Gloria  Libani  dataest  ei,  decorCarmeli  etSaron: 
ipsi  videbunt  gloriam  Uomini,  et  decorem  Dei 
nostri.  Tertio,  quia  Tabor  estmons  valdeexccl- 
sus  :  Nam,  ut  ait  Joscph.  lib.  /i.  de  Bello  c.  2, 
allitudo  ejus  est  triginta  stadiorum,  hoc  Cbt 
quatuor  fere  milliarium  Ilalicorum ;  stadium 
enim  est  octava  pars  milliaris;  continetenim 
125.  passus ,  cum  milliare  coniineat  miilo. 
Quarto,  quia,  utaitBeda  lococitato,  mons  Ta- 
bor  inmcdio  Galilajic  campo  ii  Genesarcth  tri- 
bus  millibus  passuum  ad  Boream  dislat,  ex 
omni  parte  rotundus  et  acqualiter  assurgens, 
herbosus,  fioridus,  et  valdc  amoenus;  undc 
speciem  habct  paradisi  ctcoeli.  Addit  Adricho- 
mius  cx  Brochardo  et  Bredcnbachio  :  Tabor 
coeli  tempcrie  est  saluberrimus;  vincis,  olivis, 
variisque  arbuslis,  et  fructiferis  arboribustotus 
undique  consitus  :  roreperpctuo  vividus  ,  arbo- 
rum  frondibus ,  versicoloribusque  hcrbis  sem- 
per  viridis,  atque  suavi  omnigcnum  florum 
odore  fragrantissimus.  Hinc  magna  ferarum, 
maximeque  avium  hicest  frequenlia ,  quarum  ( t 
grato  conccntu  amoenissimusest,  et  venatu  cc- 
lcbris.  Dcnique  Tabor  cst  mons  extrucndis  ad 
terram  sanctam  defcndendam  munitionibiis 
aptissimus  :  uiidc  Judic.  /i.  ex  Tabor  dcsccndit 
Barac  cum  suis,  ac  profiigavit  Sisaram.  Porro 
in  ipso  Dominica3  transfiguralionis  ioco  jaiu 
horlus  est  arboribus  consiius,  ct  fonlibus  irri- 
guus,  qui  muro  ambitur  :quo,  quipcdcm  mon- 
tis  accolunt  propier  religionem ,  atque  obser- 
vantiam  loci,  ncminem  acccdcrc  pcrmittuni. 
Ilucusque  Adrichom.  Undcct  iiS.  Petrocpist.  2. 
v.  18.  Tabor  vocatur  moiis  sancius ,  quia  Chrisli 
transfiguratione,  Elitc  et  Mosis  cum  co  collo- 
quio,  ac  patris  dc  co  testimonio  ronsccratus. 
Symbolicc  TaborHebr.  idcm  est,  quodthala- 
mus  puritatis  et  lucis  Nr  taemm  cst  thalamus, 
-i1>}  o?-Iux,  3  Oclh  medium  significat  in,  q.  d. 
Tlialamus  in  lucc,  id  est  lucis  :  vcl  ut  S.  Hicro- 
nymus  in  cap.  6.  Osee:  Tabor  k\em  est,  quod 
veniens  lumen ,  quia  in  jTfl&o/Chrisiusthalamuiu 
suaj  glorioc  et  splendoris  consiiiuit.  nursum 
Tnbor  vcrli  potest  Kn  ta,  id  esi  thitlamus,  "m 
bor,  id  est  cistcrnae  ct  scpuicluu ,  ait  Pagninus  in 
nomin.  Hcbraicis,  quia  in  Tabor  Moses  ct  Elias 
locuti  sunt  de  excessu ,  id  cst  morte  et  sepuliura 
Cliristi,  Luc.  9.  31.  Hac  cnim  via  Christo  cuii- 
dum  fuit  ad  gloriam  ct  ca-Ium ,  cadcmque  nobis 
cundum  cst.  Addit  Lucas  cap.  9.  28.  Chrisluin 
In  montcm  consccndissc,  ut  orarcl,  et  ii;iir 
orandum  fuissc  transfiguraium  :  Asccndii  , 
inquit,  in  montem  ut  orarct ,  cl  facta  est  duiu 
orarct ,  species  vultus  ejus  aliera;  ut  nos  docc- 
rct  fruclum  orationis,  scilicct  in  oralione,  nns 
lucecoelcsti  pcrfundi,  ct  quasi  Iransfigurari,  ut 
cx  tcrrenis  fiamus  coclcstcs  ct  divini;  alqucc.v 
hominibus  Angcli.  Hujus  rei  typo,  cum  Moscs 
accepturus  tabulas  legis,  cum  Deo  colloqueic- 
tur  in  monte  Sina,  apparuit  ci  gloria  Doniini, 
eique  cornua,  id  cst  radios  su.t  lucis  aDixii. 
Exodi3S.  ct3/i.  liaHilarius.  Scd  Mosi  abexterno, 
puta  ab  alloquio  Dci :  Chrislo  vcro  ab  intcrno  , 
hoc  est  {»  dcitale  et  gloria  animae  interna  liic 
splcndorprocessit.  SicS.  Antonius,  S.  Ignatius, 
aliique  Sancti  ex  assiduo  cum  Dco  in  orationc 
colloquio  faciem  acccpere  splendcnlem,  et  ra- 
dios  lucis  evibranlem. 

2.    ET  TnA>SFIGlR.VTtS   EST   ANTE   EOS ,    ET  RES- 
PLENDVIT    FACIES    EJtS    SICIT    SOf.  :   VESTIME>T'- 

62 


.",50 


rA)\!.\U:NTAlUA  IN  MAl 

AUTEM   EJOS   PACTA   SONT   ALIJA   SICUT  NIX.]  GrajCC 

,'/iTe/*oj5pcj&rj  ,  idest,  transfoj-inatus  est ;  ila  Syrus. 
IJnde  Ovidius  ct  Poet.x'  lioininum  inanimalia 
iransrormalioncs  vocant  melamorphoses.  Ara- 
l)icus  :  Ostendit  gloriam  suam  coram  eis. 

Ouoercs,  qua  ralionc  et  modo  iransfiguratus 
sii  Chrislus?  Supponoulcerlum,  non  fiiissehic 
phaniasma,  aut  phantasticum  quid,  sive  iliu- 
sionem  imaginariam,  quali  daemon  sagas  et 
inagos  in  lupos,  porcos,  aves,  felcs  transfigu- 
(rat,  sicque  apparet  subinde  sagis;  ut  ipsae  pu- 
Ijent  dicantque  secum  Angelis  colloqui,  canere, 
jubilarc.  Nii  tale  poiuitessc  in  Chrisio. 

Dico  primo  :  Ciirislus  non  ila  transfiguravitsc 
coram  tribus  Apostolis,  ut  eis  ostenderet  suam 
diviuilaiom,  sicutoslcnditSanctis  in  coelo,  ita- 
que  eos  beat.  Haec  enim  oculis  corporeis  per 
omnem  potentiam  videri  nequit  :  ila  passim 
Patrcs  :  quare  Tertull.  S.  Clirysost.  S.  Leo,  et 
Damascenus,  qui  ahter  loquuntur,  tantum  vo- 
lunl  dicere,  Christum  Apostolis  ostendisse  glo- 
riam  externam  corporis,  quoe  divinitatis  erat 
index,  ut  per  eam  quasi  per  rimam,  scd  cor- 
pore  velatam,  aliquomodo  gloriamel  majesta- 
tem  Deitatis  aspicerent. 

Dico  secundo  :  Christus  in  transfigurationc 
noa  mutavit  vultus  sui  csseniiam  aut  formam, 
imo  nec  figuram,  colorem,  vel  aUas  qualitates, 
sed,  ut  recte  ait  Euthymius,  assumpsit  ingen- 
tem  splendorem  quasi  divinum,  ut  fulgeret 
instar  solis ;  imo  ut  soie  esset  auguslior  et  fulgi- 
dior.  Unde  Malthaeus  expUcans  t6  transfiguraius 
csl ,  mox  suhjicit :  Et  resplenduitfacies  ejus  sicut 
sol;  et  enim  significat  id  est.  Et  Lucas  :  Facta 
est,  inquit,  species  vultus  ejus  altera,  sciUcet 
luminosa  et  fulgida.  Ita  Patres  et  Interpretes. 
Vide  S.  Thomam  3.  p.  q.  kb.  Transfiguralioergo 
dicitur,  eo  quod  Christus  in  ea  figuram,  id  est 
formam  et  speciem  externam  faciei ,  assumplo 
splendore,  iu  clariorem  et  augustiorem  trans- 
formarit.  Non  enim  hicChristus  assumpsildotes 
aliascorporis  gloriosi,  scilicet  impassibilitatis, 
agilitatisetsubtilitatis,  sed  clarilatis  dumtaxat; 
hnjcenim  sola  Aposlolis  erat  visibiUs. 

Ubi  noia  primo,  splendorcm  hunc  non  aeri, 
nonetiamoculis  Apostolorum,  sed  facieiChristi, 
imomanibus  et  loticorpori  realiter  inhacsisse, 
uti  diserle  docet  S.  Hieronymus,  epist.  61.  ad 
Pammachium  contra  errores  Joannis  Hierosol. 
et  alii  passim.  Licet  enim  A])ulensis  hic  hl. 
Salmeron,  et  Toleius  in  Lucae  9.  v.  29,  putent 
solam  faciem  Christi  resplenduisse :  hanc  enim 
solam  nominant  Mattlu-cus  et  Marcus ,  melius 
tamen  alii  passim  opinantur  toium  corpus 
Christi  resplenduisse,  quia  plena  et  perfecta 
fuit  Chrisli  transfiguralio  :  unde  ex  corpore  in 
vesiesemanavii:  sub  facie  ergo,  ulpote  magis 
spectabUi,  cetera  membra  intelliguntMatihaeus 
et  Marcus.  Ita  S.  Ephrem  orat.  de  Transfigurat. 
Factasunt,  \n(\m\.,  vestimenta  ejus  alba.  Etenim 
ostendit  Evangclista,  quod  ex  toto  cjus  corpore 
fjus  gloria  scaluriit,  et  ex  tota  ejus  carne  reS' 
plenduit  ejus  facies  ,  et  ex  totis  ejus  membris  res- 
plenduerunt  radii,  etc.  Item  :  Christus  toto  suo 
corpore  tanquam  sol  suis  radiis  resplenduit  gioria 
s((fB  divinitatis.  S.  August.  (vel  quisquis  est  auc- 
lor)  lib.  3.  de  Mirab.  S.  Script.  cap.  10.  Ut  per 
caj-nem,  ait,  divinitas  foris  iiluxit ,  sicet  caro  il- 


TIl.EUM.  Cap.  aVII. 

luminata  de  divinilate  per  vestimcnta  rudincil. 
Idem  sentiuniS.  Ambr.  in  Symb.  cap.  22.  S.  llie- 
ronymus  jamcitalus,  S.  Augustinus  22.  deCivil. 
cap.  9.  Oiigenes  in  cap. 9.  Levit.  (qui  et  addit  eo 
tempore  Mosen  quoque  non  in  vultu  solum,  sed 
in  toio  corpore  ciarificatum  fuisse),D.  Thomas, 
Barradius,  Suarez,  et  alii,  quorum  aliqui  cen- 
sent  splendorem  hunc  totum  corpus  Christi 
penetrasse,  illudquefecisse  perspicnum  elpel- 
lucens;  aliimeliuscum  Suarez  tom.  2  disp.  ii2. 
scct.  2.  putant  splendorem  hsesisse  in  superficie 
corporis  exteriori ,  idque  significat  vox  transfi- 
guratio,  id  est  figur.e,  quje  in  superficieexte- 
riori  est,  immulalio.  Porro  splendor  hic  eral 
coeleslis  ,  imo  plusquam  coelestis,  scilicet  divi- 
nus  et  heaiificus,  qualis  est  corporum  glorio- 
sorum  :  unde  insiar  solis  eral  aureus,  magnifi- 
cus ,  elegans,  oculosque  summe  recreans  ;  ac 
cum  essetsummus,  nalivae  elTigiei  Cliristicons- 
peclum  Apostolis  non  eripiebat  :  secus  est  de 
lucc  nostra ,  v.  g.  solari ,  quae  visum  tam  recreat, 
quam  hebeiat. 

Nota  secundo,  novum  hunc  splendorem  fuisse 
dotcm  claritatis,  quae  uti  et  ceterae  dotescorpo- 
risl)eati  (puta  agilitas,  subtilitas,  impassibilitas) 
debitae  erant  corpori  Christi,  et  animae  ejus, 
utpote  beata;  etDeo  unilae,  idque  toto  lempore 
vitse  a  primo  instanti  conceptionis  ejusdem  in 
ulero  Virgiuis  ;  sed  tamen,  ut  pati  posset  Chris- 
tus ,  et  cum  hominibus  conversari,  haec  claritas, 
ceieraeque  dotes  jam  diclae,  toto  reliquo  vitae 
cjus  lempore  repressae  fuerunt  in  beata  Christi 
anima,  ne  ex  ea  per  physicam,  vel  potius  mo- 
ralem  fnam  lux  animas  est  spiritalis,  lux  vero 
corporis  est  longe  diversa  et  corporalis  )  ema- 
nationem  in  corpus  sese  diffunderet  :  alioqui 
enim  per  corpus,  uii  lux  per  laternam  emicas- 
set.  IUaergo  repressio  miraculum  fuit,  hic  vero 
cessatio  ab  hac  repressione,  ac  splendoris  in- 
tetni  in  corpus  de  more  emanatio,  fuit  cessatio 
miraculi :  hominibus  tamen  visa  est  miraculum, 
quia  nova,  et  quia  ejus  causam  ignorabant. 
Qiiocirca  Chrislus  hanc  corporis  sui  gloriam, 
licelduplicititulo,  scilicetunionis  hypostalicas, 
etbeatitudinis  animae  sibi  debitam,  tertiotitulo 
meriii  adeptus  est :  per  tot  enim  passiones  ei 
labores  meruit  hanccorporis  gloriam,  eamque 
in  resurrectione  accepit  perpeiuam,  ui  passim 
docent  Theologi.  Nec  aliud  vult  Damascenus 
seim.  de  Transfiguralione,  ubi  ait  Chrisli  cor- 
pus  semper  habuisse  gloriam,  licet  Apostolis 
abscondiiam,  in  transfiguratione  vero  eam  os- 
lendisse;  nam  per  gloriam  intelligit  unionem  hy- 
poslaticam,  quaj  erat  fons  et  origo  omnis  gloriae 
et  claritatis.  Idemdicode  S.  Epiphan.  haeresi69. 
et  de  S.  Nazianz.  orat.  ^9.  et  S.  Anselmo  in  Eluci- 
dario.  QuarequodnonnuIIi  opinati  sunt,  Chrls- 
tum  seniper  has  dotes  et  hunc  splendorem  in 
corpore  habuisse,  sed  iUum  non  fuisse  visum 
ab  hominibus  ob  debilitatem  visus  humani; 
sicut  nonnulli  dicunt  claritatem  in  corpore  bea- 
torum  glorioso  fore  invisibilem  oculis  morta- 
lium,  nisi  nova  eis  vis  videndi  addatur:hoc, 
inquam,  improbabile  est,  cum  illa  lux  corporis 
gloriosi  sit  corporea  et  summa,  ideoque  summe 
oculo  cuilibet  visihilis. 

Denique  transfiguralio  Christi  contigit  die 
sexta  Augusti,  quo  Ecclesia  (luotannisillam  ce- 
lebrat.  Ita  Wandebertus,  qui  vixit  anno  Chrisli 
850,  in  suo  Martyrologio,  licetPetrus  Canislus 


COMMENTARIA  IN 
in  siio  MariyroloR.  illam  factani  tlicat  die  27. 
Jiiiii.  rorro  Aminoniiis,  Baronius,  Jansenius, 
Adrichomius,  Suarez,  el  alii  consentiunt  illam 
accidisse  anno  33.  ielalis  Christi,  qui  fuit  tertius 
et  ullimus  pnedicalionis  ejusdem  :  sequenti 
enim  anno  vertentc  in  Paschaie  sub  die25.  Mar- 
lii  crucilixus  est.  Vide  chronotaxim,  quam 
comraentario  prteposui. 


OTu-cres  sccundo,  curtransfiguratus  sit  Chns- 

iiis^  Rcspond.  primo,  ut  per  lianc  claritatemet 

Kloriam ,   ac  per   lestimonium    Eliae  el  Mosis 

Aposlolis  divinitaiem  suam  probaret,  iHamqiie 

sub  hmnanilate  occultatam  atquc  velatam  os- 

tenderet.  Secundo,  ut  pracmuniret  discipulos, 

nr  caderentanimo,  cum  ipsum  visuri  essent  in 

monte  Calvari;c  cruci  aflixum.  Tertio,  ut  sehac 

forma  judiccmventurum  cum  poteslate  magna 

et  maiestate  indicaret,  et  quasi  repra'sentaret. 

lia  S.  Ephrem,  Cyrillus  ,   el  Damascenus  de 

Transiigur,  S.  Basilius  in  Psal.^y,  et  alii.  Undeel 

Klias  apparuit,  qui  erit  pr.ecursor  Christi  vc- 

iiienlis  ad  judicium;  idem  censent  noiumlli  de 

Mose.  Quarto,  ul  lidem  et  spem,  animumque  et 

zelum  Aposlolorum,  celerorumque  fidelium,  ad 

certamen  et  crucesquaslibetproEvangelioIor- 

titer  subeundas,  spe  similis  glorix  in  resurrec- 

lione  obtiiienda)  excitaret  et  acueret.  Ita  S.  Leo 

serm.  de  Transfig.  Transfiguratus  est  >  inquit, 

Dominus,  at  de  cordlbus  discipalorum  crucis  scan- 

dalum  tollcret ,  et  ne  conlurbaret  eoram  fidem 

voluntarice  Immilitas  passionis,  quibus  revelata 

esset  absconditce  excellenti(e  dignitas.  Et  sanclus 

Chrysostomushic,  qui  addit  minimum  beatum 

in  coclo  majorem  habere  claritatem  et  gloriam , 

quam  Christus  hic;  quia  Cluistus  illam  hic  de- 

bilibus  oculis,  et  capiui   Apostolorum  adhuc 

mortalium    attemperavil.    Quare   quibus   hico 

gloric-c    coelesiis    irradiat   veritas,    his   omnis 

mundi  el  pompoc   mundan.TD  vilescit  vanitas. 

QuocircaS.  Franciscus  dictilabat :  Tanla  est gto- 

ria  quam  expecto ,  ut  omnis  mc  pocna  delcctet, 

Symbolice :  Htcc  transfiguratio  repracsentavit 
miras  et  varias  Verbi  incarnali,  quasi  diviiii 
Proiei  transformationes.  Chrislus  enim  quater 
transfiguratus  esl :  Primo,  iuincarnalione,  cum 
Verbum  caro  factum ,  in  ea  quasi  lux  in  lalerna 
resplenduit.  Secundo,  in  cruce,  in  qua  ita  llii- 
gris,  clavis,  sputis,  etc,  deformatus  luit,  ut  de 
eo  dicebat  Isaias  c.  53.  iNon  cst  species  ei  neque 
decor,  et  vidimus  eum,  et  non  erat  aspectus. 
Teriio,  in  resurreclione,  cum  gloria  et  honore 
coronatus  est.  Quarlo,  in  Eucharisiia ,  ubi  latens 
sub  speciebus  panis  el  vini,  in  eos  quasi  trans- 
figurari  videtur,  transsubstantialio  cnim  est 
quasi  accidentium  iransfiguratio. 

Anagogice :  Voluit  hic  Christus  darc  ideam 
nostric  resurrociionis  et  gloria;,  in  qua  ipsc 
corpus  nosirum  relormabit  configuralum  cor- 
pori  clarilatis  su.tb. 

Tropologice :  Voluit  Christus  primo  hic  lypum 
dare  transfigurationis  animae  peccatis  nigrae  in 
lucem  gratiae,  por  quam  Christo  configuramur. 
Transfiguraiio  enim  nostra  consistii  in  configu- 
rationecuraChristo,  ut  Christo  in  omni  humili- 
taie,  charitate,  obcdieniia,  religione,  elc.,con- 
formemur ;  ut  siraus  vivic  imagines  vitae  ct 
sanctitatis  Chrisli,  quasi  nostri  exemplaris  ;  ul 
CDgilcraus,  loquamur,  oporomur  ea   pictaic, 


MATTH.TCM.  Cr.p.  XVII.  :\Z\ 

gravitate,  zelo,  quaChristus;  ut  quicumquenos 
viderit,  putet  se  in  nobis  Christum  cernere. 
liursumChrislushicdatideam  transfigurationis, 
qua  anima  a  minori  sanctilalc;  trausit  ad  majo 
lem  :  Christus  enim  jam  sancius  transfiguraius 
cst,  alque  htcc  transfiguralio  saepe  prioreesl 
(liiriciliur  et  rarior  :  Sancli  enim  saepe  sibi  de 
saticlilale  blandiuiitiir,  ct  in  ea  qua.»isecuricon- 
quiescunt,  n(!C  ad  majorein  aspirant,  uti  pecca- 
tores  et  poenitcntes  aspirant  adjustitiam.  Rarius 
est,  ait  ille  Pater,  ut  a  sanctitate  minori  ad  ma- 
jorera,  qiiam  ut  a  peccato  quis  ad  sanclitatem 
transfiguretur.  Idom  asseritS.  Bernardus,  S.  Bo- 
navenlura,  et  alii  :  hoc  tamen  subinde  lit  in 
monte  et  secessu  cum  Christo ,  puta  increbra  et 
fervenli  oratione  ac  meditaiione.  In  ea  eniiii 
mens  illuslralur  a  Deo,  ac  por  eam  quasi  fistu- 
lam  iiaurit  lunion  cceleste,  quo  iliustrata  conci- 
pit  novos  ardores  ad  reformandos  mores,  imo 
ut  transformet  se  in  Chrislum,  ut  cum  Paulo 
(\icnl :  Mitiiinundus  aHicifixus  csl.  Viioego,  jam 
nonego ;  vivit  vcro  inme  Cliristus,  Etcum  sancto 
Ignalio  ep.  ad  Romanos  :  /tmor  meus  crucilixus 
est.  Etcum  S.  Erancisco  quinque  corporis  Christi 
stigmata  ,  si  non  corpoii,  certe  animic  suaeinfi- 
gatetimprimat  medulliius. 


Oraiio  ergoost  animae  transfiguratio  :  Primo, 
quia  in  ea  anima  lumon  a  Doo  accipii,  utclarius 
oum,  acque  acseipsam,  suaque  oraniacognos- 
catellustret. 

Secundo,  in  ea  ix  Deo  petit,  impetratque  gra- 
tiam  ad  maculaset  vitia,  quibus  deformataest, 
oluenda  ot  reformanda,  atque  ad  tontationes 
quaslibct  superandas.  In  oa  prodosolatione  ac- 
eipil  consolalionem,  ex  dobili  fit  fortis,  expigra 
forvons,  ex  porpjexa  inteiligens,  ox  tristi  laJla, 
cx  pusillanimi  animosa. 

Terlio ,  in  ea  supra  se  levatur,  et  ad  Deum  in 
ca-Ium attollitur,  ubi  discit,  imo  videt  ros  omnes 
lorra;  esse  viles  ,  exiles,  et  fragilos,  ilaque  eas, 
ut  pueriles ,  quasi  ex  alto  dospicit  et  contemnit. 
Cernit  enira  non  nisi  in  ooelo  esse  veros  hono- 
res,  veras  opes,  veras  delicias. 

puarto,  ibi  audit,  videtquc  pariter  parvas  et 
cxilesesse  omnes  mundi  cruces,  omnom  pau- 
pertatem,  omnem  morbum,  omnem  famom. 
omnem  perseculionem.  Quare  ea  omnia  foriiter 
suslinore,  et  parvi  .Tstimare  decernit,  dicitque 
cura  Paulo  :  ^on  sunt  condignce  passiones  liujus 
temporis  adfuluram  gloriam,  qucercvelabitur  in 
nobis,  etc.  Ergo : 

Eliamsi  fractus  illabatur  orbis  , 
Impavidum  rerienl  ruiiia:, 

Quinlo ,  in  ea  unit  se  Deo :  Quia  autcm  adliaret 
Domiuo ,  unus  spirilus  cst.  1.  Corinlh.  6. 17.  Hinc 
S.  Francisc.  orans  rapiobalur  in  altura  ,  ac  sub- 
inde  usquc  ad  altiludinora  fagorum,  irao  usque 
adnu])es  quasi  ad  Deum  ascensurus,  nec  aliud 
dicobat,  cogitabat,  et  amabat,  quam  :  Deiii 
meus,ct  omnia.  Da  mihi,  Domine ,  amore amorix 
tui  mori,  qui  pro  amore  amoris  mei  dignatus  es 
mori.  Hocest,  quod  ait  Paulus  :  I^osvcro  omnes 
revelata  facie  gloriam  Domitii  spccuUmtcs ,  /n 
camdem  imagincm  transformamur  a  ctaritate  in 
clarilatem,  tanquam  ciDomini  spirittu  2.  Corinth. 
3.  18. 

Deniquc  Chrislum  non  sedenleni,  nec  genu 


332  COiVniliNTAHlA  IN  MA 

tk'xuni,  sed  slanlom  fiiissc  iransriguralum  in- 
nuit  Marciis  dicens  :  Evigilanles  videmnl  mojes- 
tatem  cjus,  ctdaos  viros  stantes  cum  eo ,  sciiicet 
pariler  stantes.  Unde  sequitur  Chrislum  non 
sublnlumin  aera,  uiinonnulli  pictorespingunt, 
sed  in  terra  ,  illi  pedibus  insistentem,  fuisse 
transliguraium.  Ita  Thyraeus  c.  9.  de  Transfig.  in 
fine. 

VeSTIMENTA    AUTKM    EJUS    l'ACTA   SUNT    ALBA    SI- 

cuT  Mx.  ]  Aliqui  legendum  putant  sicut  iux ; 
iiam  Gra>ca  jam  habent  w?  to  ww;  ,  id  est,5/c«? 
lux  ;  sic  et  Syrus  et  Arabicus.  Accedit  ;Egyptius , 
<iui  verlit :  Etrutilavit  facicsejus  sicutsol,vesti- 
inenta  quoque  splcnducrunt  forma  solis.  jEthiopi- 
cus  :  Vcstimcnta  cjus  sicut  cryslallus.  Verum 
Koster  legit  cum  Persico  w;  x'wv,  id  est,  sicut 
vix,  et  sic  h'gunt  hic  nonnulli  codices,  imo 
omnesMarc.  9.  2.  Nix  enim  proprie  dicituralba, 
lux  vero  fulgida;  quamquam  nix  non  solum 
candet,  sed  et  fulget.  Candor  enim  ejus  tantus 
est,  ul  fulgeat,  fiatque  fulgor.  Porro  hic  habi- 
tus  ,  et  color  sjmbolum  est  lcelilioe  et  gloricX! 
Beatorum,  Apoc.  4.  ^i.  et  passimahbi.  Abulensis 
qua?st.  ^2.  et  seq.  ac  noster  Salmeron  opinantur 
vestibus  Chrisli  candorem  hunc  vcreet  reahter 
fuissc  inditum;  quare  colorem  vestium  fuisse 
immutatum,  ut,  si  illae  prius  erant  nigra)  in  se, 
factac  sint  alboe,  sin  vero  prius  erant  alboc,  ut 
Abulensis  putat,  factas  fuisse  albiores  ;  peracta 
vero  transfiguratione,  easadpristinumcolorem 
et  statum  rediisse.  Favet  S.  Marcus ,  dum  ait : 
Vestimenta  ejusfacta  sunt  splendentia,  etcandida 
nimis ,  velut  nix ,  qualia  fullo  iion  potest  super 
terram  facere  candida.  Vestes  ergo  Christi  duo 
liabebant,  scilicet  candorem  niveum,  quasi 
fullonis  ,  et  splendorem  a  Deo  immissuni , 
utrumque  supernaturalem  :  splendor  enim  hic 
non  poterat  a  carne  Clirisli  per  vesles,  ulpote 
opacas,  eminere.  Ita  ipsi.  Alii  passim  censent 
eandoremidem  fuisse  cum  splendore :  splendor 
«•iiim  est  candidus,  sed  candori  additfulgorem, 
<  iimque  Deo  agente  ex  carne  Christi  emanasse 
in  vestes ,  ut  fit  in  corporibus  gloriosis ,  ideoque 
splendorem  huncobruisse,  et  quasiabsorpsisse 
nativum  vestium  colorem,  si  alius  erat,  netan- 
lisperappareret  :  quarc  splendor  hicinfacie  et 
corpore  Christi  erat  aureus  et  fulvus,  uti  est  in 
sole;  transfusus  vcro  in  vestes  factus  estalbus, 
ulialba  apparetluna,  cumradiis  solisillumina- 
uir,  el  ipse  sol  per  nubes  transparens  apparet 
albus:magnus  enim  splcndor,  siper  obscurum 
corpus,  quale  suntvesles,  percipiatur,  nontam 
rulilans  fulgor,  quamalbicans  candorapparet; 
eoquodobjectu  intermedii  corporis,  radii  ejus 
frangantur,  et  quasi  debilitentur.  llaTertullia- 
nus  J.  U.  contra  Marcion.  cap.  22.  S.  Ephrem, 
«■t  Auctorde  Mirabil.  Script.  jam  citati,  Enlhy- 
niius  hic,  Alensis  3.  p.  q.  21.  Albertus  in  Marci 
et  Lucae  cap.  9.  Lyrannus,  Glossa,  Cajetanus, 
f  ranc.  Lucas,  Suarez,Lorinusin  2.  Petr.  1.  v.  16. 
sic  elPctrus  Thyrajus  dc  Apparit.  Christi  1.  1.  de 
'Jransfigur.  n.  Ui.  per  candida  intclligit  splen- 
dida;  uti  et  Evangelisla!  alibi  splendida  vocant 
candida.  Favet  Marcus,  cum  ait:  Spiendentia  et 
randida  nimis  velut  nix.  Intelligit  ergo  per  splen- 
dorcm  candorem  instar  nivis  splendentem  : 
nam  alioqui  dixissct  candida  et  splendentia.  Ple- 
uus  erit  sensus  et  omnia  ada;quans,  si  utramque 
scnieniiam  jungas,  etutrumquc  factum  dicas, 
scilicetvestes  Christi  etfactas  esse  candidas  ut 
nix  percandoremnivcumcp.iasi  ^ullonenm  illis 


TTILEIJ.M.  Cap.  XVII. 

a  Deo  de  novo  indilum,  et  parilcr  splendidus 
per  splendorem  ex  facie  et  carne  Christl  radianie 
in  eas  diffusum.  Hoc  enim  significat  Lucas, 
dicens  :  Etvestilus  ejus  albusetrefulgens,  Graece 
e?xcp«7rTwv ,  id  est,  effulguruns ,  hoc  est,  radios 
insiarfulguris  evibrans.  Lnde  liquet  non  solum 
candorem  niveum  in  eis  fuisse ,  sed  et  splendo- 
rem  fulgureum.  Candor  enim  estcolor  perfec- 
tissimus,  et  lux  sive  splendor  omnium  quali- 
tatum  sensibilium  nobilissima,  ac  fulgur  est 
igneum,  ei  rerum  omnium  efTicacissimum.  Iia 
Barradius  et  ToJetus. 

Tropologice  :  Vestes  Christi  sunt  sancti :  hi 
enim  eum  ornantut  vestes,  suntque  candidi  et 
frigidi  utnix,  quia  casii,  el  puritate  fulgidi.  lla 
S.  Gregorius  32.  Moral.  c.  7.  * 

3.  Et  ecce  apparuerunt  eis  Moyses  et  Elias 
cuM  EO  loquentes.  ]  Quneres,  cur  hi  duo  prae 
aliis  Proplielis  apparuerunt?  Bespond.  Maldo- 
natus,  quia  hi  duoprjecedent  secundum  Christi 
adventum  ad  judicium,  qui  erit  cum  magna 
majestate,  cujus  proinde  typum  et  figuram  de- 
dit  Christus  in  hac  sua  transfiguratione :  deEJia 
id  verum  est,  sed  falsum  de  Mose,  uti  ostendi 
Apoc.  11.  vers.  3.  et  U.  ubi  probavi  Enoch  ven- 
lurum  cum  EJia  contra  Antichristum ,  non 
Mosen. 

Dico  ergo  causam  fuisse,  quod  Moses  fuerit 
legislator  Jegis  veteris ;  Elias  vero  princeps  pro- 
pheiiae  et  Prophetarum  :  quare  ipse  repraesen- 
tavit  totum  Prophetarum  chorum.  Hi  ergo  duo 
apparuerunt,  ut  ostenderentChristum  vere  esse 
Messiam,  Salvatoremmundi  a  se  in  lege  et  Pro- 
phetis  promissum.  Per  Mosen  igitur  ostenditur 
lex,  per  EJiam  propJietia,  in  Christum  conspi- 
rare,  ac  ulramque  jam  officio  suo  perfunctam 
lerminari,  et  dare  Jocum  Chrislo  novo  legisla- 
lori ,  et  PropJielae  a  Deo  misso ;  atque  per  omnes 
Prophetas,  ac  nominatim  per  Mosen  promisso 
Deuter.  18.  18.  1'ropketam ,  inquit,  suscitabo  eis 
de  medio  fratrum  suorum  similem  tui,  et  ponam 
verba  mea  in  ore  ejus.  Ila  S.  Hier.,  Chrys.,  Ambr. 
et  Euth.  Addit  S.  Hieronymus  1.  2.  contra  Jovin. 
Mosen  et  Eliam  hanc  visionem  meruisse,  quia 
a;queutChristus  UO.  diebusjejunarunt  inmonte. 
Hinc  TertuIIianus,  Origenes,  Nazianzenus,  et 
alii  censent  hanc  visionem  humanitatis  Christi 
in  transfiguratione  reproesentatam  (aeque  acre- 
prassentata  fuit  Eliie  in  spiriiu  aurae  tenuis,  quo 
seilli  ostendit  Deus.  3.  Reg.  19.ait  AbuJensis)  et 
promissam  fuisse  Mosi  aDeo,  cum  ei  cupienti 
petentique  faciem  Dei  videre,  Deus  respondit, 
dixitque  :  Posteriora  mea  videbis ,  faciem  auteni 
meam  videre  non  poteris,  Exodi  33.  23.  Quod  in 
sensu  litteraJi  verum  esse  nequit,  sed  tantum  in 
symbolico,  ut  ibidem  ostendi.  Nam  in  sensu  lit- 
terali  Moses  vidit  ibidem  dorsum  Dei  in  corpore 
luminoso  etglorioso,  ab  AngeloDei  vicario  as- 
sumpto  :  quae  visio,  leste  S.  Hilario,  fuit  typus 
transfigurationis  Christi ,  in  qua  Moses  vidii 
gloriam  humanitatis  Christi. 

Sex  alias  causas  dat  S.  Thom.  3.  p.  quaest.  Ub. 
art.  3.  ad  2.  quas  audi :  Prima  est  haec,  quia 
enim  turbae  dicebant  eum  esse  EJiam,  vel  Jere- 
miam,  aut  unum  exProphetis,  capita  Proplie- 
tarum  secum  ducit,  ut  saltem  hinc  appareat 
diflerentia  servorum  et  Domini.  Secunda  ratio 
est,  quia  Moyses  legem  dedit,  Elias  pro  gJoria 
Dominiremulator  fuit:  undeperhoc,  quodsimul 


COMMENTARIA  IN  MATTH^U^I.  Cap.  XVII. 


cum  Cliristo  apparent ,  cxcluditur  calumnia 
Judajorum  accusanlium  Cliristum,  tiinquam 
iransgrcssorem  legis  et  blasplicmnm,  Dei  sibi 
gloriamusurpantem.  Teriia  ratiocst,  utoslen- 
dat  sc  liabere  potestatem  mortis  et  viise,  ct  esse 
judicem  moriuorum  ct  vivorum,  per  hoc  quod 
Moyscmjam  mortuum,ct  Eliam  adhuc  viven- 
tem  secmn  ducif.  Quarta  ratio  cst,  quia  sicut 
Lucas  dicit  :  Loquebantur  cuin  co  dc  cxcessu, 
quem  complelurus  erat  in  Jerusalem ,  id  est,  de 
passione  ct  morte  sua;et  ideo,  ut  super  hoc 
discipulorum  animos  confirmaret,  inducit  eos 
in  medium,  qui  semorti  exposuerunt  pro  Dco. 
Nam  Moyses  cum  periculo  mortis  se  obtulit 
rharaoni:  Elias  vero  regi  Achab.  Quinta  ratio 
c$t,  quia  volebat,  utdiscipuli  sui  aemularentur 
Moysi  mansuctudincm,  ct  zclum  Eii.'e.  Scxtam 
rationcm  addit  Ililarius,  ut  ostendcret  scilicet 
sc  per  legem,  quam  dediiMoyses,  ct  per  Pro- 
phetas,  inter  quos  fuit  Elias  prcecipuus,  esse 
praidicalum.DcniqucEliasacquaturMosiairectu, 
non  cfFcctu :  plura  cnim  gessit  Moses,  quam  C  lias. 
Audi  S.  Ambrosiuml.  1.  de  Jacob  etvita  beatac.  8. 
Opcrationes ,  inquit,  bono  commendanlar  affectu. 
Nequeenim  minus  beatus  Eliasquam  Moyscs  ;  cuni 
alter  cibi  indigus,  melotide  vili,  sinc  fUiis ,  sine 
sumptu,  sine  comilc :  aller  populi  ductor ,  lcelus 
sobole,  succinctus  potcntia,  divcrso  genere  meri- 
tum  eequale  fundavcrint ,  quando  cum  Domino  in 
rcsurrectionis  gloria  refulserunt.  Videtur  enim 
parem  his  quasi  paribas  glorice  suce  testibus  dc- 
disse  mcrcedem. 

Quaires,  qua  ratione  et  modo  hic  apparuerit 
Moses  et  Elias?  Dc  Elia  omnes  convcniunt, 
ipsuminpropriocorporeapparuissc;Elias  enim 
raptus  est  curru  igneo  in  coclum,  ct  adhuc  vivit 
ut  veniat,  certeique  pro  Chrisio  conlra  Anii- 
christum.  Exparadiso  crgo  vcl  loco,  in  quem  i\ 
Dco  translatus  cst,  Elias  subito  per  Angelum 
translatus  fuilin  montcm  Tabor,  ibiquc  in  trans- 
liguralione  Christi  extilit  coUocuiorct  teslis.  De 
Mose  varia^  sunt  sententise ,  quas  rcccnsuit  Deut. 
ultim.  vers.  5.  Certum  cst,  ut  ibi  ostcndi,  Mosen 
csse  morluum,  ncc  hucusquc  resurrcxissc. 
Quarcnoiuiulli  putubant  liic  non  Moscn  vcrum 
itpparuisse,  scd  Angclum  in  spccie  ct  forma 
Mosis.  Verum  hoc  falsum  csl,  imo  crroneum, 
iiit  Suarcz,  quia  Moses  inducitur  hic  ut  tcslis 
Christi :  tcstis  autcm  in  propria  persona  dcbct 
forre  tcslimoniuni.  Undc  ncmo  intcrprctum  cst, 
<iui  dicat  non  fuissc  Moscn,  scd  Angelum,  nisi 
Clossa  in  Luca:  cap.  9.  v.  30.  quam  S.  Thomas 
desumptam  pulat  cx  auciore  dc  Mirabil.  Sanctae 
Scriptunc  ,  lib.  3.  c.  10.  etl3.  Sed  hic  auctor  nil 
talehabet,  imoasseritomnium  senientiam  esse, 
<luod  fucritvcrus  Moscs.  ProbabiliuscrgoJansc- 
iiius  opinatur  hanc  Glossam  pciilam  csse  cx 
S.  August.  lib.  dc  Cura  pro  mortuis,  ubidubitat 
Augustin.  anmortuorum  appariiioncs  vcrc  fiant 
pcr  ipsos,  an  pcr  Angclos,  an  potius,  inquit, 
pcr  utrosquc,  non  tamen  dubiiat  de  Mosc  noslro 
hic;imo  Calvinus,  Hcct  dicat  probabile  esse, 
fuisse  spectrum  Mosis,  tamen  addit  probabilius 
cssefuisscvcramanimamMosis.  Mosisigiturani- 
niafelimbo  pcr  Angclumtranslata  estin  terram', 
ibique  cgrcssa ,  venit  in  Tabor  ad  Christum  ; 
assumpsit  corpns,  vcl  acrcum  formante  illud 
Angelo,  ui  volunt  Lyranus ,  Salmeron,  Abulcn- 
si3,  ciS.  Tiiomas,  3.  p.  q.  Ub.  art.  3.  ad  2;  vcl 
ccrte  propriumcorpus  resumpsit,  etresurrexit, 
ita  ut  anima  Mosis  o  limbo  pcr  Anwlum  dcducta 
sil  ad  cjus  serulchvum .  WmvdQ  coUcciis  ab  Xn- 


gelo  Mosis  cincribus,  Deus  illis  animam  Mosis 
inscruerit,  ct  univcrit,  utverus  vivusquefucrit 
Moses,  quem  idcm  Angelusexsepulchro  trans- 
tulit  in  Tabor.  Dcccbat  enim,  ut  in  hoc  Christi 
tcslimonio  omnia  esscnt  vcra  ct  solida ;  ct  sic 
Christus  hic  rcsuscitando  Mosen,  ostcndit  se 
judicem  et  dominum  vivorum  csse  et  mortuo- 
rum.  Sic  opinanlurTertulIianus,Origenes,Ircn. 
ctalii,  quoscitatet  sequitnr  Suarez  3.  p.  q.  ^5. 
disp.  22.  scct.  2.  ac  Petrus  Thyraeus  de  Apparif. 
Chrisli,  lib.  dc  Transfigur,  c.  2.  ^.  .36.  quorum 
uterquc  multis  rationibus  probabilibusidipsum 
confirmat.  Si  hoc  scquaris,  ccnseasque  Mosen 
rcsurrcxisse,  ncccssc  cst  ut  dicas  eum  rursum 
csse  mortuuni,  ac  rursus  cum  aliis  post  Christi 
rcsurrectioncm  resurrexissc  :  nam  primns  re- 
surgentium  ad  vitam  immortalem  fuit  Christus. 

Nota  :  Chrisius  Mosiet  Elioe  suum  splendorcm 
ct  gloriam  aOlavit  ct  communicavit,  acque  ac 
vcstibus  suis.  Undc  Lucas  ait  cap.  9.  31.  Erant 
autem  Moses  et  Eiias  visi  in  Majestatc,  Grrcco 
h  oo?j3,  id  est,  m  gloria.  Ita  TcrtullianuSj  Ori- 
genes,  Damascenus,  D.  Thomas,  Abulensis,  et 
aliipassim.  Oporlcbat  cnim,  ut  viderent  Apos- 
toli  conservorum  gloriam,  ui  fortilicaroniur  in 
laboribus.  Dcnique  hac  decausa,  aitBedade  lo- 
cis  Sanctis,  in  Tabor  a^dificata  fuere  duomonas- 
tcria,  unum  in  honorem  Mosis,  alterum  in  ho- 
norem  Eiiac. 

CUM  EO  LOQUEXTES.  ]  Lucas  addit :  Et  dicebant 
excessamejus ,  quem  completurus  eral  inJcrusa- 
lem.  Pro  excessum  Grajce  non  est  k/^aji;,  quasi 
significctur  hicextalicus  amor  Christi,  qui  cum 
adcgit  adpassionem  ctcrucem,  utaliqui  piihic 
iniaginanlur;  scd  est  'Hoooi ,  id  cst  cxitus,  scili- 
cet  ex  Jerusalcm,  et  cx  hac  viia  per  mortcm 
crucisin  monte  Calvari.c,  quem  Moses  ct  Elias 
hic  audientibus  Apostolis  proedixcrunt  Christo, 
ut  scandalum  ct  horrorem  crucis  Christi,  tam 
iis,  quam  nobis  emincrcnt.  Undcnonnulli  cum 
Chrysostom.  pro  U^So-j,  lcgunt  coixv,  id  cst  glo- 
riam;  nam  incruce  maxime  Chrisius  suam  po- 
teslaiem  et  gloriam  ostendit :  unde  tunc  sol 
obscuratus  est,  petrae  scissae  sunt,  tcrra  con- 
tremuit,  etc.  Porro  sermoipsorumcum  Cbrislo 
familiaris  fult  de  rebus  notis,  non  disciplinalis , 
non  doctrinalis ;  sed  tamen  didicisse  aliquid  tcs- 
tes  potuerunt;  Chrislus  aliquid  cognovisse  ab 
ipsis  singularc.  Quid  vcro  ?  II li  tempus  passionis : 
hic  graii  animisignificationem,  et  praeterea^de- 
siderium,  quo  peticrunt  perficiopus  rcdcmptio-' 
nis  humanoe.  Estct  hoc  probabilc,  quod  gratias 
egcrint  Domino,  tanquam  insigni  humani  gc- 
ncris  Rcdcmptori :  cl  propositis  cximiis  fructi- 
))us,  Domiiuunad  sumcndum  passioniscaliccm 
animarint;  qucmadmodum  in  horto  animavit 
Angclus.  Ita  Thyra?us. 

6.  Respondens  autem  Petrvs,  dixit  ad  Je- 
ST'M  :  DoMiNE ,  BOMM  (jucuudum,  suave,  et 
heatum)  est  wos  hig  esse.  Si  vis,  faciamis 
nic  TniA  tabernacula:  tibi  vyvw,  Movsi  unvm: 
ET  Eli.e  uxum.  1  Pctrus  hic  gloria  cvulians,  et 
quasi  e])rius,  volebat  inea  hncrere  ct  permanere, 
ut  jugiter  illa  fruerctur;  unde  Arabicus  vcrlit : 
Bonum  est  ut  mancamus  hic.  Votum  hoc  Petri  im- 
plcverc  postcri,  ajdificantcs  in  Tabortres  Eccle- 
sias,  teste  Beda.  Sapicnter  Damascenus :  JSon  esi, 
inquit,  tibi  bonum ,  6  Pctrc,  quod  Christus  ibi 
morctar :  non  cnim  obtincrcs  clavcs  rcgni ,  nec 


5.Vi  COMMENTAniA  IN  MAT 

morsabol.ta  esscl  tyranni,  nequceras  antetempus 
felicia ,  ut  Adam  dcilicationcm. 

Tropologice  ludens  in  hisce  verbls  more  suo 
S.  Bernardus  scrm.  6.  de  Ascens.  Quomodo,  in- 
quil,  j«m  bonum  cst  nos  hic  csse?  Imo  vero  moles' 
tum  est ,  graveest,  periculosmncst.  Nimirum,  ubi 
maliticB  plurimum,  sapienlicemodicum;  si  tamen 
vel  modicum  invcnitur  ,  ubi  viscosa  omnia,  omnia 
lubrica ,  operta  tencbris ,  obscssa  laqacis  peccato- 
rum,  ubi  periclitantur  animcc ,  ubi  spirilus  a(fli- 
guntur  sub  sole,  ubi  tantuni  vanitas  et  afflictio 
spiritus  est.  RursumTheophylactus:  Ne  dixeris, 
inquit,  cum  Petro:  Bonum  est  nos  hic  esse; 
nam  oportet  semper  proficere,  et  non  perma- 
nerc  in  uno  gradu  virlutis  et  contempialionis, 
sed  ad  alia  transirc. 

Quaeres,  unde  Petrus  agnovit  hos  duos  lo- 
quentes  cum  Jesu  esse  Mosem  el  Eliam?  Res- 
pond.  Primo  potuisse  eum  ipsos  agnoscere 
cx  colloquio  cum  Christo.  Videtur  enim  Moses 
dixisse  Christo :  Salve  ,  Messia  salvator  noster. 
Tu  es  illc,  cujus  passioncm  ego  tot  sacrificiis,  ac 
pracserlim  occiso  agno,  et  perfecto  Paschapraj- 
figuravi.  Eliasvero:  Tucscujusresurreciionem 
ego  in  filio  viduae,  quem  ad  vitam  revocavi;  ac 
cujus  ascensionem  ego  curru  igneo  raptus  in 
ccelum  rcpraesentavi,  ctc.  Forte  etiam  Christus 
eos,  aut  ipsiseinvicem  suisnominibusappella- 
baniet  nominabant. 

Secundo,  potuiteos  agnoscere  Petrus  ex  spe- 
cieethabilu,  qua  eorumimaginespingebantur, 
vel  (sihaecpictura  imaginum  oh  metum  idolo- 
latriae,  non  erat  apud  Judajos  in  usu)  certedes- 
cribebantur  in  Sancta  Scriptura  et  Traditione 
Majorum  :  v.  g.  Ehas  agnosci  potuit  ex  zona  pel- 
licea  et  melote,  qua  vestiri  solebat.  U.  Reg.  1. 
Moses  ex  facie  cornuta,  imo  si  Druimaro 
hic  et  Origeni  id  asserenti  credimus,  apparuit 
Moses  cum  tabulis  legis ,  Elias  cum  curru 
igneo. 

Tertio,  et  maxime  eos  agnovil  Petrus  ex  in- 
spiraiione  divina.  Ita  Tertullianus,  et  ahi  supe- 
rius  citali. 

Quaeres,  cur  Petrus  peliit  fieri  tria  haectaber- 
nacula,  cum  Beati  non  egeant  tabernaculis? 
Resp.  Petrumhoc  dixisse  sub  finem  transfigura- 
tionis,  cum  jam  MosesetEliaspararentabitum, 
uteosretineret,  ne  abirent.  Nam  Lucas  ait :  Et 
factum  est,  cum  discederent  ab  illo,  scilicet  Mo- 
scset  Elias  a  Jesu,  ait  Petrus  ad  Jesum:  Bonum 
est  nos  hic  esse ,  faciamus ,  etc.  q.  d.  0  quam 
suave  et  delectabile  est  in  hac  visione  commo- 
rari !  quare ,  6  Christe ,  ne  patiaris  Mosen  et  Eliam 
discedere;  ac,  uteos  retineamus,  faciamuseis 
habitaculum  et  tabernaculum  cuique  suum,  in 
quo  commorentur.  Non  meminit  tabernaculi 
sui,  Jacobi  et  Joannis,  quia,  ut  dixi,  Mosen  et 
Eham  abeuntes  volebat  retinere :  undc  de  iis , 
non  de  se  et  sociis  eratsollicitus.  Addit  Abulen- 
-sis  q.  6^.  Petrum  cogitasse,  quodeodemtaber- 
naculo,  quo  Christus,  ulpote  ejusdiscipuli  ex- 
ciperentur:  aut  certe,  ut  Lyranus,  Petrus  sibi 
destinabattabernaculum  Clmsti,  Jacobo  laber- 
naculum  Mosis,  Joanni  tabernaculum  Eliae.  Ad- 
dit  Marcus  :  A^on  enivx  sciebat  quid  diceret ;  el 
I.ucas :  Nesciens  quid  diceret.  q.  d.  Petrus  dulce- 
dine  hujus  visionisebrius,  ut  eam  continuaret, 
<|uasi  raiionis  impos  dicebat  incongrua,mcnte 


TIlyECM.  Cap.  XVII. 

aberrabat,  etquasi  delirabal.  Idqueprimo.quia 
pulabat  Chrislum  gloriosum,  iiem  Mosen  et 
Eliam  egcre  tabernaculis,  iisque  tribus,  quasi 
unum  tribus  non  sufliceret.  Rursum  Mosen  et 
Eliam  aequabat  Christo.  Secundo,  quia  oporte- 
bat  Christum  in  Tabor  manere,  nec  redire  ad 
discipulos ,  quare  Christum ,  qui  estbonum  uni- 
versi,concluderevoIebatinhoc  monte.  Rursum 
felicitatem  quaerebat  iii  terra,  quae  est  locu» 
exilii  et  aerumnarum,  cum  illa  quaerenda  sit  in 
coelo;  hoc  enim  nobis  est  patria  et  paradisus. 
Tertio,  quiaChristum  a  prc-cdicatione,  passione, 
etcruce,ac  consequcnter  ii  redemptionemundi 
avocabat,  suam  voluptatem  praeponens  saluti 
omnium  hominum,  et  voluniati  Dei.  Quarto, 
quia  adhuc  mortalis  et  passibilis,  solus  cum  Ja- 
cobo  et  Joanne  beatitudine  perfrui  volcbat,  ad 
quam  tamen  Deus  per  Christum  innumeros  post 
hanc  vilam  perducere  destinarat.  Quinto,  quia 
volebat  gloriam  ante  laborem,  coronam  ante 
certamen,  braviumante  meritum,gaudium  ante 
passionem  et  crucem;  cura  prius  oporteret 
Chrisium  et  Christianos  pati,  et  ita  inirare  in 
gloriam  suam.  Lucsc  2^.  Crux  enim  est  via  et 
scala  ad  felicitatem ,  et 

Dulciaton  meiult,  qui  non  guslavit  amara. 

Hinc  Christus  per  summum  crucis  opprobrium 
summam  adeptus  est  gloriam.  Hinc  et  Poeta 
gloriam  laboris  filiam  nuncupat,  ac  vicissim 
S.  Gregoriusin  Jobcap.  7.  vers.  2.  labores  vocat 
pignoragloriae.  Sexto,  quiafeUcitateminvisionc 
gloriosae  humanitatis  Christi,  non  vero  in  vi- 
sione  deitatis  collocabat.  Si  ergo  Petrus  cons- 
pexisset  divinitatis  gloriam,  et  gaudiorum  bo- 
norumque  omnium  abyssum,  quid  dixisset? 
Haec  enim  Pctri  visio  et  voluptas  erat  sensibilis 
etcorporea,  eratque  dumtaxat  una  mica,  stilla 
et  gutta  respeclu  voluptatis  et  gaudii,  quod  per- 
cipiunt  Beati  invidendo  et  fruendo  Deo,  cum  in 
eo  quasi  in  mari  deliciarum  se  immergunt,  eo- 
que  absorbentur;  juxta  illud  Psal.  35.  Inebria- 
buntur  ab  ubertate  domus  tuie,  et  torrente  volup- 
tatis  tuce  potabis  eos.  Porro  visio  haec  gloriae 
Christi ,  Mosis  et  Eliae  in  discipulis  magnam  cie- 
bat  non solum  voluptatem,  sed etadmirationem 
et  reverentiam ,  ac  sacrum  quemdam  horro- 
rem.  Unde  Marcus  ait:  Non  enim  sciebat  quid 
diceret :  erant  enim  timore  exteiTiti. 

5.  Adhuc  eo  loquente,  ecce  ^ubes  lucida 
OBUMBRAViT  Eos.  ]  Obumbravit ,  id  est  circum- 
dedit,  et  complexu  suo  cinxit  eos,  scilicet 
Christum,  Mosen,  Eliam,  et  tres  Apostolos,  in- 
quit  Abulensis,  ita  ut  cerni  non  possent :  quia 
nubes  ampla  erat,  et  valde  densa,  aeque  ac  ful- 
gida  et  coruscans. 

Nota :  Lucas  c.  9.  ZU.  sic  habet :  Hcec  autemillo 
{ Pelro )  loquente  facta  est  nubes,  et  obumbravit 
cos  :  et  timuerunt  intrantibus  illis  innubem,  quod 
Toletus  sic  ex  Damasceno  explicat,  q.  d.  Dum 
Petrus  dicit:  Faciamus  hic  tria  tabcrnacula,  nu- 
bes  ei  contradicens  se  mediam  interposuit  inter 
Christum,  Mosen  et  Eliam  ex  una  parte,  el  dis- 
cipulos  ex  altera,  Haqne  obumbravit  eos ,  scili- 
cet  discipulos ,  ut  fulgor  Chrisli  oculos  discipu- 
lorum  perstringens ,  hac  nubis  umbra  interme- 
dia  temperaretur,  itaque  facilius  «i  discipuhs 
conspiceretur :  Et  limuerunt  intrantibus  iltis  in 


CO.MMENTARIA  IN  M 

r.ubem ,  id  esl  liniucrunl  (liscipnli ,  cum  vidc- 
r(;ntnul)oinconiplecliChrisUini,M<>st*netEliani, 
s(!  vero  ab  illis  pcr  nnl)eni  vxduiii ;  Timiicrunt , 
itiquam  ,  quia  vi(l(;banl  sc  cxlra  nuben)  illu 
obumbralos,  ac  solos  (leseri,  ne  si  quid  mali  eis 
cvcniret,  niilluin  liabercnl,  qui  eis  succurreict. 
Vcl  tinuierunl ,  ne  Cinislus  cuni  Mosc  et  Eliu 
abirel  alio,  vel  rapcrclur  in  ca*lum  ,  uti  olini 
1  aptus  cial  Elias  curru  ignco.  Cum  Tolcio  con- 
Kcntit  Pctrus  TyraL-ns  lib.  de  Apparil.  Cbrisli, 
tract.  de  TransJigur.  can.  U.  n.  IG.  Estque  hccc 
sentcnlia  probabilis. 

Secundo  ,  Banudius  ccnsct  nubem  vcnisse 
post  disccssum  Mosis  cl  ElicC;  nani  aiU'^  v.  33. 
dixerat  (\c  iis  F.iicas :  i:t  facluvi  esl ,  cuvi  discede- 
rint  ah  illo.  Tunc  ergo  nuhcs  obuinhravii  cos ,  sci- 
licet  Cbi  istum  cuni  (iiscipulis,  qui  s(Ji  nianseranl 
rciiqiii,  idcoque  tiinucrunl ,  quia  videiunt  sc  iii 
niibem  insrcdi ,  illaquc  se  undique  cingi ,  nes- 
ciciitcs  quid  iiidc  cis  cvenlurum  csset. 

Tcrlio,  oplime  Franc.  Ludts  censel  lianc  nn- 
bcmo})umbrasse  ,  id  cst  umbra  sua  circuindc- 
dissc,  cl  cinxisse  tamCbristum,Moscn  elEliam, 
quam  Ires  discipulos,  utpote  Cliristo  vicinos,  sed 
ita  ul  circa  Moscn  cl  Eliam  sc  coiidcnsans  ,  cos 
111  se  inlranlcs  complcctens  ,  cx  oculis  discipu- 
lorum  snbduxerit  el  abduxcrit ,  uti  ccnsct  Eu- 
Ibymius,  el  Syrus ,  qui  pro  intraniibus  illis  in 
nubem,  vcrtit:  Cum  viderenl  Mosen  et  Eliam,  qui 
ingi'ediebantur  nubem  ;  ideoqu(;  timuerunt ,  uli 
cxplical>o  V.  G.  Sicci  nubcs  suscipieris  Cliristuin 
ascendenlem  in  cocliim,  subduxitcnm  ab  ociilia 
Aposiolorum.  Actor.  ].  QuoA  crgo  paulo  ante 
dixilLucas;  Et  factum  est ,  cum  discederent  u>> 
illo ,  sic  iiit(dlige  cum  discederent,  id  est  ciim  dis- 
cessum  purarent,  cum  signum  darcnt  abilus , 
cum  Jesn  valcdiccrent ,  quasi  mox  abituri.  Mox 
cnim  supervenit  nubes,  qua)  cos  complcxa  seor- 
sim  dnxit  et  abstnlit.  Unde  Arab.  verlil:  Et  cum 
vellent  discedere  ab  eo. 

Quaeres,  undc  elcurliaec  nubesPRcspondetur: 
Facta  csl  a  Deo  pcr  Angclum  cx  condcnsatione 
aeris  el  vaporum,  nt  pcr  cam  corrigerct  Petri 
votum  dc  Iribus  tal)ernaculis  fabricandis,  ostcn- 
dcndo  Cliristum  iis  iion  indigcrc,  ulpole  cujus 
llironus  sit  nubcs  lucida  cl  gloriosa.  Quocirca 
vcrisimilc  est  rclriim ,  Jacobum  ct  Joannem 
fiiisse  inira  banc  mibem,  non  cxtra;  tum  qtiia 
vicini  cranl  Christo,  ut  dixi,  cranlquc  dc  cjiis 
domo  ct  familia  :  tum  quia  nubcs  lucc,  si  soliim 
rhrisium  complcxa  fuisset,  debuisset  csse  valdc 
parva  ci  demissa  ;  jam  aiitcm  magna  fnit  et  alia, 
nl  csscl  symbolum  magniludinis  ,  cclsitudinis  , 
el  magnincenliai  Dci  :  tum  qiiia  idco  i\  Chrislo  hi 
tres  Aposloli  crant  adducti  in  Tabor,  ut  csscnt 
lcstesccrti  apud  ccicros  Aposlolos,  et  fidelcs 
corum,  qn.c  in  nubc  circa  Ciiristum  gcrcbantur, 
j»c  pra-scrtim  vocis  Dci  Patris  :  Ilic  cst  Filius 
vwus.  Ergo  hOEC  coram  rt  chirc ,  sine  velo  ct  nubc 
spcctarc,  cl  juidirc  dcbcbant,  nt  essent  oculali 
cl  aurili  icstcs  omni  cxccpiione  majorcs.  Porro 
nnhes  cst  symboliiiii,  a^qucac  vclum  glori.-c  Dci. 
Uincolimin  mihe,  (piia  ipsu  C(T?lcslis  cst,  et  im- 
pcrvia  visu,  solebat  Dcus  iiicomprchcnsibilcm 
nuam  majcstatcin,  quasi  oblcclam  cniinus  ,  ct 
vclui  per  iimbrain  Hcbrais  dcmonslraie  ,  ut 
patet  Exodi  c.  19.  v.  9.  cap.  2/i.  v.  15.  ct  c.  Si. 
v.  .S.  llndenubcs  vocatur  asccnsus,  sive  vehicu- 
Uim  Dci.  Psiil.  m.  r>.  Iicm  tabcniaculum,  thro- 


ATIHEIM.  Cap.  XMI.  335 

ims  et  ficdcs,  non  taniuni  inaicsiatis,  scd  ct 
omnipotcnliic,  sunim;rque  efTicacia;  Dci,  nam 
cx  nubibus  in  liosles  jaculantur  grandiiics ,  turbi- 
ncs  ,  lonitrua,  lulinina.  Psalm.  17.  v.  12.  ci  scqq. 
Psalm.  ()7.  \ .  35.  Psal.  88.  v.  7.  Hinc  ct  Chcislus 
cuin  majestate  jiidicalurus  orbcm  vcniet  in  nn- 
bibus  cceli ,  Mattli.  ci'.p.  2/4.  v.  30.  Nubcs  ha-ccrgo 
voci  DeiPaliis  fuitquasiinstrumcntiim  :Clnisto, 
(lccus  et  ornamentum  :  Mosi  ct  Eliae,  vtdiicu- 
hun  :  Apostolis,  umbraculum.  Addit  Abulensi.s 
qiKcst.  75.  ct  cx  eo  Tbyraeus,  nubc  hac  tcgi  vo- 
hiisse  Cliristum,ulca  tcgerctur,  dum  dcpoiicret 
s|)lcndorcm  transfiguralionis  suae,  ncid  vidcrcnt 
Apostoli,  sicut  non  \idcruiit  cjus  initium,  cum 
priino  ilhim  assunipsit,  quia  dormicbant.  Addit 
lcrtio  S.  Ambrosius  in  c.  9.  Lucce,  quod  nubc.'. 
lia'c  splcndorem  corporis  Christi,  qucm  alioqui 
Iragiles  Apostolorum  oculifcrrc  non  potuissent, 
niodcrata  cst  et  tcmperavit.  Porro  cx  nube  liac 
opinatur  Tolct.  inLuc.  c.  9.  v.cU.  Chrislumirans- 
liguratum  fuissc  noctc,  tempore  sonini  :  uiidc 
Apostolorum  oculos  gravatos  fuisse,  ait  Lucas, 
idcoquemirabiliorcm  apparuisse  Apostolis  Chris- 
ti  iransfigurationcm.  Splcndor  cnim  tantus  mi- 
rnbiliorcstnoctu,  quamdiu.  Vcrisimiliterquoquc 
alii  putant  manein  aurora  Christumcssctransfi- 
guratum,  tum  ne  vidcrcntur  cssc  hae  pra^stigise- 
ct  spcctra  nocturna  ;  tiiin  quia  Chrislus  vcnit  ad 
opcralucis;  Apostolorum  autem  oculi  gravali 
crant  cx  fatigationc,  ut  inferius  dicam  vers.  8. 
Dcniquc  aurora  est  confinium  lucis  ct  tcncbra- 
rum,estquc  amccna,  idcoquc  gloria^  symbolum. 

Lucida  fnit  primo,  quia  gloriac  Christi  crat 
indcx  :  undc  Cajctanus  ccnsct  luccm  nubi  huic 
alHatum  aluce  ctsplcndore  corporis  Christi,  aut 
potins  ,  quia  per  cam  majestas  et  gloria  Patris 
loquentis  rcpriescntabalur.  Unde  Pctrnsepist.  2. 
c.  1.  vers.  17.  nubem  hanc  vocat  magnificam  glo- 
riam  Patris  cx  ca  loqucniis ,  qui  tamcn  pcr  cam- 
dcm  ornabat,  et  augcbatgloriam  transfiguratio- 
nis  Christi :  fuil  ergonubes  haec  plena  majestatis 
ct  gloriae. 

Secundo,  ulsignificarctur  diffcrcntia  lcgisvc- 
tcris  cl  novae.  In  velcri  cniin  Dcus  appurcbat 
Hcbraeis  in  niibe  culiginosa ,  quia  illa  lcx  plcna 
ciat  umbris  ct  lcrroribiis  :  in  nova  vcro  apparct 
in  iiiibc  lucida,quia  lcx  nova  vcritatem  alfcrt, 
claritatcm  ct  amorcm.  Ita  S.  Cbrysostomus , 
Tbcophyluctus  ct  Damasccnus  dc  fransfigura- 
tione. 

Et  f.ccf.  vox  (Dci  Patris  ad  Cbristnm  )  dk  mrf.  , 
nicENs  :  Ihc  f.st  Fii.ivs  vkcs  dii.kctis,  in  qco 
Miiii  coMri,.\cii ,  iPSiiM  AVDiTK.  j  Nota  primo  cum 
S.  Chrysostomo,  Ambrosio,  Tolcto  ,  Janscnio  et 
aliis,  patcrc  cx  Lnca  cap.  9.  vers.  33.  et  scqq. 
hunc  voccm  cx  nube  allius  a  terra  elcvala  (undc 
S.  Petruscpist.  2.  cap.  1.  ait,  de  ccelo)  insonuissc 
post  disccssum  Eliic  ct  Mosis,  idque  hoc  finc,ut 
ApostoIiscIarissimiimcssctctccrtissimum,banc 
voccm  ad  soliim  Christum  dirigi,  non  ad  Mosen, 
vcl  Eliam  ,  utpolc  jam  absentes.  Vox  ha-c.  cuni 
fueril  opus  ad  extva,  ut  loquuntur  Thcologi  , 
formata  esl  ii  toia  .S.  Trinitate  pcr  Angelnm  , 
(biscnim  quasi  minislris  adcxtcriora  opcra  nfi- 
iur  Dcus  ,  Hcbc.  1.  nll. )  ul  rcpra-scnlaret  Denm 
Putrcm  :  in  luijuscuim  pcrsona  Angclus  forma- 
vithaiic  voccin  ,  uli  cl  illam  :  Kgo  5«jn  Domimis 
Deus  luus.  Exodi  20. 

Nota  secundoldc,  rcqucacin  buptismo  (;iiri»i!. 


COMMENTARIA  IN  MATTil/EUM.  Cap.  XVII. 


sjmbolico  rcpracsentaiam  fuisse  S.  Trinitaiem. 
Nam  Spiritus^  sanctus  apparuit  in  nube,  Pater 
in  voce,  Filius  in  divino  splendore  el  glo- 
ria,  in  ((uo  pariter  apparebat  Verbi  incarnalio. 
Videbatur  enim  Chrislus  homo ,  et  per  splendo- 
rem  vocemque  Palris  significabatur  idem  esso 
Deus,  Deique  Filius.  Spiritus  sanclus  per  nubeni 
adumbratusest ,  quia  ipse  ut  nubes  fulgida  ho- 
minem  illuminat,  legit ,  obum])rat,  foecundat  ad 
omne  opus  bonum.  Ita  S,  Ambrosius,  Origenes, 
Bcda ,  ct  S.  Thomas.  Adde  quod  idem  beal  el  glo- 
rificat.  Hinc  in  baplismo  Cliristi  Spiritus  sanctus 
apparuit  in  specic  columbac,  quia  in  baplismo 
dat  innocentiam  :  in  iransfiguralione  vero,  quae 
est  lypus  resurrectionis  ,  apparuit  in  specic  nu- 
bis,  quia  lunc  dcdit,  dabiique  ab  omnibus  nialis 
securitalem.  Paulo  aliler  Beda:  lllic,  ait,  Spiri- 
lus  sanctus  in  columba  ,  hic  in  nube  ,  quia  qui 
iidem  simplici  corde  servat,  clare  postea ,  (juod 
credidit,  videbit. 

Hic  EST  FiLius  MEUS.]  Duo  grata  vocabula,  in- 
quit  B.  Cyprian.  serm.  de  Baptismo,  FUius  et  di- 
leclas  ,  ipso  Deo  diclanle,  nostrls  sensibus  impri- 
muntur  ,ut  coimnanionominumnos  associet  collegio 
viunerum,  et  tantce  dalcedinis  nomina  nostritm 
emolliant  animum,  accendantque  devolionis  afl'cc- 
tum.  Porro,  non  dixit  [Deus  Pater)  In  Iwc  csl  fi- 
Uus  mcas,  ne  altei^  ab  allero  seorsuni  per  se  positus, 
lioc  est^  divisus  intelligalar ,  sed  quo  secundam 
dispensaloriam  unionem  unus  idemque  simpliciter 
nccipiatar  ;  liic ,  ait ,  cst  filius  meus,  ait  ConciL 
Ephes.  ex  prosphonet.  Cyril!.  ad  Imperal. 

DiLECTUs  [S^vm ,dilectissimas :  Alludit  adillud 
Ps.  28.  h.  Vox  Domini  in  magnificentia,  elc,  et 
dileclus  ,  quemadmodum  filius  unicorniam ,  quod 
de  Christo  per  multas  unicornis  et  Christi  ana- 
logias  exposui  2.  Petri  1.  vers.  11.)  in  quo  miiii 
coMPLACui.]  In  quo  omnem  et  summam  lia])eo 
complacentiam,  qui  solus  miiii  infinite  placct, 
l)ropter  quem  mihi  placcnt  quicumque  placeni. 
Vide  dicta  Matth.  3.  17. 

IPSUM  AUDiTE.]  Non  Moscn ,  qui  jam  aliiit,  sod 
ipsum  Chrisium,  quasi  novum"  legls  novio  le- 
gislatorem.  Audite,  ipsique  et  ejusmandatisper 
omnia  credito,  et  obedite.  Alludit  ad  Deiiter. 
18.  15.  ubi  Moses  de  Chrislo  ait  :  Prophetam  de 
gente  tua,  et  de  fratribus  tais  ,  sicut  me  suscitabit 
tibi  Dominus  Deus  laus,  ipsum  audias,  In  baplismo 
Chrisli  non  fuit  dictum  :  Jpsum  audite ,  quia 
tuncprinium  mundodcmonstratusfuit  Christus, 
hic  voro  proposilus  fuit  ut  doclor  et  legislator. 
Igitur  teste  TortulI.,S.  Leono  ,  Damasceno,ct 
aliis  supcrius  cilalis,  significatur  hic  a])rogatio 
legis  veteris  et  novae  instilutio.  Ilom  Chrisii 
passio  in  excessu,  quam  de  Christo  loquobanlur 
Moses  et  Elias,  ejusquo  rossurreclio,  ascensio, 
elgloria  rcpraeseniatur  inipsa  transliguratione, 
inferuus  vero  ot  limbus  in  Moso,  qui  e  limbo 
proditin  Tabor. 

6.  Et  AUDIENTES  DISCIPUIJ,  CECIDEnUNT  IN  FA- 
CIEM  SUAM,    ET    TIMUERUNT  VALDE.  ]  PriinO  ,   quja 

niibes  hsec  videbatureis  novum  quid,  magnum 
ct  divinum  pariurire.  Secundo,  quia,ut  hal)ot 
Syrus,  videbantMosenet  Eliamabeuntes  intrare 
innubem,  ac  per  eam  ex  oculis  eorum  eva- 
tioscerc.  Timebant  enim  ,  ne  Moses  e  nube  ful- 
Miiiia  et  tonitrua  jacularetur,  uti  olim  fecerat 
iiccipicns  a  Deo,  ot  dans  populo  legem  in  Sinai, 


Exodi  19.  IG;  ac  ne  Elias  e  nube  jacularclur 
ignes,  uli  olimfecorat,  /i.  Reg.  1.  10.  Terlio, 
audienles  timuerunt,  quia  yox  e  nube,  ait  Abu- 
lensis,  inslar  tonilrui  fortiler,  sed  suaviler  r(  - 
sonans,  et  roboans,  eos  terrefecit  etpcrculit.  Ita 
S.  Ephrem  orat.  de  Transfigur.  Ad  hanc,  ait,  vo- 
cem  proni  ceciderunt  Aposloli  in  terram ,  erat 
enim  lonitru  terribiie.  Quumobrem  voce  ejus  trc^ 
muit  tcrra,  et  ii  ceciderant  in  terram.  Sic  illf. 
Ilumana  fragilitas  ,  ait  S.  Hieron. ,  conspeclam. 
majoris  glOriiP.  ferre  non  suslinet ,  ac  toto  aninu» 
ac  corpore  contremiscem  ,  ad  terrani  cadit.  Addil 
Origones,  Chrysost.,  Eulhym.,  eos  limore  per- 
culsos  cocidissein  faciom  ,  ut  Doum  adorarent, 
illique  supplicaront,  ne  scilicot  fulmon  aut  loni- 
tru  eos  alfiaret,  vel  alitid  quodpiam  malum  in 
eos  ingruoret. 

7.  Et  ACCESSIT  JeSUS,  ETTETIGIT  EOS  ,  DIXIT(^UE 

F.is  :  Sunr.iTE,  et  nolite  timere.]  Aposlolos  trcs  , 
quos  Doi  intonantis  vox  el  majostas  prostrave- 
rat ,  Cliristi  humanitas  origil,  ut  erecios  rursum 
sistat  Deo.  Ad  hoc  enim  veneralipse,  qui  cst 
mediator  Dei  et  hominum. 

8.  LeVANTES    AUTEM    OCULOS  SUOS  ,    NEMINEM  VI- 

derunt  ,  Nisi  SOLUM  Jesum.]  Disparuerat  ergo 
nubes  cum  Elia  et  Mose,  Jesus  quoquo  traiis- 
acta  jani  transfiguralione,  in  prislinam  faciei 
formam  e,tfiguram  redierat. 

Symbolice  :  Significabatur  disparuisse  legom 
otProphetas,  umbrasquo  legis  veleris  pnBSonlf 
Cliristo,  ipsique  locum  cessisse,  ac  ipsum  so- 
lum  superesse,  qui  yeram  Evangelicce  legis  lii- 
cem  hominibus  afFerat.  Unde  Origenes :  Facii , 
OiXi,  fuerunt  ununiMoses,  id  est  iex ,  etElias,id 
est  Pivphela,  cpnversi ambo inEvangeiium  Christi, 
et  non  sicut  prius  fucrant  tres  ,  sic  el  manserunl , 
sed  tres  unum  sunt  facti;  qui  iransierunt  in  Cliris- 
tum,  sicut  lex  et  Prophetae  in  Evangeliiiiii. 
Rursum  cito  transiit  heec  gloria  et  deleciatio 
transfiguraiionis,  ut  ostenderet  Christus  omnia 
in  hoc  mundo,  otiain  excelsa  et  divina  esse 
brevia,  sed  in  ccelo  fore  setorna,  ut  ad  illud 
anhelemus ;  in  lerra  enim  omnia  mensurantur 
temporo  (quod  fiuxum  est  et  Lreve  ) ,  in  cu3lo 
vero  stabili  geternitale. 

Nota  :  HistorJam  iransfigurationis  varie  nar- 
rant  S.  Matlhseus,  Marcus,  otLucas;  sed  hsec 
fuit  rei  gestae  series  et  ordo,  qui  Evangelistas 
omnesinter  se  conciliat.  Primo,  Christus  oravit: 
intorim  discipulis  ex  labore  consconsi  montis , 
ot  ex  prolixilato  oralionis  Christi  somno  grava- 
tis  ac  dormientibus  ,  transfiguratus  estChristus. 
Secundo,  accesserunt  Moses  et  Elias  ,  loquentes 
cum  Christo  de  excessu  ( morte  crucis )  quem 
completurus  erat  in  Jorusalem.  Tertio,  Apostoli 
e  somno,  hoc  fulgore  et  colloquio  excitati,  vi- 
deruntgloriam  Christi,  cum  eoque  colloquentes 
Mosen  et  Eliam.  Quarto,  finito  hoc  colioquio, 
cum  signum  darent  abilus,  S.  Potrus  hac  vo- 
lupiate  quasi  ebrius,  dolens  eos  parare  abitum, 
poiiit  fieri  tria  tabernacula,  unum  Christo,  se- 
cundum  Moysi,  teriiumEliBe.  Quinto  supervenit 
nubes  subducens  Moysen  et  Eliam,  cum  voce  ad 
Christum  :  Hic  est  filius  meas  diiectus ,  etc,  qui- 
bus  terriii  S.  Petrus,  Jacobus  et  Joannescecide- 
runt  in  lerram ,  sed  moxa  Christo  conforlati  ot 
erecti,  levantes   oculos  suos,  solum  videruni 


r.OMMENTAP.lA  IN  MA 

>sutn.  liiterim  Moyses  ad  limljum ,  Elias  ad  lo- 
cum  suum  per  Augelum,  uli  adduclus,  ila  et 
reducius  est. 

Et  DESCENDENTIBDS  ILLIS  DE  MONTE,  PHvECEPlT 
EI8  JESUS  DICF.NS  :  NEMINI  UIXEIUTIS  VISIONEM  :  1)0- 
NEC  FlLlUS  H0MINI6  A  MORTUIS  XlEaVRGXT.]  Nemiui , 

nonlanlum  plebeio,  ulvult  S.  Ilieronymus,  sed 
et  Apostolo,  ne  cui  ex  eis  liislilite ,  et  invidiae 
rausam  daret,  dolentiscilicet,  quodcum  Peiro, 
.laeoboetJoannclransfigurationiuoninterfuisset. 
Ila  Damascenus,  qui  ait :  !S'e  proditorem  invidice 
rabies  in  furorem  ageret.  Unde  Marcus  c.  9.  ait 
ipsos  ila  fecisse  :  Et  verbum  continuerunt ,  in- 
apudse.  Idem  avSserit  Lucas.  Causa  cur  Cbristus 
eis  silenliumindixeritusqucad  resurreclionem, 
fuit,  quia  tunc  erat  futurum  tempus  oppordi- 
num  hoc  mysterium  revelandi,  tuncque  illud 
inlellecturi  et  credituri  erant  Apostoli,  quando 
post  passionem  et  moriem ,  in  qua  scandali- 
zandi  erant  et  turbandi  ,  jam  peraclam  ,  visuri 
erant  ipsuin  rcsurgcniem  in  gloria,  cujus  ba;c 
transfiguratio  erat  typus.  Unde  S.  Hieronymus  : 
Non  vult ,  in(|uit,  hoc ,  scilicet  transfiguraiio- 
ncm  ,  in  popidis  prcedicari ,  neet  incredibile  essct 
pj-o  rei  magnitudine ,  et  post  tantam  gloriam , 
apud  rudes  animos  sequens  crux  scandalum  face- 
ret.  Sic  et  S.  Cbrysost.  Beda  et  alii.  Ex  resur- 
rcctione  enim  Cbristi  certo  cognituri  erant, 
Cbristum  non  coactum,  scd  sponte  ex  niinio 
amore  pro  nobis  cruccm  et  mortem  sul)iisse, 
ac  jam  gloria  donalum  ,  cum  eadem  judicem 
venturum  in  fine  mundi ,  eademque  gloria  co- 
ronaturum  eos,  qui  ipsius  exemplo  ct  prsECcplo 
sese  abnegaverint,  crucem  tulerint,  ipsumque 
secuti  animas  suas  ejus  amore  perdiderint. 

Tropologice  Christus  crucis  suae  opprobrium 
propalans,  gloriam  vero  transligurationis  abs- 
condens,  docet  nos  celare  doles  et  dona  Dei 
nobis  collata  usque  ad  morteni ,  uti  Paulus  ce- 
lavit  suas  rcvelationes,  2.  Corinth.  12.  6;  ne  ob 
ea  laudati  intumescamus,  et  ob  superbiam  illis 
privemur.  Unde  Eccli.  11.  30.  Ante  mortem  ne 
laudes  hominem  quemquam.  Causas  ibi  dixi. 

10.  ET  INTEnnOGAVEnUNT  EtJM  DISCIPULI  ,  ni- 
CENTES  :   QUID    ERGO  SCniB;E  DICUNT,  QUOD    ElJ\M 

oponTEAT  pniMUM  VENinE?]  Occasio  hujus  inicr- 
rogaiionis  fuit,  quod  tres  liiApostoli  iu  transfi- 
guratione  viderint  Eliam,  eumque  abeuntem 
consnexerint.  Mfraniur  enim,  cur  discesserit, 
cummanere  debo.isset,  ut  Christum  Christique 
regnuro.  et  gloriam  prGecurreret,  juxta  vatici- 
nium  Malachiae  cap.  U.  6.  quod  citabant  docc- 
banique  Scribae;  sed  errabant  in  confusione 
temporum  :  non  enim  distinguebant  primuin 
Cbrisli  in  carno  adventum  i  secundo  ejus  ad- 
ventu  glorioso  ad  judicium.  Hunc  eniin  secun- 
dum  adventum  prascurret  Elias ,  sicut  Joannes 
aaptista  proecucurrit  primum.  Verum  Apostoli, 
etsi  prinium  Cbrisli  adventum  i»  secundo  dis- 
tinguerent,  vidcrant  enim  primum  ,  at  nccdum 
viderant  secuiidum,  tamen  et  bunc  propediem 
fore  sperabant :  quia  cnim  audierant  a  Cbristo 
fieri  mentionem  resurrectionis  suce  imininciUis, 
ejusque  typum  viderant  in  transnguratioue , 
putabant  (  sed  falso )  post  eam  stalim  Cbristum 
gloriose  regnaiurum,  ac  regnum  gloriae  suce, 
quodfletin  secundo  adventn  ,  illico  initurum  , 
uleoque  mirantur  et  rogant,  cur  Elias  abierii  ct 

CORNEL.    A   LAPIDE.   TOM.   VIll. 


TTILIXM.  Cap.  X\II.  S.*?? 

non  manseril,  ul  illum  preecat  et  preeciirral.  lia 
S.  HJeronymus,  Maldonaius,  Jansenius. 

11.  At  ILLE  BESPO.NDENS  AIT  EIS  :  ElIAS  QUIDLM 
VENIET,  ET  RESTITUET  OMNIA.]   Id  CSt,  JudseOS  ad 

Christum  quasi  Messiani,  ipsis  et  patribus  pro- 
niissum,  convertet,  quod  Malacbiasc.  U.  G.  ai(: 
Et  convei-tet  cor  patrum  ad  filios  ,  ct  cor  filioruin 
adpatres  eorum.  Vide  ibi  dicta.  Nam  ibi  Septuai:. 
quos  more  suo  sequilur  hic  Maltbaeus,  pio 
convertet  vertunt  «-o/KTac/;j5i,  id  cst,  restitiuH. 
Unde  Arabicus  vertit  :  Docehit  vosovinia. 

12.  DlCO  AITEM  VOBIS,  QUIA  ElIAS  JAM  VKMT, 
ET  NON  COGNOVEnUNT  EUM,  SED  l-EgEnUNT  IN  EO 
QU.ECUMQUE    VOLUKnUNT.     SlC    KT     FlLIUS    IIOMIMS 

PAssunus  EST  AHEis.]SaIit  Cbristus  a  liltcrali  Elia 
ad  mysticum,  id  est,  Joannem  Baptistam,  juxta 
Canonem  23.  dc  Baptista  enim  Angclus  Gabricl 
proedixerat  patri  cjus  Zacharite  Lucse  7.  17.  Ipse 
prmcedet  ante  itlum  (Cliristum )  inspirituet  virtulc 
ElicB ,  ut  convertat  corda  patrtim  in  filios ,  ct  in- 
credulos  ad  prudentiam  jastorum ,  parare  Domino 
plebem  perfectam. 

Perperam  ergo  Calvinistce  bsec  omnia  referunt 
ad  priinum  Chrisli  adventum ,  ct  Eliani  eumdcm 
ulrobique  (v.  11.  et  12. )  accipiunt,  scilicct  Joan- 
nem  Baplistain.  Censent  enim  Eliam  ,  qucni  Ma- 
lachias  c.  h.  v.  5.  pracdixit  venturum,  esse  Joan- 
ncm  Baptistain  Praccursorem  Chrisii,  nec  alium 
venlurum ,  qui  cuni  Enoch  praccurrat  secundum 
Christi  ad  judicium  adventum  ,  quos  mullis  re- 
fulavi  Malach.  h.  5. 

Voluit  enim  Christus  hic  dumtaxat  explicare 
illud  Scribarum  axiomacxMalachia  desumptum: 
Elias  venict ,  et  vobis  ostendct  Christum ,  quod 
Malachias  dixerat  de  secundo  Christi  adventu, 
eliam  myslic6  posse  applicari  primo  suo  adven- 
tui.  Scri))ae  enim  nondistingucbant  primum  ad- 
venlum  a  sccundo,  uli  etiamnum  non  distin- 
guunt  Judaei,  idcoquc  Christuin  venisse  negant, 
et  venlurum  expectant,  quia  nondum  apparuii 
Elias  eum  ostendens  :  ut  crgo  Chrislus  Scribis 
plene  et  plane  condescendat,  et  saiisfaciat,  con- 
cedit  Eliam  aliquem  praecursurum  ntrumque 
Cbrisli  advenium,  scd  in  primo  fore  typicum  , 
in  secundo  litteralem  ct  vcrum  Eliam.  Viilt 
enim  dicere,  non  per  hoc,  quod  necdum  vene- 
rit  Elias,  stare  quo  minus  Juda[>i  in  se  qun.<i 
Messiam  crcdant,  scd  per  boc,quod  pcrvcrsi 
sint  et  obstinatiin  sua  malitia  ;  Elias  <'uim  ille, 
qui  ante  primuni  Messiae  adventum  promissus 
fuerat,  id  cst  Joanncs  Raptista,  jam  vcnernt  et 
MessiamScribis  digito  ostendcrat  :scd  illi  Joanni 
credcre  noluerant  :unde  subdit  Christus:  Et  non 
cognoverunt  cum,\A  cst  noluerunt  agnoscere ,  ip- 
sum  esse  praecursorcm  et  indiccm  Christi  i\  Den 
missum;  sed  fecerunt  in  co  quctcumque  voluerunt, 
idcst,  eum  sua  vitia  taxanlcm,  ex  iraet  odioper- 
sccutisunt.et  tradidorunlHerodi.  qui.eumquap- 
rebat  ad  necem  ,  ac  tandem  occidit  ipsis  applau- 
dentibus.  Mattb.  cap./;.  v.  12.  et  c.\h.  v.  5.9.  10. 
Sic  ct  Filius  hominis  passurus  (Syrus,  vim  passit- 
rus  )  est  ab  eis ,  id  est  pari  modo  me,  ipsorum 
scelera  castigautem,  perscquuntur ,  et  perse- 
qucntur,  crucifigent ,  et  occident. 

13.  TUNC    INTELLEXFIIUNT     DISCIPULI,    QUIA    DF. 

JoANNF.  Baptist.^  dixisset  eis  ]  Quod  ipsc  essts 
Elias  mvsticus,  et  prcrcursor  Chri.^ii. 


?.."8  COMMENTAIllA  IN 

14.  ET  CUM  VEiNlSSET  Al)  TU1\BAM,  ACCESSIT  Al) 
FUM  nOMO  GEMBCS  ANTE   EUM   PROVOLUTUS  (GraeCC 

-/ovu7r(T&)v  auTw,  id  cst ,  accidcus  ei  ad  f^enua,  velut 
supplex,  ot  supplicans  pro  salule  filii)  dicens.  ] 
l.ucas  c.  9,  17.  addit :  Factum  est  autem  in  se- 
quenti  die  dcscendcntibus  illis  de  monte  {Tahor) 
occurrit  illi  turlm  vudta.  Unde  patet  poslridie 
transfigurationis,  hunclunaticum  a  Christo  esse 
sanatum. 

15.  DOMINE,  MISERERE  FILIO  MEO  ,  QUIA  LUNATICUS 

EST ,  ET  MALE  PATiTUR.  ]  Miscrc  affligitur.  Greece 
(;eiy;vta?£Ta(,  id  ost,  luualionibus  aflicilur,  juxta 
lunoe  muialioncs,  epil<;psia  corripitur,  in  ple- 
niluniis,  ct  noviluniis  morho  comiliali  agitattir, 
non  a  natura,  sed  a  daemone,  qui  eum  obsidet. 
Arabicus  :  Vcxaturvalde  inprincipiis  Umationum. 
Cude  Marcus  c.  9.  17.  ait  :  Magister,  attuli  filium 
mcum  ad  te  ,  liabcntcm  spiritum  mulum  (  causaii- 
ter,  quia  filium  faciebat  mutum)  qui  ubicumqucy 
cum  apprehenderit ,  allidit  ilLum ,  et  spumat ,  et 
stridet  dentibus ,  et  arcscit,  uti  faciunl  epileptici. 
Kt  Luc.  9.  60.  Respice ,  ait,  infUium  meum  ,  quia 
unicus  est  mild :  et  ecce  spiritus  apprehendit  eum  , 
ct  subito  clamat ,  et  dissipat  eum  cum  spuma,et 
vix  ■  disccdit  dilanians  eum.  Hinc  Origenes , 
.^S.  Chrysostomus  et  Hieronymus  hic  docent,  epi- 
If^psiam  communem  non  tam  lunae  et  humorum 
(.ommotioni ,  quam  daemoni  esse  tribuendam , 
«|ui  ad  eam  lunae  mulationibus ,  et  incrementis 
vel  decrementis  utitur.  Undc  Mahomet  auctor 
IMahomclismi,  epilepsia  lal)orans,  fingebat  se 
corripi,  docerique  aSpiritu  sancto,  cum  agere- 
tur  a  dacmone.  Hinc  etiamnum  Turcae  epilep- 
ticos,  quasi  actos  Spiritu  sancto,  et  fatidicos 
veneranlur,  cum  ab  humoribus  alunacommo- 
tis  id  contingat.  Luna  enim  in  novilunio  et  ple- 
nilunio  auget  et  commovet  humores ,  praesertim 
nielancholicos ,  et  phlegmaticos  cerebri,  quibus 
ipsa  dominatur ;  itaque  facit  ut  iUi  cerebrum  tur- 
hent,  ac  clamores,  spumas,  et  totius  corporis 
agitationes  et  coUisioues  excitent.  Qui  enim 
mania  et  epilepsia  laborant,  ex  atra  bile,  idest, 
cx  melancholia,  maxime  illa  exagitanlur  in 
plenilunio,  quia  luna  tunc  plusluminis  etcaloris 
afTert,  sed  debilioris  quam  fit  solis  :  hic  autem 
atram  bilem  resolvit,  et  commovet,  nec  tamen 
consumit  :  alra  vero  hilis  commota  ciet  has 
spumas,  clamores  et  stridores.  Epileptici  vero 
ex  pituita,  ac  crudis  et  incoctis  humoribus, 
magis  exagiianlur  decrescenle  luna  ,  et  maximH 
in  novilunio,  quia  tunc  luna  minimum  hahet 
lumiuisetcaloris  ;  pituita  autem  etpiluilosi  hu- 
mores  maxime  crescunt  per  frigus  ,  praesertim 
immoderatum.  Vide  Franc.  Valesium  sacra) 
Philosopli.  cap.  71.  Vide  etiam  quae  dixi  cap.  U. 
2Zi.  Tropologiam  lunalici  afferam  in  fine  v.  21. 

NaM  S;CPE  cadit  in  ignem  et  crebro  in  aquam.  ] 
Daemon  enim  eum  agit  m  ignem ,  ut  combural; 
in  aquam,  nl  mergat  et  suffocet. 

16.  Et  OBTULI  EUM  DISCIPULIS  tuis,  et  non  po- 
TUERUNT  curare  eum.  ]  Culpam  suani ,  puta  fidei 
defectum,  transcribit  in  Aposiolos  more  homi- 
num.  Causamcurnon  potuerunt  affertChristus, 
V.  20.  et  21. 

17.  ResPONDENS  AUTEM  JeSUS  AiT  :  0  GENERATIO 

i.NCREDULA   (Arabicus,  infidelis)   et    perversa, 

QUOUSQUE  ERO  VOBISCUM  ?  USQUEQUO  PATIAR  VOS  ? 

AiTERTE  iLLUM  AD  ME.  ]  Origcnes  censcl  haec  dici 
ad  novem  Apostolos ,  qui,  tribus  cum  Christo  iu 


MATTH-CUM.  Cap.  XVH. 

Tabor  ascendentibus,  in  valle  cum  turba  reman- 
serant  :  nam  hi  soli  lunaticum  hunc  curare 
tentaveranl  eo  tempore,  quo  tres  reliqui  cum 
Christo  transfigurando  in  mortem  secesserant. 
In  hisce  enim  novem  videtur  fides  Christi  salis 
fuisse  imminuta ,  tum  quia  in  cjus  pracsenlia 
nulla  signa  etmiraculaedebant,  sed  tantumcum 
absentes  ab  eo  in  missiOne  versabantur;  tum 
quia  Chrisio  in  monte  cum  tribus  commorante, 
reliquis  novem  quasi  cum  plebe  derelictis, 
torpor  quidam  fidei  obrepserat,  ait  S.  Hilarius, 
tum  quia  a  patre  lunatici  audiebant,  imooculis 
ccrnebant  mali  magniludinem,  et  daimonis  in 
lunatico  furentis  vim  et  rabiem.  Verum  melius 
S.  Hieronymus,  Hilarius,  Chrysostomus,  Theo- 
phylactus,  censent  hacc  dicta  patri  lunatici,  ac 
Judaeis  et  Scribis  :  in  hos  enim  magis  increduli- 
tas  ,  et  consequenlcr  culpa  non  ejecti  daemonis 
conferenda  ,  quam  in  discipulos,  ut  sat  colligi- 
tur  ex  Marco  c.  9.  v.  22.  23.  ubi  pater  rogatus  a 
Christo,  an  in  se  crederet,  ait :  Credo,  Domine , 
adjava  incredulitatem  meam.  Licet  et  Apostolos 
minoris,  quam  in  re  tanla  opus  erat,  fidei  pri- 
valim  Christus  arguat  v.  20,  Judacis  ergo  et  Scri- 
bis  ait  Christus  :  O  generatio  incredula  et  pcr- 
versa,  id  est,  distorla,  nesciens  rectis  incedere 
gressibus,  aitS.  Cyrillus,  q.  d.  0  duriet  rebelles 
Judoei,  durorum  et  rebellium  ab  olim  patrum 
filii,  quasi  duritiem  innatam ,  et  a  palribus 
insitam  accepistis  ,  qui  cum  videritis  me  tot, 
tantaque  miracula  patrare,  tamen  in  me  non 
creditis ,  imO  illa  sugillatis ,  quasi  per  Beel- 
zebub  facta,  uti  vobis  persuadent  Scriboc  ;  quid 
hic  ago  vobiscum?  quousque  improbos  ves- 
iros  mores,  sannas  et  calumnias  lolerabo? 
quousque  beneficia  et  miracula  mea  in  vos 
incredulos  et  ingratos,  profundam  et  perdam? 
Causa,  cur  discipuli  mei  non  potuerint  cu- 
rare  fitium  tuum,  o  Judaee,  non  est  impoten- 
tia  mea  vel  illorum.  Dedi  enim  eis  potestatem 
ejiciendi  daemones  :  sed  causa  est  incredulitas 
tua  et  tuorum  Judacorum ,  quae  obicem  ponit 
gratiae  Dei;  quia  non  credis,  sedhoesitas,  et  du- 
bitas  ,  an  ego  et  illi  possimus  illum  curare.  Ita 
S.  Cyrillus.  Sunt  verba  Chrisli  indignantis  ad 
Scribarum  et  Juda30rum  pervicaciam,  duritiem 
et  cocciiatem ;  sed  mox  motum  hunc  reprimit ,. 
et  viscera  misericordiae  sibi  consueta  assumit 
et  exerit,  sanatque  lunaticum  perinde  ac  medi- 
cus,  ait  S.  Hieronymus  ,  si  cegrotum  videat  con- 
ira  sua  pr(xcepta  gerere ,  dicat  :  Usquequo  ad 
domum  tuam  accedam?  quousque  artis  perdam 
industriam,  me  aliud  Jubente ,  et  te  aliud  perpe- 
trante?  In  tantum  autem  non  est  iratus  homini , 
scd  vitio ,  et  per  unum  hominem  Judaos  arguit 
infideUtalis ,  ut  statim  intulerit  :  Afferte  eum 
ad  me. 

Afferte  huc  illum  ad  ME.]  AdditMarcus  fusius 
rem  gestam  enarrans  c.  9.  19.  Et  attulerunt  eum. 
Et  cum  vidisset  eum  ,  statim  spiritus  (malus  ,  puta 
daemon  possidens  lunaticum)  conturbavit ,  exa- 
gitavit  illum,  et  clisus  in  terram  volutabatur 
spumans.  Daemon  postquam  sensit  Dominum, 
concutit  puerum ,  ait  Titus  Bostrensis  in  Lucte 
c.  9.  nam  irritatus  proesentia  Jesu,  eumqueme- 
tuens,  ne  ab  eo  expelleretur,  coepit  furere,  ei 
lunaticum  horrende  vexare  et  torquere.  Pergit 
Marcus  :  Et  interrogavit  (Chrislus)  palremejus  : 
Quantum  temporis  est ,  ex  quo  eihocaccidit?  at 
ilte  ait,  Ab  infanlia  :  et  frequentcr  eum  in  ignevt 


COMMENTAIUA  IN  .\fATTH;I.i:M. 

rt  in  aquax  misit ,  iit  cum  perderet  ;  sed  si  quid  h.trelici 
potes  (  Ecce  incrednlilatem ,  fiiiam  Cliristus 
taxavil ;  dubital  enim  de  potenlia  Clnlsti )  adjuva 
nos  misertus  nostri  :  Jesus  autem  ait  illi :  Si  potes 
credcre ,  omnia  possibilia  sunt  credenli.  q.  d.  Cre- 
dcndo  in  uio  poteris  a  me  impeirare  sanitatcm 
filii.  Congruc  Cliristus  exegit  fidem  in  se;  non 
enim  congruebat,  ut  non  credenles  vcl  dul)i- 
tantcs  dc  s(!  curaret,  ac  bcneficia  sua  indignis  a 
sc  aversis  oblruderel.  Pergil  Marcus  :  Etcontinuo 
rxrlumans  pater  pueri  cum  lacrymis  aiebat  : 
Credo,  Domine,  adjuva  incredulitatcm  meam.  q.  d. 
Credo,  scd  in  fide  siun  infirmus  et  debilis,  lu 
«Tgo  cam  adaugc  et  robora,  ul  per  eam  quid- 
(luid  in  me  est  incredulitatis  vel  haesilanti.e, 
auferatur  ;  itaque  merear  oljtinere  k  te  hoc  sa- 
niiaiis  beneficium.  Non  dul)ium  est,  precestani 
iiuniiles  et  ferventes  exaudisse  Christum,  om- 
nemque  incredulitatem  ei  exemisse  :  nam_mox 
lilium  ejus,  utique  jam  credcniis ,  sanavit.  ~ 

18.  Er  INCUKPAVIT  ILLUM  JESUS  ,  ET  EXIIT  AU  EO 
DytMONlUM',     ET   CURATUS   EST   PUtll  EX   IJ.LA  UORA.] 

Marcus  addil:  Et  cum  vidcretJesus  concurrenlem 
lurbcim  {  utillam  per  hoc  miracuUim  induceret 
ad  credendum  in  se,  quasi  in  Messiam)  cpm- 
minatus  est  spiritui  imnmndo  ,  dicens  illi:  Surde 
et  mute  spiritus  (qui  hominem  hunc  fecisti  sur- 
duni  et  mutum),  ego  pra-cipio  libi ,  exi  ab  eo  , 
et  aniplius  ne  introeas  in  eum :  et  exclamans ,  et 
multum  discerpcns  ,  exiil  ab  eo  ,  et  factus  est  si- 
cut  morluus,  ut  multi  dicerent  ,  quia  mortaus 
cst.  Jesus  autem  tenens  manum  cjus  elevavit  eum, 
ct  surrcxit.  Ilinc  palct  valdc  potenlcm  et  malig- 
aum  fuissc  hunc  dicmonem,  qui  ausus  fuit 
431nisto  adeoresislere  ciobstrepcrc  ut  lunalicum 
|)enc  ad  mortcm  adegeril.  Quocirca  verisimile 
est,  cum  non  fuisse  ex  infimo  Angelorum  or- 
dinc,  sed  aliquo  superiori  :  et  hi  enim  liomines 
invadunt  ct  possidenl  :  unde  daemones  in  ob- 
sessis  pcr  exorcismos  adjurati  fatenlur  ex  quo 
ordine  sinl,  el  subinde  altiorem  nominant.  Hac 
de  causa  discipuli  Chrisli  non  poluerunt  eum 
ejicere  ,  sed  ejectiohaec  servaliatur  Christo,  qui 
niagna  vi ,  impcrio  ,  et  mohmine  eum  expulit. 
Iloc  enim  csl  Graecirai,  cTtcri/i^ise ,  id  est,  increpa- 
vii ,  el  incrcpando  ac  comminando  imperavit 
da;moni  dicendo  :  Ego  prcecipio  tibi,  exi  ab  co, 
quod  ni  fcceris ,  cgo  acriter  te  puniam,  ac  iii- 
vitum  ex  hoininc  exlrudam.  Hinc  et  Chrisius 
Aposlolis  rogantibus,  cur  eum  non  potuerit 
ejiccrc ,  ait  IIoc  genus  in  nullo  potest  exire  ,  nisi 
/n  oralione  ct  jejunio,  ul  habet  Lucas. 

19.  TUNC     ACCRSSERUNT  DISCIPULI    AD  JESUM  SE- 

CRF.TO  ET  dixerunt:  Quare  nos  non  potuimus  eji- 

CEUE  II.LUM.^ 


20.  Dixit  ilms  Jesus  :  Propter  increddlita- 
tem  vestuam.  ]  Arabicus  :  Propter  parvitateni 
fidci  vcsira:.  Habebant  Apostoli  fidem;  sed  ad 
d.Tinonem  tam  potentem  et  ferum  ejiciendum 
major  requirebalur  fides,  qu.T  Apostoiisdecrat : 
undc  Syrus  versum  scqucntem  sic  verlit  :  Si 
fuisset  in  vobis  fides  instar  grani  sinapis ,  dicerc- 
tis  monti  liuic  ,  Dcccdc  ,  et  deccderet. 

AMEN  QUIPPE  dico  vobis,   si    harueritis  fidem 

SICUT  CRANUM     SINAPIS,    DICETIS   MONTl    IIUIC  (  Ta- 

bor,  ex  quo  dcscendo  :  ita  Abulcnsis;  :  Transi 

»MNC    ILLUC,  t.T  TRANSIIIIT,   ET    NIIIIL   IMPOSSiniLE 

»niT  vouis.  ]  HiTC  csl  fides  miraculorum  ,  (|u:e 
non  en  divcrsa  ii  fide  justificanle  ,  ut  volunt 


Cap.  XVn.  .  :>/,o 

sed  ea(l(!m  :  una  eiiiui  uiiiiiiui  e.-i  11- 
des  ,  Ephes.  U.  bO.  Est  taiiien  lia;c  fides  coii- 
juncla  cum  cerla  fiducia  diviii.e  opis  ad  niira- 
culum  ,  quod  lentatur  palrandum  ;  qua;  fiducia 
oritur  pi  imo  ex  libertale  sancta;  et  familiaris  Deo 
conscienticX'.  quui  familiariler  quasi  Deo  utilur, 
ct  ad  thesauros  grali;e  ejus  penetrat ,  ut  illis 
frualur;  jiixLi  illud  1.  Joaii.  3.  21.  Si  cor  nos- 
trum  non  rcprehenderit  nos,fiduciam  habemus  ad 
Deum ,  et  quidquid  petierimus ,  accipicmus  ab  eo. 
Sic  S.  Dominicus  impelrabat  a  Deo  quidqiiid 
petebat. 

Secundo,  ex  interno  Dei  insiinctu  quasi  ani- 
niantis,  excilanlisque  homines  ab  lioc  o|)us  pro- 
digiosum,  ac  tacile  promilteniis  suam  opem  ad 
iUud  perficiendum.  Vide  Franc.  Suarez  tract. 
de  Fide  disp.  8.  sect.  1.  ubi  docel  fidcm  mira- 
culoruin  quoad  substanliani  et  essentiam  essc 
actum  Catliolicse  fidci,  quo  credimtis  Deum  esse 
omiiipotenlem  ct  fidelem  in  promissis  ,  ita  eh- 
citum  ct  ap|)licatum  ad  hoc  particulare  factum, 
ul  possit  generarc  fiduciam  illam  necessariain 
ad  patrandum  miraculum  :  iinde  collige,  quod 
sicut  luec  fides  et  fiducia  est  in  arbilrio  et  po- 
testaie  nosira  cum  gratia  Dei  (  quam  ipse  dare 
solet),sic  est  quodaminodo  in  poteslate  nostra 
facultas  facicndi  mlracula  ,  ac  qiio  quis  magis 
crescit  in  fide  et  fiducia  ,  eo  magis  et  crescit  iii 
hac  facultale  :  quo  quis  cnim  Deo  est  familia- 
rior,  eo  plura  ab  co  impctrat,  idque  significai 
hicCliristus  ,  ct  idipsum  palet  ex  vita  ct  praxi 
Sanctorum.  Sic  S.  Bernardus  docet,  nos  posse 
poiiri  dono  prophetiae,  ut  sciamus  secreta  Dei , 
si  videlicet  insinuemus  nos  in  iniiinamDei  ami- 
citiam  ,  de  hac  eniin  Chrislus  ait  Joan.  1.5.  15. 
Vos  autem  dixi  amicos  ,  quia  omnia  ,  quce  audivi 
d  Palrcmco  ,  notafeci  vobis.  Absolute  lamen  po- 
test  lit-cc  fides  esse  sine  cbaritaie.  Lnde  Pau- 
lus  :  Si  habuero ,  ait,  omnem  fidem ,  ita  ut  mon- 
tcs  transfcram,  charilatem  autem  non  habuero  , 
nihil  sum.  1.  Corinth.  13.  2.  Vide  ibi  dicta.  Quo- 
modo  fidei  tribucnda  sit  operalio  miraculorum  , 
docet  D.  Thonias  de  Potentia,  q.  9.  ariic  9. 

FlDEM  SICUT  GRANUM  SINAPIS.]  h\  CSt  ,  fidcm  CXi- 

guain  specie  ,  sed  insignem  virtule  ct  efficacia  , 
scilicetfidem  huinilem  ,  nec  se  jactantcm,  ideo- 
que  parvam  hominum  judicio  ,  sed  in  se  vi- 
vam,  acrem  ,  vehementem  ,  perfectam  ,  ardeii- 
tem  instar  grani  sinapis  :  non  enim  solum  ii 
parvitate,  uli  fecit  cap.  13.  31.  sedetab  acredinc 
fidcm  hnnc  comparat  grano  sinapis  :  haec  enim 
humililali  juncta  ,  toHit  omnem  incredulitatis 
umbram,  haec  est  thaumaturga  et  transfert  moii- 
tes :  ex  adverso  miraculorum  patrationem  im- 
pedit  aeque  superba  prajsumptio ,  atque  incrc- 
diila  dididentia.  Ita  Origenes  et  Beda.  H;ec  fidcs 
ehixit  in  S.  Grcgorio  Neocjcsarc.x'  Episcopo  , 
qui  inontem  templi  fabricam  iinpedientein,  liac 
fide  orando  alio  transiulit,  tesle Nysseno  in  eju.'» 
vila,  et  Euscb.  lib.  7.  Hislor.  cap.  25.  pluraque 
alia  miracula  patravit  :  unde  Thaumaturgi  ,  id 
est ,  miraculorum  opificis  cognomen  accepit. 
Simili  fide  similem  montein  in  Tartaria  fuisse 
iranslaium  ,  cum  Tyrannus  id  exigeret  a  Chris- 
tianis  cx  hoc  Chrisii  promisso  .  narrant  Epis- 
tokc  Afratic.x  ,  ct  Marcus  Paulus  Vcnelus  in  Tar- 
taria.  Simile  cxeinpluui  narrat  S.  Hieronymu.'» 
deS.  Hilarione  in  ejus  vila.  Hic  enioi,  cummarc 
pcr  tcriic  inoliim  exundans  undarum  moles  cl 
nionles  gurgitum  liitoribus  iuferrei.  itaque  mi- 


zuo 


C0MM1'NTA1\IA  IN  M 

naretur  urbi  Epidauro  cxcidiuin  ,  a  civibus  sta- 
lutus  in  littore  quasi  obex  niaris,  Cum  tria  crucis 
sigrid  /Htixisset  in  sabulo,manusque  contra  tenderet, 
incrcdibite  dictu  est ,  in  quanlam  altitudincm  in- 
tumescens  mare  ante  eum  stetcrit ,  ac  diu  fremens 
et  quasi  ad  obiccm  indignans,  paulatim  in  semet- 
ipsum  reUifJsum  cst.  Vere  itlud  quod  ad  Apostotos 
dictum  est  :  Si  credideritis  ,  dicetis  huic  monti : 
Transi  in  marc ,  et  fiet ,  etiam  juxta  titteram 
impleri  potest.  Quid  enim  intcrest ,  utrum  mons 
dcsccndat  in  mare,  an  immensi  undarum  montes 
rcpente  obriguerint ,  et  ante  senis  tantum  pedes 
saxci ,  ex  alia  parte  moiliter  ftuxerint.  llucusque 
S.  Hieronymus. 

Mysticc  :  mons  cstgravis  tenlalio  ,  prscsertim 
ambitionis  et  superbise  ,  uti  docet  S.  Hierony- 
mus  ,  qua3  maxinie  vincitur  fide  et  spe,  puta 
orando  ,  sibi  diflidendo  et  fidendo  Deo :  unde 
S.  Franciscus  magna  et  molesta  tentalione  spi- 
ritus  pulsatus,  intendens  orationi,  cum  lacry- 
mis,  audivitc  coelo  vocem :  Francisce,  si  liabueris 
fidem  ut  granum  sinapis  ,  et  dixeris  monti  ut 
transeot,  transibit.  Ignarus  ille  sensus  oraculi, 
clamans  addidit  :  Domine ,  quatis  hicmons?  Cui 
responsum  :  Moiis  est  tentatio.  Et  Franciscus 
maguo  lacrymarum  impetu  subjunxit  :  Fiat 
milH,Domine,  sicut  dixisti :  ac  statim  sublata 
omni  tentatione ,  perfeclam  obtinuit  spiritus 
Iranquillitatem.  Ita  Waddingus  in  Annalibus 
Minorum  anno  Cbristi  1218.  num.  2. 

21.  HOC   AIJTEM  GENUS  NON  EJICITUn  NISI  PER  ORA 

TIONEM  ET  JEJUNIUM.  ]  Est  secunda  ralio  ,  cur 
dlscipnli  non  potuerint  ejicere  hoc  daemonium: 
prima  enim  fuit  ob  incredulitatem  petenlium, 
ct  parvam  fidem  Aposlolorum. 

Nota  primo,  hoc  genus  non  significat  omne 
dasmonum  genus  ,  ut  vult  S.  Chrysostomus  et 
Euthymius ,  sed  certum ,  scilicet  altioris  or- 
dinis ,  potenlissimum ,  perversissimum  ,  obs- 
tinatissimum  ,  malitiosissimum ,  quale  erat  hoc 
hominem  obsidens  ,  eumque  faciens  lunaticum 
et  epilepticum,  acmiredistorquens  et  exagitans, 
adeoque  nunc  in  ignem  ,  nunc  in  .aquam  cum 
projiciens,  et  perdere  volens,  idque  ab  infan- 
tia.  Ita  Salmeron,  Jansenius,  Maldonatus  et 
alii.  Addit  Abulensis  q.  17'2.  apud  Judacos  pes- 
simum  fuisse  habilum  dcemonem  surdum  et 
mUlum,  uti  hic  erat ,  idquc  colligit  ex  co  ,  quod 
Judaei  mirali  sunlaChristo  ejici  dacmonem  sur- 
dum  et  mulum  ,  dixerintque :  ISunquam  apparuit 
sic  in  Israet ,  ut  patet  Malth.  9.  33.  et  cap.  12. 
vers.  22.  et  23.  Causa  est,  quodnescias,  quid 
cum  surdo  et  muto  agere  debeas,  quave  ratione 
eum  juvare  :  cum  enim  sit  surdus,  nil  eorum, 
quae  rogas  ,  intelligit :  cum  sit  mutus,  nihil  res- 
pondet.  Ita  Thyrrcus  lib.  de  Daemoniacis ,  part.  U. 
cap.  51.  qui  et  addit  difficilius  expelli  eos,  qui- 
bus  ti  Deo  data  est  potestas  major  in  corpus 
hominis  ,  uti  huic  lunatico  dala  fuit.  Sunt  enim 
alii  daemones  minus  vahdi ,  minusque  pertina- 
ces,  et  rebelles  ,  nec  adeo  maligni ,  uti  sunt 
joculares  illi  Lares  et  Lemures,  qui  specie  par- 
vulorum  in  domibus  habitant ,  ac  noctu  suos 
jocos ,  vanos  strepitus  ,  et  tumultus  simiies- 
queludicras  terrificaliones  cxercent.  De  quibus 
vide  Delrio  in  magicis,  et  Petrum  Thyraeum 
lib.  deTerrificationibus  nocturnis. 

Nota  secundo,  hoc  genus  daemonum  non  nisi 
oratione  et  jcjunio  cxpelli :  tum,  quia  liicc  duo 


Arni/KUM.  Cap.  XVII. 

hominem  a  carne  elevantad  Deum,  eumque  fa- 
ciunt  spiritalem,  imo  quasi  Angelum  carne  et 
dacmone  superiorem  :  tum  quia  oratio  postu- 
lat ,  et  jejunium  meretur  hanc  fugationem  ,  et 
cx  se  dicmoncm  cruciando  fugat.  ita  S.  Chry- 
sostomus  :  Jcjunium  ,  ait ,  majoris  philosophiae 
singulare  cst  opus ;  et  hominem  quasi  Angekim 
constituit,  et' incorporcas  potestates  impugnat. 
Et  Eusebius  Emissenus  homil.  de  inilioQuadra- 
gesimae  :  Homo  ,  ait,  per  abstinentiani ,  Angeli- 
cam  potest  expugnare  naluram,  uti  fecere  S.  An- 
lonius  ,  S.  Hilarion,  S.  Macarius  ,  et  alii. 

Denique  oralio  condita  jejunioetcarnis  afflic- 
lione  magna  impetrat  a  Deo.  Ita  Abulensis, 
q.  173.  Legi  vitas  multorum  Sanctorum  ,  ac  dc- 
prehendi  nullos  fere  claruisse  miraculis,  nisi 
eos ,  qui  erant  abstincntes  et  austerae  vilai. 
Audi  S.  Chrysostomum  hic  :  Quiorans  jejunat , 
binas  possidet  atas  ,  quibus  ventos  ipsos  volando 
prc6ter'vehitur  :  non  enim  oscitat ,  nec  extenditur , 
nec  torpet  orando ,  quce  mutti  patiuntur ,  scd  igne 
ardentior  et  terra  superior  est  ;  quare  terribitis 
hoslis  dcemonibus  redditur.  Nihit  enim  est  Iwmine 
probo  orante  potentius. 

Nota  terlio,  Christus  requirit  orationem  et 
jcjunium  non  in  utroque,  scilicet  in  eo,  qui  pa- 
trat  miraculum ,  et  in  eo ,  qui  illius  frucluni 
percipit,  ut  vull  S.  Chrysostomus  et  Theophy- 
lactus  ;  sed  in  eo,  qui  illud  patrat  dumtaxat, 
uti  notavitOrigenes,  licet  dubium  non  sit,  quin 
fruclum  percipientis  oratio  quoque  et  jejunium 
multum  rem  adjuvet,  uti  adverlit  idem  Origenes, 
Jansenius  ,  Maidonalus  et  alii. 

Dices :  Christus  ejiciens  hunc  dcemonem  non 
legitur  orasse,  et  jejunasse.  Resp.  Eum  paulo 
ante  orasse  et  jejunasse,  cum  transfiguraretur 
inTabor  :  quia  in  moniis  descensu  curavit  hunc 
lunaticum.  Addc:  oralio  et  jejuniuin  requirun- 
tur  in  puris  hominibus,non  in  Christo,  quierat 
Deus,  ac  ut  Deus  solo  verbo  poterat  dsemones 
omnes  fugare  ,.  imo  annihilare.  Ita  Abulensis 
hic  quacst.  170.  Porro  jejunii  seinina  hic  jacit  in 
discipulos  Chrislus  ,  ait  S.  Chrysostomus. 

Tropologice  Glossa :  Hoc  genus,  ait,  daemonii 
lunaticorum,  idest,  isla  carnalium  voluptatum 
mutabililas  non  vincitur,  nisi  spiritus  oratione 
confirmetur  ,  et  caro  per  jejunium  maceretur. 
Luna  enim  ob  assiduas  mutaliones  symbolum 
est  stultitiae  et  inconstantiae ,  juxta  illud  Eccli. 
cap.  27.  12.  llomo  sanclus  in  sapientia  manet 
sicut  sot  :  nam  stuttus  sicut  iuna  mutatur.  Vide 
ibi  dicla.  Vide  et  Ambrosium  serm.  82.  Audi  Be- 
dam  :  Dccmoniacum  hunc  Matthceus  tunaticum  , 
Marcus  surdum  et  mulum  describit  :  significan- 
tur  ergo  hi ,  qui  ut  tuna  mutantur  ;  nec  fidei  ser- 
monem  audiunt,  nec  fidem  confitentur  :  eliditur 
autem.  puer  accedens  ad  Dominum,  plerumque  enim 
gravius  d  dccmonibus  putsantur  ad  Dominum 
conversi ,  ut  odium  virtutis  incutiant ,  vel  suce 
exputsionis  injuriam  vindicent :  increpat  Dominus 
dcemonium,  vilium  enim  arguendo  et  odiendo  de- 
petteredebet ,  qui  peccantem  emendare  desiderat, 
Itominem  vero  amando  fovere  donec  emendatum 
EcctesicB  precibus  reddere  possit.  Spumant  autem  , 
cum  stuttitia  tabescunt.  Stuttorum  namque  est  spu- 
mas  sativdrum  ex  ore  dimittere.  Slrident  dentibus^ 
cum  iracundicB  farore  flammescunt.  Areseunt,  cum 
otio  torpente  tanguescunt ,  et  nutta  virtutis  indus- 
tria  confortati  encrvitci-  vivunt. 


COMMENTARIA  IN  MA 

22.  COKVERSANTIBUS  AUTEM  EIS  IN  GALIL;EA,  DI- 
CIT   ILLIS    JESUS  :  FlLlUS    HOMIMS   TRAUENDUS     EST 

liN  MANUS  HOMi.NUM.]  Ilcrat  Cliristus  suam  de  pas- 
sione  et  crucc  proplicliam  primiius  i  sc  cditain 
in  Caesarea  Philippi  c.  16.  22.  ul  discipuli  ea  prae- 
.scnie  non  terrcrcntur,nccscandalizarcniur,  nec 
a  lide  in  ipsum  descisccrent,  quasi  ipse  non  cssci 
Mcssias,  qui  taminfami  morleoccul)uissct:crux 
cnim  Apostolis  fuit  scandalo  ,  adco  ut  omnes 
co  relicto  diflugcrcnt  :  igilur  crux  idcntidem 
prasdicanda  ct  inculcanda  fuit  cis,  ut  scirent 
Cliristum  non  invitum  ncc  coactum  ,  scd  sponle 
sua,ut  patris  volunlati  obediret,  et  homines 
rcdimerct,  voluissc  crucifigi  ct  mori ,  ideoque 
illud  tolies  pra:'dixissc.  Porro  iteravit  hanc 
prccdicalionem  in  GaVdcca,  scilicet  cum  rcdiret 
ii  sua  iransfiguralioiic  facta  in  montc  Tabor, 
poslquam  sanassct  lunalicum,  idcoqucmagnam 
ci  laudcm  el  plausum  dcdisscnt  Galihci ,  ui  pa- 
icl  ex  Marco  et  Luca  ,  tum  ut  Imic  laudantium 
calori  frigidam  injiccrct ,  cumquc  mcnlionci 
passionis  et  crucis  lcmperarct ,  ne  in  vanam 
discipulorum  gloriam  crumperet;  tum  quia  cx 
Galiloea  pcrgebat  in  Jud.-cam ,  ul  patct  Marci  9. 
30.  ubi  paulo  post  crucifigcndus  erat. 

23.  Etoccident  eum,  f.ttertia  die  resuroft. 
Et  contristati  sunt  veiiementer.  ]  Ob  mcntio- 
iiem  occisionis  et  mortis  ,  quia  nolebantChris- 
tum  mori ,  et  per  mortcm  se  ab  illo  avclli ;  ut 
lianc  corum  tristitiam  lcniat  Cl>rislu& ,  addit  , 
lil  tcrtia  die  resar^ct.  Sed  ipsi  haec  Chrisli 
vcrba  el  promissa  non  inicliexerunt,  ncc  capere 
potuerunt.  Unde  dcejusresurrectione  diu  dubi- 
larunt ;  ideoque  Christus  pcr  nniltas  apparilio- 
nes  et  signa  se  vere  resurrexissc  ,  probarc  eis 
(lebuit ,  ut  dubium  hoc  ex  animis  corum  evel- 
leret. 

2i.  Et  cum  venissent  Capiiarnaum  accesse- 
runt,  qui  didraciima  (  Sjtus  ai\d[l ,  capitatim  , 
id  est ,  a  singulis  capitibus )  ACCiriEBANT  (  Arabi- 
cus  vectif^ales ,  id  cst ,  publicani  exaciores  vec- 
ligalis),AD  Petrum  ,  et  dixerunt  ei  :  Magister 
VESTER  NON  SOLVIT  DiDRACiiMA  ?  ]  Arabicus  ,  non 
solvH  debitinn?  Non  asscrunt,  sed  inlerroganl, 
quia  hi  exactores  erant  novi ,  vel  ccrte  novos 
habebant  famulos  ,  qui  non  scicbant ,  vel  non 
rccordabanlur  Chrislum  elapso  anno  ,  quo  ha- 
bitarat  Capharnai  solvisse  didrachma  morc 
ceterorum. 

DiDRACHMA.]  Didrachma  erai  diinidium  sicli, 

id  est,  duo  Regales  Hispanici,  sive  duo  Julii 

Ilalici :  Siclus  enim  ponderabatquatuordidrach- 

mas,  id  est  ,  quatuor  Julios  ;  erat  enim  argen- 

teus.  Vide  dicta  Exodi  30.  13.  CcnsentBaronius, 

Franc.  Lucas  et  alii ,  hoc  didraciima  fuisse  sa- 

crum,  qiiod  pendendnm  erat  templo  juxia  le- 

gom  a   Deo  latam  Exodi  30.  13.  Ibi  cnim  sancit 

Deus  ,  ut  singuli  a  viginti  annis  et  supra  ,  cum 

inilurccnsu»  sive  numcrus  populi,  solvant  di- 

drachma  tomplo.    Jiula?i  driiulc  spontc  sua  ex 

devotionc,  ut  huic  icgi  plcnius  satisfacercnf,  sta- 

tuerunt,  ut  singulisingulis  anuis  didrachma  Iioc 

solvcrent  templo,  ad   suslenlandos  tot  Levilas 

ei  Sacerdolcs,  ad  reparanda    sarla  tecia  ,  ad 

^iciimas  aliaquc  ad  usum  ct   ornalum  templi 

opporluna  comparaiula.   Id  patet  ex  eo  ,  quod 

Joas  rex  hunc  morem  iniquitate  temporum  ne- 

Blocium,velintermissum  revocarit,  ut  patet2. 

Paral.  2^.  v.  5.  G.  7.  !>.  et  cx  Josepho  ,  qui  id 


TTH/EUM.  Cap.  XVil.  Zkl 

diserte  docet  lib.  7.  Belli  c.  26.  in  Dne.  Idcin 
lil).  18.  Antiq.  cap.  12.  docet  Judauos  extra  Ju- 
drcam  in  Babylonc  habitantes  ,  sacrum  hoc  di- 
drachma  collegisse  ,  et  Hierosolymam  ad  tem- 
plum  misisse.  Verum  hoc  didrachma  non  fuisse 
sacrum  et  pendendum  tcmplo  ,  sed  profanum 
et  pendendum  r.oinanis  vel  Herodi  Antip;c  ,  qui 
aRomanis  conslilulus  erat  rex  Galikcac  ,  patei 
ex  vcrbis  Christi  ad  Pelrum  vers.  sequenti :  Bc- 
ges  terrce  h  quibas  accipiant  censavi  ?  Ergo  hic 
census  erat  regius  ,  et  pro  rege  vcl  Imperatore 
exigebatur.  Idcmpaletex  cap.  22.  v.  21.  ubi  Ile- 
rodiani ,  id  est,  Herodis  assecKxtcnlantes,  quce- 
runt  h  Christo  ,  an  liceat  censum  dare  Caesari 
an  non  ?  Causa  ct  origo  hujus  tributi  ct  ccnsus 
fuit ,  quod  paulo  ante  Chrislum  ,  cum  Hircanus 
el  Aristobulus,  nepotcs  SimonisMachaba.i,  de 
Pontificatu  ct  rcgno  conicndcrent,  Pompeius  ab 
eis  arbiter  interpellatus  Hircano  causam  adjudi- 
cavit,  sed  Hierosolymitfc ,  qui  Aristobulo  lave- 
bant ,  ei  restiterunt.  Quare  Pompeius  Hierosoly- 
inam  vi  cepit,  illainquc  et  consequcnter  totam 
Ju(la'am  Romanis  subjecit ,  illique  annuum  tri- 
bulum  indixit,  utidiserte  docet  Josephus  1.  iU. 
Anliq.  cap.  8.  Porro  quia  Judcci  leraplo  pen- 
doliant  didrachma,  jussi  sunt  a  Romanis  pariter 
sibi  pendere  didrachma  ,  ut  cx  hoc  loco  liquet , 
donecrebcllanle  rursum  Hicrosolyma,  camob- 
sedit  ccpilquc  Vespasianus  ,  templumquc  ever- 
tit;  tunc  enimdidrachma  solitum  pendi  templo, 
ipsejussit  pendi  Romano  Capiiolio.  Audi  Josc- 
plium  lib.  Belli7.  cap.  26.  in  finc  dc  Vcspasiano: 
Slipcndiam  Jadccis  ubicavique  dcgcrent ,  indixit , 
binasqae  draclnnas  singalis  annis  defcire  in  Capi- 
tolium  jassit ,  ila  at  antehac  Hicrosolymorum  tem- 
plo  pcndcbant.  Hoc  tribuium  a'grc  Romanis  ul- 
pole  Genlilibus  pendebant  Juda^i,  dicentcs  se 
esse  populum  Dei  ( idcoque  liberum)  illique  de- 
berc  pcndcrc  censum ,  non  Caesari :  unde  sub 
tempus  Christi  orla  est  secta  Galilncorum,  auc- 
tore  Juda  Galila}0,  qui  omne  vectigal  et  domi- 
nium  Cajsaris  abnucbant ,  qiux  tandemin  aper- 
tum  bcllum  erupit,  quo  a  Vespasiano  Juda?a 
rursum  subacta  et  excisa  est.  In  hujus  secta- 
suspicionem  vocalus  est  Christus  et  Apostoli , 
iitpotc  origine  Galila^i ,  ac  novi  ccelestis  regni 
pra-concs,  ct  doclorcs  ,  ideoque  ut  se  ab  illa 
alienum  Cliristus  ostenderet,  solvii  hicdidrach- 
ma,  illudquc  Csesari  solvendumedixit,  cap.  22, 
21.  Vidc  dicta  Actor.  .5.  vers.  36.  Ita  S.  Hicrony- 
mus ,  Bcda ,  Jansenius ,  Maldonatus  ct  alii.  Exac- 
toros  crgo  hi  iribulinon  ausi  interpcllareChris- 
lum  ob  sanctiiatis ,  doctrinae  et  miraculorum 
famam  ,  scorsim  rogant  Petrum ,  dicuntque: 
Magister  vesler  non  solvit,  id  est  non  solet  sol- 
veic  ,  didrachma?  An  ox  aliquo  principis  privi- 
logio,  sive  aliquo  alio  exemptionis  tilulo  non 
obligatur  solvere  tribuium,  quod  quotannis  vi- 
ritim  singuli  solvunt  Romanis  eo  loco ,  quem 
quisquc  incolil  ?  uli  Chrislus  hic  incolobat  Ca- 
pharnaum,  ideoquc  ibidem  hoc  tributum  ab  co 
cxigunL 

AiT  :  Etiam.  ]  Pelrus  annuit,  et  ex  consuetu- 
dine  Christi,  (|uam  vidoraipra^ccdentibus  annis. 
rospondct  omnino  Christum  solere  solvere  hoc 
Iributum. 

Et  cum  intrassetin"  domum  (a  ChrisloCaphar- 
nai  conductam  ,  ui  dixi  c.  6.  13.  )  pn.f:VEMT  eum 
JeSUS  DICENS  :  Quid  tiiu  videtur,  Simon  ?  Reges 
TERR.E  A  QUinUS  ACCiriU.NT   TniUUTUM  VFL  CENSUM 


Vd  COMMLNTAr.IA  IN  MATTIl^X':»!:  Cnp.  XVlf. 

A  FiLiis  suis ,  AN  An  ALicMs  ?  ]  Id]  cst ,  ab  aliis  quaiuor  Regales  Hispanicos  sive  qualnor  Julio» 
subdiiis,  quinon  sunt  Jilii :  alienoseuim  oppo-  Italicos.  Siclus  ergo  argeuieus  idemerat,  quod 
njt  flliis.  Ila  Chrysostomus.  Florenus  Brabanticus. 


26.  Et  illf,  DixiT  :  Ab  alienis.  Dixit  illi  Je- 
sus  :  Ergo  libeiu  sunt  FiLii.]Cum  Petrus  vellet 
domi  seorsim  referrc  Cliristo  quaesitum  exacto- 
rum  dc  tributo  ,  Cliristus  arcani  ejus  cum  ipsis 
ooUequii  conscius,  utpolc  qui  in  spiritu  jam  11- 
lud  viderat  et  audierat,  prcevenit ,  idest,  prior 
rum  hacde  re  interrogavit,  ostenditque  se  non 
obligari  ad  hoc  tributum  ,  aitque ,  reges  ter- 
r(t ,  etc.  Est  argumentum  a  minori  ad  majus , 
uti  docet  S.  Chrysostomus  :  q.  d.  Regum  filii 
cum  sua  familiajure  communi  immunes  sunt 
a  tributo  per  regem  indicto  :  Ergo  multo  magis 
ego  cum  meis  Apostolis  meaque  familia;  ego, 
inquam  ,  qui  regis  regum  ,  id  est,  Dei  ipsius 
nalurahs,  ct  uuigenitus  sum  filius,  immunis 
sum  ab  omniomnino  tributo,  quod  reges  terrae 
suis  subdilis  iudicunt.  Ita  sanctus  Hieronymus, 
S.  Chrysostomus  et  alii.  Et  sic  inteliige  S.  Au- 
gustinum  lib.  1.  qua;st.  Evang.  c.  23.  Quare  ex 
liac  Christi  raliocinatione,  non  recte  colligunt 
nonnulU  Canonistae  ,  jure  divino  Clericos  esse 
immunes  et  liberos  ab  omni  tributo.  Pari  enim 
rationc  colligeretur ,  ab  eodem  immunes  esse 
omnes  Cliristlanos ,  uti  volunt  Anabaptist?e, 
Christiani  enim  sunt  filii  Dei  adoptivi,  renati  in 
baptismo  per  gratiam ;  quod  tamen  falsum  esse 
docet  Apost.  Rom.  13.  7.  et  tota  Ecclesia  :  nam 
lia^c  adoptio  altioris  est  hsereditatis  et  ordinis  , 
scilicet  coelestis,  non  terreni.  Ita  S.  Hilarius, 
Chrysostomus,  Euthymius  et  alii.  Recte  tamen 
et  apposite  ad  hocChristi  dictum,  reges  et  prin- 
cipes  h  triijuto  exemerunt  Ecclesiaslicos  ,  qui 
sunt  quasi  de  domo  et  familia  Christi.  Et  hoc 
lantum  vult  hic  S.  Hieronymus  et  Canones,  dum 
dicunt  Clericos  ,  non  tantum  jure  humano,  sed 
et  divino  exemptos  esse  a  tributo  ;  quia  scilicet 
jus  divinum  dictathanc  exemptionera  a  prjnci- 
pibus  esse  concedcndam.  Vide  Lessium  de  Jus- 
litia  lib.  2.  cap.  33.  dubio  h.  ubi  ostenditcxemp- 
lionem  Clericorum  a  tributo,  esse  juris,  noii 
divini,  sed  humani. 

27.  Ut  autemnon  scandalizemus  eos,  vade  ad 

MAUE  ,  ET  MITTE  HAMUM,  ET  EUM  PISCEM  ,  QUI  PRI- 
MUS  ASCENDERIT  ,  TOLLE  ,  ET  APERTO  ORE  EJUS  IN- 
VENIES  STATEREM,    ILLUM  SUMENS  DA  EIS    PRO  ME  , 

KT  TE.  ]  q.  d.  Ne  exactores  offendantur,  putent- 
que  nos  Tiberium  Caesarem  Romanum ,  quasi 
<Jentilem  aspernari ,  ejusque  imperium  ac  tri- 
l)utum  abnuere,  itaque  Judseos  ad  illi  rebellan- 
(lum  concitare,  uti  fecit  Judas  Galilaeus,  vade, 
piscare,  et  staterem,  qucm  in  ore  primi  pis- 
cis  invenies  ,  toUe,  eumque  pro  me  et  te  publi- 
<anis  persolve.  Stater  Graece  idem  est ,  quod 
Hebr.  siclus;  scilicet  pondus  :  olim  enim  pecu- 
nia  non  consignata  slato  pondere  appendebatur, 
et  solvebatur.  Porro  siclus  erat  tetradrachmus  , 
i<l  est,  ponderabat  qualuor  drachmas,  id  est , 


Nota,  Christus  hic  elicuit  actum  heroicum 
justitiae,  aeque  ac  humilitatis  et  obedientiae» 
dum  solvit  principi  iribulum,  a  quo  jure  naturae 
ct  divino  erat  exemptus  ,  ut  doceret  Christia- 
nismum  a  se  instituiiim  non  esse  contrarium 
Poliiiaeet  regimini  Politico  ,  sed  potius  illudju- 
vaie  eique  obsecundare. 

AscENDERiT.  ]  Ad  cscam  liami  inescalus,  q.  d. 
Quem  primum  hamo  attraxeris.  Curaverat  enim 
Christus  per  Angelos  poni  hunc  staterem  in  oro 
piscis  ,  ut  in  eo  ipsum  Petrus  piscans  reperiret. 

Iljxm  sumens  da  eis  pro  me  et  te.  ]  Quaeres, 
cur  Christus  pro  se  solo  et  Petro  solvit  hoc  tri- 
buium  PRespond.  Quia  illud,ut  dixi,  viritim  , 
sive  utSyrus  habet,  capitalim?,o\\(iW(\\x\Xi  erat  ii 
singulis,  non  transeuntibus,  ut  vult  Titelmanus, 
sed  incolis  et  civibus.  Pro  ceteris  discipulis  non 
solvit ,  vel  quia  ,  ut  vult  Lyranus,  ad  hoc  tri- 
butum  obligabautur  solum  capita  familiarum, 
non  autem  singuli  de  familia,  vel  quia  discipuli 
Christi  pauperes  erant.  Unde  Christus  eos  apud 
cxactores  tacite  voluit  titulo  inopiae  esse  excu- 
salos  ,  ut  vult  Franciscus  Lucas  ,  vcl  quia  ipsi 
aliunde  erant  oriundi ,  ac  jam  ante  in  alias  ur- 
bes  i\  Christo  dimissi  ad  evangelizandum,  non 
censebantur  incolae  Capharnai  ,  ac  proinde  ibi 
pendere  tributum  nontenebantur.  Denique  Abu- 
lensis  quaest.  200.  censet  pro  singulis  Apostolis, 
qui  habebant  uxores  ,  et  liberos,  ideoque  erani 
capita  familiarum  ,  quales  erant  plerique  prae- 
ter  Joannem  et  Jacobum  ,  solutum  fuisse  di- 
drachma  ex  communibus  loculis  ,  quos  porta- 
bat  Judas,  vel  ex  eleemosynis  amicorum  idque 
Matthaeum  hic  praesupponere  et  praeterire,  ut 
rem  parvi  momenti  ei  notam ;  narrare  vero  so- 
ium  didrachma  Christi ,  quia  illud  per  miracu- 
lum  invenit  in  ore  piscis  ,  ut  ostenderet,  se  ad 
illud  non  obligari,  nec  Caesari  esse  subjectum. 
ProPetro  tamen  Christus  solvitpraeter  debitum  , 
tum  quia  Pelrus  exaclionis  hujus ,  aeque  ac  so- 
lutionis  erat  administer  ;  tum  quia  Petrus  do- 
mum  et  familiam  habebat  Capharnai,  ait  Abulen- 
sis ,  ut  patet  Matthaei  c.  8.  v.  5.  et  \h.  et  Lucae 
c.  h.  v.'31.  et38;  tum  honoris  causa,ut  innueret 
ipsum  "suae  famihae  et  Ecclesiae  vicarium ,  ac 
ccterorum  Apostolorum  omnium  caput  et  prin- 
cipem  a  se  destinari.  Ita  S.  Chrysostomus , 
S.  Hieronymus  ,  Origenes  et  alii. 

Moraliter,  disce  hic  studium  paupertatis  in 
Christo  ,  utpote  qui  non  haberet  clomi  vel  unum 
siclum  ad  solvcndum  iribulum ,  sed  illud  per 
miraculum  h  pisce  acceperit,  ul  doceretDeum 
per  pisces  ceterasque  creaturas  pauperibus  spi- 
ritu  providere  de  necessariis  ,  sicut  Eliae  provi- 
dit  de  viciu  per  corvum  ,  quasi  per  miraculum. 


COMMENTARIA  IN  MATTH;EUM.  Cap.  XVllI.  .     3Z.S 

CAPUT  DECIMUM   OCTAVUM. 

SYNOPSjIS    CAPITIS. 

PRIMO,  DOCET  MAJORES  IN  COELO  ESSE  EOS,  QUI  APUD  SE  SUNT  PARVULI  ET  HUMILES. 
SeCUNOO,  V.  7.  DOCET  PARVULOS  NON  ESSE  SCANDALIZANDOS,  QUJA  AnGELI  EORUM 
SEMPER  VIDENT  FACIEM  DeI  PaTRTS.  TeRTIO,  VERS.  12.  AD  IIOC  PROBANDU.M  INDUCIT 
PARABOLAM  OVIS  ERR  ANTIS.  Ql  ARTO ,  VERS.  l5.  ASSIGNAT  ORDINEM  SERVANDUM  IN 
CORREPTIONE  FRATERNA  ,  AC  ApOSTOLIS  DAT  POTESTATEM  LIGANDI  ET  SOLVENDl. 
QuiNTO,  VERS.  2?).  OSTENDIT  INJURIAS  MUTUAS  EX  ANIMO  ESSE  CONDONANDAS  PER 
PARABOLAM  SERVI  DEBITORIS,  A  QUO  DEBITUM  DECEM  MILLIUM  TALENTORUM  JAM 
REMISSUM,  RURSCM  EXACTUM  EST,  QUIA  IPSE  C3NSERVO  SUO  DtBITUM  CENTUM  DENA- 
RIORUM  CONDONARE  NOLUERAT. 

;N  illa  liora  accesserunt  discipuli  ad  Jesuin,  diccntcs  :  Quis,putas,- 
major  est  in  regno  cccloruin?  2.  Et  advocaiis  Jesus  parvulum,  statuit 
^eum  in  medio  eorum,  3.  et  dixit :  Amen  dico  vobis,  nisi  conversi  fue- 
^•itis,  et  efficiamini  sicut  parvuli,  non  intrabitis  in  regnum  coelorum. 
^/|.  Ouicumque  ergo  bumiliaverit  se  sicut  parvulus  iste,  hic  est  major  iii 
(regno  coclorum.  5.  Et  qui  susceperit  unum  parvulum  talem  in  nomine 
■  meo, mesuscipit. 6. Quiautem  scandalizaverit  unum  depusillis  istis  qui 
in  mc  credunt,  expedit  ei  ut  suspendatur  mola  asinaria  in  collo  ejus  ,  et  demergatur  iii 
profundum  maris.  7.  Vae  nuindo  ascandalis.  Necesse  est  enim  ut  veniant  scandala  :  verum- 
tamen  vae  homini  illi,  per  quem  scandalum  venit.  8.  Si  autem  manus  tua,  vel  pes  tuus 
scandalizal  te,  abscide  eum,  et  projice  abs  te  :  bonum  tibi  est  ad  vitam  ingredi  debilem, 
vel  claudum ,  quam  duas  manus,  vel  duos  pedes  habentem  mitti  in  ignem  ffiternum.  q.  Et 
si  oculus  tuus  scandalizat  te,  erue  eum,  et  projice  abs  te  :  bonum  tibi  est  cum  uno  oculo 
iu  vitam  intrare  ,  quam  duos  oculos  habenlcm  mitti  in  gehennam  ignis.  10.  Videte 
iie  contemnatis  unum  ex  his  pusillis  :  dico  enim  vobis,  quia  Angeli  eorum  in  coelis 
semper  vident  faciem  Patris  mei ,  qui  in  coelis  est.  11.  Venit  enim  Filius  hominis  salvare 
«juod  perierat.  12.  Quid  vobis  videtur?  si  fuerint  alicui  centum  oves,  et  erraverit  una  ex 
eis  :  nonne  relinquit  nonaginta  novem  in  montibus,  et  vadit  quaerere  eam  quae  erravit? 
I  3.  et  si  contigerit  ut  inveniat  eam:  Amen  dico  vobis,  quiagaudet  super  eam  magisquam 
super  nonaginta  novem ,  quae  non  erraverunt.  i^-  Sic  non  est  voluntas  antePatrem  ves- 
trum,  qui  in  coclis  est,  ut  pereat  unus  de  pusillis  istis.  i5.  Si  aulem  peccaverit  in  te  frater 
tuus,  vade,  et  corripe  eum  inter  te  el  ipsum  solum.  Si  te  audierit,  lucratus  eris  fratrciu 
tuum:  16.  siautem  te  nonaudierit,  adhibe  tecum  adhuc  unum,vel  duos,utin  oreduorum 
vel  Irium  tcstium  stet  omne  verbum.  17.  Quod  si  non  audierit  eos,  dic  Ecclesiae  :  si  au- 
tem  Ecclesiam  non  audierit,  sit  tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus.  18.  Amen  dico  vobis, 
qufficumque  alligaveritis  super  terram,  erunt  ligata  et  in  calo  :  et  quaecumque  solveritis 
super  terram,  erunt  soluta  et  in  coelo.  19.  Iteruin  dico  vobis,  quia  si  duo  ex  vobis  consen- 
serint  super  terram ,  de  omni  re  quamcumque  petierint,  fiet  illis  a  Patre  meo,  qui  in  coelis 
est.  20.  libi  enim  sunt  duo  vel  tres  congregati  in  nominemeo,  ibi  sum  in  medio  eorum. 
21  Tunc  accedens  Petrus  ad  eum,  dixit :  Domine,quoties  peccabit  in  mefrater  meus,etdi- 
mittam  ei,  usque  scpties?  22.  Dicit  illi  Jesus  :  Non  dico  libi  usquc  septies;  sed  usque  scp- 
tuagies  septies.23.Ideo  assimilatum  est  regnum  coelorum  h<imini  regi,  qui  volult  rationeni 
ponere  cum  servis  suis.  24.Etcum  cocpissct  rationem  ponere,oblatusesteiunus,quidebelwt 
oi  decem  millia  talenla.  26.  Cum  autem  non  haberet  unde  redderet,  jussit  eum  Dominus 
ejus  venumdari,  et  uxorem  ejus,  et  filios,  et  omnia  qua?  habebat,  et  reddi.  26.  Procidens 
autem  scrvus  ille  oiahat  eum  ,  dicens  :  Pationliam  habe  in  me,  et  omnia  roddam  tibi. 
.»7.Misertus  autem  Dominus  servi  illius,  dimisit  eum,  et  debitum  dimisit  ei.  28.  Egressus 
autem  servus  ille,  invenit  unum  deconservis  suis,qui  debebat  ei  cenlumdenarios:  et  tenens 
sullocalKil  enm,  diccns  :  Rcdde  quod   debcs.  29.  Et  procidens  conscrvus  cjiis,  roiyabal 


**  t  t 


COMMENTARIA  IN  MATTII/EU.M.  Ci;p.  XVin. 
eum  ,  dicens  :  Pallenliam  habe  in  me,  et  omnia  reddam  libi.  3o.  llle  autem  noluil  :  scd 
abiit,  et  misit  eum  in  carcerem,  donec  redderct  debilum.  3i.  Videntes  autem  conservi 
cjus  quse  fiebant,  contristati  sunt  valde:  et  vcnerunt,  et  narraverunt  Domino  suo  omnia 
quae  facta  fucrant.  32.  Tunc  vocavit  illum  Dominus  suus,  et  ait  illli :  Serve  nequam,  omnc 
debitum  dimisi  tibi  quoniam  rogasti  me;  33.  nonne  crgo  oportuit  et  te  misereri  conservi 
tui  ,  sicut  et  ego  tui  misertus  suni?  34-  £t  iratus  Dominus  ejus  tradidit  eum  tortoribus, 
quoadusque  redderet  universum  debilum.  35.  Sic  et  Pater  mcus  coclestis  faciet  vobis,  si 
non  remiseritis  unusquisque  fratri  suo  de  cordibus  vestris. 


1.  l.N  iLL\  noRi  (in  illo  tempore)  accesserxint 

DISCIPULI  AD  JESLM  DICENTES  :  QUIS   PUTAS    MAJOR 

EST  iN  REGNO  COEWRVM  ?]  Accesscrunt.  Vidctur 
repugnare  Marcus  c.  9.  vers.  31.  ubi  ait  disci- 
pulos  m  via  dc  hac  quaestione  disputasse,  dciiide 
domi  Chrisium  cos  pnevcnisse  ac  interrogasse  , 
quid  in  via  tractassent.  Respondcnt  S.  Chry- 
soslomus,  ct  Euthymius,  Apostolos ',sa}pe  inicr 
sc  hanc  quaestioncm  agitasse,  ac  tandcm  Cln-is- 
tum  eos  iuterrogationc  jam  dicta  pricvenissc  : 
quarc  cum  ipsi  vid(^rcnt  suas  cogitalioncs 
(jhristoessecoguitaseipatefactas,ultro  remape- 
ruerunt,etqua!Siionem  intcrseagitatamChristo 
resolvendam  proposuerunt.  Occasio  quajstionis 
luit  varia,  sedproxiniahoec,  quod  prosoloPctro 
Christus  didrachma  solvcrit  :  undc  cum  sibi 
prajlatum  vidcrunt  et  invideruut,  ac  quisque  de 
se  inler  primos  proinovendo  sollicitus  esse 
coepit  :  sic  enim  in  coetibus ,  si  unus  praefe- 
ratur,  ceterorum  statim  oritur  aemulatio  ct  am- 
))itio.  Ita  S.  Hieronymus,  Origencs,  Clirysosto- 
mus et Euihymius.  Audi sanctumHieronynnun : 
Ouia  viderant  pro  Pelro  et  Domino  idem  tribu- 
tum  redditum  ex  cequalitate  pretii  arbilrati  sunt 
Petrum  omnibus  Apostolis  esse  prcelatum ,  qui  in 
redditione  tributi  Domino  fuerat  comparatus  : 
ideo  interrogant,  quismajorsit  inregno  coclorum? 
Vidensque  Jesus  cogitationes  eorum,  et  causas 
erroris  intelligens,  vult  dcsiderium  glorice  humi- 
litatis  contentione  sanare.  Rursum  vidcrant  Pe- 
trum,  Jacobum  et  Joannem  seorsim  a  Christo 
abductos  in  Tabor  :  dolucre  ergo,  quod  el  ipsi 
non  fucranl  abducti.  Denique  audierant  Cluis- 
tum  brevi  morilurum,  ac  post  mortem  resur- 
recturum ,  regnumque  gloriae  sua;  inilurum  ; 
malure  ergo  praeoccupant  qucxruntque  modum, 
quo  in  eo  primi  evadant.  Ita  Maldonatus. 

Quis  PUTAS  MAJOR  EST  ( Syrus ,  maximus)  in 
r.EGNO  coelorum.  ]  Puta  in  regno  Messise ,  quod 
Apostoli  in  terris  quidem ,  sed  coeleste  et  divi- 
num  a  Christo  instituendum  expectabant,  hoc 
est  in  Ecclesia  ( in  hac  enim  quasi  in  regno 
suo  regnat  rex  Christus  )  ac  consequenter  in 
ipso  regno  coelorum;  ad  hos  enim  assurgit 
Christus  v.  3.  quia  Ecclesia  militans  in  terris 
tendit  ad  Ecclesiam  triumphantem  in  coelis  , 
quasi  ad  regnum  sibi  a  Christo  promissum. 
Maldonatus  per  regnum  ccelorum ,  accipit  Ec- 
clesiam.  q.  d.  Qui  minor,  id  est,  humilior 
esl  in  Ecclesia ,  hic  major  est  in  Ecclesia, 
ideoque  major  erit  in  coelo.  Ludit  enim  Chiistus 
\0cc regni  coelorum.  Probat  id  primo,  quia  oc- 
casio  hujus  quajstionis,  fuit,  quod  Apostoli  ex 
eo  quod  Christus  pro  solo  Petro  solverit  di- 
drachma,  conjccerint  Petrum  fore  caput  Ec- 
clesiae.  Secundo,  quia  Christus  taxathanc  quaes- 
lionem  velut  ambitiosam ;  ambitiosum  autem 
est  primas  expetere  iu  Ecclesia,  uou  aulem  iu 


coclo.  Charitas  enim  suadet  primas  optare  in 
ccclo.  Haec  sentcntia  cst  probabilis.  Simplicius 
tamen  accipias  proprie  ipsum  ccclorum  regnum^ 
ut  patet  ex  eo  quod  ait  :  Nisi  ejficiamini  sicat 
pa7'vuli,  non  intrabitis  in  regnum  coelorum.  Porro 
taxantur  a  Christo  Apostolf  de  ambitione ,  quia 
puiabant  regnum  coelorum  simile  esse  regno 
tcrrcno  et  pompatico,  quod  per  superbiam  saepe 
ambitur,  et  per  superbiam  sui  exaltationem  , 
inio  pcr  vim  et  arina  occupxitur  :  dum  ergo 
primas  obtenlurum  suspicarentur  Petrum,  illi 
ex  amulatione  et  ambitione  quadam  primas 
hasce  ambiunt ,  cum  per  humilitatem  primas 
in  eo  aucuparidebcrent,  uti  eos  corripiens  docet 
hic  Christus. 

2.  Et  advocans  Jesus  parvulum  (Graec.  TtaiSiov, 
id  est,  puellum;  Syrus  puerulum)  statuit  elm 
iN  MEDio  EORUM.  ]  Marcus  cap.  9.  vers.  36.  addit 
Christum  eum  in  ulnas  accepisse.  Putatur  puel- 
lus  hic,  ait  Jansenius,  fuisse  sanctus  Martialis, 
qui  poslea  discipulus  sancti  Petri  existens ,  al) 
eo  prciedicandi  Evangclii  causa  in  Galliam  mis- 
sus,  convertit  Lemovicenses,  Burdegalenscs  et 
Tolosanos  ,  de  quo  vide  Glossam  in  caput  uni- 
cuin  de  Sacra  Vnctione.  Sed  quia  alii  S.  Mar- 
lialem  constituunt  uuum  e  72.  Christi  disci- 
pulis  ,  ideoque,  jam  tum  nou  puerum,  sed 
natu  graudem,  non  satis  ccrta  cst  haec  tradi- 
tio.  Alii  S.  Marlialem  putant  fuisse  puerum  sive 
juvenem  istum ,  de  quo  Andreas  ait  ad  Chris- 
tum  :  Ecce  puer  unus  liic ,  qui  liabet  quinque  pancs 
Iwrdeaceos  et  duos  pisces.  Joan.  6.  5. 

Et  dixit  :  Amen  dico  voris  :  nisi  conversi 
FUERiTis  et  efficiamini  sicut  PARVULi  ( Syrus 
sicut  pueruli ) ,  non  intraritis  in  regnum  coelo- 
RUM. )  Conversi,  scilicet  ab  hac  aemulatione  et 
ambitione  vestra,  quae  saltem  veniale  pecca- 
tum  est;  ideoque  impediens  ingressum  in  reg- 
num  coelorum,  et  purgatorio  prius  expiandum. 

SicuT  parvuli.  ]  Qui  communiter  non  invi- 
dent  aliis,  nec  ambiunt  primas,  sed  simplice* 
sunt,  hiimiles,  Innocentes,  et  candidi.  Dico 
communiter ,  nam  sanctus  Augustinus  lib.  1. 
Confess.  cap.  7.  testatur  se  vidisse  puerum  su- 
gentem  ubera  matris,  ex  invidia  expallescen- 
tem ,  quod  videret  collactaneum  suum  eadem 
matris  ubera  sugere  :  Vidi  ego,  inquit,  et  exper- 
tus  sum  zelantemparvulum :  nondum  loquebatur,  et 
intuebatur  pallidus  aniaro  aspectu  collacianeum 
suum.  Verum  nullus  est  parvulus ,  qui  ambiat 
regnum  vel  primas  in  regno,  uii  hic  ambiebant 
Apostoli. 

Jubet  ergo  Christus  nos  esse  sicut  parvulos, 
ait  Origenes  hic  :  Ut  sicut  pueri  carent  passio- 
nibus ,  sic  et  nos  :  sicut ,  inquit,  est  parvulus 
puer  ad  tristitiam ,  qui  interdum  in  tempore  mors 
tui  patris  vel  matris  ridet ,  et  tudit  >  talis  fiat  vir  , 


COMMFATAniA  IN  MATTII^UM 


fiabitudinem  puc7'ilem  ,  circa  triatitius  rcpelicndas, 
perfectioris  animee  ratione  commutans.  Simililer 
dices  circa  extoUenlias  ,  quibus  irrationabililer 
extolluntur  homines  ,  qui  non  sunt  Dci,  quas  pucri 
non  patiuntur,  nec  qui  conversifuerint  sicut  pueri. 
Et  nuUa  pcne  passio  cadit  in  pueros ,  antequam 
absolute  incipianl  loqui.  Si  autcm  nulla ,  manifcs- 
tum  est ,  quia  neque  timor,  nisi  forte  leois  et  transi- 
lorius  :  pucri  enim  malum  tiniorcm  non  patiun- 
tur,  ut,  puta,  si  quis  puero  comminelur ,  ne  viam- 
marn  pelat  ,  vel  ne  ploret ,  lei-retur  quidcm ,  sed 
timor  ejus  stabilis  non  cst.  Si  quis  autem  puerum 
ierreat  et  dicat ,  Nisi  tioc  feceris  occido  le  ,  num- 
<iuid  timet  puer  7 

Brcvius  :  pucroriun  dotes  fideli  cuique  inii- 
tandas,  ita  punciim  perstringit  S.  Hilarius  : 
lli ,  inquit,  patrcm  sequuntur ,  matrem  amant , 
proximo  vclle  malum  nesciunt ,  curam  opum  ne- 
frligunt  :  non  insolcscunt ,  non  oderunt ,  non 
mentiuntur ,  dictis  crcdunl,  et  quod  audiunt , 
verum  luibcnt.  Ucvcrtcndum  est  igilur  ad  simpli- 
citalcm  pucrorum  :  quia  in  eacoUocati,  speciem 
lumililatis  DominiccB  cireumfercmus. 

Via  ergo  in  coelum  est  humilitas,  adilus  et 
oslium  cocli  est  humilitas  ;  quia  non  nisi  pcr 
eam  palet  in  coelum  ingressus.  Vidit  in  spi- 
ritu  sanctus  Antonius  totum  mundum  plenum 
essc  laqueis,  ac  animas  cupientes  in  ccclum 
cvolare  ,  iis  capi,  et  illaqueatas  i^  dwmonibus  in 
larlara  detrudi.  Quarc  ingemiscens  exclamavit : 
Domine,  quis  tot  tantosquc  taqueos  evitabit  ?  atque 
responsum  audit :  Uumiiitas  liosce  laqucos  omnes 
subterfugiet.  Ita  sanctus  Athanasius  in  ejus  vilo. 
Christus,  ut  zelum  aml)iiionis  Apostolorum  sa- 
net  studio  humilitatis,  ad  eam  pcrsuadendam 
iribus  utitur  rationibus.  Prinia  est  hoc  versu, 
quod  ea  deslitutus  nequeat  coDhmi  ingredi.  Se- 
cunda  est  versu  sequenli,  quod  humilitas  exal- 
tet,  ut  si  velis  fieri  major  in  coclo,  debeas  e.sse 
minor  et  humilior  in  terra.  Tertia  vers.  5. 
quod  liumilitas  s.il  conformilas  Christi ,  qui  se 
humiliavit  infra  omncs  Angelos  et  homincs, 
usque  ad  mortem  ;  ideoque  qui  humilem  sus- 
cipit,  Chrislimi  suscipit.  Prima  ergo  ralio 
pctilur  cx  poena  super])orum,  secimda  ex  pr.T- 
niio  humilium,  tertia  ex  conformilate  humilis 
,cuni  Cinisio. 

h.  QUJCUMQUE  ERGO  SE  HUMILUVERIT  SICLT 
PARVUI,US    ISTE,    IIIC     EST     MAJOR    (SjrUS,      sicut 

puerulus  iste ,  liic  maximus  est)  iN  regno  cok- 
LORUM.]  Ilumiliavcrit ,  m  scilicet  humilis  sit  per 
■virtuiem,  sicut  istc  est  per  aetatem,  sive  ut  sit 
i)arvusanimo,sicutisteestparvuscorpore.  Jul)et 
•ergo  Christus,  nos  parvulis  fieri  similes  non 
jn  insipientia  ct  imprudontia,  sed  in  simplicitaie 
et  innoceniia,  ac  proprie  et  directc  in  huini- 
lilale.  Sic  et  Apostolus  1.  Corinth.  l^i.  20.  Fra- 
tres ,  inquil,  noUtc  pucri  cffici  scnsibus ,  sed  ma- 
UtiaparvuU  cstotc  ,  sensibus  autcmperfccti  estotr. 
Causam  dat  Origenes  :  ISec  cnim  magnum  aU- 
quid  sapere  cadit  in  pucrum ,  neque^jactanlia 
generis  vel  divitiarum.  Undc  videtnus,  quod  in- 
fantes  usque  ad  tcrtitun  vel  quartum  atinum , 
Ucet  fuerint  gencrosi ,  similes  se  prmbcnt  pucris 
degenerlbui ,  nec  amplius  diUgunt  divites  pueros 
quam  pauperes. 

MoralUer  disce  hic  paradoxon  sapicntiaj 
ChrlsilaDcB.  nlmirum  viam  ad  excellentiam  esse 
conuartim  vlae  mundi,  scilicet  esse  hanc,  ten- 
oere  non  ad  excclsa ,  sed  ad  demissa  et  hii- 
iiiiiia.  Si  vis  orpo  niagnu»;  cssc  in  cnclo.  ama 

CORNtr.    A    LAPIDE.   TOM.   VIII. 


Cap.  XVIII.  5/,.5 

in  terra  nesciri ,  el  parvus  esse  inler  homirics» 
ah  eisque  conlemQi ,  negligi  et  vilis  reputari- 
Si  cupis  elevari  ad  primos  thronos  in  empyreo, 
demitte  te  ad  iinos  inferni,  ac  te  colloca  suh 
pedibus  Judse,  ut  faciebatB.  Franciscus  Borgia, 
quo  enim  minor  et  humilior  fueris  in  terra , 
eo  major  et  gloriosior  eris  in  Cffilo ,  quia  sola 
hiimiliias  exaltat.  /tterna  enim  Dei  lege  fixuru 
sanclumque  est  :  Omnis  ,  qui  se  exaltat ,  humi- 
liabitur,  et  qui  se  humiliat,  excdtabilur ,  Lucie 
cap.  18.  vers.  Ih.  Visa  est  olim  sedes  alta  et 
glorjosa  inter  Seraphinos,  et  vox  audita  :  Ua;c  se- 
des  humili  sa-vatur  Francisco,  Ila  S.  Bonaven- 
tura  in  ejus  vita.  Ratio  a  priori  est ,  quod  humilis 
profundissime  sedemitlendo,  Deum  summe  re- 
vereatur,  honoret,  et  colal  :  quare  merelur  ab 
co  summe  exaltari.  Unde  Ecclesiaslici  cap.  3. 
vers.  21.  Magna,  ait,  polentia  Dei  soUus  ,  et  ab 
hominibus  (Gr.TCC  ab  humilibus)  honoratur.  Vid(; 
il)i  dicta  cl  Isaise,  cap.  66.  vers.  2.  ad  illa  :  /id 
quem  rcspiciam,  nisi  ad  pauperculum,  et  contri- 
lum  spirilu ,  et  tremcntem  scrmones  meos, 

Humilitas  ergo  grata  et  honorala  est  Deo,  An- 
gelis  et  hominibus.  Quin  et  &i  politice  agalur, 
humilitas  ambienda  est,  quia  illa  ab  omnibus 
colitur;  superbia  vero  ab  omnibus  deprimitur. 
Hinc  Aulici  licet  ambitiosi ,  se  lamen  mire  verbis 
et  gestu  humiliant;  sed  quia  occulta  in  mcnte 
laborant  arrogautia  difTicile  est  animi  factum 
non  prodere  vullu,  quin  per  signa  et  gestus 
erumpat.  Quocirca  sanctus  Hicronymus  ( vel 
potius  sanctus  Paulinus )  epist.  l^.  ad  Celantium : 
Nihil,  ait,  habcas  humiUtate  prcestaniius ,  nihil 
amabilius ,  ha;c  est  enim  pra;cipua  conservalrix ,  et 
quasi  cuslos  qucedam  virtulum  omnium:  nihilque 
cst  quod  nos  ita  et  hominibus  gratoset  Dcofacial, 
quam  si  vita;  mcrito  magni ,  humiUlate  infimi  si- 
mu$? proptcr  quodScriptura  dicit:  Quanto  niagnus 
es  humilia  te  in  omnibus ,  et  coram  Dco  invenies 
graliam.  Porro  sanctus  Hieronjmus  epist.  lio. 
ad  Antonium  :  Dominus  nvstcr ,  inquit,  humi- 
litatis  magister ,  disceptantibus  de  dignitate  dis- 
cipulis ,  unum  apprehendit  ^  parvulis ,  dicens  : 
Quicumque  vestrum  non  fucrit  convcrsus  sicut 
infans,  non  po^tcst  introire  in  rcgnum  coclorum. 
Quod  ne  tantum  docere ,  nec  facere  videretur, 
implevit  cxemplo ,  dum  discipulorum  pcdes  lavat , 
dum  traditorem  osculo  excipit,  dum  loquitur  cum 
Samaritana ,  dum  ad  pedes  sibi  scdente  Maria 
de  ccclorum  di&putat  regno,  dum  ab  infcris  resur- 
gens  primum  muUercuUs  apparct.  Satanas  autem 
ex  ArchangcUco  fastigio ,  non  aUam  ob  causam , 
nisi  ob  contrariam  hiimiUlati  superbiam  ruil. 
Humilitas  crgo  ex  homine  facit  AngeUnn,  siciit 
snperbia  ex  Angelo  facit  diabolum  ,  imo  Luci- 
fcrum.  Primum  donum,quodex  divini  luminis 
aspectu  homini  datur,  est  cognitio  sui  ipsius, 
ait  sanctus  Dionysius  epist.  7.  ad  Titum,  hoc 
est  humiliias.  Humilitas  enim  est  virius  ,  qua 
qui  sibi  ex  sui  cognitione  vilcscit,  ac  se  om- 
nibus  inferiorem  reputat.  sive  quod  se  omni- 
hus  viliorem,  fragiliorem  et  misoriorcm  ces- 
timet ;  sive  quod  alios  majori  gratia  ,  ceteris- 
(|ue  Dei  donis  prrc  sc  doiatos  pie  opinetur. 
Aurea  est  gnome  beati  Nili  :  Bcatus  cujus  cst  vita 
cxcelsa  ,  spirilus  autcm  humiUs.  Et  illa  S.  Chry- 
sostomi  :  Nihil  ceque  Deo  gratum,  alque  se  cum 
inftmis  numcrare.  Et  illa  Climaci  gradu  26.  Om- 
nium  fcrurum  vcncnatarum  scnsibiUum  intcr- 
cmptor  cst  ccrvus  ;  intcllectuaUam  vero  humiU- 
las  intcrfcclrix  cst.  El  illa  C.Tsarii  finni.  JO.  Sicul 

kk 


Si5 


COM.VlENTAniA  IN  MATTil.EUM.  Cap.  XVIII. 


de  fonte  lciTcno  el  dc  coriioraU  jliwio  non  potcsL 
uUqids  biberc ,  nisi  voUicrit  se  incUnare,  ita  cl 
de  vivo  fonie  Cluisto  ct  sancti  Spiritus  fluvio  nemo 
aquani  vivani  liaurire  potcrit ,  nisi  se  humiUter 
incUnare  voluerit ,  proplcr  illud  quod  scriptuni 
est  :  Deus  superbis  resistit.  Donique  liumililatis 
spcculum  S.  Hier.  dal  S.  Paulam,  de  qua  iia 
scribit  in  ejus  Epitaphio  :  lUvc  sicut  intcr  multas 
gc}nmas  pretiosissima  gcmma  micat ,  ct  jubar  soiis 
purvos  igniculos  sLeUarum  obruit  cl  obscurat  :  ita 
cunclorum  virtutes  et  potentias  suas  humilitate 
superavit ,  minimaque  fiUt  inter  omnes  ,  ut  om- 
nium  major  essct;  ct  quanto  sc  plus  dcjiciebat , 
lanlo  magis  d  Christo  subievabatur  :  latebat  et 
non  latcbut ;  fugicndo  gloriam  ,  gloriam  mcre- 
batur ;  quoi  virtutcm  quasi  umbra  sequitur ,  et 
appetitores  sui  deserens  appctit  contemptores. 

5.    Et    QUI    SUSCEPERIT    UiNUM    PARVUI,UM    TALEM 
IN    >'OMI.\E  MEO,    ME   SUSCIPIT.  ]   SuSCCpcrit ,   hOS- 

pilio  ,  meusa ,  pairocinio ,  vel  quolibet  auxilio 
aut  favore  :  per  suscipere  enim  hic  significalur 
omne  genus  beneficii ,  charitatis  et  benevo- 
lendee;  pcrvulum  talem,  id  est,  qui  talis  est 
moribus,  scilicct  simpliciiate,  innocentia,  et 
maxime  humilitate,  qualis  hic  parvulus  cst  setatc 
et  slalura.  Unde  Syrus  Lucee  9.  48.  vertit,  pue- 
rum  tanquam  istum,  id  est,  puero  huic  simi- 
lem  ,  scilicel  humilitate  et  moribus.  Palel  ex 
antiihesi  versus  sequentis ;  ibi  enim  pusilli  vo- 
eantur  non  lam  purvi  in  fide,  ut  vult  S.  Hieron., 
quani  vere  simplices  et  humiles ;  ideoque  con- 
terapti  et  ajjjecti.  Ita  Jansen.  et  alii.  Nota,  Lucas 
habet  puerum  istum.  Unde  liquet ,  Christum  lo- 
qui  primo  de  puero  verc  parvulo,  secundo  de 
parvulo  mystice,  scilicet  dehumili;  et  abjecto; 
ab  illo  enim  ad  hunc  assurgil,  ludit  enim  in 
voce  parvulas.  Vide  Canonem  23.  Sensus  ergo 
est,  q.  d.  Adeo  humiUtas,  quas  fundamentum 
csi  et  mensura  spiriiualis  perfectionis ,  mihi 
placet,  ul  ego  eliam  pueris  parvulis,  eo  quod 
humililatein  prce  se  ferant  stalura  ,  aetate,  el 
innocentia,  delecter,  uti  iisdem  ob  eamdem 
causam  (acque  acagnis,  repraeseniantibusChris- 
lum  Agnum  Dei )  dclectabatur  sanctus  Frwi- 
ciscus  :  atque  velim  omnes  meos  discipulos 
parvulos  emci,  parvulos  iinitari ,  itaque  ab  om- 
nibus  suscipi  merebuntur  :  cogitabunt  enim 
homines  se  in  iis  me  suscipere,  quia  propier 
me  eos  suscipiuni.  De  me  enim  prsedixit  Isalas 
cap.  9.  Parvulus  natus  esl  nobis ,  ct  fUius  datus 
cst  nobis.  Similis  est  de  parvulis  vox  Chrisii 
capite  sequenti  vers.  l/i.  ubi  ait  :  Sinite  par- 
vulos,  et  noUte  cos  prohibere  ad  me  venire ,  ta- 
Uum  est  enim  regnum  ccelorum.  Et  cum  impo- 
suisset  eis  manus  ( benedicendo  iis )  abiit  inde. 
Notat  S.  Hieronymus  dici  parvulum  :Qala,  in- 
quit,  qui  scandalizatur ,  parvuius  est  :  majores 
enim  scandala  non  recipiunt.  Addunt  Marcus  et 
Lucas  :  Qui  uutem  me  suscipit ,  recipit  eum  qui 
viisit  me.  Denique  causam  adjicit  Lucas  dicens  : 
Nam  quL  minor  est  inter  vos  omnes,  id  est,  qui 
omniuni  veslrum  esl  humillimus,  hic  major 
est.  Greece  hic  /j.i-r^i ,  id  est,  magnus  est ,  scilicet 
per  excellentiam,  hoc  est  maximus  est,  sci- 
licei  apud  me  et  Patrem  meum  in  regno  coe- 
lorum.  HumiUs  est,  ait  S.  Auguslinus  tract.  de 
Pcenilenlia,  qui  eligit  abjici  in  domo  Domini 
magis,  quam  habitare  in  tabernacuUs  peccatorum. 
Hanc  Christi  sententiam  meduUitus  animo  im- 
presseralS.  Elisabe.lh,  regis  Hungariie  filia,  quo) 


quolidie  nongcntos  alebal  pnuperos  ,  oisquc  sor- 
viebat,  atque  aegros,  horridos,  scabiOvSOs,  ulce- 
rosos,  leprosos  suis  manibus  abluebat,  saniem 
abstorgebat ,  ulcera  osculabatur ,  atque  in  his 
olliciis  exultabat  dicebatque  :  Ouam  bene  et  fe- 
Ucitcr  nobiscum  agitur ,  quibus  Dominum  lavare , 
delergere ,  rccUnare,  atque  contegere  permissum 
cst.  Ita  habet  vita  ojus  c.  26.  Addebatque,  sibi 
lixum  osse,  vilissima  bumilitatis  ot  charitalis 
ollicia  erga  pauperes  ot  inOrmos  exercere,  adeo- 
que ,  si  quod  vilius  ofTicinra  aut  vitic  gonus  sciret , 
se  illico  illud  amore  Christi  amploxuram.  Par 
ot  aequalis  sancla3  Elisabelh;e  fuit  ojus  mater- 
tora  S.  Hedvvyg.  Ducissa  Polonijc,  de  cujus  studio 
in  pauperes,  miseros  ct  abjectos,  mira  repe- 
ries  iu  vita  ejus  apud  Suriura  die  15.  Octobris. 

6.    QUI   AUTEM  SCANDALIZAVEniT  UNUM    (SyrUS, 

nffcndicuio  fuerit  uni)  de  pusillis  istis,  qui  in  me 

CREDUNT,  EXPEDIT  EI  UT  SUSPEND.VfUR  MOLA  ASINA- 
RIA  IN  (  de  )  COLLO  EJUS,  ETDEMERGATUR  IN  PROFUN- 

DUM  MARis.  ]Scandalizaverit,  idest,  ut  Theophy- 
lactus  ,  injuria  affecerit,  ei,  ut  Chrysoslomus , 
despcxerit.  Opponitur,  enim  -o  suscepcrit  vers.  5. 
Iia  Maldonatus.  Verum  praestat  cum  Jansenio 
scandalura  hlc  proprie  dicium  accipcre  :  nam 
ila  patet  accipi  in  sequenlibus ,  et  sic  sal  adhuc 
constat  antithesis  cum  tw  susceperit,  q.  d.  Qui 
parvulum  in  nomine  meo  susceperit,  id  est,  in 
mea  fide  ,  pictate,  amore  et  cultu  foverit,  ac 
promoverit,  hic  me  suscipil;  qui  vcro  unum 
cx  islis  pusillis  scandalizaverit,  id  est  pravo 
verbo ,  vel  exemplo  a  me ,  meoque  amorc  et 
cultu  averterit,  satius  ei  foret  in  mare  demergi. 

ExPEDiT  Ei.  ]  Id  est,  ut  habet  Lucas  17.  2. 
Utiiius  est  ei ,  si  lapis  molaris  imponatur  circa 
coUum  ejus ,  et  projiciatur  in  mare ,  quam  ut 
scandaiizet  unum  de  pusilUs  istis.  q.  d.  Pracstat 
mergi  in  maro,  quam  scandalizare  parvulos 
in  terra,  quia  mersio  est  mors  corporis,  scan- 
dalum  vero  est  mors  animae  ,  tam  propriic , 
quam  aliorum  quos  scandalizat ,  et  in  pecca- 
lum  inducit.  Matthoeus  ergo  relinquit  Anta- 
podoton,  sive  redditionem  vel  alteram  partem 
comparationis,  quam  exprimit  Lucas  diccns  : 
Quam  ut  scandalizet  unum  de  pusiUis  estis. 
Aliler  S.  Hieronymus  :  Expedit  ei,  inquit,  quia 
mutlo  melius  est  pro  culpa  brenem  recipere  pcc- 
nam,  quam  cetcrnis  servari  crucialibus  :  non  enim 
vindicabit  Dominus  bis  in  idipsum. 

Qureres,  quomodo  hic  versus  nectiturpraecc- 
denti ,  et  quid  scandalum  hoc  pertinet  ad  Apos- 
lolos?  Respondet  S.  Hieronymus  :  Quanquam 
generalis  possit  esse  sententia  adversus  omnes, 
qui  aliquem  scandalizant ;  tamen  juxta  conse- 
quentiam  sermonis  ,  ciiam  conlra  Apostolos  dic- 
lum  intelUgi  potest,  qui  interrogando  quis  major 
esset  in  regno  ccciorum ,  videbantur  inter  se  de 
dignitate  contendere  :  et  si  in  hoc  vitio  perman- 
sissent ,  poterant  eos ,  quos  ad  fidem  vocabant, 
pcr  suum  scandaium  perdere ,  dum  Apostolos  vide- 
rent  inter  se  de  hono7'e  pugnare.  Quod  autem  dixit : 
Expedit  ei,  ul  suspendatur  moia  asinaria  in  col- 
ium  cjus,  secundum  ritum  provincice  loquitur , 
quo  majorum  criminum  ista  apud  veteres  Ju- 
daos  pcena  fuerit ,  iit  in  profundum  Ugato  saxo 
dcmergerentur.  Mola  asinaria  est ,  quam  in 
Palaestina,  ait  S.  Hilarius,  et  Ambrosius,  circa 
rotam  gyrando  vertunt  volvuntque  asini.  Undo 
Syrus  vertit  :  Mola  asini  :  Mola  vocatur  lapis 


COMMENTARTA  IN  M 

molaris,  uti  vertit  Interpres  in  Luca  :  haec 
vocatur  asinaria,  id  cst,  gravis  et  grandis , 
mpote  quac  non  al)  homine  ( iili  fit  in  minori, 
ideoque  trusalili  )  sed  ab  equo,  vel  asino  cir- 
cnmagi  (iel)eat;  aut  certe  inteilig^ilurliic  inferior 
lapis  molaris,  qui  superiore  est  major,  uipoie 
circa  qucni  inmiolum  lapis  superior  rotalur. 
Hic  eniui  inferior  (>ra;cc  vocalur  c.'vo?,  id  est 
asinus ,  eo  quod  inslar  asini  omne  superioris 
onus ,  pondusque  sustineat.  Sic  Hebrsei  supe- 
riorem  lapidem  mohtrem  vocant  :}^-]  reclieb , 
id  estequiteni,  quod  infcriori  iapidi  ccu  equo 
inequitel.  Hic  hq)is  stq)erior  Laline  catillus , 
inferior  vero  meta  vocalur.  Notent  hoc  clerici 
et  reiigiosi  illi  qui  inter  se  dc  honorc,  ct  prinio 
loco  an)bitiose  contendunt  :  Jiaec  enim  con- 
tentio  scandalizat  syeculares  ct  laicos  ,  ac  cle- 
ricatus  et  reiigionis  ingens  est  dedecus  et  pro- 
bruin  :  expediret  ergoeis  lapide  molari  mergi 
in  mare,  quam  ita  coniendere  cum  scandalo 
popuii ,  ut  ail  hSc  Chrislus. 

7.  \jE  mundo  a.  scandalis.  ]  Arabicus  ,  per 
scandala,  q.  d,  ya,  id  est ,  grandia  summaque 
mala,  tam  prujsentia,  quam  futura  ex  Dci  ira 
et  vindicta  imminent  liomiuibus  mundi ,  propler 
scandala  activa,  acque  ac  passiva;  qui  enim 
scandalizant  alios  sua  ambitione,  et  pravo  vilae 
exemplo ,  aliosque  ad  illud  sequcndum  tacite 
iilliciunt,  rci  sunt  gehennae;  qui  vero  scanda- 
lizanlur  ,  ct  aliorum  prava  cxcmpia  sequuntur, 
bi  quasi  reorum  sequaccs  et  socii  damnaniur, 
ao  sic  utrique  plcctunlur  et  pereunt.  Porro 
inundus  plenns  est  scandalis,  quia  plenus  lio- 
miniJ)ns  improbis,  autlibertinis,  impudentil)us|, 
et  cupidis ,  qui  ut  suis  cupiditatibus  satisfaciant, 
omues  scandalizant :  quare  major  et  potior  pars 
liominumobscandaladamnatur :  undesequiiur, 
necesse  est ,  clc.  Porro  ^scandala,  de  quibus 
proprie  Christus  hic  agit ,  sunt  persecutiones, 
irrisiones ,  et  Ucsiones  juslorum  :  item  iiiala 
exempla,  doctrin;c  erronese,  imprudenter  dicta 
aut  facla;  multa  enim  sunt  in  sc  bona  et  licila, 
sed  quia  importuno  loco  et  tempore  coram 
rudibus  indiscretc  fiunt ,  pariunt  apud  eos  oCTcu- 
sionem  et  scandalum. 

Necrsse  est  enim  ,  vr  veniant  scandala  :  ve- 

nrMTAMF.N    V.1R   HOMIM     ILLI  ,    PKR    QITI-M    SCANDA- 

LtiM  VKMT.  ]  I\'ecessc  est ,  non  absolute  et  ex  se, 
sed  ex  suppositione.  Nam  praevisa ,  et  sup- 
posita  tam  varia  tot  hominum  indole,  et  cor- 
ruplionc! ;  ac  iioruni  curiosa  levitate,  amlMlione, 
cupiditale;  illormn  pravitat(>,  et  liljera  malilia 
lieri  nojj  potest,  quin  alicpiando  i\  nonnulli.-,, 
imo  crebro  a  multis ,  saltem  indeterminate  et 
in  confuso  nant  scandala,  id  cst  scelera ,  vel 
res  tales,  (pice  alios  prfesertim  pusiilos  scan- 
dalizenl.  Sic  ait  P;iuius  1.  Corinlli.  11.  38.  Oportet 
liarcscs  esse.  Sic  n(>cesse  est  in  genere  ,  et  in 
confuso,  ulhomo  eliam  justus  aliquando  peccct 
venialiter,  Ii(^et  singuli  parliculares  ejus  aeliis 
siutlil)eri,  non  necessarii,  ideoquc  sigillalim 
singida  peccata  venialia  vitare  possit,  sed  non 
omnia  sinml;  (|uia  eslo  in  singulis  possit  adlii- 
i)ere  illam  altenlionem  et  curam,  ut  non  pecccl, 
lamen  impossibile  Cst ,  ut  iii  oinnibus  siniul 
sumptis  illam  adhibeat,  (piin  ali(iuando  illain 
remiltat,  deliciat,  labatur  et  cespitct.  Haecenim 
esl  infirmitas  men!!S  humanaj  post  lapsum. 
Sio  nccesse  cst,  ut  peritissimus  sagittarius,  (itii 
cerio  coufigit  scopum,  quotics  ei  lubct,  ali- 


ATTHi-fM.  Cap.  XVIIf.  V.u 

quando  ab  eo  aberrct,  si  saepius  et  saepius  iu 
illum  sagittas  ej;iculetur.  Haec  est  enim  fragi- 
litas  humana,  ut  oculi,  manus  et  inens  non 
possint  conlinuare  diu  rigorem  attenlionis  *-uae, 
ut  centum  continuis  vicibus  scopnm  conngat, 
sed  necesse  sit  ut  aliquando  ab  eo  aberret. 

VEniMTAMEN  V/E   IIOMI.M    1>ER   QUEM  SCANDALUM 

VEMT.  ]  Quia  ipse  delerminate  et  liJ)ere  in  hoc 
illove  actu  particulari  improbo  vel  indiscreto  dat 
pusillis  scandalum.ilaquegravitcrpeccat,  renm- 
(pie  se  facit  gchennce.  S.  Hieronynius  et  IJcda 
luec  attribuuiu  Judae,  (iiii  sununuui  orbi  dedit 
scandalum,  dum  prodidit  Clirislum.  Vcrum 
gencralis  est  baec  Chrisli  sentenlia  ,  quia  omni- 
l)us,  qui  dant  scandalum,  voe  aeternae  damna- 
tionis  intenlal.  Docet  hic  Chrislus  dc  scandalis 
tria,  scilicet ,  prjmo,  quaiitum  illorum  sit  mo- 
mentum,  pondus,  etgravitas.  Secundo,  quanta 
sit  eornmdcm  copia ,  et  necessitas  saltem  in 
y;c(iere.  Terlio,  quanla  (Uligentia  sint  cavcnda, 
unde  de  tertio  lioc  subdit  : 

8.  Sl  AUTEM  MANUS  TC.V  VEL  PES  TUVS  SCANDA- 
LIZ.AT  TE  ,  ABSCIDE  EUM ,  ET  PROJICE  AliS  TE  : 
IJONUM  TIBI  EST  AD  VITAM  INCUEDI  DEBILEM  VEL 
CLAUUUM,  QUAM  DUASMaNUS,  VEL  DUOS  PEUES 
UABE.^TEM    MITTI   IN  ItiNEM    .ETEUNtM. 

9.  ET  SI  OCULUS  TDUS  SCANDALIZAT  TE,  ERUE 
EU.M,  ET  PROJICE  ABS  TE  :  BONUM  TIBI  EST  CUM  UNO 
OCULO  IN  VITAM  INTRARE  ,  QUAM  DUOS  OCULOS  UA- 
RENTEM    MITTI    IN    GEnUNNAM    KJNIS.  ]     Ulrumque 

hunc  versum  audivimus  cap.  6.  v.  30.  ubi  eum 
cxpliciii. 

10.  VlDETE  >E  CONTEMNATIS  UNTM  EX  HIS  PUSIL- 

Lis.  ]  Humilibus  et  abjeclis,  quos  inundusqnasi 
viles,  inv;ilidos  etinq)Otenies,  miserosct  inopes 
contemnit  :  quia  licet  ipsi  sint  invalidi,  validos 
tamen  liabenf  Angelos  cnslodes,  qui  vos  apud 
DiHimPalrcm,  quem  semper  vident ,  qnasiejus 
familiares  ct  iniimi,  accnsent,  ac  ejus  jussu, 
scandala  et  injurias  ipsis,  utpote  su;e  curoe 
a  Deo  commissis ,  irrogata  acriter  castigent 
et  vindicent.  Prima  haec  est  ratio,  qua  pro- 
bat  pusillos  ,  et  abjeclos,  non  essc  contem- 
ncndos. 

DlCO  ENIM  VOBIS,  QUIA  ANGEM  EORUM  IN  COELIS 
SEMPER  VIDENT   EACIEM  PaTRIS  MEI  ,    QUI   IN  COELIS 

EST.  ]  Ex  hoc  loco  et  ex  Cenes.  h^.  v.  16.  et 
Aclor.  12.  15.  ac  ex  communi  Palrnm  tradi- 
tione  doclorcs  docent,  Christianos  ouiues,  iino 
homines  omnes  habere  Angelum  ad  sui  cus- 
todiam  ab  orin  usque  ad  mortem  a  Deo  deputa- 
lum.AudiS.  Hieron.  iVrtgHa  dignitas  animanim, 
iit  unaqiKVqae  liahrat  ab  ortu  Jiativitalis  siia;  in 
riislodiam  sui  jlngclum  delrgalinn.  VA  inrerius  : 
Salvandoram  igilur  per  Ckristinn  orationcs  An- 
geli  quotidie  offrrunt  :  ci'go  periculose  ille  con- 
trmnitur,cujusdcsidrriaad  itternuni  ct  invisibilem 
Dcum,  Angclorum  famuUilu  ac  ministcrio  prr- 
vrhuntnr.  idem  docent  celeri  prisci  et  NeoU|- 
rici  doctores,  quos  citat  Suarez  1.  6.  de  Angelis 
c.  17.  num.  8.  et  sequent.,  ubi  contra  Calvi- 
nuni,  et  Magdeburgenses  oslendit,  temcrarium 
et  erroneum  esse,  negare,  singulis  hominibus 
a  Deo  dari  Angelum  cnstodem,  nnn  solum  fide- 
libus  et  juslis,  ut  videlur  senlire  Origenes , 
et  Anclor  Impcrfecti  hic;  sed  eliam  infidelibus, 
impiis  ,  cl  reprobis.  Lnde  et  AnUcbristus  suum 


TA^  COMMENTARIA  IN  MAT 

liabeJ)it  Angcluni  cusiodem ,  ut  docet  D.  Tho- 
nias  1.  pari.  quiust.  113.  art,  U.  ad  3.  Idem  Suarez 
c.  18.  num.  7.  docet,  Angelos  singulorum  Iio- 
minum  custodcs  ordinarie  esse  ex  nono  et  infuno 
ordine ,  qui  communi  nomine  Angelorum  no- 
minatur  :  nonnullis  tamen  personis  eximiis  vel 
dignitate ,  vel  publico  oflicio,  uti  Apostolis, 
Prophetis,  Patriarchis,  Pontilicibus  ,  Episcopis, 
Regilms,  custodcs  dari  ex  octavo  ordine,  qui 
Archangelorum  dicitur.  llinc  B.  Virginis  custos 
fuit  Gabriel,  quem  mulii  putant  esse  ex  ordine 
Seraphinorum ,  iiti  ostendi  in  Daniele  cap.  9. 
vcrs.  21.  Igitur  omnes  omnino  homines  (  etiam 
15.  Virgo)  liabuerunt,  vel  babent  Angelum  cus- 
todem.  Excipio  Christum,  quia  is  Angelo  non 
«>guit,  cum  humanilatis  sufficiens  custos  esset 
ipsa  ejus  divinitas.  Habuit  tanien  Christus  seni- 
per  ad  manum  plures  Angelos  quibus  quasi 
admiuislris  ad  usus  quoslibet  uti  poterat.  Ita 
Suarez.  Caute  hic  legendus  est  Origenes,  qui 
dicit  Angelos  custodes  subinde  cuslodia  hac  per 
negligentiam  peccare ,  ideoque  privari  quan- 
doque  visione  Dei  ,  et  sua  beatitudine;  Angelos 
autem  parvulorum  semper  eos  diligenter  cus- 
todire,  ideoque  semper  frui  Dei  visione,  et 
beatitudine  ,  ethoc  velle  hic  Christum.  Hic  enim 
cst  error.  Angeli  enim  omnes  sunt  beati,  ideo- 
que  immutabiies  et  impeccabiles.  Ad  bealitu- 
(llnis  enim  rationem  pertinet  ejus  constantia, 
continuatio,  ct  perennitas.  EeatUudo  enim,  uti 
eam  definit  Boetius  ,  esl  status  omniiim  bonorum 
aggregatione  perfectas  :  ingen»  autem  bonum 
est  bealitudinis  constantia  ,  certitudo,  et  secu- 
ritas ;  ergo  illa  in  beatitudinis  natura  includitur. 

Porro  munia  et  aciiones  Angelorum  custo- 
dum  sunt :  Primo,  pericula  tamcorporis,  quam 
animae  avertcre  :  Secundo,  suum  clientem  illu- 
uiinare,  inslruere,  et  impellere  adopera  bona  : 
Tertio,  coercere  daemonem  ,  ne  ei  pravas  co- 
gitationes  suggerat,  aut  peccandi  occasiones 
offerat:  Quarto,ejus  orationesDeoofi"erre:quin- 
lo ,  pro  eo  orare :  Sexto,  si  peccat,  eum  corripere : 
septimo,  morienti  assistere,  eumqueadultimam 
luctam  confortare ,  ei  variis  modis  adjuvare : 
Octavo,  post  mortem  animam  iu  coeium  dedu- 
ccrc,  vel  si  purgatione  indigeat,  ad  purgatorium 
comitari,  ibique  subinde  eam  consolari,  donec ea 
peracta  illam  ad  coclum  evehat.  Vide  Suar.  loco 
citalo  c.  19.  Denique  officia  et  beneficia  omnia 
ab  Angelis  collata  hominibus  ,  qua^  in  sacra 
Scriptura  continentur,  coUegi  et  recensui  Exodi 
23.  20.  ei  sequcnt.  Plura  vide  apud  Andream  Vic- 
lorellum  1. 2.  dc  Custodia  Angelorum,  ubi  censet 
summum  Pontincem  summos  Angelos,  scilicet 
Michaelem  el  Gabrielem  habcrc  custodes. 

Quaeres  quid  connotat  -zh  Angeli  eorum ,  sci- 
licet  pusillorum,  qui  in  me  credunt,  uti  prce- 
cessit,  acque  ac  ceterorum  hominum  omnium? 
Rcspondet  S.  Chrysostomus  notare  Angelos  non 
quosvis ,  sed  supcreminenies,  quasi  parvulo- 
rum  cura  Angelis  supremis  sit  commissa,  quod 
S.  Thomas  1.  p.  q.  113.  art.  3.  ad  1.  inter- 
pretatur  de  supremis  ,  non  in  primo  et  summo 
Seraphinorum,  sed  in  nono  et  infimo  ordine 
Angelorum ,  ita  ul  in  illo  supremi  sint  cus- 
lodes  hominum ,  medii  sint  cusiodes  anima- 
lium,  infimi  vero  sinl  custodes  arborum,  fru- 
gum,  et  plantarum.  Huc  accedit  Maldonatus 
qiii  censel  majores  esse  parvulorum  quam  aiio-» 
rum  hominum  :  pcr  parvulos  ctiam  accipit 
non  pueros,  sed  lumiiles   el  justos,  quorum 


Tll/rUM.  Cap.  xvin. 

Dcum  curam  majorem,  quam  aliorum  hominum 
liabere,  totaScriptura  testatur.  Majores  aulemet 
honorabiliures  esse  parvulorum,  quam  alio- 
rum  hominum  Angelos  ex  efTeciu  probat ,  quia 
sciiiper  vident  facicm  Dei  :  non  quod  alii  Angeli 
eam  non  videant,  sed  quod  ea  phrasi  Ilcbraei 
significent,  Deo  aliquem  esse  propinquum 
et  familiarem.  Sumpta  est  enim  ex  aulae  con- 
sueiudine  metaphora  ,  ubi  quo  quis  honora- 
lior  est ,  eo  propinquior  esl  regi ,  eoque  fre- 
quentius  in  ejus  conspcctu  versari  solet.  Ita 
loquitur  Regina  Saba  de  servis  Salomonis  3. 
Reg.  10.  8.  Beati  servi  tui ,  qui  stant  ceram  te 
scmper ,  et  audiunt  sapientiam  tuam. 

Sccundo  ,  t6  Angeli  eorum ,  notat  Angelos  par- 
vulorum,  peculiarem  eorum  habere  curam, 
prae  aliis  Angelis  virorum  et  senum  :  parvulo- 
iiuii,inqnani,  tumeorum,qui8etate,  tum  qui  in 
fide ,  luni  qui  in  sorte  et  conditione  sunt  par- 
\\\\'\ ,  id  est,  debiles,  viles,  humiles  el  abjecti. 
Hienimcumminus  valeantjudicioetprudentia, 
hinc  majori"AngeIorum  indigent  cura  etcustodia. 
Vulgi  est  axioma  :  Infantes  et  amenles  magis 
ab  Angelis  custodiri  :  Sane  nisi  Angeli  infan- 
tium  haberent  curam  singularem,  saepius  in 
ignem  vel  aquam  caderent,  et  a  porcis  etbestiis 
laederentur,  ab  equis  et  curribus  protererentur. 

Tertio,  Angeli  eorum  vocantur ,  quasi  par- 
vulorum  proprii,  familiares  et  peculiares  amici : 
parvulos  enim  et  humiles  mire  Angefi  amant 
quasi  suos,  sibique  persimiles  :  ipsi  enim  sunt 
humillimi,  ac  sua  humilitate  vicerunt  super- 
biam  Luciferi,  dicentes  cum  duce  suo  S.  Mi- 
chaele  '"-ij^d^td  mi  ca  el ,  id  est,  quis  ut  Deus? 
Multis  id  exemplis  ostendit  noster  Philippus 
Berlemont  in  Paradiso  puerorum. 

Moraliter  disce  hic  primo,  magnamesse  digni- 
tatem  animarum,  ut  ait  S.  Hieronymus,  utpote 
quoc  Angelos  habent  custodes  :  magnam  vicis- 
sim  esse  dignationem  Dei,  qui  nobis  tam  nobiles 
assignat  paedagogos.  Ipsi  enim  sunt  de  quibus 
dicitur  Psal.  103.  Qui  facit  Angelos  suos  Spi- 
ritus  ,  et  ministros  suos  ignem  urentem  :  magnam 
denique  esse  humilitatem  et  charitatem  Ange- 
lorum,  qui  nos  pueros  ita  curant  et  dirigunt, 
nec  id  dedignantur,  sed  amantet  ambiunt,  quia 
vident  Deum  et  Dominum  suum  hominem 
factum,  ut  ait  S.  Bernard,  Quocirca  idem  S.  Ber- 
nard,  in  Psal.  Qui  kabiiat ,  serm.  12.  ad  illa  : 
Quoniam  Angelis  suis  mandavit  de  te,  ut  custodiant 
te  in  omnibus  viis  tuis  :  Quantam,  inquit,  tibidebet 
lioc  verbum  inferre  reverentiam,  afferre  devotio- 
nem ,  conferre  fiduciam !  Reverentiam  pro  prce- 
scnlia  ,  devotionem  pro  benevolentia,  fiduciam 
pro  custodia,  Caute  ambula,  ut  videlicet  cui  adsunt 
Angeli  (  sicut  eis  mandatum  est)  in  omnibus  viis 
tuis.  Inquovis  diversorio,  in  quovis  angulo  Angelo 
tuo  reverentiam  liabe  :  tu  ne  audeas  illo  prce- 
sente  ,  quod  vidente  me  non  auderes. 

Rursum  cum  Angeli  satagant  nos  purgare, 
illuminare,  et  perficere ,  par  est  ut  eis  obse- 
quentes  ad  magnam  sanctitatem  et  perfectio- 
nem  totis  viribus  contendamus ;  ut  Angelorum 
vitam  et  mores  aGmuIemur,  ut  in  carne  viva- 
musquasihominescoelestes,  etAngeliterrestres, 
«itpote  mox  socii  et  cives  eorum  futuri  in  coelo. 
Nam,  ut  ait  Apostolus  Ephes. I.Jam non estis  liospi- 
tes  et  ad'je)itB,  sed  cives  Sanctorum  et  domestici  Dei. 
Et  Hebr.  12.  Accessistis  ad  civitatem  Deiviventis, 
ad  multorum  millium  Angelorum  frequentiam. 
Quarc  omnem  immunditiam  carnis  et  spiritu», 


i 


COMMENTAUIA  l.N  M 

a€  prsesertim  sinierbiam  (-1  liies  procul  a  noI)is 
iihlcgernus.  Nii  ita  ad  indignalioncm  provocat 
Angelos  ,  atquc  disscnsiones  ct  scandaia  (  uti 
docet  hic  Clirislus  )  :  sunt  enim  ipsi  Angeli 
pacis  et  Bedificalionis ,  ait  S.  Bernard.  Exldbent 
enim  Angeli  Justitiam  Dco  ,  paccm  inter  se ,  gaa- 
Uium  sibi ,  ait  idem  serm.  i.  dc  Verbis  Apostoli : 
!Son  est  rcgnum  Dciesca.  Velut  famus  apes  fugat, 
et  fccdus  odor  colambas  cxpclUt  :  sic  Angclam 
vitoe  noslra;  castodcm  abigit ,  malla  lacrymarum 
aspcrgine  dignum,  ac  grave  olcns  pcccatum,  ait 
S.  Basilius  in  Psal.  33.  Rursum  :  AngeLica  plane 
vita  virginitas  cst  :  ct  qai  non  nubent ,  ncque  nu- 
bentar ,  simites  erunt  Angclis  Dei ,  ait  S.  Ber- 
nardus  sernir  dc  Nativit.  B.  Marise. 

Deniquecum  Angelis  nostris  crcbroin  spirilu 
convcrsemur,  et  coUoquamur.  Unde  S.  Bcrnar- 
dus  scrm.  12.  in  Psal.  Qai  hubitat:  llabetote,  ait, 
fumiliares  Angctos ,  fratres  mei,  et  freqaentate 
fos  seduta  cogitalione ,  ct  dcvota  adorationc  ,  qai 
semper  vobis  adsant  ad  custodiam  et  consola- 
tionem. 

Sempeh  vident  FAcrEM  Patris.  ]  Id  pst  j  esscn- 
liam  Dei  fulgidam.  Angdi  vidcnl  sempcr  clare 
sine  velo,  quasi  facie  ad  fi\c\iini :  Angcli ,  ait 
S.  August.  lib.  9.  de  Civit.  cap.  22,  incommuta- 
bili  et  incffabili  palchritadine  (Dei)  cujus  sancto 
innore  inardescunt,  omnia,  qum  infra  sunt ,  seque 
ipsos  inler  itla  contemnunt ,  ut  ex  toto ,  quod  boni 
sant,  eo  bono ,  ex  quo  boni  sant,  perfruuntar. 
Facies  ergo  Dei  est  decor  et  fulgor  ipsius  divi- 
nilatis  clarc  se  manifcstans,  et  videndum  exhi- 
bcns  Angelis,  itaque  eos  beatos  efliciens  ;  alio- 
i\\\\  Deus  proprie,  utinonhabetcorpus ,  sic  nee 
habel  faciem. 

Qui  iN  coELis  EST.  ]  Notaut  S.  Cregoriiis  2. 
Moral.  cap.  2.  etS.  Bernardus  serm.  5.  (lc  Dedic. 
Kccles.  Angclos,  eiiam  dum  coclo  excunt,  sem- 
per  viderc  faciem  Dci ;  quia  Deus  cst  ubique ; 
sunt  cnini  beati  ubicumque  sunt,  ideoquc  ubi- 
cui2?quc  sunt,  in  coelis  esse  dicuntur  :  ubi  enim 
est  Dei  visio  et  gloria,  ibi  est  c(clum  et  para- 
disus.  Uude  infert  S.  Grcgorius  :  Et  miltuntar 
igitur,  ct  assislunt,  qaia  pcr  hoc,  quod  circum- 
scripli  sunt ,  exeunt ;  ct  pcr  hoc ,  qaod  intas  quo- 
qac  prcesentcs  sant ,  nunquam  reccdant.  Et  faciem 
ergo  Patris  sempcr  vident ,  et  tamen  ad  nos  ve- 
niant;  quia  et  ad  nos  spiritati  prttsentia  foras 
cxeunt ,  ct  tamcn  ibi  sc  per  intcrnam  contempla- 
lionem  servant.  Et  paulo  anle  :  Quidcnim  de  his, 
quo!  scicmla  sunt  ,  7iesciant,  qui  scicntem  onmia 
sriunt?  Non  ergo  revocanlur  a  custodia  humi- 
lium  exdesiderioredeundi  ad  Deum,  quia  a  Deo 
nunquam  distrahunlur,  ncc  abeunt ,  sed  ubi- 
quc  eum  pr.Tsenlem  habent  ct  vident,  ac  prop- 
ter  Deum,  et  in  Deo,  omnia  agunt,  et  parvulos 
rustodiunt.  Nam,  ut  vir  doclus  ait  :  Sic  exterius 
implent  ministcriam,  at  lamen  intcrias  nunqnam 
drsint  per  contcmplationcvi :  nam  qaolibct  inissi 
vcniunt ,  intra  ipsam  carrant ,  qai  ubique  cst. 

11.  Venit  emm  Filius  homims  salvark  quod 
rERiERAT.  ]  Grfficc  t6  aTroicoio,-,  id  cst ,  ut  Arabi- 
rus  ,  qaod  pcrditam  erat ,  scilicet  tolum  genus 
luimanum  Ad;c  patris  sui  peccato  perdilum.  Est 
Iiaec  secunda  Christi  ralio,  cur  pusilli  ot  humiles 
non  sint  contemnendi,  nec  scandalizandi  :  pri- 
ma  enim  pelita  fuit  ab  olTensa  Angclorum ,  qui 
pnsillos  custodiunt.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Ego, 
qui  sum  Christus  etFilius  Dei,  tanti  facio  parvu- 
los  et  humilcs,  ut  pro  eorum  salute  me  summe 
^juajiliarim,  ot  i  coclo  me   inclinarim  usquc 


ATTilyEUM.  Cap.  XVIII.  3^9 

ad  tcrram,  iljiquecarnemeornm  assumpscrim  : 
quare  oorum  salus  mihi ,  aque  ac  Palri  mco 
singulare  attulit  gaudium,  ut  palebit  ex  para- 
bolaovium,  quam  subjiciam  vers.  sequcnti.  Ca- 
voLc  crgo  sludiose,  no  parvulos  ,  quos  ego  tanto 
sudoris  et  sanguinis  inci  impendio  redemi  et 
sulvavi,  YOs  scaiidalo  vcstro  perdatis,  alioqui 
non  tanlum  Angelos  ,  sed  et  me ,  ac  Palrom 
moum  ,  hostcsct  vindices  experiemini,  quiain- 
juriam  ctdamnum,  quod  parvulis  pcr  scanda- 
lum  irrogalis,  mihi  irrogatis.  Ego  eniin  parvu- 
los  amo  ul  meos  filios  ,  iino  ut  incos  iniimos  , 
et  singularilcr  clcclos  ct  dileclos.  Illi  ergo  sunl 
quasi  metmi  peculium  ;  quod  si  illud  niihi  per 
scandalum  adimitis,  et  Satanae  tradilis  ,  ego  a 
vobis  hoc  damnum,  ut  meum  repelam,  et  per- 
diii  gravis  ullor  cxistam. 

12.  QUIU  VOBIS  VIDETUR,  Sl  FUERINT  ALICI  I  CE.V- 
TUM  OVES,  ET  ERRAVERIT  U>\  EX  EIS  ,  >0>>E  Rt- 
LINQUIT  NONAGINTA    NOVEM    I.\    MONTIUUS    (  ubi    dG 

morc  pascuntur,  juxla  illud  Virgilii  : 

Mille  mex  Siculis  errant  in  montibus  agnac) 

ET  VADIT  QU/ERERE  EAM  ,  QVM  ERRAVIT  ? 

13.  Et  SI  CO.NTIGERIT,  UT  INVENIAT  EAM  :  AME> 
DICO  VORIS  ,  QUIA  GAUDET  SUPBR  EAM  MAGIS,  QUAM 
SUPER  NONAGINTA  NOVEM  ,  QU.E  NON  ERRAVERUNT. 
SlC  KON  EST  VOLUNTAS  ANTE  PaTRKM  VESTRUM, 
QUI    IN  Ct«iLIS    EST,   UT  PEREAT   UNUS   DE    PUSILLIS 

isTis.  J  Parabolo)  sunt  tres  partcs  ,  scilicet  pro- 
mythiiim,  mylhos,  et  epimylhium,  hoc  est, 
piofabulatio  ,  fabula,et  poslfabulatio  ,  sivepro- 
parabola  ,  parabola,  et  poslparabola.  Has  tres 
partes  est  hic  videre  ;  -proparabola  enim  ,  sive 
lilulus  et  argumenlum  parabol»  cst  illiid  v.  11, 
Vcnit  cnim  Filias  hominis  satoare  quod  perierat. 
Parabola  est  vers.  12.  et  13.  Posiparabola  cst 
vers.  l/i.  ubi  ait :  Sic  non  est  votantas  ante  Patrem 
vestruni ,  qui  in  coctis  est ,  ut  percat  unus  dc  pa- 
sitiis  istis.  Vide  Canonem  27. 

Tripliciler  Ikcc  parabolaapplicari  et  explicari 
poiest  :  primo  genoratimde  Angclis  othomini- 
biis  :  secundo  pariiculatim  de  sohs  hominibus  ; 
loriio  speciatim  dc  solis  parvulis.  Primo  ergo 
muili  goneraiim,  por  nonagiiiia  novcm  oves  pas- 
ccntes  in  montibus  ,  accipiunt  sanctos  Angelos 
in  coelis  Deo  fruentos,  qui  nunqiiam  peccarunt ; 
por  ovem  vero  centosimam  ,  quo;  erravit,  ac- 
cipiunt  tolum  gonus  huinanum,  quod  in  Adamo 
poccavit,  quod  ut  rodimorot,  et  in  viam  salutis 
roducerct  Christus,  rclictis  quasi  Angolis,  de  coelo 
descendit  in  terram  facius  homo.  ItaS.  Hilarius. 
Theophyl.,  Anselmus  hic,  ot  Gregorius  honi.  3'i. 
in  Evang.  Cyrillus  catcch.  !.>.  S.  Ambrosius  in 
Apolog.  David  cap.  5.  IrenaDUS  lih.  3.  cap.  21. 
Origenes  hom.  2.  in  Genes.  et  alii  pluros.  Hiiic 
colligc  quanta  sit  miiUiludo  Angolorum,  qnx 
tantum  oxcodit  nuniorum  omnium  hominum  . 
(pii  fiierunt,  sunt,  et  crunt,  quantum  nona- 
ginla  novem  ex(x;dunt  unitatom. 

Dices  :  Ovcs  Iu-r  sunt  ovos  filii  hominis ,  Chris^- 
tus  autom  ui  homo  non  pavit  Angolos ,  sed  ho- 
mines  dumtaxal ;  imo  Chrislus  nocdum  erat  ho- 
mo ,  cum  ovcm  coniosimam,  id  ost,  hominom 
(iuaesiturus,in  mundum  et  carnom  nostram  des- 
ciMidit.  Rcspondoiur,  Angclos  esse  ovos  Filii  Im- 
minis  :  Priino  malorialitor,  qiiia  sunt  oves  Filii 
Doi,  (pii  idoni  ost  filius  hominis.  Lnde  in  post- 
parabola  non  noniinatur  Filiiis  hominis  ,  sed 
Dcus  Paler,  cum  ait :  Sic  non  cst  voluntas  anle  Pa- 
frcm  vcstram,  ctc,  ut  percat  anas  dc  pusiUis  isiis. 


.■^.^n 


nOMMENTARTA  IN  MATTHA:UM.  C;ip.  XVill. 


Socumlo  ,  cliam  formalilcr:  quia  Chrisliisqua 
homo,  t!sl  salvatorquoqiie  Anf?elorum;  sed  non 
redemptor,  uii  esi  liominuni :  iiam  Angelis  me- 
ruil  omnem  j^ratiam  et  gloriain  ,  lioc  esl ,  elec- 
tionem  ,  prajdeslnialionem  ,  vocationem  ,  auxi- 
lia  onniia  excilautia  ,  adjuvantia  ,  sullicienlia  , 
ot  ofTicacia  ;  ac  denique  omne  meritum  et  aug- 
mentum  fjratiie  et  gloriai.  Qnare  Cliristus  fuit 
causa  meriloria  graliae  et  gloriae  Angelorum,  ac 
vicissim  Angeli  habuere  lidem  vivam  Cliristi  in- 
carnati ,  atque  per  eam  justificati  sunt.  Ita  Ri- 
chardus,  Albertus  ,  Catliarinus .  Galatinus,  et 
alii ,  quos  citat  et  sequitur  Franc.  Suarez  3.  p. 
q.  ly.  disp.  U'2.  sect.  1  licet  Paludanus,  Du- 
randus ,  Bonaventura  et  Alensis  contrarium  sen- 
liant,  scilicet  Cliristum  hominibus  sohs  ,  non 
Angelis,  meruissc  gratiam  ct  gloriam.  Sic  ergo 
Chrislus  quasi  pastor  pavit  Angelos. 

Secundo,  pariiculatim  per  oves  accipi  pos- 
sunt  soii  homines  ,  sed  iia  ut  iis  appliceiur  tota 
parabola  simul  non  auiem  singul.-fi  ejus  i)ar- 
tes,  juxtacanonem  28.  et29.ScopusenimChristi, 
sive  id  ,  in  quo  pse  comparulionem  ponit,  et  pa- 
rabolam  applieat  dumtaxat  spectandus  est  , 
scilicct,  q.  d.  Sicut  pastor  ovium  quaerit  ovem 
errantem  etiam  tinicam,  eaque  reperta  gaudet, 
sic  etCliristiis  quajsivit  genus  humanum,  eoque 
reducto  gavisus  est.  Simul  tamen  proprie  et 
directe  intendit.ut  patet  ex  postparabola  v.  IZi. 
significare  suum  oplimi  pastoris  zelum,  scilicet 
quod  si  centum  dumtaxatcssent  liomines,  e  qui- 
hus  unus  sohis  errasset,  ipse  nonaginta  novcm 
relicturusesset,  utillumunicum  erranlem  quae- 
reret.  Qua  de  re  pulchra  extatvisioS.  Carpiapud 
Dionysium  Areopag.  episi.  8.  adDemophilum.  Et 
sichancparabolam  explicat  Cliristus  Lucae  16.  i. 
Ila  Jansenius,  Maldon.  et  aUi. 

Tertio,  specialim  haec  parabola  applicanda 
est  pusillis,  id  est  pauperibus,  vilibus,  rudibus, 
simplicibus  ,  humilibus,  qui  pusilli  sunt  in  sa- 
I)ientia ,  lionore  et  opibus  ,  virtute  et  prudenlia. 
His  enim  applicat  Christusv.  ik.  et  ad  pusillos 
spectantomuia  prrecedentia  ;  quarepusillos  ve- 
lut  ovicidam  errantem  opponit  99.  ovibus  nnn 
errantibus  ,  hoc  cst  iis,  qui  magni  sunt  opibus, 
prudenlia,  virtule ,  auctoritate,  aut  magnos  sc 
iestimant ;  hi  enim  minus  errare  et  peccare  aes- 
timantur  :  .solentenimovespusillae^v.  g.  agni,ut- 
pote  simplices  etinexperti,  iaciliuserrare,  qiiam 
oves  graudes ,  qure  pastorem  et  socias  intueri  et 
sequi  solent.  Sensus  ergo  est ,  q.  d.  Sicut  pas- 
toi-liabens  nonaginta  novem  oves,  si  centesima 
pusilla  ,  [)ula  agnus  quis ,  a  grege  aberrarit, 
icliiiquit  nonaginta  novenj,  et  agnum  errantem 
quoiril :  sic  Cliristus  eos  ,  qui  per  gratiam  suam 
jam  in  fule  et  virtutc  magni  sunt ,  aut  magnos  se 
.'cstiuianl ,  quorum  ingens  est  numerus  ,  sibi, 
suorumque  cur.'e  relinquit.  At  vero  si  parvulus 
(p.iis  iii  lide,  virtute  el  prudentia  a  via  salutis 
aberret,  eum  per  se,  et  pcr  suos  Angelos,  doc- 
lores  cl  praidicatores  quaerit ,  ut  in  viam  redu- 
cat :  singularis  enim  ipsi  dc  pusillis  ,  utpote  ab 
aliis  desei  lis  ,  el  sibi  derelicti 3  ,  esl  cura ,  amor, 
el  providfMilia.  Hunc  geiuiinuni  esse  sensum  li- 
qiiel  ex  diclis,  et  ex  eo  ,  quod  Christus  parabo- 
laui  haiic  ilerans  Lucoe  15.  U.  ita  eam  explicet, 
nisi  qiiod  per  nonagiuta  novem  oves  accipiat 
jiislos.  per  cenlesimam  errantem  accipiat  pec- 
cniuiem  :  lilc  vero  per  nonaginta  novem  acci- 
piai  magnos ,  per  centesimam  erranlcm  •ero 
pusillos ,  uti  dixi ,  sed  hoc  codcm  redit ;  niagai 


enim  sunt  jusii,  pnsiLl  vero  sunt  poccalorcs. 
Ila  fere  Franc.  Lucas. 

GaUUET  SUI>EU  EAM  MAGIS,  QTIAM  SIIPEK  NO>'A- 
GINTA    NOVEM,    QU.E    NON    ERnAVERUNT.  ]     Habilll- 

magis  gaudetpaslorsuper99.  ovil)us,utpoteplii- 
ri])us,  quam  super  una.  Unde  si  rogaretur,  Ma- 
visne  perdere  99.  oves ,  quam  solumunam  illam 
errantem  ,  diceret,  Nequaquam  ;  malo  enim 
unam  perdere,  quam  nonaginta  novem :  actii 
tamen  hic  ct  nunc  magis  gaudet  super  una,  qua3 
erraverat,  reperta,et  in  viam  sakiiis  reducta; 
lum  quia  h.xx  nova  reduciio  novum  ingensquc 
ciet  gaudiuin  ;  lum  quia  pcllil  irisliliam  ex  unius 
perdiiionc  conceptam,  magisenimsentiturgau- 
dium,  quod  repente  succedit  tristiti.ne ,  cum  ipsa 
tristitia  in  gaudium  vertilur.  Id  patetquotidiana 
expe.ientia.  Referunt  histori.ncRomanaDmatrem, 
quae  moerebat  ob  necem  filii ,  qui  in  Cannensi 
pugna  dicebatur  caesus,  cum  repente  eum  re- 
divivum  conspexisset,  prae  gaudio  fuisse  exa- 
nimatam.  Sic  si  nrbs  aliqua,  vel  provincia  ab 
hccresi  vel  paganismo  co.ivertatur  ad  fidem  , 
magis  ob  id  exultamus  ,  quam  de  celeris  urbi- 
bus ,  aut  provinciis  jam  pridem  conversis.  No- 
vitas  eiiim  rei  magnae  et  difTicilis,  praesertim 
inopinatie  ,  ingens  ciet  in  mente  pathos.  Al) 
assuetis  enim  non  lit  passio  ,  ut  ait  Pliiloso- 
phus.  Haec  est  quasi  tertia  ralio,  qua  Christus 
per  parabolam  probat  parvulos  non  esse  sper- 
nendos. 

SlC  NON  EST  VOLUNTAS  ANTE  PaTRLM  VESTRUM.  ] 

Id  estj  sic  non  est  beneplacitum  coram  Deo , 
sic  Deus  non  vult,  nec  placet  ei.  Est  redditio 
comparationis  sive  parabola?,  q.  d.  Sicutpastor 
non  vult,  nec  sinit  perire  uname  suis  oviculis, 
licel  minimam,  v.  g.  unum  agnellum,  eumqne 
plus  quaerat  et  quaerit,  qua  m  99.  magnas  et  va 
lidas  ;  sic  et  Deus  non  vult  perire  unum  ex- 
pusillis ,  sed  magis  eum  curat ,  quam  multos 
magnos. 

Si  autem  peccaverit  (Syrus ,  ei^raverit ,  ut  al- 
ludat  adovemerrantem  ,  dequa  sermo  praeces- 
sil)  IN  te  frater  tuus,  vade,  et  corripe  eum 

i.N TER  TE  ET  IPSUM  SOI.XJM  ;  SI  TE  AUDIEBIT  ,  LUCRA- 

Tus  ERis  FKATP.EM  TuuM.  ]  Transit  Christus  ap- 
posite  a  pusillis  ad  peccatores,  quia  hi  pusilli 
sunt,  id  est  viles  et  abjecti :  quid  enim  vilius 
peccato  et  peccatore ?  sicut  ergo  docuit  non con- 
temnendos  esse  pusillos  ,  qui  scandalizantur  : 
sic  nunc  docet  pariter  non  contemnendos  esse 
peccalores ,  qui  alios  scandalizant  et  laedunt, 
nec  ulciscendos  esse  ob  illatam  injuriam ,  sed  ex 
charitate  corripiendos,  ut  Dei  gratiae,  et  suae 
saluti  restituantur.  Ila  Chrysostomus  et  Theo- 
phylactus.  Dal  ergo  Christus  lioc  remedium , 
quo  loUatur  scandalum,  scilicet  correptionem 
ejus,  (lui  scandaUim  dedit,  eoque  alios  laesit. 

15.  Si  AUTEM  PECCAVERiTiN  TE.  ]  Novatorcs  qui- 
dem  To  in  te  exponunt  te  solo  sciente,  q.  d.  Si  quis 
peccavit  secreto  et  privatim,  sccreto  eum  cor- 
ripe ;  nam'.  publice  peccans,  pul)Uce  corripieii- 
dusest  adaUorumexemplum.  Verum  nusquain 
To  in  te  accipitur  pro  te  solo  conscio.  Et  Lucas  -o 
in  te  exponit  contra  te.  Ait  enim  cap.  17.  3.  Si 
peccaveril  in  te  frater  tuns,  increpu  iliurn  :  si  au- 
tem  pcenitcntiam  egerit,  diviitte  illi ,  sciiicet  id 
([uod  in  te  ,  id  esi,  contra  te  peccavit.  Sic  et  in- 
tellexit  S.  Petrus ,  qui  vers.  21.  ex  hoc  Christi 
dicto  subinfert  et  quserit:  Quoties  peccavit  in  m« 
fraler  meus,  et  dimittam  ei?  AUudil  Christus  ad 
illud  Levit.  19.  v.  7.  Non  oderis  fratrem  in  corde 


COMMKNTARIA  IN  My\TTllJ-l>M.  Ci)[K  XVlir. 


251 


t.io,  sed  piibUce  ai-gne  eum.  q.  d.  Noli  occiiltuiii 
foverc  oclitini  el  vindictam  coiiiia  proxiniiiin  , 
qui  lc  laesil,  sed  apcrio  ot  i);il;ini  significa  ilii, 
lc  al)  illo  loesnnijut  secuicndct,  Isesioncn»  tol- 
lat ,  tibiquc  ct  Dco  pocnilcndo  satisfaciat.  Undc 
Terlullianus  lib.  fi.  conlra  Marcioncm  cap.  35. 
liunc  locum  Lcvilici  accipit  dc  corrcplionc  Iru- 
lerna  ,  quasi  illa  Judaeis  fucrit  praccpta. 

Diccs  :  Ergo  soium  in  injuriis  nobis  illatis  cor- 
ripicndus  cst  proximus,  non  autcm  in  aliis  pcc- 
catis  contra  Deum  admissis.  Rcspond.  ^cg.  con- 
scqucntian),  quia  pcr  synecdochcn  Cbrislus  sub 
injmiis  nobis  illaiis,  cctcra  omnia  pcccala  in- 
K  iligit ;  nameadcm,  imomajor  aliorum  pecca- 
torum  cst  ralio.  Si  cnim  corripicndus  csl  proxi- 
mus  in  injuriis  nobis  illatis,  crgo  multo  magis 
in  ccteris  olTcnsis,  quibus  Dcum ,  quantum  iii 
sc  cst,  I.Tsit.  Magis  cnim  Deum  ,  quam  nos 
amare  debcmus ;  ac  conscquenier  magisejus, 
quani  noslras  injurias  avertcrc.  Christus  lameii 
lucminil  solius  peccati  contra  uos  admissi,  ut 
viudictae  frenum  injiceret  ,  illique  surrogarct 
cbaritatem,  cx  eaquc  fratcrnam  corrcptioncm. 
q.  d.  Si  fratcr,  id  csl,  proximus  luus  quippiani 
conlra  tccommisit,  tc  olTcndit  ct  lcesit,  noli  id 
cx  spiritu  ivx  publicarc  ct  vindicare,  scd  priiis 
amantcr  ct  sccrcto  cum  corripc  ;  subinlelligo, 
Si  spcs  est  cniendationis,  scihcci  quod  ipse  pri- 
vat.ni  a  lc  monilus  ,  se  emcndabit  ct  coirigct  : 
alioqiii  si  haec  spes  non  subcsl,  omissa  pri- 
vota  corrcptionc  cundum  est  ad  corrcptioncm 
••oramieslibus  :  quod  si  ncc  i.i  hac  sit  spcs,  dc- 
nuniiandus  esi  rcclesi.T ,  id  est ,  paslori ,  vcl 
prBclato  :  si  ncc  in  eo  sit  spcs  emendationis  , 
corrcptio  h;ec  omnino  omiitenda  est,  ct  Deo  rc- 
linquenda.  Uaiio  a  priori  est,  quod  sicut  chari- 
(as  mcobligat ,  ut  succurram  proxinio  in  gravi 
nccessiii-te  corpor.-di  constiiuto  ;  sic  magis  me 
obligat ,  ut  succurram  ci  in  spiriluali  ncccssi- 
late,  qiialis  est  status  peccati  et  dunmaiionis  : 
hic  enim  longc  pcjor  est  statu  famis  ,  carccris, 
vcl  nvjrns.  lorro  rectc  Suarez  2.  2.  q.  33.  Pr;c- 
ter  spem  friictus  ,  inquit ,  ut  obligct  hoc  prae- 
ccplum,  ncces'ecst,  ut  proximus  indigeat  mea 
correciione;  quia  vidcliccl  probabilitcr  limco  , 
nisi  corrigam  proximuivi,  similia  peccata  com- 
missurum,  vcl  cciic  longo  t<>mporc  ,  ct  cum 
(;ravi  damiio  s-io  iii  oo  peccalo  permansurum. 
IMobaliir,  quia  hoc  est  pra;ceptum  anirmalivum 
miseric.ordi;e;  crgo  noii  obligat,  nisi  juxla  rc- 
gulas  similium  pra3Ccptoriim  :  crgo  lanlum  in 
arlicuio  iicc-i.ssllalis.  Quart^S.  August.,  Chrjsos- 
(omus,  llicronymus,  Rasilius  ,  Thcopiiylactus, 
(pios  cital  et  seqiiidir  hlc  Salmcron  lom.  6. 
iracl.  11.  pag.  ?•.  qui  [iraeceptum  hoc  correplio- 
nis  tnnium  accipiunt  dc  corripicndo  eo,  qui  nos 
olTciMlit,  iiUclligcndi  sunt,q.  d.  Id  cxprcssc 
(1timi.->xat  htc  ;^  Christo  nominari  et  prcecipi  ; 
scd  non  negant  implicitc  sub  una  peccati  .spc- 
iMC,  tnluni  reli(iuum  |)cccali  gcnus  subii.telligi. 
Ciiisamdat  S.  Chrysoslomus  :  Facilius,  ait,  sus- 
tinet  correptionem ,  qui  fecit  ivjuriam  ,  ab  co,  qui 
nass<is  est ,  cumvidet  eam  suam  satutem  quctreiT, 
et  non  vindiclani  ,  viaxime  si  solus  corripiat.  llt 
liocplcniiis  inlelligatur  , 

Quneriiiir,  an  Ii.tc  correptio  sit  prreccpti ,  an 
couitirn  dumtaxal.  Rursum  an  omncs  lidelcs  obli- 
(rei .  an  saceixlotcs  tantum  ct  supcriorcs  ?  Primo, 
S.  Augustinus  ,  Chrysostomiis  ,  Hilarius,  Basi- 
Nu»,  Theophylactus',  Michael  Medina,  Bonavcn- 
lura;,cl  .c.x  iis  Salmcron,  jani   cilati ,  ccnscnt 


corrcptioiH  u),  de  qua  Cliristus  hlcagit,  tantum 
spcciare  cos,  qiii  in  nos  pcccaiuni,  (|.  d.  Kiim. 
(|ui  te  I.Tsil,  noli  ulcisci ,  scd  ainanlcr  corripc, 
ct  sic  corrc|)tioncm  haiic  csse  consilii  potiiis, 
quam  piaiccpti.  Multis  ralioni])us  id  probat  hlc 
Salmeron,  qui  caute  cl  acri  oculo  hic  est  legen- 
dus,  imo  totus  pcrlcgendus.  Videturenim  traci. 
IJ.  hunc  correplionis  modiim  a  Christo  sanci- 
tum  convellerc,  et  rcprobaic  quasi  inutilcm, 
obscuruin  ,  ct  saepe  perniciosum.  Vcrum  loqiii- 
tiir  ipsc  ex  scntcntia  non  sua  ,  sed  alioi  um  cita- 
lorum,  ut  ipsc  cxpicsse  |)rofitetur  inilio  c.  11. 
lUirsum  non  convellit  scntcnliam  Chrisli ,  sed 
Interprctum  el  Scholasticorum,  qui  senientiam 
Chrisli  extcndunt  ad  omncs  omnino  casus,  ut 
\(;lint  huiic  ordincm  corrij)iendi  sc-rvari  in  om- 
nibus  oinnino  pcccatis,  ct  pcccatoribus ,  cum 
Chrislus  exprcssetanlumcum  sanciat  in  corrcj)- 
tione  eoriim ,  qui  in  nos  peccarunt.  Ostendit 
cnim  ipse  hunc  ordincin  saepe  non  posse  ser- 
^ari,  nisi  cum  pcrnicie  rcipublicee  ,  utclarepa- 
tct  in  ha?rcsi ,  qiuc  ut  canccrscrpit.  Idcm  oslcii- 
dil  Grcgorius  de  Valcntia  2.  2.  quaestion.  33.  nbi 
scx  casus  recensct,  inquibus  ordo  hicaChristo 
in  corrcptionc  sancitus,  servari  ncquil.  Kl  Sua- 
rcz  tom.  /i.  dc  hcligionc  lib.  10.  cap.  7.  ubi  fcre 
argumenlis  Salmcronis  ulilur,  ex  iisquc  docet, 
])i  obabilcm  esse  istorum  scnlentiam ,  qui  dicunt 
Chrislum  liic  tanlum  sancire,  ut  illos  ,  qui  nos 
Ia;scrunt,  non  ulciscamur,  scd  fraterne  corri- 
piamus.  Dcniquc  Salmeron  iractat.  10.  commn- 
nem  Inlerprctum  de  corripicndis  peccatoribus 
quibuslibct  explicaiioncm  ct  doctriuam  sequi- 
lur,  mullisque  confirinal. 

Sccundo,  Joanncs  Andrcae  apud  Panormit.  iii 
caput.  ^'ovit  dc  Judiciis ,  et  Armacanus  in  quoes- 
tion.  Armcnorum,  censcnl  corrcpiioncni  pr.-e- 
cipi  saccrdoiibiis,  ctpraelaiis  dumtaxat  :  laicis 
varo  et  subditis  consiili ,  noii  prcecipi.  Favel 
capit.'6'^d  <7/«c,  dislinct.  Uo.  et  Glossa  iii  capit. 
5/  quis  peccaverit ,  2.  qusestion.  1.  ubi  durum  cssc 
dicitur,  omncs  ad  hoc  prcTccptum  tencri:  quia 
omnes  iransgrcssores  ejus  consiituerct ,  cunt 
vix  aliquisillud  scrvct,  exccplis  i)r;clalis.  Favct, 
quod  Chrislus  mox  solis  Aposlolis  dicat :  Quce- 
cmnque  alligavcrilis  supcr  tcrram,  etc.  IIuc  ac- 
ccdit Franciscus  Majoris  ( vidclur  legcndum  May  - 
ronis  ,  qui  a  Parisiensibus  Doctor  lllumiuatus 
nuncupalur)  citaiusa  SalmcroiK;,  quicoinmcn- 
tans  in  lib.  1.  S.  Auguslini  dc  Civit.  Dci  cap.  9. 
ait  :  JSunquam  cst  pcccalum  morlale  corrcplionis 
omissio ,  nisi  cum  cam  omitlcns  peccalo  altcrius 
conscntit,  aut  coopcratur.  Si  autan  malumaltc- 
rius  dissimulet ,  vcl  in  ipso  cilra  conscnsum  delcc- 
tctur,  est  veniale.  Vcrum  hoc  nimis  cst  laxum. 

Terlio,  alii  censent  correplionem  hanc  soli.'? 
justis  pr;ecipi,  quia  non  congruit,  ut  pcccalo- 
rem  corripiat  is  ,  qui  eodem  aut  simili  pcccato 
cst  obnoxius.  Favere  vidctur  huic  opinioni  Abu- 
lensis.  Vcrum  dico  corrcpiioncm  hic  a  Christo 
sancitam  non  tantum  consilii  esse  ,  sed  ct  prae- 
ccpti,  ac  omncs  fidclcs  obligarc  :  nam  licet 
Christus  cxpiesse  tanlum  dicatcorripicndoseos, 
qui  in  nos  pcccariinl  :  lamen  a  pari  vult  illud 
cxtendi  ad  quoslibct  pcccalores.  lia  passim  In- 
tcrpretes  ct  Scholastici  omncs  cum  D.  Tiioma 
2.  2.  qurest.  33.  ac  fusc  Suarez  tom.  h.  de  Reli- 
gione  ,  lib.  10.  c.  7.  num.  11.  Patet  cx  rti  frater  : 
Fratercnim  signilical  qucmvis  ndelcm  etChri.s- 
tianum  ,  ac  potius  icqualem ,  quam  superiorem. 
Liccl  cnim  infidclcs  quandociue  quoqiie  corri- 


geiuli  siiU  :  lamcn  ChrisUis  hic  tantum  agit  dc 
fidelibus,  ulpotc  suis,  suaeque  Ecclesise  suhdi- 
lis  :  nani  inndcles  ah  Ecclesiapuniri  velexcom- 
municari  nequeuni,  cum  ei  non  subsint. 

Ralio  ii  prlori  est,  quia  hoc  correptionis  prse- 
ceptum  tam  quoad  suhsianliam,  quam  quoad 
modum  et  ordinem,  non  tam  posilivum  cst  el 
juris  divini  (utpotc  a  Christo,  qui  Deus  est ,  }iic 
^ancitum  )  quam  juris  naturae,  connaturale  sci- 
licct  charitaii  et  gratiae.  Charitas  enim  exigit, 
ut  proximum  peccantem  in  viam  saUitis  corri- 
piendo  reducamus,  atque  ut  pudori  [Dle ,  si  se- 
mel  padorem  atqiie  vcrccundiam  amiserit ,  pcnna- 
neat  in  peccato ,  ail  S.  Hieronymus)  et  famseejus 
oonsulamus  :  primo  sccreto;  deinde,  si  id  non 
juvet,  corani  uno  aut  altcro  tcsle  eum  corriga- 
mus.  Agitur  enim  hic  dc  correctione  non  pu- 
hlica  et  judiciah  ,  quse  ad  justam  scelerum 
punitionem  ac  damni ,  per  illa  reipuh.  illati , 
rcparationem  et  satisfactioncm  refertur ;  sed  de 
privata ,  quse  ad  proximi  peccantis  emendalio- 
nem  et  saluicm  dirigitur  et  tendit.  Hanc  ratio- 
nem  dat  urgetque  S.  Augustinus  scrm.  16.  de 
Verbis  Apostoli :  Corripe ,  ait ,  inter  te  et  ipsura 
solum  intendens correclioni 3  pcuxens  pudori.  Forte 
enim  pra  verecundia  incipit  defendere  peccatam 
suum ,  et  quem  vis  correctiorem ,  facis  pejorem. 
IU  nonnullts  interjectis  :  Obliviscere  injuriani 
tuam  ,  non  vulnus  fralris  lui ,  nec  sinas  eum  tuo 
Mlentio  peiire.  Si  solus  nosli ,  et  vis  corani  pluri- 
hus  argucre ,  non  es  corrector,  sed  proditor. 

Quare  ut  haec  correpiio ,  quee  ex  se  est  odiosa, 
sit  fruciuosa  et  eflicax,  duo  maxime  requirun- 
tiir,  scilicetcharitasetprudenlia,  sive  discrelio. 
Charitas  ,  ut  is  ,  qui  peccat,  sentiat  correptio- 
nem  proficisci  non  ex  odio  vel  fastu ,  sed  ex 
amore  et  compassione.  Prudeniia,  ut  fiat  mo- 
deste,  leniter,  ac  eo  loco,  tempore  et  modo , 
quo  putalur  is,  qui  peccavit,  eam  grato  animo 
acceplurus,  et  se  emendaturus,  juxla  illud  Apos- 
toli  Galat.  6.  1.  Instruite  in  spiritu  lenitatis ,  etc 
Sapienter  S,  Gregorius  Nazianzenus  orat.  de  Mo- 
destia  in  disputationis  fervore  servanda  :  Hanc 
rationem,  inquit,  lejie,  ut  partim  illum  corrigas, 
idque  leniter  ct  hamane ,  non  at  hoslis,  neque  ut 
durus  et  rigidus  medicus ,  neque  ut  sectionibus 
tantum  et  cauteriis  adversus  morbam  sciens  gras- 
sari;  partim  teipsum  accuses ,  infirmitatisque  tuce 
tibi  conscius  sis.  EtS.  Leoepist.  8a.  ad  Anastasium 
Thessalon.  Episcopum  cap.  1.  Plus,  inquit,  erga 
corrigenlem  agat  benevolentia ,  quam  severitas  ; 
plus  cohortatio ,  quam  commotio  ;  plus  charitas, 
quam  potestas. 

Porro  tanta  esl  mutuo  nos  corrigendi  neces- 
sitas,  ut  quidam  sanctus  Paler  dicere  solitus  sit 
mundumnulla  alia  dc  causa  magis  perire,  quam 
oh  omissionem  correptionis  fraternae,  ctoh  vio- 
latum  vitanda;  fornicationis  praeceptum.  Etsanc- 
tus  Augustinus  lib.  1.  de  Civit.  Dei.  cap.  9.  oh 
omissionem  fraternae  hujus  correptionis  testa- 
tur,  in  hocmundo  bonos  cummalis  gravissimis 
calamilatibus  aflligi.  S.  Gregorius  lib.  7.  ep.  117. 
el  cilatus  distinct.  8.  cap.  5.  Consentire  videtur 
erranti ,  inquit,  qui  coiripienda ,  ut  resecari  de- 
beant ,  non  occurrit.  Unde  Glossa  :  Ila  peccat,  ait, 
qui  videns  fratrem  peccare ,.tacet,  sicut  qui  pce- 
nitenti  non  indulget.  Causas  accusantes  vel  ex- 
cusantes  a  correptione  dat  S.  Augustinus  lib.  1. 
Je  Civit.  cap.  /j.   Plerumquc  enim ,  Mt,  d  matis 


CO.MMENTAniA  IN  MATTH^.UM.  Cap.  XVIII. 


docendis,  admoncndis ,  aliquando  cdam  objurgan- 
dis  et  corripiendis  male  dissimulatur,  vel  cum  la- 
boris  piget ,  vcl  cum  eorum  inimicitias  devitamus , 
ne  impediant  ct  noceant  in  istis  temporalibus  re-r 
bus ,  sive  quas  adipisci  adhuc  nostra  cupiditas  appcr 
tit ,  sive  quas  adhuc  amittere  formidat  infumitas. 
Si  autem  propterea  quisque  objurgandis  et  corri- 
piendis  male  agenlibus  parcit ,  quia  opportunius 
tempus  inquiritur,  vel  eisdem  ipsis  metuit ,  nede- 
teriores  ex  hoc  efficianlur,  vcl  ad  bonam  vitam  et 
piam  erudiendos  impediant  alios  infirmos,  aut  pre- 
mant ,  atque  avertant  d  fide ,  non  videtur  esse 
cupiditalis  occasio,scd  consilium  charitatis.  Longe 
autem  graviorem  habent  causam  Ecclesiarum  Pr(£- 
positi,  qui  in  Ecclesiis  constituli  sunt ,  ut  non  par- 
cant  objurgando  peccata.  Hanc  correptionem  do- 
cet  nos  ipsa  elementorum  natura  :  sic  enim  ignis 
castigat,  elurendo  purgataerem  :  aerperllahra 
ventorumcastigat,  purgatque  aquam  :  aqua  pa- 
riter  terram.  Accedit  vocis  etymon  :  Corrigere. 
enim  est  simul  cum  alio  regefe :  qui  enim  a  se 
solo  regi  nequit,  necesse  esi,  ut  ab  alio  se  ad- 
juvantcetcorripienleregatur.  Singulares  incor- 
rigendo  extiiere  Moyses ,  populum  idololatram 
capite  pleciendo  ;  Phinces  ,  Helias  ,  Joannes 
Baptista,  et  Christus  Dominus  ,  qui  de  templo, 
flagello  facto  ex  funiculis ,  bis  ejecit  vendentes 
et  emenies:  neque  charitas  Christiana  in  aliquo 
essepotcst,  nisifratri  peccanti  medicamentum 
correptionis  adhibeat. 

Denique  ordinarie  correptio  fralerna  obligal 
dumtaxat,  cum  peccatum  esl  grave  et  mortale,: 
licet enim  Cajetanus ,  Valentia  el D.  Soto censeant 
nos  obligari  etiam  ad  corripiendum,  cum  pec- 
catum  est  veniale  :  tamen  id  communiter  non 
videtur  verum  ,  nec  in  praxi  usitalum  ,  niSji  ex 
veniali  sequatur  grave  damuum  vel  scandalum : 
alioqui  enim  ad  singula  venialia  corripere,  ct 
corripi,  esset  onus  corripienti ,  aeque  ac  cor- 
repto  intolerabile ,  imo  morahter  impossibile. 
Ita  Abulensis  ,  Adrianus,  Paludanus  ,  Gabriel , 
Sylvester ,  quos  citat  et  sequitur  Suarez  2.  2. 
tract.  de  Charitale ,  disput.  8.  sect.  2.  et  Dom. 
Bannes  2.  2.  quaest.  33.  art.  2. 

SlTE  AUDIEIUT,   LUCRATUS  ERIS  FRATREM  TUDM.  ] 

<{.  d.  Pereuntem  saLvasti,  ac  lucratus  es  Deo 
etooeloeum,  qui  erat  reus  gehennae  et  Satanae, 
imo  lucratus  es  eum  tibi ,  quia  et  tu  et  ille  dam- 
num  passi  eratis  ex  discordia,  ait  S.  Chrysosto- 
mus  :  Per  salutem  enim  aiterius  nobis  quoque 
acquiritur  salus ,  ait  S.  Hieronymus. 

16.   Sl  AUTEM   TE  NON    AUDIERIT ,   ADHLBE    TECCM 

^Diiuc  UNUM,  VEi,  Duos  (vcl  scorsim  et  vicissim 
jiunc  unum,  nunc  alterum,  ut  ait  S.  Hierony- 
mus,  vel  potius  utrumque  simul )  ut  in  ore 

DUORUM    VEL   TRIUM    TESTIUM  STET    (SyrUS,    COnS- 

tet)  OMXE  VERBUM.  ]  Jubct  Christus ,  ut  si  corrcp- 
tus  secretam  monitionem  respuat ,  corripiatur 
coram  uno  aut  duobus,  duabus  de causis.  Prima 
est,  ut  qui  coram  uno  non  erubuit,  erubescat 
coram  pluribus  ,  utque  plures  testes  eum  de 
peccalo  facihus  ct  efTicacius  convincant ,  ac 
emendationem  persuadeant.  Ita  S.  Chrysosto- 
mus,TheophiIactus,  etS.  Augustinus  serm.  16. 
dc  Verbis  Domini.  Secunda  ,  ut  si  nec  coram  eis 
velit  audire,  seseque  corrigere,  illi  sint  teste^, 
qui  idipsum  Ecclesiae  attestentur. 

Ut  in  ore  duorum,  etc.  ]  Citat  Deuter.  c.  19. 
vcrs.  15.  Vide  ibi  dicta.  Requisivit  duos  lesles; 


cumergohic  uit  trium,  annumerat  ipsum  cor- 
repioreni. 

17.  QUOD  SI  NON  AUDIERIT  EOS ,    DIC   ECCLESI;eJ 

nic  est  terlius  gradus  in  ordine  correptionis  ser" 
vandus ,  ut  sciiicet  quinoluni  audirc  monenlem, 
nec  testes,  deferalur  ad  Ecclesiam,  id  est,  ad 
pastorein  cl  superiorem,  sive  Prfclalum,  lan- 
quam  ad  palrem  spirilualein,cTqueac  judicem, 
ut  lanquam  paterne,  sed  majori  aucloritate  el 
pondere  peccaiimi  corripiat  et  feriat ,  itaque 
emendei:  sin  illenoliicorrigi,  eum  a  coelu  lide- 
Hura  ut  judexexcludatetabscindat.  Quinque  ac- 
lus,  aitSuarez,  notandi  sunt  in  lioc  ordine  cx 
Matth.  18.  Primus  ,  esl  admonilio  secreta  ;  Cor- 
ripe  euvi  intcr  te  ct  ipsum  solum.  Secundus,  cor- 
replio:  Coram  uno  velduohus  adhibilis.  Tertius, 
denuniialio  :  Dic  Ecclesice.  Quartns ,  correplio 
Friclati  :  Si  Ecclcsiam  non  audierit.  Quiulus , 
coactio  per  exconmumicalionem :  Sii  tibi  tan- 
quam  Elhnicus.  Qui  oinncs  aclus  per  se  singuli 
cadunl  sine  dulno  in  pracceplum,  quia  eodcm  tc- 
nore  omncs  proponunlur,  el  omnes  fundanlur 
lii  charitate  etmisericordia. 


Porro  varias  ob  causas  liic  ordo  omilli  vel  in- 
verti  potest,  ac  sulniule  debet,  ul  is,  qui  pccca- 
vit,  siatim  defcralur  adsuperiorem,  uti  oslendil 
Salmeron  l)ic,etGregorius  de  Valeniia  2.  2.  q.  33. 
Irimacausa  et  casus  cst,cum  peccalum  eslpu- 
])licum,  ui  fanicT  ejus,  qui  peccavit,  per  secre- 
tam  monilionem  consuli  nequeat,  mulio  niinus 
bcandalo  publico ,  quod  peccans  pcccaiulo  dcdit. 
Secundo,  cum  peccaium  estnoxium  lerliai  per- 
«onae,  vel  reipublicie,  uli  cst  hscresis,  qux  ut 
cancer  serpit,  ideoque  statim  summa  vi  perpas- 
lorem  et  Episcopum  inliibenda  et  recidenda  est, 
Tertio,  si  conslel  monitionem  secrclam,  vel  co- 
ram  testibus  non  profuturam ;  nam,  ul  ait  Adria- 
nus  :  Frustraniti,  et  niiul  aliud  (aborando,  quam 
odium  qu(crcre ,  extremcc  demenlice  est.  Quarto,  si 
correptus  cedatjuri  suo,  suacqucfamae,  ac  con- 
lentus  sit  ut  peccalum  suum  illico  deferaiur  ad 
superioreni,  uli  in  Societalc  Jesu,  qui  eam  in- 
grediunlur,  expresse  roganlur  hacde  re  in  exa- 
mine,  ac  rogali  respondent  se  couienlos  essc,  ut 
id  fiat.  \\\  Socielalc  ergo  et  aliis  religionibus  simi- 
libus,  reetc  et  perfecte  per  omniaoidinalis,  alius 
corrigendi  ordo  pracscribilur,  scilicet  ut  slatim 
rcs  deferatur  adSuperiorem,quia  religiosis  pro- 
ponilurluec  regula  iningrcssu ;  undc  ipsi  ceduiit 
juri  famae  sua; :  non  ergo  illis  fit  injuria.  Hatio 
«.'Sl  prima,  quia  ad  bonum  publicum  expedit,  nc 
peccatum  inficiat  alios,  ut  a  Superiore  sla(im  ei 
obvietur  :  defcclus  cnim  noxius  religioni  vix  po- 
lest  enicaciter  corngi  sine  superiore,  imo  vix 
rsi  spes  enuMidationis  perfecl;e  siiie  superiore. 
Sccundo,  quia  religio  est  schola  humililalis, 
mortificationis,  conlcmptus  honoris  ,  et  lama\ 
Terlio,  quia  rcligiosi  sunl  fratres ;  qui  auteni 
corripit,  vidclur  agere  superiorem  altcrius :  cum 
enimdocet,  coirigit,  inslruit.  Undc  h«  correp- 
tiones  .Tqualiuni  in  rchgione  saepe  sunl  odiosa?, 
fl  laedunt  charilatein.  llinc  regula  noslra  jubet, 
ne  quis  alium  reprchendat.  Quarlo,  ([uia  in  So- 
cietattMioslra  singuli  tenenlur  reddere  rationem 
«•pnscicntioe ,  suosquc  e.xponcrc  defcclus  supe- 
riori :  ergoet  pati,  ut  alii,  si  viderint  illos,  ci- 
dem  aperiant.  Ouinio,  quia  directio  religionis 
fsl  spjrilualis  et  palerna  :  ut  crgo  superior  siu- 
fiTulos  elomnes  dirigere  possit  in  spiritu  ct  pace, 
cxpedil  eum  omncs  singulorum  dcrcclus  uossc. 

COllNtL,    A    I.AriDF..    TOJt.    Ylir. 


COMMLNTAhlA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  XVllI.  253 

Ita  docet  S.  Bonaventura  in  c.  17.  Lucae  et  in  Rc- 
gul.  S.  Francisci,  qui  fuit  magisier  generalisor- 
dinis  Minorum  ;  imo  suh  eo  celehratum  fuil  ca- 
pitulum  generale,  in  quo  jubetur  incarcerari, 
qui  aliter  docuerit.  Et  S.  Augustinus  ep.  109.  in 
regula  monacharum  sancil ,  ut  si  monacha  alte- 
rius  petulantem  oculi  jacium  viderit,  secreto 
moneat;  si  iteret  petuiantiam,  imo  ex  venialt 
forte  fiat  morlalis,  deferat  adsuperiorem.  Simi- 
lia  habetS.  Basil.  in  regulis  fusiusexplic.  reg.  i6. 
Temere  ergo  hoc  statutum  religionum  carpse- 
runt  nonnulli :  Statuia  enim  Iutcc  prohata  sunt  ix 
Sede  Aposiolica.  Idem  diserte  decernunt  sta- 
tuta  ordinis  Praedicalorum  dist.  1.  c.  18.  Ila 
S.  Thomas,  Richardus,  Angelus,  Salmeron,  Sua- 
rez,  et  alii.  Vide  Siiarez  tom.  l\.  de  Relig.  c.  7. 
ubi  addit  in  Societate  et  celeris  rcligionibus  ser- 
vari  quoque  hunc  ordinein  Chrisli,  ut  si  spes 
ccrla  sit,  secreiam  monitionem  emendaturam 
I)roximi  defeclum,  non  defcratur  adsuperiorem. 
1'orro  in  visiialionibus  Episcoporum  et^bbatum 
alius  quoque  serviitur  ordo.  Ipsi  enim  sub  ccn- 
suris  jubent  pcccata  sibi  denuutiari.  Verum  hi 
proceduninon  permodumcorrepiionisfratcrnae, 
scd  judiciari;cinqui.sitioi)is,  vel  accusationis,  de 
quo  hic  iioij  agit  Chrislus.  Vide  Lcssiura  Ue  Jus- 
lilia  et  Jure. 


Denique  hic  notandi  sunt  tres  canones ,  qui  «i 
servcntur,  non  peccabitur  in  ordine  correptio- 
nis  fralcrnic.  Primus  est,bonum  publicum,  v.  g. 
reipub.  vcl  communitatis  pncponderat,  ideoque 
pra-poncnduni  est  bono  privato.  Secundus,  ho- 
uuni  aninue  et  salulis  proximi  prccpondcrat,  et 
piaiponendum  cst  hono  famtc  ejusdem.  Terlius, 
)ani;ci)roximiscmpcrcoiisuIendumest,quantum 
salvo  bono  coiumuni  cl  aniniic  proximi  fieri 
potcst. 

Dic  EccLEsi.E. ]  Proprie, idcst,pastoriproprio, 
qui  Ecclesiae  tua;  pra;est :  ut  hoc  plenius  intelli- 
galur,  Quoeritur,  quid  hic  signiiicet  Ecclesia? 
S.  jlicronjmusel  S.  Anselmus  hic,  ac  S.  Grego- 
rius  lil).  U.  cpisi.  38.  inielligunt  fidelium  ccetum 
ct  niuliitudinem ;  quasi  Chrisius  hic  velit,  ul 
coram  ea  talis  argualur,  ut  pudefiat,  iiaqiie  emen- 
delur.  Iloc  avide  Zuinglius  et  Novanles  scquun- 
tur,  ut  democraticum  et  populare  Ecclesiae  re- 
gimen  sanciant,  itaque  |»opulo  adulenlur.  Unde 
Castalion  pro  div  Ecclesicc,  profane  vertit  dic 
rcipub.  Alii,  dic  communitali.  Verum  S.  Chrysost., 
Thcopiiyl.,  Euihymius  et  alii,  passim  per  Eccle- 
siam  accipiunl  Ecclcsic  pastores  el  Praelalos, 
qui  Ecdcsiam  sivc  seorsiin,  sive  in  synodo  et 
Concilio  rcpr.Tsentant;  sicut  magi^tratusrepr.T- 
sciitat  rempuhlicam,  et  rex  regiuim.  Et  prohatur 
primo,  quia  Christus  jubel  hic  Ecclesiam  audiri. 
id  cst,  Ecclesice  obediri  i  reo,  aIio(|ui  hoc  ipso 
habcndum  pro  excomnuinicalo,  imo  pro  Eth- 
nico.  Ihcc  autcm  obedicntia  Priclatistantum  Ec- 
clcsia?  dcfcMlur,  ut  patet,  imo  hocc  ratio  per- 
suasil  Calvino,  id  quod  dicimus.  Sccundo,  quio 
Chrislus  Ecclesiam  explicans,  subdil :  Quctcum- 
que  alligavn-ilis,  vos ,  scilicct  o  Apostoli  Eccle- 
sia-  principes,  cl  qui  vobis  succcdcnl,  Episcopi, 
et  pastores.  Tertin,  quia  pcrpetua  Ecclesia'  praxix 
ita  habct,  ut  ad  pastorcs,  Episcopos,  Pontificem, 
autConcilium  gencralcEpiscoporiMn  talis  defcra- 
lur,non  autcm  ad  popiilum.  Quarto,  quia  contra- 
rium  faccre,  esset  conlra  jus  nalur.T,  pssel(|ut? 
gravis  injuria  in  proximum  :  essel  enim  eum 
infamarc.  ?i  cjus  criircn  sitoccultum.  Calvioistx 


VoU 


COMMENTARIA  IN  MATTH.EUM.  Cap.  XVIII. 


ergo  illi,  qui  siios  adulleros,  eorumquc  adul- 
teria,  aliaque  crimina  publice  in  Ecclesia  pro- 
mulgant  et  iraducunt,  quasi  Christus  idipsum 
hic  prseceperit ,  graviter  errant,  peccantque 
contra  charitatem ,  ac  subinde  contra  justiliam  , 
cum  scelus  est  occultum;  quia  famam  fldelibus 
adimunl,  eosque  publico  probro  et  contumelia 
afTiciunt.  Sensus  ergo  esl  q.  d.  Si  frater  corrcp- 
lus  nolueritcorripienti  secreto,  veletiamcoram 
duobus  testibus  auscultare,  deferatur  ad  Eccle- 
siaj  Prccsulem ,  qui  quasi  reclor  Ecclesiam  re- 
praesenlat,  ut  qui  privatos  despexit,  PraDlatura 
saltem  revereatur ,  eique  corripienti  obediat : 
quod  si  facere  nolit,  Pra^Ialus,  qui  non  tantum 
privati  corripiendi ,  sedet  totius  Ecclesiae  curam 
gerit,  ut  illi  provideat,  ne  correpti  contumacia 
et  scelus  in  fideles  Ecclesiaeproserpat,  deposita 
persoua  patris  assumat  personam  judicis,  eum- 
queabEccIesia,  velutovem  contagiosam  h  grege 
separet,  excommunicet,  et  expellat.  Hinc  patel 
contra  eosdem  Novantes  Ecclesiam  esse  visibi- 
lem,  utpote  qune  adiri  debeat  a  corripienlc,  ac 
videri  et  audiri  ix  correpto. 

Dices  :  Ergo  si  ipsi  Prailati  peccent,  ac  prac- 
sertim  ipse  Papa,  debel)it  pariter  deferri  ad  Ec- 
clesiam,  idest,  ad  Concilium  generale  :  ergoilli 
Papa  esl  subjectus,  ac  consequenter  Ecclesiae 
regimen  est  Aristocraticum,  non  monarchicum. 
Ita  Abulensis  hic  q.  108.  Panormitanus,  Gerson, 
Almainus,  etalii,  qui  ex  hac  sententia ,  in  Conci- 
Jio  Basileensi  de  Papatu  deposucrunt  Eugenium 
IV.  Ponlificem.  Verum  hoc  temerarium  eorum 
factumpaulo  post  reprobavit  et  retractavit  Con- 
cilium  Florentinum.  Resp.  ergo  negando  conse- 
quentiam,  quoadPapam  (Episcopi  enim,  sipec- 
cent,  defercndi  sunt  ad  Papam ,  ab  eoque  corri- 
piendi.)  Hicc  cnini  non  pertinent  ad  Papam ,  sed 
ad  alios  omnes,  qui  habent  superiores :  nec  enim 
Papa  in  tcrra  habel  superiorem,  ne  Ecclesiam 
quidem,  aut  Concilium  generale;  cum  ipse  to- 
tius  Ecclesia)  sitcaput,  utcumConcilioLateran. 
sub  Leone  X.  sess.  11.  perpetuushabet  Ecclesia; 
usus  et  sensus.  Unde  illud  olim  a  Concilio  180. 
Episcoporum  Sinucssae  S.  Marcellino  Pontifici 
post  lapsum  paniienli  acclamafum  est :  Tao  te 
ore.  non  noslro  J udicio  j udlcas ,  nam  prima  scdcs 
a  neminejudicatur,  tesle  S.  Damasc.  et  Plalina  in 
ejus  vita  et  habetur  distincL  21.  can.  7.  Nunc  au- 
tem.  Papa  enim  in  Ecclesia  plus  est,  quam  rexin 
regno:hic  enim  a  repub.  suam  accipil  polcsta- 
t.im ,  Papa  vero  suam  potestatem  non  accipit  ab 
Ecclesia,  sedimmediate  a  Christo  :  quarc  nullo 
casu  ab  Ecclesia  dcponipotest,  sed  tantum  dc- 
clarari  excidisse  Pontificatu,  si  v.  g.  inciderci 
(quod  absit)  in  publicam  hneresim,  ideoque  ipso 
facto  desinerct  essc  Pontifex,  imo  fidelis,  el 
Christianus. 

QUOD  SI  ECCLESIAM  NON  AUDIEniT,^  SIT  tlBI  SICUT 

FTnNJCUsET  PUBLICA.NUS.]  Quicnim  Ecclesio}  Pra^- 
sulem  monentem  contemnit,  totani  Ecclesiam, 
quam  ille  repr.Tsentat  ct  regit,  contemnit :  ac 
proinde  hoc  ipso  ostendit  se  nolle  Ecclesiae  esse 
filium  et  civem :  quare  non  fidelis  et  Christianus, 
sed  Ethnicus  et  publicanus,  id  est,  publicus 
j)eccator  habendus  esL  Publicani  enim  apud  Ju- 
daeos  ob  rapinas,  perjuria,  ait  S.  Hieronymus, 
et  pauperum  oppressiones,  habebantur  infames 
et  scelesti;  ab  Eihnicorum  vero,  velut  idolola- 
trarum,  consortio  plane  abstinebant  Jud«;i. 


Rursum  :  Sic  tibi  sicut  Ethnicus,  id  est,  ab  Ec- 
clesia  perejus  Praesulem  ejiciatur,  excommuni- 
cetur  et  separelur,  nc  suum  scelus  et  contu- 
maciam  fidelibus  contagione  sua  affricct,  sed 
habeatur  tanquam  Ethnicus,  id  est  infidclis  et 
paganus,  Dei  fide,  cogniiioi>e,  religione  et  lege 
privatus,  ita  ut  nec  cibuhi  cum  eo  siimas,  uti 
jubet  Paulus  1.  Cor.  5.  11.  uec  ei  dicas  ave  ,  id 
est,  neceumsalutes,utjubet  S.  Joan.  ep.  2.  v.  10. 
ut  ex  hac  ignominia  confundatur ,  scelus  agnos- 
cat,  et  ad  Ecclesiam  poenitens  redeat.  Excom- 
municatio  enim  irrogatur  peccanli,  non  ut  per- 
eat,  sed  ut  emendetur.  Nam  ut  aitS.  Augusl.  Et 
ipsos  Ethnicos  innumero  quidem  fratrumnon  de- 
putamus  ,  sed  tamen  eoruni  satutem  semper  inqui- 
nmas.Hunc  esse  sensumliquetexeo,  quodChris- 
tus  subdit:  Amen  amen  dico  vobis,  quctcumquc 
alligaveritis  ,  aic.  ItaS.  Chrysoitomus,  Ililarius, 
Auguslinus,  Glossa ,  et  alii  passim. 

18.  Amen  dico  vonis,  qu^ecumque  alligaveritis 

SUPER  TERRAW,  EUUNT  LIGATA  ET  IN  COULIS  :  ET 
QU/ECUMQUE  SOLVERITIS   SUPERTERRAM,    ERUNT  SO- 

LUTA  ET  iN  coELis.]  Hic  expiicat  Christus  F.ccle- 
siam  ejusque  vim  et  poiestatem ,  scilicet  per  Ec- 
clesiam  accipi  AposloIos  et  Piffilatos  Ecclesiae, 
quibus  ipse  plenam  dedit  potestatem  ligandi  et 
solvendi,  tum  apeccatis,  tum  ab  excommunica- 
tione,  adeo  ut,  quem  ilii  a  peccatis  absolverint 
in  terris,  Deus  illum  absolvat  in  ccelo ;  quem  illi 
cxcommunicando  ejecerint  e  coelu  lidelium  , 
Deus  eumdem  deleal  de  libro  vitas,  et  cjiclat  de 
numero  Beatorum:  Ad  terrorem,  aitS.  Hilarius, 
metus  maximi,  quo  in  prccsens  omnes  conlinentur, 
immobile  Apostoticcc  severitatisjudicium  prcemisit. 
Nam  :  quia  poterat ,  ait  S.  \{\Qrov\.,contemptoris 
fratris  hcec  esse  responsio  vel  tacila  cogitatio,  Si  mc 
despicis,  et  ego  te  despicio ,  potestatem  tribuit 
Apostolis  (et  Pr.xlatis  eorum  successoribus)  ut 
sciant,  qui  ab  ipsis  condemnantur,  hominum  sen- 
tenliam  divina  scntentia  roborari. 

Qu.EcuMQUis  ALLiGAVERiTis.  ]  Origencs,  Theo- 
phylactus,  etAnaslasius  Nica^nus  qusesL  74.  (ex- 
tat  lom.  6.  Bibliolhecaj  SS.  Pairum) ,  putant  ha?c 
quoque  ad  correptionis  praeceptum,  ac  proinde 
adomnes  Chrislianos  pertinere,  q.  d.  Quibus 
poeniientibus  offensam  in  vos,  0  fideles,  com- 
missam  remiseritis.remitteteamdcm  ipsisDeus 
in  coclis  ^  quibus  veronon  remiseritis,  nec  Deus 
remitlel.  Verum  hanc  explicationemplaneabso- 
nam ,  ineptam,  et  falsam  esse  liquet  ex  eo,  quod 
Christus  Ecclesiam  opponat  privatis  peccaion- 
bus,  et  eos  corripientibus  :  ergo  per  Ecclesiam 
intelligit  eiiis  Prrelalos  non  fideles  communes. 
Rursum,  quod  EccIesicB  tribuat  judicium  et  tn- 
bunal  (hoc  enim  solis  competitPrxlaiis)  cui 
obedire  oporteat,  alioquinvelut  Ethnicus  habea- 
ris;  acdeinde  ad  illudEcclesiaejudicium  referal 
generalem  hanc  ligandi  el  solvendi  potestatem, 
tum  internam  in  foroconscieniia,  tumexternam 
in  foro  externo  per  excommunicationem,  quae 
poslerior  maxime  hic  Christi  scopo  ei  proposito 
convenit,  quamquam  et  prior  conveniaL  Ideo 
enim  peccator  defertur  ad  Ecclesia;  paslorem ,  ut 
ab  eo  ad  poenitentiam  et  confessionem  induca- 
tur;itaque  ab  eo  a  peccato  absolvatur,  ul  sic 
emendetur  et  justificetur  :  quod  si  facere  noiit, 
impoenitens,  et  contumax  ab  eodem  excommu- 
nicetur.  Ita  S.  ChrysosL,HiIarius,  Augustmua, 
Glossa,  ct  alii  passim.  Unde  rccte  Theologi  ex 


I 


COMMEMARIA  IN  MATTlIyEUM.  Cap.  XVIII 

lioc  loco  excommunicandi  poteslalem,  acetiam  ad  duos  teste*,  quos 
Sacramentum  paaiiteniiae,  permodum  judiciiel 
(ibsolutionis  coUigunt  el  evincunt.  Vide  Bellar- 
niinum,  et  Suarez  tract.  dc  Pccuitentise  Sacra- 
jncnto.  Hinchoc  intellexilTheodosius  Imperator, 
<]ui  ob  caedemTJiessalonicensem  i  S.  Ambrosio 
templo  expulsus,  ingemuit  :  Servis,  inquit,  et 
viendicis  ad  templum  patet  accessus ,  mihi  prceclu- 
sus  est.  Scio  enim  Dominum  dixisse  :  Qucecumque 
/igaveris  supcr  terram,  erunt  ligala  el  in  ca:lo. 
Ouare  supplex  S.  AmbrosJo  fuctus  petiit  absolu- 

ac  pcDnilentiam  ab  eo 


f  ionem ,  quam  et  obtinuit, 
injunctam  explevit.  Ita  habct  vita  S.  Ambrosii 
conscripta  i»  Cardinale  Baronio.  Jam  Concilium 
Basileense  in  oral.  Henrici  adversus  3.  art.  Bohe- 
morum,  ad  illud  Mattli.  18.  Qucecumque  alligave- 
ritis,  cic. ,  notat  ex  S.  Thoma  tres  a  Catholicis  ag- 
nosci  Hgandi  et  solvendi  poiestates  :  prima  est 
auctoiMtatis,  quic  soh  Deo  competit  :  secunda 
excellentiae ,  qua  Christo  est  propria  :  terlia  mi- 
nisterii,  qu.c  soHs  sacerdotibus  ii  Christo  con- 
cessa  est.  Porro  potestas  hgandi  et  solvendi  am- 
phssimaesl,  multaque  complectitur,  utiostendi 
cap.  16.  19.  Ex  generah  enim  hac  potestate, 
quam  AposloUs  confert  Christus,  colhgil  specia-» 
lem ,  scihcet  excommunicandi ,  atque  a  peccatis 
;cquo  ac  exconimunicatione  absoivendi.  Analo- 
gice  enim  simihs  est  ulraque  potestas,  atque 
utraque  ex  una  el  eadem  radice  generica  oritur. 
Peccatum  eniin  hgat  animam ,  .neque  ac  eam  iigat 
excommunicatio,  qu;e  iufertur  ob  peccatura  : 
utraque  enim  prival  honiinem  usu  Eucharisliae 
et  Sacramenlorum.  Quare  ligare  peccatum,  nec 
absolvere,  reipsa  esi  idetn,  quod  peccatorem 
quasi  excommunicare,  id  est  communione  Sa- 
cramenlorum  privare  :  ac  vicissim  absolvere  h 
peccatis  ideni  est,  <|uod  absolvere  quasi  ab  ex- 
communicatione ,  et  peccatorum  communioni 
Sacramentorum  reslituere.  Interna  ergo  et  sa- 
cramentahs  in  Sacramenlo  pocnitentitc  peccato- 
rum  aUigatio  et  solulio ,  analogice  simiUs  est  ex- 
tornie  excommunicaUoni ,  et  ab  ea  absolutioni, 
ideoque  utramque  luc  sub  metaphora  alligaudi 
ct  solvendi  inteUigil  Cliristus.  Ita  Maldon. 

Notahicpulcljrum  ordineni  discursus  Christi. 
Ipse  enim  Apostolis  et  majoratu  et  primatu 
contendentibus  initio  capiiis,  quasi  frienum  ob- 
jicit  humilitatem  parvulorum,  eosque  monet , 
ne  sua  ambiiiono  popiilum  similicem,  et  in  fide 
Chrisii  adhuc  parvulum  olTendant,  caveantque 
h  scandalo  :  indc  v.  15.  rcmedium  scandaU  dat, 
correptionem  fraternam  :  atqueh.xcomnia  dixit 
Aposlolis,  quatenus  ipsi  reprsesentabant  perso- 
nam  omnium  lidelinm.  Verum  quia  in  corre^)- 
tioneultimum  ejus  gradum  statuit,  ut  dicatur 
Ecclesi.T,  id  cst  PraHaio  Ecciesice,  subjungit  ad 
concilliandam  ei  aucioriiatem  :  Quwcumqucalli- 
gaveritis  sufKr  terram ,  crunt  ligala  et  in  ccclo,  etc. 
Ubi  Apostolos  alloquiiur,  quatenus  sunt  Pne- 
»ules  Ecolesi.TC,  ideoquequalenus  Pr.i>latos,  non 
vero  fideles  sul)dilos  repncsentabant.  Pr.-ulalo- 
rum  enim  esi  ligare  ct  solverc,  nou  vero  <:eie- 
roruni  fideUum. 


ItERUM    DICO     VOIUS,     QITI.V 
CONSENSEHINr    SUPEn   TEUHAM  , 
CDMQIE    PETiEaiHT,   FIET   ai.iS 

I?»  cmais  EST.  1  Dimcilis  est 

<mn pi\ccedentibus nexus ;  ideO(|ue varle a  v.',rns 

assignatur.  Primo  aliqui  putant  haec  peitinere 


si    nro    FA  voRis 

DE  OM.M  RE  qVKM- 
A  PatUE  MEO  ,  QUI 

horum  verborum 


355 
vers.  IG.  jussit  Christus 
adhjbere  ad  corripiendum  peccantem.  Unde 
Glossa  exponit,  q.  d.  Si  duo  cx  vobis  consense- 
rint  super  lerram,  vel  pcDnitentem  recipiendo, 
vel  superbum  abjiciendo,  vcl  de  alia  re,  quam 
peUerint,  fiet  illis  a  Patre  meo,  qui  in  coelis  est. 
Secundo,  Jansen.  sic  nectit,  q.  d.  Si  quidquid 
duo  petierint  a  D(!0,  id  Deus  eis  concederet, 
quanto  magis  idem  ipse  Ecclesi^c  ligantis  vel 
solventis  judicium  ratum  habebit !  Rursum  Mal- 
don.  sic,  q.  d.  Utinjudicio  ligandi  et  solvendi 
non  erretis,  praemiltite  orationem;  quia  si  raeo 
nominejudicetis,  quidquid  a  Patremeo  nomiiie 
petieritis,  impetrabiUs ;  juxta  illud  :  .S7  quid 
pelieriLs  Palrem  in  nomine  mco ,  dabit  vobit. 
Joan.  \h.  13.  etc.  16..  23.  Tertio  Franc.  Lucas  sic, 
q.  d.  Vobis,  6  Apostoli ,  do  non  taiitum  potesta- 
tem  ligandi  et  solvendi,  sed  et  aliiid  donum  in- 
gens  ,  scilicet  ut  si  duo  ex  vohis  consentiani, 
petantque  aliquid  a  Deo,  idipsum  sintimpetra- 
turi.  Quarto,  plane  et  genuine  S.  Hieronymus, 
Hilarius  ,  Chrysostomus  ,  Theophylactus  ,  Eu- 
ihymius,  hiec  referunt  ad  bonum  concordiie, 
cujus  meminit  v.  15.  ubiob  hocinsUtuitpraect^ 
tum  correptionis  fraternae.  q.  d.  Ideo  sanxi,  ut  si 
quis  in  te  peccaverit,  eum  non  odio  prosequaris, 
sed  benevole  corripias,  et  cum  eo  in  gratiam 
redeas  :  quia  honum  concordiae  tantum  est, 
adeoque  Dee  curne  et  cordi,  ut  si  duo  (prasertim 
antea  dissenticntes  et  discordes)  consenliant  et 
concordent,  acconcorditeraliquidpeiant.'»  Deo, 
illud  sint  impetraturi.  Audi  S.  Hier.  Omnis  supe- 
rior  sermo  ad  concordiam  nos  provocaverat  :  igi- 
lur  et  prcemium  potlicetur,  ut  sollicitius  festine- 
mus  ad  pacem,  cum  se  dicat  intcr  duos  vcl  tres 
medium  fore.  Sic  Christus  stetit  se  in  medio 
duorum  discipulorum  euntium  inEmmaus,  ciim 
de  se  loquerentur,  Luc.  24,  et  in  medio  disci- 
pulorum  ipsa  die  resurrectionis,  Joan.  20.  Sic 
Apostoli  unanimiter  perseverantes  in  oratione  , 
impetrarunt  Spiritum  sanctum  in  Penlecoste. 
Aclor.  1.  \l\. 

Si  Duo.  )  S.  Chrysostomus  et  Euthymius  id 
aixtant  ad  solos  Apostolos.  Anastasius  Nica^nu^ 
q.  Ih.  ad  correptionem  et  correplum.  Origeues 
ad  virum  et  uxorem.  q.  d.  Si  vir  ei  uxor 
consenserint  abstinere  usu  conjugii ,  ut  va- 
cent  orationi  ,  quidquid  oraverint,  impetra- 
bunt.  Verum  dico  haec  ad  quosvis  fideles  et 
Christianos  pertinere  :  horum  cnim  personaoi 
sustinent  hic  AposloU,  qui  soli  tunc  Christo 
aderant. 

Co>sekserint  i>f  ^OMiNE  MEO  ( dc  quo  vcrs. 
sequenti )  super  terram.  ]  q.  d.  Adeo  potens 
graiaquc  Deo  et  concordia,  et  concors  concor- 
dium  oratio,  ut  si  quid  petant  ipsi  degentes  in 
tcrra,  ubi  longissime  distant  .i  coclo,  Deus  ta- 
uKMi  in  cctlo  audiiurus  sit  eorum  postulata, 
eaquecompleturus;  Deus  enim  licel  sit  in  coelo, 
tainen  ociilum,  auremque  suam  admovel  con- 
cuidibus  in  icrra  oranlibus. 

Deomm  rk.  ]  Honesta,  sive  ea  parva  sit  vcl 
magna  ,  sive  facilis  vd  dinicilis  :  iiitellige.  duni- 
modo  illafide,bpo,  humililate,  perseveranlia 
petaut,  (|ua  par  est,  et  si  illa  res  eis  expediat : 
si  enim  eis  non  cxpediat,  Deus  rion  id  qiiod 
peiunt ,  sed  quid  meUiis  et  salubrius  eis  esi 
daiurus. 


556  COM.\lENTAniA  IN  MA 

50.  Uni  F.MM  si:.NT  nro  veltres  C0nsentie>tes 

IN  SOMiNE  MEO,  IIH  sril  IN  MEDIO  EORUM.  ]    /?»    710- 

ininemeOy  id  est,  propter  me,  mei  respeclu, 
mei  inluilu,  mei  causa,  mei  ainorc,  nil  nisi  mc 
et  mcam  gloriam  quajrenlcs.  Ita  S.  Chrysos- 
lomus  et  Euthymius. 

iBi  suM  iN  MEDio  EORUM.  J  q.  (1.  Ibi  asslsto  , 
coopcror,  ct  dirigo  eorum  dcsideria  et  vota , 
illaque  adimplco:  sum  crgo  in  mcdio  corum, 
sicut  Spiritus  sanclus  esl  in  medio  Patris  et  Filii , 
quasi  utriusquc  amor  ct  ncxus.  Causam  dat 
sanclus  Hilarius  :  //«c  enim,  inquit,  qui  pax  et 
charilas  est ,  sedem  atqne  habitationem  in  bo- 
uis  atque  pacificis  voluntalibus  coltocabit.  Et 
Origenes  diccns  nos  saepc  non  cxaudiri  aDeo, 
quia  intcr  nos  sumus  discordcs;  causam  suh- 
dit  :  Sicut  cnim  in  musicis,  nisi  fuerit  harmo- 
nia  et  convenienlia  vocum,  non  delectat  audien- 
tem  :  sic  Ecclesia,  nisi  consensum  habuerit ,  non 
dclectatur  Deus  in  ea,  nec  audil  voces  eorum.  AI- 
ludit  Christus  ad  illud  Eccli.  25.  1.  In  tribus  pla~ 
citum  cst  spirituimeo ,  quce  probatu  coram  Deo  et 
h(}minibus  :  concordia  frutrum,  et  amor  proximo- 
rum;  et  vir  et  mulicrbcne  sibi  consentientes.  Vidc 
ibi  dicia. 

Ex  hoc  loco  nonnulli  a  majori  ad  niinus  non 
maie  probant  Conciliorum  auctoritalcm.  Est 
onim  haec  sentenlia  gcncralis,  ac  proportiona- 
liter  magis  in  iis,  quam  in  aliis  locum  habet. 
Si  enim  cstChrislus  in  mcdio  duorum;ergo  multo 
magis  estin  medio  loiius  Ecclesiae  suonominc 
congreg.UEc,  quam  Concilium  Pra>lalorum  et 
Episcoporuni  rcpr.Tsenlat.  Concilia  cnim  pro- 
priccongrcganlur  in  nomine  Christi,  idcstauc- 
toritate  et  virtute  Christi,  ut  Chrisli  nomcn, 
fidem,  et  gloriam  ubique  augeant,  propagent, 
illuslrent:  quare  quod  innomineChrisii  peiunt, 
ut  in  fide  non  errcnt,  ut  mores  fidelium  refor- 
ment.ut  Spiriiumsanclumhabeant  assistentem, 
id  sane  impetrant.  Hoc  maxime  verum  cst  in 
ConciliisOEcumenicis;derivatur  tamcn  idipsum 
quoque  adconcilia  provincialia,  cum  lcgilime 
Iiuut,et  a  Pontifice  approbanlur. 

MysticeS.  Hier.  Possumus ,  a\ly.hoc spiritualiter 
inteUigere ,  quod  ubi  spiritus  et  anima,  corpusque 
consenscrint ,  et  non  intra  se  bellum  habuerint 
voluntatum ,  de  omni  re ,  quam  petierint ,  impe- 
trent  a  Patre  :  nulli  enim  dubium  est,  quin  bona- 
rum  rerum  postulatio  sit,  ubi  corpus  vult  habere 
ea ,  qucB  spii'itus. 

Qvi  iN  coELis  EST.  ]  Glossa :  Per  hoc,  inquit, 
Deum  super  omnia  esse  ostendit,  et  per  hoc 
complere  eum  posse,  quod  petitur.  Vel  in  coelis 
est,  idest,  in  sanctis:  quodvaletad  probandum, 
quod  fietillis  quidquid  petierint,  quod  dignum 
sit,  quia  illumapudsehabcnt,  a  quo  pctunt. 

21.  TUNC  ACGEDENS  PeTUUS  AD  EUM,  DIXIT  : 
DOMINE,   QUOTIES   PECCAniT   IN   ME   I-RATEU   MEUS, 

ET  DniiTTAM  Bi  ?  usQUE  sEPTiEs?]  Quaerit  hoc 
Petrusoccasione  ejus,  quod  a  Christo  audivit 
V.  15.  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus ,  vcule  et  cor- 
ripeeum,  ut  habet  MatthtTDus,  aut  potius  occa- 
sione  ejus,  quod  Christum  addidisse  tunc  expri- 
mit  Luc.  c.  17.  U.  dicens  :  Si  peccaverit  in  te  fra- 
ter  tuus,  increpa  illum:  et  si  pcenitentiam egerit , 
dimitte  ilU.  Et  si  septies  m  die  peccaverit  in  tc,  et 
septies  indie  conversus  fuerit  ad  te  dicens :  Poenitet 
me,  dimitte  iUi ;  ubi  sepiies  idem  est,  quod  plu- 
He»  ct  semper.  q.  d.   Tolies  dimiltc,  quoties 


TTH/EUM.  Cap.  XVIII. 

peccans  dicit:  Pcenitet  me.  Petrus  crgo  andfcns 
To  septies,  non  satis  intellexit,  an  rb  seplies 
definite  et  praecise,  an  indefinite  pro  tolies 
quotics  accipicndum  loret.  Instat  ergo  et  rogal 
(;hristum,  ut  ro  septies  e\[>\\cet,  dicatque  quo- 
lics  praicise  offensa  fratri  sit  remitlcnda.  Aut 
ccrlc  admirans  hoc  rogat,  q.  d.  Itane,  Domine, 
septics  uno  die  peccanti,  et  septics  poenitenti, 
sepiies  dimittam  ?  Videtur  cnim  loties  peceans 
tam  multiplici  venia  indignus,  adeoque  facilii» 
lia;c  vcnia  videtur  novse  culpa;  illecebra,  eam- 
(|uc  |)rovocare;  nimirum  pectus  Petri  adhuc 
angustum,  et  in  carne  arctumetcarneum,non 
capiebat  immensam  divinre  in  Chrisio  natura> 
clemcntia!  abyssum.  Unde  illud  dilauns,  subji- 
cit  Christus. 

•22.  DixiT  iLLi  Jesus  :  NoN  dico  tibi  usqur 

SEPTIES,  SED  USQUE  SEPTUAGIES  SEPTIES.  J  Id  CSt 

innumcrabiliter,  ct  innumerabilibus  vicibus 
ofTcnsam  fralri ,  qui  peccavit,  si  poeniteat,  di- 
iniite.  Hoc  enim  intellcxi,  cum  dixi ,  Luc.  c.  17. 
{i.  Septies ,  ctc,  dimitte  iUi,  scilicel  pcr  septies 
intellcxi  septuagies ,  id  est  scmper  et  innumeris 
vicibus.  Cum  enim  scptenarius  sit  symbolum 
nniversitalis;  septuagenarius  vero  numerus  ita 
septenarium  excedat,  ut  eum  contineat  decies 
(  nani  decies  septem  faciunt  septuaginta),  hinc 
significal  multo  amplius,  etquasi  infinitum  el 
innumcrabile.  Ita  S.  Chrysostomus,  et  S.  August. 
serm.  15.  de  Verbis  Domini  secundum  Mat- 
thajum,  quem  audi  -.  A udeo  dicere  :  Etsi  septua- 
gesies  octies  peccaverit ,  ignoscas ,  etsicenties: 
et  omnino  quolies  peccavcrit,  ignosce.  Si  enim 
Christus  milUa  peccatorum  invenit ,  et  tamenom- 
nia  donavit,  noU  subducere  misericordiam.  Ait 
enim  Apostolus  :  Donantes  vobismetipsis ,  si  quis 
adversus  aliquem  iiabel  querelam,  sicut  Deus  in 
Cliristo  donavit  vobis. 

Symbol.  S.  August.  serm.  15.  deVerb.  Domini 
secundumMattha?um,  etS.  Gregorius  1.  32.  Mo- 
ral.  c.  12.  docent  undecim  esse  symbolum  pec- 
cali,  quia  hic  numerus  unitate  transgreditur 
denarium  decalogi,  sive  legis  divina*.  Septena- 
rius  vero  est  symbolum  totius;  quia  septem 
primis  mundi  diebus  Deus  creavit  et  ornavii 
totum  hoc  universum :  rursum  septem  diebus 
assidue  volvitur  lotum  et  omne  tempus  :  jam 
septies  undccim  faciunt77.  ergo  77.  omnia  om- 
ninopeccata  csseremittenda  significat.  Hicergo 
numerus  symbolum  est  plenre  et  lotalis  remis- 
sionis  peccatorumomnium,  toliesquoties  pec- 
catorem  poenitet.  Alludit  Christus,  ait  S.  Hilarius, 
adLamech,  qui  homicidium  suum  confitens, 
ait:  Septuplum  ultio  dabitur  de  Cain,  de  Lamech 
vero  septuagesies  septies.  Genes.  ix,  2Zi.  Vide  ibi 
dicia  :  nempe  sicut  in  77.  generationibus  (La- 
mech  enim  habuissc77.  filios,  qui  omnes  dilu- 
vioperierunt,  docet  Josephus)  punitus  esl  La- 
mech,  ita  Christus  salvatornoster,  per  quem 
omne  peccatum  abolitum  est ,  in 77.  generatione 
natus  est :  nam  in  genealogia  Christi,  quam 
texit  Lucas  cap.  3.  vers.  23.  a  Deo  et  Adam 
usquc  ad  Christum  inclusive  numerantur  77. 
generationes.  Ita  S.  August.  serm.  15.  de  Ver- 
bis  Domini  secundum  Matthaeum,  ct  Julianui 
Pomerius  lib.  3.  contra  Judaeos  post  initium. 

Moraliter  discehiclatitudinem  cordis,  el  abys- 
sum  chantaiis  Christi ,  qua  vult  nos  77,  id  c»i 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XVIII. 


iFi 


innumcris  vicibus,  adeoquc  toiics  quoliesfratri 
peccanli  et  pocnitenli  ignoscere.  Si  enim  nos 
nomulos  tanlae  vullesse  charilatis,  et  liberalita- 
lis ,  quanlam  ejusdeni  in  ipso  abyssum  contineri 
existimal)inius  1  Apposite  S.  Auguslinus  serm. 
16.  jam  cilato:  Peccat  scrnel,  if^novi;  peccat  se- 
cundoet  (crtiojgnovi;  quarlo,vapidet.  Corripia- 
mus  verbis,  et si  opus cst,  et  verberibus ;seddeLictum 
dimitlamus,  cutpam  de  corde  abjiciamus ,  ut  si 
per  charitalem  imponatur  disciplina ,  de  cordele- 
nitas  non  recedat.  Porro  longe  major  eril  hic 
numerus,  si  cum  Origcne  prsecise  ii)sos  nume- 
resurgeamus,  nonenim  ait  Christus  scptuagies 
et  septies,  sed  septuagesies septies ,  et  Grsece  cla- 
rlus  U^ofi^/.ovToi/.t{  JTTTa,  idest,  sepluagesies  septem, 
hoc  est  /ioo.  vicibus  :  muUiplica  cnim  70.  per 
Kepteni,  ficnt  ^90.  Toiies  ergo  Chrislus  vultpce- 
nitenli  offcnsam  dimilli.  Sic  erit  allusio  ad  70. 
hebdomades  Danielis:  nam  hae  faciunt  annos 
A90.  quol  lluxerunt  a  decrcto  rceedificandae  Jc- 
rusalcm  usque  ad  Christum,  per  quem  fit  plena 
peccaiorum  omnium  remissio.  Vidc  dicta  Da- 
nielis  9.  2^. 

23.  IDEO  ASSIMILATUM  EST  HEGNUM  COELOHUM 
IIOMINI   nF.GI,     QUl    VOI.UIT   RATIONEM    POiNERE  CUM 

6EHVISSUIS.]  q.  d.  Simiiiler  agitur  inccelis,  per- 
Jnde  ac  si  rex  computum  iniret  cum  suisservis 
sibi  del)iloril)us.  Comparalur  enim  lota  para- 
bola  toti  rei  signilicatse;  non  aulem  parles 
partibus  :  nam  alioqui  regnum  non  recle  com- 
paraiur  regi,  sed  rex  terr?e  I\egi  coeli.  Vide  dicta 
c.  11.  V.  16.  et  canonem  28. 

Nota:  Scopus  el  significatio  parabolae  Iiujus 
palel  ex  poslparabola  v.  55.  ubi  diciiur  :  Sic  et 
Pater  vester  cociestis  faciet  vobis,  sinon  reniiseri- 
tis  unusquiscjue  fratri  suo  de  cordibus  vestris.  Huc 
enim  referiurtola  |)arabola,  et  quae  huc  spec- 
lant,  applicanda  sunt  rei  significatae;  cetera 
emblemata  sunt  perlinenlia  ad  decorcm  et  or- 
natum  parabolae;  quae  proinde  rei  significatae 
non  conveniunt,  nec  eidem  sunt  applicanda 
juxta  canonem  29.  Emblemata  ergohic  suntilla, 
quae  dicuntur  vers.  25.  de  vcndilione  uxoris  et 
filiorum,  et  v.  31.  de  conservisservumcrudelem 
accusantibus.  Rursum  hic  scopus  innuitur  per 
t6  ideo,  quod  rcspicit  praecedentem  versum 
eumquestatuitquasiproparaboIain,siv«)titulum 
parabolae.  Ejus  ergohaecest  vis,  q.  d.  Utscialiii, 
quam  Deogratum.et  ab  eosancitumsit,  utfra- 
tri  in  nos  peccanti  toiies  condoncmus  ,  quoties 
ipsum  peccali  pceniiet,  ideo  subjungo  para- 
bolam,  quia  assimilo  regnum  cotlorum  regi 
ralionem  ineunti  cum  servis  suis. 

24.  Et  cum  coepisset  rationem  ponere,  orla- 

tus  est  ei  unus,  qui  deiieijat  el  dixem  millia 
talenta.  ]  Talcntuin  Alticum,  tcste  Ijndceolib. 
w  Assc,  valcbai  sexccntos  aureos,  sivecorona- 
los.  Unde  centum  lalenta  valcnt  ccntics  sexccn- 
tos  aureos,  id  esl,  sexaginia  millia  aurcorum: 
niillc  talcnta  valcnt  scxccnta  millia  aureorum: 
denique  dcccm  iniilia  talenta  faciunt  summam 
sexagies  ccntum  milliuni  aurcorum,  idcst,  scx 
millioncs  aurcorum,ait  Janscnius,  Maidonal-us, 
el  ahi:  quae  summa  csi  ingcns  et  iinmanis,  ac 
plebcio  et  paupcri  insolubilis.  Longe,  imo  vige- 
sies  major  erit  sumnia,si  sequamursupputalio- 
nem  cl  valorem  talenli  Hcbraici  :  hoc  cnini 
connnebai  iria  millia  siclorum,  id  est,  duode- 
cim  nnllia  drachmarum  auri,  hoc  esi,  duodecim 


millia  aurcorum,  sive  coronalorum  Francico- 
rum,  uti  ex  Septuagintaevici,  Exod.  c.  38  v.  25. 
aureus  enim  Francicus  est  unius  drachm.T. 
valctque  12.  Julios  Romanos,  sive  12.  Regalcj 
Hispanicos.  Ergodccem  millia  talentorum  auri 
suiii  milliones  aureorum  Francicorum  (  sive 
drachmarum)  centum  viginli.  Christus  enim 
noii  lo(piiiur  Grajcis,  scd  Hcbraeis  :  Ilcbraico 
ergo  ulitur  talenlo,  non  Graeco.  Cogita  ergo 
Deum  hic  a  peccatore ,  qui  vcl  unum  peccalum 
mortale  commisit,  plus  exigere,  quam  si  a 
servo  paupere  vel  mendico  herus  exigeret  120. 
milliones  aureorum,  quia  unum  peccalum  mor- 
tale,  utpoie  conira  Deum  admissum,  Deoqut 
injurium,  imo  quantum  in  sc  est,  Deum  spo- 
lians  sua  divinitaie,  longe  majorest  Dei  injuria, 
quam  sit  omnis  injuria  in  omnes  reges  com- 
missa  ;  ac  longe  niajus  debiium,  quam  sint 
omnia  omnium  hominum  debita,  quae  ab  iis  aliis 
hominibus  debentur.  Sicut  enim  Deus  longt 
superat  omnes,  imo  infinitos  homines;  sic  in- 
juria  in  Deuin  supcrat  omiies  injurias  in  homi- 
nes  admissas,paritquereatumetdebitum  piena 
infiniium.  Igitur  hacc  tanta  debili  summa  magi.« 
pertinelad  rem  significatam,  pula  adpeccatuiii 
mortale,  quam  ad  ipsam  servi  parabolam.  QuJ.- 
enim  scrvusconlriiliaidebilum  120.  millionuni. 
nisi  vel  aerarium  rcgis  furelur  autsuccendat,  vcl 
integrum  rcguum  pcrdat,  vel  prodat.  Porro  si 
unum  peccalum  niorlalc  est  dcbilum  120.  mil- 
lionum,  quot  millionum  debitum  erit  illius  , 
qui  cenium  etmillc,  imo  multa  millia  peccato- 
rum  mortalium  commisii !  Jam  vero  hoc  apte 
convenit  cum  septuagies  seplies.  q.  d.  Si  Deu» 
vobis  remittil  tanlam  multitudinem  etmagnitu- 
dinem  pcccatorum,  quae  longe  superat  decem 
millia  talentorum;  crgo  multo  magis  nos  ,  om- 
iiesproximorum  contra  nos  offensas  eisremit- 
lere  debemus,  quae  et  pauciorcssunl,  etminoris 
longe  moincnti,  pra;scrlim  quia  Deus  hac  legc 
et  conditione  nobis  nostras  culpas  maximas,  ei 
plurimas  dimittil,  ut  et  nos  proximis  parvasei 
paucas  diniiliamus.  Matth.  6.  l^.  Ralio  a  priori 
est,  quod  sicut  Deus  cst  sumihum  bonum,  ita 
peccaium,  quod  rcpugnat  diviiiae  bonitati,  esi 
sunimiini  inalum.  Quarc  sicut  Deus  cst  bonum 
infiniluin,  iia  quoque  pcccalum,  immensum 
quoddam  est  malum.  Crescit  enim  magnitudo 
offensionis  cx  magiiitudine  pcrsonaj  ofTensa,'  : 
quo  enim  persona  oflensa  dignior,  co  injuria  est 
gravior.  Si  crgo  persona  sit  infinilae  dignilalis, 
pcccalum  quoque  nialiliam  quodammodo  infi- 
nitam  habcbit.  Hiiic  fil,  ut  nulla  pura  crealura 
pro  pcccatomoriifcro,  cxaequo  satisfacere  pos- 
sii,  imo  nccomnia  Sanctcrumopera.velununi 
pcccalum  valeaiit  compcnsare  ;  ideoque  ad  sa- 
lisfaciendum  ex  acquo  pro  pcccalo,  neccssefuii 
Filium  Dci  incarnari,  etpali,  ul  doccnt  Patres. 
Dcniquc  rccte  pcccatum  comparatur  talcnio, 
quia  instar  talcnli  et  ponderis  plunibei  homi- 
ncm  dcgravat,  deprimilquc  iu  tarlara.  Videdicta 
Zach.  5.  G. 

25.  CUM  AUTEM  NON  HABEnET  TJNDE  nEDDEnET. 
JVSSIT  El'M  DOMI.MS  EJLS  VENVMDAni  ,  ET  UXO- 
REM    Ejrs,     ET  FILIOS,     ET   OMMA   Ql.E   IIABEBAT  . 

ET  nEDDi.  ]  Dcbiiuin  jurisclmorisfuitapudnon- 
nullas  gcntes,  ut  sidebitor  solvcndo  non  esset, 
crcditor  cuni  vendcrct  cum  uxore  et  libcris,  ui 
ex  prclio  debiluui  rcciperet.  Id  apud  Judaeos  iii 
usu  fuisse  patcl  U.  Reg.  k.  1.  ubi  uxor  Prophei» 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  Cap.  XVIII. 


358 

cujuStlam  morlui  ait  Elis^TO  :  Ecce  creditor  veniti 
ut  tollat  fUios  meos  acl  serviendum  sibi. 

MysticeS.  Ilieronymus  :  Sicut  uxor  justi,  in- 
quit,dicitur  sapicntia,sicetuxor  injusti  etpec- 
catoris  appellatur  stultitia,  cujus  filii  sunt  mala) 
cogitationes.  Et  Rcmigius  :  Uxor  stulti,  ait,  csl 
stullilia  ctcarnisvoluptas,  seu  cupidilas. 

26.  PnOCiDENS  AtJTEM  (in  genua,  vel  infaciem) 
SERVUS ILLE  ROGAnAT  (legit  Inierpres  -Kapty.iiu,  mi 
et  nunc  nonnuUi  codices  habent:  plures  tamen 
jam  legurtt  itpdJtxuvst  «utw,  id  est,  adovabat  eum. 
Sicet  Syrus)  eum,  dicens:  Patientiam  hade  in 
ME,  ET  OMi^iA  REDDAM  TiBi.  ]  Syrus  :  Longaui- 
misesto  erga  me,  et  omnia  restituam  tibi.  Arabi- 
cus  :  Patiens  esto ,  et  ego  dabo  tibi ,  quod  tuum 
est.  Servus  hic,  ut  servilutem  ct  venditionem 
8ui  suorumque  evadat,  aureos  pollicetur  mon- 
tes  :  Omnia,  ait,  qua3  tibi,  o  here,  debeo,  red- 
dam  tibi.  Hoc  erat  ei  impossibile  :  quomodo 
enim  paiiper  servus,  et  ad  institas  redacius, 
solvissell20.  millionesaureorumPSednimirum 
tempusextrahit,  utmoram  naclus,  suisofllciis, 
ei  amicorum  precibus,  llectat  animum  regis, 
quem  sciebat  liberalem  csse,  el  magnaniniuni 
ad  debitum  ei  condonandum.  Nec  eum  fefellit 
sentenlia.  Unde  sequitur : 

27.  MlSERTUS     AUTEM     DOMINUS     SERVI     ILLIUS 
BIMISIT   EUM,    ET   DEBITUM    DIMISIT   EI.  ]   HaeC    di- 

cunuir  parabolice,  ut  significetur  quam  grata 
sit  Deo  humilitas,humilisquepeccati  confcssio, 
etveniae  petitio:illicoenim  illam  servus  humi- 
lians  se  obtinuit.  Rursumut  significetur  quanta, 
et  quam  immensa  sit  Dei  misericordia  et  clo- 
meniia,  quae  siatim  immanc  lioc  peccaiorum 
debitum  servo  deprecanti  dimisit,  ut  nos  doceai 
et  stimulet  ad  minores  offensas  proximis  innos 
peccantibus  condonandum.  Hic  enim  est  scopus 
parabolse.  Ratio  a  priori  est,  quod  Deus  per  es- 
sentiam  sit  bonus  et  benignus ,  adeoque  sit  ipsa 
increata  et  immensa  bonitas  et  benigniias,  cui 
proprium  est  omnibus  benefacere,  indulgere, 
parcere,  sicut  ignis  proprium  est  calefacere,et 
solis  illuminare.  Unde  Eccl.  ovdt  :-Deus,  cujus 
p}-oprium  est  misererif  etc 

28.  ECRESSUS  AUTEM  SERVUS  ILLE  INVEMT  UNUM 
DE  CONSfiRVIS  SUIS,  QUI  DEBEBAT  EI  CENTUM  DE- 
NARIOS,    Et    TENENS    SUFFOCABAT  EUM,    lilCENS  : 

Redde  Quod  DEBEs.  ]  Dcnarlus  est  Julius,  vel 
Regalis  Hispanicus,  ita  dictus,  quia  valebatde- 
cem  asses,  idest  nummosminores,puta  decem 
baiocos:  hi  enim  faciunt  Julium  :  centum  ergo 
denarii  faciuntdecem  aureos  Romanos;  horum 
enimquisquecontinetdecem  Julios;  decies  au- 
tem  decem  faciunt  centum ;  quare  decem  aurei 
ROmani  faciunt  valeiilque  cenlum  denarios ,  id 
est  Julios:  sed  quid  sunt  decem  aurei  addecem 
millia  talentorum,  sive  ad  120.  milliones  aureo- 
ruto  FrancicOrum,  q^ps  ipse  suo  debebat  hero? 
Vide  hic  angustias  et  avaritiam  pectoris  humani, 
ad  latitudinem  et  liberalitatem  cordis  divini ; 
illud  enim  decem  aureos  sibi  debitos  rigide  et 
crudeliter  reposcit:hocveroi20.millionesuUro 
condonat. 

29.  Et  procidens  CONSERVUS  ejus  rogabat 
EiM,  DICE.NS  :  Patientiam  iiabe  1N  ME,  et  omnia 
reddam  tibi.  ]  Humiliat  se  scrvus  coram  6on- 
servo,  iisdemque  verbis  postulat  ab  eo  sibi  di- 
mitli  centum  de*iarios,  quibasiDsc  a  Domino 


poetularat,et  impetraratl20.  million.  condona- 
tionem,  uthujus  condonationis  eum  submoneal, 
illiusque  imitanda)  taciteadmoneat.  Sedfruslra 
tundit  servile  el  crudele  pectus  conservi,  uipotc 
ii  quo  nec  unius  denarii  vel  teruncii  remissio- 
nem  impetravit. 

30.  Ille  autem  noluit,  sed  ABiiT,  et  Misrr 

EtM  IN  CARCEREM,  DONEC  REDDERET  DEBITUM.]  Jurc 

suo  servus  hic  avare  et  rigide  utitur;  ideoque 
abutitur,  immemor  misericordia;  etclementia* 
sibi  i\  domino  exhibita),  ideoque  ejusdem  justi- 
tiaj  rigore  et  immisericordia  in  se  provocavit, 
etreipsa  sustinuit. 

31.  VlDENTES  AUTEM  CONSERVI  EJUS  QU.E  FIE- 
BANT,  CONTRISTATI  SUNT  VALDE  ,  ET  VENERUNT, 
ET  NARRAVERUNT  DOMINO  SUO  OMNIA,  QU^  FACTA 

FUERANT.  ]  Hoc  spectat  ad  emblema  et  ornatum 
parabolffi.  Sic  enim  faciunt  servi  in  domibus 
h,erorum  et  aulis  principum,  non  vero  convenit 
reiper  parabolam  significatae:  necenim  Sancti 
et  Beati  apud  Deum  deferunt  et  accusanthomi- 
num  crudelitatem  et  scelera  ,  sed  potius  ea  te- 
gunt  et  excusant,  pro  eisque  supplicant. 

32.  TUNC  VOCAVIT  ILLUM  DOMINUS  SUUS  ,  ET  AIT 
ILLI  :  ServE  NEQUAM,  OMNE  DEBITUM  DIMISI  TIBI, 
QUONIAM   ROGASTI   ME. 

33.  NONNE  ERGO  OPORTUIT  ET  TE  MISERERI 
CONSERVI  TUI,    SICUT  ET  EGO   TUI  MISERTUS  SUM  ?  ] 

Arab.  Secumlum  misericordiam  meam  erga  te? 
q.  d.  Misericordia  a  metibi  exhibita  debcbattibi 
esse  slimulus,  et  mensura  misericordiae  con- 
servo  tuo  exhibenda;.  Mensura  ,  inquam,  non 
a^qualis,  sed  proportionalis,  et  mca  longe  in- 
ferior ;  quia  cgo  120.  millionestibi  remisi;  tuum 
vero  erat  centum  denarios  remiitere;  sed  hac- 
leUus  ajqualem  exigo,  ut  sicut  ego  totum  debi- 
tum  tibi  dimisi,  sic  tu  totum  (licet  longeminus) 
proximo  dimitleres. 

Zti.  Et  iratus  (  summa  el  implacabili  ira, 
Syrus,  excanduii),  dominus  ejus  tradidit  euu 
tortoribus,  quoadusque  redderet  universum 
debitum.  ]  Constat  ex  historiis,  et  ex  jurecivili 
apudRon:|anosGenliles,  quibus  Judjei  tempore 
Christi  erant  subjecti,  solere  debitores  a  credi- 
toribustraditortoribus  in  carcerem  trudendos, 
etverberibus  flagellandos  :  nam  primus  Cons- 
lantinus  Imperator  ex  Chrisliana  benignitate,  in 
plumbatarum  flagellis  debitores  absolvit.  Porro 
tortores  sunt  daimones,  ait  Remigius,  quiani- 
mas  peccalorum  mille  modis  gravissime  tor- 
quent  et  cruciant  in  gchenna.  Quoadusque  redde- 
ret,  id  est,  in  aeternum  torquendum  :  nunquant 
enim  tantum  debitum  120.  millionumexsolverc 
poterit.  Ita  S.  Chrys.,  Theoph.,  Eulhymius. 

Qua^ritur  hic  :  An  ergo  tota  culpa  et  poena  a 
Deopeccatoripoenitenti  etsupplicijam  remissa, 
ob  talem  immisericordiam  et  ingraiitudinem  a 
Deo  revocetur,  ac  peccatori  rursum  imputetur. 
Id  enimvidetur  inhacparabolaasseri. 

Dico  primo  :  Parabola  ha?c  vera  est  in  foro 
humano,  ineoque  juridice,  utiparabolice  sonat, 
accipienda  est,  praesertimquia  jure  civili  obin- 
gratitudinem  donatarii  rescindi  potest  a  dona- 
toredonaiio,  et  promissio  jam  facta.  Tanti  enini 
servi  talis  nequam  et  ingrati  superbia  et  crii- 
delitas  apudhomineseestimalur^  utomnescen- 


COMMENTARIA  IN  MATTH>FXM.  Cap.  XVIII. 


Z&3 


seanl  eum  mercri  proecedeniium  etiam  (lcbiio- 
rum  culpam  et  po^tiam  luerc,  nonquasiillajani 
condonaia  rcviviscant,  sed  quod  virlute  conti- 
iieatur  in  sequenti  illa  crudciitate,  quae  adco 
(.'sl  impia,  ct  hominibus  cxosa.  Debebai  enini 
«crvus  illo,  si  non  alia  de  causa,  ccrtcob  mise- 
ricordiam  sibi  praestitam,  cliam  aliorum  pau- 
pcruni  misereri,  cisquc  dcbita  condonare.  Ei 
bic  videmus  principcs eos,  qui  se  offcndeiunt, 
([uibusquc  peperct^ruirt ,  si  postca  ingrate  et 
arroganter  conlra  illos  se  gcrant,  omnium  eliam 
praeccdcntium  dclictorum  poenas  abeis  depos 
ccrc  :  undc  censenlur  eis  qiiasi  conciilionate 
condonassc  dumtaxat,  si  vidcliceisc  emendcnl, 
sintque  grati,  et  modesle  sc  gcrant. 

Dicosecundo,  id  similiter  nonessevcrum  in 
foro  divino,  et  in  rc  per  parabolam  significala. 
Nec  enim  Deiis  pcc<-at0ii ,  ciii  omnia  peccata 
dimisit,  si  is  postea  alteri  jomini  oficnsam  in  sf- 
commissam  condonan;  nolit,  peccata  dimissa 
revocat,  rursumque  imputat  et  imponit.  Ralio 
cst,  quia  Dcus  pro  infinita  sua  clemcntia  non 
conditionate,  sed  omnino  absolutc  etirrcvoca- 
biliter  poenilcnti  peccata  dimittit,  jnxta  illud  : 
Sine pcenitentia  simtdona  etvocatio  Dei  Ron  .1. 
vers.  2y.  Quarelicet  perr.ator,  aecepla  jam  >€- 
nia.  el  gratia  ,  relabaliir  in  eadem,  vel  alia  sce- 
lera,  ac  nolit  proxirno  injuriam  coiulonarc, 
itaquc  Deo  sit  ingratus  :  tamen  h;cc  ingratitu- 
dinis  circumstantia  non  adeo  peccatum  aggra- 
vat,  ut  proplercain  onmia  pcccala  jam  remissa 
revocentur  ,  et  pcccatori  rursus  a  Deoimputen 
tur  :  Dcus  enim  ,  cum  sit  summa  bonitas  et 
sanctitas ,  non  potesi  pecca.um  abolituni  revo- 
care  el  restaurare.  Sic  enmi  csset  pcccali  auclor 
et  opifex.  Addc  lianc  ingratiludincm  non  essc 
spcciale  pcccatum,  scd  circunistantiam  tantum 
generalcm  ,  ct  indirecte  dumtaxat  a  pcccatore 
volitam  :  gcncralem,  inquam,  omniumonmino 
peccalorum,  in  omnibiis  cnim  ct  singulis  est 
quaedam  erga  Deum  ingralitudo.  Quare  in  foro 
Dei  opiimietclcmeniissimi  haac  ingratitudo  nou 
ita  aggravat  pcccatnu),  cui  annectilur,  sicut 
aggravat  in  foro  terreno  apud  liomines.  Quam- 
obremin  hoc  non  cst  ponenda  parabol^e  simili- 
ludo  et  comparatio,  scd  in  eo,  in  quo  Christus 
illam  collocat,  et  parabolam  applicat  vcrs.  35. 
scilicctDcum  iis,qui  proximis  suisoffensas  non 
remiltunt,  ofTensas  in  se  etiam  admissasjure 
talionis  non  remissuriim  :  offcnsas,  inquam  , 
quas  adluic  habent,  vel  aliundc  contraxerunt , 
aiilquashoc  ipso.quo  fralri  poenitenlioffensam 
nolunt  condonare,  sed  in  eum  varic  ct  alrociter 
sacviunt,  contrahunt.  Quocirca  peccata  scmel  a 
Deo  dimissa,  semper  essc  diuiissa,  nec  ullo  casu 
t\  Dco  rcvocari  docent  Theologi  cum  D.  Thoma 
3.p.  q.  88.  art.  I.et3. 

Dico  tcrlia:  Hoec  vera  sunt,  scdnonsufficiunt, 
ncc  exhauriunt  funduni,  vim  ct  nervum  luijus 
parabolae ;  in  ca  enim  cxpresscdicitur:  Et  iratus 
dcmlnas  tradidit  eum  torloribas ,  donec  redderct 
universum  debitum,  scilicct  dccem  miilium  la- 
Icnlorum  jam  dimissum  v.  2Zi.  et  27.  ac  subdit: 
Sic  et  Pater  meus  cctlestis  faciet  vobis,  si  non 
remiserids  unasquisque  fratri  suo  de  cordibusvcs- 
tris,  ut  scilicei  revocet  omnia  praeteritavcslra 
pcccata  jam  remissa ,  sicut  dominus  revocavil 
prteieriium  servi  debitum  jam  remissum. 

Diciiur  ergo  debilum  hoc  etculpa  jam  remissa 
revocari,  et  redirc  per  immisericordiam  hanc, 
ot  mgraiitudinem  subsequeulcm  :  rrimo,  quia 


immisericordia haec esl pcccalimi  niorialc :  nolle 
enim  remitiere  offensam  proximo,  est  fovere 
odium,  iram  et  vindictam  conlra  proximum, 
(juo(!  liquet  esse  pcccatum  mortiferum;  ac 
proinde  per  illud  idcm  status  peccaii  et  reatus 
gehenufe  redit ,  oul  trat  prius :  nolens  enim  re- 
millerc,  lit  reus  ira;  Deiec  gchenna?,  sicut  crat 
anieobalia  scelera.  Cum  enim  quis  damnatur, 
pcrindfc  est  ob  quod  peccatum  damnetur.  Hoc 
auttmpeccatum  esiirremissibile,  q«ia  quamdiu 
quisnon  vultproximo  remittere  oficnsam,  tam- 
diu  Deus  illi  non  remittei  culpam  propriam. 
Hoc  ipso  crgo,  quosimile  novumimmisericor- 
diae.  peccatum  tommiltitur,  per  illud  quodam- 
modo  pricteri.ae  in  Deum  oficnsae  rcviviscere  et 
icvocaii  vidcniur,quia  rcviviscit  slatuspcccati, 
ct  reatus  gehennic. 

Sccundo,  quiaingratitudohaecvalde  aggravat 
peccatum,  adeoque  mortaliter,  si  credimus 
D.  Soto  in  U.  dist.  32.  art.  3.  qui  proinde  illam 
pnenitcnti  in  confessione  ncccssario  csse  expri- 
mendam  asscvcrat.  Alii  tamcn  mitiiis  ccnsent 
ingratiludinis  circumstantiam  tantum  veuialiier 
aggravare  peccatum,  ciii  annexacst:  nec  enim 
ingratitudo  h.Tc  lanta  est,  quantum  est  ipsum 
beneficjnni,  aut  qi»ant»im<^st  pcccalum,  cuicon- 
jungilur.  Hdec  enim  ingi  iiliiudo  cuilibet  peccato 
anncxa  cst:  crescit  tamen  ejus  malitia  et  culpa 
proportionaliter,  ut  quomajus  fuit  beneficium . 
aut  peccatum  ilii  remissum,  eo  major  sit  se- 
qiiens  ingratitudo,  sed  intra  suos  limites  jam 
dictos;  ingralitudo  ergo  acceptse  remissionis 
praeterita  peccdta  quodammodo  revocal,  hoc 
ijiso,  quo  scqucns  peccatum  aggravat.  Porro 
Thcologi  doccnt  illam  maximc  ccrni  et  aestimari 
in  quatuor  pcccatorum  spcciebus,  scilicet  in 
odio,  apostasia,  obstinatione,  et  impoenitentia : 
hac  quatuor  enim  directe  repugnanl  principio 
rcmissionis  pcccatorum,  scilicet  fidei,  aut  cha- 
riiaii,  aut  poenitenlia?. 

Fr^ilrcs  odit ,  njjostata  fit    spernitque  fatcri , 
Pofiiituisse  |iigct ,  prislina  culpa  redit. 

Ita  D.  Thomas  3.  p.  q.  88.  ari.  1.  ct  3. 

Tcrlio,  licct  hasc  ingratitudo  in  se  subinde 
non  sit  mortal(!  peccatum,  tameu  sacpe  morta- 
lium  peccatoruni  cst  causa.  Deus  enim  ob  hanc 
ingratitudinem  majora  gratiae  auxilia  peccatori 
siiljtrahil,  ac  pcrmittithominem  graviusa  carne 
et  daeiuone  tcntari :  unde  fit,  ut  in  peccata  mor- 
lalia  plura  et  gravia  prolabatur,  per  quae  rcdit 
illa  prior  culparum  et  poenarum  multitudo,  per 
decem  milliatalcntasignificata.  Haecenim  inillis 
virtutc  quasi  continctur.  Tantumdcm  enim  ab 
illo  repetet  Dcus,  quantum  eratpriusdebitum, 
perindeacsi  illudnunquamei  remissumfuisset; 
ipsccnim  hac  remissione  ingratum  ct  indignum 
se  praebuii,  dignumque  cffccit,  qui  in  pristina 
debita  ,  licet  pcr  alia  scelera ,  relabcretur ,  ut  Iti 
co  impleatur  illud  :  Judicium  sinemisericordia  ei, 
qui  non  fecit  misericordiam.  Jacobi  2.  v.  13.  Ita 
l"ranc.  .Suarcz,  ct  alii  cum  D.  Thoma  3.  p.  q.  88. 
art.  1.  et  5.  fuse  hac  de  re  agit  Ecclcsiasticus  28. 
v.  l.  et  seq.  ubi  multis  probat,  offeusas  in  proxi- 
mum  essecoudonandas,  sicutDcusnostras  no- 
bis  condonat.  Vide  ibi  dicta. 

35.  SlC  ET  PaTER  MEVS  C0ELESTI9  FACIET  V0BI8, 
SI   NON   nEMlSEniTlS    l'NUSQl'ISQUB    FBATJU   StJO  DK 

coRDiBus  VESTRis.  ]  Scilicct  offcnsas  et  peccata. 
Syrus,  enata  cJus.Sic,  nimirum  sicul  heriiii. 


*60  COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XIX. 

illo,  ijuiiigervo  non  lantumdcbiiacrudeliiateni  si  nunquam   commissa    essent,  obllviscitur. 

t^jus  sequentia,  sed  aniccedeniia  jam  dimissa  Porro  id  non  semel,  sed  septuagies  seplics,  id 

repoposcit,  uli  jam  osiendi.  De  cordibus  vestris,  est  scmper,  et.toties,  quolies  proximum  offeusa^ 

<1.  d.  Eximocordis  fundo,  mullienimoredimit-  poeniica,  faciendum  cst.  Ad  hoc  enim  proban- 

tunt,  sed  non  corde  :  felle  ergo  raucoris  cx  imo  dum.Chiislusinduxiiparabolam  dccem  milliuai 

cordis  ejecto,  jubo  subsliiui  CUristus  melamo-  inlcntorum,  id  cst,  debiti  plurimi  et  maximi. 

ris.  Igilur  haec  parabola  docet,  quam  gravc,sit  Imitemur  ergo  nos,  qui  sumus  liomuli  ct  ho- 

Dcoque  invisum,  servare  iram,  rancorem,  et  raunciones,    Deum ,   qui   quoiidianas  noslras 

viudictam  in  animo  adversus  proximum,  qui  contraeumofTensas, illasquegraveset plurimas. 

nos  offendit;  ac  vice  versa,  quam  pinm  Deoquo  quolidie,  adcoquequoiiesnos  pojnitet, ex  animc» 

gralum  sit,  illa  deponere,  ac  in  amorem  con-  condonat,  idcoqueqnolidie,  imo  saepe  per  dieni 

vertere,  uli  Deus  pcccalorcm  poenilcnlcm  in  iubeinosovara :  Dimit(enobisdebitanosira,sicut 

gratiam ,  et  charilalis  snaj  viscera  rccipit,  om-  ct  nos  dimiitnnus  debiloribus  nosiris.  Vide  dicia 

niumque  praeteriiorum  delictorum,  perinde  ac  c.  6.  v.  12.  et  ik. 

CAPUT  DECIMUM  NONUM. 

SYNOPSIS   CAPITfS. 

PniMO  PhaRIS^I  QU^RUNT  A  ChRISTO,  AN  LICEAT  QUACUMQUE  EX  CAUSA  DIMITTERE 
UXOREM?  ReSPONDET  ChRISTUS  NEGATIVE,  AC  REVOCAT  LIBELLUM  REPUDIl  PERMISSUM 
aMose,  ATQUE  MATRIMONIUM  AD  PRIMAM  SUI  INSTITUTIONEM  ET  insolubilitatem 
REDUCIT.  SeCUNDO  VERS.  I  I .  COMMENDAT  C^LIBATUM  ,  EUMQUE  PR^FERT  MATRIMONIO. 
TeRTIO,  V.  l3.  PARVULIS  APPLAUDIT  ET  BENEDICIT,  PROMITTITQUE  REGNUM  COELORUM. 
QUARTO,  VERS.  l5.  CUIDAM  INQUIRENTI  VI AM  IN  COELUM,  ASSIGNAT  OBSERVATIONEM 
MANDATORUM,  EIDEMQUE  PERFECTIORA  POSTULANTI  SUGGERIT,  UT  SUAS  OPES  DET 
PAUPERIBUS.  IlLE  HOC  AUDIENS  ABIIT  TRISTIS   :    UNDE  ELICIT  ClIRISTUS  ^GRE  DIVITES 

SALVARi.  Denique  vers.  27.  Christus  Apostolis  PAUPERIBUS  SE  PAUPEREM  sequen- 

TIBUS  PROMITTIT  THRONOS  DUODECIM  AD  JUDICANDUM  DUODECIM  TRIBUS  ISRAEL": 
CETERIS  VERO  SUA  ET  SUOS  AMORE  ChRISTI  RELINQUENTIRUS ,  PIIOMITTIT  CENTUPLUil 
ET  VITAM  iETFRNAM, 

jT  factum  est,  ciim  consummasset  Jesus  sermones  istos,  migravit  a  Ga- 
Milaea  et  venit  in  fines  Judceae  trans  Jordanem ,  2.  et  secutae  sunt  eum 
Rturbae  multae ,  et  curavit  eos  ibi.  3.  Et  accesserunt  ad  eum  Pharisaei, 
Iteutantes  eum,  et  dicentes  :  Si  licet  homini  dimittere  uxorem  suam, 
Ijquacumque  ex  causa?  4-  Qui  respondens,  ait  eis  :  Non  legistis,  quia 
l/qui  fecithominem  ab  initio,  masculum  et  feminam  fecit  eos?  et  dixit : 
5.  Propter  hoc  dimittet  homo  patrem  et  niatrem,  et  adhaerebit  uxori 
suae,  et  erunt  duo  in  carne  una.  6.  Itaque  jam  non  sunt  duo,  sed  una  caro.  Quod  ergo 
Deus  conjuHxit,  homo  non  separet.  j.  Dicuut  ilH  :  Quid  ergo  Moyses  mandavit  darelibel- 
lum  repudii,  et  dimittere?  8.  Ait  illis  :  Quoniam  Moyses  ad  duritiam  cordis  vestri  per- 
inisit  vobis  dimittere  uxores  vestras :  ab  initio  autem  non  fult  sic.  9.  Dico  autem  vobis, 
quia  quicumque  dimiserit  uxorem  suam,  nisi  ob  fornicationem,  et  aUam  duxerit,  moecha- 
tur  :  et  qui  dimissam  duxerit,  moechatur.  10.  Dicunt  ei  discipuli  ejus  :  Si  ita  est  causa 
hominis  cum  uxore,  non  expedit  nubere.  11.  Qui  dixit  iUis  :  Non  omnes  capiunt  verbum 
istud,  sed  quibus  datum  est.  1 2.  Sunt  enim  eunuchi,  qui  de  matris  utero  sic  nati  sunt :  et 
«unt  eunuchi,  qui  facti  sunt  ab  hominibus  :  et  sunteunuchi,  qui  seipsos  castraverunt 
propter  regnum  coelorum.  Qui  potest  capere,  capiat.  i3.  Tunc  oblati  sunt  ei  parvuli,  ut 
manus  eis  imponeret,  et  oraret.  Discipuh  autem  increpabant  eos.  14.  Jesus  vero  ait  eis  : 
Sinite  parvulos,  etnolite  eos  prohibere  ad  me  venire;  tahum  est  enim  regnum  coelorum. 
(5.  Et  cumimposuisset  eis  manus,abiit  inde.  16.  Et  ecce  unus  accedens,  ait  iili  :  Magister 
boue,  quid  boni  faciani,  ut  habeam  vitam  a^ternam?  ly.  Qui  dixit  ei  :  Quid  me  interro- 
gas  de  bono?  Unus  est  bonus ,  Deus.  Si  autem  vis  ad  vitam  ingredi,  servi  mandata. 
18.  Dicitiili  :  Oi?a»?  Jcsus  autem  dixit  :  Nonhomicidium  faciesrNon  adulterabis:  Non  fa- 


4 


COMMLNTAr.IA  IN  MATTflylXM.  Cai).  XIX.  2C1 

cics  fiirtuin  :  Non  falsinn  testimoiiium  diccs  :  19.  Honora  patrem  tiium,  et  maticm  tuam  : 
etdiliges  proximum  tuuin  sicut  teipsum.  20.  Dicit  illi  adolesceris  :  Om  nia  haec  custodivi 
h  juventute  mea,  quid  adliuc  mihi  deest?  21.  Ait  illi  Jesus  :  Si  vis  perfectus  esse,  vade, 
vende  quee  hahes,  et  da  paupei-ihus,  et  hahel)is  thesaurum  iii  coclo  :  et  veni,  sequerc 
lue.  22.  Cum  audissct  autem  adolescens  verhum,  ahiit  tristis  :  erat  euiin  habens  niultas 
posscssiones.  23.  Jesus  autem  dixit  discipulis  suis  :  Ainen  dico  vobis,  quia  dives  difficilt 
intrabit  in  regnui.i  coelorum.  24.  Et  iterum  dico  vobis  :  Facilius  est  canielum  per  foraineu 
acus  transire,  quam  divitem  intrarc  in  regnuin  ccelorum.  25.  Auditis  autem  his>,  discipuli 
mirahanlui-  valde,  dicentes  :  Quis  ergo  polcrit  salvus  esse?  26.  Aspiciens  autem  Jesus 
dixit  illis:  Apud  homines  hoc  impossibile  est :  apud  Dcum  autem  omnia  possibilia  sunt. 
27.  Tuuc  respondens  Petrus  dixit  ei  :  Eccc  nos  reliquimus  omnia  et  secuti  sumus  te  :  quid 
crgo  erit  nobis?  28.  Jesus  autem  dixit  illis  :  Amen  dico  vobis,  quod  vos,  qui  secuti  estis 
mc,in  regcneratiouc,  cum  sederit  Filius  hoiniuis  in  scde  majestatis  sua;,  sedebitis  et  vos 
super  sedcs  duodecim,  judicantos  duodecim  Iribiis  Israel.  29.  Et  omnis  qui  reliquerit 
doraum,  vcl  fratres,  aut  sororcs,  aut  patrem,  aut  matrem,  aut  uxorem,  aut  filios,  aui 
;!gros,  propter  nomen  meum,  ccntuplum  accipiet,  et  vitam  seternam  possidebit.  3o.  Mull' 
;mlem  erunt  primi  novissimi,  et  novissimi  priini. 


1.  fyt  FACtUJt  tST,  CUM  CONSUMMASSET  JeSUS 
SERMONES    ISTOS,  MlGRAVlT  A  GaI.IL.EA,     ET    VEMJ' 

iN  FiNES  ivnM/E  thans  Jordanem.]  Eadem  est  Iiaec 
liisioria  cuni  ea,  qnam  narrat  Marcus  c.  10.  1. 
ol  Lucas  c.  9.  vers.  61.  et  ut  vidciur  cuin'ca  , 
quani  narrat  Joanues  c.  7.  vtrs.  1.  Ita  Jansc- 
iiius  ,  Franc.  Lucas  ct  alii ,  licot  de  illa  Joan- 
nis  ncgei  Maldonatus  ,  cujus  arguinenlaex  ipsa 
coniexlus  oxplicatione  solvcnlur.  Ex.Ionnnc  li- 
quet  ,  hsEC  contigissc  siib  festuni  Sconopegiae 
sire  Tabernaculoruni  ,  quod  colebrabalur  in 
SeptcTn])ri  ;  ad  illud  eiiim  tondcbat  Cliristus, 
iit  sciisim  pararct  sc  ad  mortcni ;  scquenli  onim 
Marlio  Hierosolyma;  fuit  crucifixus.  Vide  Cbro- 
nolaxin.  Addit  Uicas  CbrisUim  pcr  Sainai  iaiu 
itcr  fccisse  :  unde  sequilur,  Cbnstuin  ex  Sa- 
inaria ,  rclicta  via  rccla  ducente  Hicrosolymam, 
cl  in  fincs  Judaes  ab  Aquilonc ,  prorcctuiu 
.lordancm  vcrsus  ,  coque  trajcclo ,  pclivissc 
Pcra^am  Hnos  Judaeie  al)  ortu,  ubi  cum  bajsissci 
niiniinum,  turba  populi  sanata  ac  dimissa , 
l)rofccium  Hicrosolymam  ad  mcdiam  jam  Scc- 
nopegiam,  quod  babct  Joan.  7.  l/i.  Ila  Fn.nc. 
Lucas.  Hiirc  inlclligcsquid  sit  rb  tram  Jardanetn. 
TnANs  JoRDANEM.J  Tam  .udsea,  quam  (lalilaea, 
non  (rans,  sed  citra  Jordanom  erat,  scd  dicla 
csl  irans  Jordancm  a  primo  ojus  Irajcclu  ,  qiio 
Lsraclitce  profccti  ex  iflgyplo  iransiorunt  Jor- 
(iancm,  vencruntquo  in  .Uidaeain  ct  Galilaeam  , 
vel  certe  trans,  id  cst ,  cis  Jordanom.  Vidc  dicla 
c.  fi.  15.  Ita  Maldon.,  aut  potius  ,  qiiia  Cbristus 
i-eiicta  rccta  Hicrosolymae  via,  pciroAit  ad  Jor- 
dancm,  eumque  trajccit  et  venit  in  Pcraeam 
sivc  iransamnanani  rcgioncm,  uli  jain  dixi  :  ro 
onim  trans  Jordancm  ,  rcfcrcndum  csl  ad  rb  vc- 
nit ,  non  antcm  ad  fines  Judaa-  ,  ut  patct  cx 
Marco.  Christus  onim  circa  fincs  Judaeae  tr;ijocil 
.lordancm,  ut  longius  abossct  ab  oculis  cl  auribus 
Phavisaeorum,  cum  lurbas  doc<'rot  et  sanaroU 
Peraa  cnim  orai  trans  JordancMU,  und<^  ii  Gui- 
lielmo  tyrio,  Adricbomio  ct  aliis  passim,  Pcivxa 
vocatur  rcgio  trafis  Jordancm,  vcl  rcgio  trans- 
'imnana. 

2.  Et  sKCTrrj:  su.nt  eu.m  TvM)t'.  mult.e  ,  eT  cu- 
UAVIT  rx\i  jni.]  Secntft  sunt ,  non  tnm  CX  Goli- 
lcRa.ibi  voluit  enim  iter  snum  latcrc  .  ut  ait 

CORNEI,    A   I.APIDE.    TOM.    VFIL 


Marcns  et  Joannes ,  quam  cx  aliis  regionibus 
quas  pcitransibat,  vcl  quae  vicince  craiU;  sc- 
cutae  siint  autem  excitac  fama  Christi ,  ut  euiu 
praedicaniom  audirent,  cl  ab  co  ;'»  morbis  suis 
sanarcntur.  Ibi,  scilicct  in  finibus  Ju(l;eae,  ibiquc 
cos  domum  remisii :  noluit  onim  cum  taui;» 
popuH  turba  Hierosolymam  ingredi ,  ne  Pbari- 
saeorum  animos  jani  sibi  necem  macbinantes  , 
magis  irritaret,  ueve  eisoccasiouem  darci,  ac- 
ciisandi  se  de  commotione  el  soditione  populi 
excitata  :  hoc  enim  illi  coram  Pilato  objeccrunL 
3.  Et  accesserunt  ad  eum  Piiaris.ei  tentaxtes 

EUM  ,  ET    DICENTES  :    Sl    I.ICET    nOMIM    DIMITTERE 

uxOREM  sr.AM  QUACiiMQtE  EX  CAi  SA  ?  ]  Nam  aliquu 
gravi  de  causa  id  licere  non  dubitabant  exDcu- 
toronoinio  2U.  1.  Ita  Origencs,  sanclus  Hieco- 
nymus  ,et  Beda.  Accesserimt ,  non  tuuc  cum  Je- 
sus  cx  finibus  Judaeaj  perroxit  Hicrosolymam 
ad  celcbrandum  fcstum  Taberoaculorum ,  ui 
ait  Joanncs  c.  7.  1,  scd  cum  celebrato  ibi  feslo , 
rcdiit  ad  finos  Judaeae,  et  Jordanem  rursum  Ira- 
jccit,  iiti  patetJoan.  10.  W.  Matthaeus  enim  sibt 
lam  abitum  Christi  in  Jerusalcm  ,  quam  inde  re- 
dituin.  Porro  Joannes  sic  babot :  Et  abiit  iteruui 
Irans  Jordanem  in  eum  locum ,  uOi  crat  Joannes 
baptizans  irriynum,  scilicet  in  /EnnonjuxlaSalim, 
Joan.  3.  23,  ut  niinirum  ex  lioc  loco  refricaret 
turbis  memoriam  testimonii ,  quod  Joanaes 
ibidem  Cbristo  perhibuerat ,  scilicci  ipsum  esse 
Mcssiam  :  vcrninqnc  Dci  filium.  Videtur  luTc 
quacslio  de  dimissione  uxoris  lompore  ChrisU, 
nti  ct  jam,  valde  fuisse  controvcrsa,  ac  cornuta, 
01  captiosa ,  idcoque  eain  Cbristo  proposuerum 
Pbarisaei,  ut  eum  tentaient,  capercnt,  et  car- 
[lercnt.  Si  cnim  Cbristus  dicerel ,  non  licero 
uxorom  dimitUTc,  in  multorum  diviium  et  car- 
nalium  ,  qui  contrarium  faciebant ,  iuvidiam  in- 
currcbal  :  si  voro  diceixil  id  liccrc ,  suggillas- 
scnt  doclrinam  cjus  ,  velul  iuipcrfect;im  cl 
c;irnalcm  :  ojus  ,  inquam ,  qui  perfccUonis  et 
spiriliis  volobal  esse  magisUT  ,  quasi  doclor  e 
coclo  missus.  Sic  etiamnum  ;Elbio|)cssive  Abys- 
sini  crebro  dimittunt  uxorcs,  aliasque  ducunt , 
imo  cas  babcnt  subinde  annuas  vcl  mcnstruas 
dumlnxai.  Vide  Damianum  Goes  in  -ttUiop. 

QlT     RF.<r0.\DENS    AIT  EJ5 :  KO.V     I.EGJSTiS,  QVIA 

^6 


7G2 

QUI  FACir  IIOMINKM  ,   \B  IMTIO  MASCUMJM  ET  Ff.MI- 

>AM  FECiT  Eos.j  Nonnullicx  hoc  loco  pulant  Adii- 
mum  ii  Dco  crcalum  csse  hermaphroditum  ,  ac 
utrumque  habuisse  scxuni,  ut  simul  esset  mas- 
culus  ct  femina  :  sed  apage  has  nugas.  Sensus 
ergo  cst,  q.  d.  Cum  S.  Scriptura  Gen.  1.  27.  in 
aliis  animahbus  non  dicatDcum  fecisse  mascu- 
lum  et  feminam  ,  sed  in  solo  hominc,  hoc  ipso 
significat  conjugium  solius  lioininis  a  Deo  esso 
instiiutum  ,  idque  inter  unummasculum  tantum 
et  unamfeminam  ,  putainter  Adamum  etEvam, 
ul  illc  lianc  dimittere,  et  aliam  ducere  non  pos- 
set.  Ita  S.  Chrysost.,  Hieron.,  Theopli.,  Eulhym- 
Rursum  ex  co ,  quod  cx  uno  Adamo  facti  sunt 
duo,  scilicet  Adam  et  Eva ,  atque  ex  co  quod 
Eva  ex  Adamo  sit  formata,  ostenditur  eadem 
monogamia  ,  scilicet  uxorem  non  debere  sepa- 
rari  a  viro  ,  cum  ejus  sit  quasi  pars  et  mem- 
l)rum;  qula,  ut  ait  Phtto  Dial.  de  amore  :  ex  viro 
uno  et  muliere  una,  quasi  ex  duabus  imperfec'- 
tis  parlibus  unus  perfectus  fitliomo.  Ila  S.  Au- 
gustinus  lib.  l/i.  de  Civit.  cap.  22.  Sicul;  ergo 
membrum  ,  v.  g.  caput,  non  potest  separari  ab 
homine  origine  et  formatione  ,  malrimonium 
unius  vlri  et  unius  feminte  debere  esse  perpc- 
tuum  et  insolubile ,  ita  ut  solvi  nequeat  nisi 
per  mortem ,  sicut  in  homine  anima  vel  caput 
Ji  corpore  solvi  nequit  nisi  per  mortem.  Unde 
explicans  subdit  :  Proptei'  lioc  dlmittet  liomo  pa- 
trem  et  matrem,  et  adhcBrebit  uxori  suce.  Addit 
Plato  ,  et  ex  eo  S.  Basilius  hb.  de  Virginit.  post 
initium,  hac  de  causa  virum  adeo  appetere  mu- 
liereni ,  lanquam  partem  A  se  praecisam  ,  ut 
sicut  magnes  ad  se  trahit  ferrum  ,  sic  fcmina 
attrahat  virum. 
5.  Et  DixiT  :   Pbopter  noc  dimittet  iiomo  pa- 

TREM  ET  MATREM,  ET  ADII^REBIT  UXORI  SU.-E.  Et 
ERUNT  DUO  IN  CARNE  UNA.]  Et  dixlt,  SCihCet  DCUS, 

per  03  Adse  ,  quasi  prophetae  ,  instituens  matri- 
moniumin  Adamo  et  Eva  ,  ejusque  stabilitatem 
sanciens.  Genes.  2.  2/4.  Vide  ibi  dicta  :  Propter 
hoc ,  quod  scilicetmutier  formata  exviro  ,  puta 
Eva  ex  Adamo ,  sil  caro  dc  carne  ejus  ,  et  os  dc 
ossibusejus,  uti  in  Genesi  praecessit,  dimittet 
homo  patrem  et  matrem ,  et  adhaircbit ,  Graece 
yo^sxoWn^r.^trv.i,  id  cst  agglutinabitiir,  id  est  intime, 
indi  vulseadhixrebit  uxori  suse  ,  quasiarctissimo 
matrimonii  glulino  cum  ea  copulatus,  ut  relicta 
societate,  et  saepe  domo  patris  etmatris,  coha- 
bilet  uxori  suoe.  Quare  impertinens,  imo  inep- 
tus  est  sensus  Hugonis,  qui  sic  explicat,  q.  d. 
Dimittet  homo  patrem  et  matrem,  id  est,  excepto 
patre  et  matre ,  cum  reliquis  omnibus  poterit 
quis  matrimonium  inire.  Talis  quoque  est  alio- 
rum^  qui  sic  exponunt,  q.  d.  PIus  diliget  homo 
uxorem  ,  quam  patrem  et  matrem ,  uti  dicitur, 
Esdrse  U.  25.  Hoc  enim  licet  subinde  verum  sit, 
huic  tamen  loco  non  convenit. 

Et  erunt  duo  in  carne  UNA.JGroec.  zU  ^-xpxx /j.u-j, 
id  est ,  in  unam  carnem  ,  ut  scilicet  sint  una 
caro,  utexplicat  Christus  vers.  sequenti  :  vulgo 
per  corporumcommixlionem  hoc  fleri  censent : 
purius  etsimpliciori  Hcbraismo  vir  et  uxor  sunt 
una  carOfXiX  vertit  Syrus,id  est,  sunt  unus 
homo,  et  una  persona  civilis  :  caro  eniin  per 
synecdochen  notat  totum  homiuem ,  q.  d.  Sicut 
ergo  pars  corporis,  v.  g.  cor,  vel  venter,  non 
debet  separari  a  corpore,  ita  nec  virab  uxore. 
Hinc  moraliter  sequitur,  quod  vir  et  uxor  sc 
muiuo  amare  debeanl,  sicut  cor  etanima  amat 
suum  corpus,  et  corpus  suum  cor  et  animam. 


COMMENTAniA  IN  MATTHyEtJM.  Cnp.  XIK. 

Eplies..  5.  28.  Rursuin  hinc  sequitur  una  cl  com.- 
munis  utriusque  corporis  polestas,  quod  scili- 
cei  vir  habeat  jus  in  corpus  uxoris  quasi  suum  , 
et  vice  versa ,  uii  docet  Apostolus  1.  Cor.  7.  h. 
Plura  de  hoc  loco  dixi  Gcnes.  2.  2^.  Symbolice 
ct  melonymice  S.  Ilieronymus,  Beda  et  S.  Tho- 
mas  :  Vir  et  uxor,  inquiunt,  sunt  una  caro, 
quia  generant  eumdemfilium,  qui  unautriusque 
parentis  communis  estcaro. 

6.  Itaque  jam  non  sunt  duo,  sed  unacaro  ( id 
est,  unushomo,  una  persona  civilis,  uti  jam 
dixi )  quod  ergo  Deus  conjunxit  homo  non  sepa- 
ret.  ]  Pro  conjunxit ,  Grocce  est  suvE^eu^e,  id  est, 
conjugavit  ,  sive  in  unum  jugum  conjuuxit  : 
unde  ffu?u-/es  dicuntur  conjuges,  quia  sicut  duo 
equi  ad  unum  jugum  copulantur  in  curru,  ivt 
eum  protrahant ,  sic  duo  conjugcs  copulantur 
ad  idem  jugum  matrimonii,  ut  illud  sustineani 
ex  eoque  proles  procreent  et  educent.  Duplex 
est  hic  ratio,  qua  Ghristus  probat  vironon  licero 
dimittere  uxorem.  Prior ,  q.  d.  Dimissio  uxoris , 
et  ab  ea  viri  divortium  est  contra  naturam ,  si- 
cut  contr»  naturam  est ,  ut  una  caro  et  unus 
homo  dividatur  in  duos ;  ergo  id  fieri  non  debet. 
Posterior,  divortium  hoc  est  contra  Dei  instilu- 
tionem  ;  ergo  si  fiat,  impie  fit :  distrahilurenim 
id,  quod  Deus  conjunxit.  Quis  audeat  teme- 
rare,  quod  Deus  sanxit?  Quis  audeat  dividere  , 
quodDeus  sociavitet  conjunxit?Quisaudeatopus 
Dei  creatoris,  piila  unum  hominem,  discerperc, 
aut  carne  et  membro  suo  truncare  et  mutilare  ? 
Perperam  ergo  Erasmus  in  1.  Corinth.  7.  Hoc, 
inquit,  Deus  conjunxit  quod  recte  conjungitur : 
hoc  Dcus  dirimit,  quod  recte  dirimitur  :  quasi 
possint  separari  conjugia  male  et  inconsullc 
inita,  suasore,  non  Deo,  sed  diabolo.  Christus 
enim  loquitur  de  natura,  ac  nalurali  et  prima- 
ria  matrimonii  inslilutione ,  secundum  quani 
matrimonium  semel  initum,  quomodocumque, 
vel  cujuscumque  suasu  initum,  est  indissolu- 
bile.  Hoc  enim  exigit  natura,  ut  proles  alia  post 
aliam  continuo  ex  matrimonio  subnascens,  com- 
mode  ab  utroque  parente  educari  possit:  quic 
educatio  in  homine  difficilis  est  et  lenla ,  durat- 
que  ad  annum  aetatis  vigesimum  et  ultra :  secus 
est  in  bestiis  ,  quae  statim  intra  paucos  menses  , 
imo  hebdomadas ,  plane  adolescunt  et  perfi- 
ciuntur,  ut  educaiionc  pairis  et  matris  amplius 
non  indigeant :  quare  tunc  solvilur  eorum  con- 
jugium.  Ratio  ergo  a  priori,  cur  matrimonii  in- 
solubilitas  sitjurisnaturae^ctcurcontranalurain 
sit  fornicatio ,  poilutio,  divortiuin  et  polygamiii, 
est  haec ,  quod  Deus,  qui  est  Dominus  naturae,  ac 
malrimonii  et  corporum  noslrorum  ,  ita  primi- 
tusin  Genesiet  prima  mundirerumque  omniuiii 
produclione  instituit,  limilavit  et  sanxit,  ac  no- 
bis  ad  copulam  tantum  conjugalem  jus  et  usuin 
corporum  dedit ;  et  si  alitcr  iis  utamur,  conira 
voluntatera  Dei ,  qui  est  summus  Dominus ,  ci 
contra  jus  ab  eo  datum,  iis  abutamur.  Id  ita 
csse  liquet  ex  eo ,  quod  olim  in  Icge  naturae  et 
Mosaica,  Deo  in  jure  hoc  primitus  a  sesancito 
dispensante,  et  novum  jus  dante,  hciia  fuerit 
polygamia  ,  et  libellus  repudii.  Sic  Osee  cap.  1. 
jussu  Dei  uxorem  duxit  fornicariam.  Sic  et  nunc 
Deus  possct  dare  alicui  uxorem  tanlum  adunum 
vel  alterum  actum  copulac  ;  ac  consequenler  fa- 
cere,  ut  actus  qui  alias  esset  fornicatio,  jam  noii 
sitfornicatio,  sedususconjugii.  Vide  diclaOsee  \. 
Porro  finis  ct  causa  ,  cur  Deiis  primitiis  sanxc- 
rtt  tantam  matrimonii  insolubililatcm  ,  Prima 


COMMENTARIA  IN 

fujt.utcssct  niajor  unio ,  ot  amor  conjugum 
inter  sc.  Secundo,  qnia  nalura  in  liomine  ordi- 
naric  lioc  quasi  cxigii ,  ut  proles  commorlc  ab 
iilroquc  parcntc  possint  cducari.  Haec  enim  cdu- 
catio  in  liomine  cst  ardiia,  (H  longa  ,  cuminte- 
rim  aliaj,  rx  ali.x'  prolcs  subnascantur,  qiiae  si- 
inililcr  ab  ulroquc  educandae  sunt.  Terlia  causa 
fuit  allcgorica  ,  ut  sciiicet  matrimonium  inso- 
liibile  essct  typns  et  figura  insoliibilis  conjugii, 
(t  unionis  VerJii  divini  cum  carnc  nostra  ,  el 
per  eam  cum  Ecclcsia  ,  uli  docet  Apostolus 
i^phes.  5.  32.  Sacramentum  lioc  magnum  est ,  in- 
(|uit ,  cfTo  autcm  diro  in  Chrislo  el  Ecclesia.  Vide 
ibi  dicta. 

7.  DlCUNT  ILLI    :    QUU)   ERfiO   MOYSES  MANDAVIT 

itARE  LinELLiiM  nEPUDii ,  ET  DiMiTTEnE?]  Pbarisaci 
dicunt  et  objiciunt  illi ,  scilicet  Christo :  Quid  ergo 
Moyses  mandavil?  iit  fortior  sit  objectio  dicunt, 
mandavit ;  cum  tamen ,  ul  recte  inverlit  Cbristus 
vers.  sequenti,  Moyses  bunc  libcllum  rcpudii 
tantumpermisciit.  Eiatlamcn  hicaliquod  man- 
dalum,  non  absolutum,  scd  conditionatum.  Man- 
daral  cnim  Moyscs ,  ut  si  .ludaii  vellent  dimitterc 
iixorcs,  id  non  faccrcnt  nisi  dato  libello  repudii. 
De  hoc  libcllo,  qiiis  ct  qualis  fuerit,  ;vc  quibus 
casibus  et  ccremoniis  fuciit  licitus,  quisquc  ejus 
fuerit  finis  cl  efrcctus,  fiise  dixi  Deuteron.  6. 1.  et 
sequcnt.  Supplc  bic  ex  Marco  10.  2.  Christum 
Pbarisicis  rogaiitibus,  an  licerct  uxorem  dimil- 
lere,primo  respondissc  et  dixissc :  C>«/rf  vobis 
liac  (le  re  prcccejAt  Moyses?  Qui  dixerunt :  Moyses 
permisit  tibcllum  repudii  scriberc ,  et  dimiltcrc. 
Mox  Chrislus,  iit  ail  hic  MaltliaDus  vers.  \h.  pri- 
mammatrimoniiinstitulioncmetinsolubiiilatcm 
^  Deoinstitutam  cxplicuit.  HcplicaruntPharisaei: 
Quid  ergo  Moyses  mandavit  dare  libellum  repudii 
rt  dimi t te7-e ?  WespomWl  Jcsiis,  Moyscn  id  permi- 
sisse  ob  duritiem  cordiseonim;  ab  iiiitio  autem 
non  fuissc  sic.  Sic  crgo  praeponendo  \crba ,  qtia; 
habetMarcus,  ac  subtexcndo  verba,  quse  Iiabct 
Matlhflcus  ,  eumdcm  cum  Marco  concilia. 

8.  AlT  ILLIS  :  QrOMAM  MOYSES  AD  DfRlTIEM  COR- 

Kis  VESTRi  rEnviisiT  (  eccc  hic  invertit  t6  manda- 
vit  in  permisit)  vouis  dimittere  uxonES  VESTnAs; 
AB  iNiTio  AiiTEM  NON  FuiT  sic.  ]  q.  d.  Moyscs  pcr- 
inisit  dimitlerc  uxorcs  vobis  exosas,  ne  eas  oc- 
cideretis,  si  eas  non  possetis  dimittere  :  haDC 
cnim  fiiit  duritia  et  carnalitas  cordis  vestri ,  ut 
malletis  illas  nccare ,  quam  carcre  voluptatc 
novi  et  exoptali  conjugii. 

Ab  iNiTio  AU ii;m  non  fuit  sic. ]  Ouia  Deus  ab 
initio  mundi  hitcr  Adamiim  cl  Evam  insiiluit 
sanxitque  inviola))ile,  et  insolubile  conjugium. 
Ab  initio  crgo  natur.c  rccte  i\  Dco  institutae  sic 
fuit;  viliala  vcro  hominis  natura  per  peccatum  , 
hanc  Dci  insiitiitioncin  miitavit,  et  corrupii,  ac 
libellum  repudii,  clpolygamiam  induxii. 

9.  DlCO  AUTEM  VOinS,  QCOD  QUICUMQrE  dimise- 
RIT  rXOREM  suam,  MS10BF0RNICATI0NEM,ET  aliam 
nUXERlT,    MOECHATUn  :    ET  QUI    DIMISSAM  DXJXERIT, 

MOECiiATun.  J  Dico:  bis  hoc  dixil  Christus :  Primo, 
publice  Iioc  loco  Judieis  ct  Pharis;vis  :  undc  liic 
novam  hanc  lcgcin  promulgavit,  per  quam  sus- 
tulit  libelluni  rcpudii,  ac  matrimonium  ad  pri- 
inanam  suam  instiluiioncm,  ct  insolubililatcm 
icvocavit.  Secundo,  paulo  post  privatim  id- 
ipsum  dixit  ct  rcpctiit  corain  discinulis.  Marci 
« ap.  10.  10. 

Dico.  ]  Ergo,  id  est,  cdico,  ct  quasi  novns  nov.-c 
legis  lcgislator,  vctcrisque  reformator  sancio, 
ac  watriuionium  ad  oiiginaleni  suani  rcciilu- 


MATTHyF.UM.  Cap.  XIX.  865 

dincm  et  nrinilatem  reduco,  staluoquc,ul  qui 
uxorem  suam  dimiserit,  etaliam  duxerit,  habea- 
tur,  (it  reipsa  sit  adulter. 

Kisi  OB  FORNiCATiONEM.]  Id  est,  iiisi  ob  adul- 
lcrium  :  qu;c  cnim  in  solutis  est  fornicaiio,  in 
conjugatis  est  adulterium,  quod  solvitmatrimo: 
nium  ,  quoad  thorum  ,  non  quoad  vinculum- 
Adulter  enim  non  scrvat  fidcm  ,  quam  dedit  con. 
jugi :  unde  a  conjuge  potcsldimitti,  jiixta  illud- 

Frangenti  fidem  fides  fraiigalur  eidem. 

Ex  hac  exceptione  Gmcci,  teste  Guidone  Car- 
nielita  tract.  de  Ha^rcsibus,  ac  moderni  hacretici 
colligunt  et  concludunt  :  Quicumque  dimiserk 
nxorem  suam  ,  nisi  ob  fornicationem ,  et  aliam 
duxerit,  mvecliatur.  Ergo  a  contrario,  qui  dimi- 
serit  uxorem  suam  ob  fornicationem ,  et  aliam 
duxerit,  non  mocchatur.  Unde  censent  ipsi  per 
adulterium  solvi  matrinMjnium  ,  non  tanlum 
quoad  ihorum ,  sed  etiam  quoad  vinculum  ;  ita 
ui  aliam  uxorcin  ducere,  et  aliud  matrimonium 
contrahere  liceat.  ItaLuthcrus,  Calvinus,  Eras- 
mus  ac  passim  Lutherani,  Calvinistae,  Anabap- 
tistaj,  atque  e  Catholicis  Catharinus,  et  Cajeta- 
nus;  ilaque  in  praxi  faciunt  liK-relici  et  Graeci. 
Verum  ,hic  |est  error  damnalus  a  continua  Ira- 
dilione  Ecclcsiae  ,  et  ii  S.  Pnulo  Rom.  7.  1.  ct  1. 
Cor.  7.  V.  10.  ctll.  ac  disertc  a  Concil.  Trident. 
sess.  2/i.  can.  G.  et  7.  Ad  argumenlumcrgoacon- 
irario  pctitum,  rcspondct  Paulus  Burgensis  hic 
addilionc  2.  ad  Lyranum  (qucm  sequilur  nosler 
liibera  in  Malacluic  c.  2.  num.  56. )  admillendo 
sequclam;  scd  additChristum  loqui  dumtaxat  dc 
lcge  vetcri,  in  qua  ob  fornicatioiicm  licitumerat 
dare  libcllum  icpudii,  pcr  quem  matrimonium 
solvebalur,  ut  liceret  aliam  uxorem  ducere  :  sed 
liuic  rcsponsioni  obstat,  qiiod  Chrislus  hiccquc 
ac  Mattliaci  5.  diserle  stia  dicta,  id  cst,  legem 
Evangclicam  opponit  Moysi  ct  lcgi  vcieri,  imo 
libellum  repudii,  quemMoyscs  pncmiserat,  au- 
fert  V.  8.  et9.  Moyses,  inquit,  ad  duritiem  cordis 
vfstri  permisit  vobis  dimittcrc  uxores  vestras ,  ctc. 
Dico  autem  vobis ,  quia  quicumque  dimiserit  uxo- 
rem  suam,  nisi  ob  fornicationem,  cl  aliam  duxe- 
rit ,  mcvchatur.  Ecce  bic  clare  Christus  Moysis 
pcrmissioni  in  libcllo  rcpudiiopponit  suum  dic- 
tum,  suamquc  sanctioncm,  qua  libclluni  hunc 
rcvocat,  illoipie  ulentem,  damnat  adullcrii. 

Dico  ergo  :  Melius  S.  Auguslinus  lib.  1.  de 
Aduli.  conjug.  cap.  9.  ro  »?/«accepit negative,  ui 
To  nisi  ob  fornicationem  idem  sil,  quod  extra  cau- 
sam  fornicatioiiis.  Favent  Grocca  et  Syrus,  qu;c 
habcnt  :  !Son  aduUeram ;  qixnsi  Christtis  tantuni 
vdit  afTirmare,  uxorcm  lidam  ct  caslam  non 
possc  dimitii;  de  infida  vero,  id  cst,  inccsta  et 
adultcra,  nil  vclit  dicerc,  ad  vilandam  invidiam 
Pharisa'Orum,  et  populi ,  ctii  illo  tcmpore  licila 
ct  usitaia  erani  adultcrorum  rcpudia,  cl  iiov» 
cum  aliis  nu|)ii.T. 

Secundo,  t6  nisi  accipi  potest  proprie  et  cx- 
ccptive,  scd  tunc  non  ad  id,  qiiod  scq-uitur  (^i 
aliam  duxait ,  scd  tanlum  ad  id  quod  praices- 
sii :  quicumquc  dimiscrit  uxorcm  stMm ,  rcfcren- 
dum  est,  ut  ab  illo  dumtaxatexcipiat  casum  for- 
nicaiionis,  q.  d.  Ouicumque  dimiscrit  uxorem. 
quod  non  licct,  nisi  ob  fornicationcni ,  et  aliain 
(iuxcrit,  hic  nKrchatur.  Favet  /Ethiopic.  qui  ver- 
tit :  Quicumquc  aliam  ob  caiisam,  quam  ob  forni- 
cntionem,  dimisn-it  iixorcm,  etaliamduxcrif,  mir- 
cliits  est.  Et  Pcrsicus  :  Omnis,  qtii  dimillil  axoreni 
suam ,  ct  non  proptcr  adulterium ,  el  aUam  4ucit , 
mccchus  cst. 


COMMENTAHIA  IN  MATTH.^UM.  Cap.  XIX. 


m 

Torlio,  planissimc  et  aptissime  cum  Tlieophy- 
factoel  S.  Auguslino  lib.  conlra  Adimanlum  c.  3. 
lianc  excepiioneni  ad  uiiumque  referas,  lam  ad 
id,  quod  sequiiur,  quam  ad  id,  quod  pra^cessil, 
q.  d.  (juicumque  dimiserit  uxorem  nisi  ol)  for- 
iiicaiionem,  et  aliam  duxerit,  mcDcI)alur;  moe- 
cliaiur,  inquam,  tum  dimittendo  uxorem,  tum 
aliam  ducendo,  lioc  est,  bis  moechatur :  Clnistus 
<nim  utrumquc  respondet;  quia  ulrumque  quae- 
sierant  Piiarisaei,  et  utrumque  est  verum.  Nam 
etiamsi  vir  solum  ilimiitat  uxorem  casiam,ei 
innoxiam,  nec  aliam  ducat.moichaiur,  lum  quia 
violat  jus  mali"imonii  et  uxoris  suaj,  quod  est 
quoddam  mcechavi;  moechia  enim  sjgnificat  vi- 
lium  directo  repugnans  matrimonio,  quale  est 
ilimissio  uxoris  insontis:  tum  quiix  7ncechatu7\  id 
rst,  facit  eam  mcechari,  uti  explicat  Christus 
Matthseic.  5.  33.  Verba  enimHebraea  conjugaiio- 
nis  Cal  saepe  per  HiphU,  id  esl,  acliva  simpHci- 
terper  duplicem  actionem  exponenda  sunt,  uii 
uorunt  Hebraice  periti.  Unde  tantum  i»  conlrario 
sic  inferas  ;  Quicumque  diiniseril  ujcorem  suam , 
nisi  ob  fornicationem ,  etaliam  duxerit,  moecnatar. 
Ergo  qui  dimillit  uxorem  ob  fornicationem ,  ct 
aliam  ducii,  non  moechatur  quidem  dimiltendo 
fornicariam,  mojchatur  tamen  aliam  ducendo. 
Simile  est,  si  dicas :  Qui  jejunium  violat  sine  dis- 
pensalione,  et  se  inebriat,  hic  peccat.  Ergo  qui 
non  jejunat  cum  dispensatione  non  peccat ,  sed 
inebriando  sepeccat.  Similis  phrasisest  MattlKci 
5.  V.  19.  ut  ibi  dixi. 

Dico  Secundo  :  Christus  concedit  liic  viro  di- 
vorlium ,  <iuoad  thorum  ob  fornicationem  uxoris, 
non  auiem  matrimonii  solutiouem,  ita  ut  ei  li- 
ceal  aUam  ducere;  patet  id  Primo,  quia  Marcus 
et  Lucas  generalem  omnino  habent  sententiam 
(illaque  vera  esse  debet)  et  hanc  exceptioncm 
omittunt :  sic  enim  habet  Lucas  c.  16. 18.  Omnis, 
qui  dimitlit  uxorem  suam ,  et  aliam  duxerit ,  adul- 
terium  committit  super  eam :  facit  enim  eigravem 
injuriam  ,  quia  fidem  eidalam  violat. 

Dices,  curergo  hanc  excepiionem  addit  Mat- 
thacus?  Rcspond.  Quia  PharisJei  duas  qua;stiones 
tacite  proposuerant  Chrisio :  Primaerat,  an  qua- 
cumque  ex  causa  liceret  uxorem  dimitiere  ?  Sc- 
cunda,  an  dimissa  uxore  per  libellum  repudii, 
solutum  esset  matrimonium,  etposset  aliud  iniri? 
ideo  enim  dimillebant  suam,  ut  ducerent  aliani. 
Chrislus  ergo  utrique  quaesiioni  respondii,  id- 
que,  utvideiur,  diiabus  proposilionibus.  Prima: 
Quicumque  dimiserit  uxorem  nisi  ob  fornicatio- 
nem,  moechatur.  Secunda  :  Quicumque  aliam 
duxerit,  moechatur  :  sustulit  enim  cum  libello 
repudJi  etiam  polygamiam,  sive  pluralitatem 
uxorum  olim  licilam.  Iiaquehic  rcpeteudumest 
Td  quicumque ,  hoc  modo  :  Quicumque  dimiserit 
uxorem  nisi  ob  fornicalionem  ,  et  quicumque 
aliam  duxerit,  mocchatur  :  Matthaeus  ergo  hic, 
ul  et  alibi,  brevitati  siudens,  subintelligit  to  qui- 
cuinque,  et  uiranjque  Christi  responsionem  in 
unam  senlentiamconllat;  voluitenim  utramquc 
presse  et  concise  una  propositione  cou)plecii; 
unde  hic  verum  esl  illud  :  Dum  brevis  esse  laboro, 
obscuras  fio.  Simile  ostendi  cap.  9.  vers.  18.  Pro- 
batur  idipsum  Secundo  ex  praecedentibus,  ubi 
Christus  absoluleexnatura  et  prima  institutione 
matrimonii,  quam  non  lollit  fornicatio,  proba- 
vit  matrimonium  plaue  esse  insolubile.  Tertio, 
quia  in  sequenti  casu  luec  exceptio  intelligi  no- 
quit,  ul  dicatur:  Et  qai  dimlssam ,  nisiob  fornicu- 
tionem,  duxerit ,  mcprhatur.  Sic  enim  mrlidris 


conditionis  essel  dimissa  ob  fornicaiioncm,  ul- 
pote  libera  etpotens  aliud  mairimonium  iiiire, 
quam  dimissa  ciira  culpam  suam;  cumhacnon 
possit  alJum  maritum  ducere.  Quarto,  quia  ita 
explicat  Paulus  1.  Corinth.  7.  vers.  10.  et  11.  ac 
Patres  passim.  S.  Hieionymus,  Chrysostumus, 
Beda  hic,  S.  Augustinus  libris  duobus  de  AduUe- 
rinis  conjugiis,  quos  hac  de  causa  scripsit,  In- 
noceniius  I.  epist.  ad  Exuper.  Conc.  Milevitan. 
can.  IV.Forojuliensecan.  lO.Nannetensecan.  10. 
Florenlin.  in  instruel.  Armen.  et  Trident.  sess. 
l^.  can.  6.  Imo  Origenes  hic  Iraci.  7.  acriler  per- 
stringii  nonnullos  sui  revi  Episcopos,  tanquam 
indoctos,  quod  cum  Tcrtulliano  lib.  h.  contra 
Marc.  et  Ambrosiastro  in  1.  Corinth.  concede- 
banl  uxoribus  secundas  nuptias  ob  virorum  adul- 
leria,  dicentes  conjugi  insonti  licere  conjugem 
sontem  et  adulteratam  dimiitere,  ac  alteri  copu- 
lari.  Idem  habeiur  in  Concilio  Elilxntino,  31. 
quaest.  1.  cap.  Si  qua  niulier,  et  in  Conc.  Aurc- 
han.  1.  cap.  10.  Sed  hicc  Conciliorum  decrela 
autapocrypha  sunt,  autmulileet  imperfccte  ci- 
lantur  a  Gratiano.  Aliter  respondetMaldonatus  , 
scilicet  Concilia  haec  permiuere  conjugi  insonti 
secundas  nuptias ,  posi  mortem  uxoris  adulteraj; 
uxori  vero  in  poenam  adulterii  non  permittere 
secundas  nupiias  post  mortem  viri.  Verum  cap. 
Si  quamuUer ,  expresse  agit  de  uxore  adhuc  vi- 
vente.  Vide  Thomam  Sancliez  lib.  10.  de  Uivor- 
lio,  disp.  2.  ei  sequenti.  Reliqua  huc  perlinentia 
audivimus  cap.  5.  vers.  32.  ubi  ea  cxphcui. 

10.    DlCUNT   El  DISCIPULI,    SI   ITA    EST  CAUSA  HO- 

MiNis  (viri)  CUM  uxore,  non  expedit  nuhere. ] 
Causa,  id  est,  i-es  et  negotium,  ut  vertit  Syrus  , 
q.  d.  Si  ita  se  res  habet  conjugum,  si  tanta  est 
conjugii  insolubilitas,  si  tam  arcte  vir  alligatus 
est  uxori,  ut  nulla  nisi  fornicationis  causa  pos- 
sit  eam  dimiltere,  sed  cum  ea,  licet  odiosa  , 
rixosa,  deformi,  spurca,  etc. ,  debeat  vivete  ct 
assidue  conversari  usque  ad  mortem,  non  expe- 
dit  nubere,  id  est,  uxorem  ducere,  iil  veriit 
Syrus.  Graecum  enim  /«//.vjjhi,  tam  viris  quain 
muUeribuscompetit.  ForteNoster  vertens?«H6m' 
allusit  ad  serviluiem  et  subjectionem ,  qua  vir 
astringitur  mulieri,  ac  non  raro,  si  velil  haberc 
pacem ,  debet  ei  quasi  se  subdere ,  atque  palien- 
terferreejus  ineptias,  querelas,  jurgia,  rixas, 
etc.  Undc  Comicus  ait : 

Uxori  nubere  nolo  incae. 

Causam  dat  S.  Chrysostomus,  ievius  encmesi, 
inquit,  contra  concupiscenliam  prceliari ,  et  contra 
seipsum,  quam  conlra  mulierem  malam,  Videruni 
idipsum  Geniiles.  Unde  Cato  :  Mulier,  ait,  estmo- 
lum  necessariuni,  et  vere  infidelibus  malum  hoc 
fuil  necessarium  :  fidelibus  vero  est  libcrum  et 
voluntarium,  quia  hi  per  Christi  gratiam  pos&unl 
colere  virginitatemet  cffilibatum,  quiinfidehbiis 
Christi  fide  et  gratia  destituiis,  est  impossibilis. 
Sola  cnim  natura  concupiscentiam,  et  carnis 
tentationem  superare  nequit.  Hinc  illustris  illc 
Thomas  Morus,  non  yuwpo; ,  sed  sapiens,  sub 
Henrico  VIII.  Anglia^  rege  martyr,  rogatus  cur 
parvam  duxisset  uxorem?  feslive  respondit:  E.r 
malis  clegi  minimum.  Ita  Staplelon  in  ejus  Vito. 
ArchJdamas  quoque  rex  Lacedtfimonum  ,  lesle 
Plutarchoin  Apophth.,miranlibus  cur  pusillam 
duxisset  conjugem :  Parietenim  (inquiebant  illi ) 
nobis  regulos,  non  reges,  idem  respondit :  Mcdo- 
rum  sdegi  minimum.  Denique  conjugium  est  ru- 


COMnf.NTAf.>A  IN  M 

rarum  abyssus,  iiil  docet  S.  Basiiius  Consliu 
Afoiiast.  c.  !• 

11.   Qll  DIXIT  H.MS  rNONOMNESCAPICMTVEBBUM 

iSTuu,  SKD  Qiiniis  UATUM  KST. ]  Arabicus ,  nisi  qui 
donati  sunt,  sciiicct  Deo  ct  conlinenliae.  Sic  in 
roligionibus  conversi  vocantur  donmi,  sciliccl 
Ueligioni. 

NON  CAPiUNr.]OrigenesPt  Nazianzen.  orat.  31. 
(lc  tril)us  Kunuchorum  geneiibus  Graecuni  oi) 
xajpoOitv  vertunt,  non  sunl  capaces,  sed  capacilatem 
vocant  propensionem  naturalem  ad  cselibatum 
et  cQstitatem,  cjuam  non  omnes  liabent.  Verum 
melius  ov  j;'"''^'^'-'  vertas  cum  Nostro,  non  ca- 
inunty  ut  vasa  arcliora  in  se  non  suscipiunl,  non 
approbant,  non  comprehendunt,  non  amptec- 
tiinlur  tantum,  tamque  arduum  caeiibatus  con- 
.silium,  scd  ii  soli  quibus  datum  est  magnum  hoc 
continentiaj  donum  i\  Deo.  Ubi  nola ,  licet  non 
omnes  fideles  habeant  donum  continenlia;,  quo 
actu  contineant,  sicut  non  onmos  justi  habent 
donum  perseverantise,  quo  aclu  in  justitia  per- 
severent;  tamen  sicut  omnes justi  iiabent  donum 
pcrseverantia; ,  quo  in  Dei  gratia  perscverarc 
possint,  si  velint :  sic  pariter  onmes  fideles  ha- 
jjent  donum  continentiae  in  aciuprimo,  quopos- 
sintcontinere,  si  velint,  si  videlicctvires  etgra- 
tiam  ad  conlinendum  assidue  a  Deo  efllagiient, 
ac  Dei  graiiic  pcr  custodiam  oculorum,  fugam 
otii,  macerationem  carnis,  ctc.  cooperenlur.  Ita 
.S.  Chrysostomus  ,  Origenes  ,  Tlieophylactus, 
Euthymius  et  Hieronymushlc,  S.  Augustinus  in 
Psal.  137.  S.  Ambrosius  lib.  3.  dc  Viduis,  Tertul- 
lianus  lib.  de  Monogamia,ct  alii,  ctpatet  ex  hoc 
loco:  Christus  enim  hic,  ;eque  acPauIus  1.  Cor. 
7.  v.  7.  cuilibet  fideli  suadel  et  consulit  continen- 
liam:  nihil  aulem  suadetur  et  consulilur,  nisi 
quod  in  hominis  est  arbilrio  ct  potestafe  cum 
gratia  Dei,  quam  scilicet  Deuscuilibct  postulanti 
pricparat  et  oITert.  Secns  est  de  dono  prophetiae, 
linguarum,  curationum,  miraculoruni :  hoc  enim 
Deus  non  omnibus  praeparatetoffert,  sedpaucis 
dumtaxat  a  se  electis  ad  commune  fidelium  bo- 
num.  Audi  S.  Ilieron.  Uis  dalum  est ,  qui  potite- 
runt,quivoluerunt,quiut  acciperent,  taburave- 
riint.  Sic  et  luilhymius  :  Daluvi  est ,  inquit,  his , 
qui  peliverunt,  [petite  enim ,  ait :  et  dabitur  vobis) 
petentibus,  inqiuun,  non  simplicitcr ,  sed  fervenler 
ct  perseveranler  ,  et  ut  setnel  dicam,  sicul  oportet. 
Significatum  cst  ergo  virginilatem  Dei  donum  essc 
datum  his,qui  pctunt,  ut  oporlet.  Theophylactus: 
lloc  loco ,  ail,  Dalumest,  valct,quibus  cohpernlnr 
Deus.  Illis  autem  dalum  est,  qui  petunt  :  Vctilc 
cnim,  inquit ,  etc.  Auctor  Operis  imperfecli :  Qiiod 
(lutemdicit :  Quibus  datum  est,  non  lioc  significat, 
quoniam  quibusdam  dalur  ,  quibusdam  non  datur: 
sed  illud  ostcndit ,  quia  nisi  auxilium  gratim  accc- 
perimus,  niliil  e.r  nobis  valcmus.  Quoniam  autem 
rolmtibus  gralianondenegalur ,  in  Evangclio  Do- 
minusdicit:  Petite,  eic.  S.  Chrysost.  Sed  si  elec- 
tionis  opus  est  id,  imiuici, ,  quomodo  incipiens  sta- 
lim  di.vit :  I\on  omnes  capiunt ,  sed  quibus  datum 
est?  ut  singulare  id  csse  cerUinun  pcrdiscas,  non 
ut  sorte  datam  neccssilatcm  snspiceris.  Ilis  enim 
datum  esl,  quisponleid  cligunt:  quod  idco  di.vit , 
nt  ostendercl superiori nobis  auzilio  csscopus  [quod 
quidem  omnibus  illud  cxpetentibus  paratum  cst),  si 
volumus  in  hac  lucta  superiorcs  cradcre.  Addit 
S.  Chrysosiomus,  licet  aliqui  acontinentia  exci- 
daut,  non  debenius  in  proposilo  caslitalis  Oeri 
pigriores  :  sicut  miliies,  qui  in  pugna  cadunt, 
nou  exauimanl  cclcios  ,  scd  poiius  ad  fortius 


MTHyl-.l^M.  Cap.  XIX.  SCj 

pugnauduin  acuMnt  el  accenduut.  Denique  ideiu 
Chrysostomus  consideralionem  suggerit ,  j)er 
quam  caelibatus  cuique  non  tantum  pos&lbiiis, 
sed  ct  facilift  ostenditur :  Cogita  lecum  ,  inquit, 
si  aut  a  natura  eunuchus  esses ,  aui  injuria  tionU- 
num  effectus,  quid  facercs,  cum  et  lutjiismodi  w- 
luptate  careres,  et  nullam  carendo  mercedein  con- 
sequereris?  Gratias  igilui'  Deo  agas ,  quia  magna 
pnemia  rutitantesque  coronas  accipies,  si  itavi- 
ves ,  quemadmoduin  sine  aliquo  ilU  pnemio  :  imo 
vero  inulto  facilius ,  lutius  atque  jucundius,  tum 
quia  spcrctributionis  roboraris,  tum  quia  conscien- 
lia  virtutis  gaudes,  et  ad  ticBc  non  ita  ingentibus 
cupidilatis  fluctibus  jactaris.  Nonenimsic  amputa- 
tio  vicmbri ,  quemadmodum  rationis  frccnum,  imo 
vero  sola  ratio  liujusmodi  fluctus  comprimit.  Non 
cnima  ccrebro ,  aut  diumbisiUum  inquietissimum 
(vstrum  proficisci  dixerim,  scd  d.  tasciviamentis  et 
cogiluiionis  neglectu.  Porro  Auctor  lib.  de  Casli- 
lale,  qui  falso  S.  Sixto  Pontifici  inscribitur  (fuit 
cnim  Aucioi  liicPelagianus)  rodatum  refertnon 
ad  casiilatem,  sed  ad  verbum,  q.  d.  Non  omnes 
capiunt  verba  n^K^a,  sed  ii,  quibus  datum  esl  au- 
dire  iue  ea  explicantem ;  nam  castitas,  inquit, 
non  esl  donum  Dei,  sed  virtus  proprii  arbitrii  ei 
voluntaiis.  Si  enimessetdonumDei,fatalis  cssel 
casiitas  iis,  quibus  hoc  donum  Deus  dat,  aliis 
vero  impossibilis.  Rursum  quomodo  castitate 
meremur  regn  un  coelorum ,  si  esset  donum  Dei, 
etnonelectio  lioeri  arbitriiPIta  hic  Pelagianus, 
sed  imperiie.  Vei^bum  hoc  non  est  aliud,  quani 
consiliumcastitatis,  ui  patelinluenti.  Castitatem 
csse  donum  Dei,  patet  1.  Corinlh.  7.  7.  et  Sa- 
pient.  8.  21.  Vide  S.  Augostinuin  lib.  6.  Confess. 
c.  11.  cujus  celehre  esl  illud  :  Domine,  da  quod 
jubcs,  et  jube  quodvis.  Jubes  continentiam ,  da 
continentiam. 

12.  SUNT  ENIM  EUNUCni ,  QUI  DE  MATRIS  UTERO 
SIC  NATI  SUNT  :  ET  SUNT  EUNUCHI,  Qlil  FACTI  SUNT 
AB  IIOMINIIIUS  :  ET  SUNT  EUNUCHI,  QUI  SEIPSOS  CAS- 
TRAVEHUNT  PnOPTER  REGNUM  COEI.OHUM.  0'''  POTEST 

CAPERE  ,  CAPiAT.  ]  Qui  cum  possiut  esse  viri  prop- 
ter  Christum,  fiunt  eunuchi,  aii  S.  Hieronymus. 
Triplices  hiceunuchos,  id  est  castratos,  el  im- 
poteutcs  ad  generandum,assignat  Christus,  sci- 
iicetPrimo,  qui  i  natura  sunt  tales ;  Secundo. 
qui  ab  arie,  qui  scilicet  sunt  exsecti,  ut  ciisto- 
diant  reginas  et  matronas  nobiles  k  stupro; 
Tertio,  qui  seipsos  castravcrunt  jrropter  regnum 
ccelorum.  Alludit  Chiistus  ad  Is.  56.  .3.  ubi  eunu- 
chos  hos  sub  Chrislo  futuros  pi\edicit,  eisque 
promittit  nomen  melius  a  filiis  et  filiabus, 
nomen,  inquam,  sempiternum.  Vide  ibidicta. 

Castraverunt.]  Haec  vox  duo  significat :  Pri- 
mum,  nostri  arbilrii  esse  cum  Dei  gratia  nos 
caslrare,  id  est,  caslos  etcaelibes  elTicere^idque 
perpeiuo  volo  firniare  et  servare.  Hoc  enim 
significat  vox  cuuuchi,  et  vox  castraverunt ,  sci- 
licei  impotentiain  moralem  ad  gencrandum  . 
alioquienim  dixisset  :  Suut  qui  se  castrani,  vel 
oastrare  nituntur;  jam  A\c'H,  castravcrunt,  id  csl, 
potenliam  si])i  abstulerunt,  seqiie  quasi  cxse- 
cuerunl  el  inhabiles  ad  generandum  efTecerunl , 
scilicet  per  votum  contineuliae.  Ila  S.  Kpiphanius 
haMCsi  58.  S.  Fulgentius  1.  de  Dde  ad  IVtrum. 
c.  o.  S.  Augustinus  lib.  de  Sancta  Virgin.  c.  SO. 
Secundo  ,  xo  castrovcrunt  ,  significat  continen- 
liam  hanc  in  coniinenie  non  fieri  sine  ingenii 
carnis  Uicta  et  dolore,  pcrinde  ac  si  eigenitalia 
execarentur.  lla  Nazianzenus ,  orat.  "1. 


^66  COMMENTAUIA  IN  MAT 

Pono  Origencs  hoc  ad  liiteram  accepii.  Uiide 
veipsa  casiilalis  amoreipse  scipsum  castravii  cl 
membrum  execuit,  scd  pcrpcram;  lum  quia 
iion  licet  se  castrando  mulilare;  lum  quia  lil)ido 
castrationc  non  restinguitur,  sed  acuitur.  Audi 
Chrysostomum :  Cinii  autem  diclt,  Qui  se  castra- 
vei-unt  y  non  membrorum  dicit  abscissionem ,  sed 
malarum  cogitationum  interemptionem ;  maledic- 
fioni  cnim  obnoxius  cst ,  qui  membrum  abscindit , 
<'tc. ,  neque  concupiscentia  mansuetior  ita  fit ,  scd 
molestior.  Eunuciil  enim  peccant  cogitatione  et 
dcsidcrio  lii)idinis,  dolentque,  seillam  non  posse 
cxperiri,  et  explere.  Vide  dicta  Eccli.  c  20.  2. 
ct  c.  39.  n. 

Propfer  regnum  coELOurM.  ]  Per  virtutem  con- 
linentia;  pronierendum.  Ita  Origenes,  Hilarius, 
Chrysosiomus,  Euthymiushic,  et  S.  Augustinus 
dc  S.  Virgin.  c.  23.  Perperam  ergo  ha^retici  sic 
exponunt,  propter  regnumcocloram,  scilicet  prae- 
dicandum,  q.  d.  Sunt  Eunuchi,  qui  se  castrant, 
id  est,  contincni  ab  uxore,  ul  cxpeditiores  sint 
ad  priedicandum  Evangelium,  aut  ut  careant 
molesliis,  quas  paril  rcs  uxoria  :  non  enim  so- 
lum  hisce  de  causis  laudanda,  el  optanda  est 
contincntia,  scd  etiam  praecise  in  sc,  quia  ipsa 
ingens  est  virtus,  suique  victoria,  qua  homo 
vincit  libidincm,  mentemque  allollit  ad  coelestia 
meditanda  ct  prosequenda:  quare  ipsa  ex  homi- 
nibus  facit  Angelos.  Vide  S.  Augustinum,  S.  Ba- 
silium,  S.  Chrysostomum  et  aiios,  qui  de  Vir- 
ginitate  scripserunt,  ubi  miris  cam  cncomiis 
celebrant. 

Oui  POTEST  CAPEP.E  CAPiAT.  ]  Arabicus  :  Qui  po- 
lest  portare  porlet.  Nota  hic  consilium  Evangeli- 
cnmcoelibatus  ii  Chrislo  promulgalum,  cl  omni- 
l)us  propositum,  imo  consultum,  sed  non  prae- 
:'eptum.  Hiecenimverba,  qui potest  caperc  capiat , 
sunt  hortantis  et  animantis  ad  ccelibatum,  ait 
S.  Hieronymus  ct  Chrysoslomus,  ac  proinde 
significant,  illum  a  Christo  consuli,  ideoque  eura- 
dem  esse  in  noslro  arbitrio  etpotestale,  si  gra- 
tiam  Dei  invocare,  illique  strenue  cooperari 
velimus.  Nec  obstat  quod  dicit,  qui  potest;  hoc 
«>nim  signiOcat  dumtaxat  ccelibatum  cssc  rcm 
jirduam,  q.  d.  Qui  vult  sibi  vim  infcrre,  qui  vult 
Jibidini  gcncrose  resistcre,  qui  vult  ad  arduum 
toniinenliae  culmen  conscendere,  ille  eamdem 
amplectalur,  capial ,  ct  capcssat.  Sicadolcscens 
nolens  ducerc  quamdam  sibi  dispHcenlem  apud 
r>omicum  ait,  non  possum,  mater,  id  est,  nolo 
cam  duccrc:  hoc  cnim  milii  valdc  diflicile  est, 
ideoquc  quasi  impossibile :  onines  ergo  fidcles 
habent  polentiam  non  proximam,  sed  remotam 
ad  continendum.  Ita  Palres  citati  v.  11.  Audi 
tmum  ex  omnibus  ct  pro  omnibus  S.  Clirysost. 
Jdeo  non  omnes  capcre  possunt ,  quia  non  omnes 
volunt  -.'  palma  proposita  est ;  qui  concupiscit 
gloriam,  non  cogitat  de  labore.  ISemo  vinceret ,  si 
omnes  timerent  periculum.  Audi  ctS.  Hicron.  1. 1. 
contra  Jovin.  Proponit  agonotheta  prcemium,  in- 
vilat  ad  cursum,  tenet  in  mana  virginitatis  bra- 
vium,  ostendit  purissimum  fontcm,  et  clamal :  Qui 
sitit ,  veniat  ad  me  et  bibat :  qui  potest  capere  ca- 
piat.  Hinc  liquct,  quam  carnalis  ctbruta  sit  Cal" 
vini  expositio,  quae  lalis  est ,  q.  d.  Vos,  0  Apos- 
loli ,  censetis  bonum  osse  sine  uxore  vivere,  sed 
cgo  prohibeo,  nc  quis  ita  facere  conetur,  nisi 
rertus  sit,  sc  id  faccre  posse,  idest,  sineuxore 
vivere  :  Christus  enim  non  prohibet,  scd  horta- 
lur  ad  ccelibatum;  nec  quis  de  eo  cerlus  essc 


TH^UM.  Cap.  XIX. 

potest,  nisi  aut  revelatlonem  a  Deo  hatcat,  quod 
est  paucissimorum;  vel  suam  constantiam  con- 
tinendo  expcriatur,  et  probet :  prius  ergo  conli- 
ncntiam  experiri  quis  debst,  antequam  de  ea 
certus  sit ;  quomodo  ergo  prius  de  ea  cerlus  essc 
dcbet,  antcquam  eamexperiatur?  utvuit  Calvi- 
ims.  Pcjus  Luthcrus  docuit  tam  impossibile  esse 
homini  carerc  uxore,  quam  cibo  ct  potu;  niuii- 
rum  ipsis  et  haercticis,  hoc  cst  impossibile,  at 
non  orlhodoxis,  Christi  fidc  ct  gratia  roboratis. 

13.  TlKC  OBLATI  SUJfT  El  PARVULI,  UT  MAiNUS  EIS 
lMl>0>EnET,  ET  ORARET.  DlSCIPUM  AUTEM  INCREPA- 

UANT  Eos.]  Quod  Christum  rebus  majoribus, 
puta  viris  doccndis  adco  occupatum,  ad  parvu- 
los,  rationis  usu  carentes,  avocarent;  quasi  vile 
ct  indignum  Christo  tanto  Prophetac  esset  cum 
puerisagcrc.  Ita  S.  Chrysostomus,  Theophylac- 
tus,  Eulhymius,  Janscnius,  Maldoi.-aius  et  alil. 
rarvuli,  Gncce  TzaiSiu,  id  est,  pueruli.  Lucas 
cap.  18.  vers.  15.  habct  /3pjf/i,id  est,  infantes ; 
infantia  autem  duratusque  adseptennium. 

Moraliter  discant  hic  principes  a  Christo,  qui 
est  Rex  regum  et  Dominus  dominantium,  oninibus 
etiam  pauperibus  ,  fcminis ,  pueris  ad  se  facilem 
dare  aditum,  eorumque  preces  et  voia  benigne 
audireetcxaudire.  Hoc  feccre  praj  aliis  e  Roma- 
nis  Imperatoribus,  licet  Gentilibus,  PrimoAdria- 
nus,  de  quo  Spartianus  :  In  coUoquiis,  inquit, 
etiam  fiumillimorum  civiUssimus  fuit ,  detestans 
eos,  qui  hanc  voluptatem  liumanitatis ,  quasi  ser- 
vantes  fastigium  principis,  sibi  inviderent.  Sccimdo 
Tilus  Vcspasian.  cujus  leste  Sucton.  ha^c  erat 
vox  :  !<onoporlere  quemquam  h  sermone  Principis 
tristem  discedere  :  et  quo  die  nuUi  benefacerat 
gcmens  aiebat  :  Diem  pcrdidi.  Tertio  Trajanus, 
dc  quo  Plin.  in  Panegyr.  Nontu,  inquit,  civium 
amplexus  ad  pedes  tuos  deprimis  ,  nec  osculum 
manu  reddis :  hceret  latere  tuo  quisquis  accessit, 
finemque  sermoni  suus  cuique  pudor ,  non  tuasu- 
pcrbia  facit.  Et  paulo  inferius  :  ISuHa  in  audiendo 
difficullas ,  nulla  in  respondcndo  mora,  audiuntur 
statim,  dimiltunlur  statim.  Et  de  codcm  Eutro- 
pius  :  Culpantibus ,  ait,  amicis  quod  nimis  circa 
omnes  comis  esset ,  respondit :  Taiem  debere  Impe- 
ratorem  esse  privatis ,  quales  esse  sibi  Imperatores 
privatus  optasset.  Quarto,  Alcx.  Sevcrus,  de  quo 
Lampridius  :  Moderationis ,  inquit,  tanlce  fuit,  ut, 
nemo  nnquam  ab  ejus  lalere  submovcretur  :  ita  se 
omnibus  blandum  affabilemque  prcebebat ,  ut  ami- 
cos  non  solum  primi  et  secundi  ioci ,  sed  eliam  in- 
ferioris  cegrotantes  inviseret.  Denique,  c  Chris- 
tianis  Thcodosius  Seniorlmp.  Crebcr  cgressu,di\\. 
Pacalus  in  cjus  Panegyr. ,  expectantibus  populis  te 
fateris ,  nec  videri  modo  paticns ,  sed  facilis  adiri : 
e  proximo  accipis  vota  omnia  Itiornm. 

Ut  manus  eis  imponeret.  ]  Utmanuum  imposi- 
tione  eis  benediceret,  ac  bencdicendo  divinam 
gratiam  cis  imprecaretur  ct  imploraret;  itaque 
pro  cis  orarct,  ut  in  viros  sapientes  et  sanctos 
adolcsccrent.  Hanc  priscam  Hebrajorum  fuisse 
consuctudincm,  colligitur  ex  Gen.  c.  ^8.  v.  Iti. 
nbi  Jacob,  canccllatis  in  formam  crucis  mani- 
bus,  bcnedixit  Ephraim^ct  Manasse,  parvulis  Jo- 
sephi  filiis.  El  ex  Eccli.  c.  3.  v.  11.  ubi  ait :  Dene- 
diclio  patris  firmat  domos  fdiorum  ,  maledictio 
auteni  matris  eradicat  fundamenla.  Vidc  ibi  dicta. 
A  Christo  mos  hic  derivatus  cst  ad  Chrislianos  , 
ut  laici,  maximepueri,  ^  senioribuset  sacerdo- 
tibus  peiant,  et  obiincant  hcncdictionem  ctiam 


COMMENTARIA  IN  M 

exlra  Ecclesia.n,  uti  fit  in  Belgio,  ubi  pueri  ccr- 
tatim  ad  sacerdotes  et  viros  rcligiosos  iranseuii- 
les  accurrunt,  ab  oisque  pelunt  cruce  se  signari, 
ctbenedici :  itaque  facere  docentur  a  Catechistis, 
ieque  aci  parenlibus;quamconsueiu(linem  lau- 
dat  blc  Auctor  imperfecli.  Addil  Remigius,  hanc 
consuctudincm  apud  Judacos  fuisse  ante  Cbris- 
tum.  Magnus  ilie  Tbomas  Morus,  Anglise  decus 
etmartyr,  existens  regni  Cancellarius,  publicc 
d  patre  scne  postulavitbenediclionem,  testeSta- 
pletonio  in  ejus  vita.  Porro  hanc  cajremoniam 
impositionis  manuum,  exemplo  Cbristi  usurpat 
Ecclcsia  in  Baptismo,  Ordine,  Poenitenlia,  et 
quandocumque  ha;rctici  in  licclesiam  recipiun- 
tur  :  est  enim  ipsa  ,  quasi  imprccatio  et  collatio 
Spiritus  sancti. 

\U.   JESUS   VERO    AIT    EIS  :   SlMTE    PARVULOS,   ET 
>0LITE    EOS     PROmnERE     AD    ME    VE.MRE  :  TALU  M 

EST  ENiM  REciNUM  coELORUM.]  Causam  curChristus 
adeo  amet  parvulos  ,  quinque  naturales  eorum 
dotes  assignat  hic  Viclor  Antiochenus  ,  scribens 
inMarcicap.  10.  13.  Est  enim  parvali ,  ait ,  animn 
candida,  et  ab  omnibus  vitiosis  alfectibus  libera  : 
quundoquidem  puerutus  tristia  passus,  aut  inja- 
ria  a  quopiam  affectas ,  neque  injuriarumremi- 
niscitur,  neque  vindictam  medilatar  :  verum  quasi 
nihil  incommodi  tulerit ,  ad  eum  qui  lceseral  tan- 
quam  ad  amicum  ullro  acccdit.  Pari  modo  licel 
gi-aviter  a  malre  ccedalur,  accurrit  nildlo  secim 
prce  ceteris  ad  ipsam,  unamque  illam  aliis  omnibus 
muUeribus  poliorem  ducil.  Et  si  reginam  diade- 
viate  redimitam  oslenderis ,  non  anteponit  eam 
matri  quantumlibet  vilibus  pannisindut(e,  avetqicc 
magii  illam  vidcre  pannis  obsilam  ,  quam  reginam 
sptendido  coi'poris  cultu  ornalam,  Ad  licec  niliil 
prorsus  plus  exigit ,  quam  naturai  necessitas  de- 
poscit.    Quare  ut  primum  mammarum  succu  scsc 
explevit ,  stalini  materna  ubera  deserif.  Prceterea 
de  earum  rerumjactura,  quas  nos  maximi  facere 
consuevimus,  ut  sunt  pecunice ,  gemmcB ,  aliaquc 
ejusmodi,  nihil  prorsus  movelur  aut  contristatur, 
D&ilque  non  stupet,nec  rapitur  ob  corporum  ve- 
nustatem  ,  ut  ceteri  mortalium  solcnt,  Propter  h(tc 
ergo  D07ninus  dixit :  Talium  est  rcgnum  coctorum : 
nempe  per  lioc  nos  admonens,  ut  studio  certaquc 
voluntalis  electione  talia  faciamus,  talemque  affec- 
tinn  induamus,  qualemipsiex  naturcB  sua  qualitalc 
induti  sunt.  Sic  Chrislus  S.  Edmundum  Cantuar. 
postea  Episcopum  ,  S.  Nicolaum ,  S.  Catharinam 
Senensem,etaIioseminentes  sanctos  a  puerosibi 
sclegit,  ct  bcnedixit.    Gclasius    puer  Placenti- 
nus,  cum  S.  Opilium  fraterculum  suum  in  cubi- 
culo  oranteminvenisset,  Angelorum  multiludi- 
nem  cum  eo  colloquentem ,  propriis  oculis  vidit 
vocemque    aiulivit  :  Sinite  parvulos  venire    ad 
me :  talium  enim  cst  regnum  cojlorunu  Cuni  au- 
teni  aetate   cresceret,   vitac   quoque  sanctitate 
crescebat,  ac  tanquam  oUva  fruciifera  in  domo 
Domini ,  uberes  bonorum  operimi  fructus  pro- 
ferebat :  sicque  tenera  adhuc  a.'latc  migraviiad 
Chrisium.  lia  habet  omcium  Ecclesia;  Placeu- 
tinae  Roma;  approbatum,  et  ex  eo  Philippus  Fer- 
rarius  in  Cataiogo  Sanctorum  Ualiio  ad  dicm  /i. 
Februarii.   S.  Habylas  Patriarcha  Antiochenus, 
et  marlyr  illustris  sub  Numeriano  Imperatorc 
ab  eo  ad  mortem  damnatus,  tres  pueros,  quos 
in  fldc  et  pietate  edurarat,  voluit  ante  se  capil(* 
plecti,   ne  ^  qiiopiam   seducerentur,  sed  eos 
Cbrislo  offerens  vclui  innocenies  victimas  aie- 
l)at  ;  Krre  fgo  et  pucri  mei ,  qaos  drdit  mihi  Do- 


ATTllEUM.  Cap.  XIX.  567 

minus  in  signum  et  portcntum,  uti  habelur  iii 
Viia  sancli  ArtemiiapudSurium.  Videdicia  Isaiie 
c.  8.  v.  18.  et  Hebr.  c.  2.  v.  l^.  Plura  exempla  amo- 
ris,  et  curaj  Christi ,  ac  B.  Virginis  erga  parvulos, 
recensetnoster  PhilippusBeriemonlius  in  Para- 
diso  puerorum. 

Moralitcr  disce  blc,  quanta  cura  pueri  e<iu- 
candi  sint,  docendi  et  calccbizandi ,  ul  puK 
permaneant.  Nam 

Qt«o  semel  est  isibuta  recens  icrvabil  odorem- 
Testa  diu, 

Fecit  hoc  studiosc  Joannes  Gerson  existen<; 
Cancellarius  Parisiensis,  qui  et  lil)rum  hac  dt- 
re  conscripsit,  ex  quo  nonniilla  citavi  Gala». 
cap.  6.  V.  6.  Vide  Petrum  Ribadeneiram  in  Vita 
S.  Ignatii  lib.  3.  c.  2^.  ubi  multas  et  graves  alTert 
causas,  et  ulilitales,  obquas  Societas  Jesu  com- 
plexa  sit  scholas,  el  instructionem  puerorum. 

Imo  S.  Basilius  idipsum  faciendum  esse  cx 
hisce  Chrisli  verbis  probai.  Nam  in  regulis  bre- 
vior.  disp.  interrog.  292.  qu.-erit  :  /In  conveniat , 
ut  inter  fratres  magister  sit  pueroram  saicula- 
rium?  ac  respondet  aflirmative  :  Servetur,  in- 
quit,  quod  prceceptum  est  d  Domino ,  qui  dixit : 
Sinite  parvulos  venire  ad  me  :  talium  est  cnim 
regnum  cocloram,  Parvuli  enim  in  viros  et  cives 
c vadunt ,  et  quod  didiceriint  pueri ,  hoc  retineni 
grand;evi.  Parvuli  ergo  sunt  seminariuxii  Eccle- 
siae  et  reipubiicte. 

T  ALiiM  (Syrus,  corum  qui  sant  sicut  isti]  e.mm 
EST  REOUM  coELORiTii,]  Tcdium ,  scilicet  qui  par- 
vulis  humililate,  simpliciiate,  candore,  inno- 
cenlia  sunt  similes,  uti  jam  dixi  ex  Victor. 
Anliocheno.  Unde  Lucas  addit  :  Quicumque  non 
acceperit  regnum  Dei  ut  puer,  non  potest  ijitrari 
in  illud,  Ita  Origenes,  S.  Hieronymus ,  Tbeo- 
phylactus  et  Euthymius.  Sensus  est,  q.  d.  Chris- 
lus  :  Mea  dignitate  non  est  indignum  pueris 
benedicere,  quia  per  benediclionem  meamapti 
liunt  regno  ccBlorum  ,  cum  vos  ,  d  Jud;ei  adulti , 
qui  tolies  me  docentem  audisiis,  ob  superbiam 
aliaque  vilia,  in  quibus  occaluistis,  ad  illud 
adhuc  sitisinepii.  Quare  ut  apti  fiatis,  parvulos 
hosce  vobisimitandos  statuo.  Omnis  enim  animi 
volenlis  se  prasparare  ad  regnum  coelorum, 
Christi  gratia  obtinendum  ,  exemplum  et  idea 
est  puerilis  simpliciias.  AudiS.  Ambr.  1.  8.  in  c. 
18.  Luc.  jEtas  hctc ,  inquit,  infirma  cst  viribus , 
invalida  ingcnio ,  immatura  consilio,  ;\o/i  igitur 
pueritia,  scd  cvmida  puerilis  simplicilatis  honitas 
designatur.  YX  njox  symbolice  :  Qais  rrgo  ptur 
imitandus  est  Apostolis  Christi  ?  Ille,  de  quo  Isaias 
dicit  :  Puer  nalus  est  nobis.  lilius  datusest  nobis. 
Ipsc  enim  libi  piicr  dicit  :  Tollc  crucnn  tuam  ,  rt 
scquere  mc.  Et  n>  agnoscas  pucram :  riim  maledi- 
ceretur,  non  mnledixit  :  ciim  percuterctur,  non 
repcrcussit.  Ihvc  est  enim  pei-fecta  virtiis  :  itaquc 
ct  inpucritia  cst  qucndam  vcnerabilis  tnorum  scner- 
tus,  et  insenectute innocens pacritia.YWnc  patetper- 
peram  Anabaptista  arcei^  parvulos  a  baptismo. 
ac  consequeuter  ;»  Christo  el  regno  ccrlorum, 
eo  quod  parvuli  non  utantur  ratione,  nec  pos- 
sint  credere  :  licet  enim  actu  non  credant,  ha- 
bitu  tamen  credunt;  quia  iu  baplismo  infun- 
dilur  eis  habitus  fidei,  gratis  et  charitatis : 
crcduni  quoque  aciu  in  lidc  Ecclesiae,  id  est  ^ 


■?68  COMMENTARIA  IN  MA 

|)arenliim  oi  rulelium  Ecck.sko  •^ni  crcbro actus 
fidei  eliciunt  pro  se ,  et  suis  oniuibus. 

16.  ET  CUM  IMPOSUIgSET  KIS  MANVS  ,  AttllT  INDE.J 

Manus  Chrisli  erant  vivilicae  et  salvificse.  Unde 
Lucas  cap.  kO.  v.  txO.  ait  :  Jt  ille  singuUs  (in- 
firmis  et  ;rgris)  rnanus  imponens ,  curabat  eos. 
Ralio  est,  quia  maunsest  organum  organorum, 
<}uare  divinitasCliristiper  manus  divinam  suauj 
vim  et  gratiam  exerebat  in  eos  ,  quos  tangrbat, 
salutem  eis  corporis  animique  dans,  vel  in  cir- 
cumcisione,  aliasvedatainadaugens,  acocculla 
sua  virtule  eos  sanctincans,  Deoque  olTerens , 
et  quasi  consecrans.  Unde  non  est  dubium  ,  hos 
parvulos  a  Christo  ijenedictos  evasisse  in  viros 
sapientes  et  sanctos.  qui  deinde  Ecclesias  erexe- 
runt,  el  fidem  Christi  propagaruiit.  ItaFrancis- 
cus  Lucas. 

16.  Et  ecce  unus  accedens  AiT  n,T.T :  Magister 

r.ONE,  QIJID  IJOM  FACIAM,   UT  HABEAM  VITAM  JETtW- 

>AM?]  Vnus ,  S.  Hieronymus  puiat  fuisse  legis- 
peritum,  de  quo  Lucas  c.  10.  25  ;  ideoque  ten- 
landi  animo  ad  Chrislum  accessisse.  Mehus 
S.  Chrysostomus  censet,  hnnc  alium  esse  ab  illo 
Luca; ,  qui  candido  corde,  ut  pueris  se  similcui 
redderet,  juxta  Christi  prajceptum,  ab  eo  animo 
sincero  petiit,  qua  rationc  vitani  aGlernam 
4)arvulis,  corumque  similibus  paulo  ante  a 
Christo  promissam  ,  consequi  posset;  unde  hic 
est  ille ,  cujiis  meminit  Lucas  c.  18.  v.  18.  Id  ita 
esse  patet  utrumque  conferenti.  Idipsum  magis 
patebit  ex  sequeniibus,  praeserlimex  V.  22.  ubi 
dicitur  quod  audiia  Chrisli  doctrina  de  perfec- 
lione  :  Si  vis  perfectus  esse ,  vade,  vende  qua- 
liabes  ,  et  da  pauperibus ,  abierit  Iristis  ,  eo  quod 
■esset  dives  ;  qtiod  signum  est,  eum  sincero  sa- 
lutis  suae  animo  et  studio  haec  postulasse  a 
Christo. 

Magister  bone.]  Est  \\^z  simplcx  sahilandi  et 
«ompellandi  plvrasis  Hphraeorum  ,  qua  benevo- 
lentiam  doctoris  et  piopheta)  captant.  q.  d. 
Ra))bi,scio  te  essebonum,  tum  virum,  tum  doc- 
torem  ,  tum  prophetam,  qui  meet  alios  oplime 
doc^easea,  quaeverebono  sunt,et  ad  beatitudi- 
nem  ducunt.  Dicergo  roilii,  quidboni  praecete- 
ris  faciam,  ut  summum  bonum  in  coelo  conse- 
quar  ?  Ludit  enim  in  voce  bonum.  ,, 

17.  QllIDIXITEi:QuiDMEINTElU\OGAS  DEnONb?! 

Legit  Interprcs  ,  tI  ij.i  iponai  Tnpi  xyuOou,  sic 
quoquo  legit  S.  August.  6t  S.  Hieron.  in  Com- 
ment. ;  jam  vero  lcgunt ^  n  jj.t  Uyui  a/xeov ,  id  est , 
qiUd  me  dicis ,  vel  vocas  bonum?  Utramquc 
lectionem  ponit  Origenes.  Causam  subdildicens: 

Untis  est  bonus  ,  Deus.  ]  Scilicet  natura  sua ,  et 
per  esseniiam.  Retorquet  Christus  humiliter 
iaudem  et  Jionitalem  suam  in  Deum,  xit  nos 
idem  doceat  facere  :  quia  hic  inlerrogans  non 
habebat  plenam  de  Christo  (idem,  nec  credebat 
<;um  esse  Deum.  Ad  hanc  ergo  fidem,  eum 
qtiasi  objurgando  attollcre  et  extimulare  voluii 
Ctiristus.  q.  d.  Si  me  vocas  bonum,  crede  xvni  esse 
Deum,  nemo  cnim  per  se  bonus  nisi  Ekjus.  Ita 
5.  HJeronymns,  Theophylactus,  Euthymius. 
Porro  Deus  solus  peressentiam  est  bonus,  quia 
srcut  ipse  solus  verum,  soli<luiii  etplenum  ha- 
bet  fcsse  (undti  ipse  ait  Exodi  3.  Ego  sam,  qui 
sum ,  q*  d.  Vos  ergo,  6  augeli,  et  homines  non 
estis,,  simecum  comparemini,  quia  n^ieumesse 
tiintum  et  tam  plcmim  est,  vestrum  vero  tam 
exilect  diminulum,  ut  mei  respeclu  poiius  non 


TTH.EUM.  Cap.  XIX. 

csse,  quam  esse  videaminij,  iia  parilcr  soUis 
Deus  estbonus,  sapiens  ,  poiens ,  jusius;  quia 
ab  eoomncs  angeli  ci  Iiomines  participaiit  gut- 
tam,  vel  potius  umbram  quamdam  boniiaiis, 
sapientiae ,  potentize ,  just  itiae.  Vide  dicta  Amos 
6.  v.  13.  et  Exodi  3.  v.  Ih. 

Porro  bonum  idem  est,  quod  perfectum,et 
bonitas    ejus   rei   est    perfectio.    Dcum    autem 
j)erfeclum   esse  pluribiis  pmbat  S.  Dionys.  de 
Divin.  nomin.  cap.  13.  In  Deo  enim  est  immensa 
perlectio  tam  natura'  quam  sapientiae,  potentiic, 
sancUtatis,  et  viriutis.  Est  ergo  in  eo  summa 
bonitas,  tum  naiuralis,  tum  moralis  ,  tum  su- 
pernaturaljs.  Quocirca  ipse  est  fous  omnis  boni- 
tatis,   in    qua  omnia    creaturarum  bona   suut 
collecta,  et  iufinities  meliora,    quam   sint  in 
creaturis.  Quare  in  Deo  emiuenter  est  auri  de- 
cor,    gemmarum    splendor,   deliciarum  sapor, 
musicic    harmonia,    hortorum    amoeuiias,    et 
quidquid  iu  creaturis  est  pulchrum  ,  amabile, 
jucundum  ,  deliciosum.  Hinc  a  Deo  mel  haurit 
suam  dulcedinem,  sol  suos  radios  ,  stelUc  suum 
liimen,  coeli  suum  decus,  augeli  suam  scien- 
tiam ,  homines  suam  virlutem  ,  animalia  suum 
sensiim  ,  plantae  suam  vitam,  ceteraomnia  quid- 
quid  habent  boni ,  imo  totum  suum  esse  ii  Dei 
bonitate   et  essentia,   velut  gutiam  e   pelago 
emendicant.  In  Deo  igitur  est  omiie  bonum  , 
idque  in  perfectissimo   et  immenso  gradu  ;  iii 
Deoestomnis  ainoris  iliicium  ,  omnis  desiderii 
consummaiio,   omnis    appetitus  satietas  ;  cur 
ergo ,  6  miser  liomo ,  per  exilia  ha^c  bona  creata 
vagaris,  ideoque  non  satiaris?  qua;rc  bonum  in 
tiuo  omnebonum,  ama,et  ambi  Deum  :  hicsolus 
tuamsiiimetappetiium  plane  et  plene  cxsatiabit, 
tum  in  liac  viia  per  graliam  ,  tum  magis  h\  fulura 
per  glodam,  imo  per  seipsum;  in  c<}elo  enim 
Deus   seipsum   quasi  summum  bonum   IBeatis 
videndum ,  gustandum  ct  fruendum  exhibet. 

Sl  AUTEM  VIS  AD  VITAM  INGREDI,  SEnVA  MANDATA.] 

Calvinus  stolidc  aque  ac  impic  censet  Chtistum 
iiic  per  ironiam  irridcre  adolescentem,  siVis 
lcgalibus  operibus  conlisum  :  nec  enim  viaiii  in 
coeluin  esse  observationem  mandatorum ,  utpolt; 
homini  impossibilem  ,  sed  fidem.  QuOt  hic  :iunt 
verba,  totidein  errores  sunt,  et  hasreses ,  Imo 
blasphemine,  quoe  Christi  sensui  et  sentenfiae  ex 
diameiro  adversanlur,  eamque  funditus  sub- 
vertunt.  Unde  liquet  Calvinum  agi  spiritu  non 
Chrisli,  sed  Antichristi.  Vide  nostros  Maldona- 
tum  ct  Adamum  Contzen ,  qui  ex  professO  in 
Evangelia  commcntantur ,  ut  Calvinum  et  No- 
vantes  confutent  :  nos  ad  aiia  Orthodoxis  uti- 
liora  pergamus.  Docet  ergo  hic  Christus  ,  non 
solam  fldem  justificare,  etsalvare,  sed  et  opera 
bona  requiri,  quibus  legem  implendo,  merea- 
mur  bravium  aeternic  vitaet  gloriie,  legem  im- 
plentibus  a  Deo  promissum.  Instat  Calvinus  : 
Saltem  Christus  per  mandata  Dei  hic  excludit 
pra?cepta,  et  traditiones  Ecciesise ,  puta  Ponii- 
ficunl  et  Praelatorum.  ResponJ.  ea  coniineri 
quarto  Dei  mandato  ;  Honora  pairem  et  macrein, 
scilicet  tam  spiritalem,  uti  iunt  PontiiTnccs  et 
Pralati,  quamcsmaleTR. 

IS.  DiciT Mxi : QvjE ?  Jesus  aotem bixit : Noniio- 

MIGIDIUAI  FACIES  :  NON  ADULTERABIS  :  NON  FALS-BM 
TESTIMONIUM  DICES  :  HONORA  PATREM  TUUM  ET  MA- 
TREM  TUAM;  ET  DltiGES   PROXIMUM  TUtTN  SICUT   TE- 

iPsiiMw]  Syrws  •.sicut  antmam  iuanu  Haecmandaia 
cxposui  Dcutcron.  cap.  5.  vers.  G.  ct  scq.  Porro 


COMMFATARIA  IN  MA7TH/I-UM.  Cap.  XIX. 
iliiinlaxal   prspcepla   se-     tollat  crucemsuam,  et  sequatur  me 


Christus  proponit  hic  .  -..,,. 

cundse  labuUu  proxiuiuni  spcclanlia.quia  in  ilhs 
inchidunlur  pruecepla  priuuc  laliulrc  Ucum  con- 
ccrnenlia.  Nani  anior  Dci  producit  amorcni 
proximi  :  hunc  enim  amamus  propter  Deum, 
quarc  amor  proxinii  manal  ex  aniore  Dei.  Rur- 
sum  dilFicilius  est  amare  proximum  quam 
Deum.  Quis  enim  non  amet  Deum  prceserlim 
religiosus ,  qualis  erat  liic  juvenis  ? 

20.  DiciT  ILU  ADOi.EscENs  :  Omma  h.«c  cus- 
TODivi  A  JDVE.NTUTE  MEA  (  Syrus  ct  Arabicus  <i 
pueritiu  mea.  q.  d.  A  puero  in  lege  Dei  educalus 
et  graliaDeiprsevenlus,  servavi  studiose  omnia 
pr;ecepta  Dei.  Rarum  hoc  est  juvenlulis  exem- 
plum)  QUiD  ADiiuc  Miiii  DEESTf]  (  Syrus,  in  quo 
defectuosus  sum  )  boni  et  bonilatis?  ut  in  ea 
perficiar  et  habcam  vitam  a;tei-nam  (  uti  pe- 
tiil  V.  16. )  non  quomodocumque  ,  uli  hal)ent 
omnes,  qui  servant  priccepta,  sed  secure  et 
cerlo  ac  in  magno ,  imo  in  primo  perfectoque 
felicitaiis  et  glori;e  gradu.  Tu  enim,  o  Chrisle, 
quasi  coeleslis  virlulis  magister,  vidcris  illius 
altiorem  pr;c  nostris  Scribis  tradere  semitam  et 
doclrinam  :  dic  ergo  mihi  quscnam  illa  sit;  ego 
enim  salutis  et  perfectionis  avidus,  cupio  illam 
capessere.  Porro  S.  Hieron.  censet,  hunc  ado- 
lesceniem  hic  esse  mentitum  :  Si  enim,  inquit, 
(lilexissel  proximum  suum  sicut  stlpsum  ,  om- 
nia  sua  vendidissel  el  dedisset  pauperibus.  Ve- 
rum  htec  ralic  non  plane  convincit ;  quia  diligere 
proximum  sicut  seipsum,  esl  piiccepii;  sed 
darc  omnia  sua  pauperibus,  est  consilii.  Unde 
Christus,  ail  Marcus,  intuitus  eum  dilexit,  et 
consilium  hoc  de  dando  suapauperibus,  uteum 
ad  perfcctionem  subveheret ,  suggessit. 

21.  AiT  iixi  Jesis  :  Si  vis  rEiiFECTUs  esse,  vade 

ET  VENDE   QUyE  IIAHES  ,    ET  DA  PAUPERIRUS  ,  ET  IIA- 
DEBIS  TIIES.AURUM  IN  COELO,  ET  VENI ,   SEQUERE  ME.  ] 

Esl  hoc  Evangelicum  non  prceccptum  ,  scd  con- 
silium.  Unde  ait,  Si  vis ,  q.  d.  Non  jubeo,  scd 
consulo,  et  ad  summum  pcrfcclionis  culmen  te 
cxlimulo.  ItaS.  Hieron.  August.  Ililar.  Chrysost. 
et  alii  passim.  Vide  S.  Augu.st.  serm.  61.  de 
Tempore,  et  cap.  \h.  deSancta  Virgin.  ubi  pul- 
chre  contra  hajrelicos  consilia  i»  pricccptis  dis- 
tinguit.  Marcus  cap.  10.  vers.  21.  addit  :  Jesus 
autem  intuitus  dilexit  cum,  et  dixit  ei :  Unum  tibi 
deest  :  vnde,  qucccumque  liabes  vcnde,  et  da  pau- 
peflbus.  Hanc  Christi  voccm  in  missa  legi  au- 
dicnsS.  Anlonius,  reliquitomnia,  Chrislumquc 
nudus  secutus  cit,  ait  S.  Athanasius.  Idem  plane 
fecit  S.  Pro.sper  Regiensis  poslea  Episcopus  , 
lomporc  S.  Leonis,  ul  habet  ejus  vita  apud 
Surium  dic  !;5.  Junii.  Sic  et  sanctus  Franciscus. 
Audi  S.  IJonavciUuram  in  vita  ejus  cap.  3.  Pri- 
7n«5,inquit,  qui  ic  socium  S.  Francisci  adjunxit 
fuit  Bernardus.  Ilic  enim  servi  Cliristi  pauperlate 
comperta,  ipsius  cxemplo  disponens  pcrfccte  con- 
temnere  vmndum,  ab  eodem ,  qualiter  id  perfice- 
ret,  requisivit  consilium.  Quo  audito,  Dcifamulus 
irro  proprice  prolis  conceptu  sanctiSpiritus  consola- 
tione  repletus  :  A  Uco  cst,  inquit ,  hoc  consilium  re- 
quirendum.  Inlraverunt  proinde  Ecclcsiam  S.  Mco- 
laimanejam  dicto  :  ct  orationc  prctmissa  ,  cultor 
Trinitatis  Franciscus  terEvangdiorum  librum  ape- 
ruit,  trino  d.  Deo  exposcens  testimonio,  sanctum 
liernardi  propositum  coiifirmari.  Jn  prima  libri 
aperiione  illud  occurrit  :  Si  vis  perfcctus  esse , 
vade  et  vcnde  omnia  qud;  liabes  ,  et  da  pauperibus. 
In  secunda  :  isihil  tuleritis  in  via.  In  tcriia  vero  : 
Qui  vult  vcnirc  post  vie ,  abncc^ct  srmelipsum,  et 

CORM-.I..    A    I.\PIDK.    TOM.    VIII. 


3G0 
llctc  est ,  ait 
vir  sunctus,vita  etregula  nostra,  omniumque  qui 
nostrce  voluerint  socielati  conjungi.  Vcide  igilur, 
si  vis  perfectus  esse ,  et  perfice  qucB  audisli. 

Meriio  ergo  S.  Bernardus  in  Declamat.  sub  ini- 
tium.  Iloicsunt  verba,  n\t  ,quce contemptummundi 
in  univcrso  niundo,  et  voluntariam  hominibus  per- 
suasere  paupertatem.   Ilcec   sunt ,   quce  monaclus 
claustra  repLent ,  deserla  anacliorelis.   IlOfC,  in- 
quam,sunt  verba,quct  Mgyplum  spoliunt,  et  op- 
lima  quceque  ejus  vasa  diripiunt.  Ilic  senno  vivus  et 
cfficax  convertens  animas ,  felici  cBmulallone  sancti- 
tatis,  et  veritcUis  promissione  fideii.  Dixil  enim  Si- 
nion  Petrus  ad  Jesum  :  Ecce  nos  reliquimus  omnia. 
Quocirca  sanctus  Hieronymus  hac  Christi  voce 
quasi  tuba  suos  passim  ,  et  nos  omnes  ad  stu- 
dium  paupertalis  extimulat.  linde  epist.  150. 
ad  Hedibiam  :  Vis,  inquit,  esse  perfecta,  et  in 
primo  starc  fastigiodignilatis?  fac  quod  fecerunt 
Aposloli.  Vendequce  habes ,  et  da  pauperibus,  et 
sequere  Salvatorem  ,  et  nudam  solamque  crucem 
virlule  nuda  sequaris.  Idem  S.  Hieronymus  in 
cpist.  8.  ad  Dcmetriadem  :  Apostolicifasligiiest, 
ait,  perfcctccque  virlutis,vendere  omnia  et  paupe- 
ribus  distribucrc,  ct  sic  levem  alque  expeditum  cum 
Christo  ad  coeleslia  subvolare.  Luculenlius  idem 
epist.  24.  ad  Julian.  Ei  hoc  horior,  ait,  sivisesse 
perfectus ,  si  Apostolicce  dignitatis  culmen  cupis, 
si  sublata  cruce  Christum  sequi ,  si  apprehenso  ara- 
tro  non  respicere  post  tergum ,  si  in  sublimi  lecto 
positus  pristina  vestimenta  contemnis  ,  et  ut  cva- 
das  jEgyptiam  Dominam  sceculi  pallium  derelin- 
quis.  Unde  et  Elias  ad  cceiorum  regna  festinans  non 
potcst  ire  cum  pailio,  sed  mundo  immunda  vesti- 
vicnta  dimittit.  Sed  hoc ,  ais  ,  Apostolica;  dignitntis 
cst,  et  ejus  qui  velit  esse  perfcclus?  Cur  autemel 
tu  notis  esse  perfectus?  cur  qui  in  sctculo  primus 
cs ,  non  in  Christi  familia  primus  sis?  Idemque 
paulo  post  :  Qaod  siteipsum,  inquit ,  Domino  dc- 
deris  ,  et  Apostolica  virtute  perfeclus  sequi  ccepcris 
Salvatorem ,  tunc  intclligcs,  ubi  fueris ,  ct  inexcr- 
citu  Christi  quam  extremum  tcnueris  locum. 

Noia  :  perfectio  Christiana  primo  et  primario 
consistit  in  charitate  :  in  paupertate  lanien  ct 
consiliis  Evangelicis  a  Chrislo  collocatur,  tan- 
quam  in  mediis  et  instrumentis  appositis  ad 
charitatem  acquirendam.  Vide  S.  Thomam  2. 
2.  q.  18ii.  art.  3.  Hanc  perfectioncm  sccian- 
tur  omnes  religiosi  qui  omnia  bona  abdi- 
cant,  ut  nudum  Chrislum  nudi  sequantur : 
non  tamen  omnes  initio  siatim  porfcctio- 
ncm  hanc  adipiscunlur,  sed  scnsim  co  ten- 
dunt  ct  assidue  proficiendo  tandcm  ad  eam 
pcrveniunt.  Hinc  sapicnlcr  Clim.  in  Gradu  26. 
tres  corum  gradus  constituit,  scilicet  incipicn- 
lium  ,  proficientium  et  perfcctorum.  Incipicnti- 
bus  hoc  Alphabetum  1h.  non  liilcrarum  ,  sedvir- 
lutum,  ediscendum  mcnliquc  imprimcndum 
Iradit  :  Oplimum  ,  inquit,  omnium  clcmcnlorum 
alplmbctum  hoc  est ,  obcdicntia,  Jejunium  ,  cili- 
cium,  cinis,  lacrymce,  confcssio,  silcntium,  humi- 
litas  ,  vigilice,  fortitudo ,  frigus ,  labor  scu  fali- 
gatio,  arumna ,  contcmptus,  contritio,  injuriarum 
obtivio ,  fraterna  charitas ,  lcnilas,  fidcs  simplex 
ct  incuriosa,  mundi  ncglcctus,  parentum  odium 
^nininie  odiosum,  liber  ab  omnibus  rcbus  affcctus , 
simplicitas  cum  innoccntia  conjuncfa  .  voluntaria 
vilitas.  Proficientibus  deindc  Jkcc  majorum  vir- 
tutum  dogmata  assignat :  Prolicicntium  rero  sors 
ct  ratio  cst ,  de  inani  gloria  ei  iracundia  rictoria  , 
bona  spcs  satutis ,  quics  animi ,  discretio,  (irma  et 

hl 


S70 


COMMENTARIA  IN  MATTFLEUM.  Cap.  XIX. 


fixa  judicii  cxtremi  memoria,  misericordia ,  hos- 
pitalitas,  modesta  objargatio ,  oratio  omni  vitioso 
carens  ajfectu.  Perfectis  rienique  hos  plen;c  sanc- 
tilalis  apices  Iradit  :  Cor  ab  omni  captivitate 
liberum,  pcrfecta  charitas ,  fons  humilitatis ,  men- 
tis  6  mundi  vanitate  emigratio  ,  Christi  immigra- 
tio  ,  tucis  et  orationis  divincB  thesaurus  a  prcedo- 
nibus  securus,  itlustrationis  divinte  copia,  mortis 
desiderium ,  odium  vitcB ,  corporis  fuga.  Addit 
deinde  viruni  perfectum  adeo  sanctum  Deoquc 
gralum  essedebere,  ut  s\t  legatus  seu  patronus 
et  advocatusmundi,  qui  Deumquodammodo  cogere 
possit ,  Angelorum  collega  et  symmysta  ,  profun- 
dissima  scienlice  aitiludo :  coslestium  mysteriorum 
domicilium,  custos  divinorum  arcanorum,  sive 
Deo  ab  secretis,  hominum  salus ,  dcemonum  Deus, 
vitiorum  donunus  ,  imperator  corporis. 

Vade,  ve.nue  omnia.]  QuaBres,  cur  pauperlas 
^st  propria  via  et  instrumentum  perfectionis 
Evangelicae  ?  Respondet  S.  Bonaventura  in  Apol. 
pauperum,  quia  radix  oninium  malorum  est  cu- 
pidilas  :  li.ec  igitur  est  fundamentum  civitatis 
Babylonicae  :  ex  ea  enim  nascitur  ambitio,  gula, 
ceteraque  viiia  :  hanc  cupiditatem  Christus  suc- 
cidit  per  paupertatem  :  paupertas  ergo  primo 
succidit  et  tollit  opes,  honores,  delicias,  quae 
sunt  materia  et  fomesomniumvitiorum.  Deliciae 
enim  effeminant  animos ,  et  mulieres  decent , 
non  viros.  Virile  ergo  robur  a])horret  a  deliciis. 
Secundo,  paupertas  parit  humilitatem  ,  qua;est 
fundamentum  sanctitatis.  Undo  S.  Francisc,  ait 
S.  Bonavent.,  rogalus  ci  suis,  qusenam  virlusnos 
maxime  Christo  Domino  commendaret ,  gra- 
tosquc  faceret,  insoUto  quodam  affeciu  res- 
pondit,  Pauperlas  :  ea  enim  est  via  salulis  , 
humilitatis  fons,  perfectionis  radix,  et  ab  ea 
multiplices  fructus  exislunt,  licet  occulti  et 
paucissimis  cogniti.  Teriio  ,  pauper  spiritu  cum 
nonhabeat  alias  curas,  lotus  studet  virtutibus 
congerendis  ,  quasi  apis  melli  suo.  Ita  S.  Anto- 
nius  ab  opum  cupiditale  Hber,  insaliabile  habebat 
desiderium  virtutum,  ideoque  ab  hoc  discebat 
patientiam,  ab  illo  silentium,  ab  aho  abslinen- 
liam,  ab  alio  constantiam ,  orationem,  etc. 
Hinc  prisci 
Ascetce ,  id  est, 
in  edomanda  ira 

exerciiatione  arduaium  et  heroicarum  virtutum : 
unde  aliqui  biduo  ,  aUi  triduo  semel  lantum  su- 
mere  cibum  assuescebant;  aUi  vix  dormire,  ut 
iUiquiversabantur  in  m6nasterio  Acemetarum, 
idest,  vigilantium,  non  dormientium.  Quarto, 
quia  perfeclio  consistit  in  charitate  Dei  et 
proximi ;  ad  hanc  autcm  dirigit  paupertas :  toUit 
enim  meumet  tuum  ex  quo  omnes  lites  etbeUa 
oriuntur  interproximos,  ait  Chrysostom.;  eadem 
aveUit  animum  ab  omni  cura  et  amorererum  ter- 
renarum,itaqueeum  lotum  iuDeo  defigit;  quod 
enimaitdeconjugatoApostolusl.  Corinth.  7.  Qui 
cum  uxore  est ,  cogitat  quce  mundisunt ,  quomodo 
placeat  uxori ,  et  divisus  est ;  hoccongruitet  diviti. 
Hic  enim  divisus  est,  dividitenim  curas  et  cogi- 
lationes  inter  Deum ,  et  mammonam  sive  opes 
suas.  Paupertas  ergo  facithominem  superiorem 
mundo  et  carne ,  quasi  Angelum  versantem  cum 
Angelis,  suspirantem  ad  coelum,  facilque  iUud 
ApostoU:^a«  sursum  sunl  sapite ,  non  qucc  super 
terram,  ut  toiam  mentem,  amorem,  cogita- 
tiouem,  curam  transferat  in  Dcum,  fiatque  cum 
eo  quasi  unus  spiritus.  Perfectio  igiiur  consistit 
In  eo, ut  mens  plane  avellatur  &  rebus  caducis , 


et  figatur  in   bono 
proestat  paupertas. 


aslerno,  id  esi  Deo,  qucd 


religiosi 


pauperes     vocabaniur 
exercitatores  ,  quia  toti   erant 
gula,  aliisque  passionibus,  in 


Dices  :  Ad  hoc  sufTicit,  reUnquere  omnia  af- 
fectu,  non  reipsa  eteffectu,  uli  fecit  Abraham. 
Resp.  cum  S.  Hieron.  contra  Vigilant.  Isle  unus 
estgraduspauperiatis,  sedinferior;namsummus 
est,reUnquere  etiam  effectu,  tum  quia  hic  dat 
totum,  puta  affectum  et  effectum;  tum  quia  nou 
potest  plane  affectu  reUnquere,nisieleffectu.  Si- 
cutenim quicubans inlecto  vel sedens in  sede, si 
quis  secreto  eum  sedi  alliget,  nescit  se  Ugatum do- 
necsurgat :  itaquihabentopes,  occultumhabent 
affectum ,  quo  eis  coUigantur,  quem  non  sen- 
tiunt,  nisi  dum  illasperdunt  vel  reUnquunt.  Ita 
S.  Gregorius  epist.  ante  Ub.  Moral.  sc  in  saeculo 
deceptum  esse  narrat  :  Aperiebatur,  ait,  mihi 
jam  tunc  de  ceternitatis  amore  quod  quccrerem , 
sed  inolita  consuetudo  me  devinxerat ,  ne  exterio- 
rem  cultum  mutarem.  Cumque  adhuc  me  cogeret 
animus  prcBsenti  mundo  quasi  specie  tenus  deser- 
vire,  coeperunt  multa  conlrameex  ejusdemmundi 
cura  succrescere,  ut  ineo  non  jam  specie ,  sed, 
quod  est  gravius  ,  mente  retinerer.  Vide  Hiero- 
nym.  Platum  lib.  3.  de  Bono  Siatus  ReUg.  cap. 
22.  Vide  ea  quae  annotavi  Actor.  4.  32. 

Vade,  vesde  qu^  iiabes.  Hinc  Pelagiani  do- 
cebant,  nuUum  divitem  posse  salvari,  nisi  sua 
divenderet  daretque  pauperibus  ,  ac  fieret  pau- 
per;  contra  quos  scribitS.  Augustinus  epist.  89. 
ad  Hilarium  ,  docens  ,  hoc  esseconsiiium,  non 
praeceptum  :  unde  hunc  suum  errorem  revo- 
care  coactus  est  Pelagius  ,  leste  S.  Augustino, 
epislol.  ad  Paulinum. 

Extant  tres  UbeUi  nuper  recusi  nomine 
S.  Sixti  Pontificis.  Primus  est  de  divitiis,  quo  ex 
lioc  loco  pi'obat  fidelem  non  posse  salvari,  nisi 
eas  relinquat,  et  fiat  pauper.  Secundus  de  ope- 
ribus  fidei,  in  quo  docet  ea  requiri  ad  salutem; 
sed  esse  opera  liberi  arbitrii,  non  graliie  Dei. 
Tertius  de  caslitate,  in  quo  asserit,  castitatem 
esse  opus  Uberi  arbitrii,  non  donum  Dei.  Ex 
quibus  liquet  auctorem  hujus  libri  non  fuisse 
S.  Sixtum ,  scd  Pelagianum  aliquem ,  uti  recle 
adverterunt  Doctores  Lovanlenses,  Lindanus, 
Baronius ,  Possevinus,  et  Parisienses  in  tomo  5. 
BibUoth.  SS.  Patrum  ,  ubi  hos  libellos  inserue- 
runt  cum  ccnsura  jam  dicta  :  Vende  quce  habes , 
et  da  pauperibus.  Marcus  cap.  10.  v.  16.  et  Lucas 
cap.  18.  V.  22.  addunt  :  Omnia  qucecumque  liabes 
vende ,  etcla  pauperibus.  Unde  hic  arguitur  er- 
ror  Vigilantii,  et  Calvini ,  qui  docent  melius 
et  perfectius  esse  suas  opes  relinere,  iisque 
moderate  uti ,  ac  pro  loco  et  tempore  dare 
eleemosynas,  quam  simul  omnia  relinquere, 
quem  confulat  S.  Hieron.  lib.  contra  Vigilant. 
Nam  ,  ut  ait  S.  Anselmus  :  Vlus  est  dare  arborem 
cum  fructibus ,  quam  solos  fructus.  Rursum  Asce- 
ta,  qui  partem  opum  suarum  dat  pauperibus, 
partem  vero  sibi  retinet,  nec  piscis  est,  nec 
caro ,  id  est ,  nec  renun  lians  saeculo ,  nec  saecula- 
ris  ,  sed  amphibium  quid.  Unde  S.  BasiUus  cui- 
dam  capessenli  vitam  reUgiosam,  sed  quaedam 
sibi  reservanli  dixit  :  Senatorem  perdidisti,  et 
monachum  non  fecizti ,  teste  Cassiano  et  aliis. 
Adhaec  talisnonplene  (iditDeo,  sed  partimDeo, 
partim  opibus,  quas  sibi  reservat.  Unde  non 
vere  et  plene  est  pauper  spiritu,  nec  se  liberat 
cura,  distracUone,  et  lentatione,  quamingerere 
solentdivitiae.  QuadecausaS.  Antonius  cuidam 


COMMENTAEIIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XIX. 


871 


sic  sajculo  rnnuniiare  volenti,  ul  aliqua  in  tem- 
pus  necessilatis  sibi  reservaret ,  jussit  ul  nudo 
corporj  suo  carnes  h  se  empias  imponeret,  quoil 
cum  yie  fecisset,  cerlatim  caues  et  aves  ad 
carnem  hanc  raplendam  accurrenies,  tolum 
ejus  corpus  lacerarunJ.  Tunc  Antonius  :  Qui  non 
renunliant  omnibus ,  sic ,  inquit,  luceranlur  it 
dcBtnonibus,  uti  refert  Hulliuus  in  vitis  1'alrum 
lib.  3.  num.  68.  Quocirca  S.  Hilarion,  teste 
S.  Hicron.  inejus  vita  opes  sibi  ab  Oriono,  k  quo 
legionem  d;emoniim  expuierat ,  ol)latas,  uteas 
in  pauperes  dislribueret ,  rcspuens  :  Muliis , 
inquit,  nomcn  pauperum  occasio  avaritice  est , 
misericordia  vero  artem  non  habet :  nemo  melius 
erogat ,  quam  qui  sibi  nihil  reservat.  Nam,  ut  sa- 
pienter  in  simili  rc  ait  sanctus  Leo  ,  serm.  12. 
de  Quadragesima  :  Per  licitos  usus  ad  immode- 
ratos  transitur  excessus ,  dum  per  curam  salutis 
irrepit  delectutio  voluptatis,  et  non  sufficit  con- 
cupisccnticB,  quod  potest  satis  esse  nalurce.  Ratio- 
nem  ix  priori  dat  S.  Gregorius  hom.  20.  idEze- 
chielem  longius  ante  fmem  :  Cum  enim,  inquit, 
quis  suum  aliquid  Deo  vovet ,  et  aliquid  non  vovet , 
sacrificium  cst.  Cum  vero  omne  quod  habet,  omne 
quod  viuit,  omne  quod  sapit ,  omnipotenti  Deo  vo- 
verit ,  holocaustum  est.  Nam  sant  quidam,  qui 
adhuc  mente  in  hoc  sceculo  retinentur,  et  tamen  ex 
possessis  rebus  subsidia  egentihus  minislrant ,  op- 
pressos  defendcre  festinant  :  isti  in  bonis  qua 
faciunt,  sacrificium  offerunt  :  quia  ct  aliquid  de 
actione  sua  Deo  immolant ,  et  aliquid  sibimetipsis 
reservant.  Et  sunt  quidam  qui  nihil  sibimelipsis  re- 
servant,  sed  scnsum,  vilam,  linguam,  atque  sub- 
stantiam ,quam  pcrccperunt ,  omnipotcnti  Domino 
immolant.  Quid  isli  nisi  holocauslumoffcrunt  ?  imo 
magis  holocaustum  fiunt.  Idem  docent  S.  Au- 
gustinus,  Diadochns  ,  Cassianus,  et  alii,  quos 
citat  noster  Hieronymus  Plalus  iib.  3.  de  Bono 
Slatus  relig.  c.  2.  et  S.  Thomas  2.  2.  q.  8G.  art.  3. 

Da  pavperibus.  ]  Non  dicit  Christus,  Pa  cog- 
natis,  vel  amicis  divitibus,  ait  Romigius,  liic 
enim  est  actus  amoris  naturalis,  et  parentel.-c, 
quo  a  te  opes  non  abdicas,  sed  luis  quasi  asser- 
vandas  tradis:  quaresicsseculum  non  reiincjuis, 
sedilli  te  magis  immergis.  Excipe,  nisi  cognati 
pro  sua  conditione  et  stalu  iis  indigeant;  tunc 
enim  in  suo  gradu  censcntur  pauperes.  Sed  da 
paupcribus ,  a  quibus  nil  retriimtionis  expectas, 
sed  a  solo  Doo  :  quare  hic  esl  actus  purus  elee- 
mosynac ,  aeque  ac  paupertatis,  et  abdicationis 
opum.  Addil  Origenes,  qui  pauperibus,  inquit, 
tradidit  bona  sua  ,  ipsorum  orationil)us  adjuva- 
lur.  QuocircaS.  Hieronymus,  S.  Paulino,  postea 
Nolaj  Episcopo,  saeculo  renunliare  volenti  ita 
pra^cipit  epist.  13.  Tu  considera ,  ne  Christi  sub- 
stantiam  imprudenter  effundas,id  est,  ne  immode- 
rato  judicio  rcm  paupcrum  tribuas  nou  pauperibus, 
et  secundum  dictum  prudentissimi  viri,  liberalitate 
pereat.  Noli  respicere  ad  plialvras ,  etnomina  vana 
Catonum.  Quid  tibi  cum  splcndore  familice ,  qui 
sceculi pompis  renunliasti? 

Et  habbbis  THESAunuM  i?J  COELO.  ]  In  thesauro, 
aitS.  Chrysost.,cop/« et  permcmentia rclributionis 
ostenditur.  EtS.  Hilarius:  Jaclura  substantice  ter- 
rencc ,  ait,  ccelorum  opes  emuniur.  Pra'clare  sanc- 
tus  Augustinus  ,  serm.  28.  de  Verbis  Apostoli : 
FeLLcitas  ,  inqiiil,  magna  Chrislianorum,  quibus 
datum  est ,  ut  paupcrtatcm  faciant  prctium  rcgni 
caiorum.  Aon  tibi  displiccat  paupcrlas  tua  :  nihil 
ea  potest  dlutius  invenii'i.  Vis  nosse  quam  locuplcs 


sil  ?  ccelum  cinit.  Quibus  thcsauris  conferri  potsit 
quod  videmus  paupertati  indullum?  ut  ad  regnum 
coclorum  venirct  divcs  posscssione  sua  obtinerc  non 
potest ,  nunc  obtinet  ut  contempta  perveniat.  Vende 
ergo  coenum,  et  cme  coclum  ;  da  obolum ,  ei 
compara  thesaurum. 

Et  vem  ,  SEQUERE  ME.]  lu  pauperlatc  peregri- 
nantem,  ct  evangelizantem  regnum  Dei :  Multi 
cnim,  ait  S.  Hieronymus,  etiam  divitias  reiin.'- 
quentes  Dominum  nonsequuntur  ,nec  hoc  ad  per- 
fcctionem  sufficit ,  nisi  post  contemptas  divitioi 
Scdvatorem  sequantur,  id  est,  relictis  malis  faciant 
bona.  Facilius  enim  sacculus  contemnilur ,  quam 
voluntas.  Et  ideo  sequitur :  Etveni,  sequere  me. 
Idem  S.  Hieronymus  ad  Rusticum  :  Christum  nu- 
dum, mqiut,  nudus  sequere.  Rursumicqiuej-eme, 
utvitam  activamjungascontemplativ.nc.  Triplex 
enim  cst  vit.-e  sancite  genus  :  primum  et  imum 
est  vita  acliva  ;  secundum  est  vita  contempla- 
tiva  ;  tertium  et  perfectissimum  est  jungere  ac- 
tionem  contemplaiioni,  ut  quod  in  contempla- 
tione  a  Deo  hausimus  ,  id  deinde  doceamus 
aiios.  Talem  enim  vitam  egitChristus  et  Apos- 
toli.  Ita  S.  Thomas  2.  2.  q.  186.  art.  6.  Causam 
dat  S.  Ambrosius  in  explicalione  lituli  Psal.  38. 
Christus,  inquit,  est  finis  omnium  qucs  piamente 
deposcimus.  Sive  enim  sapientiam  quceras ,  sive 
virtuti  studeas,  sive  veritati ,  sive  vice  atquejus- 
titice ,  sive  resurrectioni ,  in  omnibus  tibi  sequen- 
dus  est  Christus ,  qui  est  virtus  Dei  atquesapientia , 
veritas ,  viei,juslitia ,  resurreciio.  Adquem  igitur 
contendas ,  nisi  ad  perfectionem  omnium ,  sum- 
mamque  virtutem?  Et  ideo  tibi  dicit  :  Veni ,  se- 
quere  me,  hoc  est  ut  ad  consummalionem  virtutum 
pervenire  merearis.  Ergo  qui  sequitur  Christum, 
ipsum  pro  possibititate  sua  debet  imitari ,  ut  prce- 
cepla  ejus  secum  ipse  meditctur  ,  et  divinorum 
exempla  factorum. 

Noia,  hoc  capite  Christus  proponit  tria  prae- 
cipua  consilia  Evangelica,  scilicet  caelibatus  et 
continentise  v.  12.  paupertatis  v.  21.  dicens  : 
Vcnde  qucc  habes  ,  et  da  pauperibus  ;  ohedientiae, 
cum  ait :  Sequere  me ,  id  est,  mihi  meoque  insti- 
tuto  obedi ,  teque  accommoda  ,  ac  meam  obe- 
dientiam  ad  moriem  usque  imitare. 

22.  CUM  AUDISSET  AUTEM  AOOI.ESCEXS  ABIIT  TRIS- 
TIS  :   EBAT    EMM    HABENS    M.ULTAS    POSSESSIONES.  ] 

Sapienter  S.  Auguslinus  epist.  ^3.  ad  Paulinum 
et  Terasiam  :  Nescio,  ait,  quomodo  cum  supcr- 
flua  terrena  dUiguntur ,  arctius  adepta  ,  quam 
concupita  constringunt.  !\am  undejuvenis  iste  tris- 
tis  discessit ,  nisi  quia  magnas  habchat  divitias? 
Aliud  est  cnim  noUe  incorporare  quce  desunt,  aliud 
jam  incorporata  diveltere.  llla  enim  velut  extra- 
nea  repudiantur :  istavelul  mcmbra  prceciduntur. 
Porro  in  Evangelio  S.  Matlhici  secundum  He- 
br.-eos,  quodcilal  Origenesplura  hicaddontur: 
sic  enim  habet  :  Dixit  ad  cum  alter  divitam  : 
Magistcr,  quid  bonum  faciens  vivam  ?  dixit  ei : 
Uomo ,  lcges  et  prophetas  fac.  Rcspondit  ad  cum  : 
Feci.  Dixit  ei  :  Vade ,  vcnde  omnia  quce  possides, 
ct  divide  pauperibus  ,  et  veni ,  sequere  me.  Cccpit 
autcm  dives  scal/}crc  caput  suum,  et  non  placuit 
ci.  Et  dixit  ad  eum  Dominus  :  Quomododicis,  IjCgem 
fcci  et  prophetas?  quoniam  scriptum  est  in  lcge  : 
Diliges  proximum tuum sicut  teipsum,etccce  nnUti 
fratres  lui  filii  Abrahce  amicti  sunt  stercore  ,  mo- 
ricnfcs  pric  fame ,  et  domus  tua  plenci  cst  ynultis 
bonis,  ct  non  cgrcditur  ex  ea  omtiino  aliifuicl  ad 
eos.  Et  coHversus  dixit  Simoni  discipulo  suosedenti 


372 

apud  sc  :  Simon  fili  J(?«>«»>»,  faclUtts  est  camo- 
liiin  intraie  per  foramen  acc.s ,  qnz-n  divitan  in 
regnnm  calornm. 

23.  Jesis  ArxEM  (occasioneacccpiaex  tristiiia 
adolescontis  divitis )  dixit  discipulis  suis  :  Amen 

DICO    VOniS    :    QUIA     DIVES    DIFFICILE    INTnAIlIT    IN 

BEGisDM  coEi.ORUM.  ]  Tum  quia  cupido  diviliaruiu 
facii  eas  coacervari  per  las  et  nefas;  tum  quia 
eadem  ita  mentem  auro  alligat ,  ul  nequeat  co- 
gitare  de  crelo ;  tum  quia  divitiae  sunt  materia 
et  slimulus  ad  superbiam  ,  gulam,  luxuriam, 
oumiaque  scelera,  jnxta  illud: 

Effodiunliir  opes ,  irriiamenta  malorum. 

Audi  sanctnm  Augustinum  serm.  28.  de  Vcrbis 
Aposloli :  Aurum,  qaod  cerumna  perquirit ,  qiiod 
avaritiu  cupit,  quod  sollicititdo  custodit ;  aurum 
malei-ia  laborum ,  pcriculosa  7'es  possidcntium  ; 
aurum  enervatio  virtutum ,  aarum  malus  domi- 
mis  ,  prodilor  servus,  elc;  aurum,  quod  in  perni- 
ciem  domini  fulget ;  aurum ,  cujus  inquisitio  dam- 
natos  liabet ,  cujus  amor  J udamfacit ,  etc.  Denique 
avaritia  esl  idolornm  servitus.  Coloss.  cap.  3. 
Paupertas  ergo  opumque  contemptus  pandit 
coelum ,  quod  opulenlia  et  cupiditas  occludunt. 

2^.   Et    ITERUM  DICO    VOBIS,  FACILIUS  EST  C\ME- 

LUM  PE«  FORAMEN  Acus  ( Arabicus  :  Ingressio  ca- 
meli  in  foramcn  acus  facilior  est)  transire,  quam 
DlviTEM  i^trare  in  regnum  ccklorum.  ]  £<  iterum , 
grsec.  itaitv  os ,  id  est,  itcrum  autem.  Christus  cnim 
adaugendo  quasi  corrigit  id,  quod  dixit,  q.  d. 
Dixi ,  difBcile  esse  divitem  salvari ,  nunc  addo , 
quod  amplius  est,  facilius  esse  camelum  pcr 
foramen  acus  transire ,  quam  divitem  in  coclum 
intrare.  Per  divitem  Remig.  accipit  confidentem 
in  divitiis,  qui  in  iis  omnem  spem  suam  collo- 
cat,  quod  multi  divites  faciunt.  Simplicius  ta- 
men  quemlibet  divitem  accipias. 

Quaeres ,  quis  sit  hic  "camelus ,  et  quomodo 
possit  pcr  foramen  acus  transire  ?  Aliqui  apud 
Theophyl.  in  graeco  per  camelum  inlelligunt 
funem  nauticum,  qui  graece  dicitur  y.i/j.n)o? ,  id. 
est,  camelus.  Aliicum  Glossa  intelliguntporiam 
Hierosolymitanam  ,  quae  quia  erat  "valde  hunii- 
lis  et  demissa,  dicia  sit  camelus ,  eo  quod  in- 
gredienti  per  eam  opus  fuerit  sese  demittere,  et 
curvare  instarcameli. 

Verum  dico,  intelligihic  animal  gibbosum  et 
altum,  quod  vulgo  camelus  dicitur.  Ita  Syrus, 
Arabicus,  Origenes,S.  Hilarius,  Hieronymus  , 
Chrysostomus ,  et  alii  passim.  Ubi  nota  apud 
Judaeos  hoc  fuisse  proverbium,  ut  volentes  sig- 
nificare  rem  esse  impossibilem,  dicerent,  Faci- 
lius  transibit  camelus  pcr  foramen  acus ,  quam 
Isia  res  fiat.  Undehoc  proverbio  utunturetiam- 
num  Thalmudistae,  testc  Caninio  in  nom.  Hebr. 
novi  Testamenti.  Similia  proverbia  significantia 
rem  esse  impossibilem  sunt  Iisec  :  facilius  tcs- 
ludo  leporem  pra;verleril :  prius  lupus  ovem 
ducat  uxorem  :  citius  locusta  bovem  pariet : 
aquilam  testudo  vincet  :  terra  volat  :  sursum 
flumina  :  citius  elephantem  sub  ala  celes  :  prius 
sinepennis  volabis  -.  scarabeuscitiusfacietinel : 
prius  coelum  ruat :  mare  facilius  vitem  tulerit , 
salsedo  enim  frugibus  adversa  est ,  sed  viiibus 
inimicissima  :  citius  mulieri  verba  deerunt :  fa- 
cilius  ventos  pasces, 


COMMENTARIA  IN  ^JATTIl/EtJM.  Cap.  XIX. 

salvari  ,  quod  hicChristus  aiiesse  impo.<siuile, 
versu  pr.Tcedentidixit  essedillicile.  Iia  sanctus 
Hieronymus  :  A^onjinquit,  impossibilitas  prcB- 
tendilur,  sed  raritas  dcmonstratur.  Ita  quoque 
Jansenius,  Maldonatus  et  aiii.  Sic  v.  12.  dixit : 
Qui  potest  capere  ,  capiat ,  significans  nonnullos 
non  posse  capere ,  id  est ,  difliculter  capere  con- 
silium  caelibaius.  Et  .lcrcm.  cap.  13.  23.   ait: 
Si  mutare  potest  cethiops  peliem  suam  ,  aut  pardus 
varietates  suas ,  et  vos  poteritis  benefacere ,  cum 
didiceritis  male ,  el  tamen  hoc  fieri  polest ,  sed 
aegre  et  difiicuUer.  Sic  impossibile,  id  est,  dif- 
ficileestdiviiem  salvari,  aeque  ac  camelum  per 
foranien  acus  transire  :  absolute  tamen  id  fieri 
potest,  si  v.  g.  camelus  in  minuiissimas  partes 
ctquasi  atomosconcidatur,  quorum  singuli  per 
foramen  acus  sensim,  sed  lente  ctoperose  Ira- 
ducantur;  aut  si  acus  quaepiam  fiat  lam  magna 
elcrassa,  ut  sit  instar  turris  etpyramidis;  lunc 
enim  foramen in  ea  tantum  fieri  potest,  ut  per 
illud  transeatinlcger  camelus.  Denique  Emma- 
nuelSa  foramen  acus  exponit,  quodhabetacus, 
aut  quod  facit  acus;  polestenim  ipsa  sensim  fa- 
ccre  ingens,  et  magnum  foramcn. 

Rursum  impossibile  hic  proprie  capias  ;  nam 
divitem  salvari  impossibile  est  apud  homines , 
Deo  autem  est  possibile,  ut  ait  Christus  v.  26. 
quia  scilicet  id  viribus  naturae  est  impossibile, 
sed  viribus  gratiae  a  Deo  datis  est  possibile  , 
acque  ac  camelum  per  foramen  acqs  transire  ; 
hoc  enim  Deo  esse  possibilc  patet  ex  simili , 
scilicet  ex  quaniitale  corporis  Christi  quae  in 
Eucharistia  esttota  in  parva  hoslia ,  imo  in  quo- 
libet  ejus  puncto  :  si  enim  Deus  potest  corpus 
Christi  totum  ponere  in  puncto  hostiae  conse- 
cratae;  ergo  potestctcamelum  per  foramen  acus 
traduccre.  lilustratur  id  exemplo  circuli :  nam 
h  quolibet  ciiculi  puncto  possunt  lineae  rectae 
et  diametrales  duci  ad  centrum  ,  sive  medium 
circuli  punctum.  Cenirum  igitur  continet  in  se, 
el  terminando  excipit  omnes  hascelineas:  ergo 
ipsum  solum  respondct ,  etquasiaequatur  om- 
nibus  circuli  punctis,  a  quibus  Unese  ducuntur 
adcentrum:  etconsequenter  respondet,elquasi 
adaequatur  ipsi  toii  circulo  ejusque  peripherite  : 
similienimmodopunctum  hosliaein  Eucharistia 
capitomneslineas  corporis  Christi,  omnemquc 
ejus  quanlilatem  et  peripheriam. 

Apposite  vero  et  cleganter  ail  Franc.  Lucas, 
dives  turgens  ac  tumens  opibus ,  cujus  dorso 
longae  lataeque  divitiarum  sarcinae  incumbunt , 
quse  frequenter  oneri  sunt  ipsi  magis  ,  quani 
usui ,  ut  quas  bajulel  aliis  polius ,  quam  sibi, 
camelo  comparaiur:  et  angusta  porta,  qua  in- 
tratur  ad  vitam  ,  foramini  acus,  ut  intelligas 
eos,  quibus  divitia;  aflluunt  superbia  fastuque 
magis  turgere  ,  quam  ut  se  ad  angustias  ,  in 
quibus  Deus  continet  suos,  redigi  sinant.  Plu- 
res  cameli  et  divitis  analogias  recensui  Eccii. 
cap.  13.  vers.  11. 

Hac  ergo  cameli ,  et  acus  similitudine  signifi- 
cat  Christus,  opes  divitinontam  commodo  esse, 
quam  oneri  et  impedimento  ad  virtutem  ,  et  ad 
regnumcceIorum;quaresapienlerseadoIescenti 
consilium  dedisse,  ut  eas  daret  pauperibus  ,  et 
se  pauperem  pauper  sequeretur.  Hinc 

Mystice,  camelos,  idest,  diviteshosceopibns 
tumidos  et  superbos ,  per  gratiam  Christi  de- 
Porro  hicesthyperbole ;  impossibile  cnim  di-     positosuperbiaegibbo,  ingressuros  in  Ecclesiam 
citur  id,  quod  est  valde  diflicile  :  undc  diviteni     quasi  per  foramen  acus,  id  est,  per  angustias 


COMMENTARIA  IN  MAT 

liumilitalis  ct  le{?is  Evangelicaj  praedixit  Isaias 
cap.  60.  V.  6.  dicens  :  Inundallo  camelorum  ope- 
riet  te,  dromedarii  Madian  et  Epha.  Ila  S.  Hie- 
ronymus  ,  Tlieophylactus ,  Procopius  ibidem. 
Audi  S.  Hieronymiun  :  Talis  fuit  sauctcememoriie 
mater  tua,  Paula,  fralei-que  Pammacluus ,  qui  per 
foramen  acus  ,  id  est,arctam  angustamque  viam, 
qu(B  ducit  ad  vitam,  transierunt ,  latamque  viam 
cum  sarcinis  relinquentes ,  quce  ducit  ad  tartarum, 
quidquid  liabehant ,  in  Domini  dona  portarunt , 
implenles  itlud  ,  Redemptio  viri  proprice  divitice  ; 
quceenimapud  homines  impossibilia ,  apud  Deum 
possibilia  sant. 

Ailcgoricc,  S,  Auguslinus  lib.  2.  qucTst.  c.  Ul' 
cl  S.  Grcgorius  lib.  35.  Moral.  cap.  17.  per  ca- 
mclum  accipiunt  Chrislum  ;  per  acum,  pas- 
sioncm,  q.  d.  Facilius  est  Christum  pali  pro 
dilectoribus  soecuii,  quam  dilectores  saeculi  ad 
Christum  possc  converli.  Audi  S.  Gregorium  : 
Camelus  per  foramen  acus  transit ,  cum  Redemplor 
nosler  usque  ad  susceptionem  morlis  per  angustias 
passionis  intravit ,  quce  passio  velul  acus  extitit , 
quia  dolore  corpus  pupugit :  faciliiis  autem  camc- 
Lus  foramen  acus ,  quam  dives  regnum  ccelorum 
ingreditur ,  quianisi  ipse prius  per  passioiiem  suam 
fonnamnobis  humilitatis  ostcnderet,  nequaquamse 
adhumilitatemsuperbanostrarigidiiasinclinaret. 

Symbolice  el  anagogice  aucior  Imperfecii 
apudS.  Chrysostomum  homil.  33.  Genlium  ani- 
mce ,  inquit ,  assimilatCB  sunt  torluosis  camelis , 
inquibus  erat  gibbus idololalrice :  quia  cognilio  Dci 
erectio  est  animarum.  Acus  autem  est  Filius  Dei  : 
cujus  prima  pars  suJ)tilis  est  sccundum  d'vinitalem , 
alia  vero  grossior  secundum  incarnationem  ejus. 
Tota  autem  recta  est,  et  nullam  liabet  deflcxio- 
nem  ,  percujus  vulnus  passionis  ,  Gentes  ingresscc 
sunt  in  vitam  ceternam.  Ilac  aca  consula  cst  im- 
mortalitatis  tunica  :  ipsa  est  acus ,  quce  spiritui 
ronsuil  carnem.  Ilcec  acus  Judaicum  populumjunxit 
et  Genlium:  hcecacus  amicitiam  Angelorum  et  ho- 
minum  copulavit.  Facilius  cst  ergo  Gcntilcs  trans- 
ire  per  foramcn  acus ,  quam  divites  Judceos  intrare 
in  regnum  ccclorum. 

25.  AUDITIS  AUTEM  HIS  ,  DISCIPULI  MinABAMI '^ 
VALDE  ,    DICENTES  :     QUIS    ERGO     1'OTEniT    SALVI  S 

ESSE?  ]  Quia  pauci,  et  vix  ulli  tunc  erant,  qu^ 
non  cupercnt  esse  clivites  :  omnes  enim  inhia- 
bant  lucro  ,  uti  et  nnnc  mulli  inhiant.  Nam  ut 
ail  S.  Augustinus  in  Qua^st.  Evang.  hic  :  Omnes, 
qui  divitias  cupiunt ,  in  divitum  numero  habentur. 

26.  AspiciENs  AUTEM  Jesus ,  DixiT  iLLis  :  Apun 

IIOMINES  IIOC  IMPOSSIDILE  EST ,  APUD   DeUM  AUTEM 

OMNiA  PossiBiLiA  su.NT.  ]  luio  fiicilia.  (ircTce  , 
iitt6i£,fai,  id  cst ,  intuitus  ;  addit  Syrus  cos ,  scili- 
cet  discipulos  ,  q.  d.  Jesus  henigno  suo  inluitu 
aspiciens  Apostolos,  tiniidam  et  anxiam  disci- 
pulorum  mentem  miligavit  ctpacavit:  ita  Chry- 
sostomus.  Apud  homincs  ,  q.  d.  Humanis  naturae 
viribus  impossibile  est  divili,  opibus  suis  inlri- 
cato,  salulem  consequi,  eo  quod  salus  hoec  sit 
beatitndo  supernaturalis  ,  quam  proiiule  sine 
similibus  supernaturalibus  gralioe  viribus  con- 
sequi  non  possumus.  Deo  aulem  omnia  possi- 
bilia  sunt  ,  quia  Deus  est  auclor  et  fons  uli 
naturoe,  sic  et  gralice  ac  glori;e,  facilque  utpcr 
gratiam  omnes  naluraj  dilRculiates  et  remoras 
generoseet  facile  supercmus ,  ac  quod  ad  rem 
prresentem  pertinet,  facit  ,  ut  divites  divitiis 
suis  non  afficianlur,  iisquc  recie  utantur,  imo 


THy£UM.  Cap.  XIX.  373 

ui  non  pauci  iis  relictis  ambiant  et  sequaniur 
Evangelicam  Christi  pauperlatem  :  hoc  enim 
frcere  primi  omnes  Christiani,  qui  omnia  ha- 
bebant  communia ,  utpatel  Actor.  U.  v.  32. 

27.  TUNC  RESPONDENS  PETHUS  ,  DIXIT  EI  :  ECCE 
NOS  RELIQUIMUS  OMNIA,  ET  SECUTI  SI  MUS  TE  :  QUID 

EHGO  EiuT  NOBis?]  Arabicus ,  quid  ergo  prope 
est  ut  sit  nobis  ?  Quid ,  scilicet  priemii  in  coelo, 
ei  gloriaj  in  vita  acterna.  Petrus  sequens  consi- 
liuin  paupertatis  Christi,  quod  adolescens  spre- 
verat,  animosior  factus  animat  Aposlolos ,  quod 
ipsi  fere  soli  secuti  sint  consilium  paupertatis, 
datum  a  Christo  ;  ac,  ut  magis  eos  exhilaret, 
rogat,  quaj  et  quanta  eum  ,  ceterosque  Apos- 
tolos  Chrislum  pauperem  sequentes  in  evange- 
lizando  regno  coelorum,  merces  et  gloria  in  eo 
niancat  ,  ut  in  proposito  sancio  sc  et  socios 
conlirmet,  promoveat  et  accendat. 

Reliquimus  omma.]  Quae  habebamus  ,  scilicet 
navim  et  rctia,  quibus  piscando,  victum  quae- 
rebamus  ,  quae  licet  in  se  pauca  etparva  forent, 
tamen  ,  ut  ait  S.  Gregorius  homil.  5.  in  Evang. 
et  ex  eo  S.  Bernardus  iract.  in  luxcChristi  verba : 
Multum  descruit ,  qui  voluntatcm  habendi  dcrcli- 
quit :  d  sequentibus  Christum  tanta  relicta  sunt , 
quanla  ii  non  sequentibus  dcsiderari  potuerunt. 
Pauper  enim  spiritu,  licct  censu  sit  inops  ,  ta- 
nien  sensu  estdives,  quia  amore  Chrisiiomnia, 
(|tia:  liabere  ,  sperare  et  consequi  posset  per 
omnem  vitam  in  mundo  ,  imo  totum  mundum , 
et  omnia  quae  in  eo  sunt ,  reliquit ,  ut  totum  cor 
Iradat  Deo,  qui  est  aclus  heroicus  pauperlatis , 
.eque  ac  charitatis  et  religionis ,  qua  homo  so 
totum  Deo  in  holocaustum  oITert ,  imo  fit  ipse 
auiniatum  et  jugc  Dei  holocaustum. 

Audi  S.  Augustinum  in  Psal.  103.  conc.  3. 
Petrus  non  solum  dimisit  quidquid  habebat ,  sed 
etiam  quidquid  habere  cupiebat.  Quis  autem  pau- 
per  non  turgescit  in  spe  scrculi  hujus?  quis  non 
quotidie  cupit  augere  quod  habet  ?  Ista  cupiditas 
prcecisa  est.  Ibat  in  immensum,  acccpit  modum; 
etnihil  dimissum  est?  Prorsus  totiim  mundum  di- 
misit  Petrus  ,  ct  tofiim  mundum  Pclriis  accepit. 
Qiiasi  nihil  habentes ,  et  oinnia  possidentes. 

28.  Jesus  autem  dixit  illis  :  Amen  dico  vobis, 
orod  vos  qui  secuti  estis  me,  in  regeneratione, 
cuM  sederit  Filius  IIOMINIS  IN  SEDE  MAJESTATIS 
su,r.  ,    SEDEBITIS    ET   vos    SUPER    SEDES  DUODECIM  , 

jidicantes  duodecim  trirus  Israel.  ]  In  rcgene- 
ratione,  id  est,  in  bapiismo  :  hic  enim  est  rege- 
neratio  spiriiualis ,  qiio  morientcs  peccatis  , 
nascimur  viinc  spiriluali ,  coelesli  et  divinic.  Tta 
S.  Ililarius,  q.  d.  Vos  ,  qui  secuti  eslis  me  per 
regenerationcm  bapiismi,  sedebitis  mecum  quasl 
judices  duodecim  tribiium  Israel.  Vcrumomnes 
alii  passim  per  rcgcncrationcm  accipiunt  resur- 
reclionem  communcm  ,  futuram  in  die  judicii : 
hanc  enim,  quia  corporis  ,  totiusque  hominis  , 
?cque  ac  mundi  erit  renovatio,  ct  quasi  secunda 
ad  gloriam  generatio  ,  liinc  recle  hic  et  alibi 
rrgcncratio  vocatur.  Unde  Syrus  verlit,  inscrciilo 
novo  ;  Arabicus  ,  in  gmcralione  vcntura  ;  tunc 
enim  erit  novum  crrlum  et  nova  terra,  Isaiae  65. 
vers.  17.  Apocal.  21  v.  1.  et  2.  Petri  3.  vers.  15. 

CuM  sederit  Filius  hominis  in  sede  majestatis 
su.E.  ]  Arabicus  ,  glorict  siict.  S.  Chrysostomus  , 
Theophylactus  et  Euihymiuspersessionemccn- 
scntsignilicaripoieslaiem  judiciariam.  Judicum 


57.1  COMMENTARIA  IN  MA 

cnim  esl  sedere,  utsedaieel  iranquille  ,  sinc 
perturbatione  et  prcGCipitatione  judicent,  Hoc 
verum  cst,  sed  insuymr -^b  sederit  el  sedebitis  , 
significat  proprie  Chrislum  in  judicio  sessurum, 
et  cum  eo  Apostolos,  eorumque  similes  ,  idquc 
in  tlironis  nul)ium  acris  et  spiendidissimis  ,  sed 
quemquc  juxia  suum  mcritum  et  dig^nitatem. 
Onde  sacra  Scriptura  passim  Ciiristo  judicatnro 
sedem  et  sessionem  tril)uit;  sessio  enim  est 
communis  apiul  omnes  gcntcs,  et  quasi  natu- 
ralis  judicum  situs.  Ita  Maldonatus ,  licet  id  neget 
Jansenius  ,  ct  nonnulli ,  qui  censent  corporis 
gloriosi ,  quale  habet  Christus  ,  proprium  silum 
esse  stare  polius,  quamscdere.  Verum  uterque 
hic  glorioso  compelit ,  scilicet  stare  ad  pugnan- 
dum,  et  sedere  ad  judicandum. 

SfiDEBITIS  ET  VOS    SUPEIi  SEDES  DUODECIM.  )    Rl- 

chard.  Victor.  tracl.  dc  Potestate  judiciaria , 
Maldonatus,  et  nonnulii  alii  putani  hacc  a  Christo 
solis  promilti  duodccim  Apostolis ,  quia  illi 
primi  fuerunt  Christi  assecla;,  q.  d.  Quisque  ves- 
tnim  duodccim,  suam  sedeminjudicio  habebit; 
etiam  Judas,  ait  Chrysostomus,  si  in  sua  voca- 
tionepersisfat.  Verummelius  aliipassimcensent 
hsBC  promitti  etiam  Apostolorum  scquacibus  et 
posteris,  puta  Religiosis  ,  quiomnia  rclinquen- 
tes,  Christum  et  Apostolos  regnum  Dci  (.'vange- 
lizantes,  proxime  sequunlur.  Ponitur  ergo  hic 
numerus  dcfinilus  pro  indefmito,  scilicet  duo- 
decim  pro  omnibus  :  Christns  enim  loquitur 
duodccim  Apostolis,  scd  ita  ut  in  eis  eorum  as- 
seclas  alloquatur :  qui  enim  parem  suscipiunt 
cum  Apostolis  laborem,  parcm  cumcis  meren- 
tur  honorem.  Christus  ergo  sedes  hasce  judicia- 
riaspromiltitiis,qui  relinquuntomnia, etipsum 
evangelizantem  sequuntur.  Hoc  autem  faciunt 
Religiosi,  praesertim  qui  animarum  lucro  se 
dedicant.  Unde  S.  Bernardus  scrmone  de  Ingra- 
litud.  Aposloiicam,  ail,  omnesnos  vilamprofessi 
sumus.  Hinc  Nazianzenusoratione  1.  inJuUanum 
ostendit  monachorum  essc  ,  sedere  supcr  thro- 
nos.  Idem  diserte  doccnt  Origenes  hic  tract.  8. 
S.  Augustinus  20.  Civitat.  c.  5.  Cyrillus  in  c.  60. 
Isaiae  ,  S.  Hieronymus  epist.  28.  S.  Gregorius  10. 
Moral.  cap.  17.  S.  Anselmus  epist.  1-0.  Abulensis 
hic  quoest.  205.  S.  Bernardus  in  illud  :  Ecce  nos 
reUquimusomnia.  Probat  idsanctus  Augustinus  in 
Psal.  86.  ISamsi  duodecimtanlumselke  ibifuturcc 
sunt ,  non  erit  ubi  sedeat  terlius  decimus  Paulus 
Apostoius;  et  non  erit  quomodo  judicet ,  qui  ta- 
men  judicaturum  se  dixit  non  homines  modo,  sed 
et  Angelos.  Nonsolumergo ,  inquit,  iUiduodecim, 
et  Apostolus  Paulus,  sed  quotquot  Jadicaturi sunt, 
propter  significationem  universilalis  ad  sedes  duo~ 
decim  pertinent.  Et  S.  Bernardas  serm.  deS.  Bc- 
nediclo  :  Justa  prorsus ,  inqiilt,  retribulio ,  ut 
qtu  hic  pro  Chrislo  humance  gloriam  celsitudinis 
neglexerunt ,  iliic  a  Chrislojudiccs  glorificati  sin- 
gudariter  cum  eo  assideant.  Nemo  autem  pulet 
duodecim  tantum  Apostolos,  quia  proJadaprce- 
oaricante  Malthias  eieclus  est ,  lunc  esse  Judica- 
turos  ,  sicut  nec  duodecim  solce  sunt  tribus  Israel 
jadicandco ,  alioquin  tribus  Levi,  quce  tertia  de- 
cimaest,  injudicatarecedet :  et  Pauius,  quitertius 
decimus  est  Apostoius ,  Judicandi  sorle privahitur; 
cum  ipse  dicat  :  Nescitis,  quia  Angelos  Judicabi- 
mus?  Scicndum  namque  est  omnes,  qui  cui  exem- 
plum  Apostolorum  sua  reiiquerunt  omnia ,  et  secuti 
mnt  Christum ,  Judices  cum  eo  venturos,  sicut 
fitiam  omne  mortatium  genus  esse  Judicandam  : 
quia  enim  duodenario  scepe  numero  solet  in  Scrip- 


TTILliUM.  Cap.  XIX. 

turis  universitas  designari ,  per  duodecim  sedes 
Apostolorum  omnium  universitas  Judicantium,  et 
per  duodecim  tribu^  Jsrael  universitas  eorum,  qui 
Judicandi  sunt  ,ostendiiur.  Idem  fuse  demonstrat 
S.  Thomas  tract.  contra  rctrahcnles  ix  Religione 
cap.  G.  ct  7.  ubi  docet  hanc  sessionem  promis- 
sam  esse  pauperiati  Evangelicic,  indequC  evin- 
cit,  quam  sublimis  gralaque  Dco  sit  haec  pau- 
pertas  ,  utpote  qute  prae  aliis  virtutibus  hoc 
judiciariae  potestatis  culmen  etthronum  merea- 
tur.  Causam  dat  S.  Gregorius  26.  Moral.  20.  ubi 
interpretans  illud  Job  SG.  Judicium  pauperibus 
tribuit.  Quia,  inquit,  quanlo  liuic  mundo  magnu 
humilitate  despecti  sunt ,  tanto  tunc  acccptis  se- 
dibus  majore  cuimine  potestatis  excrescunt.  Dig- 
num  enim  cst  primo  ,  utReligiosi,  qui  superio- 
rcs  mundo  vixcrunt,  de  mundo  judicent.  Se- 
cundo,  ut  qui  in  mundo  quasi  aquilae  aspectu 
coelestium  bonorum ,  et  despectu  tcrrestrium 
cetcros  transcenderunt,  ceterorum  sintjudiccs 
el  principes.  Terlio ,  ut  qui  doctorcs  fueruni 
mundi,mundum  examinentetjudicent,anjuxta 
hanc  suam  doclrinam  vixcrit.  Quarlo,  ut  qui 
fatui  judicati  sunt  h  mundo,  mundum  fatuum 
judiccnt,  eumque  fatuitatis  arguaut  et  condem- 
nent,  Sap.  5.  li. 

Quocirca  merito  hauc  corum  excellentiam 
admirans  exclamat  S.  Bernard.  serm.  8.  inPsal. 
Qui  liabitat  :  O  familiaritatis  gratiam  ,  6  honoris 
culmen ,  6  fiducice  priviiegium ,  6  prccrogativam 
securitatis  perfectcel  Quid  enim  tam  pavendum , 
quid  tam  pienum  anxietalis ,  ct  vehementissimcs 
soliiciludinis  ,  excogitari  potQSt  ,  quam  Judican- 
dum  adstare  ilii  tam  terrifico  tribunaii ,  et  incer- 
tam  adliuc  expectare  sub  tam  districlojudice  sen- 
tentiam?  Et  mox  :  Felix  plane,  quce  tam  securos, 
imo  gloriosos  faciat  in  illo  singuiari  fragore  ele~ 
mentorum,  in  iilo  tremendo  examine  meritorum, 
in  illo  tanto  discrimine  Jiuliciorutn.  Porro  glo- 
riosa  ha3C  sessio  judiciaria  coram  toto  mundo, 
imo  de  toio  mundo  a  Christo  promittitur  sin- 
gulis  illis,  qui  relictis  omnibus  Christum  pau- 
perem  pauperes  fervenli  et  perfecta  (ita  sanctus 
Augustinus  et  Gregorius  jam  citati  :  unde  ex  eis 
S.  Antonius  et  Franc.  SuarezS.  part.  quaest,  59. 
disp.  57.  sect.  U.  negant  hoc  prajmium  dandum 
Religiosis  imperfectis  ,  sed  tantum  perfectis, 
idquemerito)  imitalionesecutifuerint,  ejusquc 
Evangeliumet  regnum  propagarint.  Cum  enim, 
ut  ait  S.  Bcrnardus  iuillud  :  Ecce  nos  reliquimus 
omnia:  In  paupertate  dito  insint  incommoda ,  pri- 
mum  hmnilitas  et  abjectio,  deincle  eliam  mutto- 
rum  taborum  perpessio  :  nimirum  merito  hoc  esse 
a  Domino  inslitutum,  ut  pro  laboribus  sessio ,  pro 
contemplu  celsitudo  tantce  potestatis  redderetur. 

Vox  ergo  sedebitis  significat  primo ,  pauperum 
Evangelicorumsecuritatem ;  secundo,  munus  ju- 
dicandi;  tertio,  dignitatem  et  eminentiam  pvx 
celeris;  quarto,  locum  Christo  proximum,  sum- 
mamque  cum  eo  conjunclionem ;  quinto  ,  prin- 
cipatumgratic-e,  felicitatis  et  gloriae,  utpote  qui 
quasi  principes  regni  coelorum  jus  habeant  ju- 
dicandi  ceteros,  ac  dignos  in  iUud  admittendi , 
et  indignos  ab  eo  excludendi. 

Tropologice  ,  auctor  Imperfecti  per  hanc  ses- 
sionem  et  potestatem  judiciariam  censet  pro- 
milti  iis  ,  qui  rehnquunt  omnia  ,  et  sequuntur 
Cbrislum,  dominium  cordium ,  ut  sciHcet  do- 
minentur  cordibus,  mentibusquehominum,  in 
iisque  coUocent  thronum  et  regnum  Chrisli ,  in 


COMMENTARIA  TN  MATTHyEUXf.  Cap.  XIX. 


876 


quo  ipsi  sedeanl ,  nl  quasi  rcgcs  cordibus  lio- 
minum  impcrent,  illaque  per  omnia  facianl 
obsequenlia  Christo.  Unde  Apostoli ,  el  viri  Apos- 
tolici,  relinquenles  omiiia  ,  (juaJes  fucre  \iri  re- 
ligiosi  et  monachi,  amorc  Dci  Ilagrantes,  con- 
▼erterunt  orbem  ,  uti  fuse  ostcndit  Hicronymus 
Platus  lib.  2.  de  Bono  status  Rcligiosi  cap.  30. 
Quicumque  enim,  ait  auclor  Impcrfecti  ,  Cfiris- 
tum  credendu  (<;t  pcrfecte  imitando  )  in  se  susci- 
piunt  y  sedes  sunt  majestalis  ejus.  Et :  Quicumque 
susceperit  verbum  Pelri ,  fit  thronus  Petri,  et  Pe- 
trus  sedel  in  eo. 

JUDICANTES     UUODECIM    TRinUS     IsnAEI..  ]     J luli- 

cantes,  nontanlum  collationeveslri  cum  inipiis, 
uli  exponit  S.  Hicronjmus,  Clirysost.,Lutbym., 
el  elegantcrauclor  Imperfccti;  quomodorcgina 
Austri  et  Ninivila;  dicunlur  in  die  judicii  con- 
demnaluri  Judicos,  scilicct  suo  facto  ct  cxcin- 
plo,  eo  quod,  pra.'dicanic  Jona,  p(Enilcnlian) 
egcrunt;  cum  Judici,  pra-dicantc  Clirislo,  p(E- 
nitere  noluerint.  Maiili.  12.  vers.  /lO.  et  Ixi.  Nec 
etiam  approbatione  sentcntia;  Christi  dumtaxal; 
quomodo  omnes  Sancti  judicabunt  :  approba- 
buntcnim  justamCbrisliin  i)ios,  ajqueacimpios 
de  coelo  et  inlcrno  seni(miiam;  scd  muliohono- 
rificenlius  et  gloriosius ,  quasi  regni  C(]elestis 
primores  et  principes,  doclores  et  judiccs,  ct 
quasi  assessorcs  Christi  judicis  cum  eo  in  suis 
Ihronis  considcntes,  sicutCardinalcs  cum  Papa, 
propric  judicabunt,  et  scntcnliam  ferent  cam- 
dcm,  quam  Christus,  qua  proboscoelo,  impro- 
bos  inlcrno,  adjudicabunt,  arguentes  ct  incrc- 
pantcs  eos,  qui  suam  doclrinam,  vit;c(jue  sancla' 
cxemplum  ncglcxcrint,  ct  probantes  laudanlcs- 
quccos,  qui  utrumquc  colucrinl,  ct  imilando 
expresserint.  lllos enim  dcccl lucc  judici  aureola. 
llu  Janscn.  Maldou.  Suarcz,  cl  alii. 

DuoDECiM  TRinus  IsuAEL.  ]  Non  quasi  Apostoli, 
virique  Apostolici  in  die  judicii  judicaiuri  sini 
solos  Juda;os,  uli  cxponunt  Thcophylactus  ct 
Euthymius;  sed  quod  sub  duodccim  tiibubus, 
omnes  genlcsinielligat. 

Ubi  nota,  duodecim  dici  tribus  Isracl :  licet 
cnim  tribus  Joscpli  i)iparlila  essci,  ac  divisa  in 
Ephraimet  Manassc,  duosJoscphi  filios,  uti-.oic 
quos  sibi  in  lilios  adoptavil ,  cctcrisquc  suis  liliis 
in  successione  ct  iKcrcdiialc  a-quavit  Jacol),  com- 
munis  omniumtribuum  pater  ^ipsc  enimgcnuit 
duodccim  lilios  ,  quorum  quisqiic  cum  postcris 
cx  se  prognalis  ,  unam  consliluit  tribum,  undc 
omncs  simul  juncia;  sunt  duodccim)  Gcncs. /i8. 
16.  ac  conscqucnlcr  juxta  hunc  compuium  tri- 
Lus  Levi  cssct  iion  duodccima ,  scd  dccima  ter- 
lia;  tamen  ad  ipsam  primam  iribuum  origincm 
respicicndo,  scilicct  ad  duodccim  Patriarchas 
Jacobi  filios,  non  nisi  duodccim  erant  tribus. 
quiatotidcm  crant  Patriarchae ,  sive  Jacobi  filii. ' 

Nota  Sccundo,  has  12,  tribus  dici  Tsracl ,  quia 
ab  Isracle,  id  est,  Jacobo  Palriarcha ,  pcr  12.  (>jus 
fillos  sunt  prognalacct  propagata.'.  Porro  ha.'12. 
tribus  olim  crantpopulus  fidclisct  elcctiis,  puta 
Ecclesia  Dci,  ctiam  tcmpon;  Chrisli,  imo  hoc 
eratregnum  Israelis  Mcssioc  promissum  :  undc 
genles,  quoe  Chrislo  crcdidcrunt ,  in  hanc  Ecclc- 
siam  ct  populum  Judaicum,  puta  in  12.  tribus 
Israelis,  (piasi  inscrl;u  sunl,  cf  quasi  civilato 
donatiE,  ut  nou  jam  Gcnics,  scd  Judaci,  id  est, 


ronfitentcs,  credentesfjue;  ac  IsradifH.',  id  est» 
dominantcs  Dco,  appellentur,  uti  docet  Apos- 
lolusRoin.  11.  vcr».  17.  ct  btMj.  Ilinc  S.  Joaimcs 
Apoc.  21.  vcrs.  12.  in  j)ortio  cu^lcstis  Jcrusalcm, 
ait  se  vidisse  inscripta  nomina  12.  ttibuum 
Isracl.  Oinnes  crgoChiisliani  omiiium  gciitium, 
iii  12.  tribus  Isiaelis  jam  diclas  divisi  cL  dislii- 
buli  suiit ,  ul  alii  censcantur  essc  de  tribu Jud;  , 
alii  dc  tribu  Joscph,  alii  dc  tribu  Lcvi,  ctc  sc- 
cuiidum  diversiiales  animarum  etvirtutum:  ad 
Juda  cnim  perlinentmagislratus,  rcgcs,etprin- 
cipes ;  ex  Juda  cnim  naii  suni  rcgcs  cl  principes 
Israelis,  juxta  oraculum  Jacob  Gcncs.  /|9. 10.  Ad 
Joseph  pcitinent  virgineSj  casti ,  et  calibes  : 
talis  (mim  fuit  Joscph  antcprincipatumjl^gypti. 
AdLcvi  pcrtincnt  saccrdotes,  diaconi,Religiosi: 
talcs  enim  erant  Levitee,  et  sic  de  cctcris. 

Nola  tertio  :  Gentes  infideles  proprie  non  per- 
tinent  ad  12.  tribus  Israel,  utpote  fidcles  :  quare 
tacite  hac  infidclium  omissionc  hic  significatur, 
i])S06  in  die  judicii  non  fore  judicandos;  quia 
(jui  non  credil,  jam  judicalits  est,  Joan.  3.  18. 
quod  inlcllige  dc  jiidicio  dubii  cxaminis;  lioc 
cnim  solo  judicabuiilur  fiddcs  :  dc  hisenimdu- 
bium  csse  polcst,  an  sint  damnandi,  an  sal- 
vandi,  quod  dubium  rcsolvctur  cx  examine  op(*- 
rum  cujusquc:  nam  alioqui  infidelcs  quosque  in 
die  judiciicomparituros,et  similitcr  judicandos 
esse,  ac  cuique  pro  demcritis  majorem  vel  mi- 
norcm  in  gchcnna  poenam  decernendam  cssc, 
apudomncs  in  confcssoest,  etpalet  ex  JoelisS. 
v.  2.  ct  Matth.  25.  32. 

29.  ET  OMMS,  QUI  nELIQUERITDOMLM,  VELFBA- 
TRES,  AUT  SOnORES,  AUT  PATREM ,  AUT  MATREM , 
AUT  tXOREM,  AUT  FILIOS  ,  AUT  AGROS  ,  PROPTER 
NOMEN     MEUM  ,     CE^TUPLUM    ACCIPIET,     ET    VITAM 

^iiiTERiNAM  possiDEiHT.  J  Nota ,  iu  siugulis  hiscc 
mcmbris  poni  conjunctionemdisjunctivama«^ 
quia  loquilur  Christus  non  de  iis  qui  ipsumse- 
quenlcs  rclinquunt  omnia,  scd  deiis  qui  aliqua 
dumlaxai  abdicant  proptcr  se  ct  Evangelium, 
ait  Marcus,  ut  sciliccl  Evangclii  doclrinam,  le- 
gcs  el  sanclioncs  observcnt.  Ita  Origcncs , 
S.  Hicronymus,  Maldonalus,  ct  alii:  licctsanc- 
tus  Chrysostomus  seciis  scntiat,  piitctquc  hic 
idcm  a  Christo  promitti  cctcris  fidclibus,  quod 
paulo  anie  promisit  duodccim  Aposiolis,  q.  d. 
Omnes  fidclcs,  qui  idcm  fcccrunl  quod  duode- 
cim  Apostoli,  scilicct  ut  omnibus  rcliciis  mc 
scquanlur,  cumdcm  honorem  rccipicnt,  acse- 
dcm  nnam  c  duodccim  inter  Apostolos  nancis- 
ccnlur,  ac  in  ca  judicabunt  duodecim  iribus 
Israel.  Vcrum  prius,  quod  di\i.,  verius  cst, 
idquc  cxigit  disjunctio  aut. 

Qui  nEi.iQUERiT  DOMUM.]  Vcl  quia  domo  spo- 
liatur,  agiliir(]uc  in  cxilium  atyranno;  vd  quia 
spontc  (lonium  rdinquii  ob  scandala  ct  tcnta- 
tiones,  quasinca  repcrit;  vcl  quia  rdictadomo. 
confugitad  monastcrium  vcltcmplum,uttotum 
scDeiobscquiomancipct.Idcmdicodefralribus, 
sororibus,  patrc,  matre,uxorc,  filiis  :  nam  ethi. 
cum  sunl  iiifiddcs  ct  iniprobi.  fidclcm  a  fidc  vcl 
prohilalcavocarc  satagunt:  undcsiuxorviruraa 
fidcetpiclatc  avoc(>t,  suadcl  Christus,  utvirabca 
faciat  divortium  :  satius  cnim  cst  dcserere  uxo- 
rcm,  (|uam  Chrislum  :  spontc  vero  cosdem 
rdinquunt,  qui  pcrfcclioris  vit?c  sludio  ad  reli- 
gionmn  claustra  confugiunt.  Kt  hoc  significat  -rc 
proplcr  noTnon  mrinn ,  id  cst,  pix)plermc,   mei 


376 

amore ,  el  reverentia,  ul  milii  melius  ei  plenius 
serviat,  seseque  totum  mancipet. 

Cemuplum  accipiet.  ]  Graece  ixKTovT^Xxaiova ,  id 
est  centnpUcia  ,  scillcet  singula  ,  ut  pro  una 
(lomo,  quani  Clnisti  causa  relinquit,  recipiat 
centuni;  pro  uno  fratre,  sorore,  liiio,  patre, 
matrc,  recipiat  centum  fratres,  sorores,  filios, 
patres,  matres.  Syrus,  ttnumin  centtim ,  sciiicet 
auciuni.etcum  centuplo  foenore  muliiplicatum. 
Sic  et iEgyptius ,  Arabicus ,  /litliiopicus,  Persicus, 
qui  fere  inter  se  consenlire  solent,  proesertim 
/tthiopicus  cumPersico,  et  .Tlgypliuscum  Ara- 
l)ico,  ut  hic  ex  illo  traductus  vidcaiur.  i^^gypiii 
enim  primilus  a  S.  Marco,  S.  Petridiscipulo  con- 
versi,  Evangeliumacceperunt.  Centuplum  ergo, 
id  est  plura,  et  muUis  partibus  majora.  Uude 
Lucas  hethel  muUiplicia;  poniiurenim  numerus 
definiius  proindelinito,  utmagniludo  et  multi- 
ludo  recompensfc  signiiicetur. 

Quceres,  quodnam  sit  lioc  centuplum  iis,  qui 
sua  proChristorelinquunt,  ab  ipsopromissum? 
Primo,  Cliiliastre,  sive  Millenarii,  per  centuplum 
intelligunt  mille  annos,  quibus  hi  Sancti  post 
communem  resurrectionem  in  terra  hac  delicia- 
buntur,  omnique  voluptatefruentur.  Verum  hic 
est  error,  quem  confutavi  Apoc.  20.  illique  re- 
pugnat  Marcus  c.  10.  v.  31.  dicens  :  Accipiat  cen~ 
ties  tantum  nunc  in  tempore  hoc.  Audi  S.  Hiero- 
nymum  :  Ex  occasione  hiijus  sententice ,  quidam 
introductint  mille  annos  post  resurreclionem ,  di- 
centes  :  Tunc  nobis  centiipltimomnitim  rerum  quas 
dimisimus,  et  vitam  ceternam  esse  reddendam  : 
non  intelUgenles ,  quod  si  in  ceteris  digna  sitrc- 
promissio,  in  uxoribtis  appareal  turpiludo  :  ut  qui 
unam  pro  Domino  dimiserit  ^  centum  recipiat  in 
futuro. 

Secundo,  S.  Gregoriushom.  18.  in  Ezech,  Cen- 
tuplum,  inquit,  recipiet,  quia  Deus  faciet,  ut 
talis  multo  magis  gaudeat  paupertate ,  aut  rerum 
suarum  abdicatione,  utpote  amore  Christi  facta, 
quam  diyites  gaudeant  omnibus  suis  opibus  el 
eommodis.  Idque  revera  ita  fieri  experiuntur  ii, 
qui  pro  Christo  suis  se  abdicant. 

Tertio,  S.  Hieronymus,  Bcda,  et,  alii  centu- 
plum  accipiunt  inbonis  non  lemporalibus,  sed 
spiritualibus,  puta  in  pace,  gaudio,  consolationi- 
bus  divinis,  cettMisque  donis  et  gratiis,  quibus 
Deus  eos  mulcet  etcumulat,  quae  longe  magis 
superant  omnia  terrena  bona  et  gaudia ,  quam 
numerus  centenarius  superat  unitatem.  Verum 
quia  Marcus  particulatim  explicans  to  centies 
lantum  subdit  domos,  et  fralres,  et  sorores,  et 
rnatres ,  ct  filios ,  et  agros ,  liinc , 

Quarto,  et  magis  genuine  Origenes,  Theo- 
phylactus,  Euthymius,  Cassianus,  et  Franc. 
Lucas  centuplumexponuntsic,  quodrclinquens 
sua  et  suos  propier  Christum,  Cliristo  procu- 
rante,  inveniat  alioscentum,  id  est,  plurimos, 
qui  illi  amorem ,  opem  et  curam  fratrum ,  uxo- 
rum  et  mairum  longe  majori  cliariiate  et  suavi- 
taleimpendant,  itautnon  ressuasamisissc,  vel 
reliquisse,  sedinChristi  providentiadeposuissc, 
ibique  magno  foenore  multiplicasse  videatur. 
Suaviores  enim  sunt  affecius  spiiitus,  quam 
naturae;  et  magis  amat  pollens  amore  coclesti, 
quem  conciliavit  pieias,  quani  imbutus  amorc 
leircno,  quem  adjunxit  nalivilas.  Quare,  qui 
unam  domum  pro  Chrisio  rclinquit,  cenlum  ct 


COMMENTARIA  IN  MATTfLEUM.  Cap.  XIX. 


plures  piorum  domos  inveniet  ipsi  paraia»  et 
apertas,  quae  ipsumamanter  etgaudenter  exci- 
piant.  Experiuntur   hoc  sacerdotes,  et  qui  fe 
domo  sua  fugiunt  ob  persecutionem  in  Japone, 
Anglia ,  Scotia :  lii  enim  omnium  fidelium  domo» 
ad  hospiiium  promptas  reperiunt,  ac  de  domo 
iu  domum  crebro  commigrant.  Sic  religiosus, 
quiunam  patris  domum  pro  Christo  relinquiti 
centum  invenit  non  domos ,  sed  collegia  ei  mo- 
nasteria  maxima  etpulcherrima,  quae  ipsum  ex 
affectu  materno  excipiant.  Sic,  qui  unum  agrum 
pio  Christo  reliquerit,  centuin  Christi  cultorum 
agros  inveniet ,  e  quibus  alatur,  idque  sine  suo 
laJ)ore  et  cultura ,  cum  suuin  colere  debuerit. 
Similiter,  pro  uno  fratre  relicto,  plurimi  erant 
Chrisliani  instar  fratrum  fraterno  ipsum  amore 
prosequentes,  et  spiritali  gluliuo  suavius  adhse- 
rentes  :  pro  una  sorore,  plurimae  adolescentulae 
castedihgent,  observabuntque  utfratrem  :  pro 
uno  patre,senes  plurimi  tanquam  filium  fove- 
bunt  :  pro  unamatre,  matrona;  plurimcc  afTeciu 
materno  necessitatibus  illius  prospicient :  pro 
unauxore,  centum  aliorum  uxores  ,  casto  spi- 
ritu  ipsi  conjunctoe,  paratae  erunt  per  se  aliosque 
servire   valetudini,  commoditatibusque    ilhus 
non  secus ,  quam  si  forent  uxores  lllius  :  deni- 
que  pro  filio  aut  filia  una  ,  innumeri  reverebun- 
tur  eum  ut  patrem,  et  ab  ejus  doctrina  sana, 
consiliisque  pendebunt,  ex  quibus  majorem  il- 
lius  animus  accepturus  est  volupiatem,  quam 
acciperet  exgermanis  liberis.  Hoc  est  quod  ex 
Salomone  ait  S.  Augustinus  epist.  89.  quiest.  U. 
Fideli  totus  mtindus  divitiarum  est.  Audi  Cassia- 
num  collat.   ult.  cap.  ult.   Centuplam  fralrum , 
patrumqtie,   parentumque  recipiet  quantitatem. 
Ouisqtiis  patris  tinius,  vel  matris ,  seu  filii  pro 
Christi  nomine  charitate  contempla,  in  omnium, 
qui  Christo  servitint ,  dilectionem  sincerissimam 
transit,  pro  uno scilicet  tot  patres ,  fratresqiiefer- 
ventiore,  ac  prceslantiore  sibi  affectu  devinctos. 
Mtiltiplicata  etiam  domortim,  alqtie  agrorum  pos- 
sessione  ditabittir ,  quisqids  una  domo  pro  Chrisli 
dilectione  rejecta,  innumera  monasteriortim  habi- 
tacula,  tanqtiam  propria  possidebit  in  quacumque 
orbis  parte,  vetut  in  sucs  domtis  jtire  succedens. 
Quomodoenim  non  centtipltim,et  si  Domini  nostri 
sententice  stiperadjici  aliquid  fas  est,  pltisquam 
centuplum  recipit,  qui  decem  vel  viginti  servorum 
ministeria  infida  et  coactitia  derelinquentes ,  tot 
ingentiortim   atqtie  nobilium   spontaneo  fulcitur 
obseqtiio?  Experti  sunt  hoc  centuplum  Apostoli; 
et  primi  Christiani  in  fervore  primiiivaj  Eccle- 
sire,  de  quibus  aitPaulus  :  Nihil  habentes,  et  om- 
nia  possidentes.  Et  Lucas  Actor.  4-  S2,  JSec  quis- 
qtiam,  inquit,   eorum,  qui  possidebat,   aliquid 
suum  esse  dicebal ,  sed  erant  illis  omnia  commitnia. 
Et  mox  :  Neqtie  enim  quisquam' egens  erat  inter 
illos.  Qttotquot  enini  possessores  agrorum  aut  do- 
mortim  erant,  vendenles  offerebant  pretia  eoriim, 
qua  vendebant,  et  ponebant  ante  pedes  Apostolo- 
rum :  dividebanlur  atitem  singuUs,  prout  cuiqae 
0/jH.s  errtL  Id  etiamnum  experiuntur  boni  religiosi; 
quod  si  quando  secus  accidat,  et  cuiquam  ali- 
quidcorpori  necessarium  desit,  tunc  Deus  de- 
fectum  hunc  corporalium  supplct,  et  compen- 
sat  copia  spirilualium  donorum,  et  gaudiorum, 
Exemplumillustre  estin  Peregrino  Philosopho 
qui  finxit  se  esse  Christianum,  ac  ut  talem  in 
persecuiione  obtulit  se  PrtTssidi  et  carceri ,  ut 
ope  et  opibus  Cliristianorum  ei  succurrentium 
frucretur :  nec  eum  fefcllitopinio,  ibienim  cer- 


COMMENTARIA  IN  M 

latim  Chrislianis  llli  sua  onerenlibns,  suffarci 
nalus  auro  imposlor  in  palriam  rcdiit,  uli  fuse 
iiarral  Luciaiuis  iii  Peregriiio,  et  ex  eo  Baronius 
anno  Chrisli  Ih.  c.  7. 

Denique  S.  Ambros.  in  psai.  118.  liltera  chnt , 
sive  octonario  8.  per  centuphjm  accipit  ipsuni 
Deum,  ac  consequenter  lotum  mundiun,  qui 
est  Dei  pecuiiiim.  Deuscnimiis,  qui  on)nes  cl 
omnia  proplcr  se  relinquunt,  est  par(!r,  mater, 
uxor,  frater,  soror ,  el  omnia.  Matth.  \'l.  69. 
Quonium,  inquit  Ambrosius,  (iiu  omnia  rcliqiw- 
rit,  Dcum  possidere  incijHt ,  cl  ipse  rncrccs  utiijue 
pcrfccta  virtutum,  qui  non  centupticnumcralione, 
scd  pcrfectcc  virtutis  oislimatione  censetur.  Alfert 
etiam  exemphmi  Levitic;c  lril)us,  qiiae  quia  Do- 
niinijussu  nullaminieraiias  tribusterric  partem 
liabiierat,  ideo  Dominus  ipse  ita  promisit,  et 
sappius  confirmavit,  se  ejus  partem  ct  i^osses- 
sioiiem  fore.  Undcliac  aurca  giiome  concludens 
subjicit:  Cui  portio  Ucus  est ,  totius  posscssor  cst 
naturcc.  Pro  uf^ris  ipse  sibi  satis  est,  habcns  bonum 
fructum ,  qui  non  possit  perire,  Pro  domibus  satis 
est  sibi,  ut  sil  habitalio  Dei,  et  tcinplum  Dci ,  qua 
nihil  potcst  essc  prctiosius.  Quid  enim  prctiosas 
Deo?  Ea  est  porlio  quam  terrcnct}  partes  ccquure 
non  possunl.  Quid  magnificenlius  hospite  ccelesti? 
quid  bealius  posscssione  divina?  El  Cassianuscoi- 
h»t.  ult.  cap.  ull.  Pro  l(ttilia ,  inquit,  iila,  quam 
in  unius  agri  ac  domus  posscssione  quis  hubuit , 
ccntaplo  majore  divitiarum  gaudio  pa-fruetur , 
qui  in  adoptionem  transiens  fdiorum  Dei,  univcrsa, 
quce  (vlerni  sunt  Patris ,  ut  propria  possidebit ,  ct 
affcctu  atqiic  virlule  ad  imitationcm  veri  illius  filii 
[iroclamahil :  Omnia,  qu(C  habet  Pater,  measunt, 
nec  jamcum  ulla  poenali  distensionis  aut  sollicitu- 
dinis  cura,  scd  securus  ac  l(i'tus  velul  in  propriis 
ubique  succcdit ,  audiens  quotidic  ab  Aposlolo  sibi 
prccdicari :  Omnia  vestra  sunt ,  sive  inundus ,  sive 
prctscntia ,  sive  fulura  :  et  ii  Saiomone  :  Fidelis 
vi7'i  tolus  mundus  divitiarum  cst.  Ihcc  crgo  est 
congrua  et  condigna  merccs  paupertalis,  ut 
niliil  habcns,  niliil  ci  desit,  sed  omnia  possidcat. 
Idexpertus  sanclus  Franciscus,suosqucadeam 
<>xhortans  :  Filii,  inquit,  charissimi ,  magna  et 
incnarrabilia  sunt  crga  nos  Dei  nostri  bencficia, 
qui  adco  fleclit  crga  humitcs  ct  inutites  servos  suos 
corda  fidetium.  Ex  acccptis  quolidie  accipienda 
speiymus  :  si  parva  videntur  conccssa,  adjiciet 
majora,  dum  in  divinorum  mandalorum  obscr- 
vantia  pcrstilerimus.  Juclalc  crgo  cogitalumvcs- 
irum  in  Domino  ,  ct  ipsc  vos  enalriet  in  montc  hoc 
(AlvcrniiCj  qui  Eliam  in  dcscrto ,  Antonium  et 
Pautum  in  eremo  nutrivit.  Itlud  ccrtissimc  scitote, 
niittum  nobis  rctcvandiv  ncccssituti  sccurius  cssc 
refugium,  quam  nulliim  liabcre.  Si  enim  veri  ct 
Evangctici  fuirimus  pauperes ,  mundusnostrimi- 
scrcbitiir,  ct  afftuenlcr  nospascet.  Si  aiUcm  apait- 
pcrtate  drfecerimus ,  mundus  nos  fugict ,  et  indi- 
gcntias  illicito  modo  rcpcltentcs,  majorcs patiemur 
pcnurias.  Ua  refertWaddingusiuAunal.  Minorum 
anno  Chrisli  1215.  numer.  i/i.  Addit  Marcusc.  10. 
V.  30.  ccntuplum  hoc  redd(>ndun)  cnm  persccu- 
tionibiis  :  mwd  (]uomO(\o  lial,  ibidein  dicam. 

Tropologice,  Cassianus  loco  jam  citalo,  cen- 
tnplo  majus  gaudium  conversorum  esse  asserit 
'"•c  virlutc,  quiun  fiicrit  antea  de  cupidilale  ct 
^  ilio  :  .S'( ,  iinjuil ,  pro  ir(C  ct  fiiroris  pcrliirbatione 
jugetn  onimi  lcnitatcm  :  pro  soUiciludinis  ac  dis- 
tensionis  angore  securitatis  qiiictcm  :  pro  infruc- 
tiKJsa  hiijus  sc^culi  pncnuliquc  Iristitia,  saliilaris 
tnstitice  fnirtum : pro  niuitat''  (aiin'n>  tcmporntis, 

COn>EL.    A    LiPIDF.    TOU.    \U\. 


ATTUA.LW.  Cap.  XIX.  Z77 

gaadii  spiriluatis  appcnderis  ubertatem,  relribu- 
fionem  in  horum  affcctuum  commutalione  centu- 
plam  pervidebis. 

Anagogice,  S.  Antonius,  teste  S.  Athanasioin 
cjus  Vita,  per  ccntuplum  accipit  rcgnum  crclo- 
iiim,  in  quo  cenluplo  majora  sunt  bona,  quam 
sint  in  terra  :  Qai  lolius  orbis  dominiumrcliquit , 
\m\ni\,  centuplum  demclioribus  prccmiis  insublimi 
sede  recipict.  Pro  caduciscnim  reddcntur  ei  sia- 
liilia,  pro  vilibus  eximia,  pio  paivismagna,  pro 
lerienis  c(clesiia,  pro  iiumanis  divina,  pro  mo- 
menlaneis  sempiterna. 

Et  viTAAf  ^TF.nNAM  possiDEniT.]  Syrus ,  lia're- 
dilale  possidebit ;  Arabicus,  lia;res  fietvit(e  cftcmcc. 
i\.  d.  Qui  suam  hx-rcditaiem,  aeque  ac  suospa- 
rentes,  fratres,  sorores,  eic.  Christicausa  reli- 
querit,  proeis  recipietcentupluin  iuhocs;eculo, 
et  hcBreditatem  vitae  aelernse  in  futtiro.  Hiec  enin) 
(■st  amplissima  hicreditas,  in  qiia  Bcali  crunt 
ha;iedes  Dei,  ac  cohaeredesChristi :  idcoqucnon 
solum  coDlum  ellcrram,  et  omnia,  quic  in  eis 
sunt;  sedetiam  Deumipsum,  ct  omnem  J)ono- 
i"em,  omnes  opes,  omnem  gloriam  ,  omriem 
suavitatem ,  omnes  delicias,  omnia  gaudia , 
de])ique  omnia  bona  in  Deo  possidcbunt ,  non 
quasiusufructuarii,  sedquasi  haeredesetdomini 
ha;rcdilate  perpetua,  et  in  a-lernum,  quamdiu 
Deus  erit  Deus,  duratura.  Ha;c  omnia  signili- 
canlur  cl  involvuntur  iii  vita  iPterna.Porrohanc 
viiam  icternamobtinebunl  omnes,  qui  servant 
Dei  maudata,  ut  dixit  Christus  vo^s.  17;  plcnius 
tamen  et  gloriosiu»  eam  obiinebunt,qui  pra^cep- 
tis  addidere  consilia  :  unde  iis  solis  Clirislus  hic 
illam  promittitet  assignat.  Qiia  phrasi  tacite  in- 
nuit  dinicile  esse  vilau)  a.Hernam  consequi  per 
oj)scrvationem  solorum  pra;ceplorum,  sine  ob- 
servatione  consilioruu);  quia  illa  sin<i  hac  est 
diflicilis  :  diflicile  est  enim  servare  omnia  Dei 
praecepta  ,  nisi  scrvenlur  et  consilia  praesertim 
paupertatis  :  nam,  nt  aif  Chrisius  v.  23.  diflicile, 
ct  quasi  impossibile  est  diviiem  salvari. 

30.    MULTI    AUTEM     EnUNT    PRIMI   NOVISSIMI,     ET 

NOvissiMi  pniMi.  ]  Nota  apposite  Chrisium  hanc 
sentcnliam  prxcedentibus  a  se  diciis  subjungere: 
nam  ipse  hoc  capite  pene  loto  opposuit  se,  suam- 
quegratiam  et  consilia  evangclii.  Pharisa-is  ,  et 
legi  vet(!ri ;  unde  consequenler  hic  opponit  prai- 
mium  illius  praemio  hujus,  utpatebitcap.se- 
quenti :  proprie  autcmrcspicit  illa,  (pwe  immc- 
diate  ante  dixerat  de  sedibiis  duodeciinjiidicia- 
riis,  decentuplo,  de  vita  aterna  dandis  suis 
sequacibus  :  ac  videtur  occurrerc  lacite  objec- 
tioui  Aposlolorum.  Poterant  enim  ipsi  inlra  se 
cogitare:  Quifieripoterit,  ulnos  viles,  pauperes, 
iguorantes,  ignobilcssedeamus  super  duodecim 
thronis,  judicaiiles  12.  tril)us  Israel?  in  (|iiibus 
sunt  viii  plurimi  dignitalc,  opihns,  nobililate, 
scieniia,  fama  ,  auctoritate  emincnles  ,  uti  sunl 
Scriba'  et  Pharisiei,  el  adolescens  ille  dives  et 
splendidus,^imul  ac  legis  observator ,  de  qiio 
vers.  li>.  OccurriiChristus,  asseritque  illos  qui- 
dem  in  hoc  sa-ciilo  esse  emiuenics  ei  prin)0s, 
sed  in  c(rlo  et  vila  oplerna  fore  novissimos  ,  id 
esf,  nullo  loco  habcndos.  sed  ab  ca  irjiciendos 
et  excludendos  (simili  phrasi  dixil  cap.  b.  19. 
Qui  solvcrit  uniim  dc  mandatis  istis  minimis,  etc^ 
minimus,  id  esl  nullus,  vorabitiir  in  rcgno  cisfo- 
rum ;  ac  novissiinos  hic  vocari  iiregnoccclorum 
renioiissimos ,  paiet  cx  Luca  c.  13.  30. )  eo  quod 
Chrisinn)  qiiasi  pauperem  aspernali  sint:  Apos- 

/|S 


378  COMMENTAP.IA  IN  M 

tolos  rero,  alios(iuc  similcs,  qui  rcliciis  onini- 
bus  secuii  Christuni  in  hoc  saeculo  videbautur 
esse  pauperrimi  et  novissinii  hominum,  iu  viia 
a't('riia  Ibre  primos,  iiipote  Christo  ccelornni 
regi  cliarissinios,  cl  in  vita  ac  moribus,  pr.eser- 
lim  in  paupeitate  elzclo  pr.udicandi  simillimos. 
Ita  S.  Hieronymus,  Deda,  S.  Thomas,  Franc. 
Lucns,  ( t  alii,'  ac  Victor  Antioclienus  in  cap.  10. 
Marci.  Dicit  autemm«/^<\,  non  omnes ,  quia  ali' 
qiii  hic  sunt  primi,  qui  et  in  coeloerunlprimi, 
uti  sunt  sancti  reges,  principes,  doctores,  Epis- 
copi,  Pontifices,  qui  licet  opibus  abundent,  ta- 
men  pauperes  sunt  affeclu  et  spiritu :  ac  vicissini 
aliqui  liic  sunt  novissimi,  qui  et  in  cceIo  eruiit 
novissimi ,  nt  suntpauperes  et  mendici,  qui 
furtis,  rapinis,  aliisque  sceleribus  incumbunt, 
ut  suam  inopiam  lcvent,  fiantque  divites  et 
opuienti. 

Sumnia  liac  gnomesignificat  Christus  divites 
et  eos  qui  bonis  terrenis  inhiant,  a  cceio  exchi- 
dendos;  pauperes  vero,  qui  cceleslia  ambiunt, 
in  ccelo  fore  primos.  Respicil  enim  ad  id,  quod 
dixit  adolescenti  divili  v.  21.  Sl  vis  perfectus  esse, 
vade ,  vende  qiicE  habes,  et  da  pauperlbus ,  ct  ha- 
bcbis  thesaurum  in  ccelo.  Et  yice  versa  ad  illud 
V.  23.  Dives  difficile  intrabit  in  regnum  coclorum. 
Et  adillnd  Petri  v.  27.  Eccenos  reliquimus omnia, 
et  secuti  sumus  te,  quid  ergo  eritnobis?  SicChris- 
tus  in  codIo  est  primus,  quia  in  terrafuitnovis- 
simus,  juxtaillud  lsai.Te  53.  Vidimuseum,  etnon 
erat  aspectus  :  et  desideravimus  eum,  despectum 
et  novissimum  virorum.  Vide  ibi  dicta.  Proxima 
Christo  est  B.  Virgo,  quia  post  Christum  inter 
homiues  fuitnovissima;sequunlur  Apostoli,  dc 
quibus  ait  Paulus  :  Puto  quod  Deus  nos  novissimos 
ostendit ,  tanquam  morli  destinalos  :  quiaspecta- 
culum  facti  sumus  mundo ,  angelis  et  hominibus. 
Etmox:  Tanquam  purgamenta  hujus  inundi  facti 
sumus,  omnium peripsema  usque adhuc.  1,  Cor.  i.9. 


ATTH.CLM.  Cap.  XX. 

et  13.  Sic  de  S.  Martino ,  cujus  hodie  fcslum  celc- 
bramus,  canit  Ecclesia  :  Martinus  Abrahce  sinu 
lcetus  cxcipitur,  Murtinus  paupcr  ethumilis  coclum 
dives  ingreditur ,  hymnis  coclestibus  honoratur. 
Visa  est  cuidam  viro  sancto  sedes  sublimis  ei 
gloriosa  in  coelo,  ac  miranti  cujusnam  illa  forei, 
audivit :  llcec  sedes  humili servatur  Francisco.  Ita 
habet  ejus  Viia. 

Denique  multi  Patres  et  Doctores  Scholastici, 
quos  citabo  cap.  seq.  vers.  1.  t6  novissimi  et  primi 
pr;ecise  accipiunt  in  ipsa.  vita  cBterna,q.d.  Divi- 
tes,  qui  in  hac  vita  honestam,  sed  commodam 
(^gerevitam,  servantes  duntaxat  praicepta  Dei 
(qualis  fuit  adolescens  illev.  21.),  in  coelo  erunt 
novissimi  :  pauperes  vero,  qui  prDeceplis  ad- 
junxere  consilia  Evangelica,  ac  in  paupertate 
evangelizando,  secuti  sunt  Chrisium ,  hi  in  codIo 
eruntprimi,  de  quo  pluracap.  sequenti.  Amplior 
et  plenior,  omniaque,  quae  in  sequenti  parabola 
dicuntur,  adagquans  erit  sensus,  si  t6  novissimi 
utroque  modo  accipias,  scilicetut  significet  tam 
cxcludendos  a  coelo  ,  quam  novissimos  in  coelo. 
Nam  Apostoli,  qui  quasi  primi  judicabunl  12. 
tribus  Israel,  quasi  novissimos,  mullos  exiis, 
utpote  jusios,  adjudicabunt  coelo,  plurestamen, 
utpote  injustos  ,  inferno.  Porro  hanc  gnomen  : 
Multi  erunl  primi  novissimi  ,'ct  novissimi  primi, 
Christusexplicatper  sequentem  paral)oIamope- 
rariorum ,  ad  vineam  excolendam  conductoruni 
capite  sequenfi.  Ila2c  ergo  guome  est  propara- 
bola,  id  est,  titulus  et  argumentum  illius  para- 
boIa3,  cui  subneclitur  ista  postparabola ,  sive 
scopus  et  applicatio  parabol.TG  cap.  20.  vers.  16. 
Sic  erunt  novissimi  primi ,  et  primi  novissimi  : 
multi  enini  sunt  vocati ,  pauci  vero  electi.  Unde 
liquet  postparabolam  respondere  exaequo  pro- 
parabolae,  imo  unum  idemque  cum  illa  esse  : 
electi  ergo  vocantur  primi:  wca^' vero duDlaiat , 
nec  electi  vocantur  novissimi. 


CAPUT  VIGESIMUM. 

S\NOI'SIS    CAPiTIS. 
Paoponit  Cfiristus  parabolam  operarioru.m  conductorum  ad  colendam   vineam  it 

QUIBUS  NOVISSIMI  VOCATI  FIUNT  PRIMI  IN  MERCEDE  ET  PRiEMiO.  SeCUNDO  ,  VERS.  l6. 
PRjEDlCIT  SUAM  PASSIONEM.  TeRTIO  ,  VERS.  10.  JaCOBO  ET  JoANNI  AMBIENTIBUS  PRIMAS 
SEDES  IN  REGNO  ChRISTI  PROPONIT  CALICEM  PASalOMS,  DOCETQUE  MAJOREM  ESSE  EUM, 
QUl  CUPIT  ESSE  MINOR.  QUARTO,  VERS.  3o.  DUOS  CJECOS  ILLUMINAT. 


iiMiLE  cst  regnum  coelorum  liomlni  palrlfamilias,  tjui  exiitprinio  mane 
yconduccre  operarios  in  vineam  suain.i.  Conventioneautem  factacuin 
'operariis  exdenario  diurno,  niisit  eos  in  vineam  suam.  3.  Et  egressus 
Lcirca  horam. lertiam,  vidit  alios  stantes  in  foro  otiosos  ,  4-  ^^  dixit 
jillis  :  Ite  et  vos  in  vineani  meam,  et  (juod  justum  fuerit,  dabo  vobis. 
iS.Illiautem  abierunt.Ilennn  autem  exiit  circasextametnonamhoram: 
et  fecit  similiter.  G.  Circa  undecimam  vero  exiit,  et  invenit  alios  slan- 
tes,  ct  dicit  illis  :  Quid  hic  statis  tota  die  otiosi?  7.  Dicunt  ei  :  Quia  nemo  nos  conduxit. 
Dicit  ilhs  :  Ite  et  vos  in  vineam  mcam.  8.  Cum  sero  aulem  factum  esset,  dicit  Dominus 
vineae  procuratori  suo  :  Voca  operarios,  ei  redde  ilhs  mercedem,  incipiens  a  novissimis 
usque  ad  primos.  9.  Cum  venissent  ergo  quicirca  undecimam  horam  veuerant ,  acceperunt 


COMMENTARIA  IN  ilMlUJEl^L  Cap.  XX.  879 

slugulos  clenarios.  lO.  Venientes  aulem  eti^rimi,  arbitrati  sunt  quod  plus  essent  acccp- 
turi  :  acceperunt  autem  et  ipsi  singulos  denarios.  1 1.  Et  accipientes  niurmurabant  adver- 
sus  patrem  familias,  11.  dicentes  :  Hi  novissimi  una  hora  fecerunt,  et  pares  illos  nobis 
fecisti,  qui  portavimus  pondus  diei  et  aestus.   i3.  At  ille  respondens  uni  eorum,  dixit  : 
Amice,  non  facio  libi  injuriam  :nonne  ex  denario  convenisti  mecum?  i4- Tolle  quod  tuum 
est,  et  vade  :  volo  autem  et  huic  novissimo  dare  sicut  et  tibi.  j5.  Aut  non  licet  milii  quod 
volo ,  facere?  an  oculus  tuus  nequam  est,  quia  ego  bonus  sum?  16.  Sic  erunt  novissimi 
primi,  et  primi  novissimi  :  multi  enim  sunt  vocati,  pauci   vero  electi.  i^.  Et  ascendeas 
Jesus  Hierosolymam,  assumpsit  duodecim  discipulos  sccreto,  et  ait  illis  :  18.  Ecce  {scen- 
dimus  Hierosolymam,  et  Filius  hominis  tradcturprincipibus  sacerdotum,etScribis,  otcon- 
demnabunt  eum  morte,   19.  et  tradent  eum  Gentibus  ad  illudendum,  et  flagellandum,  ct 
crucifigendum,  et  tertia  die  resurget.  20.  Tunc  accessit  ad  eum  mater  filiorum  Zebedaei 
cum  filiis  suis,  adorans  et  petens  aliquid  ab  eo.  21.  Qui  dixit  ei :  Quid  vis?  Ait  illi :  Dic  ut 
sedeant  lii  duo  filii  mci ,   unus  ad  dexteram  tuam,  et  unus  ad  sinislram  in  regno  tuo. 
22.  Respondens  autem  Jesus,dixit  :Ncscitis  c|uid  petatis.  Potestis  bibere  calicem,quein  ego 
bibiturus  sum?  Dicunt  ei  :  Possumus.  23.  Ait  illis  :  Calicem  quidem  meum  bibetis:  sedcre 
aulem  ad  dexteram  meam,  vel  sinistram,  non  est  meum  dare  vobis,  sed  quibus  paratum 
est  a  Patre  meo.  aZj.  Et  audientes  decem,  indignati  sunt  de  duobus  fratribus.  25.  Jesus  au- 
lem  vocavit  eos  ad  se,  et  ait :  Scitis  quia  principes  genlium  dominantur  eorum  :  et  qui 
majoressimt,  potestatem  exercent  in  eos.  26.  Nonitaerit  inter  vos:  sed  quicumquc  voluerit 
inter  vos  major  fieri,  sit  vester  minister  :  27.  et  qui  voluerit  inter  vos  primus  esse,  erit 
vester  servus.  28.  SicutFiliushominis  nonvenit  ministrari,sed  ministrare,  et  dareanimam 
8uam,  redemptionem  pro  multis.  27.  Et  egrcdientibus  illis  ab  Jericho,  secuta  cst  eum 
turba  mulla.  3o.  Et  ccce  duo  cacci  sedentes  secus  viam,  audierunt,  quia  Jesus  transiret : 
et  clamaverunt,  dicentes  :  Domine,  miserere  nostri,  fili  David.  3i.  Turba  autem  increpa- 
bat  eos  ut  taccrent.  At  illi  magis  clamabant,  dicentes  :  Domine,  misercre  nostri,  fili 
David.  32.  Et  stetit  Jcsus,  et  vocavit  eos,  et  ait :  Quid  vultis  ut  faciam  vobis?  33.  Diitmt 
illi  :  Domine,  ut  aperiantur  oculi  nostri.  34-  Misertus  aulem  eorum  Jesus,  tetigit  oculos 
coruin.  Et  confestim  viderunt ,  ct  secuti  sunt  eum. 


1.  SlMILE  EST  nF.r.XUM  COELOnrM  nOMIM  PATni 
FiMlLIAS,  QUI  EXirr  PRIMO    MANE   CONDUCEnE  OPE- 

ninios  iN  viNEAM  suAM.]  Siinilc  est,  id  csl,  simi- 
litcr  agitiir  in  regno  cocloruin ,  perinde ,  ac  si 
herus  conduceret  operarjos  in  vincam  suani ; 
nam  aliotini  praecise  et  proprie  regnum  coc- 
loruin  non  ipsi  palrifamilios,  scd  ejns  domui  ct 
familiae  simile  est.  Vidc  canoncm  28.  Ct  totam 
hanc  paraboh\m  paucis  gcnuine  et  clare  cx- 
plicem  , 

Notandum  rst,  scopnm  illius  esse  nl  per  cam 
probet  Christus  ultimam  propositionem  capiiis 
pra'cedentis :  Multi  crunt  novissimi  primi,  el  privii 
novissimi :  Chviiins  cnim  hanc  proposilioncm 
imniediate  praemittit  paraboltE,  quasi  propara- 
bolam  ,  sive  tiiulum  parabolse  :  ac  rursuni  eam- 
dem  ipsi  subjungit,  quasi  postparabohim  hic 
V.  16.  Undeet  quidam  codices  Lalini  sic  habonl  : 
Simile  est  enim.  Scopus  ergo  Cin  isti  hic  est  ostcn- 
dere  ex  Dei  gratia  ,  et  sine  ulla  injnstiiia,  vel 
injuria  fore,  utqui  hic  cujuspiam  primastenere 
>isi  sunt,  in  dieno\issiino  |)oslrenias  teneant, 
<'l  qui  hic  postremas  ,  ibi  prinias  ,  hoc  esl,  ut 
Apostoli ,  el  abjccti  fuleles  sequaces  Christi  ,  in 
regno  ca-lorum  Scribis  cl  PbarisaMs  pracrerantur; 
nc  Gentilcs  credentes  in  Christum  pra-ponantur 
Jud.Tis ,  qui  piimo  tenipore  Abralia' ,  .lacob  et 
Mosis  vocati  fueiunt  a  Doniino,  ut  priinas  in 
rrgno  Dei ,  id  <\st  ,  in  Kcclcsia  tam  miliianle  in 
lerris,  quaui  liiunifiiiantt:  in  caeli*,  oblinercnt. 


sive  filios  novl  testamcnti,  praesertim  Apos- 
lolos  in  duodecim  sedibus  sessuros  in  dio  judi- 
cii  aniefercndos  esse  filiis  veleris  tcstamemi , 
quisubumbris  legaliumsacrificiorum,  ca^remo- 
niarum  et  figurarum  laboriosissime  serviehi.nl; 
qnia  scilicet  hilcgi  et  operibus  prafisi ,  falsoex 
illis  hoc  Dei  regnum  sibi  arrogabant,  idcoque 
Christum,Christiquc  fidem!epelle])ant;undenie- 
rito  a  regno  hoc  excidcrunl ;  illi  vero  Clirislo, 
ejusque  lidci  elgratioe,  quam  longe  Judccis  nbe- 
riorem  acceperuni ,  huniiliiinc  scsubdideruni  , 
et  slrcnuc  fervenlerque  illi  coopeiati  sunt , 
idcoque  Juda-is  pralati,  el  prac  illis  elccii  suni 
ad  gratiom,  ajque  ac  ad  gloi  iain.  Hunc  esse  sco- 
pnm  patci  primo  ,  ex  proparabola  ,  et  ex  ipsa 
parabola ,  ejusqne  clausula,  sive  postpara- 
bola  ,  vcrs.  16.  MuUi  cnimsunl  vocali ,  pauci  vvro 
clcrti.  Sccundo,  idipsum  iialel  cx  Luca  :  qui 
c.  13.  vcrs.  29.  el  30.  primos  fore  novissimos  , 
et  novissimos  fore  primos  sic  cxplicat  ,  quod 
Grntilcs  Cfrlum  ingredienlur  ,  Juda-i  vcro  ab  eo 
excludentur  ,  co  quod  illi  Chiistum  recei)ciiut , 
hi  eiim  repulcrint.  Teitio.  quia  alioqui  non  po- 
lcst  explicari  murmur  primorum,  vcrs.  11.  in 
coelis  enim  intcr  Bealos  nullum  cst  nuirmnr  , 
scd  illud  est  in  inferno  iiilcr  damnalos :  nec 
etiam  dura  ibi  Domini  iucrepatio  ,  vcrs.  15.  An 
pculus  tuus  ncquam  ,  id  est  invidus  csl  ct  parciis, 
quia  ego  6oH»5,idest  beneficusel  liberalis, .<<m/.' 
lla  censent  Jansonius,  Barradius  ,  Messelius  ,  et 
Frano.  Lucashic,  ac  Ludovicus  Molina  ,  el  Ga- 


350  COMMF.NTARfA  IN  MAT 

briel  Vasquczl.  \;ari.  quaest.  12.  arlicul.  6.  Igilur 
qtiaecuiiume  in  paraljola  hac  ad  scopum  jam 
Oiciiun  perlinent,  aimoianda  ci  explicanda  suui; 
vjuie  vero  ad  eum  non  perliuent,  in  explicaiione 
;Mral)oIae  oniillendu  sunt ,  adduniur  enim  dun- 
laxat  ,  ut  en)blemaia  ipsius  paral)Ola'  juxla  ca- 
noncni  29.  Per  vineam  crgo  significalur  Ec- 
clesia  >  i)er  lorum  mundus  ;  per  primo,  hora 
prima,terlia  et  sexta  vocatos  signiQcanlur  Juda^i 
jam  in  avis  suisAbraham  Jacob  et  Mose  vocati 
ad  Dei  fidemetcultum,  ut  eum  ,  in  Ecclesia 
Dei  bene  operando,  augeant  et  propugnent:  per 
novissime  vero,  hora  undecima  vocatos  ,  sig- 
nificantur  Geniiles ,  uliimo  per  Christum  et 
Apostolos  vocati  ad  Christum  et  Ecclesiam  ;  per 
vesperam  ,  significatur  dies  exlremi  judicii,  in 
qno  singulis  assignabilur  et  adjudicabilur  sua 
merces  ,  vel  jam  in  hac  vita  eis  dala  (  uti  data 
est  Juda;is)  vei  tum  danda  ,  uti  dandaest  Gen- 
tilibus  in  coelo;  perdenarium  ,  significatur  in- 
tegra  mcrces  diurna ,  sive  merces  laboris,  (|ua 
f]uis  per  totum  diem  in  vinea  laboravii.  Dena- 
rius  enim  ,  teste  Plinio  ,  Budaeo  et  aliis  ,  appen- 
debat  drachmam  Atticam  ,  id  est ,  Regalem  ilis- 
panicum  ,  sive  Juliumltalicum  :  unde  denarius 
illo  cevo  erat  statum  diurni  laboris  pretium. 
Dictus  denarius,  quod  appenderet  decem  Baiocos 
Romanos.  Porro  denarius  omnibus  tam  primo, 
quam  ultimo  vocatis  datur  idem  in  genere,  seu 
in  confuso,  id  est,  datur  omnibus  et  singulis 
iutegra  diurni  hiboris  merces ,  in  genere  par 
el  eadem  ,  sedin  specie  et  in  particulari  valde 
dispar  et  diversa.  Denarius  enim  erat  nuni- 
mus  communis  ,  qui  mulias  sub  se  continebat 
nummorum  species  et  formas.  Denarius  enim 
alius  erat  Eereus,  alius  argenteus  ,  alius  aureiis. 
Rursum  alius  eratsimplex,  aliusduplex,  aliiis 
triplex,  aiius  quadruplex;  perinde  ac  jam  sunt 
Regales  Hispanici.  Disparcm  enim  hic  datam 
luisse  operariis  mercedem  liquet  ex  eo,  quod 
novissimi  ,  qui  hora  undecima  venerunt ,  prac- 
iati  sunt  ceteris  ,  qui  Uoraprima  ,  terlia  ef  sexla 
veiiCiunt  ;  quia  licet  hi  diulius  laborarint,  iUi 
tamen  majori  gratia  et  diligentia  fervoreque  la- 
borarunt :  quare  uti  primos  in  fer-vore  potius, 
quani  in  labore,  sic  et  in  mercede  superarunt. 

Dices  :  Ergo  hic  majori  labori  minor  datur 
merces.  Resp.  Verum  id  est,  sed  non  majori  mc- 
Hto  ;  huicenim  semper  major  debetur,  dalur- 
que  merces.  Majus  autcm  meritum  facit  niajor 
non  labor  ,  sed  gratia  ,  et  gratiic  cooperatio. 
Majorem  autem  gratiam  habuere  Aposloli ,  quam 
Scribae,  Ghristiani,  quam  Judasi ;  ac  magis,  qiiam 
illi  graticTB  cooperati  sunt :  ideoque  major  de- 
narius,  id  est,  major  merces  eis  promissa  cst. 
Nam  Judaeis  per  tot  mundi ,  .Ttates  diu,  operose 
etmoleste  laborantibus  in  Deicultu  ct  Jilcclesia, 
denarius  i  Deo  promissus  erat  merces  tempora- 
lis,  scilicet  abundantia  rerum  temporalium,  fru- 
menli,oleiet  vini:  Genlilibus  vero  Christianis 
unica  et  ultima  mundi  letate  laboraniibus , 
promissus  est  a  Christo  denarius  ,  id  est,  mer- 
ces  spiritualis  longe  nobilior,  et  omnem  laho- 
rem  superans  ,  scilic(;t  vita  aeterna  :  Judaji  crgo 
acceperunt  denarium,  id  est,  drachmam  acris 
ve)  argenti;  Christiani  vero  auri ;  alioquienim, 
si  denarius  eamdem  omnino  significaret  mer- 
cedem ,  repugnaret  proparaboUe  ct  poslpaia- 
bolae,  in  quibus  asseritur,  quod  erunt  itovissuni 
primi  f  et  primi  novissimi.  Hoc  enim  significat 
Christianos  et  Apostolospricferendos  Judicis  in 


rH/^',tiM.  Cap,  XM. 

praiinio  coelcsti  :  imo  quod  ipsi  judicabunl  et 
condemnabuut  Jud;eos.  Respicit  enini  Christns 
ad  id,  quod  dixit  c.  pra-ced.  v.  28.  Sedebilis  vos 
super  sedes  duodccim ,  judicimles  duodecim  tribus 
Israel.  Unde  Juda;i ,  qui  in  hac  vita  erant  primi 
et  ditissimi,  in  di(!  judicii  apparebunt  novissimi, 
et.'t  cceIo  remoiissimi :  Gentiles  vero  Christiani  in 
hac  vita  abjecti  et  pauperes  ,  in  die  judicii  erunt 
primi  iii  regno  coelorum  ;  ideoque  Judoii  contra 
Gentiles  Chiistianos  murmurabunt,  quod  eos 
olim  viles  idololatras,  tunc  sibi  in  fide  gratia  et 
gloria  praelatos  videbunl  :  sicut  in  hac  vita 
Scribae  assidue  murmurahant  contra  Cliristum 
et  Apostolos  ,  qiiod  ipsi  in  Evangelio  ,  id  est,  in 
praedicatione  ,  fide  ,  gratia  et  promissione  regni 
coelestis,  Judseis  ,  id  est ,  populo  a  Deo  olim 
electo  ,  praeferrent  Gentiles  ,  olim  ob  idola  et 
scelera  infames. 

Ut  ergo  verbo  dicam ,  tota  parabola  non 
significatur  aliud,  quam  Gentiles  credentes  in 
Christum  praeferendos  esse  Judaeis,  Mosi  et  legi 
pertinacitcr  adhaiientibus ,  ideoque  Christum 
spernentibus  :  pracfercndos,  inquam ,  tam  in 
gralia  et  Ecclesia  militante,  quam  in  gloria  et 
Ecclesia  triumphante  ;  ideoque  Judajos  contra 
Christum  et  Chrisiianos  murmuraturos  ,  quod 
cum  vocatione,  iabore  ,  synagoga  et  dignitai;} 
populi  fidelis  essent  potiores  ,  et  antiquiores  , 
jam  tamen  in  his  et  ceteris  Gentilibus  post  po- 
nantur.  Et  hoc  est  quod  docet  passim  Paulus, 
praesertim  tota  epistola  ad  Romanos  ,  ac  Chris- 
tus  ipse  :  Publicani ,  inquit,  et  meretrices  prccce- 
dent  vos  in  regno  Dei ,  Malth.  21.  31.  Et  :  Cum 
videritis  Abraham  ei  Isaacet  Jacob ,  cl  omnes  Pro- 
plietas  in  regno  Dei ,  vos  autem  expeili  foras.  Et, 
veniint  ab  Oriente  ,  et  Occidente  ,  et  Aquilone  , 
et  Austro  (  cx  quatuor  plagis  orbis  et  Gentium) 
et  recumbent  in  regno  Dei  ;  ac  statiin  sul>jungit 
id  ,  (|uo  lota  haec  parabola  refertur:  Et  ecce  sunt 
novissimi  (  puta  Gemiles  )  qui  erunt  primi  ( in  coe- 
lo) ,  ei  sunt  primi  (  puta  Judaei  in  hac  vita)  qui  in 
aio  judicii  erunt  novissimi.  Reliqua,  quae  in  hac 
parabola  adduntur ,  emblemata  sunt  addita  ad 
elegantiam  parabolae  ,  juxta  canon.  29. 

Juxta  hunc  sensum  primi  sunt  salvandi ,  no- 
vissimi  sunt  damnandi.  Aliovero  sensu ,  quem 
nunc  subjungam,  primi  futiiri  novissimi  sunt  illi 
qiii  primi  vocati  sunt ,  sed  ultimi  ad  pra^mium 
perveniunt  :  novissimi  vero  fuliiri  primi  sunt 
iHi,qui  uliimo  vocali,  primi  fiunt  in  praemio. 
Unde  de  his  vulgo  a  Patribus  et  Doctoribus  Scho- 
lasticisha;c  parabola  aliter  tractatur  et  explica- 
tur,  quasi  Christus  dicere  velit,  tam  priinos, 
id  est  primo  vocatos  ,  quam  novissimos,  id  est 
ultimo  voCi!(tos  ad*fidem  et  gratiam  ,  puta  tam 
Judajos  ,  quam  Clirislianos  Deo  servientes , 
eamdem  vitam  aeternam  accepturos  (  dicnntur 
enim  vel  polius  subintelligunlur  ex  anteced.  el 
seqq.  tam  novissimi  quam  prinii  fore  in  ipsa 
vita  a?terna ,  sive  in  coelo) ,  nec  oi)fore  cuipiam, 
quod  in  fine  mundi  vel  setatis  su;c  sit  vocalus , 
autvenerit  ad  vineam  Ecclesia;  vel  animae  sua; 
excolendam  ,  inio  cum  ctneris  ,  qni  diu  ante 
vocali  sunt  aut  venerunt,  fore  praeferendum  in 
gloria  ccelesti,  si  graliae  majori  sibi  ii  Deo  datje 
inajori  labore ,  sludio  el  fervore  cooperetur. 
Ita  explicat  S.  Hieronymus,  Chrysostomus,  S.  Au- 
gustinus,  S.  Thomas  ,  Maldonalus  ,  Gregorius 
de  Valentia  1.  p.  quaest.  12.  art.  6.  Bellarminns 
I.  3.  de  Jnstificatione  cap.  16.  Suarez  fuse  i.  p. 


COMMENTAUIA  IN  M 

libro  2.  dc  AUril).  Doi  negat.  cap.  20.  EsKjiie  haec 
applicalio  voUle  prol)aljiiis,  iilique  vakle  lavel 
primo,  quo(lsiciiieliiisexplicaUirqnon)0(lo  idein 
(leuarius  deliir  oiiiiiihus  operaiii».  Fa.ssini  <;i)iin 
Patres  per  deiKiriuni  accipiiinl  vituni  a;tcrnani. 
Ita  sanclus  Hieronymus,  Clirysostomus,  Ansel- 
mus  liic ,  et  S.  Au;,Mislinus  serm.  59.  de  Verbis 
Domini ,  Tertullianus  de  Monogam.  cap.  13. 
Nazianzeiius  oral.  40.  Gregor.  Iioni.  10.  in  Ezech. 
Valentia  ,  IJellarniinus  et  Suarez  jam  citall. 

Diccs  :  Quomodo  in  denario  hoc  parcs  sunt 
prinii  et  novissimi,  cum  primi  majores  sint  in 
lelicilate  et  gloria  vit.T  ieterna»,  quam  novis- 
sinii?  nespondetiir ,  cumdem  d(!narium'  notare 
eamdein  healitiidinem  genericam  etohjectivaui, 
sciiiceteamdeni  divinam  essentiam,qiuc  esl  oh- 
jectum  heatitudinis  ,  et  gloriie  Beatorum  ;  Iiax 
enim  una  et  eadem  est ,  quae  omnes  Beatos  sui 
ostensione  heat ;  sed  lamen  visio  et  frtiitio  ejus 
osl  dispar  pro  disparilate  meritoriim  ;  qui  enim 
inajori  gratia  el  lahore  Deo  serviverunt,  uti 
fecerunt  novissime  vocali  ,  lii  clariuset  [lerfec- 
tius  Deum  videhunl,  ideoque  magis  ejus  amore, 
ccterisque  dotihus  fruentur,  eruntr[ue  magis 
heati,  quam  illi,  qui  miiiori  gralia  ct  lahore 
Dco  serviverunt.  Ita  S.  Gregorius  h.  Moral. 
c.  31.  aut  juxta  aliam  edilionem  /i3.  sancius 
Augustinus  de  S.  Virgin.  c.  2G.  sanctus  Hiero- 
nymus  liic  ,  S.  Thomas  1.  p.  qua.>st.  12.  art.  6. 
Valentia,  et  alii  :  Otnnibus ,  ait  S.  Augustinus, 
datur  vila  ceierna  :  sed  eoriim  mansiones  midtcc 
siint  ,  lionorattir  enim  alius  alio  ctarius.  Huc 
accedit  Bellarniiiius  loco  jain  citato  :  nam  dena- 
rius  ille  significal,  inquit,  mjualilalcm  ailerni- 
tatis  ,  non  frloruB  et  excellentice.  Pulchre  S.  Au- 
gnstinus  1.7.  in  Lucamexponens  cajnitdecimum 
quiiiliim  :  /Ecjualem  ,  inqurt  ,  dignaris  solverc 
mercedcmvitui ,  non  glorice.  llafjue  dalur  omni- 
bus  idcm  denarius ,  quoniam  Sancti  oinnes  sinc 
fine  regnabunt,  quamvis  non  omnes  eadem  emi- 
nentia  regnubunt.  Qncmadmodum  communc  stellis 
omnibus  est  pcrpeliu)  fulgcre  in  ccelo ,  tametsi 
aliie  aliis  clarius  miccnt.  Et  Glossa  Interlin.  eum- 
dem  denarium  iiUerpretatur  ,  eamdeni  ieterni- 
tatem  heatam  ,  (pue  oinnihus  Ijealis  eadem  da- 
lur :  omnes  eniiii  in  ailernum  erunt  heati ,  i\v 
eoque  certi  siiiit.  r.ursiini  liuic  seiilenlia)  favent 
illa,  quce  dixit  Christus  cap.  19.  v.  21.  el  seq., 
quorum  occasione  et  inluilu  lianc  paraholam 
suhtexiiit:  ihi  eiiini  juveni  divili  dicenli  se  prje- 
cepta  D(>i  servasse,  addit,  consulilqiie  pauper- 
tatem  Kvangelicaui,  dicens  :  Sivis  pcrfectus  csse, 
vade ,  vende  quon  liabes  ,  et  da  pauperibus,  et  lia- 
bebis  tlicsauium  in  m'/o  ,-quam,  cum  juvenis 
trislis  ahnucret  ,  iiiicrcessit  IVlrus,  dicens  : 
Eccc  nos  rcli(piiinits  omnia ,  clc.  :  quid  crgo  crit 
nobis  ?  Ciii  Chrislus  :  Scilcbitis  vos  super  tlironos 
diiodecim  jtidicanlcs  dtiodecim  tribus  Isracl.  q.  d. 
Vos  ,  (*>  Aposloli  ,  pra'f«Tcniiui  illi  adolescenti , 
ot  similihus  ,  qui  laiuuin  scrvant  pra-cepta  Dei, 
quia  vos  insiipcr  servatis  consilia  Evangelica  , 
et  S(:cuti  eslis  nie  in  evangelizando  :  quare  licel 
illi  in  lioc  SiEcuIo  vidcamur  csse  prinii ,  lamen 
iu  ccclo  eruiit  novissinii  :  vos  vero,  (pii  iii  hoc 
siEculo  vidciuiiii  novissiuii,  in  ccclo  crilis  priini. 
Multi  cniui  eJuda-is  aiite  Chrislum  quavis  iEtale 
linuicruut  Deum  ,  cjusiiiic  pnrccpia  scrvarunt , 
el  ideo  salvali  suiit.  Jaiii,  ut  juxla  hunc  scii- 
sum  siugula  appliccnuis,  ()cr  tliem  accipe  niuiuli 
fursum  ,  cllempus:  per  horas  varias  ,  accipe 
divcrsas  mundi  !Cialcs,ut  prima  hora  sil  prima 


ATTHvCUM.  Cap.  XX.  iJj 

cctas  mundi,  ah  Adam  usquc  ad  Noc  i  *o- 
cunda  ii  Noe  ad  Ahraham  ;  tertia  ab  Ahrahaiu 
ad  .Mosen  ;  s(;xta  a  Mose  ad  Cliristum;  undecima 
hora  sit  n  Christo  usque  ad  finem  mundi.  Ila 
saiK-iiis  Ililariiis,  sanctus  Gregorius  et  Theo- 
piiylacius.  Aut  dies  est  a:las  viiie  cujusque  lio- 
minis  ,  cujus  hora  prima  est  infanlia  ;  terlia  est 
puberlas  ;  sexla  ,  a'tas  virilis  ;  nona,  senilis  ; 
undeciiiia,  dccreiiila.  Ita  S.  Hieronymus,  S.  Ba- 
silius  in  lieg.  hrevior.  inter.  224.  el  S.  Fulgen- 
lius  epist.  7.  1'orro  non  tantum  tota  vita  cii- 
jusque  ,  sed  toliim  hoc  sicculum  prx-sens,  quod 
per  lot  niiliia  annorum  ad  finem  decurrii,  iintis 
duntaxat  dies  dicilur  :  Magnus  quidem  quantum 
adnos,  modicus  aulem  quantum  ad  Dei  vitam  , 
ait  Origenes,  ejustiue  icternitatem.  Per  mur- 
mur,  cum  Theophylacto,  Salmerone  ,  Siiaiez, 
Vasquez  et  aliis,  accipe  admiraiionem  Sancto- 
rum  ,  cum  scilicct  illi,  qui  minortis  crunt  in 
gloria  ,  ct  tameii  pUis  hic  lahorarunt,  uti  fuere 
JutliEi ,  mirahunlur  alios  ,  qui  liic  minus  laho- 
ravorunt ,  sed  majori  excelluerunt  gratia  ct 
spirilu,  sihi  in  gloria  anlepoui  :  ut  hic  Ciiris- 
tus  injiciat  aculeum  diligenliac,  cl  ei,  qui  cilo 
venit ,  ne  torpore  suo  aliis  postponatur  ;  ct  ei , 
qui  lard(!  venil,  ut  fervorc  tardilalem  com- 
penset,  ac  primos  icquet  vel  supcret  ,  sliidendo 
perleclioni  et  consiliis  Evangelicis  ,  uti  snasit 
Clirislus  cap.  prsecedent.  v.  21.  Denique  plcnus 
ct  adieqtialus  erit  sensus,  si  secundum  liunc 
s(>nsum  coiijtingas  cum  primo ,  el  ulrumque 
confles  in  untim :  iiam,  ul  dixi  in  fine  cap.  prae- 
ced.  ?ioL«5n«n)ic  uiroque  modo  accipi  possunt, 
scilicet,  iit  significent  novissimos  tam  exlra 
ccelum,  idcoquc  damnandos  ,  quam  in  ipso 
e(Elo  ,  idcotjue  sah  andos  ;  priorihus  competit 
primus  sensus  ,  in  iisque  plane  explicat  eortim 
niurmur  ;  postcriorihus  compelit  secundus  sen- 
siis  in  iisque  plane  e.\|)Iical  deiiaritim,  quomodo 
scilicet  idem  deiiarius,  niinirum  eadein  vila 
aeterna  oiiinihus  dctiir,  lam  novissimis ,  quam 
priniis;  quare  seciuidus  sensus  supplet  primiim. 
et  vicissim  primus  supplet  id ,  quod  deest 
secundo  :  junge  ergo  utrumque  ,  et  omnia 
adiequabis. 

Tropologirc  :  Vinea  cst  anima  cui^iuc  exco- 
Icnda  :  nioialilcr  crgo  hinc  disce  nos  vocatos  , 
ut  siuiiis  op<'rarii  in  vinea  ,  id  est,  anima  ct 
Ecclesia  Dei.  Sanclus  Bcrnardus  quotidie  se  in- 
terrogahat  :  Bcrnardc,  dic  qitare  liic  ?  Vocatns  es 
non  ad  otium,  sed  ad  lahorcui ,  ut  cxcolas  vi- 
ueam,,  id  esl,  aniniain  tiiam  virlutibus  ,  et  Ec- 
clesiam  sanclis  cxemplis.  Et  sanctus  Pctrus 
epist.  2.  1.  Magis  satagife  ,  ut  pcr  bona  opcra 
ccrlam  vestram  vocttiioncm  ct  elcclioncm  faciatis. 
Porro  cuUoies  liujus  vineic  iion  aeslimanlur 
tempore  el  autiquitaie  lahorls,  sed  diligentia  , 
fervore  et  spiiiiti.  Hi  enim  primis  piaeferuntur. 
Quocirca  sancliis  Ilieronymus  epist.  13.  ad  Pau- 
linum  ,  I\oli ,  ait,  fidcm  pensarc  tcmporibtts  ,  nec 
me  idctrco  mclioran  pittcs ,  qitod  prior  tn  c.rey- 
citti  Clirisli  cwpcrim  militare ;  Pattlus  Apostohts 
tle  pcrsccttlore  mulutits  ,  novissimus  in  ordine , 
primtis  in  mcritis  csl  ;  qitia  c.vlicmiis  licct ,  plus 
omnibtts  laboravit :  siibitits  calor  longitm  vincit  te- 
porem.  Idem  epist.  34.  ad  Julianum  :  Eclix  ,  ait . 
ct  omni  dignus  bcalitttdine,  </(u  j/i  scnectus  Cliristv 
occupat  scrvienlcm,  qunn  cvirema  dies  Salvatori 
invencrit  mililantem ,  qiii  non  confttndetiir  ciwi 
loqitetur  inimicis  suis  in  porla.  Ycre  Sapicns  C.  U. 
Consiimmatus ,    ait  ,  in  brevi ,  cxplcvit   tempoyu 


"SS  COMMENTAniA  IN  MATTIM:U.U.  Cap.  XX. 

mulla.  Ita  S.  Xaveriiis  undecim  aiinis  quanla 
fecit  in  India  !  Quisque  rrgo  operarius  esl  vinciu 
(  U\  est  aniniiu )  sute  ot  vine;o  proximi.  Hinc 
sponsa  ait  Cant.  1.  Posucrunt  me  custodcm  in 
vineis ,  vincam  meam  non  custodivi.  Kssenlia 
aniniic  est  vinea  ,  piantata  in  terra  Jinjus  cor- 
poris  ,  cujns  lacultales ,  ordinatre  sunt  viles  ; 
oujus  vinuni  sunt  opera  cliaritalis,  vites  alli- 
«andye  sunt  palo  crucis ,  ciijus  pedi  foveani  fa- 
ciinus  ,  dum  niorteni  instare,  et  foveaui  sepul- 
tuiic  cognoscimus.  Servandu  est  haec  vinea  ,  ab 
apro  e.xterminatore  de  .syha  ,  l\sal.  79,  id  est, 
de  vitio  oijscocnoj  voluptalis,  qua;  omnia  bona 
exterminat ;  et  A  singulari  fero  ,  id  est  i\  vilio 
superbioD  qu.-c  singulnrem  homineni  facit  :  £i 
vulpe  a.stul.-e  adulationis,  a  lupo  voracitatis ,  A 
cane  diUraclionis.  Rogandus  Dominus,  ut  huic 
vinea  sua?  miltat  pluviam  doclrinnR  suae,  et 
calorem  charitalis  siuc,  et  stercora,  id  est , 
memoriam  moriis  filii  sui,  et  SS.  Mariyrum. 
Hcvirescit  anima  tanquam  vinea  per  flores  et 
lolia,  id  est ,  per  sancta  desideria  et  sermoneiu 
aedificantem;  producitlacrymascompunciionis, 
emitlit  odorem  virtnlis,  juxta  iilud  Canlic.  2. 
yinece  florentcs  dedanint  odorcm  suum,  edit  ma- 
turas  uvas   bonorum   operum.   Ita  Salmeron. 


eodem .  pula  in  meridie  ,  nona  tribns  hori«  post 
meridiem  ,  duodecima  in  vespera  et  solis  oc- 
casu.  Porro  in  hieme  hae  horae  eranl  bieviores 
|)er  diem,  longiores  per  noctem,  quia  in  hiemo 
dies  sunt  breviores  ,  noctes  vero  longi^res ; 
vice  versa  in  aestate  ,  hae  horae  erant  longiores 
per  diem,  breviores  veroper  noctem,quia  tunc 
dics  longiores  ,  noctes  vero  breviores. 

tl.  Et  IJIXIT  ILLIS  :  Ite  et  vos  in  vi.ne.\m  meam, 
ETQIJOD  JUSTUM  FUERIT,   DAnO   VOIJIS  :  ILLl  AUTEM 


Rursus  quae  facit  viniior  in  vinea  ,  hsec  faciat 
fidelis  in  anima.  Ille  putat,  sarrit,  aggerat,  plan- 
tat,  abiaqueal,  defrondat,  etc.  Idem  faciat  mys- 
tice  fidelis  in  anima  sua.  Porro  Sicut  mercena- 
rius,  ait  sanctus  Chrysoslomus,  ;<?Z«?/irfii?m  ciira 
Domini  opas  impendit,  unam  autcm  lioravi  circa 
suum  cibum,  sic  et  nos  omne  tcmpus  vitce  nostrcB 
debemus  impcndere  circa  gloriarn  Dei ;  modicam 
autem  partem  circa  usus  nostros  terrenos.  Et  sicut 
mercenarius  ea  die ,  qua  opus  non  fecerit  ,eru- 
bcscit  intrare  in  domum ,  et  petere  panem;  quo- 
modo  tu  non  confundcris  intrare  in  Ecclesiam,  et 
stare  ante  conspectum  Dei ,  quando  niliil  boni  in 
conspectuDei  gessisti .'' .lam  sigillatim  versus  sin- 
gulosbreviterpercurramus. 

5.  CO.NVE.\TIO.VE  AUTEM  FACTA  CUM  OPEnARIIS  EX 
DENARIO  DIURNO  ,  MISIT  EOS   IN  VI.NEAM   SUAM.]  Dc- 

narius  argenteus  erat  Julius  Romaiius  ,  sive  re- 
galis  Hispanicus,  qui  Romic  valet  decem  baiocos, 
in  Helgio  quinque  stuferos. 

Objiciebat  olim  Jovinianus  ,  et  nuper  Calvi- 
nns,  justos  omnes  esse  pares  in  pra;mio  ,  id 
est ,  in  denario  vitae  aeternae  ;  ergo  et  pares  esse 
in  merito  ;  ergo  omnia  opera  bona  esse  paria. 
Verum  jam  re.spondi,omnes  in  vita  aeterna  ge- 
nerice  et  abstracle  esse  pares,  qnia  omnes  sunt 
beali,  certique  de  sua  bea'itudine  ,  ejusque 
aeternitate ,  quod  .scilicet  viviint  in  omni  feli- 
cilate  vitam  acternam  :  sed  in  hoc  ipso  erunt  gra- 
dus  inteniionis  et  remissionis  ,  ut  alii  magis  , 
alii  minus  videant  Deum  ;  ideoque  illi  magis  , 
hi  minus  sint  beati  et  gloriosi;  quocirca  illi  in 
(  a'lo  vocantur  ,  ti  revcra  erunt  primi,  hi  no- 
vissimi. 

8.    Et   EGRF.SSfS    CIRCA    nORAM   TERTIAM  ,     VIDIT 

ALios  STA>TES  i.\  FoRO  OTioso.s.]  Romani,  ait  Rho- 
diginus  lib.  12.  cap.  9.  indeque  Jud;ei  jam  Ro- 
manis  per  Pompeium  subjocti  ,  dividebanl  uti 
iioctem  ,  sic  el  diem  ,  in  12.  horas  ,  per  quatuor 
parles,  qiias  noctu  in  castris  vigilias  ( eo  quod 
initio  earum  vigijes  mutarenl)  vocabant.  Prima 
uora  ,  .sive  vigijia ,  incipiebat  ab  ortu  solis  , 
lerua  tiibus  boris  ab  ortu  ,  sexta  sex  boris  ab 


ABrRRUNT.  ]  His  promittit  non  denarium ,  sed 
quod  Justumfuei-it ,  q.  d.  Denarius  erat  merces 
diurni  laboris,  dabaturque  laborantibusab  hora 
prima  ,  id  est ,  a  solis  ortu  usque  ad  occasum. 
Hi  autem  hora  tertia  vocaii  tribus  horis  serius 
venerunt  ad  laborandum  in  vinea  :  quare  nou 
toium  denarium,  sed  tres  quartas  dumlaxal 
denarii,  puta  septem  baiocos  cum  medio,  sive 
tres  stuferos  Belgicos,  cum  tribus  quadrantibu.*, 
merebantur  :  sed  liberalior  fuit  herus ,  qui  ei» 
vespere  integrum  denarium  persolvit. 

Noia  :  rb  justum  significat  meritum  bonorum 
operum,  quod  quasi  ex  justitia  meretur  inerce- 
dem,  quam  Deus  cuiqiic  operi  ex  justitia  dis- 
tiibutiva  promitlit,  rependit,  et  distribuit. 

5.  Iterum  autem  exut  circa  sextam  et  nonam 
HORAM,  et  fecit  similiter.  ]  Noiatur  sollicitudo 
heri  quaerentis  operarios  ad  excolendam  vi- 
neam  ,  quae  notat  sollicitudinem  Dei ,  volentis 
ut  homines  omnes  el  singuli  sint  operarii  in 
vinea  sua?  anima?  et  Ecclesiae,  ut  utraque  omni 
fructuum  generc  resplendeat. 

6.  ClRCA    UNDECIMAM     VERO    EXIIT  ,    ET    INVENIT 

ALios  sTANTEs  ( Graeca  et  Syrus  addunt,  otiosos) 

ET  DICIT   ILHS  :  QUID  HIC  STATIS  TOTA  DIE  OTIOSl?  ] 

Nota  t6  tota,  quia  undecima  hora  est  ultima 
hora  diei,  dies  enim  finitur  hora  duodecima , 
ut  dixi  vers.  3.  quare  hac  hora  vocati  per  unam 
horam  dumtaxat  laborarunt  in  vinea.  Porro  vo- 
cati  hora  prima,  tertia  ,  sexla ,  nona  ,  notant 
Judaeos  et  ceteros  priores  ;  vocali  vero  unde- 
cima  ,  notant  Christianos  ,  uti  dixi.  Unde  Ori- 
genes  hora  prima  ,  aitvocatum  Adamum  ,  hora 
undecima  ,  Paulum. 

7.  DicuNT  Ei :  QuiANEMONOscoNDUxiT.]  S.  Chry- 
sostomus  ait ,  hanc  esse  futilem  pigrornm  ex- 
cusationem  :  Qn\a ,  inqiiit ,  Deus  omnes  vocat 
a  pueritia  ad  virtufem  ,  pula  ad  sui  et  EcclesisB 
suae  obsequium.  Hinc  vcrs.  1.  cxiit  primomane. 
Sic  et  sanctus  Gregorius,et  Glossalnterlinearis. 
Porro  conductio,  ait  Chrysostomus ,  cst  pro- 
missio  vitae  aeternac ;  Gentes  vero  noc  Deum  , 
nec  Dei  promissa  sciebant :  unde  dicunt  se  non 
fuisse  conductos,id  est  vocalos  ,  per  praedica- 
tores,  licet  per  legem  et  lumen  naturse essent 
vocati. 

DiciT  iLLis  :  Ite  ft  vos  in  vineam  meam.  ]  Hi» 
ex  rigore  icmporis  etlaboris,  duodecima  lan- 
tum  denarii  pars  debebalur  ,  utpote  una ,  id 
est ,  duodecima  ,  hora  diei  in  vinea  dumtaxnt 
laborantibus :  sed  Deus  liberalis  inlegrum,  imo 
praestantissimum  vitae  aeternae  denarium  eis 
retribuit. 

8.  CUM  SERO  AUTEM  FACTUM  ESSET  ,  DICIT  DOMI- 
NUS  V1NE;E  PROCURATORI  SUO  :  VOCA  OPERARIOS  ,  E  r 
REDDE   ILLIS     MERCEDEM  ,    INCIPIENS    A     NOVISSIMI* 

I SQUE  AD  PRiMos.  ]  to  scro  uotat  fidem  mundi  ,  et 
diem   judicii  qno  Chrislus  judex  singuiis    f/io 


COMMENTAr.lA  IN  WA 

merilo  mercedem  rclribuet ,  idquc  per  se: 
uiidc  To  procuratori  est  cmblema  parabolac. 
Cliristus  cuim  iioii  cgct  procuratorc. 

SyiDbolicc  tamen  Origcnes  pcr  procuraioreni 
aCcipilSS.  Angelos,  ut  S.  Micbaciem,  per  quen» 
Cliristum  parlicularc  judicium  animarum  ,  in 
morle  cujusquc  cxcrcerc,  vel  animic  iniimare, 
nommlli  auttnnant,  ut  dixi  Uaniel.  12.  1.  IU;mi- 
gius  vero  p(.'r  procuralorem  accipit  Clirisium, 
(pii  qua  bomo  procuralor  est  Dei  Palris,  cjus(|uc 
nomin(!  judicabil  vivos  ct  mortuos.  S.  IrenaDus 
aulcm  lib.  /i.  conlra  b;er.  cap.  90.  sub  fmem,  per 
procuialorem  accipit  Spiritum  sanctum,  quia 
iiic  dispensat  uli  graliaset  dona,  sicet  gloriam, 
ei  pracmia.  Ita  ei  Glossa. 

MEncKDEM.]  Ooia  merces  rcspondct  prnccise 
non  labori,  scd  merito;  mcritum  autcm  facil 
gratia,  et  liberum  arbiirium  gralia  cxcilatum, 
ipsique  gratiaj  per  graiiam  cooperans :  qui  aulcm 
undccimahora  veueiunt,  pula  Gentes  per  Apos- 
tolos  ad  Cbristum  vocatac,  piushabueriintgratiac 
et  charitalis,  magisque  gralia)  cooperatoj  suni, 
ideoqueJudseos  priusvocaios,  etdiutiusin  vinea 
Dei  laborantes  in  proemio  antecesserunt,  pri- 
masquc  in  ccelo  oblincnt.  Discc  hic  praxin  faci- 
lem  augendi  mcrita  et  gloriam,  cssc,  si  quis 
crebro  cxcrceat  actus  cbaritalis,  cosque  ardcn- 
les  et  intensos,  imo  si  omnia  opera  externa  fa- 
ciat  ex  chariiate  et  amorc  Dci.  Sic  enim  plus 
mcrcbitur,  quam  ruslici  ctmililes,  qui  magnos 
subeunt  labores,  ac  plus  ((uam  Ueligiosi ,  (|ui  ar- 
duas  subeunt  pocnitenlias,  si  cxmajoricbaritate, 
quam  ipsi,  sua  opera  licct  iu  se  miuus  dilTicilia 
excrceat. 

Incipiens  a  novissimis.]  Qui  minori  tempore» 
sed  majori  fervore  (!t  si)iiilu  laborarunt.  Vidc 
dicta  V.  1.  Ouibus  addc  S.  Cbrysoslomum :  Nbnia 
misericordia ,  ait,  ordincvi  non  rcsi>icit.  Auctor 
lib.  dc  Spiriiuct  lilleraapud  S.  Augustinumc.  2^. 
Velul  priorcs,  ait,  reperiantur  Iti,  qui  minus  dilati 
sunt.  S.  Gregorius  :  IHcrumque  ante  rcmuneranlur 
tjui  uUimawtate  vocali sunt ,  prius  cnimde  corporc 
cxeunt  ad  regnum,  quam  qui  in  puerilia  vocati. 
Glossa  :  A  novissimis  incepit,  dum  prius  latronem 
quam  Petrum  in  paradisum  introduxit. 

9.  CUM  VENISSENT  V.X<,C,0  QUI  CIRC.V  UNUECIMAM 
IIORAM  VENERANT,  ACCEPERUNT  SINGULOS  DENARIOS.] 

(Jraece  avk  lr,vipiov,  id  cst,  secundum  dcnarium, 
lioc  csl,  singuli  denarium ,  ut  vcrlit  Syrus , 
Arabicus,  Vatablus,  ct  alii:  «vi  cnim  significat 
ffiquam  proporiioncm,  sive  icqualem  distribu- 
lioncm  merccdis.  Porro  dcnarius  hic  in  genere 
eral  idemei  par,  sed  in  specie  divcrsus  et  dis- 
par,  ut  dixi  vers.  1.  et  hoc  videlur  significarc 
To  avk  Sr,-jipiov ,  id  est,  juxta  dciiarium,  scilicel 
bibi  compelentem  et  debitum.  q.  d.  Hora  uude- 
cima  venicntes,  id  esl,  Aposloli  et  Cbrisliani, 
ultima  mundi  retate  vocaii,  accepcrunt  dcnarium 
meliorcm  et  prcliosiorcm  ,  suo  labori  cl  mcrilo 
congrucniem  ct  debiium  :  quia  enim  ipsi  majori 
gratia,  fcrvorc  ct  spiriiu  laborarunt  in  Ecclcsia 
Dei,  hinc  mcliorcm  dcuariimi,  id  cst,  majorcm 
gloriam  acccpcrunt,  celerisque  Judaus  prius  vo- 
calis,  ctplus  laboranlibus  pr.Tlali  sunl. 

Dices  :  Prius  vocati  murmuraruut,  co  quod 
cumdem  dcuarium  cum  postcrius  vocalis  acci- 
perent;  unde  aiiiut,  Parcs  cos  nobis  fccisti;  crgo 
idem  dcnarius  plane  fuit  dalus  his  et  illis:si 
cnmi  alius  ci  major  fuisset  dcnarius,  dixisscnl: 


TTILEUM.  Cap.  \J..  ?,bo 

Superiores  eos  nobis  feeisii;  ac  longc  niagis  iimr- 
murassenU 

Resp.  Vcspere  in  lenebris  solet  distribui  ope- 
rariisposloj)eras  diurna  merces,  pula  dcnarius: 
itaque  lum  non  salis  dignoscerc  potueruni  sc- 
quenles,  (fuiset  qualiscssct  denarius,  fjui  pra;- 
ccdenlibus  danaur,  sed  taiitum  in  gcnerc  audic- 
runt  a  procuralorc  singulis  dici  ;  Accipilc  ves- 
trum  denarium  ;  aut  si  eum  viderunt,  non  salis. 
in  tcnebris  discreverunl,  quod  ipsi  acciperent 
dcnarium,  idest,  drachmam  in  cupro;  priores 
vero  canidem  accipercnt  in  auro :  cuprum  cnim, 
pr.Tscrliin  auricbalcum,  rubore  et  fulgore  si~ 
miie  est  auro;  uti  viderc  est  Romae  in  medalliis 
."creis  adco  s|)lpiididis,  ul  aurca  videanlur :  undc, 
pularuni  cunulcm  in  specie  illis  dari  denarium  , 
qui  sibi  dabalur,  idque  a;gre  lulerunt,  quodsci- 
licetqui  pauciori  lcmpore,  imo  nna  liora  dum- 
taxat,  laborasscnt,  icquarcntur  sibi  in  merccde, 
qui  tolo  dic  laborarunl.  Quic  omnia  parabolice 
sigiiificant  invidiam  Juda-orum  crga  Ccnlcs  ;  illi 
enim  ajgerrime  lulernnt  Gentes  sibi  icquari  in 
Deicullu,  Ecclcsia,  Chrislianismo ,  gralia  et 
gloria  sui  Messiaj,  sivc  Cliristi;  putabant  cnim 
b.TComnia  siiu  solis  proprie  et  cx  asse  dcberi , 
reli(iuis  vcro  Centibus,  pcr  quanidain  gratuiiam 
tanium  dispcnsationem ,  co  quod  Mcssias  ipsis 
quasi  solis  viderctur  a  Deo  per  Prophclas  pro- 
missus,  ac  conscquenlcr  omnia  cjus  dona,  et 
gratiaj.  Umle  illa  lis  et  rix.-c  Judaorum  conlra 
sanctum  retrum  ,  praHlicanlem  Evangelium 
sancto  Cornelio  Gcntili,  Actor.  10;  ac  magis  ar- 
dcnsel  contiuua  contra  S.  Paulum,  ulpole  doc- 
lorcm  Gcniium,  ui  paicl  cx  Actis  Aposlolorum, 
ct  passim  cx  cpistolis  S.  Pauli. 

Si  ergo  quaras,  cur  Cbristus  non  dixit  ex- 
pressc  (juodhora  undecima  venienles,  m.'ijorem 
dcnarium,  id  est,  majorem  gloriam  recipcreni , 
qu.nm  venicntcs  bora  prima,  sexta,  nona,  idest, 
cur  majorcm  Apostoli  ct  Cbrisliani  gloriam  ac- 
ceperinl,  quam  Scriba;  ct  Judaei  ? 

Respondeo,  quia  Cbrisius  hic  id  non  agebat . 
scd  tanlum  inlcndebat  Judaeis  evellcre  opinio- 
nem  cl  arrogantiam  primalus  in  regno  Dei  jam 
(liclam.  Lnde  conira  cam  docet  quod  novissimi 
erunt  prinii,  el  primi  novissimi ,  id  cst,  quod 
Aposloli  criinl  prinii  in  ca?lo,  Scriha;  vero  et  Ju- 
<Uci  erunt  uliimi.  Vult  cnim  confirmare  suuni 
promissum  Apostolis  faclum,  scilicet :  Sedebitis 
vossupcr  scdes  duodccim ,  judicnntcs  duodecitn  tri- 
hus  Isracl.  Siccuim  Apostoli  crunl  prinii  incoelo, 
ulpole  futiiri  judices  cclerorum  :  Jud;*»!  Tcni 
erunl  ulliini,  utpotc  ab  eis  judicandi.  Per  hoc 
tamcn  impliciic  salis  ostcndit,  quod  Apostoli  iii 
iclerna  viia  plus  fdicilalis  ct  gloriaj  consequen- 
tur.  quam  Scrib;c  ct  Pharis.Ti  :  cpii  cnim  suni 
l)rimores  ct  judiccs  in  coclo,  bi  parilcr  m.ijorcs 
sunt  in  felicilaic  cl  gloria.  Ita  Suarez  et  Mal- 
donatns. 

Moraliler  S.  Chrysostomus  :  Vmlecima  fiora  co- 
cantur,  ail,  7««  in  scncctutc  vocantur.  Composita 
cst  crgo  hccc  parahola ,  ut  cos  acidiores  focerel , 
qui  in  ullimascncclutc  convcrtuntur  ,  nc  cxistima- 
rent  sc  minus  aliquid  liabiluros.  Ha-c  CbrysoslO- 
mus.  Scopus  enim  hujus  parabol.x  est,  ut  per 
illam  ostcndat  Cbrisliis,  in  pr.TUiio  coclcsli  non 
habcri  ralioncm  autiquitatis  temporis,  nec  diu- 
lurnilatis  laboris,  scd  majoris  grati.T  etfcrvoris  : 
ideoquc  prTponi  cos,  qtii  parvo  tompore,  scd 
fcrvidc  Ial)orarunt,  iis,  qiii  longo,  scd  tcpide. 


38a 


COMMENTARIA  IN  MATTfLI<UM.  Cap.  XX. 


11.  Er  ACCIPIK.NTES  MrnMfHAIlANT  ADVERSUS  PA- 
TREM-FAMIMAS. 

15.  Dinr.NTKS  :  Hl  NOVISSIMI  UNAIIOnA  pecerunt, 
KT    VARES    ll.I.OS    AOIHS    IICCISTI  ,    QUI    POUTAVIMUS 

1'ONDUs  DiEi  ET  ;ESTis.]  Quid  fuerit  bocmurmur, 
explicui  vers.  1.  Quijjiis  adde  :  Per  martiuir ,  in- 
iliiit  S.  Clirysostomus,  slgnificatur  mercecUs  et 
f^loricR  viagiutuclo ,  quce  tanta  est  in  Apostolis ,  ut 
ceteri  cx  Judccis  elccli  el  beati  eis  invidercnt  et 
murmurarent ,  si  invidia et murmur  in bcalos cadere 
posset.  Aliter  S.  Gregorius  :  Quiapatres,  ait, 
anle  Christum  non  sunt  ducli  ad  regnum,  hoc  ip- 
sum  murmurasse  est.  Deniquo  S.  Chrysoslomus 
eenset  hocmurmur  esso  emblema  duntaxat  pa- 
rahoKx' ,  ideoque  non  applicaiidum  rci  pcr  illam 
significatic.  Insuper  Glossa  :  Non  omnes ,  Inquit , 
murmurabant ,  sed  quidam ;  mali  scdicet,  qui  bo- 
lium ,  quod  inccpcranl ,  adfinem  non  perduxerunt , 
ideoque  pramio  privati  murmurant.  Et  S.  Hiero- 
nynius  :  Judcei,  inquit,  Gentilibus  invident,  et  in 
Kvangelii  torquentur  gratia. 

PORTAViMUs  roNDUs  DiEi  ET  jEstus.  ]  Id  cst,  diu 
snb  onere  legis  sudavimus,  ct  longiora  carnis 
tcutamenta  suslinuimus.  Ad  haec  Scrib.-e  et  Pha- 
rlsKi  plerique  jejunabanl  his  in  sabl)ato,  deci- 
mas  omnium  dahantDeo,  popuhim  docebant, 
regehant,  corrigehant,  circuil)ant  mare  et  ari- 
(lam,  ut  facerent  unum  proselylum.  Habuerunt 
Mgolaborum  poadus,  sed  saepe  inulllc. 

13.  At  ille  respondens  um  eoruvj  ,  dixit  : 
Amice,  non  facio  tibi  injuriam  :  no.wne  ex  dena- 

r.lO  CONVENISTI  MECUM  ? 

lU.  TOLLE  QUOD  TUUM  EST ,  ET  VADE  :  VOLO  AU- 
TEM  ET  HUIC  NOVISSniO  DARE  SICUT   ET  TIBI. 

15.  AUT  NON  LICET  Mini  QUOD  VOLO,  FACERE  ?  AN 
OCULUS   TUUS  NEQUAM    EST,  QUIA  EGO    BONUS   StlM?] 

Pioeter  dicla  vers.  1.  adde  :  Groeca  et  Syrus  ner- 
vosius  habent :  An  non  licet  milii  inmeis  facere 
quodvolo? Inmeis,  scilicet  rehus,id  esi,  demco, 
uti  interpretatur  sanclus  Augustinus  serm.  50. 
deVerhis  Domini.  Arabicus,  debonismeis.  OcuIils 
nequavi,  est  oculus  lividus  et  invidus.  Sensus! 
est,  q.  d.  Cum  liora  undecima  venientibus  feci 
gratiam,  dandoeis  denarium,  libi  non  feciinjii- 
riam  :  Tolle  ergo  quod  tuum  esl,  et  vade,  Poterat 
lieros  respondere  munnuranti,  Hora  undecima 
venientes  majori  gratia  et  fervore  laborarunt, 
plusque  una  hora  ellecerunt,  quam  tu  loto  die, 
ideoque  plus  meriti  sunt,  ac  priini  meliorem 
denarium  acceperunt.  Sed  non  decuit  herum  ex 
lequo,  K.i  quasi  ex  justiiia  cum  servo  conten- 
dere  :  quin  pulius  ejus  murmur  retundere  per 
ohtentum  summi  sui  dominii,  liberalitatis  et 
gratiat;. 

Ohjirios  :  S.  Prosper  videtur  hic  tollerc  omnc 
merilum  ,  et  totum  prapmium  assignare  Dei  gra- 
tiae.  Sic  enim  aii  lib.  2.  de  Vocat.  Geniium  ciip.  5. 
veljuxla  aliam  edilionem  cap.  17.  Ideo  in  paru- 
bolis ,  de  liis  qui  laborant  in  vinea,  leginuis  dari 
idem  prcemiuvi ,  eamdemque  mercedem  omnibus 
operariis ,  sive  multum ,  sive  parum  laboravcrint , 
utii,  qui  multo  labore  sudarunt ,  nec  amplius , 
quam  novissimi  acceperunt ,  intelligant  donum  se 
gratice,  non  operum  acccpisse  mcrcedem.  Respon- 
detBellarminus  I.  5.  de  Justificat.  cap.  6.  Consi- 
derat  S.  Prosper  viiam  .Tternam,  utestunaet 
eadem,  sive  ut  est  jcqualis  in  omnibus  Beatis. 
Neque  enim  alius  longius,  alius  hrcvius ,  sedom- 
nes  in  oetornum  vivenl.  Dicit  auteni  hanc  vitam 


aHernam  donum  esse  gratia;,  non  operum  mer- 
cedem,  eo  sensu,  quo  dixit  Augustinus  :  Dona 
sua  coronat  Deus,  non  nierita  tua,  videlicetnon 
cst  in  vita  aeterna  mercesopcrum,  qiuc  sint  no- 
his  ii  nohis,  sed  quaj  sunt  nobis  ^  graiia  Dei :  al- 
que  ut  hoc  intelligeretur,  idco  voluit  Deus.vitam 
a;ternam  trihuere  iis  quimullum,  et  iisqui  pa- 
rum  lahoraverant :  nc  qui  multum  laborant,  de 
suis  viribus  extollantur.  Unde  Glossa  Intcilinca- 
ris  sicexplicat,  q.  d.  Gratiaetmisericordia  est , 
quod  vobis ,  u  Jud.ei ,  coajqualis  et  concorporalis 
fiat  populus  Gentilis. 

TOLLE  QUOD  TuuM  EST  ( luum  dcnarium)  et 
VADE.]  q.  d.  Tolle,  o  Pharis;ce  et  Jud;ee,  tuas 
opes,  delicias  et  honores,  quos  libi  in  hac  vita 
dedi,  etqiios  pra)  vita  acterna  ambivisti,  iisergo 
contentusesto,  et  ahi.  Pr.-cter  dicta  vers.  1.  Re- 
migius  sic  explicat  :  Tolle  quod  tuuvi  est,  cl 
vade,  id  est,  recipe  merccdem  tuam,  et  vade  in 
gloriam. 

VoLO  AUTEM  ET  HUic  NOvissiMO  (id  est,  Gentili 
populo)  DARE  (  secundiim  meritum  )  sicut  Er 
Tini.]  Origenes  vero  sic  :  Forsilan  autem  Adco  di- 
cit :  Amice,  non  facio  tibi  injuriam  :  nonne  ex  de- 
nario  convenisli  mecum?  toUe  quod  tuum  est,  et 
vade.  Tuum  estscdus,  quod  est  denarius :  volo  au- 
teni  et  kuic  novissimo  dare,  sicut  et  libi.  Non  in- 
credibiliter  potest  quis  arbitrari  hunc  novissi- 
mum  esse  Apostolum  Paulum  ,  qui  una  hora 
operatus  est,  et  similiter  omnes,  qui  ante  eum 
fuerunt.  Alii  sic  explicant  :  ToUe  damnationem 
lihi  oh  murmur  debitam ,  et  vade  in  gehennam. 

16.  SlC  ERUNT  NOVISSIMI  PRIMI,  ET  PRIMI  NOVIS- 
SIMI  :  MULTI  ENIM  SUNT  VOCATI,  PAUCI  VERO  ELECTI.] 

Juxta  primum  parabola;  sensum ,  quem  assig- 
navi  V.  1,  novissimi  futuri  in  coclo  primi,  sunt 
electi :  primi  vero  futuri  in  coelo  novissimi,  sunt 
vocati  duntaxat,  qui  vocationem  suam  non  sunt 
secuti ,  vel  cam  deseruerunt,  ideoque  sunt  dam- 
nati.  Hi  multi  sunt,  si  cum  electis  et  salvandis, 
qui  pauci  sunt ,  confcranlur,  Malthaei  7.  v.  \h  ; 
pauci  enim  gratiac  et  vocationi  Dei  cooperantur, 
in  eaque  usque  ad  mortem  perseverant.  Juxta 
secuudiim  vero  sensum,  quem  dcdiv.  1,  poste- 
rior  gnome,  Multi  enun  sunt  vocati,  pauci  vero 
eiecti,  diversa  est  a  priina  ,  Sic  erunt  novissimi 
primi,  et  primi  novissimi;  acdilTicilcest  eas  inter 
se  connectere.  Maldonatus  sic  connectit  :  Ex 
specicdi  sententia  ,  inc|uit ,  qua  dixit  primos  fore 
novissimos ,  et  novissimos  primos,  luitic  generaUuj 
coticludit,  nonotnnes,  qui  vocati  sunt ,  merccdem 
accepturos ,  qaia  plej-ique  vocali  venire  nolunt.  Si- 
cut  cap.  praecedenti  v.  23.  ex  occasione  unius 
adolescentis,  qui  divitiis  suis  inhaerens,  consi- 
lium  paupertatis  sequi  noluerit,  generalem  in- 
tulit  senteniiam,  de  omnihus  divitibus,  et  non 
jain  de  consiliorum ,  sed  de  praeceptorum  ob- 
scrvatione  conclusit,  dirTicile  esse  diviiem  in 
regnuin  coelorum  intrare.  Pressius  et  nervosius 
Suarez  censet  esse  argumentum  non  ab  aequiva- 
lenti,  sed  a  fortiori,  q.  d.  Non  miremini  primos 
fore  novissimos,  et  novissimos  primos,  cum 
multi  sint  vocali ,  pauci  vero  electi ,  ideoque  ce- 
teri  omnes  damnandi,  quod  magis  mirandum  , 
et  horrendumesl :  nam  si  multi  sint  vocati,  qui 
non  salvantur  ,  quid  mirum ,  quod  multi  sint  vo- 
cati,  qui  non  sint  in  praemio  primi,  etiamsi  ali- 
(luid  consequantur. 

Porro  vudii,  id  est  omnes ,  sunt  vocali  ad  vi- 
tani  ajtcrnam;  dicit  tamen  muUi,  quia  omocs 


siint  muUi,clqula  cos  opponit.  piuicis,  quierunt 
<;lccli.  yive  ergo  cum  paucis,  ail  Cassianus,  ut 
cum  paucis  eli{^i  et  invcniri  mercaris  in  coclo.  No- 
turn  est  illud  :  Loquendum  ut  muLli,  sapicndum 
(imo  vivcndum)  ut  pauci. 

Deniquc  nonnuUi  sic  exponunt  :  muUi,  id  cst 
omnes ,  sunt  vocati  ad  graliam  ,  ci  ad  observalio- 
nem  manclalorum,  scd  pauci  clecti  ad  graliam 
eximiam,  et  observaiionem  consiUorum  Evan- 
geUcorum. 

Huc  accedunt  Scbolaslici  iUi,  qui  ponuntduos 
ordines  pricdeslinalorum  et  cleciorum  :  unum 
communem  eorum,  qui  ex  prsevisione  merito- 
rum  elccti  siuit  ad  gloriam ;  alLcrum  eorum,  qui 
ad  gloriam  elccii  sunt  auiepriX'visa  merita,  quos 
proinde  vocant  exiniie  prtcdcslinatos,  iUosque 
censenthic  notari ,  cum  dicilur,  Paaci  vero  clccli. 
Tales  cnim  pauci  sunt,  scilicetB.  Virgo,  Aposloli 
et  pauci  alii;  priores  vero  longe  plures  sunt , 
ideoque  dc  illis  dici  multi  suntvocali.  Ua  Gabricl 
in  1.  disUnct.  ^l.  quaist.  1.  art.  2.  Ocliam  ibideni 
art.  1.  CaUiarinuslil).!.  dePrcedest.  c.  u\i.  et  lib. 
3.  c.  1.  et  2.  et  aiii  nonnulli.  Catbarinum  acritcr 
impugnant  D.  Solo  in  c.  9.  ad  Roman.  Antoniiis 
Cordub.  lib.  11.  quiest.  5G.  et  Camerar.  in  Dial. 
Gathol.  cap.  10.  seda;quo  acrius  Calharinum  per- 
stringunt,  uU  ostendit  Gabriel  Vasquez  1.  parl. 
disp.  90.  cap.3.  Peccat  tamcn  Catharinusprinio, 
quod  laxct  S.  Auguslinum.  Sccundo,  quod  illos 
solos,  qui  antc  merita  exmeraDei  gratia  exinUe 
electi  sunt ,  vocet  praedesUnatos ,  et  ad  cos  arctct 
illud  Pauli  ad  Rom.  8.  Quos  prccscrivit ,  et  prades- 
tinavit  conformes  ficri  ima^iiiis  filii  sui.  Tortio, 
quod  iisdem  eximic  clcctis  imponat  neccssita- 
lcm  pcrseverandi  in  gralia,  ita  ut  ab  ea  lii)crc 
excidcre  non  possint.  Nam  S.  Paulus,  qui  ex  iis 
fuit.siquis  alius,  dc  se  dicit  :  Castigo  corpus 
meum,  et  in  scrvitutcmrcdigo ,  ne  forte  cum  uLiis 
prcedicaverim,  ipse  reprobus  cfficiar.  1.  Corinlii.  9. 
Poterat  ergo  ipse  agratiaexcidcrc  ct  rcprobari, 

Denique  Arabicus  vertit,  quam  muLii  sunt  vo~ 
cali,  et  pauci  electi;  qute  verba  sunl  Christi  quasi 
exclamantis,  admirantis,  et  miscrentis  muUiiu- 
dinem  vocatorum,  et  paucitatemcleclorum,  ac 
consequenicr  multiludinera  reproborum  ,  ct 
dunmandorum. 

Hic  finiuntur  acta  anni  tcrlii  praedicalionis 
Christi;  nam  paulo  post  hanc  parabolam  opcra- 
riorum,  Christus  l\  morlc  suscilavit  Lazarum, 
qure  suscitaUo  facta  cslin  Marlio,  poslquani  eo- 
dem  mcnsc  ct  anno  (qui  fuit  Chrisii  3i.  ct  uUi- 
mus)  Chrisius  crucifixus  cst  cl  mortuus.  Igitur 
scquenUaomnia,  quic  narrat  Malihicus  usquead 
finem  Evangdii,  coniigcrunt  hoc  Martio  paulo 
anle  passioncm  Cluisli,vcl  paulo  [lostcam  ,  uli 
conligilChrisUrcsurrcctio  el  asccnsio  in  cu-luni. 
Ua  Jausen.  Franc.  Lucas  et  aUi.  Vide  Chrono- 
taxin. 

17.  Et  ascendens  Jesus  IUerosolymam  assump- 
sit  duodecim  discipclos  sechkto,  et  ait  illis.  ] 
Hic  fuit  ullinius  Cbristi  asccnsus,  id  csl,  ulliina 
profcciio  Hicrosolynu\m,  quaiu  nairaul  Alaiih. 
hic,  acLucascap.  18.  ol.Marc.  c.  10.3:;.  clJoaii. 
c.  11.  vers.  5!i.  ei  scq.  Ex  Joannc  liqucl,  quod 
r.hristus  suscitato  Lazaro,  fugicus  invidiam  ct 
odia  Pharisxoiuin  ,  sccosscrit  iu  civilatcm 
Ephrcni,  ex  qua  immincntc  jain  Paschatc,  (|uo 
occisus  est  .'i  Judaeis,  juxta  lcgem  ascendil  Ilic- 

COHNkL.     K    LAPIDE.    TOM.    VUL 


COMMENTARIA  IN  MATT1LlL-M.  Cap.  XX.  385 

rosolymam.  Fuii  ergo  hic  Christi  asccnsu.s  patilo 
antc  morlcmcjus,  imo  asccndil  ut  cruccm  ct 
morlcm  sibi  in  Jerusalem  destinaiam  et  [)nra- 
tam ,  pro  redcinptione  mundi  ex  dcciclo  Patri* 
capesseret,  et  ullro  quasi  invaderet  Vide  Chro- 
notaxin. 


Dlodecim  DiscipiLOs. ]  Ergo  eiiam  Judnm,  oit 
Origcnes,  ci  foric  hincJudas  accc[)it  occasionem 
prodcndi  Christum,  ex  eo  quod  Cluistus  pra;di- 
cerctsibi  moriendum  essc  in  Jcrusalem.  Cerius 
enini  crat  Christum  verum  dicere,  ac  proindc 
prodiiionem  ejus  ex  animo  sibi  successuram 
spcrabat,  nec  quidquam  post  mortem  Chrisii  iib 
eo  sibi  Umcndum  ,  avariUa  exciecatus  exisli- 
mabat, 

18.  ECCE  ASCEXDIMIS  IIlEROSOLYMAM,  ET  FlLIIS 
IIOMIMS  TRADETLR  PniNClPICLS  SACERDOTCM,  LT 
COiXDEMNADUXT  ELM  MOI',TE. 

AscENDiMUs.JId  est,  proficiscimuret  revera  as- 
ccndinuis,  quia  Jerusalem,  ac  praeserlim  <-jus 
arx  ct  leniplum  erat  in  monlc  Sion.  Rursum  ui- 
cendimus  ad  crucem  Hierosolymai  subcundam , 
juxta  illud  :  Ego  si  exallalus  fuero  u  tcrra,  omnia 
traliam  ad  meipsum,  Joan.  12.  32.  Rursum  dicit : 
Ecce  ascendimus ,  quiabic  est  sermo  constanUa.', 
q.  d.  aitS.  Chrjsost.  Vidcle,  quiavoluntarievado 
ad  mortem.  Cum  a-go  videritis  vie  in  cruce  pen- 
dentem,  ne  ccstimelis  me  hominem  esse  tantum  : 
nam  etsi  posse  mori  liominis  esl,  vcllc  tamenvwri 
hominis  non  esi. 

Denique  asce?uUmus ,  quasi  trtumphaturi  in 
Capiiolio  Solyma;  ct  Calvarite  :  in  cruce  cnim 
Christus  iriumphavii  dc  morte,  peccato,  dia- 
bolo  ct  infcrno ,  uti  docet  Aposlolus  Coloss.  2. 15. 

FlLIlS  IIOMIMS    TnADETlR  PniXCIPIBlS  SACERDO- 

TCM.]  Tradidit  cnim ,  ail  Rabanus,  Judas  Doini- 
numJudms,  et  ipsi  tradiderunt  eum  Gcntibus,  id 
esl ,  Pilato,  et  potcstati  llomanorum.  Idco  autcm 
Dominus  in  mundo  noluit  prospcrari,  sed  gravia 
pati,  ul  ostenderet  nobis,  qui  pcr  deleclationem 
cecidimus,  cum  qua  amaritudine  redire  debeamus. 
Unde  scquitur :  Ad  ilLudendum,  ct  flagelLcmdum , 
et  crucifigendum, 

Et  coxDEMNAr.UNTEUM  MORTE.  ]  OmJiis  salus  ho- 
minum,  ait  Chrysost.,  in  Cli7-isti  morle  posita  cst : 
nec  cst  aliquid  proplcr  quod  magis  Dco  gralias 
agcrc  debcamus,  qnam  proptcr  morlem  ipsius.  Ideo 
duodccim  Apostoiis  in  secreto,  mortis  suce  annun- 
tiavit  mystcj-ium ,  quia  semper  prctiosior  thesaurus 
in  mcLioribus  vasis  includitar.  El  rursum  :  Triba- 
lalio  cnim  cum  siipcrvenerit  expcctantibns  nobis , 
levior  invenitur  quam  essct  futura,  si  rcpentinu 
vcnisset. 

19.  Et  TnADENT  EUM  GENTIBCS  AD  ILLUDENDIM, 
ET   FLAGELLANDUM,  ET  CRUCIFIGENDUM  ,  ET  TERTIA 

DiEnEsunGET.]S;rpiusjamante  Christus  pracdixe- 
rat  Aposlolis  suam  cruccm  et  mortcin,  nc  ca 
turbarcntur,  putareiUque  ipsum  non  cssc  Mcs- 
siam  orbis  rcdcniptorciu  :  nunc  vcro  luortc  ins- 
tante,  canidcm  pricdixii,  ut  Apostolosin  fide  sua 
siKcquc  passionis  ct  rcsurrectionis  firmarcL  Ita 
S.  Ilicron.,  Chrysost.  et  alii. 

Ad  ILLUDENDUM,  ET  FLAGELLANDUM  ,  F.T  CnUCI- 

ruu:>DUM.  ]  Trcs  enim  hae  fucrc  primaria*  |)as- 
sionis  Christi  parles  :  passus  cnim  cst  illusiones 
ignominiosissimas,  fiagcUa  aUocissiuja,  elcru- 
ccm  acerbissimam. 

hO 


SS6  COMMENTAmA  IN  MA 

ExTfinTiADiE  nEsUMET.  ]  Hoc  cst  iTiel  resur- 
reclionis,  quoconclitur  fel  passionis.  UndeS.  Au- 
gusl.  lib.  lo.  dc  Civit.  quem  cilat  S.  Tliomas  in 
Catena  :  Passlone,  ait,  osiendit  (  Cliristus  )  qidd 
iusUnere  [jro  vcrllate  ;  resurrectiorie ,  quid  sperare 
in  Trinitate  dcbeamus  :  unde  dicit  :  Et  terlia  die 
rcsurget.  EtS.  Chrysostom.:  Dictum  est  quidemet 
iidmuitos ,  ut  cum  tristia  viderint,  resurrectionem 
cxpectarent.  Undc  subdit  :  Et  tertia  die  resurget. 
Causam  dat S.  Augustinus loco  jam citato  dicens : 
Vna  enim  mors,scilicet  Scdvaloris ,  secundum  cor- 
pus,  duabus  mortibus  Jiostris  saluli  fuit ,  scilicet 
(mimcc ,  ct  corporis,  et  una  ejus  resurrectio  duas 
nobis  resurrectiones  prccslitit.  Hoec  ex  Chrysos- 
tomo  et  Augustino  citai  S.  Ttiomas  in  Calena. 

Moralitor  Christus  suis  suam  passionem  saepc 
rcfricat,  iit  suum  amorem,  quem  in  ea  summum 
eiscxhibuit,  commendet,  uleum  vicissim  reda- 
meni,  ac  amorcm  amori ,  sanguinem  sanguini, 
morlem  morli  rependant.  Crux  enim  Christi ,  est 
fornax  ct  incendium  amoris.  Quocirca  S.  Bern. 
scrm.   dc  Quadruplici  dcblto  :  Primo,  inquit , 
Christo  Jcsu  debes  omnem  vitam  tuam,  quia  ipse 
vitam  suam  posuit  pro  tua,  et  rruciatus  amaros 
suslinuit,  ne  tu  perpetuos  sustineres.  Addil  deinde 
muUain  hanc  senteniiam,  quoe  sic  ad  extremum 
concludit  omnia  :  Cum  ergo  ei  donavero  quidquid 
suvi,  quidquid  possum,  nonne  istud  est  sicut  est 
stella  ad  solem,  guttaadfluvium,  lapis  admontem, 
granum  ad  acervum?  Idem  S.  Bern.  tract.  dc  Dili- 
gendo  Deo  :  Si  totum,  ait,  me  debeo  pro  me  facto, 
quid  addamjampro  refecto ,  et  refecto  lioc  modo  ? 
ncc  enim  tam  facile  refectus  quamfactus;  nam  qui 
scmel,  ct  tantum  dicendo  fecit ,  in  reficiendo  pro- 
fecto,  et  dixit  multa ,  et  gessit  mira,  et  pertulit 
dura,  iiec  tantum  dura,  sed  et  indigna.  In  primo 
opere  me  mihi  dedit ,  in  secundo  se;  et  ubi  se  dedit, 
memihireddidit.  Datus  ergo  et  redditus,  me  pro  me 
debeo ,  et  bis  debeo.  Quid  Deo  retribuam  pro  se? 
nam  etiamsi  viillies  vie  rependere  possem,  quid 
suni  egoad  Deum? 

Pro  Christoergo  probra^calumnias,  tornienta, 
cruces  et  ignes  sustinere  non  recusemus,  sed 
amemus  et  ambiamus,  utillusiones  illusionibus, 
flagella  llagellis  ,  crucem  cruci  rependamus, 
imo  reddamus.  Ipsius  enim  est  vita  nostra,  et 
omne  quod  sumus;  ipse  enim  emit  el  redemit 
nos,  non  auro,  seddivinosanguinis  sui  prelio. 

Eleganter  et  pie,  sed  vere  S.  Leo  serm.  8.  de 
Passione:C?-«x  tua  (6  Chrisle),  ait,  omnium  fons 
benedictionum,  omnium  est  causa  gratioruvi,  per 
quavi  credentibus  datur  virtus  de  infirmilale ,  glo- 
ria  de  opprobrio,  vita  de  morte. 

20.  TUNC  ACCESSIT  AD  EU.M  MATER  FILIORTJM  Ze- 
BEDiEI  CUM  FII.IIS  SUIS  ADORANS  ET  PETENS  ALIQUID 

AB  EO.  ]  Tunc  scilicet  cum  audissent  a  Christo 
instare  ipsi  mortem,  et  post  mortem  resurrec- 
tionem,postquam  expectabant  regnum  Christi 
gloriosum  :  unde  prjeoccupani,  peluntque,  ut 
jpsi  prae  celeris  Apostohs,  in  eo  primas  ol)ti- 
iieant.  ItaS.  Hieroa.jBcda,  Euihymius. 

Mater  filiorum  ZereD;!;!.]  Nomine  Salome.  Ila 
enim  nominat  Marcus  cap.  15.  60.  illam,  quam 
MalthaGUS  cap.  27.  56.  vocat  inalrem  filiorum  Ze- 
bedaei.  Hacc  enirn  uxor  Zebedaei ,  ex  eo  genuit  Ja- 
cobnm  ci  Joannem,  quos  Christus  sibi  adscivit, 
el  Apostolos  creavit.  Adorans,  hoccslinclinando 
86  revcreniiani,  ei  exhibens. 

Et  petens.')  Dices,  Marcus  cap.  10.  55.  ait  non 


ITIi.tUM.  Cap.  XX. 

matrem,  sed  filios  ipsos,  Id  petiisse  h  Chrlsto. 
Resp.  Matris  petitio  ex  filiorum  petitione  proces- 
sit.  Cum  enimjpsi  verecundareniur  primas  pe- 
lere  ^  Christo,  subornarunt  matrem ,  ut  ipsa  id 
peteret.  Quarc  filii  sunt  locuti  per  os  matris,  et 
lorte  ejus  petitioni  suam  quoque  adjunxerunt. 
Ita  S.  Chrysostom.,  Theophylaclus,  S.  Gregorius 
homil.  27.  in  Evangel.  el  S.  Augustinus  libr.  2.  de 
Consensu  Evang.  cap.  66.  Aliter  Maldonaius,  qui 
censet  matrem  suo  inslinctu  et  moiu  proprio  id 
peliisse  h  Christo;  dici  tamen  a  Marco  filios  id 
ipsum  postulasse,  quia  mater  non  pro  se,  scd 
pro  filiis  id  postulabat.  Favet  S.  Hilarius  ctS.  Am- 
brosius ,  de  quo  mox. 

Aliquid.;  Iu  genere  etin  confuso,  scilicci  di- 
centes ,  ut  habet  Marcus  :  Magistcr,  volumus  ut 
quodcumque  petierimus  facias  nobis.  Timebant 
euim,  nc  si  suam  primatus  ambitionem  expri- 
merent ,  Christus  eam  abnueret  illico  ct  refuta- 
ret.  Volunt  ergo  prius  unlversali  petitione  conce- 
dendi  ea  qu;e  pelierint,  ligare  Christum  ,  ut 
deindecumparticulatim  illamexpriment,  Chris- 
tus  eam  negare  nou  possit.  Hic  est  mos  femina- 
rumdum  suos  femineos  appetitus,  quos  arden- 
ter  concupiscunl,  hac  arle  impelrare  satagunt. 
Sic  Bethsahee,  3.  Reg.  2.  20.  petitura  ji  Salomone 
fiiio  suo  Abisag  dari  uxorem  Adoniae  prajmisit , 
dicens  :  Petitionem  tinam  parvulam  ego  deprecor 
d,  te,  ne  confundas  faciem  meam.  Annuit  Salo- 
mon,  sed  mox  ut  ipsa  illam  expressit,  abnuit, 
diceus  :  Postula  ei  et  regnum.  Astute  enim  Ado- 
nias  postulabat  Abisag,  qua^uxor  fuerat  Davidis, 
dari  sibi  uxorem,  ut  per  eam  quasi  reginam  in- 
vaderet  regnum,  seque  regem  faceret  excluso 
Solomone. 

21.  Qui  DixiT  ei  :  QuiD  vis  ?  ]  Prudentcr 
Chrisius  generalem  petiiionem  abnuit,  et  vult  ut 
pariiculalim  eam  exprimat,  neineptum  vel  se 
indignum  quid  petat,  quod  eam  facturam  prae- 
sciebat,  ut  nos  idem  facere  doceat.  Memorabile 
estquod  deS.  Pulcheria  scribitNicephorus,  etex 
eo  Baronius  anno  Christi  666.  subfinem;  scili- 
cet  illam ,  ut  periculosam  Theodosii  Imperatoris 
fratris  sui  oscitantiam,  qua  passim  libellis  sup- 
plicibus  etiam  non  lectis  subscribebat,  falso  joco 
casiigaret,  porrexisse  Theodosio  libellum  sup- 
plicem,  in  quo  asserebat  Eudoxiam,  uxorem 
Theodosii  a  se  emptam,  dummodo  ipse  empiio- 
nem  probaret  ;  subscripsit  libello  non  lecto  , 
more  suo,  Theodosius :  mox  illa  Eudoxiam  ad  se 
vocavit,  et  diutius  detinuit.  Revocante  uxorem 
Theodosio,  responditPulcheria;,  illam  i  scemp- 
lam,  ipsumque  cmptioncm  probasse,  ac  simul 
ei  submisit  libellum,  hac  de  rc  ab  eo  subscrip- 
tum  :  quem  legens  Theodosius  erubuit,  et  suam 
nimiam  subscribendi  facilitatem  damnavit. 

AiT  iLLi:Dic  (praecipue,  statue,  ordina,  de- 
cerne)  ut  sedeant  ui  duo  filii  mei,  unus  ad 

DEXTERAM  TUAM,  ET  UNUS  AD  SINISTRAM,    IN  REGNO 

Tuo.  ]  Occasionem  hujus  petitionis  sagaciter  hanc 
dat  S.  Chrysostomus.  Volebant,m(\\n\.,  ut  ego 
conjicio,  quoniam  super  duodecim  sedes  sessuros 
discipulos  audierunt,  primatuvi  hujus  consessus  im- 
pelrare ,  et  prceponi  quidem  se  ceteris  prccterquam 
Petro  sciebant,  Petrum  vero  sibi  praferri  formi- 
dantes ,  dicere  ausi  sunt  :  Dic  ut  unus  a  dextris, 
aller  a  sinislris  sedeat ;  ita  urgebant  dicentcs  Dic, 
ut  quasi  primorcs  rcgni  lui  lUrumque  tuum  la- 
ms,  ulramquc  tuam  aurein.  adcoqne  tc  lotum 


COMMCNTAniA  IN  UATTHyELM.  Cap.  XX. 


387 


Occupont,  ncc  quis  ad  lc  nisi  per  cos  accedero, 
aut  aliquid  a  te  peterc  possit,  uti  nonnulli  hodie 
(et  omni  aevo)  aures  et  animos  regum  princi- 
pumque  occupant,  ut  nil  nisi  per  cos  al)  iliis  ol)- 
tineripossit.  Hi  regumsuntreges,  imopiedagogi. 
Tritum  esl  illud  Caroli  Martelli,  avi  Caroli 
Magni ,  qui  oblato  sibi  Francise  regno  respondil : 
nolle  se  regem  esse ,  sed  velle  regibus  imperare. 
Disce  hic  quam  audax,  cacca,  el  insaliabilis  sit 
ambitio,  ei  ambitiosa  pelitio  ;  ad  quam  duos 
hoscc  Apostolos  incitavit,  quod  ipsi  se  ceteris 
Apostolis  ,  i  Clirislo  antepositos  vidissent  in 
transfiguratione,  qu;c  erat  quasi  inchoatio  regni 
Chrisii,  Matth.  17.  1.  aeque  ac  in  suscitationc  fi- 
lia;  Jairi,  Lucjc  8.  51. 

Sed  excusanda  cst  mater ,  quod  jure  cogna- 
tionis  h  Christo  cognato  suo  ,  id  postulet  pro 
filiis,  quos  ut  se ,  imo  plusquam  se  diligebat. 
Ita  S.  Hicroijymus  :  Postidat ,  inquil,  7naler 
errore  vialiebri ,  et  pietatis  afjecta,  nesciens  qtiid 
poteret,  Et  plenius  sanctus  Aml)rosius  lib.  5. 
de  Fide  cap.  2.  Considerabat  (Chrislus  ) ,  inquit, 
matris  dilectionem,  qna  fUiorum  merccde  ,  gran- 
dctvum  solabatur  senectam,  ct  desidcriis  licet  fessa 
maternis,  charissimorum  pignorum  tolerabat  ab- 
sentiam.  Considerate  etiam  fcminam,  liocestsexum 
fragiliorem ,  quem  Dominus  propria  nondum  con- 
firmaverat  passione.  Considcratc,  inquam,  Evcb 
illius  primcB  muUeris  lictredem  transfusa  in  omncs 
immoderatce  cupiditatis  successione  iabentem  , 
quam  Dominus  adhuc  pi-oprio  sanguine  non  rcdc- 
merat ,  nondum  inolitam  affectibus  omnium,  im- 
modici  contrafas  honoris  appetentiavi ,  suo  Cliris- 
tus  cruore  diluerat,  lla:rcditQ.riQ  igitar^  mulicr 
.delinquebat  errore, 

Simili  ratione  filios  cjus  excusatS.  Chrysosto- 
mus :  ISon  turbetur,  ait,  quisquam,  si  adco  impcrfec- 
tos  dicimus  Apostolos  fuisse  :  nondum  enim  mystc- 
riam  crucis  erat  consummatum ,  nondum  gratia 
Spiritus  in  corda  ipsorum  infusa.  Quare  si  stu- 
dia  virtutis  'ipsorum  discere  cupis,  qucdes  post 
datam  gratiam  Spiritus  fuerint  considera  ,  ct 
vidcbis  omncm  ab  iUis  turbationcm  animi  fuisse 
supcratam.  IJac  cnim  de  causa  corum  modo  im- 
perfectio  revelatur ,  nt  apcrte  pcrcipcre  possis , 
quaies  subito  pcr  gratiam  cffecti  fuerint. 

22.  Respondens  adtem  Jesus,  dixit  :  Nescitis 
QiMD  PETATis.  ]  Gra?cc  oihiii^t,  id  est ,  pciitis. 
)Ecce  hic  Cliristus  respondet,  non  matri,  scd 
filiis  ,  quia  sciebat  filios  in  malre,  et  per  matrem 
locutos.  Ncscitis  qnid  pctatis  ,  quia  scilicet  nes- 
citis  primo,  qualc  sit  rcgnum  nicum,  scilicet 
spiriiuale  el  cocleslc,  non  carnale  et  terrenum, 
in  qiio  sil  pompa  regalis  throni,  assessorum, 
principum  ,  famulorum,  ctc. ,  nii  vos  putaiis. 
Serundo,  quia  pelilis  trinmphum  ante  victo- 
rJam.  negnum  cn\m  calorum  vim  patitnr ,  et 
violenti  rapinnt  ilUtd.  Mallh.  11.  lla  auctor  Im- 
perfecti.  Tertio,  quia  vos  exisiim<uis ,  rognum 
hoc  petentibus  jure  sanguinis  dari.  cum  non 
dclur  nisi  merenlibus  ,  ol  corlaiuibus.  lloc  pa- 
riter  exemplo  Chrisli,  rcspondcani  Fpiscopi  ct 
principes  suis  amicis,  scrvis,  etfiliii!  ei  fominis 
importunis,  dum  ab  cis  pctunt  pral)endas.  dig- 
nilaies  el  ofiicia,  ad  quac  minus  suni  apti  : 
Kescitls  qtdd  petatis.  Pra;|)cnda?  ct  ofTicia  mca , 
non  sunl  mca,  ut  scilicol  ex  libidine  ea  dare 
possim  "oguaiis,  vel  servis,  quia  sic  volo  : 
dispensator  corum  sum,  non  dominus,  Dcus 
rigul..n;  (lispcnsaiionis  a  mc  rationcni  rcposcct. 


an  dignisea  conlulerim.  GraVis  cnim  eslinjuria 
Chrisli,  Ecclesia;,  reipubl.  etdignorum,  acmul- 
torum  inalorum  causa  ;  si  officia  et  benefi- 
cia,  ob  consanguinitatem  vel  amicitiam  dentur 
indignis,  vel  minus  dignis.  Agrippina  mater 
Neronis,  ait  Cornelius  Tacitus,  ambiens  impe- 
rium  Ncroni,  consuluit  hac  de  re  ChaId.'eos, 
sivc  astrologos  ;  reponderunt  illi  :  Imperabic 
Kero ,  sed  viatrem  occidet ;  tum  illa  :  Occidat, 
ait,  ^/«»1  imperet.  Quam  vesana  ambitio !  sed 
luit  eam  mater ;  nam  a  Nerone  occisa  est.  Sic 
ambitiosi  indigni,  ambientes  beneficia,  sibi 
ambiunt  vcneficia,  quia  illa  eis  causa  sunt 
damijationis  ct  gehennae. 

Et  quid  ,  qua^so ,  est  cognatio,  nisi  externa 
relalio,  quod  fiiii  vel  nepotis  caro  decisa  sii 
cx  tua  ?  0»id  ad  me  quod  lunica  mea  ex  eodem 
panno  decisa  sit,  ex  quo  tua? 

Roma2,  teste  Livio,  tcmplum  crat  Honori  po- 
situm,  sed  post  templum  Virtutis,  ut  in  illud 
Honoris  non  pateret  ingressus  nisi  per  templum 
Virtutis ,  ut  docerent  ncmini  patere  aditum  ad 
honores  nisi  per  virtutos,  quas  solas  prisci 
Romani  spectabant;  idcoque  imperium  tam  am- 
plum,  dives  et  magnificum  oblinuerunt,  donec 
per  posticum  a;dificato  ibidem  profano  arabi- 
tionis  et  largitionis  fano,  multi  per  illud  ad 
honores  evaserunt;  iiaque  scdilionibus  rem- 
publ.   aeque  ac  seipsos  perdidcrunt. 

Nescitis  quid  PETATis.  ]  Arabicus  qiddvnltis, 
quid  pctitis?  q.  d.  Nescitis  quid  velitis  et  po- 
tatis,  idque  primo  ,  et  plane  ad  lilleram,  quia 
pulaiis  meum  rcgnum  esse  terrenum  et  pom- 
posum,  qualc  fuit  Davidis  ctSoIomonis,  cujus 
ego  sum  filius  ct  hsercs,  cum  illud  sit  spiri- 
lualo  et  coelestc.  Ita  S.  Chrysosiomus  :  lloc  dicii , 
ait,  ostendcns  quod  nildl  spirititcde  petebant.  Et 
Theophylactus  :  ISon  cst ,  inquit,  lioc  qttod  crc- 
ditis  ,  qttod  siin  temporaUter  in  Jertisalem  regna- 
turtts ,  sed  omnia  Itccc  quce  ad  regnnm  pertinent 
supra  inlcllecttim  sitnt.  Sic  et  Abulensis  q.  71. 
Secundo  alii;  Quia,  inquiunt,  petobant  id  quod 
eis  datum  jam  ct  promissum  erat,  sciliccl 
assidcre  Chrislo,  et  cum  oojudicarc  duodecim 
tribus  Israel.  IlaS.  Hilar.  Nesciunt,  ait,  qnid  pe- 
tant ,  qnia  nihil  de  gloria  Apostolortim  ambigen- 
dum  crat  :  judicaturos  cnim  cos  supcrior  sermo 
expostdt.  Scd  inlcr  duodcciui  hosccllironos,  ipsi 
vidcntur  petiissc  primos  ,  ct  Chrisio  vicinos,  qui 
nccdimi  cis^speciaiim  a  Christo  promissi  erant. 
Tcrtio,  quia  polcbant  id  quod  superabat  corura 
dolos  ot  mcrita.  JSam  scdere  cul  dexlram  tam 
viagnum  cst,  nt  stiperexccdat  snperiores  virtutcs, 
ait  cx  Chrysoslomo  ct  Thcophyl.  Beda  :  /V«- 
cittnt ,  ait,  quid  pctant,  qtii  sedcm  gloria;  /i 
Domino,  qttam  nondum  vicrcbantttr ,  Inqtdrunt  ; 
prim.c  cnim  in  coelo  debcniur  iis,  qui  majori.-.. 
imo  maximi  sunt  nieriti.  Quarto,  quia  incon- 
gruo  tcmpore  id  pctcbant,  immincntc  sciliroi 
passione  Chrisli,  quando  Uigondum  oiat.  !ia 
Chrysosiomus  :  Vos  ,  inquit ,  dc  honore  loqiu- 
mini ,  cgo  vcro  dc  agonibus  ct  stidoribus  dispulo ; 
non  cstcnim  lioc  pra^miornm  tempus,  sedoccisionis, 
prceUornm  ct  pcriculorttm.  Ouinlo,  quia  petuni 
id  quod  contrarium  crat  oorum  vocationi  ei 
profcssioni.  Vocaii  cniin  crant  a  Christo,  ad 
sequendam  cjus  paupertatcm,  humilitalcm  ct 
cruccm,  non  ad  ambiendos  honores.  Sexlo,  qula 
prius  petcrc  debcbanl  crucis  laborcs,  pcr  quoi 
nicrcrcniuvhoiiorc*.  LnUc  Cliiistijsideis  Ostcn- 


3SS  COilMENTARlA  IN  M 

(lcns  subdit  :  Polestis  bibere  calicem,  quem  ego 
bibiturus  sum?  Sepiimo,  quia  pclunt  scdere  acl 
siaisirani,  icqucac  ad  dexlcraui.  Sinislra  aulem 
in  nialani  parleni  accipilur.  Nam  ad  sinislram 
(iiirisii  slabuni  in  judiciu  damnali,  q.  d.  ait 
Clirysosiomus  :  Ego  vos  vocavi  ad  parCem  dexte- 
rum ,  ct  vos  veslro  consilio  clc  dextra  curritis 
ad  sinisiram;  scd  hoc  mysllcum  est  et  symljoii- 
cum.  Ex  liis  germaniores  sensus  sunt,  primus, 
leriius  et  sexius  :  nesciel)ant  enim  lioc  regnum 
spiriluale  esse ,  non  carnalc;  nec  carni  et  san- 
guiui  dari,  sed  virtuli;  uec  precibus,  sed  me- 
riiis  illud  obliueri. 

POTESTIS  BIBERE  CALICEM  ,   QtlEM   EGO  BIUITURUS 

suM  ?  ]  q.  d.  Per  passioucui  et  crucem  mihi 
tendcndum  est  ad  rognum;  ergo  ct  vobis  illud 
ambieniibus  eadcm  culcauda  est  via.  Audi 
S.  Bernardum  serm.  11.  cx  Parvis.  Ipse,  in- 
quit  (  Christus  ) ,  tanquam  pius  et  laudabilis  me- 
dicus  prius  bibit  polionem  quam  parabat  suis , 
id  est  3  passionem  et  mortem  sustinuit ,  et  sic 
sanitatem  immortalitalis  accepit  et  impassibili- 
lalis  y  docens  suos  ut  confidenter  biberent  potio- 
nem,  quoi  generat  sanitatem  et  vitam.  Per  cala- 
chresim  Chrislus  passionem  suam  vocat  cali- 
cem  :  causam  hanc  dat  S.  Chrysosiomus , 
EuthymiusetTheophylactus,  quodChristus  tam 
libenter  et  avide  passionem  subierit,  acsi  sitiens 
vini  calicem  epotasset.  Verum  quia  Chrislus 
ait,  potestis  bibere ,  non  autem,  desideratis 
bibere  ;hinc  melius  hsec  generatim  accipias.  Pro 
quo  nota ,  calicem  passim  in  Scriptura  a^que 
acapud  profanos,  signiiicare  cujusque  hominis 
sortcm,  sive  bonam,  sive  malam ,  qu£E  ei  k 
Deo  decernitur ,  et  immiititur ,  ac  quasi  pro- 
piuatur.  Ducta  est  hoec  metaphora  ^vetericon- 
vivantium  ritu,  quo  Symposiarcha  sive  convivii 
praifectus  vinum  pro  suo  arbilrio  et  prudentia 
contemperabat,  ac  cuique  suam  porlionem,', 
quam  exhaurire  deberet  staluebat,  uli  ostendi, 
Eccli.  32.  v.  1.  Forteetiam,  ailMaldonatus,  allu- 
dit  adcalicem  veneni,  qui  nonnullis  admortem 
damnatis  dabatur,  uti  dalus  estSocrali  ab  Athe- 
nieusibus ,  eo  quod  unum  Deum  colendum  di- 
ceret,  pluribus  diis  exclusis. 

Prajclare  S.  Cyprianus  libr.  U.  epist.  6.  ad 
Tibarit.  percalicem  accipiens  marlyrium  :  Gra- 
vior,  ait,  et  ferocior  pagna  nunc  imminet  (quia 
S.  Cyprianus  ex  Dei  revelatione  didiccrat  ins- 
lare  persecutionem  Valeriani  et  Galieni  Imper. 
io  qua  ipsc  martyrii  lauream  obtinuit )  ad  quam 
virtute  robusta  parare  se  debent  milites  Cliristi , 
considerantes  idcirco  se  quotidie  ccUicem  (  quia 
lunc  communicabant  quotidie ,  idque  sub  utra- 
que  specie  panis  et  vini)  sanguinis  Cliristi  bibere, 
ut  possint  et  ipsi  propter  Christum  sanguinem 
fundere.  Quocirca  S.  Clirysostom.  solerter  notat : 
Resplce,  inquit,  qualiter  ipso  inlerrogationis 
modo  ,'ct  hortatur  et  alUcit.  IS07i  enim  dixit  :  Po~ 
testisne  vestrum  effundere  sanguincm?  Sed,  Quo- 
nam pacto potestis  bibere  calicem?  Deinde alliciens 
inquit  :  Quem  ego  bibiturus  sum ,  ut  communi- 
cationc  laborumcum  ipsopromptioresredderentur. 
Hinc  S.  Joannes  pingi  solet  cum  calice;  et  quia 
ipse  calicem  veneni  absque  damno  hausit,  uti 
lestatur  S.  Isidorus  de  Patribus  novi  Testam. 
cap.  Ik.  et  sanctus  Augustinus  in  Soliloq.  c.  22. 
Pro  lua  dulcedine  gustanda,  inquit,  veneni  pocu- 
lum  intrepidus  Joanncs  potavit.  Idem  testatur 
Aldliejiipus  Occidciiialium  SaxonumEpiscopus, 


ATTH/£UM.  Cap,  XX. 

iibr.  de  Laudibus  vifgini-  cap.  11.  Unde  et  in 
festo  S.  JoanniS'  solebat  fieri  benedictio  vini 
conira  vcnenum,  uti  leslaiur  Albertua  Castel- 
lanus  in  Sacerdotali  Romano. 

^  Noia  Grajca  hic et Marci  cap.  10. 38.  addunt :  Aut 
baptismoquoegobaptizorbaptizari?  Arabicus  hlc, 
et  tinctura  qua  tingar  tingemini?  haec  tinctura 
fuii  sanguinisj  qua  purpuratus  estChristus.  Ubi 
Christus  suam  passionem,  quam  prius  vocavit 
calicem,  alia  metaphora  vocat  Baptismum,  quia 
in  illam  totus  immersus  et  submersus,  id  est, 
mortuus  est,  Hoc  eniin  proprie  est  baptizari. 
Addunt  Origenes,  Chrysostomus,  Theophyl., 
Christum  passionem  suam  vocasse  Baptismum, 
eo  quod  nos  per  illam  abluerit,  purilicarit  et 
sanctificarit,  uli  fit  in  Baptisrao. 

DicuNT  Ei  :  PossuMus.  ]  Videntur  Joannes  et 
Jacobus  iniellexisse  signilicationem  calicis,  sci- 
licet'per  illum  intelligi  passionem  ,  et  tamcn  uti 
ambitiose  pciierunt  primatum ,  ita  lcmere  res- 
pondent,  secalicem  posscbibcre,  cum  revera  id 
nccdum  possent,  sed  postea  potuerint  per  gra- 
tiam  Christi  reccptam  a  Spiritu  sancto  in  Pente- 
coste.  ItaS.  Chrysoslomus,  Theopliylactus,  Eu- 
thymius,  Jansenius,  et  alii ;  licet  Maldonatus: 
Possumus,  ait ,  id  est ,  volumus ,  et  paraii  sumus 
pro  te  mortem  oppetere  ,  idque  salis  est  appo- 
situm ,  et  probabile.  Sic  posse  subinde  sumitur 
pro  velle,  prajsertim  ibi  res  est  ardua,  quac 
magno  voluntatis  conatu  et  robore  indiget 
Unde  illud  cap.  19.  12.  Qui  potest  ( id  cst,  qui 
vult )  capere ,  capiat  consilium  cailibatus. 

23.  AlT  ILLIS  :  Calicem  quidem  meum  bibetis 
(  Addunt  Grffica  :  Et  baptismo ,  quo  ego  bapti- 
zor,  baptizamini;  et  Arabicus ,  et  tincturamea 
tingemini)  ,  sedere  autem  ad  dexteram  meam, 
VEL  sinistram,  non  est  meum  dare  vobis,  sed 
QuiBus  paratum  est  a  Patre  meo.  ]  Esi  hoc 
oraculum  Chrisli,  de  Jacobi  et  Joannis  passione 
et  martyrio.  S.  Jacobus  enim  ferventius  ceteris 
Aposlolis  praedicans  Christuin,  primus  pro  eo 
marlyr  occubuit,  gladio  percussus  ab  Herode, 
Actor.  12.  Joannes  item  hunc  calicem  bibit,. 
cum  Roma)  anteportam  Latinam  a  Domitiano  in 
dolium  ferventis  olei  immissus,  vegetior  inde 
exivit ,  et  novo  virtutis  miraculo  martyr  in  vita , 
non  morieus,  sed  vivens  exlitit,  indeque  ad 
suscipiendam  cordnam  Christiathleta  processit, 
ait  S.  Hieronymus.  Et  Tertullianus  lib.  de  Prae- 
script.  cap.  36.  Habes ,  inquit,  Bomam,  iinde 
nobis  quoque  auctoritas  prasto  est.  Statu  felix 
Ecclesia,  cui  totam  doctrinam  ApostoU  cum  san- 
guine  suo  profuderunt ;  ubi  Petrus  passioni  Do- 
viiniccB  adcequatur ,  ubl  Paulus  Joannis  exitu 
coronatur  ,ubi  Apostolus  Joannes  posteqquam  in 
oleum  igneum  demersus  nilul  passus,  in  insu- 
lam  relegatur. 

Rursum  S.  Joannem  proprie  bibisse  calicem 
veneni  (unde  et  cum  calice  hoc  pingi  solet) 
sibiabimpiis  propinatum,  sed  sine  noxa,  docet 
non  taatum  Prochorus  ejus  discipulus ,  in 
Joannes  Vila  (cujus  fides  merilo  Baronio  elviris 
doctis  de  fictione  estsuspecta) ;  sedetiam  sanc- 
Itis  Isidorus  in  libr.  de  Patribus  novi  Testamenti. 
Dcnique  tota  Joannis  vita  continua  fuit  passio, 
et  continuum  martyrium.  Vixit  enim  ipse  diu- 
tissime,postomnes  Apostolos  usque  adannum 
Domini  101.  ac  68.  post  mortem  Christi  anno, 
vila  funclus  est,  qu.-csane  dilatio  et  absentia  tam 
longa  u  ChristQ  dii^ClQ  suo,  ad  quem  assidue 


COMMENTAIUA  IN  MA 

fiuspirabat,  proHxum  ilU  aequc  ac  B.  Virgini, 
ctii  in  riliuni  in  crace  ii  Ciuislo  .UalUb  crat, 
fuit  Martyrium. 

Porro  S.  Joannes  sinf?iilare  martyrium  Obiit, 
diim  cum  R.  Virgine  iu  monle  Calvariai  astans 
r.lirislo  crucifixo,  vidit  vitam  suam,  id  csi 
Clirislum,  qucm  plusquam  vitam  suam  ama- 
bat,  ocerbissimos  crucis  dolores  ,  per  ircs 
coniinuas  horas  pati,  ibique  quasi  lento  cru- 
cialus  ignc  assari.  Hic  enim  clavi  et  dolores 
medulliius  animum  ejus  penetra])ant,  magisque 
cruciabant,  quam  si  ferro  sectum  fuisset  ejus 
corpus,  adeoquc  doloribus  liisce  fuisset  exa- 
uimatus,  nisi  Christus  quasi  per  miraculum 
cum  iji  vita  servasset. 

SKDEnE  AUTEM  AD  DEXTERAM  MEAM,  VEL  SIMS- 
TI\AM  ,    NON  EST  MEl'M  DARE  VOBIS.  ]  Ariaui  CCnsc- 

bant,  liic  tlici  hoc  darc  non  esse  Christi,  sed 
paternae  potestatis,  ac  proindc  Christum  non 
osse  bfi.cjii.ov  Patri ;  sed  errant.  Christus  enim 
L!c  ponit  antitliesin,  non  inter  sc  et  Patrcm, 
sed  iuter  Jacol)um  et  Joanncm  ambitiose  pe- 
tcntes  primatum  in  regno  Christi ,  et  cos  quibus 
primatus  hicjure  debetur.  Vis  enim  argumenti 
est  in  t6  vobis,  quod  licel  non  legant  Gr«ci, 
Syrus  et  Arabicus,  legunt- lamcn  Romani  et 
Latini,  q.  d.  Non  vobis  pelenlibus,  sed  certan- 
tibus  et  mcrcntibus  hoc  regnum  debelur.  Undc 
llemigius  :  Aon  esl  vieum,  ait ,  dare  vobis,  id  cst , 
supcrbis ,  (jiKdesvosestis ,  scd  luanilibus.  EtBeda  : 
Kon  est  meuin  dare  vobis ,  idest,  superbis.  IIoc 
enim  adhuc  erant  :  sed  aliis  paratum  cst.  Et  vos 
alii  estote,  id  est ,  humiles ,  et  vobis  paratum 
est.  Uursum  non  est  meum  dare  vobis ,  eo  niodo 
quo  vos  pelilis  ,  scilicet  ut  detur  vobis  tanquam 
cognalis  meis,  qiui  homo  sum,  cum  Deus  illud 
paravcrit  aliis,  scilicetmerenlibus.  q.  d.  CoDlum 
dare  non  est  poicstatis  liunianEe ,  sed  divinaj. 
lla  sanctus  Augustinus  lib.  1.  deTrinil.  cap.  1.  et 
Abulens.  quaest.  80.  Datur  enim  illud  non  pcr- 
sona),  sed  vita;,  ait  S.  Uieronymus,  non  ex 
favore,  scd  cx  mcrito. 

Nota.  Christus  non  anmiit  expresse,  quod  hi 
duo  pctunt,  ne  ccteros  Apostolos  quasi  exclu- 
dcndo  irritet;  nec  etiam  abnuit,  U(!  Iios  duos 
contristet.  Ita  S.  Hieronymus  :  A'o?j  dixit,  ait, 
/N'on  sedcbitis  ,  ne  duos  confundcrct  ;  neque  etiam 
dixit,  Sedcbitis,  ne  ceteros  irrilarct ;  sed  omni- 
bus  ostendendo  bravium,  omnes  ad  ccrtandum 
pro  co  aiiiniavit.  Similc  est,  ait  Theophylact. 
in  cap.  10.  Marci,  si  justus  rex  agoni  t\  se 
instiiuto  praisidens,  accedentibus  cognatis  et 
«micis,  dicentibusque  :  Ua  nobis  bravium,  et 
coronam  ,  jure  nieritoque  respondcrei  :  Non 
csl  mcum  vobis  dare  bravium ,  scrt  quibus 
illud  paraiumetdccretumest,  scilicet  in  agonc 
certantibus  el  vincentibus.  Audi  S.  Ambrosium 
libr.  5.  de  Fide  c.  2.  Non  dixit ,  inquil,  ?ion 
ist  vicum  dare  :  sed ,  non  cst  tneum  dare  vobis  : 
non  sibi  potcstatem  deesse  asserens ,  sed  meritum 
creatuj-is.  Accipe  aliter  :  Non  est  meuni  darc 
vobis,  ijuod  est,  non  est  vieum ,  qui  vcni  humi- 
litaLcm  docere  :  non  est  meum,  qui  veni  non  mi- 
nistrari ,  scd  minislrare  :  ISon  est  mcum ,  qui 
iuslitiam  servo ,  non  pratiam.  Deniquead  Patrem 
referens  addidit  :  Quibus  paratum  est ,  ut  osten- 
deret  Vatrcm  quoque ,  non  petitionibus  deferrc 
iolere ,  scd  meritis ,  quia  Deus  personaruvi  ac- 
(cplor  non  est, 

i'^ng  Qiristi  quoquc  esse  dare  hoc  rtsni:m. 


TTHitUM.  Cap.  XX.  089 

paiei  discrle  Luca;  22.  29.  Et  cgd  dlspono, 
inquit ,  vobis ,  sicut  disposuit  milu  Patcr  meus 
rcgnum  ,  ut  cdatis  ct  bibatis  super  mensam  mcam 
in  rcgnomco,  ct  sedcatis  super  thronos  judicantes 
duodecim  tribus  Israel.  Christus  tamcn  hic  dicit, 
id  potius  csse  Patris ,  lum  quia  Christus  ,  ut 
homOj.sempcr  sc  Palri  subjicit,  el  omnia  in 
Ipsum  rcsigiiat,  ipsique  acccpla  rcferl  :  tum 
ut  honcsto  litulo  i»  se  repellat  hoscc  ambitiose 
primatum  petentes,  cosquc  ad  Patrem  amaa- 
det,  ut  sub  eo  se  humilient,  ct  verecundentur 
id  petcre  ;  tum  dcnique  qula  sicut  sapicniia  ct 
opera  sapicnliic  approprianlur  Filio,  et  opcra 
bonilatis  Spirilui  sancto  :  sic  opera  potenii;c  et 
providentio),  cujus  pars  esl  pracdestinatio  ad 
regnum  coelorum,  approprianlur  Palri. 

Sed  QLinus  PARATUM  F.ST  A  Patke  mro.  ]  Ara- 
hicus,  scd,  qui  prceparavit  cis ,  Patris  mei  ca:- 
lcstis.  Ita  habet  Latinus  Interpres  Arabici  Roma; 
impressus;  sed  perperam,  vertendum  enim 
cst,  Sed  quibus  splendide  p7'ccparavit  cis  Patcr 
meus  ccclestis.  Arcta  est  hlc  cxposilio  Euthymii, 
qui ,  To  qulbus  exponenS ,  Hoccst,  inquit^  DD. 
Pctro  ct  Paulo.  Arclior  esl  sancti  Hilarii  :  Qui" 
bus,  inquit ,  hoc  est ,  Moysi  et  Elia;  :  putat  enim 
alludi  ad  iransfigurationem,  in  qua  Moyses  et 
Elias  viderunt  gloriam  regnantis  Christi,  ejus- 
que  fuere  participes.  Arctissima  est  sancli  Chry- 
sostomi ,  qui  rh  quibus  exponit  nuUis  :  0"ia 
nemo,  inquit,  poiest  assurgere  ad  dexteram 
Christi,  ulpote  qui  solus  scdet  ad  dexteram  Dei 
Patris.  Verum  Iutc  nimis  arcta  sunt  :  Christus 
cnim  generatim  loquitur  de  omnibus  ad  regnum 
coeleste  ejusque  culmen  electis.  Quibus  ergo , 
scilicct  summe  certantibus  ,  et  vincentibns  :  his 
cnim  ii  Dco  paratumest,  et  decretum  ab  icterno 
hoc  regni  culmen.  Quarc  per  dextram  et  sinis- 
tram  non  situm  aut  positionem  ad  dextram  el 
sinistram,  sed  prajeminentiam  in  regno,  quam 
Joanneset  Jacobusrationccognationisetfamiiia- 
ritatis  cum  Clnislo  ambiebant,  intclligit,  q,  d. 
Vultis  primas  tenerc  in  regno  meo  coelesti,  pri- 
mas  ergo  hic  mecum  tenetc  in  humilitate,  chari- 
lalc,  patientia,  etzelo  evangclizandi :  majoribus 
euimcthcroicis  virlutibus  ,  major  dcbelurgloria 
ct  primatus  in  ccclo  :  qui  ciiim  primi  sunt  in 
merilis,  hi  primi  erunt  in  pr;cmiis.Simili  modo 
Abbiis  Alhanasius  raptus  in  coclum,  audivit 
choios  laudantium  Deum,  cumquevellet  adeos 
ingredi,  audivit  :  Ncmo  huc  ingrcdilur  ncgli- 
geiis:  ahitc,certatc  ct  contcmnite  vanitates  sceculi. 
lia  Joanncs  Moschus  in  Prato  Spirit.  cap.  130. 
et  sanctus  Furseus  apud  Bedam  lib.  S.  Hislor. 
Angl.  cap.  19.  raptus  iu  coclum  audivit  angclos 
ci  Cealos  conciueutes  :  Ibiini  dc  virtute  in  vir- 
lutem,  vidcbllur  Deus  Dcorum  in  Sion.  Prolicia- 
mus  cigo  dc  viriute  in  virtutem,et  scai>demus 
dc  gloria  ad  gloriam:  ab  angclis  ad  Chcruhira 
et  Seraphim,  ah  imo  ad  primum.  ct  suinmum 
regni  solium. 

2^1.  Et  aVDIENTES  DECEM  INDIGNATI  Sf.NTDE  DDO- 

Kus  FRATiunus.  ]  Arabicus  ,  murmuravcrunt  con- 
tra  duos  fratrcs.  Quaercs ,  ex  quo,  ct  undc 
duoram  fratrum  petitionem  audicrint  cctcri 
Apostoli?  Primo,  putant  aliqui  ipsos  fuisse  pro;- 
senie.-i ,  et  audiisse  matrem  pptciUcm  primas 
pro  fiUis  c1  Christo.  Secundo,  Abulcnsis  censel 
ali(iucm,qui  pra.^5eus  matrem  pctcniem  audiit, 
cjus  petitionem  nuntiassc  Apostoiis.  Verum 
plane  verisimile  est  matrem  secreto  id  petiisso 
i\  Ciirisio  ,   ne    filiis  verccundiam,  ct  cetcrii 


oOO  nOMMENTAniA  LN  MA 

iuviJlaD»  CftDCitarei.  Tcrtio  crgo  vcrisimiliiis 
Franc.  Lucas  :  Privalim ,  inquit,  loqucbatur 
Christo  mater  cum  filiis;  scd  Jesus  ita  respon- 
dit,  ut  ceteri  et  quid  diceret  audirent,  et  cx 
responso  quid  duo  illi  petcrent,  intelligcrent. 
Cum  ciiira  sciret  uno  ct  eodem  ambiiionis 
morbo  omnes  ipsos  laborare,  voluit  ipsis  simul 
omnibus  medcri,  unumque  responsum  simul 
omnibus  scrvirc.  Adde,  ipsos,  cum  eadem  cu- 
piditate  laborarent,  odoratos  fuisse  cupidita- 
tem  duorum.  Quod  cnim  quisque  cupit  et  ambit, 
hoc  alios  cupere  et  ambire  restimat :  ex  se  enim 
suoque  alTectu  cetcros  metitur.  Et  est  quscdam 
occulta  in  his  sympaibia,  qua,  ut  vulgo  dicitur, 
fur  furem,  lupus  lupum,  ambitiosus  ambitio- 
sum  ,  ex  habitu,  vultu  et  gestu  agnoscit. 

iNDiGNATi  sDNT.  ]  Non  tam  viiio  et  ambitioni 
Jacobi  et  Joannis,  qiiam  quod  per  eam  metue- 
reni  eis  postponi :  ambiebant  enim  et  ipsi  pri- 
mas  in  regno  Chrisii :  sicindignantur,  rixantur 
ct  ringunt  canes  alias  amici,  dum  idem  os  roderc 
satagunt,  juxta  illud  : 

Diim  canis  os  rodil ,  sociutn  quem  diiigit ,  odit. 

Et  illud  :  Figulus  figulo  invidet ,  et  faber  fabro. 
Vivum  hujus  rei  exemplum  est  in  Pompeio  ct 
Julio  Cacsare,  qui  sua  imperii  Romani  ambitione 
rempublicam,  et  seipsos  perdiderunt,  de  quibus 
Lucanus  lib.  1.  Pharsal. 

Nec  qaemquam  jam  ferre  polest,  Ca»arve  priorcm,"' 
•    Porapeiusve  parcm. 

Mimirnm  atobitio  parit  invidiam,  invidia  irara 
et  indigualionem  in  euin,  qui  eumdem  hono- 
rem  ambit,  ne  eum  sibi  praeripiat.  Hic  verum 
est  illud  S.  Job  cap.  5.  2.  Parvulum  occidit  in- 
vidia  :  iibi  sanctus  Gregorius  5.  Moral.  cap.  ult. 
Cumdevictum,  ait,  cor  livoris  putredo  corrumpit, 
ipsa  quoque  exteriora  indicant ,  quam  graviter 
animum  vesania  instigat  :  color  quippe  pallore 
afficitur,  oculi  deprimuntur ,  mens  accenditur ,  ct 
membra  frigescunt.  Fit  in  cogitatione  rabies ,  et 
indentibus  stridor,  etc.  Et  quamvis  per  omne 
vitium  quod  perpetratur ,  antiqui  liostis  virus  in- 
fanditur;  in  liac  tamen  nequitia,  iota  sua  viscera 
serpens  concutit,  et  imprimendcc  malitice  pestem 
vomit.  Porro  cfficax  invidiic  remedium  suggerit 
sanctus  Basilius  hom.  de  invidia  :  Quidergo  fa- 
ciendum,  ut  lianc  animi  pestem  invidiam,  ab 
initio  minime  patiamur ,  aut  ab  ea  liberemur  ? 
Primum  quidem ,  ut  niliil  rerum  humanarum 
magnum,  aut  supra  naturam  cestimemus,  non 
opes,  non  gloriam.  Et  inferius  :  Omnino  autem, 
qui  res  humanas  rationi  subjecerit ,  et  ad  veram 
pulchritudinem  laudemque  se  converterit ,  mul- 
tum  abfuerit  ab  eo ,  ut  in  rebus  humanis  quem- 
quam  putct  esse  felicem ,  vel  aimulandum;  et  qui 
ita  fuerit  animatus ,  ut  nihil  usquam  humanum 
admiretur,  huic  procul  dubio  dominari  invidia 
nullo  modo  poterit. 

25.  JEsrg  AtTEM  vocavit  eos  ad  se,  et  ait  : 

SCITIS,  QUIA   PRINCIPES   GENTIUM  DOMINANTUR    EO- 

RtJM.  ]  Id  est,  earum,  vel  eis,  scilicet  gentibus. 
Est  antiptosis.  Respexit  Interpres  hicuti  et  alias 
ad  Graecum  JSvos ,  id  est ,  gens ,  quod  est  generis 
neutri. 

Nota.  Chrislus  hic  non  culpat,  nec  vetat  aucto- 
ritatemetpotestatemcivilemvelEccIesiasticam, 
quam  habent  Principes  et  Episcopi,  ut  volunt 


TTMUM.  Cap.  ?:x. 

Anabaptistae  :  h«c  eniin  in  {TfQnl  rcpublica  ad 
regimen  politicum  est  necessaria,  ideoquc  san- 
cita  jurc  naturoe,  divino  et  humano;  sed  tan- 
tum  taxat  ambitionem,  et  ex  ca  .■jequentcm 
lyrannidem,  quam  in  suos  cxercere  splebanL 

PniNciPEs  gentidm.  ]  Unde  griece  esl,  xara/.>- 
piiCousiv  avTQv,  i(l  est,  dominantur  in  eas,  yelcon- 
ira  eas ;  Syrus ,  domini  sunt  eorum ;  Arab.  domi- 
nantur  eas ;  id  est,  imperiose  dominantur  sub- 
ditis:  quasi  domini  mancipijs,  eos  caicandoel 
proterendo.  Tyrannis  cnim ,  hon  subditorum, 
sed  sui  ipsius  bono  ct  honori  in  regendo  coo- 
sulit;  adeoquc  subditis  quasi  servis  abutitur  : 
veri  principes  vero  subdilis  consulunt  potius, 
quam  sibi  :  quare  magis  ministri  sunt  reipu- 
blicac,  quam  domini,  uti  docet  Aristoteles  iii 
PoliL  Hinc  Antigonus  rex  Macedonum,  conspi- 
ciens  filium  insolcntius  regenfem  subditos : 
/In  ignoras,  ait ,  fiU,  regnum  nosirum  esse  spten- 
didam  scrvitutem?  Ita  Plutarchus  in  ejus  vita. 

Et  qui  majobes  sunt,  potestatem  e.xebcent 
iN  eos.  ]  In  cas,  scilicet  gentes  :  grajce,  x^i  oi 
/i£'/a).ot  xxTiioitcix^oMsiv  aJT&jy,  id  cst,  Et  magni  impc- 
riosa  potestate  utuntur  in  eas,  vel,  Et  magni 
aucioritatem  licenter  exercent  adversus  illas, 
atque  ambitiose  eis  imperant. 

26.  NON  ITA  ERIT  INTER  VOS,  SED  QUICCMQU3 
VOLUEBIT  INTEn  VOS  MAJOR  FIERI ,  SIT  VESTER  MI- 
NISTER  :  ET  QUI  VOLUERIT  INTER  VOS  PRIMUS  ESSE, 

ERiT  VESTER  SERVUs.  ]  Arabicus,  sit  vobis  minister 
etservus.  Vulgatae  conseniiunt  Syrus,  iEgyptius, 
Persicus  et  yEthiopicus.  Haec  non  est  poena  am- 
bientis  primatum,  quasi  jubeat  eum  dejici  et 
relegari  ad  ministerium,  fierique  omnium  mi- 
nistrum  et  servum ;  sed  est  sanctio ,  qua  prae- 
cipit  eum  quasi  major  in  Apostolatu,  Episcopatu, 
Praelatura  aliis  prajfertur,  modeste  se  gererc 
ethumiliare,  ut  subditis  non  imperiose  domi- 
uetur,  sed  demisse  obsequatur,  corumque 
saluti  et  commodis  consulat,  itaque  se  gerat 
ut  eorum  poiius  videatur  esse  minister  et  servus 
quara  dominus.  Rursum  hisce  verbis  docet 
Christus,  non  tam  qua  via  ct  ratione  perve- 
niendum  sit  ad  primatum  Ecclesia;,  quam  quo- 
modo  primus  vel  primas  Ecclesiae  ,  in  ea  se 
gerere  debeat,  sciHcet  ut  omnium  minimum, 
ac  consequenter  per  hanc  humililatem ,  deterret 
Apostolos  a  contraria  iUi  ambitione  primatus. 
Hunc  esse  sensum  liquet,  ex  eo  quod  hoc  versu 
sit  antithesis  cum  praecedentibus.  Opponitenim 
modeslum ,  benevolum  et  salutiferum  suum 
regimen  imperioso  et  tyrannico  imperio  Gen- 
tilium.  Vide  S.  Gregorium  2.  part.  Pastor.  cap.  6. 
ubi  pulchre  docet,  quomodo  Praelatus  auctorita- 
tem  cum  modestia  copulare,  ac  contra  pra- 
fraclos  imperio,  erga  obedientes  comitate  uli 
debeat  :  S/,  inquit,  rector ,  bene  agentibus  per 
humilitalem  socius  ,  contra  delinquentium  vitia 
per  zelumjastiticB  erectus  ,  etc. 

Simul  tamen  his  verbis  ostendit  Christus  qua 
via  ad  coelum  ejusjque  culmen,  ut  ad  dexteram 
et  sinistram  Chiisti  sedeamus  (  quod  ambiebant 
Joannes  etJacobus,  ceterique  Apostoh)  tendere 
debeamus,  nimirum  via  humihtatis  :  qui  enim 
hicminimisuntethumillimi,himaximietcelsis- 
simieruntincoeIo,uti'docuitChristuscap.  18.  U. 

Ex  hac  Christi  sanctione,  summus  Ponlifex 
hunc  titulum  praeferl,  Servus  servorum  Christi. 
Hoc  est  quod  Christi  vicarius  sanctus  Petrus, 
verbis  et  faciis  docuit  Ecclesiae  pastores,  dicenj 


COMMENTAniA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XX. 


501 


rplsl.  1.  cap.  5.  2.  PascUe  quiin  vobis  est  grcgem 
Dei,  elc. ,  neque  ut  dominantes  in  cieris ,  sed  fornia 
facti  gregis  ex  anima,  ubi  plura  hac  de  re  dixi. 
Hicc  est  respui).  Ecclcsiae,  hoc  regimen  Chris- 
tiarmm  i  Christo  hic  institutum,  ac  GentiuDi 
tyrannidi  contrapositum. 

Ex  hoc  paritcr  Christi  instituto,  S.  Francis- 
cus,  inquit  S.  Bonaventura  c.  6.  Vitac  ejus , 
prcelalos  sui  Ordinis  voluit  dici  Minislros,  ct 
Fratres  Minores  ,  utctverhisuteretur  Evangelii, 
quod  observare  promiscrat,  et  ex  ipso  nomine 
discerenldiscipuli ,  quod  ad  disccndam  humili- 
talom,  ad  scholas  humilis  Christi  venissent  ; 
Clirislus  cnim  humililatis  magistcr,  ut  informa- 
reldiscipulos  ad  humiiitatem  perfectam,  dixit : 
Quicunique  voluerlt  inter  vos  majorficri,  sil  vestcr 
minisler,  et  quicumque  voiaerit  inter  vos  primus 
csse,  erit  vester  serous. 

27.  SlCUT  FILIUS  UOMINIS  NON  VEMT  MINISTnARf, 
SEU   MINISTnARE  ,  ET    DARE    AMMAM  SUAM  REDtMP- 

TiONEM  (graec,  /urpov,  idest,  lytriim,  sive  pre- 
tium  redemptionis  )  pro  multis.]  q.  d.  Ideam 
modesliregiminis  Ecclesise  meipsum  accipite, 
qui  sum  princeps  et  fundaior  Hierarcliiae  Eccle- 
siasticc-c  :  cgo  cnim  nil  jubeo,  quod  prior 
ipse  non  fcccrim.  Ego  quippe  veniens  in 
ttmndum,itame  gessi  et  gero,ut  nolim  mihi 
ministrari,  sed  velim  omnibus  ministrare, 
quasi  omnium  minimus,  et  servus;  imo  non 
tantumopcset  operas,  sed  vitam  et  sanguinem 
pro  iis  statuerim  profundere,  ut  cos  a  morte, 
peccato,  gehenna  ct  diabolo  redimam,  ct  libe- 
rem.  Haec  imileDtur  Pontihces  ,  Episcopi ,  Pas- 
tores,  elc. 

Exemplum  rarum  hujus  rei  dedit,  ot  anti- 
quatam  quasi  humilitatem  Christi  revocavithoc 
ffivo  S.  Franciscus  Xaverius  ,  qui  cum  a  summo 
rontifice  creatus  esset  Lcgalus  ApostoUcus  per 
Indias,  ministrum  tamen  nullum  liabere  vo- 
luit.etiamsi  plures  ei  offerret  regis  Lusitaniiu 
Procurator,  urgcretque  ut  eos  acciperet;  sed 
ipseomnibus  ministravit,  lam  in  corporalibus 
niinisteriis  quam  in  spiritualibus ,  iisque  vilis- 
simis  el  abjectissimis ;  ipse  iTgroruin  confes- 
siones  audiebat,  mcestos  solabatur,  corporuin 
eordes  extergebat,  pannos  ablucbat,  pharmaca 
ministrabat,  rudes  ct  pueros  catcchismum  do- 
cebat,  quin  et  comitum  cquos  curabat,  cisquc 

{)abulum  pr.xbebat.  Cumque  quidam  diceret 
lacc  indignaesse  Legato  Apostolico,  respondit : 
nihil  dignius  esse  humilitate  et  charilate  Chrislia- 
na,  quce  omnibus  omnia  fit,  ac  omnes  iucrifaciat, 
quam  Christus  assidue  verbis  et  excmplis  totavita 
iancivit.  Quare  hac  arte  auctoritalcm  non  ami- 
»ll,  sed  auxit,  cum  omnes  eum,  ut  virum  sanc- 
tum  et  quasi  novum  homincm,  inio  angelum  e 
ccelo  lapsum  suspicercnt.  Lcge  cjus  Vitam.  Dc- 
uiquc  Christus  Rcx  regum ,  ct  Dominus  domi- 
uantium ,  ne  unum  quidem  in  lerris  habuit  ser- 
vum,  sed  ipse  se  omnium  fecit  servum;  iion 
CDim  venit  ministrari,  sed  ministrare  :  ct  tu , 
0  ChrisUane,  servorum  grcgcs  accuinulas  ?  Pra.- 
clare  sanciusChrysostoumshomil.  ^O.  inepist.  1. 
ad  Corinlh.  Paulum,  inquit,  oudi  :  ISecessita- 
tibus  meis,  inquit,  et  eorum  qui  mccum  sunt  mi~ 
nislraverunt  manus  istcv.  Acior.  20.  '6U.  Hle  orbis 
pr(Bceptor,et  vir  ca'lis  planc  dignus  ,  servire  inor- 
talibus  innumerabilibus  veritus  non  cst.  Tu  iiisi 
multos  post  te  servorum  greges  trahas ,  turpe  pa~ 
'<»  ••  haud  vi^lejis  hoc  esse ,  quod  te  vehementer 


deturpat.  IIuc  manus  conlulit  Deus ,  huc  pedes , 
ne  serois  scilicet  egerimus.  Examina  servorum 
quid  sibi  votunt? 

Redemptionem  pro  MULTis.]Non  quasiChristus 
pro  solis  praedestinatis  moriuussit,  ul  voluere 
hierclici,  olim  inde  dicti  Praedesiinatiani,  ac 
nuper  Calvinus  :  Christum  enim  pro  omnibus 
omnino  hominibus  passum  et  mortuum  esse, 
diserte  docel  sanctus  Paulus  2.  Corinih.  cap.  5. 
vers.  l^.  ctS.  Joannes  epislol.  1.  cap.  2.  vers.  2. 
Sed  pro  ?na/a'5,hoc est pro  omnibus,  ait  Eulhy- 
mius,  quia  omnes  hi  fuere  non  pauci,  sed 
multi.  Sic  To  multi,  accipitur  pro  hominibus  , 
hoc  cap.  vers.  16.  etcap.  26.  vers.  28.  et  Roman. 
cap.  6.  vers.  19.  et  alibi.  Aui  cerle  pj-o  multis , 
quia  licet  Christus  pro  omnibus  mortuus  sii, 
omnibusque  media  ad  saluiem  suflicienlia  pos- 
tularit,  impetrarit,  et  dederit;  tamen  frucius 
moriis  ipsius,  etperfecta  salus  tantumad  justos, 
et  eos  qui  in  juslitia  usque  ad  mortem  perse- 
vcrant,  perveuit  Ita  S.  Hieron.  Jansen.  Maldon. 
et  alii. 

Hoc  humilitatisetcharitatis  Christi  exemplimi 
movitS.  Paulinum  Nokc  Episcopum,  ut  animam 
suamdaret  redcmptioncm  pro  multis  :  ut  enim 
filiumvidusc  e  captivitate  redimerct,  scipsum 
pro  co  in  servum  tradidit  AVandalis.  Unde  fac~ 
tum  est,  ul  omnessuos  Nolanos  cives  exeadeni 
servitute  redimerct,  quodproinde,  ut  heroicum 
et  verc  Christianum  tanti  Praesulis  opus,  miris 
laudibus  celebraul  S.  Gregorius,  S.  AugustJDijs, 
ct  alii  passira. 

29.  Et  EGREDIENTIRUS  ILLIS   EXjERICnO,  Sr.CCTA 

est  eu.m  turba  mllta  :  et  ecce  duo  c.eci,  etc.  ] 
Christusex  civiiaie  E|)hicm,  per  Jericho  inler- 
jaceniem,  tcndebat  Uierosolymam,  ad  cruccm 
et  mortcm. 

Jcricho  ab  Hicrosolyma  distat  150.  stadiis,  a 
Jordane  \ero  ubi  erat  Ephrcm  60.  stadiis,  ait 
Josephus  libr.  5.  Bclli  cap.  U.  Porro  octo  stadia 
faciunt  unum  milliare  Italicum  ,  quod  constat 
mille  passibus  :  stadium  enim  continet  125. 
passus ,  quoe  pcr  octo  multiplicata  faciunl  mille  : 
tria  autem  milliaria  Ilalica  faciunt  lcucam , 
sive  iter  unius  honc  :  quare  150.  stadia  faciunt 
circitcr  septcm  Icucas  :  scxaginta  vero  stadia 
faciunt  duas  leucas  cum  dimidia.  Iter  a  Jordane 
ad  Jcricho  cst  planurn  etfacile,  a  Jcricho  vero 
usque  Hierosolymam,  cstmonlosum,  acclive, 
ctdeclivc,  idcoquc  difTicilc. 

Jcricho  licbr.  dicla  estvcl  am^  iareach, iHest, 
luna,  quod  formam  habcret  lunic ;  vel  i  n^") 
rcach,  idcsl  odor,  quod  ibi  dumiaxat  nascere- 
tur  balsamum  ,  cujus  odor  csl  suavissimus. 

Symbolice  Rabanus  :  Jericho,  ait,  quse  inier- 
prciatur  luna  ,  dcfcclum  nostrae  niutal)ilitatis  ct 
mortalitatis  signilicat,  idcoque  ibi  iuvcnii  sunt 
hic;cci  :  luna  enim  esl  cacca  etlcnebrosa,  sicut 
mortalitas  hscc  suis  umbris  ct  cupiditaiibus  lio- 
inines  cxCcTcat.  Rursum  S.  Grcgorius  hom.  12. 
ia  Evang.  Jcricho,  inquit,  luna  interpretalur  : 
liina  autcm  in  sacro  eloquio  prodefectu  carnis  po- 
nitur,  quia  dum  mcnstruis  momentis  dccrcscil ,  de- 
fcctum  nostra:  morlalitatis  designat.  Dum  igitur 
conditor  nostcr  appropinquat  Jcricho ,  cctcus  ad 
tumcn  rcdit  :  quia  dum  divinitas  dcfccliim  nostra 
carnis  suscipit ,  humanum  gcniis  tumcn ,  quod  ami- 
serat ,  recepit.  Unde  cnim  Deus  Immona  patitur, 
inde  homo  ad  divina  subtcvatur. 


?95  COMMENTARTA  IN'  MATTTi.l^mr 

Mysticc  Origencs  :  Pcr  Jericho,  ait,  intcUigiinr 
mundns ,  in  qaem  Clirislus  dcsccndit  :  Oui  autcm 
sunt  in  Jcriclio,  iicsciuut  dc  sa/^icntia  mundi,  nisi 
viderint  non  solinn  Jcsum  excuntcm  dc  Jcricho, 
sed  eliam  discipulos  rjus.  Ucec  ergo  videntes  seculce 
sunteum  turbcemultct,  mundumetmundanaomnia 
contcmnentcs ,  ut  Ckrislo  duce  ascendant  in  Jcrii- 
salem  ccclcstem. 

80.  Ht  ecce  duo  c.eci.]  Radcm  cst  historia  h.TC 
ciim  illa  quam  narrat  Marcus  cap.  10.  /lO.  iilra- 
quc  cnim  conlig;it,  egrcdiente  CJiristo  ex  Jcri- 
cho.  Diccs,  Marcus  iiniim  dumlaxat  nominat 
cfECum,  eumque  vocat  Barlimaeum,  idest,  fi- 
lium  TimaDi.  Respond.  sanctus  Augustinuslil).  2. 
de  Consensu  Evang.  cap.  65.  duos  liic  c;ccos 
extilisse,  sed  unum  fuissc  in  illa  civitate  lamo- 
sissimum;  idque  cx  hoc  satis  apparel,  quod  el 
nomen  cjus  et  patris  ejus  Marcus  commemora- 
vit;  Barlimoeus  enim  Tim(ei  fUius,  ait  sanclus 
Auguslinus,  ex  aliqua  magna  felicitate  dcjeclus, 
notissima;  ct  famosissimoi  miscrict  fuit ,  qiii  non 
solumcoicus ,  vcrum  etiam  mendicus  scdcbat.  Uinc 
est  ergo  quod  ipsum  solum  voUiit  commemorare 
Marcus,  cujus  illuminatio  tamclaramfamamhuic 
miraculo  comparavit ,  quam  crat  illius  nola  cala- 
mitas.  De  nomine  Bartimaei  dicamMarci  10.  lid. 


pra'sentiam  iilumiiialur,  al  intcmrc  hwis  gnudiaf 
Jam  per  desiderium  videat ,  atque  in  via  vita:  boni 
operis  gressus  ponat. 


cap.  11.  Carus 


Porro  hunc  coccum  a  Christo  illuminatum, 
alium  esse  ah  eo  dc  quo  agit  Lucas  cap.  18.  35. 
censent  sanctus  AugusiinuSj  Jansenius,  ct  alii 
ex  eo,  quod  ille  Luc;e  in  ingrcssu  Jerichuntis, 
hic  vero  Matth.Ti  et  Marci  in  egressu  curatus 
dicatur.  Vcrum  cum  cetora  omnia,  qua)  de  hoc 
caeco  narrat  Lncas  ,  conscntiant  cum  iis  quuB 
habet  hic  Matihaeus  et  Marcus ,  dicendum  est 
unum  cumdemque  fuisse  hunc  Ccecum,  qui 
prius  in  ingrcssu  url)is  petierit  iUuminari  a 
Christo,  verum  ob  tur])am  non  audiretur,  ct 
Ghristus  se  audirc  dissimuiaret,  ut  cjus  fidem 
et  spem  acueret,  postridie  stitit  se  ad  portam 
iirbis,  il)ique  a  Chrislo  cgredicnie  rursum  visum 
postulavit,  cl  impclravit.  Ila  S.  Ambrosius  in 
Luce  cap.  18.  sub  fincm ,  Dionysius  Cartliusia- 
nus ,  Maldonatus,  Franciscus  Lucas  et  alii. 

Allegorice,  Origenes,  et  ex  eo  S.  Ambrosius 
in  |cap.  18.  Lucae  sub  finem  :  Duos  ccbcos  ,  ait, 
possumus  dicere ,  J udam ,  et  Israel,  qui  ante  Christi 
adventum  cceci  fuerunt,  quia  non  videbantverbum 
verum,  quod  crat  in  lege  et  Proplietis,  Jameyt  se- 
dentes  secus  viam  legis  et  Vroplietarum ,  et  secun- 
dum  carnem  tantum  inielligentes ,  clamabant 
tantum  ad  eum ,  qui  factus  est  ex  semine  David 
secundum  carnem. 

Rabanus  vero  cum  S.  Augustino  tract.  10.  de 
Verbis  Domini  secundum  Malth.  per  duos  caccos 
accipit  Judteos  et  Geniilos  :  utique  euim  igno- 
ra))ant  viam  salulis.  S.  Chrysostomus  accipit 
solos  Gentiles,  quia  lii  partim  ex  Cliam  ,  partim 
ex  Japhet  prognaii  sunt,  sicui  Judaii  ex  Sem : 
hi  enim  trcs  fuerc  filii  ivoe, 

Tropologice,  per  duos  c;ecos,  accipc  dupli- 
cem  cajcitatem  ,  aiTcctus  sciliccl  el  iiUclicclus  : 
csccus  enim  afFecius  secuin  rapit  iniellectum, 
eumque  exciscat,  ui  judicet  agendum  oh  cupi- 
diiaiem,  quod  velitumest  per  charilatem. 

Symbolice,  S.  Gregorius  hornil.  2.  in  Evang. 
Ccecum,  inquit,  est  genits  Immanum,  quod  in 
parenle  primo  a  paradisi  gaudiis  expulsum,  clari- 
tatem  supernoi  lucis  ignorans ,  damnationis  suce 
tenebras  patitur  :  sed  tamen  per  redemploris  sui 


Idcm  Grcgorius  1.  p.  Pastor. 
est,  ait,  (jui  supcrncB  contcmplationis  Unncnignu- 
rat ;  qui  prcesentis  vita  tenebris  pressus ,  dumvcn- 
turam  lucem  nequaquani  diligendo  conspicit,  quo 
g7'essus  operis  porrigat ,  nescit. 

Sedentes  sf.cus  viam  AUDiEntiNT  QuiA  (quod) 

.IeSUS  TRANSIRET,  ET  CLAMAVERUNT  DICENTES  :  DO- 
MINE,  MISERERE  NOSTRI,  FIM  DaVID.]  Id  CSt,  O  MCS- 

sia,  quem  cx  David  nascilurum  pr.Tdixerunl 
Propheiac  :  Messia)  cnim  est,  miserorum  mise- 
reri,  ac  nominatim  iiluminare  coecos,  uti  dcoo 
vaticinatus  est  Lsaias  cap.  35.  5.  T unc,  inquh, 
aperientur  ocali  ccecorum.  Credimus  te  csse  Mes- 
siam  ;  MessiT  crgo  muniis  nol)is  exhibe,  nosquo 
illumina ,  ut  ex  eo  ceieri  omnes  te  csse  Mes- 
siam  agnoscant ,  crcdant  et  colant. 

31.  TURBA  AUTEM  INCREPAB.Vr  EOS  UT  TACERENT.  ] 

Increpabat,  reiigiose  ct  amanter,  ne  Christuiii 
homines  vilesobturbarent,  forle  jam  docentem, 
nevc  ejus  et  tanti  populi  iter  remorarentur.  Ila 
Euthymius. 

Myslice  ,  S.  Gregorius  homil.  2.  in  Evang.  pcr 
turbam  accipit  desideriorum  carnalium  turbas, 
lumultusque  vitiorum  ,  qui  prius  quam  Jcsus 
ad  cor  nostrum  veniat,  lentationibus  suis  cogi- 
tationem  nostram  dissipant,  et  voces  cordis  in 
oratione  perlurbant.  TurbcT  hoe ,  clamore  con- 
tentae  orationissuperandcfcSUDt,  uti  subdit  sanc- 
tus  Gregorius. 

At  illi  magis  clamabant  dicentes  :  Domine 
(Syrus,  morfl/i,  id  est,  Domme no^^er ),  miserere 
nostri,  fili  David.]  Magis  clamabant ,  tum  (piia 
turbae  vetatio  non  sopivit,  sed  magis  accendit 
eorum  desiderium,  recipiendi  visus  a  Chrislu, 
ideoque  eumdem  a  Christo  sua  constanlia  ei 
contentione  impelrarunt;  tum  quia  majore  cla- 
more  opus  erat,  ut  turbte  vetantis  slrepilum  el 
voces  superaret,  itaque  audirenlur  a  Christo. 
Unde  S.  Thomas  in  Catena  :  Oportebat ,  inquit, 
at  tantum  clamarent  ,  donec  resistenlis  sibi  turbai 
strepitumvi)Lcerent ,  idest,  tam perseverando ,  ani- 
mum  intenderent  orando,  alque  pulsando ,  quous- 
que  consaeludinem  desideriorum  ccanialium,  qucs 
tanquam  turba  obstrepit  cognilioni,  lucem  verita- 
tis  eeternce  videre  conanti  :  vel  ipsam  hominum 
carnalium  turbam  studia  spiritualia  impedientem, 
fortissima  intentione  superarcnt. 

MoralilerS.  Augustinus  de  Verbis  Dominiserm. 
18.  Bonos ,  inquit ,  Cliristianos  nolentesfacere  prce- 
cepta  Dei,  Christiani  mali  et  tepidi  prohibent :  cla- 
mant  tamen  iili  non  deficientes;  ciim  enim  quisque 
Christianus  cceperit  bene  vivere,  mundumque  con- 
temnere,  in  ipsa  suinovilate  palitur  r^preliensores 
frigidos  Cliristianos ;  sed  si  perseveraverint  ipsi, 
Jam  obsequentur  qui  anle  prohibcbant.  VoleiUi 
ergo  servire  Deo  vincendus  est  pudor  humanus, 
dicteria  et  irrisiones  lurbarum.  Multos  enim  a 
pietate  deterret  h.TC  pudoris  larva :  Si  hoc  egero, 
quid  de  me  dicent  homines  ?  ero  vulgi  fabula. 
Prima  Christiani  virtus  est,  contemnere  et  con- 
tcmni,  ait  S.  Hieron.  Cogita  hominum  voces  et 
risus,  graculorum  esse  garritus,  et  sic  inane 
hoc  judiciorum  mundi  idoliim  ,  quod  plerosquc 
percelht,  conteres  ,  imo  velut  ludicrum  puero- 
rum  /io/j//.o/uxe(ov,  et  phantaslicum  timidorum  ler- 
riculamentum  inslar  fumi  difflabis. 


COMMEMAr.IA  IN  M 

Dcnique  S.  Ililarius  :  Fides,  ait,  quando  veta- 
tur ,  inWf^is  accendilur  ,  ct  ideo  in  periculis  secura 
est  t  et  in  securitatc  pcriclilatur. 

32.  Et  stktit  Jesus,  et  vocavit  eos,  f.t  ait  : 
QuiD  \ULTisuT  FACiAM  YOius  ?  ]  Ei  stctit.  Caijsam 
lilteralem  dat  sanctus  Hieronymus;  Ideo ,  ait, 
stetitJesas,  quiucceci,  quo  pergerent  ignorabant : 
vudtce  fovccberant  in  Jericlio ,  multce  rupes  et  prcK- 
rupta  in  profundum  vcrgentia,  idcirco  Dominus 
stat ,  ut  venirc  possint. 

Symbolicam  datS.  Gregoriushom.  2.  inEvang. 
Transire ,  ait,  kumanitatis  cst ,  stare  divinitatis. 
Ccccum  igitur  clamantcm  Dominus  transiens  au- 
divit ,  sed  stans  illuminavit :  quia  per  humanitatem 
suam,  vocibus  nostra;  ccccitatis  compatiendo  mi- 
sertas  est ,  sed  lumcn  nobis  gratice  per  divinitatis 
potentiam  infudit. 

Mysticc,  Origencs  :  Jesus,  ait,  non  pertransit , 
sed  stat ,  ut  stante  eo  non  transfluat  beneficium, 
scd  quasidefonte  stante  misericordiadefluat  uscfuc 
ad  cos. 

Anagogice,  S.  August.  libr.  1.  Quicst.  Evang. 
cap.  8.  Stctit  Jesus  :  Fides  enim,  inquit,  incarna- 
llonis  temporalis,  ad  cctcrna  intelligenda  nos  prcc- 
parat,  temporalia  transeunt ,  ceterna  stant.  Sletit 
ergo  tanquam  aeternus ,  et  dator  beata3  c-cterni- 
talis,  ac  lucis  aeternic  ,  in  qua  omnia  stant  et 
permanent  in  aelernum. 

Etyocavit  ms.^Vocari jubet ,  aitS.  Hieron.,  ne 
turbce  prohibcant ,  ct  interrogat  quidvelint ,  ut  cx 
responsione  corum  manifcsta  debiUtas  appareat , 
et  virtus  ex  remedio  cognoscatur. 

Addit  Marcus  :  Et  vocant  ccccmn  dicentes  ci : 
Animceq uior  [hono  et  fidenli  animo)  esto,  surge, 
vocat  tc.  Qui  projccto  veslimento  suo ,  cxiliens  venit 
ad  eum.  In  quiB  verba  iropologice  S.  Hieronymus 
ibidem(vel  quisquis  est  auctor;  non  enim  vide- 
tur  esseS.  Ilieronymus)  :  Exilire ,  ait,  nudusve- 
teri  liominedicitur,  ut  liinnulus  saiienssupcr  colics, 
Gant.  2.  Exiliens  super  viontcs ,  segnitLem  dcpo- 
nens,  Patriarchas ,  Prophetas,  etApostolosinallis 
considerans ,  ad  superna  se  extendit. 

QuiD  VULTISUT  FACiAM  vOBis  ?]iVon  ignorot  ,sed 
vult  audire  confessionem  qui  noverat  intentionem, 
ait  Glossa  Inlerlin.,  ul  vchemens  sanitatis  desi- 
derium  ct  posiulationem  in  eis  excitet,  itaque 
capaces  et  dignos  tanii  beneficii  et  miraculi 
ufBciaL 

Nota  hic  liberalitatem,  et  liberalem  oblatio- 
nem  Christi,  qua  se  offert  nobisultro,  ad  prsc- 
standum  ea  qusD  volumus  ,  et  ardenter  pelimus. 

33.  DlCUNT   ILLI  :  DOMINE,  UT   APEniANTUR  OCULI 

NOSTni.  ]  Arabicus ,  ut  aperias  oculos  nostrus  :  hi 
onim  in  ca-cis  sunt  clausi.  Marcus  :  Domine,  ut 
videam.  Nihil  enim  homini  ita  naturaliter  ost  de- 
s.iderabile,  ac  vidcre;  ila  ut  videre,  vita ;  non 
videre  sivc  caecum  essc,  mors  esse  videatur  et 
moeror  assiduus,  uti  tcstatur  Tobias  cap.  5. 
V.  12.  Audi  S.  Ambrosium  dc  Noe  et  arca  c.  7. 
Quavi  deformcs ,  inquit ,  sunt  oculi  cctcorum !  Et 
qijiid  mirum  si  vultus  hominis  absquc  oculis  Uefor- 


ATTHTiUM.  Cap.  XX.  S93 

mis  esl ,  quando  ipsum  ccelum  sine  soic ,  non  luibct 
suum  decorem?  Tristes  sine  sole  dies  ducimtCi , 
noctes  sine  luna  non  placent.  Ipsi  enim  sunt  qui- 
dam  mundi  oculi.  Detrahe  stellarum  lumina^ct 
qucedam  est  in  ca:lo  ipso  ccecitatis  deformitas.. 

Quocirca  sanctus  Auguslinus  in  liajc  verbai 
scribens  serm.  18.  de  Vcrbis  Domini  secundum 
Mallh.  Tota  igitur  vita,  iiiquit,  est  sanare  ocuUiin 
cordis ,  unde  videtur  Dcus.^  Ad  hoc  sacrosancta 
mystcria  celebrantur,  ad  hoc  sermo  Dci  prcedica- 
tur,  ad  lioc  exhortationes  Ecclesice  morales,  idcsl, 
pertinentcs  ad  corrigendos  mores ,  ad  emendandas 
carnales  concupiscentias ,  ad  renunliandum ,  non 
voce  tantum ,  sed  mulata  vita  huic  sceculo,  ad  hoc 
quidquid  agunt  divince  sanctceque  lillerce,  ut  pur- 
getur  illud  interius  ab  ea  re,  quce  nos  impedit  ab 
aspcctu  Dei. 

Mystice  S.  Hieronymus  loco  jam  citalo :  Vnam, 
ait,  petiit  d  Domino  ,  hanc  requirit ,  ut  videatvc- 
luptatem  Domini,  et  inde  videns,  visitet  tempUan 
cjus.  Psal.  2G. 

Dicatergohomo,  peccato,  velconcupiscentia 
ca;cus  :  Da  ,  Domiuc,  ut  videam  peccati  turpi- 
tudinem,  concupiscentia?  vilitatem ,  voluptaiis 
exilitalem,  gehennalis  ignis  atrocitatem,  virtu- 
tis  pulchritudinem,  paradisi  fclicitalcm,  glorix' 
a^ternitatem ,  ul  concupiscenliam  omnem  des- 
piciam,  virtulcm  verosuspiciam  ct  ambiam. 

3^.  MlSF.RTUS  AUTEM  EORUM  JesUS  TETIGIT  OCULOS 
EORUM,   ET  CONFESTIM   VIDERU.NT,    ET    SECUTI  SU.S  r 

EUM.  ]  €onsiderans  Jesus,  ait  S.  Hieronymus ,  loco 
jam  cilato,  promptam  voluntatem,  complelionc 
desiderii  rcmunerat.  Undc  et  alias  dicit  :  Omne 
quodcumque  petieritis  in  oratione,  credentes  acci- 
pietis.  Joan.  15. 

Hi  cacci  curati  ii  Ciiristo ,  ordine  sunt  quinti. 
Primi  enim  ca^ci  iiluminali  ix  Cliristo  ,  fuere  duo 
illi  de  quibus  egit  Matth:eus  cap.  i).  27.  Secundiis 
fuit  da^ioniacus  etmutus,  de  quo  egit  Mattli. 
12.  22.  Tertius  fuit  ca;cus  a  Christo  curatus  in 
Bethsaida ,  diceiis  :  Video  homincs  sicut  arbores 
ambulantes,  Marci  8.  Ik.  Quarlus  fuit  ca;cus  ill(- 
ii  nativitale,  quem  Chrislus  curavit,  Joan.  9. 
Quinti  fuere  duo  hi  de  quibus  Malth.  hic.  Sexti 
fuere  illi,  qui  paulo  post  a  Chrislo  sanali  sunt 
in  tcmplo,  Matth.  21.  \k. 

Et  secuti  suntlum.]  Ui  cceci,  ait  S.  Chrysosto- 
mus,  sicut  ante  dalioncm  fuerc  pcrsevcrantes ,  ita 
et  post  donationcm  non  fucrunt  ingrati.  Boaum 
enim  munus  oblulerunt  Christo  sanati;  scilicet 
sequelam  ipsius.  Hoc  est  enim  quod  Deus  a  lc 
requirit,  soUicitum  te  ambulare  cum  Deo  tuo, 
Micha;;c  6.  8. 

Tropologice,  quomodo  Christum  sequidebea- 
mus,  pcr  mortincationem  cupiditatum  et  cru- 
cem,  docct  sanctus  Gregorius  homil.  2.  in 
Evang.  sub  finem. 

Addit  Lucas  c.  18.  ?i3.  Et  confcstim  vidit ,  cl  sc- 
quebatur  illum  magnificans  Dcunx,  ct  omnis  plebs, 
ut  vidit,  dcdit  laudcm  Dqq. 


C0P>\EL.    \    LAPIDF..    TOM.    VIII. 


50 


C04  COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.   Cap.   XXI. 

CAPUT  VIGESIMUM  PRIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

CHRISTUS  IN  DOMINICA  PALMARUM ,  QUASI  REX  MeSSIAS  ASINA  VECTUS,CUM  TRIUMPHO 
JeRUSAI.EM  INGREDITUR.  SeCUNDO,  VERS.  12.  EJICIT  VENDENTES  ET  EMENTES  A 
TEMPLO.  TeRTIO,  VERS.  I9.  FICULNEAM  INFRUGIFERAM  MALEDICENDO  DESICCAT , 
ET  NECAT.  QUARTO,  VERS.  ^3.  RESPONDFT  ScRIRIS  EXPOSTULANTIRUS  ,  SE  H^C  FACERE 
EX  DeI  POTESTATE  F.T  IMPERIO,  IDEOQLG  V,  28.  DAT  EIS  PARAROLAM  DUORUM  Fi  - 
LIORUM  :  UNIUS  PATRI  OBEDIENTIS,  ALTERIIJS  INOBEDIENTIS ,  AC  VERS.  33.  PARABOLAM 
AGRICOLARUM  CONDUCENTILM  VINEAM ,  ET  OCCIDENTIUM  HERI  FILIUM ,  AC  CONSE- 
QUENTER    VINE^     HvEREDEM.     UtRAQUE    II^C    PARAROLA     SIGNIFICAT    EcCLESFAM   DeI  , 

A  JuD^Eis  Christum  occisuris  ad  Gentes  TRANSFERE^DAM. 

I.  ^:^^^f^^^^M'^  ciim  appropinquassentHierosolymis,et  venissentBethphage  admon- 
^      '  ""  jtem  Ohvcti  :  tunc  Jesus  misit  duos  discipulos,  2.  dicens  eis  :  Ite  in  cas- 

Itelkim,  quod  contra  vos  est,  et  statim  invenietis  asinam  alligatam,  et 
ipuUum  cum  ea  :  solvite,  et  adducite  mihi  :  3.  et  si  quis  vobis  ahquid 
jjdixerit,  dicite  quiaJDominus  his  opushabet :  et  confestim  dimittet  eos. 
M.  Hoc  autem  totum  factum  est,  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per 
iProphetam  dicentem  :  S.Dicite  fihaeSion  :  Ecce  rex  tuusvenittibiman- 
suetus,  sedens  super  asinam,  et  pulhim  fihum  subjugahs.  6.  Euntes  autem  discipuli  fece- 
runt  sicut  prscepit  iUis  Jesus.  7.  Et  adduxerunt  asinam,  et  pullum  :  et  imposuerunt  super 
eos  vestimenta  sua,  et  eum  desuper  sedere  feccrunt.  8.  plurima  autem  lurba  straverunt 
vestimenta  sua  in  via  :  aHi  autem  caedebant  ramos  de  arboribus  ,  et  sternebant  in  via  : 
9.  turbae  autem,  quae  praecedebant ,  et  quae  sequebantur,  clamabant,  dicentes  :  Hosanna 
fiUo  David  :  benedictus,  qui  venit  in  nomineDomini  :  Hosanna  in  altissimis.  10.  Et  cum 
intrasset  Hierosolymam,  commota  ost  universa  civitas,  dicens  :  Quis  est  hic?  11.  Populi 
autem  dicebant :  Hic  est  Jesus  proplieta  a  Nazareth  Gahlaeae.  12.  Et  intravit  Jesus  in  tem- 
plumDeijetejiciebat  omnesvendentes,etementes  intemplo:etmensas  nummulariorumetca- 
thedras  vendentium  columbas  C-vertit  :  i3.  et  dicit  eis  :  Scriplum  est  :  Domus  mea  domus 
orationis  vocabitur:  vosautem  fecistis  illam  spehincam  latronum.  i/j.Etaccesserunt  ad  eum 
caeci  et  claudi  in  templo :  et  sanavit  eos.  i5.  Videntes  autem  principes  sacerdotum  et  Scribae 
mirabilia,  quae  fecit,  et  pueros  clamantes  in  templo,  et  dicentes  :  Hosanna  filio  David  : 
indignati  sunt,  16.  et  dixerunt  ei :  Audis  quid  isti  dicunt?  Jesus  autem  dixit  eis  :  Utique, 
nunquam  legistis  :  Quia  ex  ore  infantium  et  lactentium  perfecisti  laudem  ?  ly.  Et  relictis 
illis,  abiit  foras  extra  civitatem  in  Bethaniam  :  ibique  mansit.  18.  Mane  autem  revertens 
in  civitatem,  esuriit.  19.  Et  videns  fici  arborem  unam  secus  viam,  venit  ad  eam  :  et  nihil 
invenit  in  ea  nisi  folia  tantum,  et  ait  illi:Nunquam  ex  te  fructus  nascatur  in  sempiternum. 
Et  arefacta  est  continuo  ficulnea.  20.  Et  videntes  discipuli,mirati  sunt,  dicentes  :  Quomodo 
contino  aruit  ?  2 1 .  Respondens  autem  Jesus ,  ait  eis  :  Amen  dico  vobis,  si  habueritis  fidem,  et 
non  haesitaveritis ,  non  solum  de  ficulnea  facietis,  sed  et  si  monti  huic  dixeritis  ,  ToUe  ,  et 
jacta  te  in  mare,  fiet.  22.  Et  omnia  quaecumque  petieritis  in  oratione  credentes,  accipietis. 

23.  Et  cum  venisset  in  templum ,  accesserunt  ad  eum  docentem  principes  sacerdotum  ,  et 
seniores  populi,  dicentes  :  In  qua  potestale  haec  facis  ?  Et  quis  tibi  dedit  hanc  potestatem? 

24.  Respondens  Jesus  dixit  eis  :  Interrogabo  vos  et  ego  unum  sermonem  :  quem  si  dixeritis 
mihi,  et  ego  vobisdicam  in  qua  potestate  haec  facio.  25.  Baptismus  Joannis  unde  erat  ? 
e  coelo,  an  ex  hominibus  ?  At  illi  cogitabant  inter  se  dicentes  :  26.  Si  dixerimus,  E  coelo, 
dicet  nobis:  Quare  ergo  non  credidistis  illi?  Si  autem  dixerimus  ,  Ex  hominibus,  timemus 
turbam:omnescnimhabebantJoannem  sicut  prophetam.27.EtrespondentesJesu,dixerunt^ 


COMMENTARIA  IN  MATTlLi:LM.  Cap.  XXI.  S95 

Nescimus.  Ait  illls  et  ipse  :  Nec  cgo  dico  vobis  in  qua  polcstalc  hajcfacio.  28.  Quid  auleui 
vobis  videtur  ?  Homo  quidam  habebat  duos  fihos,  et  accedens  ad  primura,  dixit  :  Fih,  vade 
hodie  operare  in  vinea  mea.  29.  Ilie  autem  rcspondens,  ait  :  Nolo.  Postea  autem,  poeniten- 
tia  motus,  abiit.  3o.  Accedens  autem  ad  alterum,  dixit  similiter.  At  ille  respondens,  ait  : 
Eo,  domine,  et  non  ivit.  3i.  Quis  ex  duohus  fecit  voluntatem  patris  ?  Dicunt  ei  :  Primus. 
Dicit  illis  Jesus  :  Amen  dico  vobis,  quia  publicani  et  merelrices  pracedent  vos  in  regnum 
Dei.  32.  Venit  enim  ad  vos  Joannes  in  via  justitiae,  et  non  credidistis  ei :  publicani  autem 
et  meretrices  crediderunt  ei :  vos  autem  videntes  nec  poenitentiam  habuistis  postea,  ut  cre- 
deretis  ei.  33.  Aliam  parabolam  audite  :  Homo  erat  paterfamilias ,  qui  plantavit  vineam,  et 
sepem  circumdedit  ei,  et  fodit  inea  torcular,  et  {Edificavit  turrim,  et  locavit  eam  agricolis, 
ct  peregre  profectus  est.  34.  Cum  autem  tempus  fructuum  appropinquasset,  misit  servos 
suos  ad  agricolas,  ut  acciperenl  fructus  ejus.  35.  Et  agricoliE,  apprehensis  servis  ejus , 
alium  ceciderunt,  alium  occiderunt,  alium  vero  lapidaverunt.  36.  Ilerum  misit  alios  ser- 
vos  plures  prioribus,  et  fecerunt  illis  similiter.  37.  Novissime  autem  misit  ad  eos  filium 
suum,  dicens  :  Verebuntur  filium  meum.  38.  Agricolae  aulem  videntes  filium,dixcrunt  intra 
,se  :  Hic  est  hffires,  venite,  occidamus  eum,  et  habebimus  hsereditatem  ejus.  39.  Et  appre- 
hensum  eum  ejecerunt  extra  vineani,  el  occiderunt.  l\o.  Cum  ergo  venerit  dominus  vineai, 
quid  faciet  agricolis  illis  ?  4i.  Aiunt  illi  :  Malos  male  perdet:  et  vineam  suam  locabit  aliis 
agricolis,  qui  reddant  ei  fructum  temporibus  suis.  ^^-  Dicit  illis  Jesus  :  Nunquam  legistis 
in  Scripturis  :  Lapidem  quem  reprobaverunt  aedificantes  ,  liic  factus  est  in  caput  anguli : 
A  Domino  factum  est  istud,  et  est  mirabile  in  oculis  nostris?  43.  Ideo  dico  vobis,  quia 
auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus.  44-  Et  qui  ccciderit 
super  lapidem  istum,  confringetur  :  super  quem  vero  ceciderit,  contcret  eum.  45.  Et  cuui 
audissentj  principes  sacerdotum  et  Pharisaei  parabolas  ejus  ,  cognoverunt  quod  de  ipsis 
diceret.  46.  Et  quaerentes  eum  tcnere,  timuerunt  lurbas,  quoniam  sicut  prophctara  euui 
habebant. 


1.  EtCUM  APPnOPmQUASSENT  IllEnOSOLYMIS,  ET 
VENISSENTBeTIIPIIAGE  ,  AD  MONTEM  OlJVETI,  TUNC 

Jesus  misit  duos  DiscipuLos.  ]  Marcus  cap.  11. 
vers.  1.  habet:  Et  cuvi  approplnquarent  Hieroso- 
lymcB  et  Betkanice,  ad  montem  Olivarum  ,  viiltit 
duos  cx  clisciputis.  Lucas  cap.  19.  vers.  29.  Cum 
appropinquusset  ad  Betkphage,  et  liethaniam,  aiCy 
misit  duos  discipulos.  Sed  Marcus  et  Lucas  lo- 
qiiunlur  in  genere  ct  in  confuso  ,  quia  Beth- 
phagc,  Jerusalcni,  et  Bethania  sibi  niutuo  vicina 
erant.  Nam  alioqui  particulatim  ex  S.  .loanno 
cap.  12.  vers.  1.  cl  12.  liquet  Christum  pra?cc- 
denti  sab])atlio  ccenasse  et  pernoclassc  in  Bc- 
thania  ,  ac  sequenli  die  (quae  eral  Doniinica  pal- 
niarum)  vicinius  accessisse  ad  Jerusaleni,  sci- 
licet  ad  Beihphage,  et  inde  misisse  discipulos 
ad  adducendam  asinam  cum  puUo  :  Bclhpliagc 
enim  erat  vicinior  Jerusalem.  UndeexBetliania, 
per  Bethphage,  nioniem  Oliveti,  et  vallem  Josa- 
phat  ibatur  Jerusalem;  nam  urbi  Jerusalem  im- 
mediate  adjacet  vallis  Josaphal,  quam  interluit 
torrens  Cedron  ;  post  vallem  sequitur  mons 
Oliveti ,  posl  montem  vicus  Bethphage  ,  et  inde 
Betliania. 

BETnpnAGE.]  Hebr.  idem  est  quod  domus  oris , 
seu  in  ore  vailis  (  Bclk  enim  esl  domus  ,  pha , 
oSjgc.  vallis),|aitFranc.  Lucas,  et  Pagniii.  inNo- 
min.  Hebr.  quia  vicus  hic  Bethphage  situs  est  in 
yalle  ad  radices  montis  Oliveti  in  quadam  mon- 
tiscavitate  ,  et  quasi  orc.  Rursum  hic  vicus  sitiis 
frai  quasi  in  ore  vallis  Josaphal,  quod  os  ellieit 
via  brevis  et  slricta  ,  per  quamexBcthphage  per 
montein  Oliveli  ibatur  iu  valleui  Josaphai ,  iu- 
deque  per  portam  Auream  in  templum.  Lnde 
verisimile  est  quod   ail  Jansen.  et  Adrichom. 


Rethphage  fuissc  vicum  sacerdotum  ,  in  eoqne 
agnos,  capraset  boves  pro  sacrificiis  teinpli  ali 
solitos  :  quareex  Bethphage  sacerdotes  solebaiu 
educere  agnos  paschales  ,  aliasque  victimas  in 
templo  (  cui  adjacebat  Bethphage  }  offerendas. 
Eaque  de  causa  Christus  ex  Bethpliage  cuni 
triumpho  deduci  voluit,  per  portam  Auream  in 
Jerusalem  et  templunij  ut  ostenderet  se  essc 
agnum  qui  tollit  peccatamundi,  quem  agnipas- 
cliales  figurabant. 

Rursum  iriumphans  voluii  iransire  vallom 
Josa|)hat,  ul  innueret  in  eadem  valle  se  in  die 
judicii  peracturum  illud  iremendum  omnium 
omnino  honiinuiu  judicium  :  ac  sibi  ndeles  et 
obedientes  coelo  ,  iiilideles  vero  et  inobedientes 
inferno  adjudicalurum,  uli  ostendi  Joelis  c.  3.  2. 
Jam  ergo  cuni  triumniio  quasi  Messias  per 
hanc  vallem  obequitaus  Hierosolymam,  velut 
ejus  rex  et  dominiis  ,  regni  siii  qiiasi  posses- 
sionem  capit ,  quod  deinde  gloriose  perficicl  in 
diejudicii,  q.  d.  Agnoscite,  6  Jud.ei,  me  ut  ves- 
trum  Messiam  ,  mihique  credite  et  obedile  ;  ut 
in  die  judicii ,  quod  in  hac  vallc  Josaphat  i)er- 
agam  ,  vos  coclo  adjudicein:  si  enim  persislaiis 
in  veslra  infidelilale,  vos  inferno  tuuc  addicain. 
Hac  de  causa  venioex  Bethaiiia  ,  ubi  ante^pau- 
cosdiesa  morte  suscilavi  Lazaruin,  iili  omiies 
vidistis  el  obslupuislis,  ut  ex  hoe  miraculo  (quod 
vobis  pcr  hoc  iter  meum  tacite  refrico,  et  in 
niemoriain  revoco  )  celerisque  similibus  a  mc 
palratis  ,  cognoscatis  meesse  vestruin  Messiam, 
mundisalvatorem  et  redemptorem. 

Tu.NC  Jesus  misit  duos  discipulos.  ]  S.  Hilariiis, 
auctor  Imperfecii,  Beda  el  Glossa  putant ,  hos 
fuisse  Petrum  et  Philippum.  Origenes  vero  el 


COMMENTARIA  IN  MATTH/LUM 


Tlicophyl.  censent  fiiisse  Petrum  et  Paulum  , 
scilicet  Typice,  liocest  hos  duos  i  Chrislo  mis- 
sos  significasseel  reproesenlasse  Peirum,  qui  fu- 
tnrus  erat  Apostolus  Judicorum  ,  et  Paulum ,  qui 
futurus  erai  Apostolus  Genlium:  necdum  cnim 
Paulus  conveisus  erat  ad  Chrislum,  sed  post 
ascensum  Clirisii  in  cffiluin  conversus  est ,  Ac- 
ror.  9.  Verisimiiius  Jansenius  opinatur  hos  duos 
fuisse  Petrum  et  Joannem  ;  quia  paulo  post, 
hos  pracmisit  Christus  ad  parandum  agnum 
Paschalem  :  nil  tamen  certihic  definiri  potest. 

2.   DlCENS  EIS  :   ITE  IN  CASTELLUM  ,  QUOD  CONTRA 

vos  EST.  ]  Grnece  stj  xti^/iv  xxtIvx-jtl  u/jis>v  ,  id  est,  in 
vicum  qui  ex  opposito ,  vel  6  regione  vestri  est : 
unde  palet  non  significari  hic  Jerusalem  ,  ut 
vult  Lyranus  ;  scd  vel  Betlipliage,  ut  vult  Jan- 
senius ,  vel  cerle  vicum  aliquem  oppositum  Beili- 
phage  ,  ut  vult  Adrichomius  ;  nam  Chrislus  jam 
venerat  Betliphage  ,  ut  dixi  v.  1,  nisi  «  cum  ve- 
nlsset  ibidem  exponas,  q.  d.  Cum  appropin- 
quasset  Betlipliage. 

Et    STATIM    INVENIETIS     ASINAM    ALLIGATAM  ,   ET 
PULLfM    CUM     EA    :    SOLVITE  ,  ET    ADDUCITE   MIHI.  ] 

Christus  hic  res  absentes ,  puta  asinam  et  pul- 
him  alligatos  ,  inluebatur  ut  praesentes  :  quare 
corio  eas  Apostolis  revelabat  per  donum  pro- 
phetiaj,  quod  humanitati  suai  contulerat  ejus- 
(lem  divinilas.  Quare  hic  divinitatis  sua3  dedit 
argumentum,  ejusdem  enim  virtutis,  scilicet  di- 
vinaB,  est  praedicere  futura  et  revelare  arcana, 
qualia  sunt  absentia.  Eadem  virtute  Christus 
vidit  et  revelavit  ea ,  quae  Nathanael  secreto  ege- 
rat  sub  ficu ,  Joan.  c.  1.  v.  ^8. 

Audi  singula  hsec  Tropologice  adaptantem 
conversioni  peccatoris ,  B.  Petrum  Damiani 
homil.  in  Dominica  Palmarum  :  Bethphage  uiter'- 
pretatur  domus  baccoe ,  et  est  intellectus  sacerdo- 
tum  y  per  quam  designatur  confessio.  Ad  hanc  Do- 
minus  venit ,  quia  ad  confttendum  corda  accendit. 
Castellumquod  est  contra  Dominum  et  ejus  disci- 
pulos,  est  animus  obstinatus  prvprice  deditus  voiun- 
tati.  Duo  discipuli ad  aliudmissi,  sunt  spes  et  timor. 
Asina  et  pullus  alligati,  hamililas  et  simplicitas. 
Hujusmodi  enim  animus  aliqaando  novit  quid  sit 
liumilitas  ,  quid  simplicitas ,  et  quod  simpLicitcr  et 
humiliter  est  vivendum;  sed  quasi  eas  aliigut  et  re- 
ponit  dumnon  vultcas  opere  exercere.  Terret  hunc 
timor  ubi  ci  malo  resipuerit ,  minans  eis  tormenla. 
Confortat  eum  spcs ,  si  pccnitucrit,  prcemia  polli- 
cendo.  Compangitur  his  daobus  animus.  Solvitur 
asina  etpullus ,  cum  obviam  Domino  eando,  Beth- 
phage  confitetar  se  peccasse ,  et  promittit  se  dein- 
ceps  humiliter  et  simpliciter  victurum,  Et  sic  qui 
erat  prius  castellum  diaboli ,  efficitur  urbs  fortitu- 
dinis  nostrcB  Sion.  Saivator  ponitur  in  ea  muras 
et  antemurale.  Murus  humiiUas  est ,  antemurale 
patientia.  Egrediamur  igitur,  charissimi ,  obviam 
Domino  Bethphage ,  compuncti  timore  pcence ,  et 
spe  ccelestis  vitce  firmati ,  confitendo  peccata  ha- 
militer  et  simpliciter ,  ambalando  sabstratis  ves- 
tibus  nostrcs  carnalitatis  ,  ut  in  nobis  dignetur 
sedere  Dominus ,  et  nos  secum  in  ccelestem  Jeru- 
salem  inlroduce?-e. 

3.  Et  si  quis  vonis  aliquid  DixEniT ,  dicite 
QLiA  DoMiNus  (  scilicet  ego  qui  sum  Messias  , 
Deus  et  Dominus  omnium)  uis  opus  habet, 
ad  solemnem  ingressuni  in  Jerusalem,  ut  quasi 
rex  ejusdem  ibidem  inauguretur.)  Et  confestim 
«imittet  (Arabicua  ,  mitlet)  eos. ]  Noluit  Chris- 
lU8  inviiis  aufcTn    asiium>   cuni   pullo ,  quod 


Cap.  xxr. 

jure  suo  summo  facere  poterat,  quia  ejus  pro- 
videntia  operatur  uti  fortiter,  sic  et  suaviter  ; 
quare  eadem  virtute  divinitatis  suaj ,  eorum  in- 
llexit  animos ,  ut  solventibus  Apostolis  asinam 
cum  puUo  assentirentur  ,  imo  cooperarentur. 

Voluit  Christus  ,  qui  hucusqueper  tres.annos 
continuo  pedes  incesserat,  et  totam  Judaeam 
circumeundo  perambularat ,  ostendere  se  re- 
gem  esse  Judajae  ,  puta  Messiam  ,  Davidis  filium 
et  hseredcm  ,  ideoque  rcgali  pompa  Jerusalem, 
quae  JudoDae  erat  metropolis ,  ingreditur  :  at 
non  vehitur  equo  phalerato  ,  vel  curru  aurato 
cum  nobilium  adequitantiumturba,  lubis  clan- 
genlibus  ,  purpura  fulgens  ,  uli  faciunt  regcs 
terras  :  sed  vehilur  asina ,  ut  oslendat  suum  reg- 
num  esse  alterius  ordinis ;  scilicet  spirituale 
etcoeleste,  ideoque  mite  et  humile,  situm  in 
contemptu  pompae ,  quamquam  in  Judaea  asini 
sint  nostris  mehores  et  valentiorcs  instar  mulo- 
rum.  Unde  filii  principum  asinis  inequitabant, 
ut  patet  Judic.  12.  l^.  ubi70.  filii  et  nepotes  Ab- 
don  principis  Israel  dieuntup  totidem  asinis 
vecti.  Sedet  Christus  ,  ait  auctor  Imperfecti,  su- 
perasinam  tranquilUtatis  et  pacis,  oneris  patien- 
tissimam  ac  laboris.  Non  auteni  vides  in  circuitu 
cjus  splendentes  gladios  ,  aut  cetera  omamenta 
terribilium  armorum.  Sed  quid  ?  ramos  fi-onden- 
tes  ,  testimonia  pietatis.  Venit  ergo  mansuetus  , 
non  ut  propter  potentiam  timeretur,  sed  ut  propter 
mansaetudinem  amaretur. 

U.  Hoc  autem  totum  factum  est,  xjt  adimple- 

RETUR,  QUOD  DICTUM  EST  PER  PBOPHETAM  (ZaCha- 

riam  cap.  9.  9.)  dicentem  : 

6.  DiciTE  FiLi^  SioN.  ]  Putaht  aliqui  hasc  verba 
pelita  esse  ex  Isaiae  cap.  62.  11.  quasi  Matthaeus 
hoc  tesiimonium  conllet  ex  Isaia  et  Zacharia. 
Simplicius  Franciscus  Lucas  et  alii  censent, 
Christum  citare  solum  Zachariam,  sed  non  tam 
ejus  verba,  quam  sensum  proferre.  Dicite  ergo 
filicB  Sion ,  idem  est  quod  exulta  satis  (  Hebr. 
1X0  ineodyid  est  valde) ,  filiaSion,  jubita,  filia 
Jerusalem,  ut  habet  Zacharias  c.  9.  9.  quia  rex 
tuus  Messias  te  ingreditur,  ut  te  salvet,  uti  se- 
quitur.  ZachariasenimhortaturcivesJerusalem, 
ut  Jesum  asina  vectum  velut  suum  Messiam  et 
salvatorem  avide  excipiant. 

Nota.  Jerusalem  vocatur  filia  Sion,  vel  per 
synecdochen ,  qua  ^  Sion  parte  urbis  excelsiore 
et  montana  urbs  tota  dicitur  Sion  ;  vel  per  me- 
taphoram  ,  qua  urbs  Jerusalem  subjecta  monti 
Sion,  ab  eoque  protecta,  et  in  ejus  sinu  quasi 
filia  requiescens  ,  filia  Sionis  dicitur.  Porro  per 
Jerusalem  ,  intelligit  cives  et  incolas  Jerusalem 
metonymice  :  hos  enim  ad  exultandum,  et  ju- 
bilandum  in  Christi  adventu  invitat.  Mysticehaec 
verasuntin  Ecclesia  Christiana,  quae  ut  Jerusa- 
lem  et  fiha  Sion,  est  visio  pacis ,  ideoque  cum 
Christo  suo  jugiter  exultat. 

EccE  Rex  C  Messias )  tuus  venit  tibi  mansuetos, 

SEDENS    SUPER  ASINAM ,  ET    PULLUM   FILIUM    SUBJU- 

GALis.  ]  Zacharias  hahet  fUium  asince  :  haecenim 
est  subjugalis ,  quia  jugum  viri ,  vel  principis 
in  ea  sedentis  et  equitantis,  sive  asinantis, 
sustinet. 

Reliqua  quae  hanc  prophetiam  pertinenl  expli- 
cui  Zacharia3  9.  9.  unde  petita  sunt. 

6.     EUNTES     AUTEM    DISCIPULI     FECERUNT    SICUT 

vnjRCEvn  iLLis  Jesus.  ]  Prompta  discipuloruni 
obedientia  notatur,  quae  meruit  proraptum  heii 


COMMENTARIA  IN  MATT11;EUM.  Cap 


obsequium  ,  ul  is  sinerct  ab  eis  suam  asinam 
cum  pulio  abduci ,  ut  Christus  praidixerat,  non 
dubitans  eos  sibi  remittendos  fore.  Unde  Marcus 
cap.  11.  k.  et  Lucas  cap.  19.  33.  idipsum  satis 
exprimunt. 

7.    Et    ADDUXEHUNT   ASl.NAM    ET  PULLDM  ;    ET  IM- 
VOSUEKUNT  SUPER  EOS  VESTIMENTA  (  grJCCC   i/xaTC/ , 

id  est,  paliia,siveextimas  vestesquasistragula, 
;id  ornaium  et  pompam)  sua,  et  eum  desupeu 

SEDERE  FECERUNT.  ]  LCgit  intCrprcS   €/«3(7av,  jaui 

nuiliicum  Syr.  lcgunt  /iataev,  id  e$l,sedit;  Syrus 
liabet,  sedit  supcr  iUam  ,  scilicet  pullum.  Verius 
rstCbristum  lam  asinaj,  quam  pullo  insedisse 
non  simul,  sed  successive,  ut  dixi  Zachar.  9.  9. 
I'rius  asina  usus  est  Jesus,  ait  Franc.  Lucas, 
deinde  pullo  :  pullus  forle  par  non  fuisset  fe- 
rendo  sessori  in  montis  ascensu  descensuque  , 
asina  niinus-  decuisset  ingressum  in  urbem  ; 
iiaqne  foris  asina  sequente  pullo,  pullo  in  civi- 
talem  sequente  asina  vectus  est.  Praccipue  vero 
mysierii  causa,  liis  duobus  jumentis  voluit  uti , 
nl  significaret  non  solis  iis ,  quibus  promissus 
fiierat,  scilicet  Judeeis,  sed  toti  sc  mundo,id 
est ,  duobus  populis,  quibus  constat  mundus  , 
rcgnaturum  ;  Jud.eis  Mosaicni  legis  jugo  assue- 
lis,  quos  asina;el  Gentibus,  sine  Dei  lege  viven- 
tihushactenus,  quos  pullus  figuraret.  Nam  sicut 
peccalorcs  equi  sant  diaboU  ,  ait  actor  operislm-- 
perfecli  ,  ita  et  Sancti  equi  dicuntur  Christi ; 
(|iiamqiiam  mites  asinos  potiiis  amet  Christus  , 
quam  feroces  ac  superbos  equos. 

Discipuli  hi  acque  ac  turba  populi  instincla  et 
acta  a  Spirilu  sancto ,  sive  ab  ipsa  deilate  Chrisli , 
lotam  hanc  regalein  pompam  adornavit,  asi- 
namque  suis  palliis  quasi  slragulis  regalibus 
iiistravit;  iisque  Christum  insidere  fecit,  ut  ipsi 
((iiasi  Messiae  ol)sequeretur,  eumque  velut  re- 
gemJudaeaeHierosolymce  inauguraret:  tota  enim 
liaec  pompa  facta  agente,  instiganteetdirigente 
Christo,  qui  voluit  hic  prcXter  morem  equitare, 
iit  regni  sui  aliqnod  specimen  daret,  conjunc- 
tnm  lamen  paupertati  ei  luimilitali ,  ideoque 
asina  vectus  est  vili  et  al)jecia. 

Ubi  nota :  Chrlstus  regalein  hanc  sibique  inso- 

liiam  pompamet  ingressum  in  Jerusalem  ador- 

iiaie  voluit  variis  de  causis.  Prima  fnit,  iit  daret 

regiae  suo;  potentiae  ct  magnificentiae  indicium 

(pioddam  et  specimen,  quia  ciim  ea  Messiam 

suum  quasi  alterum  Salomonein  venturum  Ju- 

djEi  putabant ,  et  eiiamnum  puiaiit.  Hac  ergo 

specieet  pompaobjecit  se  eis  Christus,  neeum 

ut  pauperem  adversarenlur  et  despicerent,  uti 

fecerunt :  ita  tamen  ut  humilitatis  et  mansuetu- 

dinis  mistis  argumentis  oslenderet  ,    regnum 

Messiic  magis  esse  spirituale ,  quam  temporale : 

ideoque  a  Zacharia  baec  omnia  voluit  praedici , 

ne  Juda'i  hunc  regem  sine  fastu  regio  venientem 

aspcrnarentur.  Ita  S.  Chrysostomus  ct  auctor 

Imperfecti ,  et  Eusebius  lib.  8.  Demonslr.  cap.  6. 

Secunda  et  comitans  causa  fuit,  ut  Christus  ob- 

jiceret  Pharisteis  el  Scribis  in  hoc  regali  in- 

gressu  seipsum  ,    quem  agnoscere  hoc   facio 

posseni  ei  deberent ,  esse  Messiam,  utpote  ti  Za- 

charia  lioc  loco  promissum  et  praedictiim  :  scie- 

])at  taincn  ipsos  inde  inagis  exacerbandos,  et 

iiecem  crucis  ipsi  macbinaturos,  quod  ipse  per- 

niiitere  staiuit ,   ut  sic  mortis  adeo  expeiila? 

compos  fierot,  por  eamque  nos  redimeret :  iia 

auclor  Impcrfecli.  Terlia  fuit,  nt  responderct 

<y po  agni  paschalis.  Hic  eniui  dcciuio  die  mcnsis 


XXL  Sd7 

primi  solcmni  pompa  inducebatur  in  urbem, 
immolandus  die  decimo  quarto.  Ita  Christus 
quasi  agnus  Dei ,  qui  tollit  peccata  mundi,  die 
decimo,  pula  in  die  Palmariim  ,  ingressus  est 
Jernsalem  immolandus  die  decimo  quarto  :  in- 
gressus  est  autem  cum  pompa  et  faustis  turbae 
acclamationibus,  ut  quiacertiis  eratde  victoria 
morlis,peccati,infernietd«"moniiin,lriumphuui 
duellopraeciperet,  ettriumphansduellum  iniret.. 

Quarta  causa  fuit  tropologica  ,  ut  scilicet  hoc 
facto  rideret ,  el  ridendam  proponerct  mundi 
gloriam,  utpote  cum  sciret  se  quinlo  post  dic 
ab  iisdem,  a  quibus  in  ingressu  ita  honorabatnr, 
crucifigendum  ,  eosdemque  qui  jam  claniabanl, 
llosanna  (ilio  David ,  q.  d.  Vivat  rex  noster  Mes- 
sias  Davidis  filius  et  haeres  ,  post  qualuor  dies 
in  tribunali  Pilati  clamaluros,  Cracifige,  cruci- 
fige  eum;  ideoque  urbem  ix  Tiio  et  Homanis  fun- 
(iitus  evertendam :  qua  de  causa  in  hoc  laeto, 
licct  ingressQ  suo,  videns  eam  ,  ejusquecladem 
praevidens  llevit,  ut  habet  Lucas  cap.  19.  h\. 
nursum  ut  doceret  suum  suique  sequacium  reg- 
nuin  et  gloriam  in  hac  vila  consistcre  in  pas- 
sioiie  et  cruce;  ideoque  eam  non  aversandam, 
sed  ambiendam  esse;  ac  laeto  aninio  et  solemni 
cuui  pompa  adeundam.  Quocirca  Mariyres , 
Christi  asseclae ,  ad  martyria  quasi  ad  epnlas  , 
inio  regnum  et  triumphum  ibant  gaudentes, 
albati  et  stipati  fidelium  choro,  uti  il)at  S.  Aga- 
tlia ,  S.  Ciecilia  ,  S.  Agnes ,  S.  Laurenlius ,  S.  Vin- 
centius  ,  etc. 

8.  Plurima  autem  turba  straverunt  vesti- 
MENTA  (pallia)  suA  iN  viA  (ut  illieso  pede  ince- 

dcrct),  ALU  AUTEM  C^DEBANT  RAMOS  DE  ARIlORIBrs 

(  palmarum,  olearum,  aliisque  fructiferis,  qui- 
bus  mons  Oliveti  plenus  est,  ait  S.  Hieronyinus) 
ET  STERNEBANT  IN  via],  ut  rcgi  inaugurando  pla- 
leae  solent  insterni  tapetibus,  raniis,  frondibus, 
ad  eum  honorandum  ;  sed  turba  hajc,  cum  non 
liaberet  tapetes,  palha  sua  Cliristo  stravit;  iis 
se  spolians  el  nudans ,  quod  magnum  fuii  ob- 
servantiae  et  reverentiae  erga  Cbristum  indicium. 
Contigere  hoec  dic  '20.  Martii ,  cum  in  Palaestina, 
utpote  regione  calida  arbores  ramis  et  frondi- 
bus  virent  et  decorantur;  nam  die  25.  Martir 
passus  et  crucifixus  est  Christns  ,  puta  die  Ve- 
ntris  ,  qui  sequitur  Dominicam  Palmarum. 

Tropologice  ,  Remigius,  et  ex  eo  S.  Thomas  , 
in  Catena:  Dominus ,  ait,  supcr  asellum  sedens , 
Ilierosolymwn  tendit,  quia  prcesidens  sanctit  Ec- 
clesi(V  vel  animcc  fideli ,  et  eam  in  hoc  sceculoregit, 
ct  post  hanc  vitam  ad  visionem  ccelestis  palricc 
introducit.  Apostoli  autem  ct  ceicri  doctores  ves- 
timenta  posuerunl  sitper  asinam,  quia  gloriam  , 
quam  acccperunl  a  Chrislo ,  Genlibus  dederunt : 
turba  autem  veslimcnla  sternebat  in  via  ,  quia 
credcntcs  ex  circumcisionc,  gloriitm  ,  quam  habc- 
bant  e.v  lcge  contemncbant ;  ramos  aiilem  de  ar- 
boribus  prcecidcbant ,  quiacx  Prophctis  accepcrunt 
cxcmpla,  dc  Chrisio  qtiasi  (te  ivbore  virentibus. 
Vel  titrba  quce  vcslimcnla  stravit  in  via ,  significal 
Martyres,  qui  vestimenta  siia,  id  est ,  corpora  , 
quce  tegumenta  siint  animartim  ,  pro  Christo  ad 
martyriiim  tradiderunt ,  vcl  significantur  illi  , 
qui  corpora  siia  pcr  abstincntiam  domant  ;  iCli 
atilcm  ramos  arhortim  prascindunt ,  qui  dicta  e( 
excmpla  sanctorum  Patriini  queerunl  ad  stiam  vel 
filiorum  saltitem. 

9.    TlRB.E   AUTEM    QV.T.  PR.ECEDEBA.NT  F.T  SEQUE- 
nANTCn,   CI.AMAHANT,    DICENTFS  :    HOSANNA    FH.IO 

David.]  S.  Joanncs  cap.  12.  \.  12.  ail ,  In  CriU' 


m  COMMENTARIA  IN  M 

tinum  (i(l  csl,  postridio  sabbati ,  quo  Jcsus  ve- 
ncrnt  l?('tl>aniain  ,  pnta  in  Doininica  palmarum) 
(urha  inulla  ,  qufc  convenerat  ad  diem  festum 
(  Pascli3c  instanlis  ) ,  cum  audissent  ,  quia  venit 
Jcsus  llierosolymam ,  acceperunt  ramos  palma- 
ruvi,  ct  proccsscrunt  obviam  ei ,  et  clamabant  , 
Hosanna,  benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini 
re.x  Isracl,  id  est  Messias  ,  queni  velut  regeni 
divinum  ,  per  tot  millia  annorum ,  hucusquc 
avide  expectamus.  Unde  turi)a  procedit  ei  ob- 
viam  ,  cum  ramis  palmarum,  lanquam  victori 
et  triumphatori ;  pahna  cnim  olim  victores  in 
agone  donabantur.  Ita  explicat  Ecclesia ,  dum 
in  benedictione  palmarum  ita  canit :  Palmarum 
igitur  rami  ae  mortis  principe  triumphos  expcc- 
tant  :  sarculi  vero  oUvarum  spiritalem  unclioncm 
advenisse  quodammodo  clamant :  intellexit  enim 
jam  tunc  illa  liominum  bcala  vudtitudo  pr(V(i^u- 
rari ,  quia  Uedemplor  humanis  condolens  miserils, 
pro  totiiis  mundi  vila  cum  morlis  principe  esset 
puf^naturus  ,  ac  vwriendo  triumphaturus.  El  ideo 
talia  obsequcns  administravil :  qucein  illoet  trium- 
phos  victoria!  et  iniserirordiie  pinguedinem  decia- 
rarent.  Erat  enini  Chrislus  post  qualuor  dies  iu 
Parasceve,  in  cruce  de  peccato,  morie ,  dia- 
bolo  et  inferno  triumphaturus,  quodlicet  turba 
nesciret,  sciebat  lamen  Christus,  ideoque  pal- 
niis  hunc  suum  triumphum  a  turba  praesignari 
voluit,  idquepalametsolemnipompa,  niniirum 
quinto  die  anic  festum  Pascha;,  quo  turba  plii- 
rima ,  quie  undique  Hierosolymam  ,  ad  illud 
celebrandum,  conv(!nerat,  magno  agmine  pro- 
dibat  in  Betliphage,  ut  inde  agnos  pascliales  in 
Paschate  (quod  illo  anno  in  vesperam  diei  Jovis 
incidebat)  immolandos  et  comedendos  Hieroso- 
lymam  educeret :  quare  inauguratio  liajcChristi 
in  regem  Judieae  magno  populi  comitatu ,  sludio 
et  devotione  gloriose  celebrata  est.  Inducebaut 
enim  Christum  quasi  agnum  qui  tollit  peccala 
mundi,  dieVeneris  proximo  in  cruce  immolan- 
dum  pro  saiule  mundi ,  cujus  agni  paschales 
erant  figura;  et  typi ,  elsi  ipsi  mysterium  hoc 
tunc  ignorarent,  sed  Deus  omnium  pnescius 
hoec  dirigebat  et  ordinabat  ad  Christi  gloriam 
et  nostram  salutem  ,  utque  Judiei  mentem  rc- 
tlecterent  ad  hanc  Chrisli  pompam,  ex  eaque 
ipsum  esse  Messiam  agnoscerent;  nam  liac 
pompa  Messiam  ingressurum  Jerusalem  pre- 
dixerat  Zacharias  c.  9.  v.  9.  et  David  ps.  117.  2.5. 
ideoque  utrumque  hic  citat  Malthaeus,  ut  Judxi 
nolentes  Cliristo  credere  ,  sint  inexcusabiles. 
Omnia  haec  facta  suntjuxta  legem  Exodi  12.  v.  3. 
et  6.  ubi  jubetur  agnus  paschalis  seligi  die  de- 
cimo  mensis  primi,  et  apparari,  ut  die  16.  im- 
molctur.  Decima  enim  dies  Nisan  sive  mensis 
primi,  illo  annoeratDominica  palmarum,  (lute 
nostro  computu  erat  dies  20.  Martii :  nos  enim 
utimur  mensibus  solaribus ;  Judici  vero  luna- 
ribus. 

HosANNA  Fii.io  DAVfD.  ]  Sic  et  iEgypiius  ac 
Arabicus  ;  Syrus  vero ,  Ouschano  (dio  David  ; 
^thiopicus,  liusanna  fdio  David ;  Persicus,  IIu- 
siana  fdio  David.  (Juaeres  ,  quid  est  llosanna  ? 
Primo ,  S.  Hilarius  hic,  et  ex  eo  S.  Ambrosius 
in  cap.  19.  Lucae ,  censent  Ilosanna  significare 
redemptionem  domus  David  :  sed  hoc  refellit 
S.  Hieronymus  epist.  ad  Damasum.  Hosanna 
enim  non  significat  redemptionem ,  ejus  tamen 
esl  quoddam  indicium  ;  salus  enim  a  Cliristo  al- 
lata,  fuii  redemptio  nostra  ,  et  hoc  tantum  vi- 
dentur  voluisseSS.  Hilarius  ct  Ambrosius. 


r\TTH.f.U.\I.  Cap.  XXI. 

Secundo ,  S.  Auguslinus  tricl.  51.  in  Joan- 
nem,  putat  Hosanna  esse  interjectionem  gau- 
dentis  et  obsccrantis,  qualis  esleuge,  eia. 

Tcrtio  ,  Euthymius  ait  Hosanna  significarc 
laudem  ,ul  derivetur  ab  ;y  hoz,  id  est,  fortitudo, 
quod  Noster  et  Septuaginia  alibi  vertunt  lau- 
dem,  et  r— ijn  channa ,  id  est,  gratia.  Unde  et 
Grseci  //c>5anna  efferunt  per  duas  dictiones. 

Verum  dico  cum  S.  Hicronymo ,  Theophy- 
lacto,  Pagnino,  Caninio,  Jansenio  ,  Francisco 
Luca  ,  Barradio  et  aliis,  Ilosanna  compositum  <t 
conflatum  (  quod  perperam  negai  Abulensis 
<I.  loU. )  esse  ex  y;D"in  hoscha,  id  est ,  salva,  et 
MJ  na,  id  est,  qucBso;  dicendum  ergo  esset  /105- 
cana,\(\.  est,  salva,,quceso ,  vel  50/1;«  nunc;  sed 
pro  hoscana,  vulgodicitur  hosanna,  quia  littera 
y  ain,  quse  ullima  est  in  hoscha,  versa  est  in  7 
gamma,  et  ■/  gamvia  in  v  nu  (id  est  in  litteram  n ) 
ob  sequens  v  nu  m  voce  na,  uti  fit  apud  Gr.Tcos 
per  euphoniam.  Hosanna  ergo  est  acclamatio  ct 
apprccatio  salutis,  id  est ,  prosperitatis  et  feh- 
citatis;  illius  enim  est  nota ,  pcrinde  ac  apud 
nos  in  victoria  cst  io  paan,  io  trioviphe.  Unde  et 
ipsum  nomen  Hosanna,  licet  sit  Hebrajum,  man- 
sit  tamen  apud  Graecos  et  Latinos. 

Alludit,  imo  citatPsalm.  117.  v.  25.  ODomine, 
salvum  me  (  Tovie  non  habent  Hebr.  videtur  enim 
esse  vox,  non  Christi,  sed  populi  Chrislosalu- 
tcm  apprecanlis )  fac  :  6  Domine,  bene  prosperare, 
benedictus  quivenit  in  nomine  Domini.  Symmach. 
verlit,  obsecro ,  Domine ,  salvummefac ,obsecro  ; 
Hebr.  est.  *-«>:  r— in'Si"n  r-rin^  j*jt<  ^^j  r— iyw%~i 
rmi^  «^»'{,i  anna  lehovah  hoscia  na  :  anna  leho- 
vah  halslicha  na ,  id  est ,  6  Domine  ,  scdva ,  quccso : 
6  Domine ,  prospera,  quceso ,  regem  nostrum  Da- 
videm ,  ejusque  a  ntitypum  Messiam  :  da  illi  felix 
regni  sui  exordium  ,  fehciorem  progressum , 
et  felicissimum  finem.  //05anna  ergo  acchTma- 
tur  Messise,  quasi  novo  regi  Israelis,  in  ejus 
inauguratione  ,  uti  nos  acclamamus :  Vivat  rex , 
vivat  princeps. 

Hinc  et  psalm.  illo  117.  v.  1h.  praecedit :  Hcee 
dies  quamfecit  Dominus  :  exuitemus  et  lcBtemur  in 
ea.  Causa  praccessit  v.  21.  La(Mem,  quem  re- 
probaverunt  a'dificantes  ,  hic  factus  cst  in  caput 
anguli.  A  Domino  factum  est  istud ,  et  cst  mirabiic 
in  oculis  nostris.  Ubi  Chaldaeus  de  Davide  vertit : 
David  primo  rejectus,  deinde  factus  rex  populi , 
quasi  lapis  angularis  nectens  sibi  Judam  et  Je- 
rusalem,  id  est ,  tam  duas,  quam  decem  tribus. 
Melius  S.  Matlhaeus  de  Christo  hsec  explicat,  q.  d. 
Christus  a  Jud^is  in  vita  et  morte  rejectus  et 
crucifixus,  faclus  esl  lapis  angularis  EcclesitT, 
post  resurrectionem,  utpotequi  toium  Ecclesiee 
cedificium  contineat  et  connectat  uniendo  Ju- 
daeos  et  Gentes  in  eodem  Ecclesise  suac  sinu  , 
ideoque  illi  Hosanna  decantamus  etapprecamur. 

Nonnulli  ceusent  Hosanna  sumptum  esse  ex 
festo  Tabernaculorum  ,  quo  Judsei  exultantes 
cum  ramis  arborum  crebro  ingeminabant  et 
vociferabantur //05annrt,  ac  in  precibus  eiLita- 
niis  Deo  plebs  tota  identidem  responsabat,  Ho- 
sanna,  id  est,  salva  nos  ;  sicut  Christiani  in  Li- 
taniis  ad  singula  pestis  ,  famis,  belli,etc.  mala, 
et  llagella  responsant:  Libera  nos,  Domine.  Quo- 
circa  Judaei  ipsos  quoque  ramos  vocabant  Ho- 
sannas ,  uti  ex  Chaldseo  ,  Thalmud  et  Elia  os- 
tcndit  Angelus  Caninius  tract.  de  Nomin.  Hebr. 
cap.  k.  et  ex  eo  Jansenius  ,   Franc.  Lucas ,  et 


COMMENTARIA  IN  M 

alii.  Vcriini  hoc  Ilosanna  Cliaklsei  ct  Tlialniii- 
dicorum  ,  poslcrius  est  nostro  Ilosanna  Clirisli  : 
iiam  Tlialmudici  ct  Clialdceus  posteriorcs  fuerc 
Cliiislo  ;  (luarc  potius  isliid  cx  hoc  ,  qiiaiu  hoc 
cx  illo  dcsumptum  cst.  Adde  Ilosanna  fcsli  Ta- 
hcrnaculorum  essc  Ilosanna  aflliclionis  cl  dc- 
precationis ;  Ilosanna  vcro  Christi  hic  esse  exul- 
lalionis,  jui)ilalionis  ct  triumplii  :  hoc  crgo  ab 
illo  diflcrt  tantum  quantum  Lilania  a  triumpho. 

Turha  ergo  hcec  Dei  instinctu  in  hanc  accla- 
malionem,  Ilosanna,  qu.'c  laelantium  et  trium- 
phantium  est,  iiiChrisli  laudcm  crumpit,  CEqiic 
ac  infanles  vcrs.  15.  licct  occasio  iilius  fucrit 
memoria  magni  illius  miraculi,  scilicet  suscila- 
tionis  Lazari,  qua3  paulo  ante  ihidem,  puta  in 
liethania,  facla  fuerat  a  Christo,ut  patet  Joan.  11. 
V.15.  ctc.  12.  V.  9.  17. 

FiLio  David.  ]  Mcssiae  sive  Christo,  Davidis 
rcgis  hlio  ct  hsercdi  Mnulti  vetercs  hoec  ad  lui- 
l)am  refcrunt,  quasi  ipsa  salulem  poscat  a  suo 
Mcssia,  q.  d.  Hosanna  liHo  David,  id  cst,  salus 
nostracst  a  lilio  David,  vcl  salus  nohisohtingat 
afilio  David,  puta  ahhoc  Messia  nostro.  ItaOri- 
genes  ,  S.  Hieronymus  ,  Beda ,  Hilarius  hic , 
S.  Amhrosius  in  c.  19.  Lucse,  ctlrcnoeus  hh.  h. 
cap. U. 

Secundo,  alii  t6  fiUo  David  rcferunt  non  ad 
Ilosanna ,  scd  ad  dicentes ,  q.  d.  Dicehant  filio 
David,  id  cst,  Christo,  salva  me,  qui  sum  po- 
pulus  tuus,  o  fili  David,  id  est,  0  Mcssia  rcx 
noster. T6  enim  7)iehahcnlLatinicodices,psalm. 
117.  25.  ItaS.  Hieronymus,  Thcoi)hylactus,  Eu- 
sehius  et  Gcnehrardus  in  psal.  117. 

Vcrum  dico  populum  hic  directc  acclamarc 
Ilosanna,  non  sihi,  scd  Clirislo  rcgi  suo,  illiqtu; 
apprccari  salutcm,  indirccte  tamcn  ct  consc- 
quenter  sihi  quoquccamdem  flagitare;  salus  enim 
regis  est  salus  populi. 

Hosanna  ei-go  filio  David,  idem  est,  q\io(\.salva, 
qiimo,  filium  Davidis.  Sic  cnim  vcrtcndum  fuisset, 
juxta  Latinam  synlaxin;  sed  Inlerpres  Graocus, 
ceque  ac  Latiniis,  secutus  cst  hehraismum.  Hc- 
hr.X'i  cnim  vorhiim  y^yn  liosca  ,  id  cst,  saba 
conslriumt  alicpiando  cuin  S  lanud,  qui  cst  arli- 
culus  casus  daiivi,  ac  suhindc  accusalivi.  Pelit 
crgo  turha  rogalquc  Deum,  utsalvetetprospcret 
Mcssiam, ut  suh  co  salviel  felices  vivant  omncs, 
sicut  novo  regi  populiis  acclamat,  Fivai  rex. 
Aut  potius  ct  simplicius  ,  Ilosanna  filio  David,  id 
cst,  solcmnc  illud  Ilosanna  Davidicum  Jcsu , 
quem  promissum,  ct  hactcnus  cxpectatum  D.i- 
vidis  filium  agnoscimus,  sit,  contingat,  accUi- 
metur  unanimilcr  a  nohis.  Quie  cst  vox  ac- 
clamatioquc  populi  sancti  SpiriUis  instinclu 
agnosceniis  Jcsum  lirmm  David,  id est,  Mcssiam, 
ciquecongratulantis;tanquam  rcgnum  Davidis 
patns,  cujus  pcr  i|)sum  restauratio  jamdiuforct 
expectata,  incunii;  dcniquc  salulem,  prospcri- 
tatcm,  faustaquc  omnia  illi  a  Deo  prccantis, 
cademque  sihi  ipsi  pcr  ilUim  Isetc  promiltentis. 
Uhienim  Chrislus  lilius  David  appcllatur,  illic 
rospcctus  cst  ad  rcgiii  Davidici  reblituliuncm. 
lla  Franciscus  Lucas. 

Porro  Caninius,  loco  jam  citato,  sic  exponit, 
llosanna  filio  David,  id  est,  maiiihus  gcstamus 
hosannas ,  id  cst,  ramos  palmarum,  fdioDavid, 
utscdicct  cum  vclut  rcgcm  Messiamhonoremus, 
ipsumque  quasi  victorcm  et  triumphanlem 
ovanlcs  coinilomur.  Vcl  Iwsanna  filio  David,  id 
e*t,  procsciudiic  ramos,  quos  quasi  hosannas 


ATTII.ELM.  Cop.  XXI.  399 

filio  David  olfcralis;  sicut  Pocla  dixit,  Manibm 
dale  lilia  /jlcnis.  Vcrum  aliud  erat  Itosanna  fcsti 
tahcrnaculorum,  scilicct  insiar  Lilanite  cujus- 
dam,  uliud  turhu;  hicpcr  liosanna  Clirislotrium- 
[)lium  acclamantis  cl  gratulantis,  utipaulo  aulc 
dixi. 

Planius  ct  plcuius  dicas,  a  populo  hic  Christo 
acclamari,  Ilosanna  fdio  Dacid,  q.  d.  0  Domiue, 
non  tanlum  salva  Mcssiam  nostrum  Davidis 
filium  et  haeredem,  scd  el  ipsi  vim  salvandi  lide- 
lcsomnesin  ipsum  crcdcntes  ipsiquc  suhdiios, 
trihiie,  ut  salus  lua  divina  ii  tcin  Christuin  tam 
ahimdc  dcrivetur,  ut  ipsc  camdcm  in  nos  cma- 
nct  ct  cffundat.  Verhaenimconjugalionis  Hjpjul 
suntsummc  activa,  unde  saepcduplicem  aclio- 
ncm  signilicant;  liosca  ergo,  id  est  salva,  sjgni- 
hcat  salva  Chrisliim,  simulqucfac,  ul  ipse  suh- 
diios  suos  salvet,  ut  scilicct  ipsc,uti  vocatur, 
sic  rcvera  sit  Jesus,  id  cst,  salvator  niundi. 
./e5«5enimderivatur  ix  y^'  /asca,  id  eslsalvavit, 
quod  in  Hiphil  adaucta  aclione  hahct  yo^nlwsca. 
Ilac  dc  causa  Inlcrprcs  vcrlit,  fdio  David,  in  da- 
tivo,  cum  alias  vcilcndum  cssct,  fiUum  David 3 
in  accusativo.  Dalivuscnim  significat,  Chrislu  a 
Dco  dalam  saUUcm,  id  est,  vim  salvandiomncs, 
quasi  ipsi  soli  proi)riam.  Hoc  nota  ,  quia  u  nullo 
quod  sciam ,  animadvcrsum  cst. 

Hicergo  Chrislus,quasi  rex  Israelis  gloriosus, 
potcns  et  triumphator ,  cui  iicmo  rcsistcrc  va- 
lcat,  quasi  inauguratur  in  Jcrusalem,  civitate 
rcgia,  in  qua  olim  gloriosc  regnarat  David  el 
Salomon  patres  CUrisli,  ut  ipse  rcgnuin  coium 
collapsum  rcsfituat,iinopciriciat,  ctcx  tcrrcno 
cocleste,  ex  liumano  (liviiium  ,  cx  tcinporali 
.xlcrnum  efliciat,  cui  proindc  plehs  per  kosanna 
pariim  applaudit,  parlim  apprecatur  salutem, 
id  cst,  fclicitatcm,  omncquc  honum.  Hoc  est 
quod  ait  Marctis  c.  II.  v.  9.  E(  qtu  prwibanl ,  et 
qtu  seqaebanttir ,  cUanabant,  dicenles  :  Ilosanna , 
benedictus  quivenil  in  nomine  Domini :  benedictum 
qiwd  venit  rcgnum  palris  nostri  David,  liosanna  in 
excelsis. 

Porro  hoc  suum  Ecclcsiaj  rcgnnm  quasi  iniit 
Chrislus  quinlo  post  die,  scilicct  iu  Parascevc 
Pasclue,  dum  in  crucc  de  pcccato,  mundo^ 
dicmone  ct  inferno  triumphavit ,  omncsquc 
gcntes  eorum  potestale,  quantum  est  ex  parte 
sua,  excmitel  suhjugavit:  quociica  Ecclcsia  in 
Missavoliva  de  passionc  Chrisli  illi  accinit :  Tibi 
gloria ,  liosanna  ;  tibi  irittmphtts  ct  victoria;  libi 
siunmce  lattdis  et  Itonoris  corona,  allcUiia.  Tunc 
enim  regnabit  a  ligno  Dciis.  Hinc  riirsum  Ecclc- 
sia  in  hcncdictionc  palmarum  Dcum  orat,  ut 
portantes  palmas  ct  ramos  oUvarum,  bonis  actibus 
ocrurramus  obviam  Cltrislo,  ct  per  ipsuiningau- 
dium introcamus  atcrnum. 

Benedictus  (supple,  sit)  qui  vemt  {graecc, 
6  i^y/j/itvoi ,  id  cst,  illc  vcnicns,  ([ui  vcnturus 
scilicct  crat,  vel  cxpectahalur)  i>-  >omine  Domim.] 
q.  d.  Dcus  henedicat,  sccundct,  prosperct,  et 
gloriosum  efTiciat  rcgnum  Messiic  regls  nostri, 
ipsc  cnim  vcnit  adnos  in  nomine  Domini,  id  esl, 
aucloralus,  missus  et  donatus  a  Domino.  Sic 
Jcrem.  c.  /4.  16.  dicilur  :  Locuttts  cs  ad  nos  in  no- 
mine  Domini,  id  est,  jussu  ,  auctoritate  et  vice 
Dci.  Et  cap.  3.  17.  Congregabuntur  ad  cam  (Jc- 
rusalcm)  omncs  gentcs  in  nomine  Domini. 

Alludit  ad  psalm.  lih.  U.  ubi  David  de  Christo 
vaticinans  ait  •.Accingcrc  gladio  tuo  super  femur 
tuum,  potcntissiinc, elc.j  inlcndc,  prospcn' procedt^ 


'■^'^  r.OMMEXTAniA  IX  M 

ct  rc^nia.  Chrislusrnimest rexlsrael,  ait sanctns 
Angnslinus  in  Joan.  cap.  IS.-^iS.  co  quodmcntcs 
rcgat ,  qtiod  in  (ttenuim  consulat ,  quod  in  rc^niun 
cceiorutn  crcdcntcs ,  spcrantcs  amantcsque  dcduccU. 

Tropologice  Rcniigius  :  Chrislos,  ait,  vcnit  in 
noniine  Doniiiii,  (luia  \n  onniil)us  bonis  operi- 
bus  non  suam,  sedPalris  gloriam  qua.'sivit. 

HosANNA  IN  ALTissiMis.  ]  Jauscnius  cxplicat , 
q.  d.  Salva  Messiam,  tu  Dominc,  qui  es  et  habi- 
tas  in  coelis  altissimis.  Melius  Franc.  Lucas,  Mal- 
douatus,  et  alii  prccpositionem,  id  est,  m,pro 
(vj  min,  id  est  de ,  morc  Hebroeo  accipiunt.  q.  d. 
Tu,  0  Domine,  de  ccelo,  imo  dcaltissimoca;lo- 
rum  culuiine,  salva  et  fortuna  regcm  Messiam. 
Apprecantur  enim  Mcssice  salutcm,  non  ab  ho- 
inine  tcrrenam  et  caducam ,  scd  \x  Deo  divinam  , 
cocleslcm  ct  oetcrnam,  ut  scilicct  Dcus  divinitus 
eum  salvct,  eique  vim  salvandi  alios  tribuai :  ut 
nimirum  Christus  pcr  graliam  suam,  omnes 
suos  fideles  el  sancios  adtCternam  salulem.fcli- 
cilatem,  regnum  etgloriam  pcrducat.  Hinc  Ori- 
genes  Ilosanna  explicat  restitutionem  in  vitam 
icternam;  hoccnim  innuit  to  in  altissimis,  vcl, 
ut  ipse  lcgit,  inexcclsis,  scilicet  salutem  hauc 
qua-ri  non  intcrra,  sed  in  coelis.  Rursus  sanctus 
Hieronymus  :  Ostcnditur ,  ait,  advcntas  Cliristi 
totius  mundi  salus  esse ,  terrena  jungcns  ccelcsti- 
hus,  AddilGlossa  incxcelsis,  quia  Christus  etiam 
angelorum  csisalus,  quorumnumerumimplet. 
Cnde  Emm.    Sa  addit,  ctiam  angclos,   qui  in 
excelsis  sunt,  hiciuvitari  ad  triumphum  etlau- 
dem  Messice.   Quocirca  Lucas  cap.  19.  38.  pro 
Hosanna  hahct pax  in  coclo,  idesl,  salus,  pros- 
peritas,  omneque  bonum  (hoc  enim  Hebra?is 
Hotat  pax)  de  ccelo  in  Mcssiam,  et  per  eum  in 
nos  a  Deo  dimanet  et  depUiat,  ct  gtoriain  excel- 
sis ,  supple,  sil  Deo  Mcssia)  datori.  Aut  polius 
gloria  scilicet  regni,  firma,  magna  etcontinua, 
hoc  est  gloriosum  rcgnum:  in,  id  cst  de  excel- 
sis  ,  pula  decoelo  divinitus  dciur  Mcssiaenoslro. 
Ka  Franc.  Lucas.  Rursum  sublimius  :  Pax  [  sit) 
iiLCcclo,  ut  scilicct  Deus  hucusque  hominibus 
ofiensus.Christo,  ct  perChrislum  nobis  sit  pro- 
pitius,  atque  angeloshominibus,  coelum  terr.-c, 
Deum  Synagoga^  reconcilict.   Ilincnonnulli,  sn 
S.  Chrysostomus,  Hosanna  interpretantur  glo- 
riam,  alii  resurrectioncm ;  nam  et  gloria  iilidcbc- 
tur,  etredemptio  ilUcompctit ,  qaiomnes  redemil, 
q.  d.  Gloria  et  hius  sitDeo  universorum,  quiest 
in  excelsis.  Idem  cccinerunt  angeli  in  nativitatc 
Christi.  Verum  Hosanna  proprie  non  gloriam, 
sed  salutem  significat  :  scd  salus  noslra   per 
CJiristum  fuit  gloria  Dei.  Aliosensu,  inPraefa- 
tione  sacrificii  Missae,  Trisagio,  Sanctus,  Sanc- 
tus,  Sanctus,   additur  :  llosanna  in  excelsis  : 
Benedictus,  qui  venit  in  nomine  Domini;  ut  scili- 
cel  non  Christo,  scdnobis  per  Christumsalutem 
prccemur,  postuiando  ut  etipscabomnibus  bc- 
ncdicatur,  colatur,  laudciur,  ac  vicissimbenc- 
diclionesetgralias  suas  copiose  in  noseffundal. 
Addit  Lucas  cap.   19.  ^il.   Et  ut  appropinquavit 
videns  civitatem,  flevit  supei-eam,  dicens  :Quiasi 
rogvovisses  et  tu,  etc,  quia  prsevidit  el  pra-dixit 
horrendum  ejus  suppUcium,  et  excidium  per 
Tiium  et  Vespasianum. 

10.  Et  cum  intrassf.t  Hierosolymam,  com- 
mota  est  universa  civitas  dice.ns  :  quis  est 
Hic?]  Quicum  tanto  honore,  plausu,  congra- 
tulntione,  quasi  rex  Israelis  Hierosolymam  in- 
gxcditur,  idquc  spectaiitibus  Scribis  etPharisa;is, 


:\TTn.i:UM.  Cap.  X\'T. 

imoRomanis  TibtMui  C^saris  niiliiihus' qni  non 
ferebant  alium  Judaex'  regem  dici,  quaui  Ca-sa- 
n^m.  Onare  Christus  liic  sc  ut  regem  getens, 
certum  adiisset  capitis  periculum  ;  nisi  ipsc  vi 
suaj  diviniiatis,  omnes  lam  Judaeos  quam  Ho- 
manos  obstupefecisset,  eosque  quasi  attoniios 
rcddidisset,  ut  nemo  in  eum  matms  injiceir 
auderet,  imo  nec  de  injiciendo  cogitaret.  Ita 
Abulensis,  et  alii. 

11.     POPULI    AUTEM    DICEBANT    :    HlG   EST  JesuS 

Propheta    a    Nazaretii    GALiLiE.E.  J    Graecc ,  6 
7:po-fr,Tr,i ,  id  cst,  iUc  Prophcta ,  scilicet  per  ex- 
cellcntiam,  quiomnes  Prophetas  pricdicatione, 
sanctitate,  potentia  ct  miraculis  longe  superat 
et  Iranscendit,  ideoque  est  Messias  rex  Israelis. 
A  Nazaretli  :  licet  enim  Jesus  esset  nalus  in 
Bethleem  ,  tamen  in  Nazareth    erat  educatus. 
Christus  hac  sua  gloria  dedit  occasionem  su;k 
nccis :  Scriba;  cnim  pcr  illam  ad  ejus  invidiam  et 
odium  concitati,  post  quatuor  dies  eum  cruci- 
fixerunt.  Nimirum  Deus  omnium  pra-scius,  hac 
omniaparlim  posiiive,  partim  permissiveordi- 
nabat,  ut  ex  iis  eliceret  majus  bonum,  scilicct 
redemptionem  mundi  per  Christi  mortem  fa- 
ciendam.  Malitia  ergo  Scribarum  implevit  Dei 
consilium  eldecretum  de  morte  Cln-isti,  et  re- 
demptione  mundi,  uU  docet  S.  Petrus  Actor.  2. 
12.    Et  iNTUAviT  Jesus  in  templum   Dei,    et 
ejiciebat  omnes  vendentes.  ]  Jesus  ingrediens 
Jcrusalem,  uon  arcemSionis,  quasi  alter  Da- 
vid,  sed  lemplum  adiit,  ut  ostenderet  se  esso 
filium  Dei  Patris,  qui  in  templo  colcbatur,  il- 
lique  honorem  hic  sibi  a  populo  attributum,  om- 
nemqucgioriam  suam  acceptam  referret;  qneni 
non  alio  fine  susceperat,  quam  hoc,  ut  homines 
ad  Deumadduceret.  Quocirca  non  estdubium, 
Christum  in  templo  Deo  Patri  gratias  egissc; , 
quod  se  velut  Messiam  toti  urbi  patefecissei , 
imototiuspopuli  applausuglorificasset.  Rursum 
prima  Jcsu,  utpotc  Pontificis  et  Messia),  cura 
crat  templi.  Cndeingrediensurbem,  illudpriino 
adiit,  ut  nos  idemfacere  doceret.  Hacdecausa 
iter  suum  adornavit  per  Bethaniam  (ubi  susci- 
tarat  Lazarum)  ct  Bethphage;  quaeerantex  op- 
posito  templi,  ut  pcr  illa  statim   pergeret  ad 
templum.  Nam  ut  dixi  vers.  1.  Christus  ex  Beth- 
phage  transicnsmontem  01iveti,indcpervallem 
Josapha  t  directeperrexit  ad  porlam  Auream  (quse 
tam  templi  erat,  quam  urbis)  juxta  quam  erat 
aquila  aurea  erecta  ab  Herode  :  quare  per  por- 
tam  hanc  illico  ingressus  est  in  templum.  Vide 
Adrichomium  in  descript.  Jerusalem,  iter  hoc 
Chrisli  graphice  delincantem,  qui  ei  addit  tradi 
a  nonnullis,  auream  hanc  portam  solere  esse 
clausam,  sed  ad  advenium  Chrisli  quasi  permi- 
raculum  fuisse  reseralam. 

Nota,  pertemplum  hicintelligi  non  Sanctuni , 
ncc  Sanctum  sanctorum  (in  hoc  enim  soli  Poti- 
tifici,in  illudsolissacerdotibusfas  eratingredi), 
sed  atrium  tcmpli,  in  illud  enim  inirabant  laici 
oraturi  et  spectaturi  sacrificia,  quac  fiebant  iit 
atriosacerdotumanteSanctum:hocenimatriuni 
erat  quasi  populi  templum.  Christus  enim  noii 
eratsacerdosLeviticus,  quianon  eratproguatus 
ex  Levi  et  Aaron  :  quare  Sanctum  ingredi  iion 
pjOterat,  nec  atrium  sacerdotum,  sed  tantuui 
alrium  populi.  Quare  qua;  de  genealogia  Chrisli, 
quasi  oriundi  ex  tribu  Levi  ejusque  sacerdotio 
fjevitico,  confinxit  Faustus  Manicha^us  apud 
S.  Augustinumlib.  23.contra  eumdemFaustum. 
iiem  Thcodosius  Judsorum  princeps  temporc 


COMMENTARIA  IN  MATT 

Justlniani  Impcraloris ,  qunc  rccilal  Suidas  verbo, 
JesusChristus,  h  Suida  et  nonnullis  nimis  lemere 
credita,  ut  somnia  el  errores  fabulosissimos, 
nemo  doctus  non  jam  ridet;  imo  Vilal|)ando 
tom.  2.  lib.  3.  cap.  9.  censet  hoc  atrium  fuissc 
Gentium.  Quis  cnim  credat,  hos  negotiaiores 
intima  pcneirasse ,  cum  in  extimis  commodc 
sua  vendcrc  posscnt?  praesertim  quia  Chrislus 
(^odem  die  et  loco  egit  cum  Genlibus,  ut  patct 
Joan.  12.20.  Gentilesautemnon  poierantingredi 
alrium  Judaeorum ,  sed  Genlium,  quod  erat  ante 
ntrium  Juda^orum.  Hoc  atrium  ergo  erat  porticus 
Salomonis,  puta  pars  oricntalis  porticus  Salo- 
monis  in  atrio  Geniium,  in  quo  vendebantur 
columb.TC,  oves,  et  agni  immolandi  in  templo, 
(juos  Christusexco  ejecit.  AtriumenimGentium 
(Tat  quasi  lcmplum  Gentilium,  in  quo  proinde 
non  decebat  emi  et  vendi 

ET   EJICIEBAT    OMNES  VENDENTES  ET  EMENTES  IN 

TEMPLO.  ]  Non  in  ipso  die  Palmarum,  sed  pos- 

tero  die  :  nam  Marcus  cap.  11.  v.  11.  qui  exacte 

ct  sigillatim  h.ncc  Christi  a  Dominica  Palmarum , 

usque  addiem  Veneris,  quo  passuset  crucifixus 

osl,  actaper  diessingulosconsignat,  dicitaltero 

(iie  a  Dominica  Palmarum  quo  hic  soiemnis 

Christi  ingressus  in  urbem  contigit,  hoc  est, 

feria  secunda,  sive  die  Lunas  hacc  a  Cbristo  in 

templo  esse  peracta,   Christus  ergo  Dominica 

Palmarum  solemni  pompa  ingressus  est  urbem 

ct  templum,  in  eoque  oravit,  et  Deo   gratias 

cgit;  dcinde  sub  vesperam  ex  urbe  egressusest 

Rethaniam  cum  duodecim  Apostolis  ;  ac  postero 

die  Lun.T  in  urbem  et  templum  regressus,  ex 

00  ejecit  ementcs  et  vendentes,  uti  narrat  Mar- 

cus  c.  11.  V.  11.  12.  ct  15.  Ouare  hic  in  Matthaeo 

ost  hyperbaton,   sive  inversus   historiae  ordo; 

voluit  enim  ipsc  cum  ingrcssu  Cliristi  in  tem- 

plum  jungere  cjectionem  ementium  e  leniplo, 

brevitatis  studio,  ne  rursum  ingressum  Chrisli 

in  templum  postridie  factum  narrare  cogerotur. 

Porro  eos  cjccit  Cbrislus  e  templo,  id  est,  atrio 

lempli,  duabus  dc  causis.  Prior  est,  quod  non 

deceret  rcs  illas  vendi  in  templo,  sed  in  foro. 

Templum  enim  est  domus  oralionis,  non  nego- 

tialionis,  ut  ait  Cbrislus.  Postcrior,  erat  avaritia 

et  usura  sacerdotum.  HV,enim  pcr  suos  vel  famu- 

los,  vel  inslitores,  oves,  hoedos,  columbasven- 

debant  caroiis,  qui  illaofferre  volebantin  lem- 

plo;  pracscrtim  peregre  venientibus,  et  paupc- 

ribus,  aquibusob  dilationem  solutionis,lucrum 

perusuram  extorquebant.  UndeaChristovocan- 

lur  latrones.  Ita  S.  Chrysostomus,  et  alii.  Deni- 

([uebis  ejocit  ChristusementesetemploiPrimo, 

initio  praedicaiionis  suae.  Joan.  2.  16.  Secundo, 

sub  finem  ojusdem,qualuor  dicbus  ante  morteni 

suam,  utpatetoxbocloco.  IiaS.  Chrysostomus, 

Augusiinus,  Euthymius,  Thcophvlactus,  Janse- 

nius,  Maldonatus,  Toletus,  et  alii. 

Et  mensas  NUMMULAiuonuM  [?>yT\x% ,  trapeziia- 
rum  )  ET  CATHEonAS  vendentium  columbas  ever- 
TiT.]  P^uvnnutariorum,grxce,  xo»,uei?div .-  Collyba 
autcm ,  ut  ait  S.  Hioronymiis,  dicunlur,  quae  nos 
appellamus  trapeviaia,  vol  vHia  viunuscula  : 
verbi  grdtia ,  frixi  ciceris ,  uvarumque  passarum, 
*t  poma  diversi  generis  ;  igitur  quia  usuras  acci- 
pere  non  polcrant  collybistce ,  qui  pecuniam  fccne- 
rati  erant ,  pro  usuris  accipiebant  varias  species , 
ut,  quod  in  nmnvw  non  liccbat ,  in  lus  rebus  exigc- 
rent,  (^ucdnummis cocmuntur ;  quqsi  nonhoc  ipsum 
Ezechiel  preedicaverit,  dicens :  Usuram  et  super- 
abundanliam  uon  nccipietis.  Ezoch.  22. 

coiiNEi-  A  i.Ariur,.  tom.  VIIT. 


11;£UM.  Cap.  XXI.  Wl 

Verisimilius  Janscnius  ct  alli  ex  Ilcsychio  ci 
Polluce  censent,  lios  collybistas  non  mutassc 
pocuniam,  scd  commutassc  dumtaxatmonetam, 
ut  pro  aureadarent  argenlcam,  pro  majoremi- 
norem,  pro  peregrina  domesticam  ;  idque  cum 
auciario  ctlucro;  coUybistai  ergo  erant  camp- 
sores  ila  dicta  i\  y.6njeo(,  id  ost,  exigua  moneta, 
aut  nummus,  quem  dabant  pro  conlrecianda 
pecunia. 

Tropologice,  nummularii  sunl  simoniaci,  imo 
quivispeccatores,  qui  animam  suam,  qurc  tom- 
plum  est  Dei,  suis  luxuriis  et  sceleribus  profa- 
nant,  juxta  illud  :  An  nescilis,  quoniam  membra 
vestra  templum  sunt  Spiritus  sancti?  1.  Cor.  6. 
V.  1"9.  Et  :  Si  quis  templum  Dei  violaverit ,  dis- 
perdet  illum  Deus,  1.  Corinth.  3.  17.  Ita  S.  Hiero- 
nymus,  Origenes,  et  auctor  Imperfecti. 

Et  cathedbas.  J  Id  cst,  5ede5,  utverlitSyrus, 
in  quibus  sedebant  venditores  ct  venditrices  co- 
himbarum  :  ha;  enim  a  feminis  vendi  soleni, 
qu.-E,  qnia  debiles  snnt,  ut  diu  stare  nequeant, 
hinc  sedes  sibi  procurant,  juxta  illudMartialis  ; 

Inler  femineas  lola  qoae  luce  calliedrM 
Desidcl. 

Mirum  estuni  bomini  pauperi,  quaVis  estChris- 
tus,  omnia  saccrdotum  lucra  in  templo  subver- 
tonti,  nemincm  eorum  rostitisse.  Unde  sanctus 
Ilieronymus  censet  hoc  maximum  fuisse  Chrisii 
miraculum;  quod  solus  ipse  potuerit  ad  unius 
fJagelU  verbera  tanlam  ejicere  multitudinem ,men- 
sasque  subvertere  el  calliedras  confringere,  ct  alia 
facere,qu(t  infmitus  non  fecisscl  exercitus.  Igneum 
cnim  quiddam  alque  sidereum  radiabat  ex  oculis 
cjus,  el  divinitatis  mujestas  lucebal  in  facie.  Huc- 
usque  S.  Hieronymus.  Cbrisius  ergo  hic  in- 
geniem  religionis  et  tompli  ostendit  zelum  im- 
plevitquc  illud  Psalmi  68.  10.  Zelus  domus  tucs 
comedit  vie ,  ut  ait  Joannes  c.  2.  17. 

Mystice  vcndunt  columbas,  qui  pecunia  von- 
dunt  gratiam  Spiritus  sancti,  puta  ordinalionom, 
sacerdotia,  et  bcnoficia  :  columba  enimeslsym- 
bolum  Spiritus  sancii.  Ita  Origenes. 

13.  Et  dicit  eis  :  ScnipruM  est  (Tsaiac  56. 7.1 

DOMUS  MEA,  DOMIS  OnATIONlS  VOCAUITUn  :  vos 
AUTEM     FECISTIS     ILLAM    SPELUNCAM    LATnONlM.  ] 

Arabicus,  speluncam  latronibus.  Latro  enim  est , 
ait  S.  Hieronymus,  et  templum  in  latronum  con- 
vertit  speciem,  qni  lucra  de  religione  scctatur , 
culiusque  cjus  non  tum  cultus  Dci,  quam  negotia- 
tionis  occasio  est;  quia  scilicet  sacerdotes  hi, 
toti  lucro  inlenii,  honesta  tcmpli  specic,  quasi 
in  spelunca  latitantes,  cara  vcndilione,  usuris. 
aliisquefraudulcntismodisct  artibusporogrinos 
ol  pauporcs  cxpoliabant,  imo  expilabant.  uii 
faciuni  latroncs.  iMtro  cnim,  aitS.  Isidorus  1. 10. 
Etymol.  littcra  L,  insrssor  cst  viarum  a  latendo 
dictus  :  melius  autem  latro  cst  quasi  latero ,  quiah 
laterc  insidiatur  vicB.  Et  Varro  lib.  6.  dc  Lingua 
Latina  :  Latrones,  ait,  diciti  d  latcre ,  quod  circa 
tatcra  habcrent  fciTinn.  Et  Soxtus  Pompeius  do 
Vcrb.  signif.  liltora  L.  Laironcs  ,  ait,  cos  antiqui 
diccbant ,  qui  conducli  viititabant ,  kr.o  rU  ^^-ptia^ 
(id  est  a  mercede);^?  nunc  viarum  obscssores 
dicuntur  tatrones ,  quod  d  tatcre  adariantur ,  vel 
quod  iatentcr  insidicntur. 

Alludit  ad  Joromia?  7.  11.  ubi  ait  Deus  -.  I^um- 
quid  crgo  spelunca  laCronam  factaest  domusmea, 
in  qua  invocalum  cst  nomen  meum  in  oculis  ve:- 
tris?  rgo  ,  ego  sum  :  ego  vidi ,  ait  Dominus.  Puta- 


Ho^  COMJJILMARIA  IN 

bant  cnim  lii  Scminthci  sc  suaquc  scelera  abscon- 
dcre,  ne  h  Dco  viderenlur, sicut  latronesabscon- 
duiit  se  ,  hit('nl(iuc  Jn  speluncis. 

Nota  :  Tcniplum  dicitur  domus  Dei,  non  quas' 
ineo,  velut  in  donio,  Dcus  corporaiilcr  inliabi- 
tel  (lioc  enim  ncgalS,  PauIus,Actor.  17.  2ij.),  scd 
quiii  icniplum  cst  locus  dcpuialus  ad  colcndum 
cl  oraudum  Deum,  in  quo  Deus  precesorauiiuin 
exaudil :  lcmplum  vero  Chrislianorum  spcciali- 
ler  dicilur  domus  Dci,  quia  in  eo  corporalilcr 
babiiat  in  S.  Eucbaristire  Sacramenlo  Cbristus 
Dominus,  ait  S.  Thomas. 

Tropologice,  templum  est  domus,  non  confa- 
bulationis ,  non  speculationis,  non  potalionis, 
uon  comessaliouis,  scd  oralionis.  Videant  crgo 
quam  ii  Cbristo  llagcllandi  sint,  qui  iilud  gar- 
ricndo,  circumspiciendo,  lasciviando,  potaiido 
profanant.  Nam,  ut  ait  Rcda  in  cap.  2.  Joan.  Vi- 
debanlnr  licite  vcndi  in  tcviplo,  quce  ad  lioc  emc- 
bantnr,  nt  in  eodcm  lcmplo  offerrentur  Domino  : 
sednotens  ipse Dominns  aliqnid  in  domo  sna  ten^cnce 
negotiationis  ,nc  ejns  quidem  quce  lionesta  puta- 
rcntur ,  cxkibcri ,  dispulit  ncgotiatorcs  injnstos , 
ct  foras  omncs  simul  cum  iis,qufe  negoliabantnr, 
ejecit.  Quidergo,  fralres  mci,  quid  putamus  face- 
ret  Dominns ,  si  rixis  dissidenles ,  si  fabulis  vacan- 
tes ,  si  risu  dissolutos ,  vel  alio  quolibct  scelere 
reperiret  irrclitos ,  qui  liostias,  qu(e  sibi  immola- 
rcntnr,  ementes  in  templo  vidit ,  et  climinare  fcsli- 
navit?  Praesertim  quia  hi  ementes  et  vendentcs 
non  dcgcJ)ant  in  ipso  templo  proprie,  sed  in 
ntrio  tcmpli  dumtaxat,  imo  iu  atrio  omnibus 
gentibus  communi,  et  tamcn  inde  ii  Cliristo 
ej(^cti  sunt;  quid  ergofacict  Chrislianis,  in  tcm- 
plo  ipso  coram  V.  Sacramento  lucc  ipsa  et  indig- 
niora  patrantibus? 

Hinc  disce  quanla  reverentiadebealur  templo, 
scilicet  quac  debetur  domui  Dei :  de  coenim  di- 
cit  C)n"istus,  Domus  mca ;  quarc  sicut  herus 
injuriam  domui  su.t  faclam  ,  ut  sil)i  factam  ])er- 
sequitur  el  ulciscitur  :  sic  ei  Chrislus  injuriam 
templo  illatam,  sibi  illatam  icslimat,  ac  uttalem 
punit  et  vindicat.  Quare  appositc  monet  S.  Au- 
guslinus  in  Regnla  :  JSemo ,  inquit,  m  oratorio 
aliquid  agat ,  nisi  ad  quod  factum  est ,  unde  et 
nomenhabet.  Vidc  dicta  Isaia;  5G.  7.  et  Lcvit.  9.  in 
fine  capitis. 

Ih.     Et   ACCESSF.RTJ.NT    AD   EUM    C/ECI   ET   CLAl'DI, 

ET  cunAviT  Eos.  ]  Ut  pcr  ha-c  miracula  ostende- 
ret  seesse  Mcssiam,  imo  Dcum,  ideoque  merilo 
hac  populi  acclamalione  et  pompa  fuissedeco- 
ratum.  Hxc  enim  miracula  patraturuniMessiam 
pra?dixit  Isaias  c.  35.  v.  5.  atque  htTC  diguaerant 
Chrjslo,  ieque  ac  templo  :  quae  proinde  pro  ava- 
ris  pecorum  venditiouibus  et  nundiuationibus 
Christus  subslituit. 

15.  VlDE.NTES  ACTEM  PniNClPES  SACERDOTrM  F.T 
SCRin.E  MIRABILIA  QVJR  FECIT,  ET  Pl  EROS  CLA- 
MANTES    I.N  Tt.MPLO,    ET  DICENTES  :  HOSANNA  FILIO 

David,  iNDiGNATi  scNT.  ]  Tum  quia  invidebant 
Chrislo  hanc  gloriam  ,  tum  quia  .Tgre  ferebant 
suas  nundinationes  el  lucra  e  templo  fuissc 
cjecta. 

16.  Et  dixeru.nt  ei  :  Aldis  ouid  isti  dicunt? 
Jesvs  autem   di.mt  Eis  :  Utique.    Nu>(^>uam  le- 

GISTIS,    QUIA    E.\   OUE   I.NEANTIUM     ET    LACrENTIU.AI 

perfecisti  lauuem?]  Pb.  8.  3.  Hebr.  est  Ty  PID' 
Ussadta  oz,  id  est ,  fundasli  forlitudinem;  Aquila, 
(undamentajecisti  potentium;  Sexlaeditio,  cons- 


MATTH.LUM.  Cap.  XXi: 

tituisti  robur ;  Tertullianus  lib.  dc  Aniina.  c.  10. 
cxpedivisti  laudcm ;  Syrus,  direxisli  laudem ; 
Arabicus,  parasli  laudem,  hoc  est,  probasti, 
confirmasli,  perfecte  laudabilem  fecisti  poten- 
liam  tuam,  dum  ex  ore  infaniium  elinguium,el 
necdum  fari  Io(jui(iuepolentium,  laudcmetglo- 
riam  tuam  exj)riniis.  Fecislienim  ut  iu  die  pai- 
maruminfaniescumpopuIoacclamariniChrislo: 
Uosanna  filio  David.  S.  Hilarius  et  auctor  Imper- 
fccli  pcr  infantcs  accipiunt  i)ueros  jain  fari  lo- 
quique  potcntes.  Verius  S.  Clirysostomus ,  Eu- 
Ihymius  ct  Thcopliylactus  ccnsent  hos  veru 
fuisse  infantes  fari  nescios,  uti  hic  expresse  di- 
citur.  Unde  Sjrus  vertit ,  ex  orc  puerutorum  et 
infantinm  direxisli  landcm;  idcoque  addit  Locas 
c.  19.  ^O.  CJiristum  dixisse  :  Si  Id  lacucrint,  lapi- 
cles  clamabunl :  quo  significatur  divino  instinctu 
etmiraculo  actos  etimpulsos  infanlcs,  aique  ac 
pueros  Cbrislo  acclamasse,  Uosanna,  quodnon 
intelligebant,  imo  quod  infaulcs  naluraliter  effan 
necdum  poterant.  Causa  fuit ,  quam  subdil 
Psalles  Psal.  8.  Vt  deslruas  inimicum  et  ultorem, 
ut  scllicei  perora  infantium  confundas  Scribas 
et  Pharisaeos  Christi  inimicos,  doceasque  ipsos 
esse  amentes  et  insipieniiores  infantibus,  qui 
Jesum  ut  Cbristum  agnoscunt,  laudant,  glorifi- 
cant,  Sed  h;ec  uJlima  Psalmi  verba  slutlio  sub- 
ticuit  Cbristus,  ne  Scribas  nimiumexasperaret. 
Simul  innuit  hic  Christus  infantes  praeveniendos 
esse,  ut,  cum  loqui  incipiunl,  doceantur  pia 
proloqui,  ac  prima  eorum  vox  sit,  Uosanna, 
Jesus,  Maria,  etc.  Sic  S.  Hieronymus  scrihit  ad 
Blaesillam,  ut  Paulam  filiolam  (S.  Paulae  quasi 
aviae  neptem  ),  primum  ut  fari  incipit,  Alleluiu 
effari  et  pronuntiare  doceat;  uti  noslerB.  Fran- 
ciscus  Borgia,  prima  j  cum  infans  esset,  verba 
sonare/e5«5,  Maria,  edoctusest,  tesle  Ribaden. 
in  ejus  Vita.  SicTrisagion,  puta,  Sanctus ,  Sanc- 
tus,  Scmctus ,  Dominus  Deus  sabaolli,  revelatum 
fuit  puero  rapto  in  aera,  cum  Constantinopoli 
grassaretur  terraemotus,  qui  cessavit  mox,  ut 
popuJus  a  puero  edoctus,  Trisagion  conclama- 
vit,  anno  Cbristi  lilxG.  sub  Theodosio  Imperatore, 
testeDamasceno  tract,  de  Trisagio,  Gaudetenim 
Deus  puris  puerorum  laudibus  :  pueri  enim  di- 
cuntur  a  puritate,  ait  Varro,  quod  impuberes 
sint,  et  puri  quasi  angeli  terrestres, 

Arias  Montanus  in  Psalm,  2,  advertit  infantcs 
in  quacumque  gente  voccm  rr  u(/isonare,quO(l 
est  nomen  Dei,  et  abbrevialum  Jelwve,  sicquo 
nominis  sui  admirabilis  initia  ct  fundamenta, 
vel  abipso  infantium  ore  firmiier  jacta,  Deum 
sibi  vindicare.  Ibidem  Arnobius  negat  quem- 
quam  esse  hominem,  qui  non  cum  Dei  notiono 
diem  primac  nativitaiis  inlraverit,  imo  bruta, 
arbores  et  saxa,  si  loqui  posscnt,  clamatura, 
cunctorum  Dominum  Dcum,  Sic  Plato  lib.  10,  do 
Republ,  et  Cicero  lib.  1.  de  Natura  deorum,  do- 
cent  nos  cum  lacte  matris  sugere  Dei  cognitio- 
nem  et  laudem.  Lyranus  distinguit  triplicem 
puerorum  Deiim  laudantium  ordinem.  Primi 
sunt  qui  laudantDeum  morte,  non  ore ,  uti  fuerii 
innocentes  pro  Christo  ab  Herode  occisi.  Se- 
cundi,  qui  ore,  nonmorte,  ut'  fuere  hi  canen- 
tes  Christo  Uosanna.  Tertii,  <;iji  ore  sinuil  et 
morte  laudarunl  Deum,  uti  fuere  S.  Agnes  12. 
annorum,  S,  Pancratius  12,  S.  Mtus,  Celsus.et 
alii.  Vjde  nostrum  Philippum  Barlaymonl  in  Pa- 
radiso  puerorum,  c.  13.  et  lU,  ubi  Dei  clogia  el 
oracula  ore  infantium  edita  recenset. 

Nola.  Psalmus  octavuj,  licel  ad  litteram  loqui 


COMMnNTAr.lA  IN  MATTILtUM.  Cap.   XXI. 


403 


vldealur  de  magnificenlia  Dci,  quam  osiendii 
in  creatione  lolius  univcrsi ,  in  qua  homincm 
fecit  rerum  omiiium  dominum ,  tamen  magis 
proprie  et  profunde  ad  liltoram  loquitur  dc  mag- 
nificentia  Dei ,  quam  ostcndit  in  recrcalione  ct 
redemptione  mundi ,  in  qua  effecil  Christum  pcc- 
cati  et  moriis  viciorcm,  ac  mundi  redemplorcm 
et  universorum  Dominum  ,  qui  proinde  priiuus 
csthomo,  eiomniumhominumnohilissimus.  Id 
patet  primo,  ex  eo,  quod  Cl)nstus  hic  ita  eum 
explicct,  a^que  ac  Paulus  Hehr.  2.  7.  Secundo, 
quiamagnificcntia  tanta,  quam  ihicelehral  Psal- 
les,  hominis  miscriic,  qui  post  lapsum  in  pcc- 
catum  jam  perdidit  doniinatum  in  hcstias,  non 
ila  compclit  ut  Christo.  Tertio,  quia  hic  vcrsi- 
culus,  Ex  07'e  infanliuin  et  lactenlium  pcrfccisli 
laudem,  mullo  clarius  ct  vcrius  competit  Ciu-islo 
quam  aliis.  Simile  est  Dcutcr.  18.18.  utihi  dixi. 
(Juod  enim  Maldonatus  id  de  Davide  cxplicat, 
quasi  is  respectu  Goliath  ,  cui  caput  amputavil, 
ne  iufantem  appcllct,  ccrtuni  estcum  tum  vcre 
infantem  non  hiisse  ,  sed  juvcncm  animosum  ct 
bellicosum.  Undc  Nicephorus  in  l'sal.  8.  Magni- 
ficentia  Dei ,  inquit,  est  incarnalio  Verbi. 

17.  ET  nF.LICTIS  ILLIS,  AnilT  FOUAS  EXTHA  CIVI- 
TATEM   IN  BETIIAMAM,   IBIQIJE    MANSIT.  ]   SyrUS   Ct 

hvsM\c\\s,  pcrnoclavit  in  Delhania.  Vide  hic  in- 
gratitudinem  (;tmutahililatcm  populi  :  quienim 
codcm  manc  acclamaralChrisio,  Ilosanna ,  iam 
vespcreejusdcm  dici  ohmctum  Scriharum  Chris- 
tum  dcserit,  ila  ut  nemo  invcntus  sit,  qui  eum 
ad  liospitiimi  invitaret;  ideoque  Chrislus  urho 
rgredi  coactus  cst,  ad  Martham  et  Magdalenam 
hospitcs  suos  in  Bcthaniam. 

18.  MANE  AUTEM  REVEnTENS  IN   CIVITATEM,  ESU- 

niiT.  ]  Contigit  ergo  hoc  postridie  Dominicae  pal- 
niarum ,  fcria  sccunda ,  sivc  die  Lunas ;  hoc  cst, 
die  ll.mensisprimi  Nisan,  quo;  noslrocomputu 
csl  21.  Martii;  nam  post  lr(!s  dics,  pula  die  Vc- 
neris  in  Paschatc  ,  quoe  tunc  incidebat  in  diem 
25.  Marlii ,  crucifixus  ct  immolalus  est  Chrislus. 
EsrniiT.]  Non  esurie  naturali ,  sed  sponteexci- 
latn  in  so  fame ,  ail  S.  Chrysostomus  ct  Abulcnsis 
quajst.  103.  crat  cnim  manc,  et  pridie  vespcrc 
Chrislus  apud  Marlham  c(jcnavcrat,  ut  tam  cito 
esurlro  non  possct.  Excitavit  ergo  hanc  in  sc 
fsurlom  ,  ut  pcr  cam  haheret  occasionem  ma- 
lediccndi  ficui  infrugiferae ;  unde  et  ficus  in  ca 
quiDsivit,  licet  sciret  tum  tcmpus  ficorum  non 
cSse,  ut  hahct  Marcus  cap.  11.  l^j.  crat  cnim 
(|ie  21.  Martii,  ut  dixi,  cum  nondum  ficus  ap- 
parent. 

Nota.  Hrcc  esuries  Christi,  et  arefactio  ficus, 
coniigit  antcquam  ejiccrct  emcntcs  ctvcndcnlcs 
e  lemplo;  hoc  cnim  codcm  die  Lunac,  scd  post 
Qcus  arcfacliouem  effccit,  ut  putct  ex  Marro 
cap,  11.  l/i.  et  scq.  ubi  pariiculatim  per  singi.- 
U)8  dies  acta  Chrisli  consignat. 

19.  Et  VIDENS  FICI  AnnOREM  UNAM  SECUS  VIXW, 
TENITAD  EAM,  ET  NIIIII.  INVENIT  IN  EA  NISI  FOLI  \ 
TANTUM,  ET  AIT  ILI.I  :  NUNQUAM  EX  TE  FnUCTUS  NAS- 
CATUn  IN  SEMPITEnNUM.  Et  AnEFACTA  EST  CONTINl  O 

FICULNEA.  ]  Christus  malcdixit  ficui  ,  camquc 
arefecit ,  ut  oslenderct  potcslatcm  suam ,  qua 
possctsimiliter  prolererc  ct  arefacerc  Scribas  n 
Judnpos  hoslcs  suos,  si  vcllct:  quarc  sc  ah  cis 
raoxcrucemet  necem  passurum  non  invitum  , 
»ed  volcntem.  Noia  hanc  Christi  malediotioncm 
non  fuissc  propriam,  scd  pcr  catachresin  ahuiii- 
vam;maledicUo  enim  h;cc  cnim  lanlum  sisui- 


ficat  Chrislum  ficui  precalum  fuisse  malum, 
scilicel  arefactionem.quodrebusinanimis  jusia 
de  causa  precari  licct,  pracserlim  Christo,  cujus 
sunt  omncs  omnium  liominum  arborcs  ct  prjo- 
(lia.  Vide  dicta  Jcrcm.  20.  l^.  et  Joh  3.  1.  Simili 
modo  S.  Franciscus  maledixit  junipero  arboii 
planialae  a  B.  Junipero ,  uno  e  primis  sociis  suis, 
in  pocnam  cjus  inobcdieniia!,  quo!  proiude  nec 
laium  quidcm  unguem  crevii  a  dic  quo  tcrrai  in- 
fixa  est,  quo;  etiamnnm  visitur  Carinulae,  sive 
ral(?ni ,  Campania;  fclicis  civitatc,  juxta  Mon- 
dragonium,  in  monastcrio  Minorum  ;  dum  cnim 
B.  Juniperus  plantanda;  huicjunipero  intende- 
rct,  vocatusque  a  S.  Francisco,  quousquecoep- 
tum  perfccisscl  opus  ,  parere  dcirectassei,  ma- 
lcdixit  S.  Franciscus  arhori,  quod  inobedicniia; 
occasio  ct  objcctum  extitisset;  eique  pra-cepit, 
ne  in  posterum  crescer(!t,  idque  proiinus  factum 
cst,  ul  arhor  obcdicns  Sancto,  suo  malo  homi- 
nesdocerelohedienliam.  ItaWaddingusinAnnal. 
Minorum  anno  Chrisii  1222.  num.  11. 

Mysticcesuriit  Christus,  utostenderet  famem 
spirilualem,  quam  habchat  salutis  Judaeorum, 
imo  pcccatorum  :  sed  quia  ipsihuic  fami  ctvoto 
Chrisii  non  satisfacicbant ,  idcirco  ipsos  sub- 
iracto  gratiaj  humore  ,  riccandos  fore  el  male- 
diceudos  a  Dco.  Ita  S.  Hieronymus,  Chrysosto- 
mus,  Hilarius,  Beda  et  Ahulensis  quaest.  117. 

20.  Et  VIDENTES  DISCIPULI,  MinATI  SUNT  DICEN- 
TES  :  QVOMODO  CONTINUO  AntlT  ?  ]  IIo^c  flCUS ,   Uli 

addunt  Graecact  Syrus.  Contigithoc  postero  die: 
Christus  enim  dic  Luna^,  cx  Bcthania  regredien» 
in  Jcrusalem,  maledixit  ficui  ;  indc  e  lemplo 
ejiciens  ementes ,  ibidem  ducuit;  vespere  cx 
urbc  rcgrcssus  cst  Bethaniam  ;  postcro  manc 
dici  Martis  cx  Bcthania  cum  eo  regredientes  dis- 
cipuli  Hicrosolymam,  vidcruntficum  arefactam; 
tumque  miranlcs  dixerunt  :  Qaomodo  coniinuo 
aruil?  Hkc hoc ordine contigisse  patct  ex  Marco 
cap.  11.  V.  19.  ct20. 

Symholicc,  Christus  maledixit  ficui ,  quia  fi- 
cus  fuil  arbor  a  Dco  vctita,  ex  qua  Adam  come- 
dcns,  sc  suosque  posteros  perdidit,  uti  viri 
docti  probabilitcr  opinantur ,  quos  cilavi  Cenes;. 
cap.  2.  V.  9. 

Aliegorice,  ficus  arefacla  notat  Judoeos ,  qui 
vcnieute  Christo  incrcduli  humorcm  fidei  et  gra- 
tiic  pcrdiderunt,  ideoque  nullos  bonorum  ope- 
rum  fructus  profcrunl.  Ita  Origenes. 

Tropologice ,  ficus  foliata ,  sed  carens  ficubus, 
notatfidclcs  qui  hahenl  folia  profcssionis  fidei, 
sed  carcnt  solis  virtutum  fructibus  ,  ideoque  a 
Christo  maledicentur.  Ita  Origencs. 

21.  nESPONDENS   AUTEM   JESUS  ,    AIT  EIS  :    AMEN 

Dico  vonis,  si  iiABVEniTis  FiDEM  ( illaiii  cxccllcn- 
lem  ct  enicaccm  instar  grani  sinapis,  de  qua 

Cap.    17.    19.)   ET  NON   ILESITAVUHITIS,  NON  SOI.VM 

DE  FicuLNEA  FACiETis  ( quod  jam  a  nic  faclum 
vidctis,patet  ex  gi\TCo),sED  et  si  monti  uuic 
DixEniTis,TOLLE  (scilicetlc,  uts(>quilur :  grrecc. 
«>&--;t(,  id  est,  utSyrus,  lollitor,  cvcllitor  e  terra) 
ET  JACTA  TE  (graic.  ^H^vtl,  idcst,  projicitor,  Sy- 
rus,  cadc,  )  in  m.vre,  fiet.  ]  Efnonli(tsitaverttis: 
Gi\Tec.  /i^  5ia/.:ia^T£,  id  cst  non  disceptaveriiis  qua.*i 
duhii  ct  ha\sitantcs;  non  discrevcritis,  an  quod 
pelitis  sic  factn  facile,  an  dimcilc  Mulii  enim, 
quia  putanl  id  ,  quod  pctunt .  esse  arduum  ei 
dimcilc  ,  hinc  dimdunt  .«^e  a  Dco  id  impetralu- 
ros,  ideoque  non  impclrant :  qui  vero  non  dis- 


/!0.'i 


COMMF.NTARIA  IN  MATTH;CUM.  Cap.  XXf. 


cernunt  inlcr  facile  et  difTicile,  cogitantes  id , 
quod  sil)i  est  diflicile ,  Deo  esse  facile  ;  ideoque 
coniidunt di vina)  omnipotentia) ,  bonitati  el  pro- 
missioni ,  qua  promisit  a  se  omnia,  quae  certa 
flde  ct  fulucia  ab  eo  petimus,  nos  impetraluros ; 
quare  suam  mentemetspem  eriguntsuprasuam 
infirmitatem  ,  eamque  collocant  in  Deo,  cerlo 
ab  eo  expectantes  orationis  suae  finem  et  fruc- 
lum ;  hi  impetrant  quajcumque  etquantumcum- 
que  ab  eo  postulant.  Montihuic,  Oliveti ;  juxta 
eum  enim  pergens  in  Jerusalem  dixit  hacc  Chris- 
lus.  Ita  Abulensis  qutxst.  13Zi.  Franc.  Lucas,  ct 
alii.  Cetera,  quae  huc  speclant,  dixi  cap.  17.  19. 

Sic  ob  infidelitatem  Turcarum ,  qui  terrce  sanc^ 
tae  dominantur ,  Angeli  ex  Galiloea  et  Nazareih 
anno  Domini  1291.  Iranstulerunt  domum  B.  Vir- 
ginis  ,  in  qua  ipsa  ,  angelo  uuntiante  ,  concepit 
Filium  Dei ,.  in  Dalmatiam  ;  et  inde  anno  Do- 
mini  1294  in  Italiam  (Lauretum)  ubi  sedes  et 
caput  est  fidei  ac  fidelium  ;  ideoque  ob  fideni 
illam  innumera  ibidem  patrat  miracula,  quaj 
recenset  noster  Horatius  Turselliuus  in  historia 
Lauretaua. 

22.  Et  omnia  qu^cumque  petiehitis  in  ora- 
TioNE  CREDENTEs,  AcciPiETis.  ]  Credentes ,  id  est, 
si  credideritis  ,  et  confisi  fueritis ,  vos  illa  tx 
Deo  impetraturos;  juxta  illud  Jacobi  1.  %.  Pos~ 
tiUet  in  fide  nihil  hcesitaJis.  Videibi  dicta. 

Praeclare  S.  Bernardus  serm.  15.  in  Psal.  Qui 
habitat;  tropologice  explicans  iiludDei  adJosue 
cap.  1.  Quevicumque  locum  calcaverit  pes  vester, 
vester  erit :  Pes  vesler,  ait,  utique  spes  vestra  est ; 
et  quantumcumque  ista  processerit ,  obtinebit ;  si 
tamen  in  Deum  tota  figatur,  ut  firma  sit ,  et  non 
titubet.  Ralio  h  priori  est  Dei  liberalitas  et  mu- 
nificentia ,  quae  non  patitur  se  spe  nostra  vinci , 
sed  eam  longe  superat  et  transcendit. 

23.  Et  cum  venisset  in  templum,  accesserunt 

AD  EUM  DOCENTEM  PRINCIPES  SACERDOTUM,  ET  SE- 
NIORES  POPULI,  DICENTES  :  LV  QUA  POTESTATE  UJEC 
FACIS?  ET  QUIS  TIBI  DEDIT   OANG   POTESTATEM  ? 

IN  QUA  POTESTATE.]  Gra?ce  eXovaix,  id  cst,  auc- 
toritate  ,  q.  d.  Quis  dedit  tibi  jus  et  auctori- 
tatem  docendi  in  templo ,  ex  eoque  ejiciendi 
ementes  et  vendenles ,  ac  populum  convocandi , 
ut  tiki  quasi doctori et Messiae  acclamet Hosanna  ? 

24.  RESPONDENS  JeSUS  ,  DIXIT  EIS  :  INTERROGABO 
VOS  ET  EGO  UNUM  SERMONEM  :  QUEM  SI  DIXERITIS 
MIHI,    ET  EGO  VOllIS  DICAM  IN  QUA  POTESTATE  U£C 

FAGio.  ]  Vulgo  dicitiir : 

Non  iilciu  solvit ,  qui  litem  lite  resolvit. 

Sic  enim  malac  fidei  causidici ,  cum  causae  suce 
diflidunt,  aliam  causam  litemque  i«texunt,  ut 
tergiversentur  et  condemnationem  suffugiant. 
Sic  et  hairetici  cum  argumentis  Catholicorum 
respondere  nequeunt ,  alia  argumenta  eis  ob- 
jiciunt,  ut  ha?resis  et  ignorantiae  suse  effugium 
quasraiit.  At  Christus  non  ita  hic  agit,  sedinterro- 
jfationem  aliam  interserit,  ex  qua  pendebat 
quaesiionis  a  Scribis  propositae  solulio.  q.  d.  Mihi 
non  creditis,  dicenli  me  ex  Deo  potestatem  ac- 
cepisse  :  credite  ergo  Joanni  Baplistaj ,  qui  mihi 
teslimonium  perhibuit ,  me  a  Deo  ad  haec  per- 
ageuda  esse  missum. 

25.  Baptismus  Joannis  unde  erat?e  cotlo,  an 
r\  iiOMiMBUs  ?  Christus  perbaptismuni  Joannis, 
«JMs  dc  se  lestimonium ,  doctrinam ,  omnemque 
pricdicationemiaieUigit.  Estsynecdoche.  Esthoc 


Christi  argumentum  appositum  ad  Scribas ,  et 
irrefragabile,  q.  d.  Vos  qua;ritis  a  quo  potesta- 
tem  habeam,  i  Deo,  an  ab  hominibus?  Ego  vi- 
cissim  quajro  a  vobis  ,  i  quo  pra?dicandi  et 
baptizandi  potestatem  habuit  Joannes  Baptista ,. 
a  Deo,  an  ab  hominibus?  Si  ille  istam  a  Deo 
habuit,  uliomnes  confitentur,  ergo  et  ego  eam- 
dem  a  Deo  habeo;  hoc  enim  de  me  testificatus 
est  Joannes,  docens  se  esse  servum,  me  autem 
Messiam  filium  Dei,  idque  cum  vos  hac  de  re 
legatos  ad  eum  ex  professo  misissetis ,  scisci- 
laium  ab  eo  an  ipsc  esset  Messias?  Joan.  cap.  1. 
V.  20.  et  26- 

E  coelo.  ]  A  Deo  profectus.  Dbi  nota.  Hebra?i 
per  metonymiam  ,  qua  continens  pro  contento 
poniiur  ,  Deum  vocantCOCO  5Cfl»irt"n,  id  est, 
coelum.  Hoc  secuti  Graeci  Poetac  Saturni  Patrem 
oupavov  vocarunt,  uti  Latini  coelum.  Ita  Caninius 
de  Nominib.  Hebraic.  cap.  2.  Hinc  Judaeicceluni 
et  astra  pro  Deo  coluerunt :  unde  Cbristiani  a 
Christianismo  ad  Judaismum  olim  apostantes 
dicti  sunt  coelicolae ;  contra  quos  extanl  rescripla 
Theodosii  et  Honorii  Imperat.  lib.  18  de  Judaeis 
et  coelicolis.  Vide  Baronium  anno  DoHiUiJ  408. 
Hinc  et  de  Judaeis  canit  Poeta : 

Qui  puras  uubes  cl  ca-Ii  numen  adorant. 

Coelumenim  suavastitate,  pulchritudine,  moiu, 
ornatu ,  influxu,  omnes  rapit  in  sui  admiratio- 
nem  :  unde  coelum  dicitur  quasi  coelatum  stellis 
et  sideribus ,  ait  Siponlinus  :  licet  Varro  lib.  U- 
de  Lingua  Lalina  coelum  ^  ^oHoj  ,  id  est  cavo , 
derivet ,  quod  sua  cavitate  omnes  res  creatas 
complectalur.  Hinc  Deus  est  quasi  Atlas  coeli 
etmuudi,  dequo  Virgil.  lib.  6.  iEueid, 

Ubi  coelifer  Allas 
Ccelum  humeris  torquet ,  stellis  ardentibus  aptum. 

Quocirca  multae  gentes  coelum  ut  Deum  colue- 
runt.  Unde  Cicero  lib.  2.  de  Divinat.  Ego,  ait, 
Deum  genus  esse  semper  dixi ,  et  dicam,  calitum . 
Idem  in  Somnio  Scipionis  :  Et  grates  tibi  ago, 
summe  sol,  vobisque  reliqui  coelites.  Et  Plinius 
lib.  7.  cap.  33.  Divinitas ,  ait,  et  qucedatn  cceli- 
tum  societas  nobilissima  ex  feminis  in  Sybilla  fuit. 
Audi  et  S.  August.  lib.  10.  de  Civit.  cap.  1.  Ec 
ipsos  deos  non  ob  aliud  appellant  ccelicolas ,  nisi 
quod  ccelum  colant ,  non  utique  venerando  ,  sed 
inhabitando  tanquam  cceli  quosdam  colonos.  De- 
nique  coelum  est  ihronus  Dei,  ac  sedes  majesta- 
tis  et  gloriae  ejusdem ,  sque  ac  SS.  Angelorum 
et  hominum  beatorum. 

Hinc  disce  ccelum  ambire,  coelum  suspirare, 
terram  et  terrena  despicere ,  ac  dicere  cum 
nostro  S.  Ignatio  :  Quomodo  sordet  mihi  terra , 
cuvi  ccelum  aspiciol  Qui  enim  coelum  ambit,  pa- 
radisum  ambit,  fehcitatem  ambit,  beatam  seter- 
nitalem  ambit,  Deum  ccelitum  ambit:  O  Jsrael, 
quam  magna  est  domus  Dei,  et  ingens  locus  pos~ 
sessionis  ejusl  Baruch  3.  24.  Vide  ibi  dicta. 

At  illi  cogitabant  inter  se  ,  dicentes.  ]  Graece, 
o(£;.oyi?ovTo,  id  est,  cogitabant  etconferebantin- 
ter  se,  deliberanies  quid  Cbristo  responderent , 
quasi  anxii  et  perplexi. 

26.  Sl  DIXERIMUS,  E  CCELO,  DICET  NOBIS  :  QUARE 
ERGO  NON  CREDIDISTIS  ILLI?  SI  AUTEM  DIXERlMtJS, 
Ex  nOMINIBUS  ,  timemus  turbam  ;  OMNES  EMM  HA- 
bebant  Joannem  SICUT  PnOPnETAM.  ] 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEDM.  Cap.  XXf. 


U(j5 


QCARE  ERGO  ^QIS  cnr.T)!DisTis  iLLi  ?  ]  Asscrenii 
meesse  Messiam  ,  suadenlique  ut  per  poeniton- 
tiam  vos  prseparetis  ad  meam  gratiam  et  salu- 
lem.  Timemus  turbam  ,  scilicet  ne  lapidet  nos , 
utaddit  Lucas  cap.  20.  v.  5.  Sicut  Prophetam  :  ts 
iicut,  estnota  verilatis,  non  similitudinis,  q.  d. 
Omnes  haliebant  Joannem,  utverum  magnum- 
que  Prophetam  ,  idcoquc  a  Deo  missum  :  Pro- 
pheta  enim,  legatus,  vatcs  et  interpres  est  Dei, 
•  Sic  Joannis  1.  de  Christo  dicitur  :  Vidimus  glo- 
riam  ejus  ,  gloriam  quasi  unigeniti  d  Patre  :  \x\n 
t4  quasi  veritatem  notal ,  non  similitudincni  , 
q.  d.  Vidimus  gloriam  ejus ,  ut  vere  unigeniti 
Filii  Dei,  sive  ejus  qui  vcrus  et  unigenitus  erat 
Dei. 

27.  Et  nESPONDEiNTES  Jeso  ,  DixEnuNT  :  Nesci- 
Mos.]  Mentiuntur,  quia  viderant  vitam  Joannis  , 
leque  ac  pricdicationem  sanctissimam  et  divi- 
nam,  morlc  pro  castilatc  obita ,  et  marlyrio 
jam  obsignatam  ;  sed  improbitas  mavult  men- 
tiri,  quam  falsitalis  argui ,  ct  improbitatis  cou- 
vinci. 

AlT  ILLIS  ET  IPSE  :  Nec  ego  dico  vobis  in  qu\ 
POTESTATE  n^c  FACio.]  q.  d.  Non  vultis  ad  meam 
quaestionem  respondere,  quarenecego  respon- 
debo  ad  vestram  ;  quia  ex  mea  pendet  vesira 
soluiio.  Sed  vosdicitisiilamvosnescire,  etmen- 
timini.  Ego  dico  me  scire  nolleque  dicere,  ac 
veritalem  dico  ,  ut  veslram  proterviam  confun- 
damelcontundam.  Hoccnim  responso  Christus 
Scribis  os  obturavit ,  ut  quasi  mures  siierent , 
nec  ultra  hiscere  auderenl.  Unde  S.  Hicronymus, 
Ostendit,  ait ,  iilos  scire ,  sed  respondcre  noilc ; 
€t  se  nosse ,sed  non dicerc,  quiaquod  sciunt  tacent. 

28.  QuiD  AUTEM  voiiis  viDETUR?]  Chrislus  per 
sequeuleiu  parabolam  Scribas  et  Fharisaeos  di- 
cenles  se  nescirc,  an  baplismus  Joannis  esset 
e  coclo,  an  ex  hominibus,  coarguit  summae  im- 
probilatis  et  pervicaciae  ;  quod,  cum  vellcnt  ha- 
beri  filii  Dei ,  tamen  Joannem  a  Deo  missum 
recipere  noluerint,  necejus  praedicaiioni  credi- 
derint ,  et  poeniienliam  egerint.  Porro  Christus 
hic,  ftit  Chrysostomus,  rcos  ipsos  judices  facit , 
viagna  fiduciajuslilia; ,  ubi  adversario  causa  com- 
mittitur ;  utitur  autein  parabola  ut  non  intelli- 
gant,  quomodo  contra  se  sententiam  dicant. 

homo  ouioam  haueijat  duos  filios  ,  et  acce- 
dens  ad  primum ,  dixit :  flli ,  vade  uodie  ,  operane 
iw  vinea  mea. 

29.  Ille  autem  hespondens  ,  ait  :  Nolo  ;  postea 
autem,  poemtentia  motus,  abiit. 

50.  ACCEDENS  AD  ALTERUM  ,  DIXIT  SIMILITER.  At 

ille  respondens,  ait  :  Eo,  Domine;  et  non  ivit. 

81.  QUIS  EX  duorus  fecit  voluntatem  patris? 
Dicunt  ei  :  PniMus.  Dicit  illis  Jesus  :  Amen  dico 

VOBIS,  QUIA  PUBLICANI    ET  MERETRICES  PR^CEDENT 

vos  in  regnum  dei. 

32.  Venit  enim  ad  vos  Joannes  in  via  justitl*:, 
ET  non  credidistis  ei  :  publicani  autem  et  me- 

RETRICES  CREDIDEnUNT  EI  ;  VOS  AUTEM  VIDENTES, 
NEC  POENITENTIAM  IIABUISTIS  POSTEA  ,  UT  CREDE- 
RETIS  EI. 

Parabola  hcec  explicatione  vix  indiget ,  quia 
eaiu  Christus  applicat  el  explicat.  Nimirum  pri- 
mus  filius  initio  nolens  obedire  patri,  sedmox 
facii  pwnitens,  obcdienset  vadens  operatum  in 
vin«?a,notat  publicanos  et  mcretrices,  qui  primo 


suis  sceleribus  voluntatem  el  legem  Dei  rc- 
pulerunt,  sed  postea  ad  Joannis  praedicationem 
resipuerunt,  et  poenilenliam  egerunt,  ac  castc 
justeque  juxla  legem  Dei  vixerunt.  Secundus 
niius  dicens  patri  se  iturum  in  vineam  ,  sed 
fallens,  nec  vadens ,  notatScribaset  Pharisieos, 
qui  legcm  Dei  semper  in  ore  habebant,  quasi 
ejus  siudiosissimi  et  religiosissimi  observato- 
res;  cum  tamen  reipsa  eam  non  implerent,  sed 
contra  eain  libidincs,  rapinas  ,  usuras  ,  etc, 
committerent.  Quare  gravem  in  se  Dei  oOensam 
et  iram  provocaverunt,  tum  per  ipsa  scelera , 
tum  per  suam  hypocrisim  et  ementitain  legis 
simulationem.  Videri  enim  volebant  esse  zelotae 
legis  ,  cum  essent  ejus  prjevaricatores.  Huc 
enim  hypocrisis  et  duplicilas  animi  valde  Deum 
irritat. 

Pr^ecedent.  ]  Gracc.  nfo-iyouccv ,  in  prrcseiiii,  id 
est,  prcvcedunt,  q.  d.  Publicani  et  meretrices  . 
vos ,  6  Scribae,  priccedunl,  id  est,  ante  vos  eunt 
in  via  Dei  et  virtutis ,  tenduntque  ad  coelum  per 
fidei ,  poenitcntiai  et  mutaiionis  vitae  exemolum  , 
ideoque  reipsa  proecedent,  et  ante  vos  introi- 
bunt  in  regnum  coelorum,  quod  nunquam  vos 
scelerati  introibitis  :  introire  tamen  possetis  . 
si  velletis  poenitere  etmores  muiare.  Sicc.  5.  20. 
Minimi  in  regno  coelorum  vocantur,  impii  et  re- 
probi  ab  eo  excludendi. 

IN  viA  JusTiTi^.  ]  Syrus  ,  in  via  rectitudinis  in- 
cedens  ;  hoc  est ,  agens  vitam  perfecte  justam  , 
rcctam,  sanctam  etirreprehensibilem. 

Nec  poenitentiam  dabuistis.  ]  Id  est,  egisiis  : 
graece,  oO  //£r£,u£>Yi9/)T5 ,  id  est,  non  poenituisiis, 
non  resipuistis. 

Mystice,publicanietmerelricesdenotant  Gen- 
tes  ,  qune  primo  idolis  et  viiiis  servierunt ;  dein- 
de,  per  Apostolorum  praedicationem  conversae, 
Deum  et  virtutes  coluerunt.  Pharisaji  tt  Scribju 
nolant  Judaeos  ,  qui  videbanlur  Deum  colere  . 
sed  revera  eum  spreverunt,  duin  Christum  ai» 
eo  missum  aspernati  sunt ,  et  in  hac  perfidia 
mentem  obstinarunt.  Unde  de  his  parabolam 
hanc  interpretantur  S.  Hieron.  Chrysost.  Orige- 
nes,  S.  Athanasius ,  Beda,  Euthymius,  Maldo- 
oatus,  Jansenius,  etalii  passim. 

Tropologice ,  ostendit  Christus,  ait  S.  Chry- 
sostomus,  meliores  esse  populares  et  plebeios, 
qui  aliquando  convertuntur,  quam  sacerdotes, 
qui  nunquam. 

Tropologice,  Primo  filio  similes  sunt  Chris- 
liani  communes  et  laici,  qui  sanctiiaiis  deside- 
rio  impulsi  servant  consilia  Evangelica,  etsi  ex 
voto  et  professione  ad  ea  non  obligeniur.  Sc- 
cundo  filio  siiniles  sunt  sacerdotes,  monachi . 
et  Religiosi ,  qui  vota  pauperlatis  ,  castitatis  ei 
obcdientice  Deo  nuncuparunt ,  sed  ea  deindc 
violant. 

33.  Aliam  parabolam  audite.  Homo  erat  pa- 
ter  familias,  qui  plantavit  vineam,  et  sepem 

CIRCUMDEDIT    EI  ,    ET   FODIT    IN    EA   TORCULAR  ,    ET 

.(EDificavit  TunniM  ,  et  locavit  eam  agbicolis  , 

ET  PEnEGRE  PROFECTUS  EST. 

3/j.  CUM  AUTEM  TEMPUS  FRUCTUUM  APPROPINQVA»- 
SET,  MISIT  SERVO*  SUOS  AD  AGHICOLAS,  UT  ACCIPf- 
RENT  FRUCTUS  EJUS. 

35.  Et  AGRICOL.E,  APPREnENSIS  SERVIS  F.JV.^  , 
ALIUSt  CF-CIDEnUNT,  ALIUM  OCCIDEBUNT,  ALIUM  VER3 
LAPIDAVERUNT. 


406  COMMENTAniA  IN  MA 

36.  Iterdm  MisiT  ALios  sEnvos  PLunts  pnioiii- 

BL'8,  ETFECEnU.XT  ILLIS  SIMILITEn. 

S7.  NOVISSIME  AITEM  MISIT  AU  EOS  IILIUM  SUUM  , 
DICENS  :  VEnEBU.NTUn  IILIUM  MEUM. 

38.  AGniCOL/E  AUTEM  VIDENTES  FILIUM  ,  DIXE- 
nUNT  INTnA  SE  :  HlC  EST  IlyEnES,  VENITE  ,  OCCIDA- 
UUS  EUM  ,  ET  nABEBIMUS  n/EnEDITATEM   EJUS. 

39.  Et  APPnEHENSUM  EUM  EJECEnU.NT  EXTBA  VI- 
NEAM,   ET  OCCIDERUNT. 

^O.  CUM  ERGO  VENEniT  DOMINUS  VINE.E  ,  QUH> 
PACIET  AGRICOLIS  ILLIS  ? 

61.  AlUNT  ILLl  :  MaLOS  MALE  PERDET;  ET  VI- 
NEAM  SUAM  LOCABIT  ALIIS  AGRICOLIS,  QUI  REDDA.NT 
EI  FRUCTUU  TEMPORIUUS  STJIS. 

Christus  hanc  parobolam  conlra  Scribas  ei 
Pharis.TOs  adversarios  suos  intorqucns,  iHuiua- 
tur  eam  ex  Isaiae  cap.  6.  d.  ui  illi  pondus  addai, 
quod  ipsos  premal  eiconvincat.  Isaias  cnim  il)i- 
dem  iila  usus  ^est ,  et  eadem  Clirislum  usuruin 
praedicit,  uti  Inc  Christus  ea  ulitur.  Sic  enim 
c.  5.  incipit  Isaias  :  Cantabo  dileclo  meo  (Christo 
incarnando)  canlicum  patraelis  meivinecB  sacc  : 
vinea  facta  est  dilecto  meo  in  cornu  fiiii  olei ,  id 
ost,  in  cornu  oleato,  hoc  est,  in  Judea  ,  qu;e 
rohusta  et  alla  est  ut  cornu,  ac  ferlilis  et  pin- 
guis  est  instar  olei.  Fuse  hvcc  explicui  Isaiae  5. 
quare  ibi  dicta  hic  summatim  repetam,  et  pau- 
cis  toiam  parabolam  perstringam. 

Primo,  homoplantans  vineam,  estDeus  fun- 
dans  Ecclesiam  ,  sive  Synagogam  ,  juxia  ilUul 
-psal.  79.  9.  Vineani  de  JEgypto  transtuUsti ,  ejc- 
cisti  gcntes  (ex  Chananaea,  ibique)  plantasti  vi- 
neam,  id  est,  Synagogam ,  sive  populum  Ju- 
daeorum. 

Sectmdo ,  sepes ,  lorcular  et  turris  erecta  in 
vinea  ,  significant  Deum  Ecclesiae  suae  abunde 
de  omnibus  rebus  necessariis  providisse,  dis- 
lincle  lamen  per  sepem  grammatice  murum 
Uierosolymfe ,  cum  S.  Hieronymo  :  item  fortes 
principes ,  uli  fuere  David  et  Machabasi ,  ait  In- 
terlinearis.  Theologice  angelorum  custodiam, 
-cum  Origene,  S.  Ambrosio  et  Hieronymo;  vel 
legem  ,  cum  auctore  Imperfecti ,  et  S.  Irenaeo 
lib.  k'  cap.  70.  accipe.  \}n(\e.[iro  sepemcircumdcdit 
ei ,  Syrus  vertit,  undequaque  obvallavit  eam 
maceria. 

Torcular  est  aUare ,  quo  victimarum  sanguis 
exprimebatur.  Ila  Origencs,  S.  Hieron.,  Beda , 
Theophyl.,Eulhym.  Diciiur  autem  fodisse  tor- 
cular,  quia  olim  exscindcre  aut  fodere  solebant 
iacunas  ;  vel,  ut  aitMarcus  cap.  12.  v.  1.  lacum, 
qrio  vinum  novum  ex  uvis  in  torculari  expres- 
sum  excipiehant,  uti  patet  Isaiae  cap.  5.  2.  Tro- 
pologice  torcular  ,  ait  S.  Hieronymus  ,  .notat 
Martyres.  Unde  psalm.  8.  80.  et83.  inscril)untur 
in  titulo,  Pi-o  torcularibus.  S.  Hilarius  vero  cen- 
set  nolari  Prophetas,  in  quos  ubertas  Spiritus 
.■sancti  fervenlius  intluxit.  S.  Chrysostom.  autem 
per  torcular  accipit  verbum  Dei ,  quod  premit 
et  cruciat  hominem  contradicenle  carne. 

Turris  vinese ,  id  est ,  Synagogae ,  erat templum 
Hierosolymitanum ,  Deiqueculiusin  eodem.  Ita 
Origenes,  Chaldaeus,  S.  Hilarius,  Beda  ,  Theo- 
phyl.,Eulhymius.  Mystice  turris  erant  Prophc- 
tsE ,  doctores  et  pastores,  aeque  ac  reges  et 
principes  populi ;  hi  enim  quasi  e  turri  erant 
speculatores  populi.  Ita  iidem.  Unde  S.  Hilar. 
Turris,  ait ,  ooiat  cminentiam  lcgis ,  quae  et  in 


ITILEUM.  Cap.  XXI. 

coeluin  proveherct,  ci  cx  qua  «peculaii  Christi 
adventus  posset. 

Tertio,  coloni  vineae  crant  principes  populi : 
horum  enim  est  populum  regcre  et  excolere; 
operariinvinea,  estjusliliamfacere,  aitsancuii 
Chrysostomus. 

'Quarto,  peregre  profectus  est  Deus  ,  quia,  ui 
ait  Origenes  ,  cum  legem  et  pacia  Judaeis  de- 
disset,  apparens  eis  in  monie  Sina,  posiea  ei» 
iion  apparuilquasi  alio  profectus. 

Quinto,  tempus  fructuum,  id  est,  observatio- 
nis  legis  et  Dei  cultus  erat  tempore  Davidis, 
Salomonis,  Josaphat,  Ezcchiae,  Josiae,  etc.  c  .j 
Judaei  quiete  sibi  et  Deo  vivere  poterant  et  de- 
brbant.  Aut  potius  hoc  tempus  agebatur  jugiler, 
quia  jugiter  Deo  servire  et  bonorum  operum 
fruclus  producere  tenebantur.  Unde  Maldonatu» 
censct  hoc  pertinere  ad  cmblema  et  ornatum 
parabolcB. 

Sexto,  servi  aDeoin  vineam,  idcst,  adSyna- 
sogam  missi,  ut  fruclus  ejus  coUigerent,  fuere 
Isaias,  Jeremias,  Ezechiel,  ceterique  Prophe- 
tae,  quos  Juda^i  ut  vitiorum  suorum  casligatore.i 
occiderunt ,  ac  nonnullos,  ut  Jeremiam,  lapi- 
darunt.  Misit  autem  eos  secundo,  ei  plures  prio- 
ribus  ,  ut  sua  diligentia  et  charitate  vincerel 
eolonorum  improbitatem.  Lnde  S.  Chrysost.  Per 
singutos  j  ait ,  gradus  malitice  Dci  misericordia 
addebalur  ,  et  per  singuios  gradus  misericor- 
dia  Dei  ,  Judceorum  malitia  crescebat.  Quocirca 
Deus  tandem  misit  ad  eos  filium  suum  ,  pula 
Christum  jam  incarnatum,  quem  Scribac  velul 
Synagoga?  haeredem  pariler  occiderunt  et  cru- 
cifixerunt  extra  civitatem  ,  idest,  extra  Jerusa- 
l(^m  in  monte  Calvariae,  ut  ipsi  Synagogap  prae- 
essent  et  dominarentur,  ex  eaque  se  ditarent 
ct  magnificarent.  Pro  verebuntur  fdium  meum^ 
Syrus  vertit ,  erubescent  propter  fiiium  meum. 

Tropologice  ,  vinca  cuique  excolenda  est  ani- 
ma ,  Pastori  est  parochia,  Episcopo  dioecesis, 
regi  regnum  ,  magistratui  respublica,  ut  fruc- 
lus  bonorum  operumetvirtulum  proferat.  Sepes 
sunt  leges  et  slatuta ;  custodes  sunt  angeli :  tur- 
lis  est  ratio,  meditatio,  providentia  :  torcular 
cst  mortificatio ,  tribulatio,  crux.  Servus  mittitur, 
ait  Rabanus,  cum  lex ,  psaimus,  aut  prophetiu 
lcgitur ;  ejicitur,  cum  contemnitur ,  vel  blasplie- 
matur  ;  li(eredem  occidit  qui  Filium  Dei  conculcat, 
et  spiritui  gratice  contumeliam  facit;  vinea  alii  da  • 
tur,  cumgratiam  asuperbospretam  liumilis  accipit. 

Porro  homo  plantans  vineam,  estDeus,  qui 
liomo  dicitur,  ait  S.  Chrysostomus,  similitu- 
dine,  non  verilate  :  natura  Dominus  est,  bene- 
volentia  pater,  juxta  illud  Isaiac  c.  5.  Vinea  Do- 
mini  sabaotli  domus  Israel  esU 

AiUNT  iLLi  ( Scribas )  :  Malos  biale  perdet.] 
Dices :  Marcus  et  Lucas  asserunt  Christum  id 
dixissc;  quomodoergo  Matthacus  idipsum  attri- 
buitScribis?  Rcspondelur  cum  S.  Chrysostomo 
et  Euthymio,  primo  Scribas  id  dixisse,  deindo 
Christum  idipsum  repetiisse  el  confirmasse  eo 
modo  et  gestu,  ut  inde  ac  ex  antecedentibus  et 
sequentibus  (ut  recte  advertit  Abulensis  quaest. 
200.)  satis  Scribae  id  de  se  dici  intelligerenl, 
ac  tunc  eos  subjunxisse,  ubsii ,  ut  habel  Luca» 
c.  19. 

Malos  male  perdet.  ]  Malos  scilicet  vine» , 
idest,  Ecclesiae  colonos,  puta  Scribascum  sui» 
asseclis,  quiProphetas  et  Christum  occiderunt 


COMMENTAniA  IN  M 

pcrdet  Dcus  per  Tiuim  el  Vespasianum  iu  hac 
viia ,  ac  per  dacmones  in  gehenna. 

ET     VINKAM     8UAM     LOCAniT     AI.IIS     ACRIC0LI8 

(Apostoiis,  eorunique  successoribus)  qui  Rtu- 

DANT   EI   FRUCTUM   TKMPOnilJUS  SUIS.  ]   FrUClUS  hic 

vineae,  idcsi,  Ecclesi;cDei,  palet  iuconversione 
totius  orbis  ad  Chrisli  fidem  et  sanctitatcm,  ac 
praesertim  in  coustantia  tot  millium  Martyrum 
ct  virginuui;  pricdicitur  enim  hic  reprobatio 
JudsEorum,  et  convcrsio  Gentium,  uli  docet 
Christus  v.  63. 

Moraliterdiscehic,  quod,  sicutvincaproducit 
honasuvas,  eliamsi  niali  sinl  ejus  coloni,  ita 
Ecclesia  ejusquefidelesproducantbonavirlutum 
opcra,  elianisi  subinde  mali  sint  ejus  pastores 
el  doctores,  uli  crant  Scrib^.  Plura  tamen  et 
inajora  proferent,  si  pastores  sint  boni,  uli  pa- 
luil  in  Aposiolis,  quorum  virtutes  Aposlolicas 
imitati  primi  fideles  excelluerein  caslitate,  cha- 
ritate,  palientia,  omnique  virtule.  Id  repra'sen- 
lat  emblema  Zeuxis,  pictoris  insignis.  Hic  enim 
pinxit  puerum  cum  canistro  uvarum  ita  scite  et 
belle.ut  aves  falleret :  aves  cnim  ad  illasquasi 
ad  veras  uvas  advolabant,  easque  mordicabant 
ut  iis  vescerenlur;  tum  Zeuxis  verecunde  :  Me- 
lius,  ait,  pinxi  uvas,  quam  puerum,  quia  ad 
uvasadvolanl,et  puerum  astaniem  quasi  pictum 
non  liment  aves  :  ita  pastorcset  custodesEcclc- 
siffisubindepravi  suut  pravequeexpicli;  atuvae, 
id  est,  opera  plebis  melius  habent,  et  specio- 
siora  sunt:  custodum,  id  cst,  paslorum  iucuria 
accidit  ut  avium ,  id  cst  da?monum ,  fiant  prcxda , 
ab  iisque  dcvorentur. 

/i2.  DiciT  iLLis  Jesus  :  Nunquam   leoistis  in 

ScniPTUniS  :  LaPIDEM,  QUEM  REPROUAVEnUNT  ^ui- 
FICANTES,  IIIC  I-ACTUS  EST  IN  CAPUT  ANGULI  :  A 
DOMINO    lACTUM   EST   ISTUD,     ET   EST   MIRAniLE    IN 

ocuLis  NOSTRis.  ]  Cilat  ChrisUis  Psalm.  177.  v.  22. 
ubiDavid  dc.  Cluislo  loquituretprophetai,  idque 
sciebuut  Scribic  :  uude  iulellexerunt  se  hac 
sentenlia  a  Chrislo,  aequc  ac  a  Davide  notari  et 
taxari :  sensusenimesl,  q.  d.ScribiC,  sacerdoies 
et  Pharisaei  quasi  arcliilecli  SynagogaD,  id  est, 
Ecclesiae  Judaicae,  Chrislum  ullapidcm  inulilem 
nbea  rejecerunt,  imo  ut  illi  contrarium  damna- 
runt  et  occiderunt;  Scribasenim,  quos  superius 
vocavil  operarios  et  agricolas,  nunc  vocat  cxdi- 
ficatores,  ail  S.  Hieronymus.  Sed  hic  lapis  a  Ju- 
dacis  reprobalus,  i\  Deo  facluscst  in  caput  angcU, 
idest,  positus  est  in  capiteanguli,  factusqueest 
lapis  capilalis  et  omnino  fundamentalis  Ecclesi.T, 
isque  angularis,  ut  sciliccl  duos  parietcs  Gen- 
tium  et  Judaiorum  in  se  velut  angulo  jungerct 
et  connecleret,  in  eadem  Ecclesi;u  fabrica  ct 
domo;  ita  S.  Augusl. ,  S.  Basilius,  Euthymius, 
Cassiodorus,  Abulensis,  Jansenius,  Maldonat. 
ceterique  Palrcs  et  Interpretes,  vcl  hic,  vel  in 
psal.  117.  22.  Imo  S.  Petrus  epist.  1.  c.  2.  v.  6.  et 
seq.  ubi  fuse  huuc  locum  explicui.  Crebro  enim 
inScriplura  fabrica  EcclesiiT  comparalur  icdifi- 
cationi  donuis,  qu;e  solido  fundamento,  v.  g. 
petraj  in;edificatur.  Sic  enim  Ecclesia  inaedifica- 
lur  et  incumhilChrislo;  Christusergoeslprima 
Ecclesiae  petra,  qui  hoc  nomcncum  reipsacom- 
municavit  S.  Petro,  ui  post  Cliristumessetpetra 
Ecclesiae,  ac  deindeceterisApostolis,  quos  pari- 
ler  consiiuiit  fundamenta  Ecciesia?,  ui  patet 
Apocal.  21.  19.  Ephcs.  2.  20.  etalibi.  Porro  arro- 
ganter,  aequc  ac  ineptc  et  impic  Calvinus  asserit 
»c  esse  huac  lapiUcm,  uipoie  qui  rcprobaius  \x 


ATTJLEUM.  Cap.  V;A.  ^07 

Papa  etEcclesia  Romana,  facfus  sit  fuMcl.inicn- 
tuni  sertae  Calvinicr.  Ita  sup«;i'l)us  ill»;  ihraso 
audet  se  .-equiparare  Christo,  imo  Christo  sufTu- 
rari  suum  oraculuui  et  liiulum.  Vi-rum  det  ip^e 
signa,  quibus  se  ad  hoc  ix  Deomissum  esse  do- 
C(!at :  det,  inquain,  niiracula,  prophetias.Scrip- 
turas,  qu;e  dedit  Clirislus.  Atnunquum  ea  dedit, 
nec  unquam  dabit ;  eigo  ipse  EcclesiaB  non 
rcformator  est,  sed  deformator. 

UZ.  Ideo  dico  vonis,  quia  AUFEnETun  a  vobi» 

REGNUM   DeI,    ET   DAIUTIR  GENTI  FACIENTI  FnUCTUS 

Ejus.  ]  Regnum  Dei  in  Evungelio  passim  vocatur 
Ecclesia,  quia  in  ea  regnatDeus  in  fidelibus  per 
fidem  et  gratiam,  eosque  deducil  ad  regnum 
coelesle,  ut  in  eis  regnet  per  gloriam. 

Ecce  hic  estquasi  ^7t«//ua£oy,  sive  posiparahola 
etaffabulatio,  in  qua  Christustresparabolasjam 
aseallatas,  scilicel  primam  de  duobus  filiis, 
uno  obedieiite  ,  allero  inobediente;  secundam 
devinea,cujus  coloni  occideruntservos  etfilium 
heri ;  tertiam  delapide  reprobato,  qui  factus  est 
in  caput  anguli,  clare  explicat  et  applicat  ipsi» 
Scribis  et  Juda;is  eorum  asseclis,  q.  d.  Vos,  6 
Scribae,  estis  filii  Deo  Patri  inobedientes,  quia 
me  Filium  ejus  unigenitum  ab  eo  missum  per- 
sequimini :  vos  pariter  estis  coloni  vineae,  qui 
me  ejus  haercdem  occidetis.  Vos  denique  estis 
.Tdificaules  Synagogam,  qui  me  quasi  lapidem 
ab  Cci  rejicitis,  sed  Deus  me  faciet  hasin  et  fun- 
damentum  Ecclesiae  sui-c,  quieam  a  vobis  aufe- 
rct  et  Iransferet  ad  Gcnles,  qui  avide  me  reci- 
pient  et  colent,  idCoque  graiia  et  gloria  ii  me 
donabuulur.  Omnes  enim  ha2  Christi  parabol.T 
co  lendunt,  ut  significent  reprobaiionem  Judaeo- 
ruin  et  electionem  Genlium,  co  quod  Judnpi 
repulerint  Christum,  queniGentes  acceptarunt. 
Hisce  parabolis  Chrisius  ita  pupugit  Scribas,  ui 
ci  cruccm  pararint. 

U'a.  Et  qui  ceciderit  super  lapidem  istcm, 
CONlRINGETUn  :  super  qufm  vero  ceciderit, 
CONTERET  EUM.  ]  Svrus,  Uissipabit  eum,  q.  d. 
Qui  restiterit  Christo,  eumque  persecutus  fue- 
rit,  uti  facitis  vos,  oScribae,  frustra  id  faciet, 
ac  sibiin  animo^asque  ac  in  corpore  pernicicm 
accerset:  iia  tamen,  ut  adhuc  per  poenitentiam 
reparari  et  rcstaurari  possit. 

SupER  QUEM  VERO  CEciDERiT.  ]  Hic  lapis  :  id 
cst,  cui  Christus  lotus  gravi  sua  ultione  incu- 
hucril,  v.  g.  damnandisin  diejudicii  (uti  vos , 
o  Scribae,  nisi  poenitealis,  damnabimini ),  huic 
nullasupcritspeseum  reparandi  etresiaurandi: 
sicut  si  lapis  grandis  iu  lestam  decidat,  eam  in 
minutissima  friista  coinminuit,  ul  nullo  modo 
reparari  et  redintegrari  queat.  Minatur  ergo 
Clirisius  hic  Scribis  .Tternum  et  irreparabile 
excidium,  puta  gehenn.x  iuceiulium.  Ita  S.  Au- 
gustinus  lib.  1.  Quxst.  Evang.  q.  30.  Abulensis. 
Barradius,  Jansenius,  Maldonaius,  et  alii.  AuUi 
S.  August.  Cadunl  supcr  cnm,  qtti  modo  contcm- 
nunt ,  vel  injiaiis  afjicittnl :  cadct  vcrosupcr  ros  , 
ctim  veniet  in  jtidicium  perditurus,  ut  sint  impii 
tanquam  pulvis,  qucm  projicit  ventus. 

65.  Et  CUM  AUDISSENT  rniNCIPES  SACERDOTril 
ET  PlIARIS.EI  PARABOLAS  EJIS,  COGNOVEnUNT  QUOR 
DE    IPSIS    DICERET. 

UG.  ET  QV.CnF.NTES  EIM  TENERE,  TIMUEnUNT 
TUniJAS   :   QVOMA.\l   SICVT    PnOPUETAU    EVM  DABt- 


m  COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XXII. 

B\NT.  ]  Cognoverunt  Scribae  partim  ex  ipsis  sunt  ausi.  Ecce  ita  paulatim  Christus  per  repre- 
psalmi  verbis,  partim  ex  dictis  et  gcsiibus  hensiones  Scribarum  stravit  sibi  viam  ad  cru- 
Christi  hacc  ab  eo contra  se  dici ,  unde  frementes  cem  et  mortem  :  hanc  enim  post  tres  dies  oi  in- 
el  frendentes  in  cum ,  volebant  eum  capere  et  tuIereScribee.  ItaimpIetumestconsiliuniDcidc 
torquerc ,  sed  metuentes  turbam ,  id  facere  non     rcdimendis  hominibus  per  Christi  mortem. 


GAPUT  VIGESIMUM  SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ChRISTUS  PrIMO  ,  DAT  PARABOLAM  INTITATORUM  AD  NUPTIAS ,  ET  NON  HABENTIS  IN  EIS  VES- 
TEM  KUPTIALEM.  SeCUNDO,  VERS.  i5.  PHARISifllS  QU JIRENTIBUS ,  AN  LICEAT  CENSUM 
DARE  CiESARI,  RESPONDET  :  ReDDITE  QVJE  SUNT  CjESARIS  C^SARJ  ,  ET  QUvE  SUNT  DeI 
DeO.  TeRTIO,  VERS.  ^3.  SADDUCiEIS  NEGANTIBUS  RESURRECTIONEM,  EAMDEM  PROBAT. 
Quarto,  vers.  34.  Legisperito  ROGANTI  QUOD  SIT  MAGNUM  LEGIS  MANDATUM,  RES- 
PONDIT  ESSE  HOC  :  DlLlGES    DeUM  EX  TOTO  CORDE  TUO.   QuINTO,  VERS.  Ui.  QUiERENS 

\  Pharis^is   quomodo  David  Christum  FiLiUM  suuM  vocet  Dominum,  EORUM 

EX    SILENTIO   IGNORANTIAM  COARGUIT,  EISQUE  OS  OBTURAT. 

Mt^g^^NjgjfejgflT  respondens  Jesus,  dixit  iterum  in  parabolls  eis,  dicens  :  2.  Siniile 
^factum  est  regnum  coelorum  liomini  regi,  qui  fecit  nuptias  fillo  suo. 
|3.  Et  misit  servos  suos  vocare  invitatos  ad  iiuptias ,  et  nolebant  venire. 
'4.  Iterum  misit  alios  servos,  dicens  :  Dicile  invitatis  :  Ecce  prandium 
■jmeum  paravi,  tauri  mei  et  altilia  occisa  sunt,  et  omnia  parata  :  venite 
1'ad  nuptias.  5.111i  autem  neglexerunt :  et  abierunt,alius  in  villam  suam, 
laliiis  vero  ad  negotiationem  suam:6.reliqui  vero  tenuerunt  servos  ejus, 
<l  contumeliis  affectos  occiderunt.  7.  Rex  autem,  cum  audisset,  iratus  est :  et  missis 
exercitibus  suis  perdidit  homicidas  illos,  et  civitatem  illorum  succendit.  8.  Tunc  aitservis 
suis  :  Nuptiae  quidem  paratae  sunt;  sed  qui  invitati  erant,  non  fuerunt  digni.  9.  Ite  ergo  ad 
exitus  viarum,  et  quoscumque  inveneritis,  vocate  ad  nuptias.  10.  Et  egressi  servi  ejus  in 
vias,  congregaverunt  omnes  qaos  invenerunt,  malos  et  bonos  :  et  impletae  sunt  nuptiaB 
discumbentium.  1 1.  Intravit  autem  rex,  ut  videret  discumbentes  :  et  vidit  ibi  hominem 
non  vestitum  veste  nuptiali.  i2.  Et  ait  illi  :  Amice,  quomodo  huc  intrasti,  non  habens 
vesteni  nuptialem?  At  ille  obmutuit.  i3.  Tunc  dlxit  rex  ministris  :  Ligatis  manibus  et  pe- 
dibus  ejus,  mittite  eura  in  tenebras  exteriores  :  ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium.  i4-  Multi 
enim  sunt  vocati,  pauci  vero  electi.  i5.  Tunc  abeuntes  Pharisaei,  consilinm  inierunt  ut 
caperent  eum  in  sermone.  16.  Et  mittunt  ei  discipulos  suos  eum  Herodianis,  dicentes  : 
Magister,  scimus  quia  verax  es,  et  viam  Dei  in  veritate  doces ,  et  non  est  tibi  cura  de  ali- 
quo  :  non  enim  respicis  personam  hominum  :  17.  dic  ergo  nobis  quid  tibi  videtur  :  licet 
censum  dare  Caesari,  annon?  18.  Cognita  autem  Jesus  nequitia  eorum,  ait  :  Quid  me 
tentatis,  hypocritae?  19.  ostendite  mihi  numisma  census.  At  illi  obtulerunt  ei  denarium. 
20.  Et  ait  illis  Jesus  :  Cujus  est  itnago  haec,  et  superscriptio?  21.  Dicunt  ei:Caesaris.  Tunc 
ait  illis  :  Reddite  ergo  quae  sunt  Ctiesaris,  Ca^sari;  et  quae  sunt  Dei,  Deo.  22.  Et  audientes 
mirati  sunt,  et  relicto  eo  abierunt.  23.  In  illo  die  accesserunt  adeumSadduca;i,  quidicunt 
non  esse  resurrectionem  :  et  inten'ogaverunt  eum,  24.  dicentes  :  Magister,  Moyses  dixit  : 
Si  quis  mortuus  fuerit ,  non  habens  filiura,  ut  ducat  frater  ejus  uxorem  illius,  et  suscitet 
semen  fratri  suo.  25.  Erant  autem  apud  nos  septem  fratres  :  et  primus,  uxore  ducla  ,  de- 
functus  est  :  et  non  habens  semen,  reUquit  uxorem  suam  fratri  suo.  26.  Similiter  secundus 
et  tertius  usque  ad  septimum.  ^-y.  Novissime  autem  omnium  et  mulier  defuncta  est. 
28.  In  resurrectione  ergo  cujus  erit  de  septem  uxor?omnes  enini  habuerunt  eam.  29.  Res- 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.   Cap.  XXII.  ^09 

pondens  autem  Jesus,  ait  illis  :  Erratis,  nescientes  Scripturas,neque  virtutem  Dei.  3o.  In 
resurrectione  enim  neque  nubent,  neque  nubentur,  sed  erunt  sicut  angeli  Dei  in  ccelo. 
3i.  Dc  resurrcctione  autem  mortuorum  non  legistis  quod  tlictum  est  a  Deo  dicente  vobis  : 
32.  Ego  sum  Deus  Abraham,  et  Deus  Isaac  ,  et  Deus  Jacob?  Non  est  Deus  mortuorum, 
sed  viventium.  33.  Et  audientes  turbae,  mirabantur  in  doctrina  ejus.  34-  Pharisaei  autem 
audientes  quod  silentium  imposuisset  Sadducaeis,  convenerunt  in  unum  :  35.  et  interroga- 
viteuni  unus  cx  eis  legis  doctor  tentans  eum  :  36.  Magister,  quod  est  mandatum  magnum 
in  Lege?  iy.  Ait  iHi  Jesus  :  DiUges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  et  in  tota 
anima  tua ,  et  in  tota  mente  tua.  38.  Hoc  est  maximum,  et  primum  mandatum.  3g.  Secun- 
dum  autem  simile  est  huic  :  Dillges  proximum  tuum,  sicut  teipsum.  [\o.  In  his  duobus 
«nandatis  universa  lex  pendet,  ct  Prophetae.  l\\.  Congregatis  autem  Pharisaeis,  interroga- 
vit  eos  Jesus,  t\i.  dicens  :  Quid  vobis  videtur  de  Christo?  cujus  fihus  est?  Dicunt  ei  :  Da- 
vid.  43.  Ait  illis  :  Quomodo  ergo  David  in  spiritu  vocat  eum  Dominum,  dicens  : 
44-DixitDominusDomino  meo:Sede  a  dexlris  meis,donec  ponaminimicos  tuos  scabellum 
pedum  tuorum?  45.  Si  ergo  David  vocat  euin  Dominum  ,  quomodo  filius  ejus  cst?  46.  Et 
nemo  poterat  ei  respondere  verbum  :  nequc  ausus  fuit  quisquam  ex  iila  die  eum  amplius 
interrogare. 


1.  Et  nESPONDETJs  ( pcpgens  respondere  Scri- 
l)is ,  eornmque  incredulilatem  confulare )  Jesus, 
uixiT  iTERUM  iN  PARAiiOLis  (per  parabolas,  pa- 
rabolice)  eis,  dice^s  :  Simile  factum  est  ueg- 

^UM   COIiLOUUM   HOMIM    REGI ,    QUI    FECIT    NUPTIAS 

FiLio  suo.  ]  q.  d.  Simililer  agiiurin  regnocoelo- 
rum,  id  est,  in  Ecclesia  niilitanie  iii  lerris  et 
tendenie  in  crelum,  perindc  ac  si  rex  faceret 
nuptias  filiosuo,  elc.  Nam  alioqui  regnum  coe- 
lorum  direcie  el  prajcise  non  est  siniile  homini 
regi,  sed  humano  regno.  Vide  canonem  28.  Fuse 
hanc  parabolam  perlraclat  S.  Gregorius  homil. 
38.  in  Evang. 

S.Similis  est  haec  parabola  illi  quam  recensel 
Lucas  cap.  ih.  16.  Unde  Maldonatus  censet  hanc 
esse  eamdeni  cum  illa  :  Mauhsumenimhicnon 
servasse  ordinem  historia'.  Verius  S.  Aug.  1.  2. 
de  Consensu  Evang.  c.  71.  S.  Gregorius,  S.  Tho- 
mas,  Jansenius  et  alii  censeni  aliam  esse  hanc 
p«rabolain  ab  illa  Luca?;  vel  cerie  eamdem,  sed 
bis  aliterque  repetitam ;  conferenli  enim  lUram- 
<iue  patet  plura  in  iis  esse  diversa.  Nam,  ut  alia 
taceam,  F>ucas  asserit  illam  a  Clu-isto  dictamin 
ilomo  Pharisaei,  Mauha?us  vero  hic  publice  in 
lemplo,  ut  patet  ex  cap.  21.  23.  Rursum  Lucas 
nuptias  has  coenam  vocat;  Matlha;us  veropran- 
dium  :  nisi  respondeas  cum  S.  Gregorio  homil. 
.)8-  jam  citata,  ipsum  prandium coenam  vocari, 
quodapudantiquoshoia  nona,quaj  advesperam 
elcoenam  vergit,  prandium  fieret. 

3.  Et  MISIT  SERVOS  SUOS  VOCABE  INVITATOS  AD 
NUPTIAS,    ET   NOLEKaNT   VENIRE. 

U.  Iterum  misit  amos  servos,  dicens:  Dicitk 
invitatis  :  Ecce  prandium  meum  paravi,  TArni 

MEI  ET  ALTILIA  OCCISA  SUNT,  ET  OM.MA  PARATA  : 
VENITE   AD  NUPTIAS. 

6.   Illi   autem   neglexerunt  :   et  adierunt  , 

ALIUS   IN   VILLAM    SUAM ,    ALIVS   VERO   AD   NEGOTIA- 

tionem  suam. 

6.  Reliqui  vero  tenueruxt  servos  ejcs,  et 

CQNTUMELIIS   AFFECTOS   OCCIDERUNT. 

7.  Rex   autem   cum   audisset,   iratus   est  : 

ET  MISSIS   EXERCITIBUS    SUIS     PERDIDIT    HOMICIDAS 

Pro  nuptias,  Syrus  veriit  semper,  convivinm, 

COUNEL.    A    LAPIDE.    l-OM.    VIU. 


scilicet  nuptiale,  nimirum  prandium,  ut  expli- 
cat  V.  U.  Pro  negoliationem,  Syrus  vertit,  vierca- 
turam;  pro  iratus  est,  cxcanduit ;  provestenup- 
tiali ,  verlit,  vestem  convivialem. 

Tota  parabola  sic  est  explicanda  ct  appli- 
canda. 

Primo,  liomo  rex  est  Deus  Pater  :  filius  regis 
sponsus,  esl  Filius  Dei  incarnatus,  pula  Jesus 
Christus,  cujus  sponsa  est  Ecclesia  :  uiriusque 
nuptiaj  inchoatae  sunt  in  Christi  incarnatione  : 
in  ea  enim  Christus  humanam  naturam  sibi 
hyposiatice,  etper  eamEcclesiam,  idesl,  cete- 
ros  homines  fideles,  quasi  sponsam  myslice 
sibi  despondit  per  graliam  ;  sed  in  coefo  ha? 
nuptise  consummabunlur  per  gloriam.  Ita  Ori- 
genes,  S.  Hilarius,  S.  Hieron.,  S.  Gregorius  et 
alii.  Unde  Tropologice  ,  Origenes  :  Nuptias,  ait, 
intellige  conjunctionem  Christi  cum  anima; 
partum  vero  el  proles,  bona  opera. 

Secundo,  Deus  Paler  Chrisio  fecit  nuptias, 
id  est,  nuptiale  convivium,  cum  in  Judaea, 
totoque  mundoperChrisium  proposuit  mensam 
Evangelica;  doctringe  et  Sacramentorum,  prae- 
sertim  Eucharistiae.  Ita  Origenes,  Euthymius, 
auctor  Imperfecti. 

Tertio,  adhasnuptias  iiDeo  primo  perMosen 
etProphetas,  quasi  Dei  servosinvitati  fuereJu- 
daei,tum  ante  ,  tum  postincarnationemChristi; 
ut  eam  futuram,  vel  jam  factam  crederent  : 
iiaqueinChristum  sperantes,  poenitentesetsup- 
piicantes  ab  eo  gratiam,  justitiam  et  salutem 
consequerentur.  Ita  S.  Hieron.,Gregor.,  Origen., 
Theophyl. 

Quario,  tauri  et  altilia  in  genere  tantum  sig- 
nificant  convivium  opipare  esse  apparatum, 
quae  dogmatum  Evangehi  magnitudinem  signi- 
ficant,  ait  S.  Hieronymus,  aeque  ac  Sacramen- 
lorum ,  ac  pra-serlim  Eucharisliae. 

Porro  attilianon  sunt  alites,  idest,  volucres 
et  aves,  sed  tauri,  vituli,  ceteraque  animalia, 
quae  saginanturj  ut  pinguescant,  dicta  sunl  al- 
tilia  abalendo,quasialitilia  velaliia,  ait  sanctus 
Gregorius.  Grace  enim  est  cincx,  id  est,  aliti- 
lia,  saginata,  uti  vituli,  oves  et  boves  lacte  et 
rapis  saginanlur,  ut  impinguentur  :  «ftic,^  enlm 


COMMENTAiUA  IN  MATTlMXiM.  C:ip.  XXIT. 


[i\0 

est  alio,  nulrjo,  pasco;  cl  ctTeuw,  est  sagino  ct. 
frugibns  pingucfacio.  IJndc  Arabiciis  vcrtit,  et 
vituli  mei  saginatijam  occisi  sant ;  gr?ec.  Ttevfjiivoi, 
id  est,  immolati  snnt.  Olini  cnini  ( viti  etiam- 
num)  nuptias  i  sacrificio  auspicai)antur,  ac 
nuptialia  convivia  epulis  victimisquc  in  sacrifi- 
cio  mactatis  etimmolatis  agc))anlnr.  Sic  et  nup- 
tiale  Christi  convivium,  quod  iiic  paral)olice 
describitur,  ^  sacrificio  crucis  sumpsit  initium. 
Symbolice  S.  Gregorius  per  tauros  accipit  patres 
veteris  testamenli ,  qui  ex  permissionc  legis, 
inimicos  suos  virluiis  corporea;  cornuferiebant. 
q.  d.  Patrum  mores  aspicite,  et  rcmedia  vitae 
vestrae  cogitate.  Altilia  verosunt,  inquit,  Patres 
novi  testamenti,  &  terrenis  ad  sublimia  contem- 
plationesublevati.  Chrysostomus  autem :  Altilia, 
ait ,  sunt  Prophetae ;  tauri ,  qui  Prophetae  fuerunl 
et  sacerdotes  :  utenim  tauri  gregis  duces,  ita 
sacerdotes  principespopuli.  S.  Hilariusinsuper: 
Tauri,  ait,  sunt  Marlyres,  qui  tanquam  hostia) 
immolaii;  altilia,  homines  spiritales  tanquam 
coelesti  pane  saginali.  Denique  Origenes  :  Pran- 
dium,ait,  esl  Dei  eloquium;  quae  fortia  sunt, 
tauri;  qmv  suaviora^  saginata  vocantur. 

Oninto,  ager  ei  villa,  in  quem  abiere  invitati, 
negligentes  invitationem,  significant  bona  tem- 
poralia,  quae  Judaeos  ^  fide  et  lege  Christi  bonis- 
que  coeleslibus  ab  eo  promissis  avocarunt , 
ideoque  ipsi  Dei  servos,  id  est,  Apostolos  pri- 
mosque  fideles,  imo  ipsum  Christum  occide- 
runt.  Onocirca  Deus  misit  Titum  et  Vespasianum 
qui  Judaeos  quasi  homicidas  perdidit  et  occidit, 
accivilatem,  id  est,  metropolim  eorum,  pula 
Jerusalem  cum  templo  Salomonis,  quod  erat 
orbis  miraculum,  succendit.  Ita  S.  Chrysost. 
S.  Hieron.  Euthym.  et  alii. 

AUudit  Christus  in  hac  convivii  sui  parabola 
ad  Isaiae  cap.  26.  vers.  6.  Et  facietDominits  exer- 
cituum  omnibus  populis  in  monte  hoc,  convivium 
pinguium,  convivium  vindemicB ,  pinguium  medul- 
latorum,  vindemice  defacatce.  Et  ad  c.  30.  22.  Et 
panis  frugum  terrcB  erit  uberrimus  et  pinguis  : 
pascetur  in  possessione  tua  in  die  illo  agnus  spa- 
tiose  :  et  tauri  et  puUi  asinorum ,  qui  operantur 
terram,  commistum  migma  comedent.  Vide  utro- 
bique  dicta.  Hinc  disce,  Christum  in  Ecclesia 
jijgiternobisapponereopiparum  spiritualecon- 
vivium  sacrac  doctrinae  et  gratiac,  multipliciter 
conditum  sacris  lectionibus  ,  concionibus  , 
exhortationibus ,  ac  innumeris  Apostolorum  , 
Martyrum,  Confessorum ,  Virginum  in  omni 
virtutum  gencre  exemplis ,  crebra  oratione  , 
meditatione ,  et  Sacramentorum ,  praesertim 
Eucharistiae  (quae  frumentum  est  electorum,  et 
vinum  germinans  virgines,  ut  ait  Zachar.  cap.  9. 
17.)  sumpiione  frequenti;  S.  Missae  sacrificii, 
cum  lanto  SS.  ministrorum,  allarium,  templo- 
rum  ornatu  ,  ac  musicorum  et  organorum  coe- 
lesli  quasi  harmonia,  celebratione,  etaliispluri- 
mis,  quae  mentem  fidelium  spirilalibus  deliciis 
pascunt,  oblectant,inebriani ,  utchristianismus 
piis  non  aliud  sit  quam  juge  festum  et  epulum ; 
juxta  illud  Isaiae  66.  23.  Et  erit  mensis  ex  mense 
(festum  neomeniae  conlinuum  )  et  sabbatum  ex 
sahbato. 

Denique  Chrisius  ipsejam  incarnatus,  perenne 
cslfidelium  pabulum  et  gaudium  :  ipseenimper 
incarnationem  non  lantum  omnia  gratia^suae 
dona,  sed  et  tolum  seipsiim  quanlus  quantus  csl, 


adeoque  suam  deitalcm  realiter  illis  communi- 
cat, imo  gustandam,  comedendamfruendamque 
cxhibet,"  Juxta  illud  Joan.  6.  51.  Ego  sum  panis 
vivus,  qui  de  cdclo  descendi:  si  quis  manducaverit 
ex  hoc  pane,  vivet  in  (etemum.  Hac  de  causa 
Isaias,  delicias  et  felicitatem  EcclesiiB  novae  ex 
Christo  incarnato  obvenluram  praenuntians , 
passim  cxultat  ct  jubilat,  omnesqueChristianos 
ad  jugiier  exultandum  et  jubilandum  invitat,  ut 
palet  c.  2.  c.  7.  c.  30.  c.,35.  c.  60.  c.  61.  c.  62.  et 
seq.  Vidcat  ergo  Christianus,  praesertim  Sacer- 
dos  et  Religiosus,  ut  hisce epulis  meniem  pascat 
et  satiet,  ac  in  sanctitale  et  justitia  serviens 
Christo,  perpetim  cum  eo  dissuavians  vitam 
agat  jucundam,  laelam,  beatam,  ac  felicitatem 
perennem  hic  inchoet  et  praelibet ,  qnam  mox 
perficiet  et  consummabit  in  coelo.  Hinc  pariter 
discat,  quam  insipientes  sint  illi  ,  qui  hiscc 
cpulis  coelestibus  pra^ferunt  terrenos  agros  et 
villas,  hoc  est  porcorum  siliquas,  regum  deliciis. 

8.  TUNC  AIT  SERVIS  suis  :  NuptijE  quidem  pa- 
RATjE  sunt,  sed  qui  invitati  erant,  non  fuerunt 
DiGNi.  ]Est  haec  alteraetposterior  pars  parabolaj 
invitatorum.  Tunc,  scilicet  cum  invitati,  puta 
Judaei,  nollent  venire  ad  mensam  nuptialem 
Evangelicac  doctrinae  Chrisli,  eo  quod  illa  non 
fuerunt  digni ,  quia  scilicet  illam  contcmnendo, 
eadem  se  fecerunt  omnino  indignos  :  ait  rex, 
scilicet  Deus  ,  servis  suis,  puta  Apostolis  : 

9.  ItE  ERGO  AD  EXITUS  VIARUM,  ET  QUOSCUMQUE 
INVENERITIS,    VOCATE    AD    NUPTIAS.  J     PrO    CxitUS 

vlarum,  Arabicus,  strata  viarum  vertit.  Graece 
est,  Zulblovi  blbiv,  id  esl,  decursus,  digressus, 
transitus,  exitus,  permeationes  viarum.  q.  d. 
Perambulate  et  percurrite  omnesviasomnesque 
viarum  flexus,  angulos,  fines  et  terminos;  nul- 
lus  sit  angulus,  nullus  finis  viarum,  quem  non 
permcetis,  hoc  est,  omnes  mundi  vias,  oApos- 
toli,  perambulate,  totum  orbem  ,  omnesque 
Gentium  regiones  obite,  ni  iis  evangelizetis 
Christi  fidemetgratiam,  adeamque  omnes  om- 
nino  genles  et  homines  vocetis.  Jubet  enim  Apos- 
tolis,ut  ab  invitatis,  id  est  Judaeis,  Evangelium 
transferantadomnes  Gentes;  undesubdit: 

10.  Et  EGRESSI  SERVI   (ApOStOli)    EJUS  IN  VIAS.  ] 

Idcm  ergo  sunt  exitus  viarum  quod  vice ,  sivc 
duclus  ei  flexus  viaruni.  Sic  Aristoteles  lib.  dc 
Mundo  ots^oSou;  Tr).av/;Tcrjv,  vocat  cursuslunae  ccte- 
rarumque  stellarum  errantium  permeationes, 
errores,  gyros  et  flexus.  Jubet  ergo  Chrislus 
Apostolis,  utomnesgenteset  regiones,  adeoque 
ullimos  terrfE  fines  adeant,  iisque  Christum 
evangelizent:  iuxta  illud  :  Jn  omnem  terram  ex  i- 
vit  sonus  eorum,  etjn  fines  orbis  terrce  verba  eorum . 
Psal.  18.  Mystice*  servi  sunt  angeli  praepositi 
Gentium  conversioni ,  ail  Origenes. 

Symbolice,  VicB  Primo,  sunt  errores  varii  et 
contrarii,  sectaeque  Geniium,  quos  dispulerunt 
Apostoli.  Ita  Remigius.  Secundo,  S.  Chrysost. 
Viae,  inquit,  sunt  varia;  professiones  hominum 
in  mundo,  ut  Philosophiae ,  militioe,  etc.  Jubet 
ergo  cujuscumque  conditionis  homines  invilari 
ad  fidem.  Tertio,  Via,  aitS.  Hilarius,  esttcmpus 
scsculi;  Jubentur  ergo  ire  cul  exitus,  quia  omnibus 
retroacta  donantur.  Onarto  S.  Gregorius  :  Vioc, 
ait,  sunt  acUones ;  exilus,  defectus  :  plerumque 
cnim  facile  conveniuntur,  quibusprospere  non 
succedit. 

CONGREGAVERUNTOMNESQUOSINVENERUNT,BONOS 


f 

I 


COMMENTAIIIA  IN  MAT 

ET  MALOs.  ]  Hoc  csi  cmblcma  paraboloe ,  tan- 
tumquc  significat  univcrsim  omncs  homincs , 
sine  discrimine  voculos  esse  ad  fidcm  Cliristi. 

Et  IMPr>F,T/B   SUriT   NUPTfyE  DISCUMBENTIVM.  ]  Im- 

plela  cst  Ecclcsia  omnium  gentium  et  (idclium 
numcro  ctcopia. 

INTRAVIT  AUTEM  HEX  tJT  VIDERET  DISCUMnENTES,] 

Eosque  lustrnret  et  examinaret.  Hoc  fiet,  cum 
Deus  vcnict  ad  judicium  universale  in  fine  mundi, 
utomnesexamiuct,  judicet,  praemietvel  puniai, 
beet  vcl  condcmnet.  Ita  Origcnes,  S.  Chrysoslo- 
mus,  ct  aiii. 

Et  VIDIT  ini  nOMINEM  NON  VESTITUM  VESTE  NUP- 

TiALi. ]  Arabicus,  veste  nupiiarurn;  Syrus,  vesie 
ccnviviali.  Vcslis  nuptialis,  id  est,munda,  pre- 
liosa  ctsplendida,  non  cst  rulcs,  ut  voiunt  liaerc- 
tici:  omnescnim  in  hocEcclcsiicconviviohabc- 
bant  fidem,  imo  non  nisi  per  fidcm  in  illud 
ingrcdi  potcrant;  ergo  vestis  lucc  cst  charitas  mo- 
ruraque  probitas  ct  sanclilas  :  vita  cnim  pura  et 
sancta  cst  inslar  vcslis  munda?,  et  cycladis  spleii- 
didae,  ex  virtuli!)us  ct  bonis  opcribus  contcxtaj, 
quae  mire  homincm  exornat.  Ita  S.  Hieronymus, 
Hilarius,  Chrysostonius,  Tertullianus,  et  alii. 
Unde  S.  Gregorius,  non  hal)cntcm  vestcm  nup- 
lialem.cxplicat  fidcmhabentcm,  nonoperacha- 
ritatis,  per  quam  Dominus  ad  socianda)  sibi  Ec- 
clesiic  nuplias  venit.  S.  Auguslinus  vero  lib.  2. 
contra  Faust.  c.  19.  explicatsuam,  non  Domini 
gloriam  quaerentcm.  S.  Hilarius  autem.  Vestis 
nuptialis,  ait,  esl  gratia  Spirilus  sancti,  et  can- 
dor  hubilus  coclestis,  qui  bona  interrogatione 
confcssionis  susceptus ,  usque  in  coelestem  coe- 
tum  iuimacuiatui»  eit  reservandus.  S.  Hiero- 
nymus  dcnique  ait,  Opera  quaj  complentur  ex 
lcge  et  Evangelio,  novi  hominis  clliciunt  vcsti- 
mcntum. 

Porro  plures  in  dic  judicii  Si  Christo  rcperien- 
tur  fidcles ,  carentes  hac  vcste  charitaiis  et  sanc- 
titatis,  unus  tamen  dumtaxat  nominatur,  tum 
quia  obiter  hoc  tantumet  quasi  Trx^epywi  additur. 
Scopus  enim  Chrisli  proprius  et  dircclus  est, 
hac  parabola,  uti  et  pra;cedeniibus  tantum  sig- 
Dificare,  reprobatis  .ludajis  incredulis  vocandas 
ad  Cbristum  esse  Gcntes  :  tumquia  hic  unus, 
omnes  illi  similes  significat :  hic  cnim  unus  est 
instaromnium,  sive  excmplar  ct  spcculumcunc- 
torum  impiorum  :  tum  dcnique  utsignificet,  nc 
unum  quidcm  impium  in  die judicii  laterc  posse, 
vel  impune  abiturum. 

12.  Et  ait  illi  :  Amice  (Syrus,  socie  mi)  quo- 
UODO  nuc  intrasti,  non  oabens  vestem  nuptia- 
LEM  ?]  Vox  amice  significat  Dcum  hicc  impiis  dic- 
turum,  non  ex  ;odio  ct  studio  condemnaiionis, 
sed  amiceexzclojuslitiac.  AdditS.  Hieronymus: 
Amicum  vocat,  quia  invitatus  fuit  ad  nuplias, 
ideoque  eum  iinpudentia;  arguit,  quod  amicc 
invitatus  ad  nuptias,  rustice  vencrit  sine  vestc 
uuptiali.  IJndc  S.  Gregorius  hom.  38.  Mirandam 
cstp  inquit,  quod  lumc  ct  amicum  vocat  ct  rcpro- 
bat ,  ac  si  apertius  dicat  :  Amice ,  et  non  nmice , 
(tmice  per  fulcm ,  sed  non  amicc  per  opcralioncm. 

At  ille  obmutuit.  J  Quia  ibi  locus  negandi  non 
cst,  aii  S.  Ilioronymus  :  nam  Deus  ibi  illuminabii 
abscondita  tcncbrarum,  et  manifcstabit  consilia 
4X>rdi(nn  :  juxta  illuid ,  Scrtdnbor  JerUsalan  in  la- 
cemis.  Sophoni  1.  12.  Unde  S.  Gregorius  3S.  in 
Evangv Q^uiuit,  inquit,  ^mVz  (r  illa<iisirivtionc 


TUyEUM.  Cap.  XXII.  41t 

ultimcB  increpationis  omne  argumentum  cessat 
excusationis,  (pdppe  quia  ille  foris  increpat,  qui 
testis  conscientiie  iuLus  animam  uccusat. 

13.  TuNC  DixiT  REX  MiMSTBis.]  Angclis  suis,  ut 
patet  Mallh.  13.  39.  uudc  Daniel  de  iis  c.  7.  ait : 
MilLia  millium  ministruhant  ei,  et  dccies  millies 
centena  millia  assistebant  ei. 

LiGATis  MANiBus  ET  PEDiiJus  Ejus.]  Estcmblema, 
significaus  damnatos  non  posse  resistere  Dci 
sententiae  et  ultioni,  nec  quidquam  boni  dein- 
ceps  posse  facere,  pcriude  ac  si  manus  et  pedes, 
imo  os  et  mentem,  judiciumctvoluntalem,  ha- 
berent  colligata.  Nam,  ut  ait  S.  August.  lib.  11. 
de  Trinit.,  pravarum  voluntatum  implicatio ,  est 
vinculnm.  Et  S.  Gregorius  homil.  38.  Tunc,  ait,  li- 
gat  pcena,  quos  modo  ci  bonis  ope7'ibus  ligavit  culpa, 
ctc. ;  qui  ergo  nunc  sponle  ligantur  in  vilio,  tanc 
in  suppiicio  ligantur  invite,  Glossa  vero:  Singula, 
ait,  membra  poenis  subjicicutiu-,  qu;e  hic  singu- 
lis  scrviliis  servierunt. 

MlTTlTE  EUM  IN  TENEBriAS  EXTERIORES  :  IBI  ERIT 
FLETUSETSTRIDOR  DENTIUM.  J  Qui  (dcntes)  dc  cdu- 

cilate  gavibi  sunt,  ait  Gloss.  Intcrl.,  ex  S.  Greg. 
De  his  dixi  cap.  8.  v.  12.  Apposile  S.  Grego- 
rius  :  Interiores  tenebrce ,  ait,  sunt  ccecitascordis ; 
(yXteriores  tenebrce,  ceternce  damnationis  nox. 

\l\.  MULTI  ENIM  SUNT  VOGATI,  PAUCI  VERO  ELECTL] 

Quia  rejecli  sunt  omnes  primi  qui  invitati  ve- 
nire  noluerunt,  puta  omnes  Judaei  Christo  incre- 
duli,  quo  proprie  spectat  haec  parabola,  uti  et 
prajccdentcs  cap.  20.  et  21.  Ad  ha;c  rejcctus  est 
uiius  illecx  iis  qui  vocali  vcnerunt,  sed  intravit 
nonhabens  vestem  uuptialcm,  quiomnesfideles 
impios  repraesentat.  Quia  cnim  Cliristus  propric 
hic  illos  significarc  non  iutendcbat,  hinc  suffe- 
cit  ei  per  unuin  hunc  obiter  indicarc,  non  om- 
nes  qui  venerunt,  sive  qui  Christo  crediderunt , 
fore  salvandos,  sedeos  dumtaxatqui  fidemvcste 
nuptiali,  id  est,  charitate,  sanctisque  operibus 
ornarint,  ceteros  vcro  rejiciendos.  Jta  Glossa, 
Maldon.  ct  alii.  H;cc  Christi  scntenlia  magnum 
cuique  injicere  debet  timorem ;  nemo  cnim  scit 
an  elcctus  sit  an  reprobus.  Satagere  ergo  quis- 
que  debet,  ut  per  bona  opera  certam  suam  elec- 
tioneni  et  vocationcm  faciat,  uli  mouct  sanctus 
petrus. 

Excmplum  dat  S.  Gregorlus  hic  hom.  38.  tres 
amitas  suas,  quarum  prima,  scilicet  Tliarsilla  , 
cum  in  sancta  virginitate  egisset,  a  S.  Felice 
Pont.  avo  suo  jam  beato,  in  coeluni  evocata  est, 
cum  ei  diceret :  Veni,  quia  in  liac  te  lucis  7nan- 
sione  suscipio.  Unde  illa  sursum  respiciens,  Je- 
sumque  vidcns,  clamansquc:/Jcm/<7e,  rccedite, 
Jesus  venit,  spiritum  ei  tradiditajlcrna  vita  bean- 
dum.  Sccunda  vero  yfimiliana,  ^  sororcsua  Thar- 
silla  in  coeium  ad  festum  Epiphanioc  evocaia, 
cum  illa  dc  tertia  sorore  Gordiana  solliciia  re- 
piicaret:  Et  si  solavcnio^  Gordianam  cui  dimitto? 
ab  ea  trisli  vultu  audivit :  Feni ,  Gordiana  cnim 
inter  laicas  deputata  est :  quae  prolndc  mox  oblila 
virginalis  suie  consecrationis,  honoris  et  pudo- 
ris,  villicum  suuni  accepit  in-maritum.  Addital- 
texumexemplura  monachi,  quiirrcligiose  vixe- 
rat,  acmorieus  draconi  ad  dcvorandum  tradilu» 
fuit;  sed  precibus  fratrum  liberalu»,  conversu-^ 
dignam  egitpoenitenliam,  ideoquc  intcr  elecios 
rccenseri  mcruit. 

15.  TuNC  ABEr:iTr.s  PnAnis.Ei,  consiliim  imf- 
BUXT,   VT  CAPEHKXT   EUM    IX  8BRM0XE.1  Pro  cap<- 


hn 


COMMENTARIA  IN  MATTH^EUM.  Cap.  XXIT. 


rent,  Graec.  est,  :ra/(o£uiiejT(> ,  idest,  U.laquearcm: 
:royt5t«  enim  sunl  laquei ;  Syru^  vcrtit  aucupa- 
rentur.  Sicut  enim  aucupes  capiunt  aves  laqueo, 
sic  vafri  capiunt  siaipliccs  capliosa  quaeslione. 
q.  d.  Quaesi  erunt  Pharisaei  captiosas  qurestio- 
nes,  quas  proponerent  Cliristo,  ut  quidquid 
respondcret  repreliensionem  incurreret,  itaqiie 
oua  rf  sponsione  se  quasi  iilaquearet,  eaque  capi 
et  redargui  posset ,  ac  reus  laesae  majestaiis  vel 
humanae  vel  divinae  pera-geretur :  Bicipiii  com- 
plexione  insidiantes  ,  aitS.  Augustinus  lib.  1,  con- 
tra  Crescon.  c.  17,  ut  quocliibet  eligens  caperetur. 
Si  licere  responderet ,  tanquam  reus  esset  adversus 
populum  Dei :  si  autem  diceret,  non  licere,  tan- 
quam  Ccesaris  adversarius  perimeretur. 

16.  Et  mittunt  ei  DisciPULOS  suos  CUM  Hero- 

DIANIS,  DICENTES  :  MagISTER,  SCIMUS  QUIA  VERAX 
ES,  ET  VIAM  DEI  IN  VERITATE  DOCES,  ET  NON  EST 
TIBI  CURA  DE  ALIQUQ  :  NON  ENIM  RESPICIS  PERSONAM 
UOMINUM. 

CuM  Herodianis.]  Syrus,  cum  iis  qui  erant  de 
domo  Uerodis ,  id  est,  qui  erant  Herodis  fautores, 
familiares,  domeslici. 

Secta  haec  erat  Judaeorum,  Romano  Caesari 
ejusque  tributo  faventium ,  ita  dicta  a  primo  He- 
rode  Ascaloniia  infanticida,  qui  totus  erat  Cae- 
sarianus,  uipote  rex  Judaeae  a  Romano  senatu  et 
Caesare  Augusto  creatus,  quique,  ut  ait  Josephus, 
Iributis  Caesaris  in  Judaea  praterat.  Ita  S.  Hiero- 
nymus,  Origenes,  et  alii.  AdduntS.  Epiphanius 
lib.  1.  haeresi  20.  Tertullianus  lib.  de  Praescript. 
S.  Hieronymus  Dialogo  contra  Luciferianos,  et 
ex  iis  Baronius  in  Apparalu  Annalium,  Herodia- 
nos  fuisse  sectarios  sive  ha;relicos  Judaeorum, 
qui  Herodem  Ascalonilam  censebant  esse  Mes- 
siam ,  sive  Christum  a  Prophetis  pi  omissum ,  eo 
quod  viderent  in  ipso  defecisse  sceptrum  de 
Juda,juxtaoracuhiin  Jacobi,Genes.  69.  10.  Avide 
lios  adulatores  adjuvil  fovilque  Herodesjideoque 
occidit  infantes  in  Bethlehem  ut  interficeret 
Christum,  ne  alius  quam  ipse  haberetur  Christus: 
atque  ea  de  causa  magnificentissinmm  Judaeis 
exaedificavittempium  veteridestructo,  quod  cum 
templo  Salomonis  certare  videbatur,  ut  docet 
Josephus  lib.  15.  Antiquit.  cap.  \(\.  Audi  S.  Hie- 
ronymumseclasJudyeorum  breviter  enarrantem 
Dialog.  contra  Lucifer.  Taceo  de  Judaismi  ficere- 
ticis,  qui  ante  advenlum  Cliristi  legem  traditam 
dissiparunt ;  quod  Dosithceus  Samaritanorum  prin- 
ceps,  Proplictas  repadiavit;  quod  Sadduccei  ex  il- 
lius  radice  nasccntes,  etiam  resurrectionem  carnis 
negaverunt ;  quod  Pliariscei  u  Judceis  divisipropter 
quasdam  observaliones  superfluas ,  nomen  quoque 
a  dissidio  susceperunt ;  quod  llerodiani  Herodem 
regem  suscepere  pro  Cliristo.  Idem  censent  Theo- 
phylactus  et  Euthymius  hic,  ac  Philastrius  lib. 
de  Haeresibus;  nisi  quod  hi  pro  Herode  Ascalonita 
substituant  ejus  filium  Herodcm  Antipam,  qui 
patri  mortuo  succedens,  jani  tum  regnabat,  ct 
Joannem  Baptistam  occidit,  ac  Christum  vestc 
alba  indutum  illusit.  Verum  quod  Anlipas  a  Ju- 
daeis  habitus  sii  Messias,  necJosephus,  nec  He- 
gesippus,  nec  quis  ahus  veterum  meininit,  imo 
diserte  negat  hic  S.  liieronymus. 

Herodianos  ergo  hosce  Pharisaei  (qui  in  con- 
trariam  partem ,  sciWcet  Herodem  non  esse  Mes- 
siam,  necCaesariRomanodandumesse  tributum, 
quasivindiceslegisMosaicieetliljertalis  Judaicfe, 
propendebant,  ut  patet  ex  Josepho  18.  Antiqui- 


tatum,  cap.  1.)  subornant,  ut  cum  discipuh's 
suis  eant  ad  Jesum.quasi  novum  Judaeas  Pro- 
i)hetam  et  doctorem ;  eique  fjuflesiioneni  hanc  de 
tributo  Ca^sari  dando,  illo  tempore  inter  se  coil- 
•roversam  proponant,  ul  ilie  litem  dirimat;  sed 
iiac  fraude  et  astuto  consilio,  ul,  si  Christusas- 
serat  dandum  esse  Caesari  tributum,  pleiiis  Ju- 
daicix  invidiam  incnrrat;  si  negot,  in  Cossaris  et 
Romanorum  iram  ac  rcalum  incidat,  qui  in  eum 
quasi  scditiosum  el  perduelitMn  monus  injiciant, 
eumque  vita  mulclenl.  Erat  ergo  cornuta  etcap- 
tiosa  liaecqusestio,  ac  dilemma  blceps. 

Magister.  ]  Ilebr.  rabbi.  Rabbi  autem  significat 
non  solum  legis  doctorem,  quales  sunt  Raiibini, 
sed  eliam  vinim  primarium  aucioriiate  pra^di- 
tum,  potentcm  et  principem.  Ficte  adulantur 
Christo  :  nameum  vocantmagistrum,  cujusno- 
lunt  esse  discipuli,  quem  magisterio,  fama  et 
vita  privare  mo\iuntur. 

SciMus,  QuiA  verax  es  ,  ET  viAM,  id  Bst  lcgem, 
Dei  in  veritate  doces.]  Lex  enim  est  via ,  qua 
tendimus  ad  Deum,  ejusque  gratiam  etgloriam; 
lex  enim  docet  quid  Deo  placeat,  quid  velit  i 
nobis  fieri,  ut  illi  grati  simus,  ab  eoque  justill- 
cemur  etbeemur. 

Et  non  est  tibi  cura  de  aliquo.  ]  Mon  mctuis 
iras  Herodis,  nec  potentiam  Caesaris ,  ut  hoc 
metu  impediaris  ne  verum  respondeas,  et  pro 
Judaeis  tuis  sententiam  feras,  etiamsi  per  hoc 
scias  te  offensam  Herodis  ei Caesaris  incursurum, 
uti  Herodis  aduUerium  castigans  Baptista,  ejus 
offensam  incurrere  non  detrectavit.  Putabanl 
enim  ipsi  omnino  quod  Christus  pro  Judacis ,  ut- 
pote  fidelibus,  contra  Caesarem,  utpote  infidelem, 
senteniiam  ferret.  Ita  S.  Chrysost.  Aduluiione, 
inquit,  putant  eum  ita  inflare  et  audacem  reddcre, 
ut  contra.  institutas  leges ,  et  pra;sentem  rerum 
statum  quidpiain  dicat ,  ctc,  ut  scilicet  Ccesarem 
offendat  ajfeclatce  rebeliionis  suspicione. 

NON  ENiM  RESPicis  PERSONAM  (Syrns,  faciem) 
HOMiNUM.  ]  Ut  videas  an  facies  vel  persona  sit  di- 
vitis  et  principis,  an  pauperis  et  plebeii ,  ac  prin- 
cipi  adulando  pro  eo  respondeas,  plebemquc 
condemnes;  sed  clausis  quasi  oculis  sententiam 
pro  veritate  et  justitia  pronunties,  dicasque : 
Amicus  Ccesar ,  sed  magis  amica  veritas.  Undo 
Arabicus  vertit,  non  respicis  in  faciem  hominis. 
Graecum  enim  TipidWTtov  et  personam  et  faciem 
significat,  quia  ex  facie  pcrsona  quaelibet  dig- 
noscitur. 

17.    DlC   ERGO  NOBIS   QUID  Tir.l   VIDETUR  :   LICET 

CENSUAi  (Syrus,  pecuniam  capitatim  :  censum 
enim  solvebani  singulu  capita)  dare  Cesari,  an 
NON?]  Judaei,  utpote  populus  fidelis  Deoque  dc- 
votus,  abhorrebanta  Gentilibus  quasiidololatris, 
ideoque  multi  eorum  censebant  non  licere  Jii- 
daeis  Caesarem  agnoscere  pro  Domino,  eique  tri- 
butum  pendere,  eo  quod  solus  Deusesset  eorum 
Dominus ,  cui  decimas  et  annuum  censum  sol- 
vebant:  Caesarem  intellige,  non  Augustum,  ut- 
pote  jam  vita  functum,  sed  Tiberium,  Augusli 
ex  Livia  uxore  privignum  et  successorem,  jam 
tum  regnantem  ab  annis  octodecim,  ut  patet 
Lucoe  3.  1. 

Porro  occasio  hujus  questionis  proponendae 
Christo,  fuit,  quod  sub  id  tempus  Judas  quidam 
Galilaeus  docuerit,  non  licere  Judaeis  subesse 
et  dare  tributum  Romanis  utpote  Gentilibus; 


COMMENTARIA  IN  MATm^UM.  Cap.  :XXn. 


'iM 


Christus  aulcmcl  Aposloli  crantGalilaei  (Chris- 
lus  enim  conceptus  ct  cducatus  est  in  Nazareih : 
unde  Nazarenus  et  Gahlaeus  est  cognominalus) 
Mleoque  dogmalis  ct  crroris  Judae  Galilaei ,  quasi 
civissui,  aJudtfiis  fuere  insimulati :  atque  hac 
de  causa  ipsi  errorem  hunc  ScTpe  ci  se  amoliti 
sunt  ct  confutarunt,  ut  dixi  Actor.  5.  37.  Audi 
sanctum  Hicronymum  in  c.  3.  ad  Titum,  v.  1. 
Uoc prwceptum ,  inquit,  frropterea  puto  ab  Apo&- 
tolo  editam,  quia  Jadce  GalilcBi  per  itlad  tempus 
dogma  adhuc  vigebut ,  et  habebat  plarimos  secta- 
tores ,  qui  inter  cetera  hoc  quasi  probabile  profe- 
rebat,  cx  lege  nullum  debere  Dominum,  nisisoium 
Deum ,  vocari,  et  eos  qui  ad  templum  decimas  de- 
ferrent,  Ccesari  tributanon  reddere.  Quce  hceresis 
in  tantum  creverat,  ut  etiam  Pharisceorum  et 
multam  partem  populi  conlurbaret ,  ita  ut  ad  Do- 
minum  quoque  nostrum  referretur  hcec  qucestio  : 
Licet  Ccesari  dare  tributum  an  non?  Quibus  Domi- 
nu3  prudenter  caateqae  respondens ,  ait  :  Reddite 
quce  sunt  Ccesaris  Ccesari,  et  qace  sant  Dei  Deo. 
CuiresponsioniS.  Paulus  congruens  docet ,  princi- 
pihus  et  potestatibas  credentes  debcre  esse  sub- 
jectos. 

18.  CoGNiTA  AUTEM  Jesus  nequitia  ( graecc 
«oyyjpia,  id  cst,  malitia,  qua  fraudulenia  simu- 
latione  volebant  eum  Romanis  necandum  obji- 
cere)  eorum,  ait  :  Quid  me  tentatis,iivpoci\it^?] 
Simulatis  cnimvosamicos,  otreligionisac  bonae 
conscientiac  studiosos,  ut  sciaiis  quid  rccte  et 
juste  ex  legc  Dei  in  hoc  casu  agere  debcatis, 
cum  sitis  inimici  meiaeque  acDei,  el  meum  san- 
guinem  sitiaiis,  eumque  fraudulenter  ct  dolose 
mihi  extorquere  satagalis.  Prima,  ait  S.  Hier., 
virtas  respondentis  est  cognoscei^e  inteirogantis 
mentem,  illique  responsioncm  accommodare.  Hi 
enim  Pharis.nci  et  Herodiani  quasi  hypocritae, 
blandiuntur ,  ait  auctor  Imperfecti,  ut  perdant  : 
Chrislus  vero  eos  incrcpat,  ut  salvet.  Utilio)- 
cnim  cst  Deus  iratus,  quam  homo  propitius. 

19.  Osteniute  miui  numisma  census  ( q.  d. 
Ostendite  mihi  nummum,  quem  pro  censu  et 
tributo  Caesar  a  singuUs  capilibus  exigit.  Unde 
Syrus  pro  censu  vertit,  argenti  capilis;  Arabi- 
cus,  ostendite  mihi  figuram  denarii. )  At  ilm  ob- 

TULEnUNT   El   DENAKIUM.   J   DiCCS  :    Ex    C.    17.    17. 

liquet  Judaeos  pro  censu  solvisse  didrachmum , 
sivc  dimidium  sicli  :  denarius  auteni  Romanus, 
uniusdumlaxaterat  drachmae,  eratque  id  quod 
nunccstJulius  Romanus,  velRcgalisHii.panicus, 
qui  Roma)  decem  baiocos;  Antverpiac,  quinquc 
stuferos  valct :  quarc  dcnarius  crat  dimidia  pars 
didrachmi,  et  quarta  pars  sicli  :  siclus  enim 
valebat  quatuor  Julios.  Respond.  didrachmuin 
commoditalis  causa  fuisse  divisum  in  duos  de- 
narios,  acsingulos  procensusolvisse  duos  dena- 
rios,hocest,  didrachmum.  Ita  Jansenius,  Mal- 
donatus  et  alii :  nisimaiis  denariumhuncfuisse 
dupUccm ,  ideoque  lu.sse  didrachmum ,  sicut 
duplicem  Rcgalem  10.  stuicrorum  vocamus 
clJam  Regalcm.  Denique  vidcturTiberius,  utiet 
cetcri  Impcralores,  ejus  prelii  denarium  cudi 
jusslsse,  quein  vellet  sibi  i  Judajis  in  censum 
dari,  quia,  uicx  Lampridio  docei  Baronius  ,  so- 
lebani  Romani  cudere  numismata  eo  pretio  et 
pondere,  quo  illa  sibl  volebant  in  tributum 
pendi,  quod  pro  raiione  temporum  et  necessita- 
tuui  muiabatni-,  et  aliquando  eral  raajus,  ali- 
quando  minu!.. 

20.  Et  AiT  ii.i.is  Jesis  :  Ccjus  est  imaco  H.ec  et 
s.uPEnsci\imo':>]  Grcecc,  tTtc/pfy),  quod  hUcrpres 


in  Marco  vertit,  inscriptio.  Solent  enim  nummi 
insigniri  tam  nomine,  quam  imagine  velenigir 
principis,  qui  eos  cudit.  Unde  Arabicus  vertil, 
cujus  est  figura  hcec  et  inscriptio? 

21.  DicuNT  Ei,  C/ESARis.  ]  Tibcrii ,  qui  tunc 
imperabat.  Sciebatjam  ante  idChristus,  sedin- 
terrogal,  ut  ex  ore  eorum  elicial  responsum  , 
quod  in  eos  inlorqueat,  illosque  convincaU  Ca- 
saris  cognomen  primo  daiumestJuUo  Caesari, 
a  quo  ad  sequenics  Imperatores  transiit.  Audi 
S.  Isidorum  libr.  9.  Etymol.  cap.  3.  Ccvsaram 
nomen  d.  Julio  coepit ,  qui  bclio  civiii  commoto , 
irrimas  Bomanorum  singularem  obtinuil  principa- 
tum.  Ccesar  autem  dictus,  quod  cceso  malris  suce 
morluce  utero,  prolatus  educlasque  fuerit;  vcl 
quod  cum  ccesarie  nalas  sit,  d  quo  et  Imperalores 
sequentes  Ccesares  dicti ,  co  quod  comcUi  essent. 
Servius  vero,  et  Spartianus,  et  ex  iis  Carolus 
Sigonius  iib.  de  Nomin.  Rom.  Coesar ,  inquit, 
dictus  ab  elephanto  primum  cccso  :  num  lingaa  pu- 
nica  Ccesar  elephas  dicebatur;  quare  in  quibusdam 
argenleis  nummis  apud  me  videre  cst ,  ab  altcra 
parte  elephantem  cumhac  inscriptione ,  C.€SAH,  ab 
aitera  aatem  inslrumenta  qaibus  elephantos  Romani 
perimebant. 

TUNC    AIT   ILLIS    :    Reddite    ergo    qvm    sunt 
C.^SARIS,     C/ESAHI  ;     ET    QU.C     SUNT    DeI,     DeO.  ] 

q.  d.  (Juandoquidem  vos,  o  Juda:;ij  jam  Caesari 
subjecti  sitis,  ideoque  ejusmonela  passim  uta- 
mini,alioqui  ea  non  usuri,  cum  h  Gentium  riti- 
bus  et  symbolis  prorsus  abhorreatis,  cumque 
Caesar  non  nisi  temporalia  ,  scilicet  denarium 
sua  efhgie  etnomine  inscriptum,  quasi  suum  a 
vobis  sibi  deposcat;  non  tam  date,  quamrerfrfi/c 
ei  denarium  suum  pro  censu:  spiritualia  vero, 
scilicetcultum  et  pietatem,  date  Dco  luec  eniin 
jure  suo  Deus  sibi  exigit;  italiet,  utncc  Deum, 
nec  Cccsarem  oLcndatis. 

Noia,  Christum  noUe  hicdisputarc,  anJudaci 
juste  Romanis  sint  subditi  faciique  vectigales, 
et  tributarii ;  an  vero  injuste  et  tyrannice.  Anceps 
enim  ha;c  erat  quscstio.  Prima  enim  facie  nega- 
tivapars,  scilicetquod  non  jusle,  videtur  verior. 
Pompeius  enim  qui  primo  Juda-am  Romanis  sub- 
jecit ,  fecitque  vecligalem ,  vocalus fuit  dumtaxai 
ab  Hyrcano  et  Aristobulo  frairibus  (nepotibus 
Simonis  pontificis,  qui  fuit  fraler  Judae.Macha- 
bai)  dc  principatu  et  ponlificatu  Judtcae  inter 
se  contcndentibus,ut  litem  inter  eosdirmierel: 
quo  iureergo,  iis  exclusis,  princip..tum  Judaeac 
ab  eis  adRomanos  iranstulit?  Hoc  cnim  est  ju.'. 
Turcicum,  nam  Turca  vocalus  in  auxitium  a 
Christianis  principibus  inler  se  dissidentibus, 
utrumque  occupat  et  subjugat.  Penitius  tamen 
rem  gestam  inspicienti,  aflirmaliva  pars  pro- 
babitur,  scilicet  Pompeium  et  Romanos  jurr 
justi  belli  occupasse  Jud;eam.  Cum  eniin  Pom- 
peius  litem  adjudicasset  Hyrcano,  idque  juste, 
uipote  seniori ,  ideoque  Judaea)  principaium  cuni 
pontificatu  illi  assignasset;  Aristooulus  frater 
ejus  junior,  ut  utrumque  dolo  et  vi  occuparet, 
Hierosoiymam  JudiTJemetropolim  insedit,  suis-. 
que  asseclis  et  miliiibus  implevit,  (pii  Hyrcano 
et  Pompeio  resliterunt.  Quare  Pompeius  vi  ur- 
bem  expugnavit,  eamque  Hyrcano  coiisentiente 
Romanis  subjecit.  Hyrcanus  enim  solus  eam 
tneri  et  reiinere  nequivisset,  unde  se  suaque 
tradidil  Pompeio.  Accessit  deinde  consensus 
senioriun  «'t  potiorum  Juda^o^^um,  qiii  malebaiit 
homauia  subcsse  quam  Ilyrcaiio  el  Arislobulo,- 


AiU 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXII. 


Videbant  cnim  sine  Romanis  rempiiblicam  Ju- 
daeorum  abituram  in  schismata  et  seditiones, 
cum  ethi  fratres  inter  se  summe  dissentirent, 
etcives  ab  uiroqiie,  uti  narrat  Josephus  lii).  2/i. 
Antiquit.  c.  5.  et  sequent.  Unde  S.  Hicronymus  : 
Et  erat ,  iiiquit,  in  populo  magna  seditio ,  cUcenti- 
bus  illis  pro  securilate  et  quiete,  quia  Romani 
pi-o  omnibus  miiitarunt ,  debere  iributa  persolvi : 
Pharisctis  vero ,  qui  sibi  applaudebant  injustitia, 
d  contrario  nitentibus,  non  debere  populam  Dei 
( cui  decimas  sotveret  ct  primidas  daret,  et  ce- 
tera,  quce  in  lcge  scripta  sunt)  humanis  legibus 
subiacei'e.  ■  "'  : ' 

Deniquc  Romanis  favebat  prroscriptio  :  jam 
enim  ipsi  ab  annis  fere  centum  pacifice  elhona 
fide,  populo  Juda^orum  tacente,  taciteque  con- 
sentiente,  possederant  Judoeam ;  quare prsecrip- 
tione  liac  vidcbantur  juste  occupare  dominiura 
JudaecTe.  Rursum  in  dubio  melior  est  coadilio 
possidentis  :  undc  in  dubio  nemo  possessione 
sua  privandus  est.  Quare  Pharisaeis,  si  Romanos 
hac  possessione  privare  volebant,  incumbe])at 
onus  probandi  et  evincendi  ipsos  injustc  occu- 
passe  Judseam ,  esseque  malae  fidei  possessores» 
Quod  cum  facere  non  possent,  Romani  suam 
possessionem  juste  retinebant :  accusatoreenim 
non  probante  crimen,  reus  absolvitur  :  actori 
cnim  incumbit  probatio  criminis;  reo  sufllcit, 
sicrimen  neget.  Actores  autemhicerantPhari- 
saei,  rei  vero  Romani ,  quos  Pharis.Ti  possessione 
sua  depellere  volebant,  Cliristus  ergo  hoc  domi- 
nium  Romanorum  in  Judfeos,  et  tributum  eis 
impositum  hic  non  vult  examinare,  anjustum 
sit,  an  injustum;  sed  praesupponit  faclurn  in  se 
quasi  justum,  utpotetot  tituhs  jam  dictis  robo- 
ratumet  confirmatum  :  quia  Pharissei  in  qu?es- 
tione  hac  census  Romanis  dandi,  suae  immuni- 
tati  ab  hoc  censu  non  praetendebant  justiliam, 
sed  religionem  et  pietatem ,  sciticet  non  licere 
nec  decere,  ut  populus  Dei  (qualis  erant  soli 
Judaei^  CaesariGentiliet  idololatraj  subsit,  pen- 
datque  tributum.  Unde  in  sua  quaestione,  quam 
Christo  proponunt,  non  dicunt:  An  obligamur 
dare  censum  Coesari?  sed  licet  censum  dare  Cce- 
sari,  an  non?  q.  d.  Nobis  videtur  id  non  licere, 
quia  lioc  videtur  cedere  in  Dei  contemptum , 
Judaeorum  dedecus,  et  rcligionis  fideique  inju- 
riam.  Ita  ipsi;  sed  Chrisius  respondet  contra- 
rium,  scilicet  non  esse  Deo  et  fidei  injurium , 
nec  gentis  fidelis  vilipendium,  si  populus  Dei 
subsit  Gentili  Coesari,  ipsosque  Judaeos  com- 
mode,  utiliterethoneste  posse  tam  Deo,  quam 
GentiU  principi  subesse  et  obsequi,  si  cuique 
reddant  quoddebent;  idqueprudenlerfacturos, 
ne  velDeum  vel  Caesarem  contra  se  concitent, 
ut  Gentem  totamquasi  sibi  rebellem  evertat,  uti 
paulo  post  ob  eamdem  causam  fecere  Titus 
et  Vespasianus  Romani  Imperatores ;  praestat 
enim  nummum  dare,  quam  viiani  et  omnih 
perdere. 

REDDITE  ERGO   qVM  SUNT  C^SARIS,    C^SAni  ;  ET 

QTJiESUNTDEi,DEO.]  q.  d.  Caesari datc  didrachma, 
quod  jure  suo  pro  censu  i'»  vobis  cxigit  ad  susli- 
nenda  rcipublicaD  onera,  ac  praesertim  ad  alen- 
dos  mililes,  qui  vos  ab  incursu  hostium  tuean- 
tur;  Deo  vero  date  didrachma,  decimas,  obla- 
liones  et  victimas,  ait  S.  Hioronymus ,  LevitiCo 
praescriptas ,  quas  ipse  suprcmi  dominii  jure  a 
vobis,  quasi  creaturis  et  fidelibus  suis  sibi  de- 
poscit.  .\ec  enivi  ex  eo  quod  reddit  quis  Casari 


qucB  CcEsaris  sunt,  impediturreddere  DeoqucB  Dei 
sunt,  ail  Origenes.  Alia  enim  suntjura  Caesaris, 
alia  Dei ,  sed  sibineutiquam  adversa  vel  contra- 
ria:  nec  enim  politia  adversatur  religioni,  nec 
vicissim  religio  politiic.  Quarc  cum  Tiberius 
Caisar  apud  vos  regnet,  vosque  illi  sitis  subdili, 
ut  patet  cx  eo,  quod  ipse  apud  vos  habcat  jus 
cudendi  monetam,  imo  jus  cudendi  numisma 
census,  puta  denarium  eo  prelio  et  pondere  quo 
ipsi  visum  fuerit  :  idcirco  vos ,  ct  monetam  et 
numisma  census  a  Tiberio  Caesare  quasi  Prin^ 
cipevestro  recipientes,  hoc  ipso  profiteminivos 
ipsi  esse  subditos  et  vectigaies ,  ideoque  eldem 
debere  pendere  numisma  census  ab  eo  cusiim  et 
indictum.  Quodore  locutus  est  Chrisli,is,  ait  sanc- 
tus  Bernardus  episl.  1x2.  opere  impiere  curaviu 
Conditor  Ccesaris  non  cunctatus  est  Ccesari  red- 
dere  censum,  Matth.  17.  26.  Audi  Tertullianum 
I.  deldololatria  c.  15.  Reddile  qucesant  Ccesaris, 
Ccesari;  et  quce  sunt  Dei,  Deo ,  id  est,  imaginem 
Ccesaris  Ccesari,  qum  est  innummo,  et  imaginem 
Dei  Deo,  qucB  in  homine  est,  ut  Ccesari  quidem 
pecuniam  reddas ,  Deo  temetipsum.  El  S.  Chrys. 
Tu  aulem  cum  audis  reddenda  esse  Ccesari  quoe 
sua  sunt ,  illa  solum  dici  nori  dubita,  qucv  pietati 
et  reiigioni  nihii  olJiciunt;  nam  quod  fldei  ac  virtuti 
obest ,  non  Ccesaris ,  sed  diaboli  tributum  ei  vecti- 
galest.  EtS.  Hilarius  :  Si  enim  niliilquod  Ccesaris 
est  penes  nos  resederit,  conditione  reddendi  ei, 
qua;  sua  sunt ,  non  tenebimur.  Porro  autem  si  rebus 
iilius  incubamus,  sijurepolestalis  suce  ulimurextra 
quereiam  injuriceest  redliiberi  Ccesart  quodCcesa- 
ris  est.  q.  d.  Si  vultis  esse  immunes  a  tributb, 
renuntiateomnibus  qua;  possidelis,  uti  ego  feci 
et  Apostoli,  ubi  enim  nihil  est,  ibi  nihil  juris 
habet  Coesar :  si  autem  vestra  retincre  vultis,  ac 
inter  eanumismala  a  Caesare  cusa ,  et  vobis  quasi 
subditis  ab  eo  indicta  ad  sustinenda  reipublicae 
onera,  tunc  omnijure  ffiquumest,  utilla  quasi 
sua  illi  reddalis. 

Politice,  Christus  hic  tacite  monet  Caesares  et 
principes ,  ut  suis  contenti,  Dei  et  Ecclesiae  ne- 
gotiis  sese  non  ingerant.  Sapienter  etpie  Cons- 
tantinus  Magnus  Imperator ,  teste  Eusebio  in  ejus 
Vila  1.  k.  c.  2/i.  ad  Ecclesiae  Pracsules  :  Vos,  ait, 
intra  Ecclesiam  Episcopi ,  ego  extra  Ecclesiam 
Episcopus  constitutus  sum  a  Deo.  Et  Valentinianus 
senior  :  Mihi,  ait,  qui  unus  ^  natnero  laicorum 
sum ,  non  licei  me  ejusmodi  negotiis  interponere. 
Ejus  vero  filius  Valentinianus  junior,  cum  ma- 
tris  Justinae  Arianae  impulsu  ecclesiam  pro 
Aiianis  posceret  a  S.  Ambrosio  (  ut  ipse  refert 
Epistol.  33.  ad  Marcellinam  sororem)  ab  eoau- 
divit :  Noli  te  gravare,  Jmperalor ,  ut  putes  te  in 
ea,quce  divina  sunt ,  imperiale  jus  habere.  Nolite 
exloliere ,  sed  si  vis  diutius  imperare,  esto  Deo 
subditus  :  scriplum  est :  Quoi  Dei  Deo,  quce  Ccesa- 
ris  Ccesari.  Ad  Imperatorem  palatia  perlinent ,cul 
sacerdolem  Ecclesice  :  tibi  mocnium  jus  concessum 
est,  non  sacrorum.  Et  Hosius  Cordubensis  ad 
Constantium  Imp.  Arianum :  Ne  te,  inquit,  im- 
misceas  Ecclesiasticis,  neque  nobis  in  hoc  genere 
prcecipe,  sed  potius  ea  a  nobis  disce.  TibiDeus  im- 
pcrium  commisit,  nobis  quce  sunt  Ecclesice  con- 
credidit.  Theodosius  junior  epist.  ad  Concil. 
Ephesinum  :  Nefas  est,  inquit,  quiSS.  episcoporum 
catalogo  cuiscriptus  non  est ,  eum  EcciesiasUcis 
negotiis  et  consuUationibus  se  immiscere. 

Moraliter  docet  nos  hic  Christus ,  prudentiam , 
ut  apud  captiosos  ita  sapienter  loquiimur,  et  ser- 
moncm  tempcremus,  ul  neutram  pariem  offen- 


COMMENTARIA  IN  MATTHyF.DM.   Cap 

(lamus;  scd.  inler  duas  aquas  nalemus,  ac  inter 
Scyllam  el  Charyl)(lim  enalemus. 

Tropologice,  sanctus  Ililarius  :  Deo  etiam  ca 
qua  Dei  sunt ,  rcddcrenos  oportet ,  id  est,  corpus 
et  animatn  et  voluntatem;  numisma  autem  Ccesaris 
in  auro  est ,  in  quo  cst  ejus  imago  depicta;  Dei 
autem  numisma,  homo  est ,  in  quo  est  Dei  imaf^o 
figurata;  ideo  divitias  vcstras  date  Ccesari,  Deo 
nutem  innocentia  vestrce  conscicntiam  servate. 
Sic  ct  Origenes :  Deo,  ait,  reddcnda  sunt  quce 
virtutis  sunt ,  Casari  qua  politice  et  census.  Et 
sanctus  Augustinus  libr.  1.  contra  epist.  Par- 
men.  c.  7.  Deo,  ail,  reddendus  est  cliristianus 
nmor,  regibus  luimanus  timor.  Sanclus  Bernar- 
(lus  vel  quis((ui8  est  auctor,  libr.  de  Passione 
Domini  cap.  3.  Reddite,  ait,  Caisari  denarium, 
CcBsaris  habentem  imagincm  ;  reddite  Deo  animam, 
quam  ad  imagincm  et  similitudinem  suam  creavit, 
ct  jusli  fueritis.  VideS.  Bernardnm  tract.  de  Qua- 
druplici  debito,  quo  Deo  obstringimur. 


LXII.  /iJ5 

ET  PRIMXJS  ,  UXORE  DUCTA  ,  DEFUNCTU8  EST  :  ET 
>0N  HABENS  SEMEN  ,  HELIQLIT  UXOREM  SUAM  FBATRI 
SUO. 

26.  SlMILITER  SECONDUS,  ET  TERTIUS  ,  USQLE  AO 
SEPTIMUM. 

NOVISSIME    AUTEM  OMNIUM  ET  MULIER  DEFUNCTA 
EST. 

27.  In  resurrectione  ergo  cujus  erit  deseptem 

UXOR  ?  OMNES    ENIM    IIABUERLNT    EAM.  ]    SaddUCaei 

pulabant  hac  qufcstione  Christum  confundere. 
Si  enim  dicerel  mulierem  hanc  unius  fore  uxo- 


Symbolice,  auctor  serm.  ad  Fratres  in  crcmo 
apud  sanctuin  Augustinum  lomo  10.  serm.  7. 
Tunc ,  ait ,  rcddimus  ca  qudsunt  Ccesaris  Ccesari , 
cum  Sanctis  impendimus  duliam  eis  debilam  ,  et 
quce  sunt  Dei  Deo,  cnm  Deo  tribuimus  lalriam  ilii 
soli  propriam. 

DeniqueS.  August.  in  Sententiis,  sentent.  15. 
liaec  recte  applical  voiis  et  voventibus  :  Quisquis, 
ait ,  bene  cogitat  quce  vovecit  Deo ,  et  quce  vovendo 
persolvat ,  seipsumvovcat  et  reddat.  IIoc  cxigilur, 
hoc  debetur.  Imago  Ccesaris  reddatur  Ccesari, 
imago  Dei  reddatur  Deo.  Id  jubet  Psaltes  dicens  : 
Vovete  et  reddite  Domino  Deo  vestro,  omnes  qui 
incircuitu  cjus  affertis  munera,  Psal.  75.  12. 

22.  ET  AUDIENTES   MIRATI    SUNT  ,    ET  RELICTO   EO 

AniERUNT.JMirati  suntsapientiamet  dexteritatem 
Christi,  quft  e  laqueo  hoc,  qui  Pharisaeis  vide- 
batur  inevilabilis  et  inexlricabilis,  tam  facile  se 
cxtricavil,  illumque  in  Pharisseorum  sibi  insi- 
diantium  collum  retorsit,  eoque  ipsos  se  cap- 
lantes  constrinxit,  juxla  illud  Psalm.  9.  16.  La- 
queoillo  quem  absconderunt ,  compreliensus  est  pes 
eorum.  Pharisaei  enim  et  negabant  censum  Cae- 
sari  et  cultum  Deo ,  ut  patebit  cap.  23.  eos  ergo 
lacile  perstringit  taxalque  Christus,  etutrumque 
eisfaciendum  edicil ;  quia  no7i  est  sapientia ,  non 
est  prudentia,  non  cst  consilium  conlra  Dominum, 
Proverb.  21.  30. 

'  23.  In  ILLO  DIE   ACCESSERUNT  AD  EUM   SaDDUC/EI 

(de  quibus  dixi  cap.  3.  vers.  7.)  Qui  dicunt  non 

ESSE  RESUORECTIONEM,  ET  INTERROGAVERUNT  eum.  ] 

Hi  audierant  Chrislum  docere  resurreclionem; 
ac  per  eam  persuadere  hominibus  poenilentiam 
et  vitam  sanctam.  Oppugnant  ergo  eum  hac 
questione,  quaeeis  pariter  videbalur  inextrica- 
bilis,  ut  Christum  ejusquedoctrinam  confutent, 
intricenl  et  everiant,  per  absurdilatem  qu.X'  ex  ca 
ipsis  sequi  videbatur. 

2i.  DlCENTES:MAGISTEn,  MOYSES  DIXIT  :  Sl  QUIS 
MORTUUS  FUERIT  NON  IIABENS  FILIUM ,  UT  DUCAT 
FRATER   EJUS   UXOREM    ILLIUS,    ET  SUSCITET   SEMEN 

FRATRi  suo.iicmeu,  id  est,  posteritatem  ,  filium 
(ita  Syrus)  qui  scilicei  nomine  defuncti  appel- 
leiur,  ui  sic  defuncius  in  co  quasi  filio  super- 
essc  et  aclernare  vldeatur.  Lex  haec  habetur 
Deuter.  25.  5.  ubi  cam  cxplicui. 

25.  EbaNT  AUTEM  APUD  NOS  SEPTEM  FBATnES , 


rem,  celeros  fratres  concitasset  ad  iram  et  in- 
vidiam  ,  et  ad  lites  perpetuas :  non  enim  a[)paret 
ratio,  cur  huic  potius  haec  uxor  delur  quain  al- 
teri.  Primus  enim  ejus  maritus,  qui  potiusjus 
habere  videbatur,  iilud  per  morlem  perdidit  : 
homineenim  morienle,  omnia  ejus  jura  paritei- 
cum  eo  moriuntur.  Sin  dixisset  Christus  uxorem 
hanc  septem  fratribus  fore  communem,  eum 
ut  doctrinae  turpissimae,  etpubliciinceslus  auc- 
torem  accusassent,  q.  d.  Haec  absurda  ex  re- 
surrectione  sequuntur,  si  ea  ponatur  ;  ergo  illa 
non  esl  ponenda ,  nec  asserenda,  uti  tu,  o 
Christe,  eam  ponis  et  asseris.  Ita  isti  homun- 
ciones  putant  se  sapere  cutn  summe  desiplunt  : 
quare  hoceorumtelumvelutaraneaetclaraverbo 
(lifllat  Christus  ,quoeis  suamignorantiamosleu- 
dit,  addendo  leriiummembrum  ab  eisomissum; 
utpotehominibus  crassis  el  carnalibus  inopina- 
tum ,  scilicet  quod  vidua  hoec  in  futuro  saeculo 
nuUius  erit  uxor. 

29.  Respondens  autemJesus  ait  :  Erratis  nes- 
ciENTEs  ScRiPTURAS.lQuac  crebro  ct  clare  resur- 
reciionem  astruunt,  ut  Job  cap.  19.  25.  et  2. 
Machab.  7.  9.  et  scquent.  et  c.  12.  kh.  Isaiae  26. 
19.  et  cap.  66.  1Z|.  Ezech.  37.  1.  et9.  Daniel.  12. 
12.  et  alibi. 

Neque viRTUTEM  Dei.]  Graec.  oOva;ttv,  jd  esi ,  vini , 
robur,  poteniiam,  q.  d.  Nescilis  Deum  csseom- 
nipotentem,  ideoque  possc  corpora  morlua 
et  incinerata  ad  vilam  resuscitare,  sicut  eadem 
primitus  ex  nihilo  creavil;  major  enim  \iriu.s 
requirilur  ad  aliquid  creandum  ex  nihilo  ,  quam 
ad  resuscitandum  ex  mortuo.  Ad  viiam,  in- 
quam,  spiritalem,  gloriosam  et  ajternam,  ui 
inslar  angelorum  vivani;  Sadducaei  enim  nega- 
bant  Deum  Deique  potentiam  et  providentiam, 
ac  consequenter  anim.e  immorlalitalem  et  cor- 
porum  resurrectionem ,  ut  patet  Actor.  23.  8. 
Tangit  Christus  duplicem  erroris  Sadducajoruni 
radicem  :  prima  est  ignorantia  Scriplurarum, 
quae  clare  docent  resurrectionem  ;  altera ,  igno- 
rantia  vel  inconsideratioomnipotentiaeDei,qu.T 
faciebat,  ut  Scripturas  resurreclionem  astruentes 
de  mystica  a  vitio  ad  virtutem  resurrectionein- 
terpretarenlur. 

30.  IN  REsuRRECTiONE  (idcst.in  fuluro  saeculo, 
ul  explicat  Lucas  cap.  20.  35.  puta  in  coclo  ei 
ccelestibcatitudine)  emm  neque  nubent,  scilicct 
viri,  NEQUE  NUBENTUR.  ]  Id  esi,  non  dabunlur 
nuptui.  Groccizat  Inlerpres  ;  griec.  enim  est,  eCrt 

•/a/iOujtv,.ouTE  £xya/ii?ovTat  ,  1(1  CSt,  UCqHC  (luCunt  UXO~ 

rem,  scilicet  viri,  nec  dantur  nuptui,  scilicet 
feminae.Undc  Interpres  in  Luca  c.  20.  3o.  verlit, 
ncque  tradiuitur  ad  nuplias.  Femin;e  cnim  quae 
probae  ct  verecund;u  sunt,  non  eligunt  marilos, 
sed  k  parentibus  dantur  mariiis,  quos  ipsi  ele- 
gerint.  Syrus ,  ncque  accipiunt  nuUieres,  ncque 
uxorcs  sunt  liris.  Graccum  enim  -/xfj^tTy  tam  viris 


ai6 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXII. 


(luaiu  mulierihus  lril)uilur,  uti  et  Latinum  nubo 
apud  antiquos  uirisque  dabalur,  teste  Nonio  Mar- 
cello  et  Terluliiano  lijjr.  de  Resurrect.  carnis. 
Proprie  tamen  uxori  nubere  dicitur,  qui  illi  ser- 
vit  et  ab  ea  quasi  rof^iiur.  Hinc  illucl  Martialis 
1.  8.  10.  ad  Priscum  : 

Uxorem  quare  locuplctem  ducere  nofim , 

QujeriUs?  uxori  nubere  nolo  meae. 
luferior  matrona  suo  sit,  Prisce  ,  marito  : 

Non  alitiT  fiunt  femina  \irque  pares. 

Sed  erunt  sicut  angeli  (Syrus,  Inslar  angelo- 
ram)  Dei  in  coelo.]  q.  d.  Beati  post  resurrectio- 
nem  in  ccelo  erunt  similes  angelis,  non  quoad 
naturam;  sed,  Primo,  quoad  puritatem;  Secuii- 
do,  quoad  vitain  spiritualem  ;vivunt  enim  cibo 
non  corporali,  sedspirituali;  Tertio,  quoad  in- 
corruptionem  et  immortalitatem ;  Quarto,  quoad 
felicitatem  etgloriam,  in  qua  perennabunt  in 
omnem  seternitatem  aeque  ac  angeli.  Quocirca 
ibi  non  erit  opus  nuptiis  et  generatione ;  utpote 
quae  ad  perpetuandam  speciem  et  individuum 
non  in  se,  sed  per  filium  ^  natura  adinvenlae  et 
institutie  sunt.  Quia  enim  pater  inoritur,  hinc 
generatfilium,  utpostmortemin  filio  quasi  vivat 
ot  superstes  sit.  In  coelo  autem  nemo  morietur, 
.sed  quisque  vivet  et  beabitur  in  aeternum  ;  frus- 
ira  ergo  ibi  forent  nuptiic  et  procreatio  filio- 
lum.  Unde  Lucas  cap.  20.  35.  suljdit  :  N^que 
enim  ullra  mori  poterunt.  Apposite  sanctus  Au- 
gustinusin  Quaest.  Evang.  ad  hunclocum  Lucee: 
Connubia,  ait,  sunt  propter  fiUos,  filll  propter 
successionein,  successio  propter  mortem  :  ibi  ergo 
viors  non  est ,  neque  connubia.  Addit  Beda  :  Etiam 
peccat07-es  sine  nuptiis  erunt  in  s(Sculo  iilo ,  sed 
Dominus  ut  ad  7'esurrectionis  gloriam  inquiren- 
dam  animos  excitaret ,  de  electis  tantum  voluit 
facere  sermonem.  Igitur  sicut  electi  similes  erunl 
angelis ,  sic  reprobi  similes  erunt  dsemonibus , 
(lui  cum  sint  spiritus,  immortales  erunt,  sed  in 
pcena  et  gehenna,  sicut  angeliin  gloria. 

Subjicit  Lucas  :  Et  sunt  filic  Dei,  cum  sint 
(ilii  resurrectionis ,  q.  d.  Beali  resurgentes  tam 
corpore  quam  animo  similes  erunt  Deo,  puta 
spirituales,  gloriosi,  immortales,  et  seterni 
sicut  est  Deus ,  tanquam  lilii  cx  resurrectione 
orti,  et  rursum  nali  procrealique  ad  vitam 
beatam  et  perpetuam ;  quare  procreatione  filio- 
••um  nec  egebunt ,  ncc  delectabuntur :  de  quo 
plura  Lucae  20.  35. 

Ex  hoc  loco  auctor  Imperfecti  hic  docel  nul- 
lam  virtulemesse  tam  angelicam  quam  castita- 
tem;  de  hac  enim  hic  ail  Christus  :  Erunt  sicut 
angeii  Dei :  hi  enim  nesciunt  per  experientiam 
quid  sit  libido.  Et  Cyrillus  Hierosol.  catechesi 
12.  Virginitatem  vocat  angelorum  conversatio- 
nem ,  et  incorporeoe  naturae  puritatem.  Unde 
sanclus  Basilius  de  Virginit.  cap.  79.  docet  vir- 
ginitatem  esse  semen  futurae  incorruptionis, 
imo  virgines  futuram  illam  in  ccelo  cum  angelis 
similitudinem  hic  pracvenire,  et  inchoare ;  ejus- 
que  perfectioiiem  in  coelis  donandam,  assidua 
liiccum  carneluctaetvictoria  promereri.  Addit 
sanctus  Basilius,  castitatem  nos  non  tantum  an- 
gelis,  sed  et  ipsi  Deo  assimilare,  juxta  id  quod 
addit  Lucas  :  Et  sunt  fiiii  Dei.  Magnum  quid,  ait 
sanctus  Basilius,  et  proeclarum  est  virginitas , 
quce  hominem  incorruptibili  Deo  simiiiimum  facit , 
nt  similitudinem  Dei  inseveiut  in  specuio  mundis- 
simo  ab  ipso  Deo  cum  gratiis  5uis,in  morem  sua- 


vissimi  radii  influentem  suscipiat.  AudiS.  BasiliuDi 
ulterius  :  Et  hi  profecto ,  qui  continentiam  ser- 
vant,  angeli  sunt ,  qui  vioentes  in  carne  coiTupti- 
bili  mortalium  vitam  illustrando  tuentur.  Sunt 
autem  angeli  non  ex  infimo  quovis  ordine ,  sed 
certe  iiiush-issimi  et  nobilissimi.  Illi  enim  cameis 
nexibus  liberi  integritatem  suam  in  ccelis  servant, 
et  loco  et  natura  inviolabiles,  et  apud  summum 
regem  omnium  Deum  constituti.  At  vero  ilii  in 
terra  carnis  iliecehris  et  voluptatibus  diu  reluc- 
tantes ,  ac  diaboii  tentamenta  perpetua  exerci- 
tatione  vincentes  ,  incorruptionem  angeiicce  puri- 
tati  parem,  virtute  prcecipuaante  Creatoris  oculos 
custodierunt. 

Eleganter  et  pie  sanctus  Bernardus  epist.  ft2. 
Ouid,  ait,  castitate  decorius ,  qucemundumdeim- 
mundo  conceptum  semine,  de  hoste  domesticum, 
angelum  denique  de  homine  facit  ?  Differt  quidem 
inter  se  homo  pudicus  et  angelus,  sed  felicitate , 
non  virtute.  Sed  et  si  iliius  caslitas  felicior,  hujus 
tamen  fortior  esse  cognoscilur.  Sola  est  castitas, 
quce  in  hoc  mortalitatis  loco  el  ternpore  slatum 
quemdam  immortalis  gloricB  reprcesenlat.  Sola 
inter  nuptiarum  soiemnia  morem  beatce  iilius  vin- 
dicat  regionis,  in  qua  neque  nubent,  neque  nuben- 
tur,  prcebens  quodammodo  in  terris  caelestis  Jam 
illius  conversationis  experientiam.  Idem  serm.  2. 
in  illud  :  Heec  est  generatio  qucerentium  Domi- 
num  :  Quis ,  inquit,  cceiibem  istam  vilam,  cceles- 
tem  et  angelicam  dicere  vereatur?  Aut  quod  in 
resurrectione  futuri  sunt  omnes  electi ,  quomodo 
non  jam  nunc  eslis  sicut  angeli  Dei  in  caio,  ii 
nuptiis  penitus  abstinentes?  Ampiectimiyii,  fratres, 
pretiosissimam  margaritam ,  ampiectimini  sancti- 
moniam  vitce ,  quce  vos  efficit  Sanctorum  simiies, 
et  domesticos  Dei,  dicente  Scriptura  :  Incorruptio 
facit  esse  proximum  Deo ,  Sapient.  6.  20.  Vide  ibi 
dicta. 

Denique  ex  hoc  loco  sanctus  Hilarius  htc,  el 
sanctus  Athanas.  serm.  3.  contra  Arian.  sanctus 
Basilius  in  Psalm.  llZi.  sanctus  Hieronymus 
in  cap.  /i.  ad  Ephes.  vers.  13.  ex  illo  quod  ibi 
dicitur  ,  Donec  occurramus  omnes ,  eic.  in  virum 
perfectum ,  videntur  asserere  post  resurrectio- 
nem  in  coelo  non  fore  sexum  femineum  ,  sicul 
non  est  in  angelis ;  quare  omnes  feminas  com- 
mutandas  foreinviros,  et  resurrecturas  in  sexu 
virili.  Idem  sua  ajtate  multos  sensisse  testatur 
S.  August.  libr.  22.  de  Civit.  cap.  17. 

Verum  contrarium  ibidem  docet  ipse  S.  Au- 

gustinus  ,  aeque  ac  S.  Chrysostomus  hic  ,  et  Ter- 

tullianus  lib.  de  Resurrect.  carnis ,  S.  Hieronymus 

epist.  61.  ad  Pammach.  contra  errores  Joannis 

Hierosolymilani,  et  passim  Scholastici  in  l\.  di- 

stinct.  hh.  Baiio  a  priori  est,  quia  sexus  femini- 

nus  non  est  vitium,   sed  natura  et  naturalis 

condilio;  unde  ei^at  etiam  in  statu  innocentiae  , 

puta  in  paradiso.  Eva  enim  mater  viventium  a 

Deo  creata  est  femina ,  sicut  Adam  vir.  In  resur- 

Tectione  autemeadem  omnino  natura  in  quolibet 

homine  resurget,  eadem,  inquam ,  numero,  sive 

ifl  individuo  :  ad  hoc  autem  multum  facit  sexus 

diversitasetproprietas;  ergo  illatuncremanebit, 

nealiudindividuum,  et  alius  homo  ab  eo,  qui 

in  hac  vita  fuit ,  resurgere  videatur.  Idem  liquet 

ex  eo  quod  ait  hic  Christus  :  ISon  nubent,  neque 

nubentur  :  non  nubent,  scilicet  viri ;  non  nuben- 

tur,  scilicet  feminae  ;  igitur  lunc  erunt  feininae 

cTGque  ac  viri,  sexu  inter  se  discreti.  ChrisUis 

ergo  non  negat  tum  fore  feminas ,  sed  potius 


COMMENTARIA  IN  MATTII/EUM.  Cap.  XXII. 


il7 


cas  forc  p.  r'-npponil,  ]ia  tamen  ul  sexu  suo  ad 
iisum  nuplianim  cl  gencrationem  non  utantur, 
iit  rectc  advcrlit  Bcda.  Nemoenim  dicit  de  rebus, 
i\ucs  non  hahent  membra  genitalia ,  Non  nubent , 
neque  nubentur,  aitS.  Hieronymus.  Et  hoclantum 
voiu6re  Palres  initio  citati,  qui  contrarium  di- 
cere  videnttir.  Tanlum  enim  significare  volunt, 
iii  coelo  non  fore  sexuum  diversilatem  quoad 
usum ,  sed  quoad  substantiam  eam  non  negant , 
imo  fore  pr.-esupponunt.  Plura  hac  de  redixi, 
Ephes.  li.  13. 

31.  DE    RESURnECTIONE    AUTEM   MORTUOBUM   NON 
I.EGISTIS    QUOD  DICTUM  EST  A  DeO  DICENTE  VOBIS  :  ] 

Exodi  3.  vers.  5.  Vide  ibi  dicta. 

32.  Ego  sum  Deus  Abraiiam  ,  et  Deus  Isaac  ,  et 

DEUS  JaCOB?  NON  EST  Deus  MOnTUORUM,  SED  VI- 

VRNTIUM.  j  Cliristus  non  contenius  solvisse  Sad- 
ducaeorum  oI)jeclionem  conlra  resurrectionem , 
insuper  eamdem  illis  probat  ex  diclo  Dei  ad 
Moysen  :  Eg-o  sum  Deus  Abrahavi ,  elc.  Licel 
enim  poiuisset  clariora  resurreclionis  petere 
testimonia  ex  Job,  Machabicis,  Isaia,  Ezechiele, 
Daniele,  quae  cilavi  v.  29.  maluit  tameuhocpe- 
tere  ^  Moyse  ei  Pcnlateucho,  quia  hoc  solum 
recipiebant  Sadducici,  Prophetas  vero  respue- 
bant.  Ita  Origenes,  S.  Hieronymus,  Beda  eialii. 
Unde  Josephus  lib.  18.  c.  2.  de  Sadducajis  ait  : 
Nec  quidquam  prcBter  legem  servandum  existi- 
mant :  licet  ibi  Josephus  proprie  videatur  legem 
opponere  traditionibus,  non  vero  Prophetis, 
sed  eos  sub  lege  comprehendere;  alioqui  enim 
ipsi  manifesti  fuissent  haeretici,  et  a  Judceis  om- 
nibus  explosl,  ut  noiatFranciscus  Lucas:  quare 
potior  causa  citatiouis  videtur  esse  h«c,quod 
apud  JudcTOs  major  ct  antiquior  esset  auctoritas 
Moysis  quam  Prophelarum.  Summa  item  vene- 
ratio  Abrahac,  Isaac  et  Jacob  Patriarcharum  el 
patrum  suorum,  quos  proinde  non  esse  mor- 
luos,  sed  apud  Deum  vivere,  curamque  poslc- 
rorum  suorum  Hebneorum  agere  existimabant ; 
unde  nemo  eos  planc  inleriissc  ausus  fuissel 
(licere. 

Ego  sum  Deus  Abkaiiam,  eic.  ]  Primo,  q  d  E"^o 
sum  Deus  qui  glorior  dc  Abraliam,  Isaac  "et 
Jacob  quasi  de  sanctis  Prophciis,  fidelibus  meis 
amuis  ctculloribus,  qui(|ue  foedus  cumeisinivi 
de  danda  eisf  id  est ,  eorum  posteris)  terra  Cha- 
naan ,  proquo  ipsi  in  limho  patrum  degenies  me 
assidue  solhcitant,  egoque  ilHs  fidem  quam  de- 
di ,  reipsa  mox  pcr  Moysen  et  Josue  prseslabo  : 
ita  autcm  doeis  non  gloriarer  nisiipsi  viverent, 
maxime  ego  qui  sum  Deus  vivus  et  viviiicans. 
Vivunlergoipsi  secundum  animam,  ac  conse- 
quenicr  secundum  corpus  in  resurrectionc  vi- 
vent,  idque  brevi  ot  cito,  scilicct  post  paucos 

n^n '\"n»?,°  "  '''''■'^'l  ifsurgaiu,  tu.ic  cnim  el 
ipso.  .^  mortc  su8ciiabo,etmecum  cum  t.ium- 
pho  JU  calos  traducam.  Matih.  cap.  U7,  v.  52. 

UbiNota ,  Sadducoeos  ct  Pliilosophos  Kpicurcos 
negassc  resurrectionein,  co  quodnegartnt  ani"- 
mae  immortahtaiem;  sunt  eiiim  h;vc  duo  intcr 
se  connexa.  Si  enini  anima  est  immortalis , 
cum  lila  naluraliter  propendcat  ad  corpus,  cu- 
jus  csl  forma,  utique  illud  resurgat  oportet  : 
ahoqm  anima  peri)eiuo  cxisleret  in  stalu  vio- 
lemo,  ac  dinndiatam  qiuisi  existentiam,  vitam 
«t  subsistcni.am  dumiaxat  obiiucrcL  Ilac  dc 
«•ausaCbnsiushic,  auiuc  ac  S.  Paulus  1.  Corinth. 
<'.-»P-  lo.  ct  Auctor  lib.  2.  Maclial).  cap.  'i3.  cx 

COnNEL.    A    I.AIMUE.    TO->r.    Vill. 


animarum  immorialitate  probanl  corporum  re- 
surrectionem. 

Secundo,  S.  Chrysostomus ,  Theophylactu*, 
Euthymius,  et  Irenaeus  lib.  U.  c.  11.  Abraham, 
inquiunt,  Isaac  el  Jacob,  non  significant  solas 
eorum  animas,  sed  lotos  homines.  Hi  ergo  licei 
hominibus  sint  mortui;  Deo  tamen  vivunt,  ei 
quasi  dormiunl,  quia  brevi  eos  Deus  a  morle 
quasi  i  somno,  excitabit  ad  vitam  beatam  et 
aeternam.  Unde  Lucas  c.  20.  28.  explicans  addit : 
Omnes  enim  vivunt  ei ,  scilicet  Deo. 

33.  Et  AUDIENTES  TUBBjC  mirabantur  in  doctbi.va 
EJus. ]Tam  clara,sancia  ct  solida ,  qua  sum- 
mos  eorum  Rabbinos,  Pharisjeos  et  Sadducaeos 
erroris  convincebat,  ui  contra  hiscere  non 
auderent. 

3^.  PlIARIS/EI  AUTEM  AUDIENTES  QUOD  SILENTIUM 
IMPOSUISSET  SaDDUC;BIS,    CONVENERUNT   IN  UNUM.] 

rteum  de  victoria  a  Sadduceis  relata  lumidum, 
et  elatum  (ut  ipsi  putabant)  deprimerent,  ac, 
ignorantiam  Scripturarum  quam  ipseSadducieis 
objecerat,  in  ipsummet  relorquerent;  sed  sto- 
lidi  homines  contra  siimulum  calcitrant,  ut 
scmel  vicli  b.  Christo  iierum  turpius  ab  eo  vin- 
canlur.  Ipse  enim  estveritas  et  sapientia  acterna. 
qiii  singulis  suas  inscitia;  tenebras  revelat  er 
ostendit. 

3.5.  Et  INTERROGAVIT  EUMUNUS  EX  IIS  I.EGIS  Don- 

Ton  tentans  eum.J  Hic  unus  obtulit  se  Pharis.Tis 
qua?rentibus  Jesum  capere  in  sermone,  dicens 
se  in  promptu  habere  quiestionem  diflicillimam, 
(iuam  Jesu  proponeret ,  ut  ex  ejus  responsionc 
tentaret,  quam  Jcsus  esset  perilus  legisetScrij)- 
tur.x  ,  non  tantum  in  speculativis,  uti  erat  illa 
qu.TStio  Sadducaeorum  de  resurrectione,  sed 
eliam  in  practicis  :  ro  a-go  tenlans ,  idem  est 
quod  probans  et  experimentum  capiens  :  hic 
enim  licet  fingeret  coram  Pharisaeis  ,  se  vellc 
Jcsum  irrctire  et  capere;  tamen  in  animo  suo 
cupiebat  experiri  et  audire  quid  Jesus  ad  qu.TS- 
lionem  hanc  tam  difficilem,  in  qua  ipse  dubiii.'^ 
ha^rebat,  essei  responsurus.  Cupit  ergo  a  Jesii 
doceri.  Unde  audiens  Jesum  respondere,  maxi- 
miimmandaium  esse  dilectionis  Dci  et  proximi. 
illico  responsum  hocprobavitetlaudavitdicen.s: 
Bene,  M agisttr ,  in  veritate  dixisti  ,elc.  Umle  Jesus 
videns  quod  sapienter  respondisset ,  dixit  illi :  Non 
rs  longe  a  rcgno  Dei ,  scilicet  a  vera  fide  et 
graiia,  qu.T  fidelcs  ducit  ad  rcgnum  ca^leslc, 
Mi.rci  12.  3i. 

36.  MaGISTER,  QUOD  FST  MANDATUM   MAGNVM    IV 

lege?]  I-rat  h;rc  quaestio,  ait  Beda  in  Man  . 
c.  12.  tcn^poreCliristi  apud  Jud.TOs  valdcconlro- 
versa  :  muili  enim  primiim  mandatum  legis 
censebant  esse  de  sacrificiis  et  victimis,  Dcoex 
lcge  Levitic.  c.  1.  et  sequent.  olTcrendis :  hisci- 
enim  proprie  colitur  Dcus  ut  suinmus  omniuin 
Oominus.  Unde  proplerea  jubebant  Pharisai 
liliis,  ut  parentibus  dicercnt  corban ,  id  esl , 
munus  quo  le  alere  destinabam,  vovi  Deo  :illi 
crgo  ipsum  dandum  est ,  non  tibi,  Matlh.  cap. 
15.  V.  G.  Hinc  et  Legis  doctor  hic  audito  Chrisii 
itsponso  dc.  diiectionc  Dei  et  proximi .  illani 
h.udans  subjecit :  DiUgere  (Deum  et)  proximum 
tanquam  seipsum,  inajus  est  omnibus  holocauto- 
matibiLS  et  sacriliciis ,  Marci  12.  33. 

37.  AiT  iLLi  Jesvs  :  Diliges  Dominum  Deim 

TUUM  EX  TOTO  COUUE  TIO,  ET  IN  TOTA  amma  tu^, 

ET  iN  roTA  mente  ila.J  Movscs  Dciiteron.  caj^ 

53 


ftl8  COMAIENTARIA  IN  M 

G.  V.  5.  el  ex  co  Marcus  ct  Liicas  addiint,  ci  iii 
tota  fortitudine  tua;  Syrus,  et  in  totu  virtutc  tua, 
iil  csl ,  ex  loio  conniu  cordis  et  meiitis  lua*. 
Idein  ciiim  hic  siyuificant  cor,  anima ,  viens. 
/Kthiopicus ,  ex  tota  virtute  tua,  et  ex  tota  potentia 
quct  tibi;  Persicus,  ex  lotanirnietate  mentis  tuce: 
hoc  enim  respondct  HehraiO  meodecha,  Deute- 
rouom.  c.  (i.  v.  /i.  ul  ihi  dixi. 

Nota  conira  Calvinum  et  haereticos  ,  hoc  Dei 
praeceptum  cuivis  homini  servalu  csse  possi- 
hilc  :  non  enim  praecipitur  hic,  totus  vel  summus 
amor  Dei  exlcnsive  aut  inlensivc,  sed  tantum 
comparalive,  finaliter  et  appretiative.  Diliges 
ergo  Deum  ex  tolo  corde ,  sive  ex  tota  anima  et 
menle,  idcm  csl,  ac  si  dical  :  Diligcs  Deum  cx 
tota  voluntalotua  ,  scilicct  Primo,comparativc, 
ul  nullam  partcm  amoris  lui  des  idoio,  aut  lei 
cuipiam  Deo  contraria.'.  Secundo,  finaUter,  ut 
generalim  ^elis  Deum  esse  finem  lotum  et  ulti- 
mum  omnium  tuarum  cogitationum,  actionum 
et  amorum ,  ipsumque  ut  summum  bonum  fi- 
nemque  ullinium,  rebus  omnihus  pricferas  ct 
anlcponas;  ac  consequenter  Tertio ,  appretia- 
tivc,  ut  nihiliia  a^slimes,  lantoquelocoetprelio 
haheas,  qnanto  hahcsDeum,  acproinde  ul  loium 
cor,  id  est,  voluntatem  applices  ,  ut  tota  et 
omnia  ejus  pr;cccpta  impleas,  eiqueper  omnia 
obcdias,  eliamsi  proplerea  opes,  lionores,  fa- 
raam,  amicitiam,  vitamque  ipsam  perderede- 
hcas.  Unde  quod  hic  dicitur,  Ex  toto  corde ,  alibi 
dicitur,  Ex  corde  inle^ro  et  perfecto.  Hinc  illud 
lolies  itcralum  :  Cur  ejus  perfectum  erut  cum 
Dco  :  Incessit  in  omnibus  mundatis  Domini  :  Se- 
cutus  est  Doniinum  in  tolo  corde  suo ,  faciens  quod 
placitumesset  inconspeclu  ejus,,  elc.  3.  Reg.  14.  8. 
Vide  dicta  Dculeron.  cap.  6.  U.  ubi  fuse  lioc  prai- 
ccplum  explicui.  Hoc  est  quod  ait  S.  Bernardus 
tract.  de  diligendo  Deo  :  Modus  diligendi  Deum , 
cst  diligere  sinemodo.  ImmensaenimDeibonitas 
immensum  meretur  amorem,  ut  sine  fine, 
modo  et  mensura  quasi  immense  diligalur. 
Quocirca  Viclor  Antiochenus  in  Marci  c.  IG.  32. 
Homo ,  inquit,  tanto  Dei  amore  flagrare  debet , 
ut  niliil  prorsus  in  ullam  animce  facuUatem  irre- 
pei-e  sinat,  quod  suam  erga  Deum  dilectionem  ex- 
cludut  uut  diminuat,  aut  alio  transferat ;  sed  in 
omnibus  illi  soli  magis  magisque  assidue  placere 
salagat,  nec  alteri  personce  aut  rei  creatce  nisi ' 
proptcr  Deum. 

38.  IIOC    EST   MAXIMLM    ET    PniMCM  MA.NUATUM.  ] 

Arabicus,  lioc  est  mandatorum  primum  maxi- 
mum.  Maxima  enim  virius,  et  virtulum  omniuni 
regina  estchariias,  1.  Corinlh.  13.  Quare  cha- 
rilas  nobilior  est  religione :  nobilius  cnim  est 
diligere  Deum  ex  toto  corde,  quam  eidem  of- 
ferrc  sacrificia.  Adde:  charitas  quasi  regina  im- 
perat  sacrilicia,  ceterosque  religionis  aliarum- 
que  virtuium  actus.  Deniqueamor,  nobilissimus 
est  affecius  el  actus  qui  pra-cellit  timore,  ho- 
nore,  ceterisque  omnibus,  cujus  prsecellentia) 
octo  causas  recensui  Deui.  G.  U 

39.  Secundom  autem  simii-e  ESTiiuic  :  Dimges 

PROXIMLM   TtUM  SICLT  TE  11'SVM.]  Syrus  ,  sicut  rt/lt- 

mam  luani,  id  esi,  sicui  le  ipsum.  Secundum, 
ordinc  non  legislaiionis  :  mult<'c  enim  aliic  leges 
et  praccepta  anic  lioc  a  Dco  lata  ct  sancita  sunt , 
scd  dignilatis  et  perfcciionis,  licet  longe  impar 
Pt  infcrius  primo,  quod  est  de  diligcndo  Deo  : 
Deus  cnim  longe  magis  diligcndus  est,  quam 


ATTII^.UM.  Cap.  XXH. 

omncs  angeli ,  homincs  el  crcalurff  univcrsac; 
scd  post  Deum  inter  rescrealas,  prae  omnibus 
diiigendus  cst  proximus.  Simile ,  in  dilectione 
et  afleclu,  cjusquc  oniciis  ct  actihus.  Sicut 
cnim  diligimus  Dcum ,  sic  et  proximum ;  imo 
ralio  diligcndi  proximum  estdileciio  Dei ;  proxi- 
mum  cnim  diligimus  propter  Deum,qura  scili- 
cct  Dcus  jiibet  nohis ,  ut  diligamus  proximum 
tanquam  sui  imaginem. 

Omiitit  hic  Chrislus  dileciionem  sui  ipsius , 
quia  haec  omnibus  insila  esl,  cl  quasi  natuialis, 
nt,  si  haheaserga  alios  charitalem,  illam  primo 
in  teipsum  excrceas.  Qui  enim  sibinequam,  cui 
bonus?  Unde  illam  hic  Christus  praesnpponit, 
imo  dileclioncm  sui  staluil  ideam  et  quasi 
mensuram  dileclionis  proximi,  diccns,  6'tCMf 
teipsum  amas  el  diligis.  Unde  S.  Augustinus 
lib.  1.  De  Doctrina  Christianacap.  Tl.lSoneslkic, 
inquit,  tui  diieclio  prcetermissa  :  dicitur  enim  ut 
diligas  proximum  sicut  teipsum. 

Primo  ergo  loco  diligendus  est  Deus  super 
omnia  ex  tolo  corde.  Secundo,  propria  per- 
sona  ,  sciliccl  propria  anima  etcorpus.  Tcrtio  , 
proximus ,  quare  cum  ait  :  Diiiges  proximum 
tuum  sicut  teipsum,  rb  sicut  non  aqualitatem, 
sed  similitudinem  dilectionis  significat :  magis 
enim  nos  ipsos  quam  proximum  amare  dehe- 
mus  ,  sed  lamcn  similia  his  qu;c  nobis  optamus, 
proximo  oplare  et  praesiare  dcbemus.  Citat  Le- 
vit.  cap.  19.  V.  18.  ubi  hanc  legem  cxplicui; 
quibus  adde  Hebrajum  y-\ ,  rea  proprie  socium 
significare.  Nosterlamen  verlit,  proximum ,  ut 
magnum  cuiquc  ingerat  dilectionis  siimulum  , 
quia  omnis  homo,  qui  hic  inlelligilur,  nohis  esl 
proximus,  et  conjunctissimus  et  quasi  frater, 
tum  creatione  et  naiura,  quia  ah  eodem  Deo 
Patre  crealus  esthomo;  tum  recreatione,  quia 
ab  codem  Patre  Chrisio  regcneratus  est  in  Bap- 
tismo ,  ejusque  corpore  ct  sanguine  alitur  in 
Eucharislia  ,  ccterisque  Sacramenlis,  donis  el 
gratiis  assidue,  aeque  ac  alii,  pascilur.  Vide 
dicta  Levit.  cap.  19.  vers.  18. 

Jubet  ergo  Deum  diligi  ex  toto  corde,  proxi- 
mum  vcronon  ex  toio  corde,  sed  sicut  teipsum, 
ut  scilicet,  Primo,  non  le  solum  diligas  et  proxi- 
mum  negligas,  quod  suadct  amor  proprius  ex 
natura  peccato  corrupta  nobis  insitus,  sed 
amorem  quo  te  diligis ,  ad  proximnm  extendas. 
Sccundo,  ut,  sicut  te  non  ficle  ncc  frigide,  sed 
sincere  ct  ardenter  diligis,  sic  pariter  diligas 
et  proximum  ,  atque  bona  corporis  et  animaj 
quas  tibi  optas,  oples  ct  proximo.  Hoc  est  quod 
dixit  sanxitque  Christus  cap.  7.  12.  Omnia  qua- 
cumque  vuUis  ut  faciant  vobis  liomines ,  et  vos 
faciie  iUis;  sive,  quod  Tobias  moriens  niandavil 
filio  cap.  h.  V.  16.  Quod  ab  alio  oderis  fieri  tibi , 
vide  ne  tu  aliquando  alleri  facias  :  ea  enim  est 
regula  dileclionis ,  ait  S.  Augustinus  de  Vera 
religion.  capit.  UQ.  ut  quce  homo  vult  sibi  bona 
provenire,  et  proximo  veUt  ;  et  quce  sibi  accidere 
mala  non  vuU ,  et  ilU  noUt.  Non  vis  tibi  eripi 
opes,  honorem,  uxorem ,  vilam  ?  ncc  tu  illa 
aliis  cripias.  Vis  eadem  tibi  dari  et  conservari? 
lu  quoque  cadera  aliis  dato  et  conservaio. 

.')0.  Ln  HIS  DIOBUS  MAISDATIS  UMVERSA   LEX  PEN- 

DET,  ET  Prophet.e.  ]  q.  d.  Omnia  legis  el  PrO|)hc- 
tarum  praecepta  his  duobus  dilectionis  Dei  et 
proximi  pra^ceptis  nilunlur  ct  fulciiuilur,  imo 


cx  lllis  nascuntur  ct  eliciuntur,  sicut  rami 
inulii  nascuntur  pcndentqnc  cx  una  arborc  ct 
ratlice  :  quare  in  liis  duol)us  summalirn  conti- 
neniur,  sicut  conclusiones  continentur  in  suis 
principiis  el  pracmissis  :  omnia  enim  praecepla 
romprehcndiuiiur  Decalogo.  Decalogus  aulem 
MOn  continel  nisi  priccepta  dc  diligc^ndo  Deo  el 
proximo  :  tria  enim  prinifc  tal)ulae  praecepla 
speclant  ad  dilectionem  Dei ,  cetera  vero  septem 
jiecundac  lahulae  spectant  addilectioncm  proximi, 
ait  S.  AugusHniis  lih.  8.  dc  Trinit.  c.  7.  Quam- 
ohrcm  A|)OsloIus  Rom.  cap.  13.  vcrs.  8.  Qai, 
inquit,  (UUgit  proximum,  legem  implevit.  Nam 
i\on  adullerabis  ,  non  occides,  non  faraberis  ,  non 
falsum  testimonium  dices ,  non  concupisces,  et  si 
ijuod  cst  aliud  mandatum ,  in  hoc  verbo  instau- 
ralur :  Ddigcs  proximum  tuum  sicut  teipsum.  Vidc 
ihi  dicta.  Quocirca  omnia  misericordiae ,  ceiera- 
rnmquc  virtutum  naturalium  et  supernalura- 
Jium  praeccpla,  referuntur  ad  haec  duo  dilec- 
liouis  Dei  ct  proximi,  in  iisque  conlinenlur  :  nam 
praecepta  lidei,  spei,  charilatis,  religionis  con- 
linenlur  in  pr.Tcepto  dilectionis  Dei  :  pra^cepta 
vcro  justitiac  ,  verilatis ,  fidelitalis  ,  amicitiae, 
misericordije,  gratitudinis,  etc. ,  continentur  in 
pracccpto  dilectionis  proximi.  Significat  crgo 
Christus,  hacc  duo  praccepta  cuique  sempcr  in 
menie  cl  oh  oculos  versari  dehere,  ul  ah  ea  om- 
nes  suas  cogilaiiones  ,  sermon(!s  et  actiones 
dirigai,  loiamquc  viiam  suam  exigat  et  com- 
ponat. 

ftl.  CONCnEGATlS  AUTEM  PlIARIS.ElS  ( iu  tcmplo, 

ul  paicl  cx  Marco  rap.  12.  vers.  35. )  i>terro- 
fiAViT  Eos  Jesus.  ]  Utilur  hic  Christus  occasione 
l'harisicorum  sc  tentantium,  adeos  inslrucndos 
(le  Messiae  persona  et  dignitate,  ut  doceat  nos 
inalum  rctorquere  in  honimi ,  et  tcnlaiionem 
convcrierc  in  inslructioncm ,  hypocrisin  in 
doctrinam,  maleficium  in  hencficium.  PharisuM 
ergo  qui  ad  tcntandum  Jesum  fuerant  congrcgati , 
rt  veritatem  fraudulenta  interrogatione  carpere 
nitebantur  ,  occasionem  prcebuerunt  confutationis 
sua,  ait  S.  Hieronym.  Docuit  orgo  eos  Messiam 
»ive  Christum,  non  essc  purum  homiuem,  ut 
ipsi  putahant,  sed  esse  hominemDeum,  $ivv 
»ul)sistenlem  in  persona  divinaVerhi.  Undenon 
mirari  dehere,  si  ipse  asserat  sc  esse  Filium 
Dei. 

62.  DiCENS  :  QuiD  voiiis  videtur  dk  Ciiristo? 
(Messia  voi)is  in  lege  promisso)  cujus  i-ii,ius 
KST?  DicuNT  Ei,  David.  ]  Diccrc  dehuissent, 
Christus  qua  Deus,  erit  Dei  fllius,  jiixta  illud, 
Fiiius  meus  es  tu  :  ego  liodie  genui  te ,  Psal.  2. 
»ed  qua  honio,  est  lilius  Davidis.  Verum  prius 
vel  ignorahant,  vel  non  credehant  Pharis.-Ej  : 
unde  posterins  tantum  respondent ,  sed  cx 
ro  Christus  prius  quoque  elicit  ci  evincit.  Pe- 
trus  rogatus  i\  Chrislo  quem  ipsum  Ci.i.e  cen- 
serct,  inslinciiis  a  Deo  respondit  :  Tu  cs  CUris- 
tus  filius  Dei  vivi.  Matth.  IG.  .Sed  hoc  iuslinctu 
divino  carehaut  Pharisici  :  undc  non  nisi  hu- 
mana  sapientes,  crcdehant  Chrislum  non  nisi 
liominem  csse. 

Nota.  HcCC  paulo  aliter  narrant  Luca>  et  Mar- 
rus ;  sed  lii  cum  Matthico  conciliandi  sunt, 
nl  velint  dicere  Cliristum  primo  inierrogassc 
Ph.irisicos,  cujus  filius  h)vcX  Christus  :  illi  res- 
poudcrunt,  Scrihas ,  id  cst,  legis  doctorcs . 
(liccreChrisium  esse  filium  Davidis.  Tiim  Chris- 
iii»  subjccii :  yuomodo  Scrihie  dicunt  Chrisium 


COMMENTAniA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXII.  felO 

cssc  filium  Davidis ,  cum   David  cum   vocet 
Dominum  sunm  ? 

/i3.  AiT  ii.i-is  :  Quomodo  ergo  David  in  spiritd 
(instinctus  a  Spiritu  sancto,  ah  eoque  acttis 
ctimpulsus,  imo  eo  plenus  :  Spiriius  sanctiis 
enim  Psalmos  dictavit  Davidi,  eoruinque  alTec- 
tus  et  sensa  viva  ipsi  indidit,  ideoque  non  lam 
David  in  spiritu ,  quam  Spiritus  in  Davidc  Ij- 
ciitus  est)  vocAT  eumDomimjm?]  Filius  cnim 
minor  ct  junior  cst  suo  patre  ;  quarc  non  paler 
filium,  sed  filius  palrem  vocare  solet  suiim 
Dominum,  ut  fit  apiid  Italos  aliasque  gentcs. 
Ex  hoc  loco  confutantur  Rahhini  modcrni ,  qiii 
hunc  psalm.  106.  non  de  Messia  et  Christo,  sed 
(leAhrahamo,  velDavide,  vel  Ezechia  inierprc- 
tantiir.  Nam  Pharisaei  et  Scrihaj  lemporc  Cjiiisli 
intelligehant  eum  de  Christo  ,  cens(!hanl(|iic 
j)salmum  huuc  csse  oraculum  dc  Chrislo  :  alio- 
qui  enim  statim  respondissent  Christo ,  ipsuni 
inalc  psalmum  hiinc  de  Messia  citare  et  intel- 
ligere,  ciim  intclligendus  essei  de  Ahrahamo, 
Davidc  aut  Ezechia.  Idem  patet  ex  vers.  /i. 
ejiisdem  psalmi  :  Tecum  principium  (principa- 
tus  :  hoc  enim  est  Hebr.  m^lJ  nedabot,  ct  Grae- 
cum  asx'J )  in  die  virtutis  tuct ,  in  splcndoribus 
sanctorum  :  ex  utero  ante  luciferum  genui  le. 
Hoc  enim  nulli  nisi  Christo  competit.  Denique 
Jonathan  Chald.  R.  Barachias,  R.  Lcvi ,  ac 
veteres  Rahhini,  teste  R.  Moyse  el  Genehrardo 
in  palm.  109.  illum  non  nisi  dc  Christo  intel- 
ligunt. 


UU.  Dicens  :  DixiT  Dominls  Domino  meo:  Sedk 

A  DEXTRIS  MEIS,  DONEC  PONAM  INIMICOS  TUOS  SCA- 
RELI.UM  PEDUM  TUORUM?  ]  Ex  llOC  VCPSU  Psal.  109. 

colligil  evincitque  Christus,  Messiam  ( (jualis 
ipse  eral)  non  essc  purum  hominem  ,  uti  crc- 
(lel)anl  Pliarisasi,  sed  esse  Deum,  ac  proinde 
Oavidis  Dominum.  Sensus  ergo  cst,  q.  d.  David  : 
Dixit  Dominus  Dcus  Domino  meo ,  pula  Christo, 
Sede  a  dextris  meis,  ciini  scilicet  post  crucem, 
mortem  et  resurrectionem  Chrisli ,  eum  resiis- 
citahit,  et  exaltahit  super  omiies  potcstates  et 
principatus,  atquc  proximum  sihi  in  coelo  cons- 
tiliiet,  iit  regnet  in  summa  felicitaie  ,  aucto- 
rilate,  gloria  et  imperio  iu  universas  creaturas. 
Videdicta  Ephes.  1.  20.  et  Coloss.  3.  v.  1.  ubi  fuse 
explicui,  (|uid  sit  sedere  Christum  a  dexlris  Dei. 

Porro  dixit  hehr.  est  CDWJ  nciim,  id  esl  dic- 
tiim,  pronuntiatum,  clTatum  ,  oraculum  ,  dccre- 
tiim  Domini  de  Christo  Domino  meo ,  idquc 
fixum ,  cerluin  et  imniutabile.  Picum  cnim  per 
nietalhesin  idem  esl,  quod  Amcn,  id  est  ccrlo, 
lideliler,  conslaiUcr  fiiiurum,  uti  fusiiis  dixi  1. 
Timolli.  1.  15.  ad  illa,  Fidelis  sermo.  q.  d.  Deus 
I'aler  ah  aeterno  cerio,  firmiter  el  inviolahiliter 
dixit,  pronuntiavit ,  decrevil  de  Chrisio  filio 
siio  non  qiia  Deus  (;st ,  sed  qua  incarnalii.» 
ct  facuis  homo  (  lioc  enim  innuit  Hebr.  *ji.y 
Adoni,  id  est,  Domino  meo  :  nam  cum  Deus  signi- 
ficatiir,  dicitur  ^mh  //f/()?uj( ,) :  qiii  tiliilo  ,  tum 
unionis  hvpostalic.T,  fum  redemplionis  in  criice, 
peraclaj,  omiiium  homiiuim.  et  consequenler 
meus,  id  est  Davidis,  est  Dominus.  Dixit,  in- 
qiiam.  interius  in  mentesua  al)  .-clcrno  ;  exterius 
wro  dixit ,  id  est,  dicet  in  temporc  ascensionis 
C.hrisli,  quando  Christo  ciim  iriumpho  scan- 
(ienti  in  c(cliiin  dicet  :  Vcni  ct  sede  a  dexlris 
ineis ,  id  cst,  mihi  proximus,  el  in  siimmH 
inajestaiis  me.T  gloria  regna  ct  iriumpha.  Ifa 
S.  Hieronvmus  ct  Theodor.  cl  alii  ibidem.  P.«al- 


/itiO  COMMENTARIA  IJs  MATTIW  LM 

inus  cnim  illc  100.  cclcbr;il  Cliiisli  rrj:;iunii 
suniniuin  cl  ani|)lissimuin ,  tam  in  conlo  quam 
in  terra  ,  (luo  Clnistus  post  suam  rosurrcctio- 
neni  cl  asccnsioiicm,  cx  .Sionct  Jcrusalcm  ccepil 
regnarc  iii  omncb  gcnlcs  ,  casquc  pcr  Apos- 
lolos  suae  rulci  cl  cultui  subjiccrc,  donec  omncs 
inimicos  suos,  id  cst,  onnics  impios  ct  rcpro- 
bos  calcct  ct  conicrat  in  dic  judicii. 

D0>F.C   PONAM  IMMICOS   TUOS   SCAUELI-tJM   PEDCM 

TUORCM.  ]  q.  d.  H<!gna  nn.cum  in  omni  gloria, 
usque  ad  dicm  judicii ,  quando  omncs  inimi- 
cos,  id  esl  impios,  tibi  planc  subjiciam ,  ut 
eis  quasi  mancipiis  domineris,  imo  eos  calccs 
quasiscabcliumpcdumtuorum,  quodsignumcst 
infimae  ct  vilissimoe  scrvilutis.  Unde  Sapor,  rex 
Pcrsarum  ,  Aurdianum  Imperatorem  a  se  bello 
captum  fccit  sibi  scabellum  :  asccnsuro  enim 
in  eqiium,  Aurclianus  dorsumsuum,  (luasi  sca- 
bellum  per  qnodinequuniconsccnderct,  Sapori 
])r;el)crc  dcbcbat.  Idem  fecit  Tamberlanus  Tar- 
laroium  Imperator,  Bajazeti  Imperatori  Tur- 
carum,  cum  eum  prnelio  vicisset  et  cepisscl. 
T6  ergo  donec,  non  significat  finem,  sed  con- 
tinuxitionem  et  amplilicalionem  sessionis  et 
icgnk  q.  d.  Rcgna  mecum  etiam,  donec  ini- 
micos  tuos  tuis  supponain  pedibus,  eiiam  tem- 
pore,  quod  tuo   icgno  videtur  oppositum  et 


Cap.  XXII. 

contrarium  ,  ctiani  qnando  iili  vid(  buntiir 
regnare  ,  ctiam  anlequain  lioslcs  tuos  luis  pcdi- 
bus  subslernam  ,  tuoquc  libito  subjiciam,  dia- 
bolo,  morle ,  im|)iis,  pcccalis  funditus  eversis 
ct  extirpalis.  Ncmpc  inlcr  mcdias  cruccs ,  pci- 
seculioncs,  impiclalcs,  motus  ct  luibas.Satan;c 
ac  ministrorum  cjus  regna  :  nam  de  aiio  tem- 
pore  non  csl  dubium,  quin  rcgnct  Cbristus. 
lla  (iciK^brardus.  Sic  sumitur  donec ,  Mallb.  1. 
V.  ult.  cl  alibi.  Addil  boc  Cbristus,  ut  tacitc. 
perstringal  Pbarisaeos  suos  inimicos  ,  q.  d.  Vos, 
i)  Pbarisaei ,  me  |)ersequimini,  imo  me  occi-r 
detis  et  crucifigclis,  sed  scilolc  quod  tcrtio  dic 
resurgam,  et  quadragesimo  dic  ascendam  in 
coelum ,  indcque  judex  omniiim  bominum 
redibo,  ac  vos  cetcrosque  infidclcs  ct  impios 
inimicos  meos  condemnabo  ,  calcabo  el  dcpri- 
mam  in  tariara. 

Zi6.  Et  nemo  poterat  ei  respondere  (Sjtus, 
raiionem  reddere.)  verbcm  (quia,  ut  dixi,  cre- 
debant  Messiam  merum  fore  liomincm ) ,  neque 

AUSUS  FUIT  QUISQUAM  EX  ILLA  UIE  KUM  AMPLIUS  IN- 

terrogare.  ]  Conlicuerunl  igilur ,  ait  S.  Cbrysos- 
tomus  ,  lethali  vulnei'e  perfossi.  Maluerunt  enirn  , 
inquil  S.  Augustinus  in  psalm.  109.  v.  1.  ct  2. 
inflata  taciturniiale  disrurnpi ,  ciaam  huinili  con- 
fessione  cdoceri. 


COMMENTARIA  IN   MATTHiEUM.  Cap.    XXIII.  U'A 

CAPUT  VIGESIMUM  TERTIUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
Christus  Primo,  JCBET  JuD^Eis,  utScribarum  ET  Pharis^orum   doctrinam  sequan- 

TUR  ,  SED  NON  VITAM  ET  MORES  ;  UTPOTE  IMPROBOS,  INHUMANOS,  JACTABUNDOS  KT 
ARROGANTES.  SeCUNDO,  VERS.  I  3.  V^E  MALEDITIONIS  EIS  INTENTAT ,  OBF.ORUM  IITPO- 
CRISIN,    AVARITIAM,    SUPERSTITIONEM,  ALIAQUE    SCELERA  ,    QU^     RECENSET.    TeRTIO  , 

V.  32.  pr.«;dicit  ab  eis  occidendos  suos  fideles  et  Apostolos;  ideoque  IIieroso- 

LYMiE  ET  JUD^iEEXTREMUMPEU  RoMANOS  EXCIDIUM  INTENTAT. 
VlDETUR    HOC    ESSE    ULTIMUM    ET  CYGNiEUM  CnRISTI  ORACULUM ,   QUO  CRUCEM    ET  MOR- 
TEM  SIBI   INSTANTEM  PRiESAGIT,  IMO  PARAT  ET  AMBIT.  HaC  ENIM    ACUI  ET  LIBERA  VIC- 
TORUiM  CASTIGATIONE,  ADEO  OFFENDIT  ScRIBAS  ET  PhARIS>EOS,  UT  NON    JAM   VERBA  , 
SED  VERBERA  EI  PARARENT  :  UNDE   POST  TRES  DIES  (HjEC  OMNIA   ENIM   ACTA  ET  DICTA 

SUNT  aChristo  DiE  Martis  post  Dominicam  palmarum,  ut  dixi  ixChronotaxi), 

EUM  CEPERUNT  ET  CRUCIFIXERUNT.  PRjEVIDEBAT  HOC  ChRISTUS,  SED  EORUM  MALI- 
TIJE  PARCERE  NOLUIT,  NEC  DEBUIT  ,  SED  EAM  ACRITER  REPREUENDIT  ,  UTPOTE 
LEGISLATOR  ET  MORUM  CENSOR  A  DeO  IN  MUNDUM  MISSUS,  ETIAMSI  SCIRET  SE  PROP- 
TEREA  AB  EIS  OCCIDENDUM  :  QUIA  MORTEMHANC  PRO  SALUTE  UOMINUM  DeoPaTRI 
OFFERRE  DESIDERABAT,  UT  HAC  RATIONEMIRA  DeI  PROVIDENTIA  ,  QUiE  DECREVERAT 
HOMINES  PER  ChRISTI  CRUCFM  SALVARE,  IN  IPSO  ET  PER  IPSUM  IMPLERETUR.  ChRISTI 
LIBERTATEM  IMITATUS  EST  S.  StePHANUS,  QUI  ACRI  SUA  REPREHENSIOKE  VIAM  SIBl 
STRAVIT  AD  MARTYRIUM  ADEO  EXOPTATUM,  AcTOR.  7. 

;UNC  Jesus  locutus  est  ad  turbas,  et  ad  discipulos  suos,  2.  dlccns  :  Su- 
Jper  cathediam  Moysi  sederunt  Scriba^  et  Pharisaei.  3.  Omnia  ergo 
quacumque  dixerunt  vobis,  servate,et  facite  :  secundum  opera  vero 
^corum  nohle  facere  :  dicunt  enim,  et  non  faciunt.  4-  Alhgant  enim 
Jonera  gravia,  et  importabilia,  ct  imponunt  in  huineros  hominum  : 
jdigito  autem  suo  nohmt  ea  movere.  5.  Omnia  vero  opera  sua  faciu:it 
ut  videantur  ab  hominibus  :  dilalant  enim  phylacleria  sua,  et  magni- 
ficant  fimbrias.  6.  Amant  autem  primos  recubitus  in  cocnis,  et  primas  calhedras  in  syna- 
gogis,  7.  et  sahitationes  in  foro,  et  vocari  ab  hominibus  Rabbi.  8.  Vos  autem  nohte  vocari, 
Rabbi  :  unus  est  enim  Magister  vester,  omncs  autem  vos  fratrcs  estis.  9.  Et  patrem  noliic 
vocare  vobis  super  terram  :  unus  est  enim  pater  vester,  qui  in  ccehs  est.  10.  Nec  voceminl 
magistri  :  quia  magister  vester  unus  est,  Christus.  11.  Qui  major  est  vostrum  ,  erit  mi- 
nister  vester.  12.  Qui  autem  seexaUaverit,  humihabitur  :  et  qui  se  humihaverit,  exaha- 
bitur.  i3.  Vae  autem  vobis,  Scribaeet  Pharissei  hypocrita; :  quia  claudilis  regnum  coelorum 
ante  homines  :  vos  enim  non  intratis,  nec  introeuntes  sinitis  intrare.  i^.Vffivobis,  Scriba; 
et  Pharisaei  hypocrilae:quiacomeditis  domos  viduaram,  orationes  longas  orantes:  propter 
hocamphus  accipietis  judicium.  i5.  Vae  vobis,  Scribae  et  Pliarisaei  hypocntae  :  quia  cir- 
cuitis  mare  et  aridam,  ut  faciatis  unum  proselytum  :  et  cum  fuerit  f\ictus,  facitis  cum 
fihum  gehennae  duplo  quam  vos.  16.  Va3  vobis,  duces  caeci ,  qui  dicitis  :  Quicumque 
juraverit  per  templum,  nihil  est  :  qui  aulem  juraverit  in  auro  temph,  debet.  17.  Stulti  et 
caeci  :  quid  enim  majus  cst,  aurum,  an  tcmplum ,  quod  sanctificat  aurum  ?  18.  Et  qui- 
cumque  juraverit  in  aUarl,  nihil  est :  quicumque  autem  juraverit  in  dono,  quod  est  super 
illud,  debet.  ig.Caeci :  quid  cnim  majus  cst,  donum,  an  ahare,  quod  sanctificatdonum  ? 
ao.  Qui  ergo  jurat  in  aUari,  jurat  in  eo,  ct  in  omnibus  quae  supcr  iUud  sunt.  21.  Et  qui- 
cumque  juraverit  in  templo,  jurat  in  illo,  ct  ineo  qui  habilat  in  ipso  :  22.  et  qui  jurat  in 
coclo,  jurat  in  throno  Dei,  ct  in  eo  qui  sedet  super  eum.  23.  Vac  vobis,Scribae  ct  Pharisoei 


422 


COMMKNTARIA  IN  MATTIU^.UM.  Cnp.  XXIII 
liypocrlta!,  (lui  clcclinatis  nienlliain,  el  anelliuni,  et  cyniinuin,  et  reliquistis  quac  graviora 
sunt  legis,  judiciiun,  et  niisericordiam ,  et  fideni:  hajc  oportuit  facere  ,etilla  non  oniitlerc. 
■3.i\.  Duces  caeci,  excolantes  culicem,  camelum  autem  glutientes.  25.  Vae  vobis,  Scrih.-c  ct 
iMiariscei  hypocritae  :  quia  mundatis  quod  deforis  esl  calicls  et  paropsidis  :  intus  aufeni 
pleni  eslis  rapina  et  immunditia.  26.  Pharisaec  caece,  munda  prius  quod  intus  est  calicis 
ot  paropsidis,  ut  fiat  id,  quod  deforis  est,  mundum.  2-7.  Vae  vohis,  Scrihae  et  Pharisaei 
hypocrilai  :  quia  similes  eslissepulchris  dealbatis,  quae  aforis  parent  hominibus  speciosa, 
iiitus  vero  plena  sunt  ossibus  mortuorum,  et  omni  spurcitia.  28.  Sic  et  vos  aforis  quideni 
paretis  hominihus  justi :  intus  autem  pleni  estis  hypocrisi  et  iniquitate.  29.  Vae  vohis, 
Scrihae  et  Pharisaei  hypocritae,  qui  aedificatis  sepulchra  Prophetarum,  et  ornatis  monu- 
nicnta  justorum.  3o.  Et  dicitis  :  Si  fuissemus  in  diehus  palrum  nostrorum,  non  essemus 
socii  eorum  in  sanguinc  Prophetarum.  3i.  Itaque  testitnonio  estis  vohismetipsis  ,  quia  filii 
cslis  eorum,  qui  Prophetas  occiderunt.  32.  Et  vos  implete  mensuram  patrum  vestrorum. 
33.  Serpentes  genimina  viperarum,  quomodo  fugietis  ajudicio  gehennae  ?  34.  Ideo  ecce 
cgo  mitto  ad  vos  Prophetas,  et  sapientes,  et  scrihas,  et  ex  illis  occidetis,  et  crucifigetis, 
ct  ex  eis  flagellabitis  in  synagogis  vestris,  et  persequemini  de  civitate  in  civitatem  : 
35.  ut  veniat  super  vos  omnis  sanguisjustus  qui  effusus  cst  super  terram,  a  sanguine  Abel 
justi,  usque  ad  sanguinem  Zachariae,  filii  Barachiae,  quem  occidistis  inter  templum  et 
altare.  36.  Anien  dico  vobis,  venient  haec  omnia  super  generalionem  istam.  3^.  Jerusalem, 
Jerusalem ,  quae  occidis  Propbetas,  et  lapidas  eos,  qui  ad  te  niissi  sunt,  quoties  volui 
congregare  filios  tuos,  quemadmodum  gallina  coiigregat  pullos  suos  sub  alas,  et  noluisti? 
38.  Ecce  relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta.  39.  Dico  enim  vobis,  non  me  videhitis, 
aip.odo,  doncc  dicatis  :  Rcncdictus  qui  venit  in  nomine  Domini. 


1.  TU.NC  JESXJS  LOCUrUS   EST    Al)   TUnB.\S,    KT    AU 

uiscu'UL0s  suos.  J  Tunc,  scilicet,  cinu  suis  sa- 
pienlissimis  rcsponsionibus ,  qu?Dslionibus  et 
rationibus  jam  sa^pius  confutasset  Scribarum 
el  Pharisaeorum  errores  etignoranliam ;  eisque 
inultis  probasset  se  esse  Messiam,  Dei  Filium, 
•  •liain  per  miracula,  ac  cernerel  Scribas  iis  adeo 
uon  moveri  ad  fulom  in  ipsuni,  ut  potius  irri- 
larenlur  magi!>  acl  eum  perdendum.  Tunc, 
inquam,efrrontemcOrum  pervicaciam  hac  efli- 
caci  el  pathelica  oraiione  contundit,  qua  cxter- 
uam  cl  fictam  sanciiiatis  eorum  larvam,  ix; 
populus  eam  imitetur,  detegit,  ac  laientem  suh 
ca  iinprobitatem  ostendit,  ut  eam  plebs  de- 
vitet 

2.  DlCE>S  :   SUPBB  CATllEDRAM  MOYSI    SEDERUM 

ScRii5.«  ET  PiiARis/Ei.]  Per  cttthedratn,  metony- 
mice  intelligil  honorem  ,  gradum  ,  dignitatem, 
aucioritatem  docendi  et  jubendi,  quam  apud 
Juda^os  hcibuit  Moyses  ,  quam  Scribte  post 
Moysen  acceperant.  Est  calachresis.  Nam  non 
tantum  sedendo,  sed  stando  Scribas  docuissc 
satis  colligitur  ex  Luca  c.  h.  vers.  1(5.  et  Act. 
13.  16.  Sic  cathedra  sancti  Petri  vocatur  ipsa 
potestas  et  auctoritas  Pontificia  docendi  et  re- 
gendi  omnes  fideles  lotius  orbis,  iu  qua  sancto 
Pelro  succedunt  Romani  Poutilices :  nam  alioqui 
in  lignea  ista  cathedra,  iu  (jua  sedil  S.  Petrus, 
nullus  Poniificuni  auipiius  sedet,  sed  illa  re- 
ligionis  ergo  asservatur ,  ti  populo  quotaunis  in 
festo  Cathedr^  S.  Petri  iu  ejus  basiUca  vene- 
randa  ostendiiur.  Hinc  S.  Hieronymus  ad  Da- 
niasuin  :  Ego ,  ait,  bcatUudini  tuce ,  id  est  ca- 
lliedne  Petri,  covinianione  consocior.  Pontifex 
eniiu  licel  nt  privatus  homo  errare  possit,  la- 
nif-n  cum  ex  cathedra,  id  est  ex  auctoritate 
Poutiiicia  ,  aU(|uid  de  fide  definit,  errarenequit 
ob  assisteniiam  Spirilns  Siuicti. 


Nota.  Scribae  erant  legis  doctores  et  interpre- 
tos  ,  qui  legem  populo  proponobantet  explana- 
])ant;  Pharissei  vero  regebant  populum,  et  in 
inagistratum  adlegcbniitur,  rejectis  Sadducaeis, 
ut  satis  insinuat  Josophus  libr.  18.  Antiq.  cap.  2. 
(|uocirca  Sadducoei  hic  non  nominantur.  Porro 
multi  ex  Scribis  et  Pharisaeis  erant  sacerdotes 
vel  Levitio  :  horumenim  eratdocere  popuhim, 
Malach.  2.  7.  Sed  Christus  eos  noluit  nominare 
sacerdotes,  ob  honorom  saccrdotii,  ne  illi  de- 
rogaret. 

3.  Omnia  ergo  qu^cumque  dixerlnt  vonis  (  cx 
loge  faciendaj  servate,  et  facite  :  secundum 

OPERA  VERO  EORUM  NOLITE  FACERE   :  DICITNT   EMM, 

ET  NON  faCiunt.  ]  Omnia ,  scilicet  Mosi  et  legi 
non  contraria.  Conirarium  enim  legi  dicenti  : 
Uonora  patreni  et  matrem,  erat  dogma  Scriba- 
rum,  docentium  parentibus  dicere  corban;  uli 
(locuit  Chrislus  cap.  15.  vers.  h.  Sic  contrarium 
legi  dicenti :  ISon  pejerabis,  erat  dogma  eorum- 
dem  doccntium ,  si  quis  per  templum  vel  altare 
juraret,  non  obligari  juramcnto,  quocl  taxal 
hic  Christiis  vers.  16.  Contrarium  pariter  legi  ei 
Mosi  orat  docere,  Jesum  non  esse  Messiam  sive 
Christum,  quod  docebant  Scriba)  :  Jesus  enim 
illa  signa  et  miracula  edebat,  qusc  ix  Mose  et 
Prophoiis  prsedicta  erant,  edenda  fore  a  Messia ; 
et  quicuinque  illa  ederel,  acceptandum  esse 
tanquam  Messinm.  Unde  cap.  16.  v.  12.  jussit 
Christus  :  Cauele ,  inquit,  d  fermento  Pliari- 
sfeoram,  puta  ah  eorum  doctrina,  propria  sci- 
licet  ot  privata,  ac  Moysi  legique  contraria.  In 
his  ergo  populus  sequi  non  poterat  doctrinam 
Scribarum ,  nec  illis  obedirc;  in  ceteris  voro , 
quue  passim  Moysi  et  legi  consona  docebanl, 
obedire  eis  polerat,  et  sa-pe  lenebatur.  Monet 
orgohiceum  Chrislus,  utomnia  alia  Scribarum 
dogmata  legi  non  repugnantia,  etiamsi  vana  et 


1 


COMMENT'\niA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXIII. 


fiililia,  ac  proindc  non  obliganlia  (iex  eniin  ut 
obiigol,  dcbet  pnecipere  rcni  boncslam  et  iili- 
leui ,  non  fulileni ,  uli  docent  Jiirisperili  et 
Theoiogi  iracl.  dc  Legibus,  ac  D  Tbonias  1.  2. 
quaest.  9  6.  arl.  3.),  uli  erant  crebraj  uianuuni 
corporisrjuc  al)lutioncs  et  purificationes  ;  illa 
lauien  servct  ad  obi  iiicnli<c  c.tcc  et  simplicis 
meritum,  ac  ordini.>.  sacerdolalis  et  doctoralis 
revcrentiam.  Ita  Jaiisenius,  Franc.  Lucas  et 
alii,  licet  Maldonulus  rb  omnia  ad  sola  illa  quse 
a  Moysc  in  lcge  sniit  prcccepta,  rcslringat;  quic 
cfrlc  Cliristiis  liicmaximc  inlclligit.  UiidcSyriis 
verlit ,  (fuwcumque  dixerint  vobis  ut  seroelis ,  scr- 
vate  et  peragite. 

DicuNT  (praiclpiunt)  enim,  et  non  faciunt.  ] 
q.  d.  Bene  doccnt  et  jubcnt,  sed  male  viviinl, 
lum  quia  legem  violant,  tum  quia  suo  excmplo 
nubdilos  scandalizanl,  et  ad  violandam  parilcr 
legcm  impcllunt.  Nani,  ut  ait  ille, 

Rcgis  ( et  docloris)  ad  exemplum  totus  componitur  orl)is. 

rius  enim  crcdunt  bomines  factis  quam  dictis. 
Hoc  Cbristi  praeccptuin  ct  monitum  scrvciit 
Cbristiani,  cum  vidcnt  subinde  aliquos  Episco- 
nos,  Pastorcs  ct  magistratus  non  vivcre  juxla 
iegcm  Cbrisli,  ad  quam  ipsi  subditos  cogunt. 

h.  Alligant  (Syrns,  li^ant)  enim  onera  cnA- 

VIA    ET   IMPOKTABILIA  ,    F.T    P.WONU.NT    IN    IIUMEROS 

iiOMiNUM  (Arabicus,  inipotiunt  ea  portandu  super 
colla  liominum)  :  uiorro  autem  suo  nolunt  ea 
MOVEHE.  ]  AtUgant,  graece,  Bia/Mwjct,  id  cst,  li- 
gant,  colligant,  ac  vclut  in  cumulos  coacer- 
vant,  (j.d.  Tain  inultitudine  quam  magiiitiidinc 
ct  gravitate  praeccptorum  et  tribuloruni  popu- 
lum  onerant,  depriuumt,  et  pcne  0|)primunt. 

IMPORTAIULIA.]  GriCCC,    SyaSa^azTa ,  id   cst    dif- 

ficilia  ad  i)ortandum  si  enim  fiiisscnt  omnino 
impos.-^ibiiia  ad  porlandum ,  non  obligassent 
.«iubditos  :  ncmo  «■iiim  leiictur  ad  impossibile, 
sivc  ad  id  quod  faccrc  non  potcst.  Talia  crant 
rigidce  lcgis  inlerpretaliones,  ac  insuper  plu- 
rima  alia  quaj  pr.-cter  lcgcm  ipsi  proecipiebant 
populo;  praesertim  circa  oblaiioncs,  decimas, 
primiiias,  ctc,  quae  ipsi  rigidissimc  ii  populo 
cxigcbant.  Considera  vd  solam  rigidam  sabbali 
observationcm  abcisprsescriptani,  ulnecCbris- 
lum  cegros  sabbalo  ciirare  pcrmiltcrcnt,  nec 
discipulos  cjus  famclicos  spicas  vclierc  et  co- 
medere,  Mattb.  12.  2.  cl  seqq. 

Digito  autesi  suo  nolunt  ea  movere.  1  Syrus, 
tangere.  Dicebant  cnim ,  ait  Arias  Monianus,  se 
icire  quid  sibifactoopus  sil.  Quocirca  S.  Cbrysos- 
tomus  :  Duplicem,  ait,  nequiliameorum  ostendit , 
tum  quia  sine  vcnia  e.rquisitissime  multitudinem 
vivere  volunt ,  tiim  quia  nimium  sibi  ipsis  indul- 
gentes,  magnam  assnmunt  liccniiavi  :  quoruni 
opposita  in  optimo  principe  rcquiruntur ,  ut  scili- 
cet  adversus  seipsum  nulla  utatur  venia ,  scd  sc- 
verum  sui  se  judiccm  c.rhibeat,  erga  subjcctos 
autcm  milior  ,  et  ad  dandara  pronior  veniam  sit. 

5.  Omma  vero  opera  sua  faciu.vt  ut  videan- 
Tun  (Cricce,  9«a&r;vat,  i(l  csi  spectcntur;  ita 
Syrus)  Ai»  iiOMiMuus.JNoiat  vanamcorum  sauc- 
limoniio  ostenialioncm,  qua  orabant  in  publi- 
cis  plalcis,  quaqiic  facluri  clccmosyiKun  canc- 
bant  tuba,  ct  jcjuiiaiUcs  exlcrminabaut  facics 
Mias,  ut  di.xit  Cbristus  c.  G.  Tangit  Cbrislus  ra- 
dioein  incrcduliiatis  Scribarum,  cur  non  crc- 


U25 

dant  in  Cbristum,  quia  scilicet  quscrt-bani  vn- 
nam  gloriam,  ostentationein  ct  plausum  populi. 
Impossibiie  enim  est ,  ait  S.  Cbrysostomus,  ui 
credat  Christo  ccelestia  irrcedicanti .,  qui  gloriam 
hominum  concupiscit  terrenam. 

DlLATANT  ENIM  PIIYLACTERIA    SDA  ,   ET  MAGMFI- 

CANT  FiMBRiAS.  ]  Syrus,  producunt  fimbrias  pai- 
liorum  suorum.  Nota,  Judicos  nimis  ad  littcram 
interpretantcs  verba  Dcut.  6.  v.  8.  Ligabis  ca 
(proeccpta  Dei )  qaasi  signum  in  manu  tua , 
cruntque  et  movebuntur  ante  oculos  tuos  ,  mem- 
branas  quasdam  gcstassc  circum  brachia  (t 
frontem  (  unde  brachialia  et  fronlalia  dicebaii- 
tur),  ut  jugtter  oculos  et  frontem  vcrberarenl, 
ctverbcrandomentem  admonerent  legis  diviiiis 
cogilandac  et  servandic  ,  quibus  inscribcbanl 
verba  illa  Deut.  6.  U.  Audi,  Israel,  Dominus  Deus 
nosler ,  Deus  unus  est.  Diliges  Dominum  Deum 
ex  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex 
tota  forlitudine  tua.  Has  vocabant  phylacteria , 
q.  d.  conseroatoria  (  a  yjyzTTej,  id  est  cuslodio , 
conservo)  quia  ad  legis  obscrvationem  cos  per- 
peluo  commonebant.  Vidc  dicta  Deul.  6.  v.  8. 
ctExodi  13.  v.  9.  et  16. 

Eadcm  de  causa  jussit  Dominus  Num.  15.  3S. 
el  Dcul.  22.  12.  ulJudaei  nmbrias  sivc  fila  qn;i'- 
dam  cx  inlirma  ora  vcslis  dcpendentia  gcsta- 
rent,casque  byacinthinis,  sivc  ccclcstis  coloris, 
quasi  qui  coelestem  vilam  in  legis  custodia  pro- 
litcrcntur  et  agercnt.  Addit  S.  Hicron.  Jud.TOs 
I)ienliorcs  biscc  flmi)riis  inscruisse  spinas  acu- 
tissimas,  ut  ambulantes  earum  punctura  lcgis 
divinee  semper  admonerentur.  Hccc  omiiia  ma- 
jora  et  latiora  prae  creleris  gestabanl  Pliarisa-i , 
ut  viderenturomnibus  rcligio>iorcs  etexaciiorcs 
lcgis  custodcs ,  cum  tamcn  in  animo  suo  cam- 
dcni  parvi  facerent,  nec  observarent.  !Son  intel- 
ligentes ,  ait  S.  Hicron.,  quod  hcec  in  corde  por- 
tanda  sint ,  non  in  corpore,  (dioquin  et  armuria 
et  arciB  habenl  tibros ,  et  noliliain  Dei  non  habent. 
Porro  S.  Cbrysostomus  pcr  pliytacteria  accipit 
amulcta  sanitatis  :  talia  eiiim  ccnsebanl  Scribae 
esse  membranas  legis  jam  diclas.  Sicut  Cbri.s- 
tiani  nonnulli  Evangcliuni  S.  Joannis  collo  ap- 
pcndunt,  quasi  amtiletum  et  conservatoriiim 
salulis. 

G.  AmaNT  AUTEMPniMOS  RECCBITIS   I.NCOENIS,  KT 

PRIMAS  CATiiEun.\s  iN  sYNAGOcis.  ]  q.  d.  Ambiunt 
ubiquc  primaSj  ideoquc  dilatanl  pbylactcria, 
suasque  orationes  et  clecmosynas  oslcniant,  ui 
omncs  cis  quasi  viris  sanciis  ct  sapieniibus 
primas  dcfcrant. 

7.  Et   SALUTATIONES  IN  FORO.  ]  GriCC,  e--  ayotaXi, 

id  est  in  foris  et  plaleis,  q.  d.  Ambiunt,  ul  om- 
ncs  ipsos  quasi  saucios  profunda  rcvoreniia, 
aperlo  capiie  et  llexis  poplilibus  salutent.  Uiide 
Chrysost.  Primas,  inquit,  satutationes  amanl , 
nonsolum  in  tempcre ,  ut  eos  privium  satuteinus ; 
sed  etiam  in  voce,  ut  clamantes  dicamus ,  Avc , 
Rabbi;  et  in  corporc,  ut  jlexis  capilibus  cis  incur- 
vemur  i  et  in  toco ,  ut  in  pubtico  satutcntur ;  undc 
dicit :  Et  salutationes  in  foro.  Sapienfor  n.  Mal- 
thias  in  Pirlie  avoth ,  c.  (x.  Esto  primus ,  ail,  in 
satulando,  ut  prior  quemlibet  satutes.  Esto  raadu 
teonitm ,  ct  non  caput  vulpium,  hoc  est,  tsto  infi- 
mus  inter  bonos  et  generosos,  non  summus  intrr 
fraudulentos ,  suprrbos  et  irTtpio.-'. 

ET  VOCARI  AB  HOMI.MiUs  Baiuu.]  31  Hub  (iiijdc 
rabbi)  idcm  esl  quod  iiuiiius ,   id  csl  magiu.N. 


CCni.^ir.NTAP.lA  iN  MATTILCUM.  Caj).  XXTII 


00  quod  vir  magnus  sit  instar  mulioruni ,  (iualis 
cst  Rabl)inus,  siv<>  legis  doctor,  utpote  crudi- 
liono,  aucloritato  cl  \  irtutc  celeris  antocollens  : 
rocari  volunt  Habbi ,  ix\lChvy$oslom. ,  et  non  esse: 
iiomcn  appetunt  ,et  officium  negligunt.  Prudentcr 
H.  Bonzoma  in  Pirke  avoth,  c.  Zj.  Quis,  ait,  est 
sapiens  ?  qui  libenter  ab  omnibus  discit  Juxta  iltud: 
Super  senes  inlcllexi,  quia  mundata  tua  qucesivi. 
Ps.  118.  Quis  polens?  qui  dominatur  ircB  et  animo 
suo,  juxta  illud  :  Melior  est  patiens  viro  forti :  et 
qui  dominatur  animo  suo,  expugiiatore  urbium. 
l>rov.  16.  32.  Quis  dives?  qui  suis  est  contentus, 
juxta  illud  :  Labores  manuuin  tuarum manducabis, 
healus  es,  et  bene  libi  erit.  Ps.  127.  Quis  honora- 
tus?  qui  alios  honorat ,  juxta  illud  :  Quicumque 
'^lorificaverit  me ,  glorificabo  eum  :  qui  autem 
rontemnunt  me,  erunt  ignobiLes.  1.  Reg.  2.  30. 

8.  VOS  AUTEM  NOMTE  VOCARI  RaBBI  :  UKUS  F.ST 

l..\IM  Magisteu  vester,  omnes  autem  vos  fratres 
r.sTis.]  Votat  ambitionem  ol  arrogantiam ,  (|ua 
Scribue  ot  Pliarisaei  captantes  auram.  popularom 
oupiobant  cetoris  eminere,  honorari  ct  vocari 
Ual)bi  prae  Christo  ,  imo  excluso  Christo  ;  alio- 
(jui  gradum  doctoralus  appelere  licet,  velut 
testimonium  scientiai ,  ut  iilo  auctorilattuu  do- 
oendi  prsedicandi(jue  apud  populum  (piis  sibi 
conciliet,  itaque  majorem  in  eo  fructum  do- 
cendo  el  pricdicando  efTiciat.  Undc  Concil.  Trid. 
sess.  2^.  c.  12.  prsecipit,  ut  dignitatcs  omn  s,  et 
saltem  dimidia  pars  canonicatuum  in  Cathedrali- 
bus  Ecclesiis  et  Collegiatis  insignibus,  conferantur 
tantum  Magistris  et  Doctonbus;  aut  etiam  Liccn- 
tiatis  in  Theologia ,  veljure  Canonico.  Quocirca 
Chrislus  non  ait,  Noliteesse,  sed  nolile  vocari 
liabbi. 

Gradum  doctoratus  ergo  non  vetat  Chrislus, 
sed  superbum  nominis  ambitum ,  fastum  et 
arrogantiam,  qua  quis  nomine  Doctoris  sibi 
placet,  se  magnifice  circumspiciL  pra^  caeteris, 
vane  se  extollit,  imo  ceteros  despicit,  quasi 
scientiam  et  doctrinam  liabeat  a  se ,  non  a 
Christo,  uti  faciebant  Scribio.  Unde  causam 
subdit  :  Vnus  est  enim  Magistei-  vester ,  omnes 
(Uilemvosfratres  estis,  q.  d.  Unus  summus  Oili- 
nium  Rabbi,  id  est,  Magister,  est  Christus, 
cujus  ceteri  omnes  suntdiscipuli,  inler  se  pares 
quasi  fratres  :  nemo  ergo  eorum  se  superbc 
i)rac  ceieris  extollat,  arroganterque  veUt  vocari 
Rabbi;  quasi  ex  se  sit  doctor  ot  magisler  aho- 
rum  :  hoc  enim  est  injurium  Christo,  qui  solus 
ejc  se  hahet  omnem  scientiam ,  solusque  sum- 
mus  omnium  doctor ,  ipsos  etiam  doctores  cons- 
tiluens  et  docens  :  si  enim  nalura  a^que  ac  gra- 
tia  estis  fratres,  ideoiiuo  pares;  ergo  non  estis 
magisiri  alii  in  alios ,  superbe  aliis  imperantes 
etdominantes,  uti  faciuntScribac.  Alioquienim 
Paulusipse,  ait  S.  Hioronymus,  modeste  vocat 
se  doctorem  Gonlium ,  Ephes.  2. 

9.  Et  patrem  nolite  vocare  vobis  super  tf.r- 

RAM  :    U.NUS   E.NIM   EST   PaTER  VESTF.R,    QUI  EST   I.V 

cuiLis.  ]  Transit  ii  magistro  ad  patrom,  quia 
vers.  prtecod.  dixit ,  onmes  nos  esse  fratres ; 
scilicet  filios  ojusdem  Doi  Patris.  Ait  ergo  :  No- 
lite  voca.'o  vobis  supertorram  Paii-em,  sciJicet 
quasiprcocipuum  vikc  auctorem,  alimentorum 
ei  haereditati*  curaiorem;  ita  ut  ab  eo  toii  pen- 
doatis,  vol  cfcrle  tam  aj)  liO  quam  a  Deo;  uti 
faciunt  (lonliles  et  a!li(i  aliique,  non  Deo,  sod 
hcrninibus  rulonies.  Hunc  esse  sensum  paletcx 
•  atione  quam  subjicil :  Inus  est  ciiim  Paterves- 


ter,  qui  cst  in  ccelis ,  d  quo  omnis  palernitas  no- 
minatur  in  ccelo  et  in  tei-ra.  Ephes.  3.  vers.  55. 
Vide  ibi  dicta.  Deus  crgo  solus  vere  et  plene  est 
paler  omnium,  utpote  qui  solus  animam  et  vi- 
tam  singulis  aspirat,  creat,  conservat,  auget, 
cujus  comparatione  patres  terreni  al)usive,  ait 
S.  Hieronymus  ,  et  umbratice  dumtaxai  sunt 
patres  ,  iilooque  liliis  insolenter  imperare  non 
debent ,  sed  se  cum  fihis  humihter  Deo  summo 
omniumPatrisummittere^A^onentm,  aitsanctus 
Chrysostomus ,  initium  vitce  habemus  ex  paren- 
tibits ,  sed  transitum  vilce  per  eos  accipinuis. 

10.  Nec  vocemini  (ne  ambiatis  vocari)  magis- 
tri  (gracce,  xaSr/iy/iTat ,  id  est  institutores ,  ma- 
gistri ,  gubernatOTCs,  moderatores  ;  Syrus  ,  rec- 
tores  ;  Arabicus,  gubernatores  :  quia  magister  , 
gr.-ece,  xv.?ir,ynrr,i ,  id  est  viae  et  vitae  institutor, 
(lux  et  gubernator  (Syrus,  rector;  Arabicus  , 
gabernalor )  vester  unus  est  Christus.  ]  Ipse 
onim,  Primo,  per  so  nos  docet,  pra'it  et  ducit 
por  viam  virtutis  ad  coelum,  felicitatem  et  glo- 
riam  :  ceteri  vero  docent  prius  ab  ipso  edocti. 
Secundo  ,  ceteri  docendo  tanlum  verba  et  voces 
exterius  auribus  insonant,  velut  cymbalum  tin- 
niens  :  sed  Christus  eorum  sensa  interius  men- 
tibuspandit,  easque  luce  doctrinae  suae  illumi- 
nat  :  !Son  enim  honio  inteUectum  homini  prcestat 
docendo,  ait  S.  Chrysostomus,  sed  d  Deo  prce- 
stitum  per  admonitionem  exercet.  Tertio,  ceteri 
tantum  ostendunt,  quid  lex  juboai ,  quidque 
Deus  a  nobis  exigat :  at  Christus  gratiam  volun- 
tati  inserit,  ut  illa  quae  agenda  sunt  audientes, 
reipsa  fortiter.et  conslanter  opereadimpleamus. 

Hac  de  re  S.  Augustinus  scripsit  librum  de 
Miigistro ,  de  cpio  ipse  lib.  3.  Confess.  cap.  2. 
Sub  idem  tempus ,  inil,  scripsi  librum  de  Magis- 
tro ,  in  quo  disputatur,  qucBritur  et  invenitur,  Ma- 
gistrum  non  esse  qui  docet  hominem  scientiam , 
nisi  Dcuni,  secundum  illud  quod  in  Evangelio  scrip- 
tum  est :  Unus  est  magister  vester  Christus.  Unde 
cap.  11.  idipsum  sic  demonstrat :  De  universis, 
ait,  qua;  intelligimus ,  non  loquentemqui personat 
foris ,  sed  intas  ipsi  mcnti  prcesidenteni  consuti- 
mus  veritatem,  verbis  fortasse  ,  ut  consulamus 
culmoniti.  lUe  auteni  qui  consulitur,  docet ,  qui  in 
interiore  homine  habitare  dictus  est  Christus ,  id 
est ,  incommutabilis  Dei  virtus ,  atque  sempiterna 
sapientia  :  quam  quidem  omnis  rationalis  anima 
consulit ;  sed  tantum  cuique  panditur  ,  quantum 
^  capere  propter  propriam ,  sive  malam ,  sive  bo- 
nam  voluntatem  potest. 

11.  QUI   MAJOR    EST    VESTRUM  ,     ERIT    MINISTER 

vester.  ]  Syrus ,  fiat  minister  in  vobis.  Morbum 
inanis  glorice,  ait  S.  Chrysost.,  quem  fugiendum 
esse  dixerat ,  docet  per  humilitatem  esse  fugien- 
dum.  Et  0rigenes:5«  quis,  ait,  ministrat  verba 
divina,  sciens  quia  Christus  in  eo  fructificat ,  ne- 
quaquam  se  magistruni ,  sed  ministrum  profitetur; 
unde  sequitur  :  Qui  major  est  vestrum,  etc,  quo- 
niam  et  ipse  Christus,  cum  esset  vere  magister, 
ministrum  se  esse  professus  est ,  dicens  :  Ego  sum 
in  medio  vestrum  quasiqui  ministrat :  bene  autein 
post  omnia  ,  quibus  vancb  glorice  vetavit  concupis- 
centiam ,  cuididit  dicens  :  Qui  autem  se  exaUavc- 
rit ,  humiUabitur  ;  et  qui  se  humiUaverit ,  cxal- 
labitur. 

EniT  MiMSTER.  ]  Prajveniat,  ait  Glossa,  obso- 
quendo,  non  superbe  dominando:  rcctorem  if 
matrcm  exhiboat  pietas ,  ct  palrem  disciplina: 


COMMENTARIA  IN  MATTIlitUM.  Cap.   XXUL 
cavem!iuTique  nc  aul  distnclio  rigida ,  aiit  pielas     doloribus  ,  eis  convenit , 
Kit  remissa. 

12.    QVl  AUTEM  SE  EXALTAVEniT,  HUMlLIAHlTtn  ; 
KT  Ql'I   SE  nUMILIAVEBIT  ,     EXAl-TABITUn.  ]  SyrUS, 

quicumque  efferet  seipsum  ,  deprimetur ;  et  qui 
seipsum  depresserit  ,  e^(?r<?/Mr,  apud  Deuin,  ail 
Remigius,  et  cliam  apud  homines  :  lii  cnim 
bumiles  cxlollunt,  superbos  iiumiliant.  Gloria 
cnim  sequitur  fugientes ,  sequentes  fugit.  Inso- 
lenliam,  ail  S.  llilarius,  Deus  humilem  effecturus 
est ,  et  humilitatem  elaturus  in  giorium.  Vide  dicta 
Jacobi  cap.  1.  v.  9.  el  1.  Petri  cap.  5.  v.  5.  et  G. 
Praxim  hujus  axiomatis  Chrisli  oslendit  humilis 
Kvangelii  discipulus,  inio  doctor  S.  Franciscus, 
per  omnes  vitae  sua)  actiones ,  uii  ostendit 
lanctus  Bonaventura  in  ejus  vita. 

Porro  sicut  quaelibet  virlus  tres  habel  gradus, 
quorum  primus  est,  proposilum,  quo  homo  fir- 
miter  proponit  virlutemcapcssere,etoperecxe- 
qui.  Secundus,  fortitudo,  ul  omnes  tentationes, 
adversitates,  impedimenta,  quae  in  execulione 
virtutis  occurrunt,  forliter  superet,  et  conslan- 
ler  transcendat.  Tcrtius,  alacrilas,  ut  alacriter 
haec  faciat,  illaquc  appetat,  et  in  iis  gaudeat , 
exultel  et  triumphet.  Sic  pariier  humilitalis  pri- 
mu»  gradus  est,  seipsum  suique  vilitatera  ag- 
noscere,  ideoque  sc  despicerc  :  secundus,  forti- 
Jcr  ferre  sui  contemptum  undecumque  veniat : 
UTlius,  iii  eo  gaudcre  et  cxullarc. 

Exemplum  memorabile  reccnsetB.  Peirus  Da- 
miauus  cpist.  15.  (in  alia  editioneSG. )  Quidam, 
alt.clcricus  audaxetbcllicosus,  suofastu  et  ar- 
mismagnus  evasit,  ideoque  dc  pracdiis  quibus- 
dam  iitem  liabuit  cum  alio  viro  potenie,  quem 
praelio  decidere  statuit;  utrimque  ergo  cohortes 
in  aciem  dcducuntur.  Clericus  ante  prseliuni 
adiciis  lemplum,  audiensque  Missam,cum  lege- 
ve\\x\".  Qui  se  exaltuvcrit,  humiliabitur ,  elc.,in- 
lolenier  dixit,  imoblasphemavit:  Hcec  sententia 
falsa  cst  in  me  :  si  enim  ego  me  humiliasscm,  nun- 
quam  tam  magnus  evasissem.  Mox  inito  prselio, 
cum  cquus  ejus  silibundus  ad  aquam  vicinam 
Ipso  invito  procurreret  ,  ipscque  scuium  in 
equum  impingercl,  ut  illum  in  aciem  revocarcf, 
ccce  ibigladius  hostilis  osejus  l)laspliemumful- 
ininis  more  transfixit,  eumque  occidit,  ut  su- 
perbum  humiliaretet  slerneret,  veramque  esse 
Christi  senlenliam  oslendcret. 

13.  Vm  autem  vobis,  ScbiB;E  et  PiiAnis^.i  hypo- 

Cnn.V.,  QUIA  CLAUDITIS  nEGM)M  COtl.OKlM  A^TE  110- 
MINES  :  VOS  ENIM  NON  INTRATIS,  NEC  INTROEUNTES 
8INITIS  INTnAnE. 

Nota.  Sicut  Christus  octo  consignavii  beatitu- 
dincs,  quasi  tolidem  piorum  benediciiones,  oc- 
Ues  repelens  to  beati,  diccnsquc  :  Dcati  poupcrcs 
spiritu,  bcatimites,  bcati  qui  lugenl,ctc.  Matlh.  5. 
«ic  vice  versa  liic  octo  assignat  impioruin  Scri- 
barum  malediclioncs,  octicsque  repetit  to  v(b. 
Imitatur  Christus  legislalor  novus,  Mosem  legis- 
latorem  veterem,  qui  benedictiones  plurimas 
iervaniibus  legem  promiitit,  ac  toiidem  male- 
dictiones  eam  non  scrvantibus  intentat,  Deuter. 
27.  V.  12.  Ita  Origencs. 

Porro  t6  va;  Christi  parlim  est  prasdicentis,  ut 
vult  Origeucs,  grave  suppliciumsceleribus  Scri- 
barum  imnnnens;  pariimcondolcniis  .icommi- 
scrauiis.  Unde  Basiliui  citatus  in  Catena  L.ic.  11. 
52.  llacvoxvce,  ail,  quce  intolerabilibus  profcrtur 

COIINEL.    A   I.APIUE.   TOM.   VIII. 


425 
qui  puulo  post  detru- 
dendi  erunt  in  ^rave  suppUcium,  pula  in  morleni 
et  excidium  ,  tum  praesens,  tum  fulurum  in  ge- 
henna.  Vae  ergo  praisupponit  culpam  inorialeni  : 
illi  enim  intentat  minas  aeiernae  damnationis  et 
gehennjc,  uli  Chrislusexplicat  v.  33. 

QUIA    CI,ArDniS    nECNUM    COELOniM  ANTE   nOMI- 

NEs.  J  q.  d.  Ego  jam  aperio  singulis  regnum  cce- 
lorum  ;  praedicoenim :  Pcenitentiam  agite ,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  coelorum;  quia  hoc  per 
Adae  peccatum  quatuor  millibus  annoruin  claii  - 
sum ,  ego  morte  mea  expians  Adac  peccatum, 
jam  aperiam,  ut  quiin  mecredit,  meamque  vi- 
lamsequitur,  illud  quasi  aperlum  ingrediatur  : 
quare  mulii  Juda^orum  proedicatione  mea  exci- 
lati,  illud  ingredi  satagunt.  Vos  vero,  o  Scribic, 
illos  avertilis,  coelumque  eis  claudilis,  lura  per 
vanas  et  perversas  traditioncs  vestras,  quibu« 
illos  imbuiiis :  nam,  ut  ait  S.  Chrysostomus,  reg- 
nura  coclorum  estS.  Scriplura,  velbeatiludo,  ad 
quam  illa  ducit:  janua  est  intellectus  S.  Scriptu- 
Tsc,  vel  Christus  :  clavicularii  sunt  Scribae  et  sa- 
cerdotes :  clavis  est  verbum  scientiae :  apertio  esi 
ejus  inlerpretalio  :  tum  quia  vestris  sceleribu» 
eos  scandalizalis,  vestroque  exemplo  in  eadem 
ipsos  trahitis :  tum  denique  quia  me  calumniando 
et  persequendo,  ipsos  ix  me  meaque  fide,  qua- 
via  est  ad  coelum,  abstrahitis;  ego  enim  sum 
osiium,  quia  per  me  solum  ingressus  patel  in 
coelum,Joan.  10.  v.  9.  Tropologice,  Origenes : 
Claudunt ,  inquit,  regnum  caclorum ,  quisinera- 
tione  aliquem  excommunicant. 

VOS  ENIM  NON  INTnATIS,   NEC  INTROEUNTES  SIM- 

Tis  iNTRAnE.  ]  q.  d.  Non  sufTicit  vobis  vestra  ma- 
litia  et  damnatio,  sed  in  eamdem  quoque  alios 
pertrahere  satagilis.  Hoc  grave  est  scelus.  Si 
enim  docloris  (quales  erant  Scribae)  esterrantes 
revocare,  aii  S.  Chrysostomus,  qui  ad  salutem 
tendenles  in  errorem  inducil,  is  perditus  omnino 
atque  pestifer,  imo  ipsa  pestis  est;  quaredoctor 
tot  gehennas  meretur  sibique  accersit,  quotani- 
inas  corrumpit  et  perdit  :  quia  non  est  docior  et 
promotor  salutis,  sed  proditor,  inquit  S.  Chry- 
sostomus. 

\U.  ViE  voDis  Scnin^E,  et  PHAnis.Ei  HYPOcniT.T.. 

QUIA  COMEDITIS  DOMOS  VlDUAnUM,  OnATlONES  LON- 
GAS  OnANTES  :  PnOPTEn  HOC  AJIPLIUS  ACCIPIETIS  Jf- 

DiciUM.  ]  q.  d.  Vae  vobis ,  Scribae ,  quia  coineditis , 
cl,  utSyrus,  exeditii,  id  est  exhauritis  substaii- 
liam  viduarum,  dum  ab  eis  emungiiis  pecunias  , 
vcndendo  scilicci  eis  cum  sanctitatis  simulaiione 
longas  publicasqi.c  vestras  orationes  :  hoc  esi 
enim  quod  explicims  subdit ,  Longas  oralione.i 
orantes;  graece,  -r.pofiiou  /iixpa.  Tipoffci/xVevei,  id  esl, 
prwtcxtu  longa  orantes,  id  estpratextu  quod  pro- 
lixe  oretis.  Unde  Marcus  habet,  obtentu  longis 
orationis;  Arabicus,  ob  causam  longitudinis  ora- 
tionum  vestrarum.  llaS.  Chrysost.,  Jansenius  ,  et 
alii. 

ViDiAnuM. ] Viduae  enim,  ait  Chrysost.,  cum 
careani  inariio  quasi  consiliario,  facilius  deci- 
piuniiir,  et  proniores  sunt  ad  sua  largienduni 
liypotritis  sanctitaleni  praeferentibus  et  promit- 
tentibus. 

PnoPTEn  not  amplius  accipietis  jrDiciuK.  ]  Hoc 
est,  majorein  condemnationem.  Unde  Syrus  ver- 
lit,  habituri  eslis  judicium  supi-emu7ti;U\m  quia 
pauperes  viduas  expilatis;  tnm  qiiia  simulalis 
sanctitateiu,cuin  sitis  ftcclerati;  tumquia,  utaii 

51i 


ix%  COMMENTARIA  LN  51A 

Chryiosl.,  avavitiain  rcligionis  colore  dcpingilis , 
ut  amctur  iiiiqaitas,  dum  pietas  existimatur ;  luin 
quia  \icUias  vesiris  ( iroribus  et  sceleribus  im- 
builis;  quocirca  debeiispunam  proprii  peccali, 
et  alicna;  ignorantia)  reatuni,  ail  S.  Hilarius. 

15.  SjV.  vobis,  ScniB.E  et  PiiAnis^i  UYPOcniTiC. 

QLIA  CinCLITlS  MABE  ET  AniDAM,  LT  FACIATIS  UMJM 
PnOSKLVTlM  :  ET  CI  M  FUEniT  FACTLS,   FACITIS  ELM 

VILIUM  GEHENN/E  DUi'LO  QUAM  vos.  ]  Pro  hypocrita', 
Syrus  hic  et  in  seq.  semper  verlit,  acceptores 
vullus.  Prosciylus  gi.xce,  idcni  est  quod  lalinc 
advena,  vel  advenlilius,  qui  scilicelexgentilismo 
convcrsus  ad  judaismum  accedit ,  venitque  ad 
Judajos  ,  eorumque  Ecclesiam  et  religionem  : 
hebr.  vocantur  CZ->">J  gcrim.  Christiani  talcs 
vocant  Neophytos.  Scriba;  cnim  satagebant  mul- 
los  Gentiles  cfficere  Judaos,  tum  ambitionis, 
«um  avaritiac  causa ,  ut  suas  ol)Iationes  augerent. 
Mare  et  aridam,  id  est  totum  orbem  :  ut  facialis 
unum;  quia  cum  essent  inefficaces  ad  aliorum 
salutem,  multo  labore  indigebant  ad  unius  con- 
versioncm ,  aii  S.  Chrysostomus. 

Facitis  elm  FiLiuiii  ( id  est  reum  ,  dignum,  ob- 
noxium  )  gehenn/e  dlplo  quam  vos. ]  Grajce, 
int/.iTii!ov  U/J.UV ,  id  est  duplicius  quam  vos,  quia, 
ut  ait  Eutliymius,  ila  natura  comparatum  est, 
ut  in  viiiis  discipuli  magistros  facile  superent: 
Quia,  ut  ait  Chrysost.,  malo  exemplo  magistrorum 
provocati,  eis  pejores  fiunt ,  prcfsertim  cum  ad  ea  a 
magistris  verbo  vel  exemplo  excitantur.  Rursum , 
quia  multi  proselyti ,  dum  vident  vestra  vitia ,  re- 
vertuntur  ad  genlilismum  et  idololatriam.  Ita 
6.  Hieron.  Hic  enim  relapsus  ,  majus  et  quasi  du- 
plex  est  peccatum. 

Vere  Origenes  :  Sicut ,  ait,  justus  secundumnu- 
merum  Justitiarum  suarum  augetur  ingloria,  ita 
peccalor  secundum  numerum  peccatorum  in  pcena, 

16.  Vm  vobis,  duces  c/eci,  qui  Dicrns  :  Qcicum- 
QUE  jinAVEniT  per  templum,  miiil  est  (ad  nihil 
obligaturj:  qui  autem  jURAVEnrr  in  auro  templi, 
DF^BET.  ]  Aurum,  quod  juravil  et  vovit  solvere. 
Arabicus  pro  debet ,  veriit,  peccavit ,  videlicet  si 
non  praestiterit  id  quod  juravit.  Alii  verlunl,  reus 
est  sui  juramenti. 

Nota,  ex  dictis  Malth.  6.  v.  Zh.  Scribas  ex  oo 
quod  Deus  jusserat,  ut  per  se  (per  Deum)  dum- 
taxat  jurarent,  putasse  juramentum  factum  per 
creaturas  non  esse  juramenium,  nec  obUgare; 
sed  avaritia  excaecati,  excipiebant  illa  ,  qua3 
oblata  Deo  illorum  loculos  implebant  quasi  ha?c 
50l»  sanclissimahaberentur:  unde  jureiiChrislo 
vocantur  duces  coeci.  Arguit  enim  eos  stultitiaj  et 
fraudulentiae,  ait  S.  Hieronymus,  quia  putabant 
magisesse  aurum  sanctificatum,  quam  templum 
sanctificans,  ait  Interlinearis. 

Porro  dicebant  Scriba;,  sanctiora  esse  oblata 
ipsoiemplo.ul  hominespromptiores  faccrent  ad 
oblationes  quam  ad  preces,  ait  Glossa.  Aurum 
templi  vocat  aurum,  quod  oiTertur  etinjicitur  in 
gazophylacium  templi,  ad  alcndos  ejus  minis- 
Iros,  puta  sacerdotes,  quales  erant  Scribae.  Iia 
S.  Hier.  Beda,  Jansen.  Maldon.  et  alii.  Vere  Glossa : 
Quijurat,  ait,  per  creatu7-am,jurat  per  divinita- 
tem  prcesidentem  creaturce. 

,,  17.  Stulti  et  CjEci  :  quid  enim  majus  est,  au- 
RUM,  an  templum,  quod  sanctificat  aurum?]  Ratio 
hapc  Chrisli  clara  est,  et  stolidilatem  Scribarum 
convincit  et  confutat.  Proprie  sanctitas  esi  inte- 
rior  virius  el  gratia  animam  sanclificans.  Tem- 


XTHytUM.  Cap.  XXIII. 

plum  verodicitursanclum  meionymlcc,  quiaan 
rcs  sanctas,  puta  ad  preces  et  sacrificia  Deo  id 
illo  offerenda  ,  cledicatum.  Haec  ergoexternatan- 
tum  erat  sanctilas,  quam  lemplum  rebus  aliis  in 
seDeo  oblatis  comniunicabat ,  et  quasi  afilabat; 
quaresanciius  erat  tomplumipsaoblationelem- 
pli ,  ac  proindc  snnctius  niagisque  obligans  eral 
juramenium  faclum  per  lempium,  quam  per  au- 
rum  in  teniplo  oblatum. 

18.  Et  quicumque  juaAVERiT  iN  ALTAni  (per  al- 
tare)  mhil  est  (iiihil  Jurat,  el  ad  nihil  teneturj: 
QuicuMQUE  autem  juhaverit  in  dono  (pcr  (lonum ) 

QUOp  EST  SUPER  ILLUI),  DERET.]  DOUUm  ,  quod  JU- 

ravit  et  vovit  solvere ;  qui  enim  jurat  se  oblatu- 
rum  in  altari  cenium  aureos,  hoc  ipso  vovet 
Deo,  cujus  estaltare,  centumaureos.  Eademesi 
raiio  allaris,  qucttempli  jamdicta. 

19.  C^CI  :  QUID  ENIM  MAJUS  EST,  DONUM,  AN  AL- 

TAnE,  QuoD  SANCTiFiCAT  DONUM?]  Syrus  pro  sane- 
tificat,  h\c  et  in  seq.  vertit,  consecrat :  donum 
enim  Deo  oblatum  proprie  non  sanctificatur,  ut 
ipsum  in  se  fiat  juslum  et  sanctum,  sed  dicitur 
sanctificari  extrinsece;  quia  scilicet  Deooffertur 
et  consecratur. 

20.  QUI  ERCO  JURAT  IN  ALTARI  (pCP  ahare)  JURAT 

iN  EO,  ET  iN  OMNiBus  (pcromnia)  quvE  super  il- 
LUD  suNT.]  Etconsequenter  per  aurum  et  donum 
in  altari  oblatum;  magisergotenetur  juramenlo, 
quam  is  qui  per  solum  aurum  templi  juravit 

Mystice,  S.  August.  lib.  1.  QuaJSt.  Evang.  c.  3i. 
Templum  et  altare  est  Christus;  aurum  et  do- 
mim ,  laudes  et  sacrificia  in  eo  et  per  eum  oblata. 
Origenes  :  Aliare,  ait,  est  cor;  dona  ,  orare, 
jejunare,  etc.  (luae  sancia  facit  cor. 

21.  Et  (juicumque  juraverit  in  TEMPL0(per 
lemplum),  JURAT  in  illo,  et  in  eo  qui  habitatin 
ipso.  ]q.  (1.  Oiii  jurat  per  templum ,  jurat  per 
Deum  habitantem  in  templo.  Jurat  enim  per 
lemplum,  quasi  per  domum  et  solium  Dei,  hoc 
est,  jurat  per  Deum,  qui  solium  suum  habetin 
lemplo,  ut  ibi  adoretur  et  colalur  :  sacra  enim 
majestas  et  sanctitas  Dei ,  ab  hominibus  censetur 
habitare  In  templo.  Unde  B.  Nilus  :  Ecclesiavi 
(templum),  inquit,  ut  ccclum  adito. 

22.  Et  qui  jurat  in  coelo  (per  coelum:  Hebraji 
enim  3,  id  est  in,  usurpant  pro  per,  prajsertim 
in  juramentis)  jurat  in  throno  (per  thronum) 
Dei,  et  in  eo  (per  eum,  puta  Deuni)  qui  sedet 
super  eum.  ]  Ex  communienim  hominum  usuci 
sensu,  qui  jurat  Deum,  qui  solusestinfallibilis, 
ipsaque  increata  veritas  ,  vocat  in  testem  sui 
dicti  vel  promissi:  quarc  qui  jurat  per  coelum, 
per  Deum  cceli  regem  et  praesidem  jurat,  eum- 
que  in  lestem  vocat. 

23.  V;E  VOBIS,  SCRIB.t   ET  PHARISyEI  UVPOCRIT/E, 

QUI  decimatis  me.ntiiam,  et  anethum,  et  cymi- 
num,  et  reliquistis  qu.e  graviora  sunt  legis  , 
judicium,  ermisealcordlam,  et  fidf.m  :  ii/ec  opor- 

TUIT   FACKKE  ,    ET    II. La    NON    OMITTERE.  ]    Dccimai 

enim  suntin  lege  a  Deo  sancit;e.  Gndc  R.  Achiva 
\n  Pirke  avoth  cap.  S.  dicit:  Decimce  sunt  inurus 
opum  (quia  eas  tuentur  et  conservant),  tradiiio 
estmurus  legis  ,votum  est  murns  abstincnUce ,  si~ 
lentiumesi  murus  sapientict.  Sed  PharisKi  nimis 
minuti  etexacti  erant  in  exigendis  decimis  her- 
barum,  lege  nonexpressarum,  idquc  tacitc  hic 
taxat  Christus. 
Mentuam.]  Nota,  csiherba  boniodoris,  callda 


1 


COMMENTARIA  W  MA 

et  sapida,  qua  TramontaQi  carDem  jurulentam 
eondjunt. 

Anetuum.  ]  Est  hcrba  odorata,  de  qua  Plinius 
lib.  18.  c.  20.  Anelliuin,  ^il,  ructus  movet,  tormlna 
iedat,  alvumsistit. 

Et  reliquistis  QUiR  cnAViORA  sunt  legis,  (scili- 
cet)jUDiciuM,  (idestjusetaequitateminjudicaiido, 
injustam  ferenles  sententiain,  ut  amicis  vcl  dona 
oQereniibus  faveatis  ,  et  causam  adjudicetis. 
Erant  enimipsijudicos,  utdixi  cap.  5.  v.  22.)  et 
MiSERicoRDiAM,  (quia  rigideetcrudeliterA  viduis 
et  pauperibus  exiorquetis decimas ,  oblaiiones  et 
\iciimas ;)  et  fidem.J  Id  est  fidelitaicm  in  dictis  , 
pactis  et  conventis,  vcl  fuiem  in  Deum  et  Cbris- 
lum  ab  eo  missum ;  bunc  enim  negatis ,  ideoque 
estis  infideles  carentes  fide,  spe  et  cbaritate, 
qua;  longe  majoris  sunt  momenti,  quaequelonge 
magis  Deus  i\  vobis  requirit,  juxta  illud  Micbaeoe 
G.  8.  Indicabo  tibi ,  6  homo,  quid  sit  bonum,  etquid 
Dominus  requirat  ii  te ,  utique  faccre  judicium ,  et 
diligere  misericordiam ,  et  soUicitum  ambulare 
cum  Deo  tuo.  Ilcec,  scilicet  graviora,  judicium, 
misericordiam,  fidcm,  oportuit  fucere  prae  ceie- 
ris,  etilla  (decimaliones  herbarum)  tamcn  Jion 
Qmitta-e :  utpote  lege  praecepta  vel  permissa. 

24.  DucEs  CjEci  excolantes  (graece  ecuAc^ivxej, 
idest,  li(|uantes,  defcecantcs,  a  fa.'cibus  expur- 
gantes,  sicutper  colum,  v.  g.  per  linteum  gulia- 
tim  colatur  et  purgatur  vinum,  lac,  mel,  olcum 
itculicibus,  aliisque  f£ccibus  insidenlibus.  Undc 
Apuleius  in  Florid.  dc  Gymnosopbistis  :  Aon  illi 
noi'unt,  ail,  arvum  colere ,  vel  aurum  colare)  cu- 
licem,  camelum  autem  glutientes.  ]  Perpcram 
Cajetanus  pro  camelum  \ioml  asilum ,  quou  in- 
secti  est  gcnus  horrisonum  sonumedcns;  undc 
&  Belgis  vocatur  horselen.  Nam  omncs  codiccs 
Graeci,  Lalini,  Syri  et  Arabici  habcnt  caxneium, 
qui  recte  opponitur  culici,  (anquam  uuiximum 
minimo.  q.  d.  Si  parvus  culcx  in  vinum  vcl  po- 
lum  vesirum  inciderit,  vinum  excolando,  et  per 
colum  stillalim  transmillendo,  culiccm  in  colo 
retinetis  el  abjicitis ,  ne  eum  bibcndo  iiauriaiis  ; 
interim  tamen  vaslum  camelum  ,  ingcnii  oris 
riciu  fauciumque  hialu  dilatalo  transgluiiiis.  Est 
proverbium,  q.  d.  Res  miiiimas,  puta  dccinia- 
tionesherbarum,  utpole  vobis  lucriferas,  exactc 
curalis,  ne  quis  vos  in  minimo  dcfraudet;  sed 
iuteriminjustiiias,  rapinas,  aliaque  scelera  ins- 
lar  cameli  grandia  et  gravia ,  sinc  scrupulo  com- 
mitlitis,  el  quasi  poiando  transgluiiiis ;  juxla 
illud  Job  15.  V.  16.  Qui  bibit  quasi  aijuaia  iniqui- 
tatem.  Irridcl  ergo  Chrislus,  ait  Hilarius,  Scriba- 
rum  in  colandis  cuUcibus  diligentiam:  quorum  in 
glutiendis  camelis  esset  incuria,  Irridct,  inqtiain, 
praeposterumScribarum  siiuUuni ,  quod  conmiit- 
terent  maxima  dclicia,  cavcnlcs  minima,  ait 
Origenes,  quod  in  nibus  minimis  essent  mcticu- 
losi,  in  nuiximis  securi;  innugis  scrupulosi,  in 
»oIidis  scclcribus  libcri  et  audaccs;  in  c;crc- 
moniis  ct  loiionibus  suis  supcrsliiiosi,  scd  vera 
religione  et  cbaritale  vacui.utpote  viduas  ct 
paupercs  cxcoriantcs.Talcs  eliamnum  sunt  intcr 
tideles,  qui  scrupulos  erecilant  rosarium,  jcju- 
uant  in  bonorcm  n.  Virginis,  clc;  inlcrim  sinc 
kcrupulo  luxuriantur,  rapiunt,  furanlur,  elc. 

Similia  adagia  idem  fcre  significantia  sunt: 
Fonti  aquam  delrahis^  ut  mare  iinplcas;  Nudum 
tpolias,  ut  vcstitum  orncs  ;  Candclac  lumcn  adi- 
mis,  ui  soli  addas;  Lcone  venaris  canem,  bovc 
kporcni. 


TmtOM.  Cap.  \Xiir.  427 

Mystice,  S.  Gregorius  per  cuUcem  accipii  Ba- 
rabbam,  par  camelum  vero  Christum;  sic  enim 
ait  I.  1.  Moral.  c.  6.  Liquantes  culicem,  camelum 
autcm  glutientes:  culex  enim  susurrando  vulneral, 
camclus  autem  sponte  se  ad  suscipienda  onera  in- 
clinat.  Liquaverunt  ergo  Judmculicem,  quia  sedi- 
tiosum  dimitti  lalronem  petierunt :  camelum  vero 
glutierunt ,  quia  eum  qui  ad  suscipienda  noslnu 
mortalitatis  onera  sponte  dcscenderat ,  cxtinguert 
clamando  conati  sunt. 

25.  ViE  VOBIS,  ScniB/E  ET  PlIAniSiEI  UVPOCniTiE, 
QCIA  MUNDATIS  QUOD  DEIOniS  EST  CALICIS  ET  l'A- 
nOPSIDIS;  INTUS  autem  plem  estis  raimna  et  im- 
MLADiTiA.  ]  Paropsides  sunt  disci  ctpatime,  qui- 
bus  cibus  in  mcnsa  apponilur.  Est  parabola  in 
qua  Christus  hominem  vocat  calicem  etparopsi- 
(Icm,  corpus  et  bona  exlerna  vocat  id  quod  defoi. 
ris  cst  calicis  et  paropsidis ;  animam  et  conscien- 
liam  vocatid  quod  intuscst,  sivc  interioremca- 
licis  et  paropsidis  partem.  q.  d.  Vos,  0  Pharisa?i, 
btudiose  lavatis  ct  mundalis  vcslras  manus, 
corpora,  lances,  scyphos,  e  quibus  comcdliis  et 
bibitis;  at  conscieniiam  vcstram  replctis  rapina 
omniumque  scelerum  immundiiia,  cum  tamen 
conscieniiic  puritasmaximcsit  curanda;  utpotc 
qut-e  sola  nos coram  Deo  mundos  eflicit,  et  a  quo 
omnis  operum  rerumque  omnium  munditics  di- 
manat :  a  conscientia  enim  prolluit  omnis  om- 
niumactionum  bonitas  vel  malitia;  quarecons- 
cientia  mundata  cctcra  mundaniur,  omniaque 
illi  munda  sunt.  Sic  Apostolus  saepe  dislinguit 
liomincm  interiorem  ab  exteriore,  uti  dixi  Rom. 
cap.  7.  22. 

Possct  secundo,  ])reviteret  simpliciler  siccx- 
poni.  q.  d.  Siudiosicstis  iit  paropsides  et  caliccs 
cxlernos,  e  quibus  editis  ei  bibitis,  mundctis; 
calices  vero  inicrnos  coiiscientiBe  sccleribus  fe- 
lidos  ct  putidoseluere,  etperp(Enilenliam  mun-. 
dare  ncgligitis;  cupitis  habcrc  lances  mundas  et 
iiientcm  immundam.  Hic  sensus  in  idem  cuni 
|)riore  recidit,  esto  calicem  et  paropsidcm  pro- 
l)ric  accipiat.  Verum  illa  improprie  et  parobolicc 
hic  accipi  patetexv.  26.  ,.-! .-.- -  .  - 

Plem  estis  nAPiNA.]  lloc  ipsum,  ait  S.  Chrys.,  et 
Prophctce  scepius  prcedicaverunt ,  quod  principes 
corum  rapaces  esscnt ,  socii  furuvi,  in  judicando  . 
nullamjustilia;  rationcm,  scd  muncra  et  rctribu- 
tiones  scquerentur.  Lcge  Isaiam  c.  1.  v.  23.  et  24. 

Et  iMMUNDiTiA.  ]  Lcgit  Intcrpros  in  Gr.Tco  , 
vy.u^xpaitci ,  jani  lcgunt  actzia;,  id  cst  injusiiiia , 
velayfaiia;,  id  cst  intenuicrantia,  q.  d.  Pulaiis 
vos  poiiui,  si  bibatis  ex  calice  immiuulo;  at 
iion  ccnsctis  vospollui  inlcmpcranlia,  dum  vos 
inebriaiis,  cum  tamen  intcmpcrantia  mcQiem 
polluat,  non  autcm  calix  immundus. 

26.  PlIAniS.EE  C.ECE,  MUNDA  PRIfS  QUOD  INTUS 
EST  CALICIS  LT  PAnOPSIDIS  ,    UT    ITAT  ID,  QLOD  DE- 

i-oius  EST^  MDNOUM. ]  q.  d.  0  Pharisaee,  qu:  alios 
doccs,  et  in  te  ipso  ca:cuiis,  munda  piius  tuam 
mentcm  et  conscicntiam  intcrnam  :  tunc  enim 
omniaexlcrnalibi  ficntmunda:ex  puriiate  enim 
mentis,  suam  puritatcm  ct  bonitatcm  raoralem 
hauriuntomnes  actioneset  res  extcrnaj;  scd  re» 
cxtorna:;,  puta  calicos  mundi,  non  possunt  mun- 
(laro  internam  mcnlcm  ebrictatc,  rapina,  aliovu 
scolore  maculalam  ct  immundam.  Vidc  dicta 
vcrs.  25. 

27.  V^  voBis,  ScRiB.E  PvPiiAnis.ei  iivpocniTJE: 

oriA  SIMILES  ISTIS  SF.Pl  I.CIIUIS  UtALnATlS,  Qt.t 
AFOniS    PARENT    IlOMIMniS    SPECIOeA ,    INTfS    VEBO 


fi20  COMMENTARIA  IN  MA 

PLESA  8l'5T  OSSIBLS  MOnilOI\UU,  IVr  OMNl  SPUH- 
CITIA. 

28.  Sic  ET  vos  AFonrs  quidem  paretis  homlm- 

nUS   JUSTI  ,    INTUS  AUTEM  PI.ENI  ESTIS  HyPOCRISl  ET 

iMouiTATE,  ]  Graece,  avo/tia,  id  est  legis  praeva- 
ricatione,  q.  d.  Exterius  simulatis  legis  studium, 
cum  interius  eam  spernatis  el  praevaricemini. 
\pposiie  auclor  ImperfecliapudCiirysostomum : 
Dlcito  viihi,  ait ,  6  liypocrita,  si  bonum  est  esse  bo- 
num,  ut  quid  non  vis  esse  quod  vis  apparere?  nam 
quod  turpe  est  apparere ,  turpius  est  esse  :  quod 
autein  formosum  est  apparere ,  formosum  est  esse. 

Porro  plurimi  tiodie  simites  sunt  Pharisais ,  ait 
S.  Chrysostom. ,  et  ex  co  Titus  Bostrenus  in  Luc. 
cap.  11.  Uh.  qui  munditiei  et  ornatus  exterioris 
muximam  curam  gerunt ;  animce  vero  decoris  nul- 
lam,  quinimovermibus  acsanie,  indicibilique  gra- 
veolentia  :  cupiditatibus,  inquam,  absurdis  atque 
iviprobis  animam replent. 

29.  V/EVOBIS,   SCRIB.E  ET   PHAUIS^I  UYPOCRIT/E, 

QUi  {graec.,  oti,  id  est  quia)  jEdificatis  sepulciira 

PROPHETARUM,  ET  OHNATIS  MONUMENTA  JUSTORUM.J 

Licet  enim  hoc  in  se  sanctum  sitet  religiosum, 
tamen  in  Scribis  erat  vitiosum  el  impiuin.  Tri- 
phcera  causam  dal  S.  Chrysoslomus  :  Piwio,  non 
accusat,  inquit,  opus,  sed  intenlionem;  adpom- 
pam  enim  faciebant,  sed  quid  prodest  eis  ad 
poinpam  laudari  ubi  non  sunt,  et  ubi  sunt  ( in 
gehenna  )  torqueri?  Secundo,  quia  sine  causa 
justos  honorat  qui  justitiam  spernit :  nec  pos- 
sunl  Sancii  amici  esse  iis,  quibus  Deus  est  ini- 
micus.  Tertio,  quia  non  gaudent  Martyres  exiis 
pecuniis  honorari,in  quibus  pauperes  plorant; 
quia  scilicet  Scribae  eas  exigebant  ii  pauperibus 
quos  aflligebant,  et  ob  inopiam  plorare  coge- 
bant,  ut  iis  magnifica  sepulchra  Prophetis,  et 
magis  sibi,  gloriaemonumentaextruerenL  Adde, 
Quarto  et  maxime,  taxat  hic  Christus  Scribas 
;cdificantes  sepulchra  Prophetis,  eo  quod  dum 
hoc  facerent,  simul  alios  majores  Propheias  oc- 
cidebant,  aut  occidere  cogitabant,  uliChristum 
ejusqiie  asseclas,  aique  hac  ratione  videbanlur 
ipsi  homicidia,  imo  sacrilegia,  palrum  suorum 
imitari,  eisque  tacite  conseniire,  duui  cum  si- 
mili  occidendi  Chrislum  affeclu,sepeliebant  Pro- 
phetas  ti  patribus  suis  occisos,  q.  d.  Sepcliiis 
Prophetas  &  patribus  veslrisoccisos,  similem  af- 
fectum  me  occidendi,  mequesepeliendi  habetis  : 
quare  apposite  sepelitis  Prophetas  ,  quos  paUes 
veslri  occiderunt ;  sicut  latronum  lilii  scpeliunt 
homines  ft  parentibus  occisos,  ut  latrociniuin  la- 
teat.  Simili  enim  modo  vos  conseiuiiis  sceleri  ct 
propheticidio  parentum  vestrorum,  dum  me, 
qui  Prophetarum  sum  princeps,  occidere  et  se- 
pelire  destinatis  :  idem  enim  faciiis  quud  patres 
vestri  fecerunt.  Ita  Origenes  ,  S.  Hieronymus, 
Euthym.  et  alii,  etpatetexsequentibus,  pra-ser- 
tim  V.  32.  ubi  explicans,  ait :  Et  vos  implete  men- 
suram  patrum  vestrorum. 

AddCjTo  hypocriloi  innuitquod  non  per  veram, 
sed  per  ficiam  pietaiem  et  hypocrisim  a-difica- 
rint  sepulchra  Prophetis,  scilicet  ut  pereani  te- 
gerent  sua  scelera,  el  viderentur  e&se  jusli,  ct 
religiosi  legis  tulores,  ideoque  et  /clo  jusiiti;e 
Christum  persequi  ad  necein,  quasi  legis  viola- 
torem  et  hostem,  quoi  major,  imo  duplex  erat 
iniquiias  :  scillcet  prima,  machinaiiuiiii  necis 
Christi;  secunda ,  hypocrisis,  quud  eam  se  pie 
inferre  Christo  simularent,  ut  legem  et  Prophe- 
las  a  Christi  injiiria  et  conlemplu  (ut  ips'.  dice- 


TTH^UM.  Oap.  XXIII. 

bant  ctmenliebanlur)  vindicarent.  Ita  Toletusin 
Luca3  c.  11.  V.  ^8.  ubi  hunc  sensum  innuii  Lu- 
cas  ,  dicens  :  Profeclo  testificamini  quod  consenti- 
tis  operibus  patrum  vcstrorum,  quoniam  ipsi  qui- 
dcm  eos  occiderunt,  vos  autem  (edificalis  coruvi 
sepulchra:  hoc  fine,  ul  videamini  religiosi,  ideo- 
(|uepieme  persequi  el  occidere.  Sic  Antoninus 
Caracallalmp.  cuin  fralrem  suumGelam  insinu 
matris  occidissel,  suasum  esl  ei  i\  domesiicis  , 
utadparricidiumhocvelandumethonestandum, 
Getam  inter  deos  referret ;  quibus  iWa:  Sitdivus, 
a'\l,modo  non  sit  vivus,  lesle  Spartiano.Ita  Scribo; 
nolebant  Chrisium  et  Prophetas  esse  vivos,ne 
ab  eis  scelera  eorum  carpereniur  :  maluerunt 
ergo  eos  occidere,  et  ad  scelus  tegendum  occi- 
sos  magnifice  sepelire  ,  et  inler  divos  referre. 
Unde  auclor  Imperfecli :  Semper,  ait,  Judaif)r(B- 
teritorum  Sanctorum  cullores  fuerunt,  et  prce- 
sentium  contemptoi-es ,  magis  autem  persecutores. 
Talesetiamuum  suntinter  Chrisiianos,quiSanc- 
tos  vila  functos  venerantur,  vivos  aversantur, 
utpote  qui  verbis  et  exemplis  improbos  eoriim 
mores  sugillant.  Hinc  illud  : 

Pascitiir  in  vivis  livor »  post  fala  quicicit. 

30.  Et  dicitis  :  Si  fuissemus  in  diebus  patbum 

NOSTROnUM,  NON   ESSEMUS  (  graeCC  ,    ov/.  av  ^i/tev,  jd 

est  non  fuisseinus)  socn  eorim  in  sanguine  Pno- 
PHETARUM.J  Id  est  noQ  occidisscmus  Prophelas, 
nec  consensissemus,  aut  cooporati  fuissemus 
patribus  nostris,  eos  occidenlibus.  Fallunlur  el 
mentiuntur  :  sic  enim  Christum  Prophelarum 
Principem  occiderunl,  eo  quod  eorum  vitia  taxa- 
ret,  utique  et  Prophetas  occidissent,  qui  eadem 
taxare  solebant. 

31.  ItAQUE  TESTIMONIO  ESTIS  VOBISMETIPSIS  ,  QUIA 
(quod)  FILII  ESTIS  EOnUM   QUI    PnOPHETAS  OCCIDE- 

nuNT.  ]  q.  d.  Vos  ipsi  de  vobis  et  contra  vos  tes- 
lificaniiui,quod  sitis  filii  homicidarum,  imo  pro- 
l)iielicidarum  ;  ac  consequenter  quod  eumdem 
cum  patribus  vestris  habetis  genium,  eamdem 
iudolem,  eamdem  inclinationem  et  propen- 
sionem,  occidendi  scilicet  Prophetas  vestrorum 
vitiorum  castigatores  :  nam  patrem  sequitur  sua 
proles  :  pater  enim  in  filium  suas  inclinationes , 
dotes  et  vitia  cuin  semine  iransfundere  solet. 
Hinc  filii  patrissant.  Adde  institutionem  etexeiT>- 
l)la  parentum,  quibus  filios  ad  eadem  facienda 
provocant  et  impelliint.  Ouare  soleni  filii  actus 
parentumimitari,  ut  perficianiid  quod  parentes 
inchoarunt.  tfnde  subdit  Christus  : 

.S2.  Et  vos  iMPLETE  ( Arabicus  ,  t7?J/)/e/«5)  MEN- 

SURAM  PATRUM   VESTRORLM.]   Mc    SCilicet  Cl  ApOS- 

tolos  occidendo,  sicut  patres  vcslri  occiderunt 
Prophetas ,  ut  mensuram  scelerum  el  caedis  Pro- 
phetarum  ab  iis  coeptam  impleaiis.  Hyec  Christi 
vox  non  est  imperantis,  sed  permiltentis  et  prfc- 
dicentis.  q.  d.  Non  impero,  sed  [)ermitto,  cerlo- 
que  praedico,  quod  vos,  o  Scrib^e  et  Juda'i,  me 
meosque  occidendo  im()Iebilis  mensuram  scele- 
rum  propheticidiorum,  qua  commiserunt  patres 
vestri :  quarc  mensura  hac  impleta ,  Deus  omnia 
lain  patrum,  quam  vestra  scelera,  semel  et  si- 
mul  castigabit  per  extremum  excidium ,  quod 
perTitumetVespasianum  Hierosolymaeet  Judaeai 
inlliget.  Ita  S.  Chrysosl.  Occuite ,  ait,  insinuat 
muliti<e  simililudinem. 

Ex  hoc  versu ,  et  ex  vers.  35.  et  36.  Theologi 
docent,  Deum  regnis,  rebuspublicls,  civitatibus, 


'  COMMENTARIA  IN  MA 

tt  privalis  hominihns ,  certam  statuisse  et  de- 
crevisse  peccatorum  mensuram,  antequam  ea 
plene  et  perfecte  puniat :  sed  mox,  ubi  illa 
completa  fuerit  ,  tunc  omnia  simul  plenissime 
punire.  Sic  liic  Cliristus  cxpeclavitcajdem  suam 
puorumquc  Aposlolorum ,  anlequam  everteret 
Jerusalcm.  Sic  Gcnes.  15.  16.  Deus  ait  Abrahae: 
I^ecdum  complet^e  sunt  incquitates  AmorrhoRorum,, 
fcd  post  ZiOO.  annoscomplebunlur,  tumque  per 
Mosen  et  Josue  illos  dclebo,  ac  in  eorum  regio- 
nem  Hebrieos  introducam  :  Omnis  enim  gens  vel 
civitas,  ait  auctor  Iiriterfccii,  non  cum  peccave- 
rint,  statim  punit  eus  Deus ,  sed  expectat  per  mul- 
tas  generationes,  et  modo  mandat,  modo  minatur, 
interdum  ex  parte  castigat,  ut  quanto  diutius  eos 
cxpectaverit,  tanto  etDei  judicium  justius  sit ,  et 
illorum  dignior  pcena.  Quando  autem  placuerit 
Deo  perderc  civitatem  illam  aut  gentem,  videtur 
omnium  generationum  pracedentium  peccata  red- 
dere  illis  :  quoniam  quce  illce  omnes  generationes 
merebantur,  hcec  sola  passa  est.  Sic  Deus  jussit 
Sauli  delerc  postcros  Amalec,  ob  scelera  paren- 
tum ,  ct  hoslilitatem  perpetuam  contra  Judaeos, 
1.  Rcg.  15.  16.  Causa  est,  quod  filii  et  posteri 
.•cstimatione  civili  censeantur  esse  unum  quid 
cum  suis  parentibus;  hiiic  merila  vel  demerita 
parentumin  filios  redundant,  cum  scilicet  filii 
parentum  scclera  et  mores  imitantur  :  tunc 
crim  impleia  scelerum  mcnsura  a  Deo  praefinita, 
ipsi  luunt  tam  sua  quam  patrum  suorum  pec- 
cata.  Ita  inlorprcies ,  ac  nominatim  Abulensis 
quaest.  253.  cl  259. 

Ubi  tamcn  advertc,  tunc  filios  non  punlri  gra- 
\ius ,  quam  propria  eorum  peccala  mereantur  : 
sed  quia  ipsi  parenlum  suorum  irapiorum  pec- 
cata  imitantur,  ilaque  cumuhim  peccatorum  a 
Deo  deiinitum  et  dcsignatum  implent,  hinc  fit 
nt  Dei  ira  in  eos  desaeviat,  quac  alioquin  in  eos 
lam  graviter  non  saeviisset,  nisi  parentum  pec- 
cata  ad  hunc  cumulum  conficiendum  et  inte- 
grandum  pr.cccssissent.  Atque  hoc  sensu,  et 
hac  dp.  causa  tunc  dicuntur  fihi  luere  peccata 
parcntum,  quia  Deus  ad  utrosquCv  et  ad  utro- 
rumque  demcrita  in  punicndo  respicit,  juxta 
illud  Deuteron.  5.  v.  9.  Dcus  (BviuUitor,  reddens 
tniquitaiempalrum  super  (ilios,  intertiamet  quar- 
lam  gencrationem  his  qui  oderunt  me,  ct  faciens 
misericordiam  in  multa  millia  diligentibus  me. 
Vide  ihi  dicta. 

33.     Sf.UPEMES  ,     GEMMI.NA    VIPERAnUM  (  prolcs 

geniii  ivip(Mis).  quomodo  fugietis  a  jddicio  ge- 
HE.\NB?]  Qijo  in  die  judicii  cgo  vos  quasi  chris- 
ficidas  et  dcicidas  judicabo  el  condemnabo  ad 
gehennam.  Scribas  vocat  serpcntes  et  viperas, 
ob  serpentiuam  et  vipeream  oorum  indolem, 
itstuiiam,  maliiiam  nocendi,  et  se  suosque  Apos- 
lolos  occidenti  siudium.  Nam  sicut  de  viperis 
nascuntur  viperct ,  sic  dc  homicidis  patribus  vos 
natt  esits  homicidiv ,  ixh  S.  mcronymiis.  Videdicta 
cap.  ,".  7. 

36.  lUEO  ECCK  F.GO  .MlTTO  AU  VOS  PrOPHETAS  ,  ET 
SAPIE>rES,  ET  SCUIUAS  ,  KT  EX  ILLIS  OCCIDETIS,  ET 
t  «lCniGETIS,  ET  EX  EIS  FL.VGEI.LAUITIS  1\  SY.>AGO- 
<;iS  VtSThlS,  ET  PEnSEQUEMI.M  DR  CIVITATE  ly  ClVl- 

TATtM.  ]  Nola  To  idco;  quod  cx  vcrsu  praeced 
«luasi  elTectus  e\  causa  elicitur,  q.  d.  Ouia  vos 
«lUrtsi  scrpcnie.sct  vipenemc  Moslam  vtstrum 
l^tcidelis,  oh  quod  scelus  excidciniiii  ei  ad  gc- 
leiinain  condcm.jabimini ;  ego  misertus  vestri, 
i'i  noc  exculium  et  condcmnatlonem  k  vobis 
J^ f riani, posl moilem meam  miitam ad vos meos 


TTH/EUM.  Cap.  XXIII.  t5» 

discipulos  et  Apostolos  ,  ut  vos  ad  panitentiam 
et  fidem  in  me  exciteirt,  sed  praevideo  quod  et 
hos  occidetis,  achac  ratione  implebitis  mensu- 
ram  patrum  ■yestrorum,  ut  ego  praedixi  v.  32. 
quo  faclo  Dcus  vosexscindet  per  Titum ,  et  con- 
demnabit  ad  gehennam,  uti  jam  comminatus 
sum,  etfiiturum  praedixi.  Patet  ex  sequent. 

Ego  MiTTO.]  Lucas  cap.  11.  69.  ait  :  Sapientia 
Dci  dixit :  Mittam  ad  illo~,.  Sapientia  Dei,  scilicet 
cgo  ipse  Christus ,  qui  sumDei  sapientia,  utpote 
Verbum  Patris- 

PrOPHETAS,  ET  SAPIENTES,   ET  8CB1BAS.]  LuCa»: 

Prophetas  et  Apostolos.  Ita  vocat  Christus  suos 
discipulos.  I^otat,  ail  sancius  Hieronymus,  varia 
dona  discipuiorum  Christi  :  VroplietcB  qui  ventura 
jrrcedicunt:  sapienteSy  qui  norunt  quando  debent 
proferre  sermonem  :  scribcB ,  in  lege  docti.  Et 
Hilarius  :  ApostoU,  ait,  revelatione  futurortim 
Prophetce,  Christi  agnitione  sapientes ,  legis 
intelligentia  scriboB. 

Ef  cx<7/«5ocad<?ff5,utiS.  Stephanum  lapidando, 
Jacobum  Majorem  gladio  truncando,  Actor.  12. 
Jacobum  vero  Minorem  ex  pinna  templi  praeci- 
pitando,  teste  Euseb.  1.  2.  c.  23.  Et  crticifigetis  , 
uli  S.  Simeonem  Hierosolymorum  Episcopum  , 
successorem  S.  Jacobi.testeEusebiol.  2.  Histor. 
cap.  32.  Et  ex  eis  flagsUabitis ,  uti  Pctrum  ei 
Apostolos  ,  Act.  h.  et  5.  Et  persequemini  de  civi- 
tate  in  civitatem,  uli  Saulumet  Barnabam,  Act. 
cap. 13  et  14. 

Tropologlce,  Origenes  bom.  23.  in  Nuuieros  : 
Et  ego,  inquit,  hodie  si  PropheloB  non  aitdiam 
verba,  si  monita  ejus  spemam ,  lapido  Prophetam, 
et  quantum  in  me  est ,  occldo ,  ciijus  tanquam 
mortui  verba  non  attdio. 

Ut  VENIAT  SUPEB  VOS  OM.MS  SA>GUIS  JUSTCS  ,  QCl 
EFFUSUSEST  SUPER  TERRAM  ,  A  SANGUI.NE  AuEL  JUSTI, 
USQUE  AD  SANGUINEM  ZaCHARI.^,  Vll.ll  BaRACUI^  , 
QUEM  OCCIDISTIS  INTER  TEMPLUM  ET  ALTAUE.]  q.   (L 

Ita  per  vestram  malitiamet  obslinationem  fici, 
utin  vestrum  caput  redundct  pcfna  etvindicta. 

Omnis  sanguis  justus.]  Id  est  justorum,  ut 
yertit  Syrus,  qui  scilicet  celeros  homines  ad 
juste  sancieqi-e  vivendum,  tam  verbis  quam 
cxemplis  cohorlati  sunt.  Unde  Lucds  habet,  san- 
guis  Prophetarum.  Propheta  enim  saepe  in  Scrip- 
tura  idem  est  quod  vir  justus  ct  sanctus,  pr;c- 
serlim  qui  alios  quoque  juslos  et  sanctos  cfli- 
cere  satagit  uti  facicbanl  Prophetae.  Causam  dat 
sancius  August.  iract.  1.  in  Psalm.  IIS.  Aajn  ma- 
lorihin  imilatio  factt ,  ut  non  solum  sua,  sed  etiam 
eorum  ,  qiios  imitati  sunt ,  merita  sortiantiw. 
Porro  S.  Clirysostomus  :  Sicut,  inquit,  illa  qu.-c 
nieruerunt  singuUe  geucrationes  pivecedentes, 
illis  donata  sunt ,  qui  receperunt  Chrislum  :  itu 
qucc  pati  meruerunt  pneccdenles  iniqui ,  supcr 
novissinios  Juda'os  vencrunt. 

QUI.  EFFUSUS  EST  SIPER  TERRAH  ,  A  SANGVIXE 
AllEL  JUSTI,  USQUE  AD  SANGUINEM  ZACHARI.iJ.]  Quia 

licct  Caiii,  qui  fratreniAbel  occidit,  non  fuerit 
•':<d:cus  gentc  et  genere  ,  fuit  taincii  Judu-us  ma- 
luia  ct  maliu  viiae  exeniplo  :  occidcndo  cniai 
justum  Abel,  dedit  cxempluin  Judaeis  ad  hoc 
sequcnduia  propensissimis,  ut  simili  niodo  oc- 
cidcreiu  jiislos  Prophetas.  Sic  ergo  Cain  fralri- 
cida  ,  non  naiuralis,  sed  moralis  ct  symbolicus 
foii  paterJud.-corum  ,  suos  fratres.scilicctCbris- 
lui)!  ct  Proph<,tas  occidentium.  Simili  aiialogia 
diaboius  dicitur  palcr  omaiuni  suj)crboruni  d 


lllQ 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap,  XXlIf. 


impionim.  C)n\»  crgo  Juc^cci  Caini  fratricidium, 
etiam  postquani  divinam  in  eum  ultionem  e 
Scriptura  cognovissent,  aliorumque  qui  juslos 
ei  Prophetas  occiderunt,  propheticidia  plenis- 
sime  et  perfeclissime  imilati  sunt,  imo  ea  supe- 
rarunt ,  et  longe  transcenderunt  ,  occidendo 
Chrislum  Dei  Filium  ,  ejusque  Apostolos  ;  nec 
tantum  superarunt,  sed  et  omnimode  ea  con- 
siimmarunt  et  impleverunt.  Hinc  quasi  filii  eo- 
rum  spirituales  et  mystici ,  dicuntur  luituri 
ipsorum  quasi  parentum  mysticorum  scelera  , 
eo  modo  quo  dixivers.  32.  licelnon  lam  proprie, 
quam  fllii  naturales  dicuntur  luituri  carnaliuni 
parentum  peccata.  Adde ,  quod  licet  Cain  non 
fuerit  pater,  fuil  tamen  patruus  Judc^eorum  :  fuit 
enim  frater  Seth,  ex  quo  prognatus  estAbraham 
et  Judfei.  Imo  Cain  vere  fuit  avus  Judieorum 
per  fiHas.  Nam  posteri  Seth  duxerunt  filias  Cain, 
Genes.  6.  v.  2.  ex  quibus  prognati  sunt  Judaji , 
ait  Abulensis  q.  260.  Est  hoc  probabile  ,  at  non 
certum.  Scriptura  enim  aitdumtaxatex  iisprog- 
uatos  esse  gigantes,  qui  causa  fuere  dihivji, 
(juo  periere,  non  negat  tamen  alios  quoque  ex 
eis  fuisse  prognatos.  Judaei  ergo  quia  non  sanc- 
titatem  Seth,  sedparricidium  Cain,  qui  fratrem 
suum  justumAbel  suam  impietatem  redarguen- 
tem ,  ut  dixi  Genes.  U.  occidit,  imitati  sunt,  hinc 
non  Seth  ,  sed  Caini  vocantur  filii.  Unde  Caiu 
fuisse  typum  Judaeorum,  Abel  vero  Christiano- 
rum  ,  docet  Tertullianus  libr.  contra  Judaeos 
cap.  5.  et  fuse  S.  Augustinus  libro  12.  contra 
Faustum  cap.  9. 

Denique  fuere  qui  fralricidium  Caini  lau- 
darunt,  indeque  dicti  sunt  Caiani ,  de  quibus 
S.  Auguslinus  1.  de  Haeresibus  c.  18.  Caiani,  ait, 
propterea  sic  appellati,  quoniam  Cain  honorant , 
dicentes  eum  fortissimce  esse  virtutis  :  simul  et  Ju- 
dam  traditorem  divinum  aliquid  putant  esse ,  et 
scelus  ejus  beneficium  depatant  :  asserentes  eum 
prceseisse ,  quantum  esset  generi  humano  Christi 
passio  profutura,  et  occidendum  Judceis  propterea 
iradidisse  :  illos  etiam  qui  schisma  /acientes  in 
primo  populo  Dei  terra  dehiscente  periei'unt , 
Core  ,  Dathan  et  Abiron ,  et  Sodomitas  colere 
perhibentur. 

ZACHARIyE  ,   FILII     BARACni^  ,    QtEM     OCCIDISTIS 

i?»TER  TEMPLUM  ET  ALTARE.  ]  Quaeres ,  quis  his 
Zacharias?  Triplex  est  hic  senteniia.  Prima  est 
S.  Chrysost.  hom.  deS.  Joanne  Baptista,  Vatabli, 
Ariae  Montani,  Gasparis  Sanchez,  et  Franc.  Ri- 
berse  Praefat.  in  Zachariam,  qui  censent  Zacha- 
riam  hunc^sse  illnm,  q-ui  inter  duodecim  Pro- 
phetas  est  penultimus  :  hic  enim  fuii  filius 
Rarachia&:  sed  quod  occisus  sit  inter  templum 
etaltare,  nusquam  legimus. 

Secunda  et  verior  certiorqut-  cst ,  Zachariam 
hunc  fuisse  filium  Joiadae  pontificis,  qui  a  Joas 
rege  ingrato  occisus  est  immani  sacrilegio  in 
loco  sanctissimo  :  scilicet  in  atrio  sacerdotum, 
quod  erat.inter  templum,  sive  Sanctum,  el 
altare  holocaustorum  :  hoc  enim  altare  erat  in 
atrio  sacerdotum.  2.  Paral.  cap.  2/i.  vers.  21.  Ita 
Abulensis  quaest.  215.  S.  Hieronymus,  Beda  ,  et 
passim  alii  cum  Jansenio  et  Alaldonato,  Tertul- 
lianus  in  Scorpiaco  cap.  8.  quem  audi :  Zacha- 
rias  inter  altare  et  adem  trucidatur,  perennes 
cruoris  suimaculas  silicibusassignans.  Licetenini 
alii  Prophetae  post  hunc  Zachariam  a  Judaeis 
occisi  sint,  tamen  hic  ullimus  est,  cujusS.  Scrip- 
tura  meminit,  sive  cujus  caidem  commemorat. 


Adde  :  soliu»  Abelis  elZachariie  hulus  ;siif  Tiinl* 
ullionemexnrimitS.  Scriptura.Abelis.Gen.  4. 10. 
Quid  fecisti  ?  vox  sanguinis  fratris  tui  clamat  ad 
mc  de  terra.  Zachariae ,  2.  Paral.  2^.  v.  22.  Qui 
(  Zacharlas  )  cum  moreretur,  ait  :  Videat  Domi- 
nus  ,  et  requirat.  Abelis  vieminit,  ait  Chrysosto- 
mus,  ut  ostendat  illos  ex  invidia  Christum  et  Apos- 
tolos  occisuros ,  sicut  ex  invidia  Cain  occidit 
Abelem  :  Zacharice  vero ,  quia  Sanctus  in  loco 
sancto  interfectus  est. 

Dices,  Zacharias  hic  fuii  filius  JoiadiE,  non 
Baraehiae.  Respondet  S.  Hieronymus  ,  Joiadam 
alio  nomine  dictum  fuisse  Barachiam  ,  forte 
quod  Barachias  Hebr.  significat  benedictum 
Domini  ;  lalem  autem  fuisse  Joiadam  virum 
sanctissimum  liquet.  Undc  S.  Hieron.  addit :  In 
Evangelio  quo  utuntar  ISazareni,  pi-o  fitio  Bara- 
chia',  filius  Joiada  reperimus  scriplum. 

Terlia  est,  Zachariam  hunc  esse  palrem 
Joannis  Baptistae,  quem  tradunt  occisum  esse  i 
Judans,  eo  quod  Chrisii  pra;dicarit  adventum  , 
dicens  in  suo  Cantico  :  Et  tu,  puer,  Propheta  Altis- 
simi  vocaberis  :  praibis  enim  ante  faciem  Domini 
pararevias  ejus  ;  quodque  Joannem  filium  suura 
ab  Herode  infanticida  quaesitum  ad  nccem,  ob 
mirabilia  quae  inejus  nativitate  acciderant,neci 
subduxerit  et  absconderit.  Hic  enim  Zacharias 
fuit  ultimus  Prophetarum :  nam  Joannes  ejus 
filius  magis  fuit  index  praesentis  Christi ,  quam 
Propheta  futuri.  Rursum  huncZachariam  fuisse 
filium  Barachiae  testatur  S.  Hippolytus  Martyr, 
cilalus  a  Nicephoro  lib.  2.  Histor,  cap.  3.  Rejicii 
hanc  senieniiam  Hieronymus  velul  apocrypham ; 
sed  tamen  eamdem  tradunt  asseruntque  S.Cyril- 
lus  contra  Anthropomorphitas,  Petrus  Alexand. 
in  Regul.  Eccles.  can.  3.  S.  Epiphanius  lib.  de 
Vita  et  obitu  Prophet.Baronius  in  Apparatu  AnnaL 
S.  Thomas  in  Catena,  Dionysius  Carthus.  et 
Franc.  Lucashic,  ac  Christophor.  k  Castroprae- 
fat.  in  Zachariam.  Addunt  Origenes ,  Theophil., 
Euthim,  hic,  et  S.  Basilius  hom.  de  Humana 
Christi  generatione,  Zachariam  hunc  ^  Judcei» 
occisum  esse,  eoquod  B,  Virginem  post  partum 
Christi,  quasi  virginem  inter  virgines  in  tem- 
plo  collocasset.  Quod  si  verum  est,  Zacharias 
fuit  \ictima  virginitatis,  quia  pro  virginitate 
B.  MarioeMariyroccubuit.  Hoc  tamen  difficile  est 
crediiu  ob  rationes,  quas  adducit  Baronius  et 
Abulensis  hic  q.  255. 

36.  AmEN  DICO  VOBIS,  VENIENT  n;EC  OMNIA  SUPER 

GENERATiONEM  iSTAM.]  q.  d,  Horum  scclerum 
vindicta ,  corripiet  Judaeos  hujusaetatis,  qui  posl 
paucos  dies  me  occident,  meosque  Apostoloa 
persequentur;  ideoque  post  paucos  aunos^Tiio 
et  Romanisexcidentur. 

37.  Jerusalem,  Jerusalem,  qu/e  occidis  Pro- 
phetas  ,  et  lapidas  eos  qui  ad  te  missi  sunt  , 
qfoties  volui  congregare  filios  tuos  ,  quemad- 
modum  gallinacongregat  pullos  suos  sub  alas, 
ET  NOLUisTi !  ]  Ingeminat  Jerusalem  ad  vehemen» 
pathos  compassionis,  doloris  et  deplorationis. 
Duplicatio  miserentis  est,  et  valdc  diligentis. 
q.  d.  O  Jerusalem  civilas  Dei,  pr.-e  omnibus  ur- 
bibus  ab  eo  electa  et  dilecta ,  quam  ipse  tot  gra- 
tiis  et  beneficiis  ornavii,  lege,  templo,  doctrina, 
sacerdotio,  regno,  Prophetis.  miraculis  dotavit, 
tu  hisomnibusingrata  semperextitisti,  Propheta» 
ejus  occidisii ,  et  mox  me  Dei  filium ,  meosque 
Apostolos  occides.    Quocirca   facta   es  civitas 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXIII. 


h'A 


scelcrata,  perdila,  exitio  et  incendio  Romano- 
•  um  i  Deo  deslinata.  Per  civitatem,  cives,  sive 
coBtum  civium,  ac  praesertim  magistratuuiii  et 
«acerdoium  (hi  enim  Prophetas  et  Christum 
occiderunl)  inlelligil  :  non  cnim  saxa  ,  sed  ho- 
raines  plangit,  patris  affectu,  aitS.  Hieronymus. 

QvjE  occiDis  PnoPHETAS.  ]  Quae  sciiicet  eos  vis 
occidere,  ait  Cljrysosiomus,  quap.  hoc  tituio , 
a;que  ac  scelere  ceteras  urbes  ei  genles  antecel- 
lis  ,  imo  gloriaris,  quod  Prophetas  a  Deo  missos 
ad  castigandum  tuos  mores  et  vitia,  occidas. 
Unde  Christus  Luc.  c.  13.  33.  ait  :  Non  capilPro- 
plietas  pcrlre  extra  Jerusalem.  q.  d.  Proprium 
Hierosolymic  opus  est  occidere  Prophelas. 

Quoties  voluiy  et  olim  per  Prophetas  ,  et  nunc 
permeetApostolos,  conf^regarem  sinummeum, 
et  ad  unum  Deum  unamque  ejus  fidem  et  cul- 
tum  reducere,  fdios  luos ,  id  est  cives  tuos  in 
varios  errores  dispersos,  et  in  gehennje  pericula 
sese  prfecipitantes  :  Nihil  enim  adeo  dispergit  ut 
peccatum,  et  nihil  ita  ad  Deum  aggregat  sicut 
virtus  ,  ait  Theophyl.  Quemadmodum  gallina  con- 
gregat  pullos  suos,  in  diversa  vagantes,  sub  alis , 
ul  eos  foveal,  calefaciat,  et  ^  milvis  defendat. 

Comparat  Chrislus  se  suumque  amorem ,  pro- 
videntiam  et  sollicitudinem  salvandi  Judaios 
gallinc-c  pullos  sub  alis  fovenii  :  Primo,  quia 
gallinae  prae  aliis  avibus  ferventi  amore  diligunt 
pullos  suos  ,  et  eximiam  circa  eos  hahent  pro- 
videntiam  et  protectionem,  ait  Chrysost. :  hinc 
assidue  gallina  gcmit  et  clocitat,  ut  etiamsi 
pullos  non  videas,  matrem  lamen  ex  voce  et 
singullu  agnoscas  ,  cum  passeres,  hirundines, 
ciconias ,  ceierasque  aves  non  agnoscas  esse 
matres ,  nisi  dum  pullis  in  nido  incubant. 
Sic  Christus  summo  amore  dilexitnos,  factus 
ipsemcl  tandcm  quasi  terrena  et  domeslica  avis , 
ait  S,  Hilarius  ,  assidue  per  omnem  vitam  pro 
nobis  soUicitus ,  docens,  dolens  el  gemens ,  ut 
nos  salvaret. 

Secundo,  nec  passeres  ,  nec  turdi,  nec  ana- 
tes ,  nec  aliae  aves  sic  infirmantur  cum  pullis 
suis,  sicut  gallina,  in  qua  raucescit  vox ,  ait 
S.  Aug.  in  Psalm.  58.  fit  hispidum  totum  corpus , 
demittuntur  alce ,  laxantur  plumce ,  et  vides  circa 
pullos  nescio  quid  cBgrotum ,  ct  ea  est  materna 
charitas ,  qua  invenitur  infirmitas ,  etc.  Sic  Chris- 
tus  congrcgavit  omnes  gentes  ,  tanquam  gallina 
puUos  suos ,  qui  infirmatus  r.st  propter  nos ,  acci- 
piens  carncm  d  nobis ,  id  est  d  genere  humano, 
crucifixus,  contemptus ,  aiapis  ccesus ,  flagellatus, 
ligno  suspensus,  lanceavulneratus.  Ergo  lioc  ma- 
tem(B  infirmitatis  est ,  non  amissct  majeslatis,  ut 
cx  eo  quod  nobiscum  communicavit  infirmitatan, 
solveret  nostram  iniquitatem. 

Teriio,  idem  S.  August.  in  Psal.  90.  ad  illa  : 
FA  sub  alis  ejus  sperabis ;  et  ex  S.  Augustino  ,  fu- 
sius  Aldrovandus  in  Gallina  :  Si  gaUina,  ait, 
protegit  pullos  suos  sub  alis,  quanto  tnagis  tu  sub 
alis  Dei  tutus  a'is,  et  advei-stts  diabolum  et  ange- 
los  ejus,  qua  aerect  potestates,  tanquam  accipi- 
tres  circumvqlilant ,  ut  infirmum  puUum  aufe- 
rant  !  elc.  Erit  enim  )iobis  lunquam  gallina 
protegens  pullos  suos  ,  non  csl  enim  injuriosum 
nomen  galliniT.  l\'ulla  sic  avis  infirmatur  cum 
puUis  suls ,  quomodfl  gallina.  Attendat  charitas 
vestra  :  hirundiues ,  passcres  et  ciconias  videmus 
extra  nldos  suos ,  nec  cognoscimus  utrum  fcclus 
katteant  :  at  galtinam  cognoscimus  in  infirmitate 


vocis ,  et  in  relaxatione  plumarum ,  tota  mula- 
tur  dfoetu  puUorum  ;  quia  iUi  infirriii  sunt ,  infir- 
mam  scse  facit,  Quia  ergo  el  nos  infii-mi  eramus  , 
infirmam  se  fecit  sapientia  Dei ,  quia  Verbum  caro 
factum  est ,  et  habitavit  in  nobis ,  ut  sub  alis  ejus 
speremus. 

Quarto,  gallina  voce  fracla,  quassa,  lassa  et 
languida,  per  omnia  accommodat  se  parvuli» 
suis.  Sic  et  Christus  :  Ovum  ergo  nostrum  ,  idest 
spem  nostram  sub  alis  iilius  gaUina;  ponamus ,  ait 
S.  August.  de  verbis  Domini  secundum  Lucam 
serm.  29.  Vei^eenim  languores  nostros  ipse  tulit, 
et  peccata  nostra  ipse  portavit.  Isaiae  53. 

Quinto,  Griecc  hic  est  So-n;,  qu.x  vox,  et  avem 
in  genere,  et  gaTlinam  in  specie  significat  :  ap- 
lius  tamen  Noster  vertit ,  gallina ,  quam  avis. 
Nam,  ut  ait  S.  August.  Mirus  est  amor  omnibus 
fe7'e  avibus  ad  confovendos  et  pi-otegendos  pnllos , 
sed  prcecipue  gaUinis,  quce  puUos  colUgunt  sub 
alos ,  id  est  summo  cumdesiderio  et  soUiciludine 
eos  fovent. 

Sexlo,  gallina  cum  ramo  rutae  snb  alis,  hie- 
roglypliicum  esl  securitatis,  ait  Pierius ,  el  ex 
eo  Aldrovandus  :  siquidem  Afranius,  in  iis  quic 
de  re  agraria  Constant.  Ca^sar  colligi  mandavii, 
ait  gallinas  ia  fele  tutas  fore,  si  ruiae  sylvesiris 
ramusculus  sub  ejus  alam  applicelur.  Quin 
Democrilus  etiam  tradit  eo  priTsidio  niuniias  , 
neque  ix  vulpibus,  neque  ab  infesto  quopiam 
alio  animali  contingi.  Hanc  securiiatem,  imo 
longe  majorem  suis  praestat  Christus. 

Seplimo,  gallina  symbolum  est  ficcunditatis. 
Ipsa  enim  srepe  quotidie  ovum  parii ,  et  aliquan- 
do  gemina  singulis  diebus  ,  alque  ex  uno  ovo 
subinde  duos  pullos  excludil.  Quid  faecundius 
Chrislo  ? 

Rursum  gallus  et  gallina  sunt  symbolum  vi- 
gilantiae  et  custodia^.  Quid  vigilanlius  Christo  ? 
Hicc  Aldrovandus  in  Gallina. 

Tropolog.  gallina  est  Ecclesia,  ejusque  saoer- 
dotes  :  nam,  ut  ait  Auctor  Imperfecti :  Sicut 
gallina  habens  puUos ,  vocundo  ilios  non  cessat  , 
ut  assidua  voce  vagositatem  corrigat  puUorum  : 
sic  et  sacerdotes  in  doctrina  cessare  non  dcbenf ,  ul 
studio  et  assiduitate  doctrinarum  suarum ,  negli- 
gentiam  popuU  crrantis  emendent.  Et  qucmadme- 
dum  gaUina  habens  puUos,  non  solum  suos  cale- 
facit  ,  sed  etiam  cujusque  volatilis  filios  ,  exclusos 
d  se,  diiigit  quasi  filios  suos  :  ila  et  Ecclesia ,  non 
solum  Christianos  suos  studet  vocare  ,  sed  sive 
Gcntiles ,  sive  Judcei ,  si  suppositi  itli  fuerint , 
omnes  fidei  suce  calore  vivificat ,  et  in  baptismo 
regenerat ,  et  in  sermone  nutrit ,  ct  matenxa  di- 
ligit  charitate. 

Oclavo,  extat  cmbioma  gallinae,  cum  lem- 
mate  :  A'ti  Christo  triste  recepto  ;  estque  hoc  : 

Rriima  fremebat  alrox,  pennas  gallina  reliquit , 

Frigus  ul   A  nalis  pellcret,  atqiie  obiil. 
Hinc,  Medea  ferox  ,  Iiinc  ,  Progne  ,  discite  :  ncmpe  hasc 

Bis  vitam  pullis  prxbuit,  ac  morilur. 

Nono,  gallinani  rjusi|iie  ova  esse  medica ,  ac 
valereadsisleiula  nienslrua.  ad  foelununortuum 
ex  utero  educendum  ,  ad  ignein  sacrum,  ad  sca- 
biem,  ad  fislulas,  ad  Oolorcs  oculorum ,  ad 
podagrani,  ad  anibusta,  aliosquc  morbo^,  do- 
celidcinAldrovandus.  Sic  moclicusanimarumin- 
Ormitaium  oninitiiu  cfricacissimus  esi  Chrisius.. 


w: 


Dcciiuo,  gallina ,  cutn  de  se  agilur,  sibiquc 
soli  d  milvo,  fele  vel  cane  metuit,  fugit :  si  vero 
pullis  mctuat,  illossub  alascolligena,  vindicarc 
ab  injuria  omni  ope  nilitur,  etsupraquam  vires 
patiuniur,  ssepe  alis,  rosiro,  pedibus ,  totoque 
corpore  dimicat.  Ita  Oppianus  lib.  3.  de  Venat. 
Sic  Christus  pro  nobis  contra  diabolum  et  pec- 
ratum  usque  ad  mortem,  el  mortem  crucis, 
certavit. 

Et  noluisti.]  Quia  Prophctas  et  me  inter- 
necino  odio  ad  moriem  persequeris,  nec  per- 
mittis  cives  tuos  ad  me  et  Deum  suum  converti. 
liqxime  enim  Scribas  et  magistraius  alloquitur, 
uti  dixi. 

38.  ECCE  HELINQUETOR  VOniS   DOMUS  VESTRA.   DE- 

9ERTA.]  DomH5,  id  est  templum,  ait  S.  Hieron. 
et  Theophil.,  aut  potius  urbes  Jerusalem,  et  tota 
regio  ,  pula  Jud;ea  .  in  poenam  tantae  ingratitu- 
dinisettot  scelerum  exscindetur  et  desolabitur 
a  Deo  per  Titum  et  Romanos ,  ut  ipsa  fiat  deserta, 
et  ut  talis  relinquatur  deseraturque,  tum  a  suis 
incolis  et  civibus,  tum  a  Deo,  tum  h  me  meoque 
patrocinio ,  ait  S.  Chrysost.  :  nam  hoc  ultimum 
innuit  particula  rationalis  enim,  quae  sequitur 
vers.  seq.  AUudit  ad  iilud  Jerem.  12.  7.  Reliqui 
domum  meam,  dimisi  fuereditatem  meam;  Jerusa- 
lem  enim  derelicta  a  Deo,  facta  est  synagoga 
Satanae,  ideoque  praeda  aquilae  Romanae,  puta 
Titi  et  Vespasiani,  qui  Judaeos  partim  occide- 
runt,  partim  capiivos  abduxerunt,  partim  pcr 
totum  orbem  disperserunt. 

39.  Dico  ENiM  ( Lucas ,  dico  autem  :  in  Scrip- 
tura  enim  saepe  enim  et  autem  inter  se  commu- 
tantur)  vobis,  non  me  videbitis  amodo  (exhoc 
tempore )  donec  dicatis  :  Benedictus  qui  venit 
iN  NOMiNE  DOMiNi.]  Td  enim  probat  id  quod  dixit, 
q.  d.  Dixi  quod  relinquetur  domus  vestra  deserta 
kme,  et  consequenter  k  Deo  Patre  meo,  quia 
in  poenam  vestrae  incredulitatis ,  quame  docen- 
tem  et  miracula  patrantem  agnoscere  noluistis 
quasi  Messiam,  ego  me  a  vobis  subducam  in 
ccelum ,  ut  me  amplius  non  sitis  visuri  in  terra 
usque  ad  diem  judicii ,  quo  ego  vestram  incre- 
dulitatem  condemnabo.  NonnuUi  hunc  versum 
accipiunt,  de  solemni  Christi  ingressu  in  Jeru- 
salem,  cum  in  die  palmarnm  Juda^iei  acclama- 
runt  :  Hosanna,  benedictus  qui  venit  in  nomine 
Domini.  Verumid  dici  nequit :  jam  enim  ingres- 
sus  ille  praeterierat,  ut  patet  c.  21.  1.  et  seqq. 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XXIil. 

Hacc  enim  dicta  sunt  h  Christo  post  Dominicam 
palmarum,  tribus  diebus  ante  suam  mortem  et 
crucem ,  scilicet  die  Martis  post  Dominicam 
palmarum,  uti  dixi  in  Chronotaxi .  Ita  passim 
Patres  et  interpretes. 

Dico  ergo,  loqui  Christum  de  fine  mundi  rt 
diejudicii,  q.  d.  inquitS.  Chrysost.  Theopliyl. 
Euthym.  et  S.  Augusl.  lib.  2.  de  Consensu  Evang. 
c.  75.  Vos,  0  Scrilue.qui  assidue  mihi  conira- 
dicitis  et  calumniamini  me  non  esse  Messiam  ei 
Dei  Filium  ,  sed  in  Bcelzebub  ejicere  daemonia  , 
non  me  videbitis  amodo ,  id  est  post  breve  hoc 
tempus  paucosque  dies ,  quibus  in  hac  carnc 
usque  ad  morlem  meam  vobiscum  versabor 
(  quia  Ingrati  etindigniestis  mea  doctrina,  gra- 
lia,  salute)  usque  ad  diem  judicii,  quando  vel 
inviti  cogemini,  me  Messiam  Dei  Filium  judi- 
cemque  vestrum  omniumque  hominum  agnos- 
cere,  ac  Hosanna,  quod  jam  in  pueris  et  turbis 
subsannaslis  c.  21.  v.  16.  si  non  ore ,  certo  animo 
et  mente  inviti  dicetis  :  tunc  enim  videbitis  ,  mo 
fuisse  et  esse  benedictum  ilhim ,  qui  venit  in 
nomine  Domini,  scilicet  quifuit  missus  a  Deo 
Patre ,  ad  redimendum  et  salvandum  omne» 
homines;tumque  me  ui  talem  colere,  revereri 
et  adorare  debcbitis.  Tunc  enim ,  ait  Glossa , 
confitebuntur  Dei  Filium ,  quem  nunc  cruci- 
fixerunt. 

Poiest,  Secundo ,  hic  locus  accipi  de  Judacis, 
qui  in  fine  mundi  per  Eliam  ad  Christum  con- 
vertentur ,  ideoque  Christum  paulo  post  ad 
judicium  venturum  agnoscent  ut  Messiam,  ^ 
Domino  benediclum.  q.  d.  Vos,  o  Judaei,  non 
vultis  me  agnoscere  ut  Messiam  atque  ut  pseu- 
domessiam  persequimini  usque  ad  necem  ct 
cruorem ;  at  filii  et  posteri  vestri  me  ut  talem 
in  fine  mundi  agnoscent  et  colent,  ideoque  illos 
mea  gratia  et  glorla  donabo,  vos  vero  ad  gehen- 
nam  condeninabo,  quac  insignis  erit  mea  laus, 
decus  el  gloria ;  vestrum  vero  dedecus ,  pro- 
brum  ei  exilium  sempiternum.  Hoc  enim  stimulo 
pungit  dura  et  incredula  Juda^orum  corda.  Prac- 
dictum  id  fuil  ab  Osee  c.  3.  h.  et  seq.  quo  hlc 
alludit  Chfistus,  ait  enim  :  Quia  dies  multos  se- 
debunt  Fiiii  Israel  sine  rege ,  et  sine  principe ,  et 
sine  sacrificio,  et  sinealtari ,  et  sine  epfiod,  et  sine 
terapliim;  et  post  hac  revertentur  filii  Israei,  et 
qu(ei'ent  Dominum  Deum  suum,  et  Davidregem 
suum,  et  pavebunt  ad  Doininum,  et  ad  bonum 
ejus  in  novissimo  dierum.  Vide  ibi  dJcla. 


C/JMMEr^TAIUA  IN  MATTH>EUy.  Cap.  XXIV.  WS 

CAPUT  VIGESIMUM  QUARTUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

DlSCIPULIS  FABRICAM  TEMPLI  08TENDENTIBUS  ET  MIRANTIBUS,  PR^DICIT  ILLIUS  TO- 
TIUSQLB  URBIS  PER  TlTUM,  QUIN  ET  ORBIS  UNIVERSI  IN  f INE  MUNDI  EXCIDIUM.  MOX 
VERS.  5.  SIGNA  PR^VIA,  8ED  COMMUNIA  UTIUQUE  EXCIDIO  ASSIGNAT,  SCILICET 
BKLLA,  PSEUDOPROPJIETAS,  FAMEM,  TERRyEMOTUS  ,  PESTEM  AC  PR^DICATfONEM  EVAN- 
GELII  PER  TOTUM  ORBRM.  InDE  V.  l5.  PROPRIUM  SIGNUM  PRiEVIUM  F,XCIDIO  URBfS 
HlEROSOLYMyE  DAT,  ABOMINATIONEM  DESOLATIONIS  STANTEM  IN  LOCO  SANCTO.  PllO- 
PRIA  VERO  SIGNA  PR^VIA  EXCIDIO  ORBIS  V.  29.  DAT  SOLIS  ET  LUN^  OBSCURATIONEM, 
STELLARUM  DE  COELO  CASUM,  VIRTUTUM  CCaiLESTlUM  COMMOTIONEM.  DeNIQUE  V.  3G. 
MONET,  UT  OMNES  STRENUE  SE  PARENT  AD  ILLUM  DIEM  UNIVERSALIS  EXCIDII  ET 
JUDICII  EXTREMI,  EO  QUOD  DIES  HIC  PLANE  INCERTUS  SIT ,  ET  NULLI  COGNITUS,SED 
IMPROVISUS  IIOMINIBUS  INCOGITANTIBUS  OBVENIET,  EOSQUE  SECUROS  SUEITO  OCCUPABIT. 

DixiT  njEc  Christus  jam  fervens  pergensque  ad  morte.m,  die  Martis  post  Do.mini- 

CAM  PALMARUM,  CUM  POST  TRES  DIES  CRUCIFIGENDUS  FORET,   UT  DIXI  IN  CHRONOlAXr, 

jT  egrcssus  Jesus  dc  Templo,  ibat.  Et  accesserunt  discipuli  ejus,  ut 
!ostciulerent  ei  tedificationes  templi.  2.  Ipse  aulem  respondens,  dixit 
jillis  :  Videtis  heec  omnia?  Amen  dico  vobis,  non  relinquetur  hic  lapis 
[isuper  lapidem  qui  non  dcstruatur.  3.  Sedenteautem  eo  super  montem 
lOiiveti,  accesserunt  ad  eum  discipuh  secreto,  dicentes  :  Dic  nobis, 
pquando  hsec  erunt?  ct  quod  signum  adventus  tui,  et  consumma- 
tionis  saiculi?  4-  Et  respondens  Jesus,  dixit  eis  :  Videle  ne  quis  vos 
sfducat  :  5.  multi  enim  venient  in  nomine  meo,  dicentes  :  Ego  sum  Christus  :  et  muhos 
.seducent.  6.  Audituri  enim  estis  proL^Ua  ct  opiniones  praehorum.  Videte  ne  turbe- 
mini  :  oportet  enim  hsec  fieri  :  sed  nonduin  est  finis.  7.  Consurget  enim  gens  in 
gentem,  et  regnum  in  regnum  :  et  eruiit  pestilentiae,  et  fames,  et  terrsemotus  per 
loca.  8.  Hc.ec  autem  omnia  initia  sunt  dolorum.  9.  Tunc  tradent  vos  in  tribulationem, 
et  occident  vos  :  et  eritis  odio  omnibus  geutibus  propter  nomen  meuni.  10.  Et  tunc 
scandahzabuntur  muUi ,  et  invicem  tradent,  et  odio  habebunt  invicem.  1 1 .  Et  muhi 
psoudoprophetae  surgent,  et  seducent  muhos.  12.  Et  quoniam  abundavit  iniquitas  , 
refrigescet  charilas  muhorum.  i3.  Qui  autem  perseveraverit  usque  in  finem,  hic  salvus 
ci"il.  14.  Et  prrcdicabitur  hoc  Evangehum  regni  in  universo  orbe,  in  testimonium 
omnibus  gentibus  :  et  tunc  veniet  consummatio.  i5.  Cum  ergo  videritis  abomina- 
lionem  desolationis ,  quae  dicta  est  a  Daniele  Propheta ,  stantem  iu  loco  sancto  : 
(pji  legit,  inteUigat  :  16.  lunc  qui  in  Judoea  sunt,  fugiant  ad  niontes  :  17.  et  qui 
in  tecto,  non  descendat  tohere  aliquid  de  domo  sua  :  18.  et  qui  in  agro,  non  re- 
vertatur  loHere  tunicam  suam.  19.  ^'"ae  autem  praegnantibus  et  nutrlentibus  in  illis 
diebus.  20.  Orate  autem  ut  non  fiat  fuc:a  vcstra  in  hieme  vel  sabbato.  21.  Erit 
enun  tunc  tnbulatio  magna,  qualis  non  fuit  ab  initio  mundi  usque  modo ,  neque 
fiet.  22.  Et  nisi  breviati  fuissent  dies  ilii,  non  fieret  salva  omnis  caro  :  sed  prop- 
ter  electos  breviabuntur  dies  illi.  23.  Tunc  si  quis  vobis  dixerit  :  Eccc  hic  est  Cliristus, 
aut  ilhc  :  nolite  credere.  24.  Surgent  enim  pseudochristi  et  pseudopropheUc,  et  dabunt 
signa  magna  et  prodigia,  ita  ut  in  errorem  inducantur  (si  fieri  potest )  etiam  electi. 
25.  Ecce  pra;dixi  vobis.  26.  Si  ergo  dixerint  vobis  :  Ecce  in  deserlo  est,  nohte  exire;  ecce 
ni  penetrahbus,  noiite  credere,  27.  Sirut  enim  fulgurexit  ab  Oriente,  et  paret  usque  in 
Occidentem  :  ita  erit  et  adventus  Fihi  hominis.  28.  Ubicumque  fucrit  corpus,  iHic 
congrcgabuntur  et  aquilae.  29.  Statim  aulem  post  tribulationem  dicrum  illorum,  sol 
obscurabitur,  ct  luna  iion  dabit  himon  suum,  et  stellae  cadcnt  ih  coclo,  et  virtutes 
cnclorum  commovebuntur  :  3o.  et  tunc  parebit  signuin  Filii  hominis  in  ccelo  :  el 
cou,m;i..  a  i.\i'iuE.  lOM.  Vlll,  bo 


ftSi  COMMENTARIA  IN  MATTIl^UM.  Cap.  XXIV. 

tunc  plangent  omnes  tribus  terrae  :  et  videbunt  Filium  hominis  venientem  in  nubibus 
coeli  cum  virtute  multa,  et  majestate.  3i.  Et  mittet  angelos  suos  cum  tuba  et  voce 
magna  :  et  congrcgabunt  electos  ejus  a  quatuor  ventis,  a  summis  coelorum  usque 
ad  terminos  eorum.  32.  Ab  arbore  autem  fici  discite  parabolam  :  cum  jam  ramus 
ejus  tener  fucrit,  et  folia  nata,  scitis  quia  prope  est  aestas  :  33.  ita  et  vos  cum  videritis 
baec  omnia,  scitote  quia  prope  est  in  januis.  34-  Amen  dico  vobis;quia  non  praeter- 
ibit  gcneratio  hsec ,  donec  omnia  haec  fiant.  35.  Coelum  et  terra  transibunt ,  verba 
autem  mea  non  prajteribunt.  36.  De  die  autem  illa  et  hora  nemo  scit,  neque  angefi  coelo- 
rum,  nisi  solus  Pater.  3^.  Sicut  aulem  in  diebus  Noe,  ita  erit  et  adventus  FiHi 
liominis.  38.  Sicut  enim  erant  in  diebus  ante  diluvium  comedentes  et  bibentes,  nu- 
bentes  et  nuptui  tradentes,  usque  ad  eum  diem,  quo  intravit  Noe  in  arcam  :  89.  et 
non  cognoverunt,  donec  venit  diluvium,  et  tuht  omnes  :  ita  erit  et  adventus  FiHi 
hominis.  4o-  Tunc  duo  erunt  in  agro  :  unus  assumetur,  et  unus  reHnquetur  :  4i- duae 
molentes  in  mola  :  una  assumetur,  et  una  reHnquetur.  [\i.  Vigilate  ergo,  quia  nescitis 
qua  hora  Dominus  vester  venturus  sit.  43.  lllud  autem  scitote,  quoniam  si  sciret 
pater  famiHas  qua  hora  fur  venturus  esset,  vigilaret  utique,  et  non  sineret  perfodi 
domum  suam.  44-  Itleo  et  vos  estote  parati  :  quia  qua  nescitis  hora  FiHus  hominis 
venturus  est.  45.  Quis,  putas,  est  fideiis  servus  et  prudens,  quem  constituit  domi- 
nus  suus  super  famiHam  suam,  ut  det  iUis  cibum  in  tempore  ?  46.  Beatus  iUeservus, 
quem  cum  venerit  dominus  ejus,  invenerit  sic  facientem.  47-  Amen  dico  vobis,  quoniam 
super  omnia  bona  sua  constituet  eum.  48.  Si  autem  dixerit  malus  servus  iUe  in  corde 
suo  :  Moram  facit  dominus  meus  venire  :  49-  ^t  coeperit  percutere  conservos  suos, 
manducet  autem  et  bibat  cum  ebriosis  :  5o.  veniet  dominus  servi  ilHus,  in  die  qua 
non  sperat,  et  hora  qua  ignorat  :  5i.  et  dividet  eum,  partemque  ejus  ponet  cum 
hypocritis.  lUic  erit  fletus  et  stridor  dentium. 


1.  Et  egressus  Jesus  de  templo  ibat.]  more 
suo  sub  vesperam  in  montem  Olivarum  ad  per- 
noctandum,  cibumque  sumendum  in  Bethania 
apudMartham  et  Magdalcnam  ,  cumpertotum 
diem  docuisset  in  templo  j(juiiu.s. 

F,'.  ACCESSEKUNTDISCIPLLI  EJLS  ,  L'T  OSTf  XDERENT 
Ei   iEDIFICATIONES     TEMPLI.  ]   OCCasiO     fuit,    quod 

Christus  in  fine  capitis  projccdcntis,  prsedixerat 
Hierosolyniac,  ci  consequenlcr  lempliexcidium 
et  desolationem.  Discipuli  ergo  hanc  desolatio- 
nem  tantae  urbis  adniirantes  slupcntesque,  ut 
Christum  exciient  ad  commiserationem,  et 
adrevocandam  cxcidii  senlcutiain,  ostendunt  ei 
admirandam  tcmpli  fabricam,  pulchritudinem, 
magnificentiam,  (juce  ajiernitateni  niereri  vide- 
bantur.  Erat  euim  lemplum  hoc  orbis  miracu- 
Ium:nam,  ut  ait  Josephus  lib.  6.  Belli  c.  6. 
Exterior  ejus  facies  ^iikil,  tjuoU  animi  el  oculi 
mirarenlur,  non  habebat :  crustis  enim  aureis  gra- 
vissimis  u^uiiijut'  itcia,  ultra  (iriinos  orlus  igneo 
splendore  relucebal ,  ut ,  cum  intuerentur  contuen- 
tium  oculi ,  quusi  solis  radiis  averterentur.  Vidc 
eumdem  lib.  15.  Antiq.  c.  l^.  et  Vilalpandumde 
Templo.  Ita  S.  Uilarius  :  Post  coviminationem, 
ait',  deserendcn  Jerusaleni,  tanquam  commovendus 
ambilione  tenipli  csset ,  magnilicentiaei  extructio- 
nis  ostenditur.  Sic  ci  Origencs,  S.  Chrysostomus, 
Euthymius,  Theopbylacius  ,  Jansenius,  Maldo- 
nat.  et  alii.  Verum  nil  movit  Christum  omnis 
haec  magnificeutia ,  sed  in  sentenlia  excidii 
perstiiit.  Siniih  enim  modo  Deus  ob  scelera 
omnemmagnificcntjamNinives,Babylonis,Tyri, 
Alexandri£e,  Antiochia;  ctRomcB  evertit,  lum  ob 
incolarum  scelera,  tum  ut  ostendcret  omnern 
hnnc  magniriccfiiiam  caducam,  breveni  ciexi- 
lcm  csse,  ac  liomintim  oculos  ct  animos  ad 


spcctandam  ambiendamque  coeli  magnificcn- 
tiam  longe  majorem ,  eamque  perpetuam  tra- 
duceret. 

Vere  pieque  S.  Augustinus  :  Non  erit  magnus  , 
inquit,  magnum  putans  si  cadunt  ligna  et  tapides , 
etmoriuntur  mortales  :  qua  sententia  se  suosque 
solari  solebat  S.  Augustinus,  obsessa  a  Wandalis 
Ilippone,  cujus  ipse  erat  Episcopus,  quae  et 
post  mortem  ejus  ^  Wandalis  capta  est,  in- 
ccnsa ,  et  incolis  desiiluta ,  ait  Possidon.  in  ejus 
Vita. 

2.  IpSE  AUTEM  KESP0NDEN9  DIXIT  ILLIS  '.  VlDETIS 
H^.C  OMNIA?  AMEN  DICO  VOBIS  ,  NON  RELINQUETUB 
IIIC  LAPIS    SUPER  LAPIDEM  ,   QUI    NON  DESTRUATUR.] 

JSonrelinquetur  lapissuper  lapidem.  Esthyperbole. 
q.  d.  Funditus  exscindetur  et  diruetur.  Nequc 
enim  tam curiosi  vel  oiiosi  fuere  Romani  in  exci- 
dioHierosolymreettempli,  utlapidemnon  relin- 
querent  super  lapidem;  fuit  tamen  Jerusalem 
^  Romanis  incensa  ciplane  eversa,  ac  solo  ad- 
acquala,  imo  aralrum  in  eam  immissum,  tesie 
S.  Hieronymo  in  cap.  8.  Zachar.  Josepho  elaliis, 
ct  hoc  est  quod  significat  hic  Christus. 

Audi  Josephum  lib.  7.  Belli  c.  18.  Jubet  eos  Cce- 
sar  {Tilxis)  totam  funditus  Jam  eruere  civitatem 
ac  templum  :  relictis  quidem  turribus,  qucs  prceter 
alias  eminebant ,  Phaselo ,  et  Hippico ,  et  Ma- 
riamne  :  murique  tantum ,  quantum  civitatem  ab 
Occidente  cingebat.  Id  quidem  ut  esset  castrum 
iliic  custodice  causa  relinquendis  :  turres  autem  ut 
posteris  indicarent ,  qualem  civitatem,  quamque 
munitissimam  Romanorum  virtus  oblinuisset. 
Alium  vero  totum  ambitum  civitatis  ita  compiana- 
vere  diruentes,  ut  qui  ad  eam  accessissent ,  habita- 
tam  aliquando  esse  vix  crederenl. 

3.  Sede.nte  autem  eo  suprr  montem  Olivetj, 


COMMENTAP.IA  IN  MATmT.UM.    Cnp.  XXIV. 


UZi 


ACCESSEnr^T  AD  EtM  DISCIPLI.I  SECRETO  ,  DI- 
CEMTES  :  DlC  ISOBIS  QIANDO  KJEC  EnU.NT?  ET  QUOD 
SIGNUM     AUVENTUS    TUI ,    ET     CONSUMMATIOMS   SM- 

cuLi  ?]  DiscifMili,  Marcus  cap.  13.  v.  3.  ct  U.  ail 
fuisse  qualuor;  scilicet  Petrum,  Jacobum, 
Joannem  etAndream,  qui  Christo  crant  fami- 
liariores,  ejusque  secretorum  conscii.  Secrelo, 
seorsim  nou  tantum  ii  lurl)is,  sed  et  'd  celeris 
Apostolis ;  Syrus,  inler  se  cl  eum  :  erat  enim 
periculosum  oi)  Scril)aseimagistraius  de  templi 
excidio  vaticinari,  imo  loqui  et  interrogare  :  ob 
boc  enim  S.  Siephanum  lapidarunl  Judaui,  ut 
patet  Aclor.  G.  l/i. 

Dic  nobis,  quando  hccc  erunt ,  qu;e  dixisti  de 
excidio  Hierosolymse  et  templi?  El  quod  signum 
advcntus  tui,  et  consummutionis  swculi,  de  quo 
nobis  sajpius  locutus  es,  ut  cap.  13.  vers.  ^O. 
cap.  16.  V.  27.  cap.  19.  v.  28.  Duo  interrogant; 
primum,  quando  cxscindenda  sit  Jerusalem  ; 
«ecundum,  quando  exscindendus  sit  orbis,  et 
futurus  dies  judicii,  quo  ipse  venlurus  sitjudi- 
care  omnes  homines.  Putabani  enim  Aposioli, 
quod  Jerusalem  et  templum  diruenda  essent  in 
glorioso  Chrisli  adventu  et  rcgno,  iu  line  mun- 
di,  quasi  ipse  in  poenam  et  ultionem  suaj  c;cdis 
cl  neciseam  esseteversurus.  Putabant  ergo  haec 
tria  eodem  temporeevcniura,  scilicetexcidium 
Virbis,  excidiumorbis,  etdiemjudicii :  alque  quia 
ex  verbis  Christi  cognoverant  imminere  exci- 
dium  urbis,  opinabantur  pariler  imminerecx- 
cidium  orbis ,  et  diem  judicii.  Id  sibi  videbanlur 
CoUigere  ex  dictis  Chrisli  Malth.  22.  v.  7.  et  8. 
cap.  23.  et  V.  ult,  el  penult.  ubi  Christus  videtur 
ha;c  omnia  conjunxisse,  id  est,  conjunctim  de 
omnibus  loculus  esse. 

Videtur  etiam  Chrislus,  nuncsedens  in  montc 
OJivarum  contra  templum ,  ait  Marcus,  quip- 
piam  iterum  hac  de  re  prolocuius ,  ex  quo  Apos- 
toli  ha^c  interrogandi  occasioncm  sumpserint, 
licet  id  non  exprimaut  Evangelistac. 

U.    Et    RESPONDENS    JeSUS,     DIXIT   EIS  :    VlDETE 

(  providete  et  cavete)  ne  quis  vos  seducat]  a 
meaque  fide,  EvangeIio,Iege. 

5.  Multi  enim  venient  in  nomine  meo,  dicen- 
tes  :  Ego  sum  Chiutus  :  et  multos  seducent.] 
Tales  fuere  Primo,  Theodas  ille,  de  quo  Acto- 
rum  5.  36.  Secundo,  jEgyptius  illc  impostor,  dc 
quo  Josephus  lib.  2.  Belli  cap.  12.  ct  Lucas  Aclo- 
rum  21,  38.  Terlio,  Simon  Magus,  de  quo  Acto- 
rum  8. 10.  qui,  lcsteS.  Ilieronymo  ,  aiebat :  Ego 
sumsermo  Dci ,  ego  speciosus ,  cgo  paracletus ,  ego 
omnipotens,  ego  omnia.  Hic  enim  Simon  teste 
Irenaeo  lib,  1.  cap.  20.  aiebat,  se  in  Judaa  appa- 
ruisse  ytFilium,  in  Samaria  ut  Patrem,  inGen- 
tibus  utSpiritum  sancium  descendisse,  Dicebat 
ergo  superbus  hic  Tilan ,  et  aller  quasi  Lucifer, 
se  non  solum  esse  Messiain ,  sive  Christum ,  sed 
eiesse  totam8anctamTrjnitatcm;quietsuisma- 
gicis  spectris  iia  Neronem  et  Romanos  demen- 
tavit,  ut  Ronit-eimer  duos  pontes  eiposita  fuerit 
stalua  hoc  tilulo  :  Simoni  Dro  mogno.  Quarlo, 
tales  fuere  Menander,  Salurninus,  Carpocras, 
Gnostici,  ceterique  e  familia  Simonis  prognaii, 
de  quibus  Iren;eus  lib.  1.  eap.  21.  Denique  talis 
erit  Antichrisius ,  qui  se  Judiuis  pro  Chri.sto  ven- 
dilabit,  juxla  illud  C/irisli  Joannis  5.  Uo.  Si  alius 
venerit  in  nomijis  iuo  ,  illuin  accipielis,  quodde 
Anilehristo  omnes  intelligunt,  ait  S.  Augustinus 
nerm.  hb.  de  Verbis  Domiui. 

0.    AUDITURI    CUM    ESTI»    PH>BLIA    ET    0P1M0NE3 


(griece,  y.zo->.?,  idest,  auditiones,  id  csl ,  rumo- 
res;  Arabicus,  nova)  pn.BLioflUM.]  Qua;  sx-pc 
praelio  ipso  sunt  Iristiores,  magisque  animos 
metu  malorum  etiam  non  futurorum,  excru- 
cianl,  juxla  illud  : 

Pejor  est  bello  timor  ipse  belii. 

Pro  enim  graecc  cstoe,  id  est  aulem,  enimvero  : 
aliudenimsignumapseudoprophelisS.  praevium 
excidio  urhis  et  orbis  hic  assignatur  a  Christo, 
scilicet  tumuluis,  bella,  seditiones,  eic.  quales 
anle  excidium  Jerusalem  graves  in  Judiea  ex- 
tilisse  docet  Josephus  lib.  2.  de  Bello  cap.  11.  ct 
lib.  20.  Antiq.  cap.  l\.  Duplex  enim  bellum ,  ait 
Chrysostomus,  fulurum  asserit ,  unum  a  sedac- 
loribus,  alterum  ab  liostibus. 

Videte  (  cavete )  ne  TunuEMiM.]  Ut  vel  meiu 
hostium  a  fule  mea  desciscatis ,  vel  desperatione 
fructus  ix  praedicalione  Evangelii  cessetis  ;  sed 
generoso  animo  timori  et  tumultibus  omnibus 
obluclantes ,  pergaiis  fidem  in  me  meumque 
Evangelium  praedicare.  Causam  cur  non  debeant 
AposloIi  turbari,  subjicit,  dicens  : 

Oportet  emm  ii.ec  (gr(cce,  TiayTa,  idcst,  om- 
nia ;  Syrus,  hcecomnia,  scilicet  praclia  etopinio- 
nes  pracliorum)  fieri,  sed  kondum  est  ( id  est, 
erit)  FiiMS.]  Jerusalem  et  templi,  ac  multo  mi- 
nus  sajculi,  ilemque  pra;liorum  et  malorum 
ulriusque  excidio  praeviorum  :  nam  unius  prae- 
lii  malique  fuiis,  alterius  majoris  erit  princi- 
pium,  uti  Hierosolymaecontigissenarrat  Joseph. 
libr.  3.  de  Belloc.  15.  q.  d.  Ne  turbemini  ut  aniino 
cadalis,  sed  niajores  assumitc  animos,  ut  vos 
comparetis  ad  majora  mala,quae  sequentur, 
susliiiendumctsui»eran(lum,  nc  spcrctis  pacem 
in  terra,  sed  pertolerantiam  malorum  in  terra, 
tenditc  ad  percnnem  beatamquc  quietem  in 
calo. 

7.  CONSURGET  EMM  GENS  IN  GENTEM  ,  ET  REGNUM 
IN     REGNUM  ,    ET  ERUNT    PESTILE.NTI.E ,     ET    FAMES, 

ET  TERR/EMOTUs  PER  loca]  autc  cxcidium  urbis, 
aeque  ac  orbis  :  nam,  ut  recte  advertit  S.  Hiero- 
nymus,  Beda,  et  S.  Augustin.  epist.  80.  ad  He- 
sychium,  Chrislus  Apostjolis  confuse  de  urbis 
et  orbis  excidio  rogantibus,  confuse  ct  mistim 
(unum  cum  alio  jungeiido  etmiscendo)  rcspon- 
det,  usque  ad  vers.  15.  Idque  facit  hoc  fine ,  ut 
Aposloli  et  fideles  semper  suspensi  adulrumquc 
studiose  se  comparent,  obarmcniei  pr;cniuniant. 
Inde  a  vcrs.  15.  distincte  agit  dc  cxcidio  urbis 
Jerusalem ,  ejusque  signa  praevia  assignat ,  usque 
advers,  29,  ubi  dcinceps  usquc  ad  finem  capi- 
tis,  agitde  signis  quncpraeibunt  cxcidium  orbis, 
sive  finem  mundi,  Porro  de  urbis  ct  orbisexci- 
dio  niistim,  hoc  vcrsu  et  scq.  usquc  ad  15.  agi 
liquet  exipsis  cjus  signis,  quaj  utrumquc  cxci- 
dium  praeibunt.  Qiiocirca  ha?c  de  orbis  cxcidio 
cjusque  signis  accipiunt  .S.  Ililarius,S.  Grcgo- 
rius  Iiom.  1.  in  Evang.  etlrcnaeus  lib.  5.  cap.  25. 
Illudcnim  pi\Tibunigravissinii  tuniulius,  famcs, 
pestes ,  lcrra;motus,  pscudochiisti.  P.ursum  de 
uibis  excidio  haec  rccte  quoque  inlelligunl 
S.  Chrysost.,Euthymius,  Thcopbylactus  ;  idque 
patct  cx  Luca;  cap.  21.  v.  8.  ct  12.  ubi  ait :  Sed 
antc  h(tc  omnia  injicicnt  vobis  mantis  sitas,  et  jH-r- 
sequentur  trahentes  in  .v>7iniro^'rt5.quod  Apostolis 
contigisse  ex  Actis  Aposiolorum  liquet,  antc 
excidium  Jcrusalcm.  Antc  illud  crgo  primo 
surrexil  gens  in  gcntcm  :  quia  poslquam  Uicro- 


iiS6 


COiMMKNTARlA  IN  MATTH^XM.  Cap.   XXIV. 


solymilani  suimi  Romanoruni  mililum  prccsi- 
dium  ce|)crunl  el  irucidarunt,  mox  Ascaloniuc, 
IHolemaiclenses,  Damasceni,  Alexandrini,  Syri, 
Homani et omnes  vicinv-e  genles ,  certatim in  hella 
contra  Judicos  surrexerunt ,  idque  contiuuo  us- 
que  ad  miserrimum  Hierosolymee  pcr  Tituni 
excidiimi,  de  quibus  Joscphus  fuse  agit  lib.  2. 
Belli  c.  11.  usque  ad  linem  lib.  7  et  Hegesippus 
lib.  2.  c.  11.  1/1.16.  17. 

Secundo,  anie  excidium  Judteam  afliciam 
fuisse  fame,  patet  Actor.  11.  28.  et  ex  Josepho 
lib.  20.  Anliquit.  cap.  2.  et3.  ubi  scribit  reginam 
Adiabenorum  fami  huic  succurrisse. 

Tertio,  de  peste  ct  lerraemotu  nil  habet  Jose- 
phus;  scd  ex  hoc  Christi  oraculo  ccrtum  estilla 
extitissc,  quia  utrumque  bellum  et  famem,  co- 
mitari  et  sequi  solet. 

AdditLucas  cap.  21.0.  Terroresquc  decoolo,  ct 
signa  magna  trunt  :  htec  enim  pra-cessura  ex- 
cidium  orbis ,  patet  ex  Apoc.  cap.  8.  et  9.  Vide 
ibi  dicta ,  et  dicenda  hic  v.  29.  Ha?c  pariter  prse- 
cessisse  excidium  urbis  Hierosolymaj  certum 
est.  Nam  primo,  horribiUs  cometes,  forma  gla- 
dii,  Hierosolymse  integro  anno  antccxcidium  6 
ccelo  incubuit.  Secuudo,  inPaschate,  conlluentc 
populo,  liora  nona  nocturna  lux  meridiana  in 
lemplo  per  mediam  horam  fulsit.  Tertio,  bos 
immolandus  in  teniplo  agnum  peperit.  Quarlo, 
Orieutalis  porta  templi  anea  et  gravissima,  ut 
vix  iivigintiviris  claudiposset,  hora  noctissexia 
ultro  patefacta  est.  Quinlo,  in  aerc  visK  fuerc 
armatae  acics ,  currus  ,  et  pugnrtntium  prselia. 
Sexto,  audita  iu  Pentecoste  vox  c,ngeiorum  in 
lemplo,  inlgrcmus  hinc.  Septuiio,  plebe.us  qui- 
damet  rusticus  nomine  Jesds,  Anani  fihus  ,  re- 
pente  exclamare  coepit :  Vox  aj  Orienit,  vox  ab 
Occidente,vox  d.  quatuorvenlis,  vox  in  llierosoly- 
mam  et  templum,  vox  in  marilos  nooos ,  novasqua 
nuptas,  vox  inoumem  pupulani  :  atque  hcec  in- 
terdiu  noctuque  claiuitans  omnes  civitdiia  vicos 
circuibal,  adeoque  per  septem  annos,  quasi 
attonitus  horrenda  voce,  assiduc  intonabat : 
V(B,vcB  tlicrosolymis  ;  donec  cincta  a  Tito  urbe, 
in  muro  fortius  solito  clamans  :  Vce  Ilierosoly- 
mis,  teinplo ,  populo  et  milii ,  lapido  liostili  iclus 
interiit  :  de  quibus  omnibus  vide  Josephum 
lib.  7.  Belli  cap.  12.  et  Eusebium  lib.  3.  Histor. 
cap.  8. 

8.  H.EC  AUTEBI    OMNIV    INITIA    SUNT    DOI.ORUM.  ] 

Graece,  wJcvoiv ,  id  cst  parturitionum ,  ut  verlit 
S.  Hieronymus  in  Comment.;  hoc  est,  summo- 
rum  dolorum,  ac  similium  iis  quos  paiiuniur 
muheresin  partu,  in  quo  non  paucae  doloribus 
enecantur.  Sicut  enim  in  morituris,  sensim  et 
gradatim  accrescunt  dolores  et  morbi,  donec 
adeo  ingravescant  ut  perimaui :  sic  pariter  cre- 
verunt  bella  ,  fumes,  pestis,  etc.  sub  excidium 
nrbis,  utpaietexJoseplio  lib.  6.  et7.Bel[i.  sicque 
Oet  pariter  sub  txcidium  orbis  :  Nam  quia  in 
occasu  siBcuU  sunu^ ,  prcecedent  qucedam  cegritu- 
dines  inundi,  au  b.  Ambrosius  in  Lucas  cap.  21. 
V.  9.  Vide  dicia  Apocal.  cap.  8.  et9.  et  cap.  16_ 

9.  TUNCTnADiCiNT  VOS  IN  TRIBULATIONEM  (SyrUS, 

oppressioni)  kt  occiut>T  vos  :  kt  liniTis  odio  o:i- 

MEUS  GENTllJUb  l'aOl'TiiU  NOMEN  MEUM.  ]  SyrUS  au- 

tcponit  odium  opprussioui  :  haiic  enim  parit 
odium,  q.  d.  Tunc  vos  ita  aflligont  et  tribula- 
bunt,  ut  tri))iilatiooi  addicti  dediliquc  videami- 
DJ  :  (iuurc  variis  toraientis  vos  cruciabuul  ct 


allligent,  atque  ubiquc  ouines  geutes  vos  per- 
sequcntur  ,  utpotc  deos  ipsoruin  vituperantes  , 
et  novum  Deum  Christum  crucifixum  pr«di- 
cantcs.  Factum  id  est  sub  ISerone,  qui  pri- 
mam  persecutionem  conira  Chrisiianos  movit, 
ndeoque  primates  Apostolorum  occidit ,  scilicet 
S.  Pelraincrucifixit,  S.PauIumgladiopercussit, 
multosquo  Cbristianos  in  circo  llammis  tradi- 
dit,  adco  ut  nommlli  sebo,  adipe  ac  pice  oblitl, 
facium  Instar  in  usum  nocturni  luminis  arse- 
rint,  ait  Tacitus  Annal.  lib.  15.  Eadem,  imo 
atrociora  faciet  Aniichristus  in  finemundi. 

10.  Et  tunc  scandalizabuntur  multi.  ]  Id  esl, 
scandalum  patientur,  oflendent,  cadent;  Syrus, 
impingent,  ita  ut  metu  perseculionum  et  tor- 
mentorum  h  fidc  Christi  deficiantet  apostatent, 
uti  multos  defecisse  ex  Eusebio  et  aliis  liquet. 

Et  invicem  tradent.]  q.  d.  ApostattE  jam  dicti 
et  alii  Geniiles,  ut  gratiam  Imperatorum  etprin- 
cipum  Chrislianos  persequentium  ineant,  Chris- 
tianos  sibi  ainicos,  cognatos  vel  notos  prodent , 
ut  vertit  Syrus,  uti  jam  fit  in  Anglia,  Scotia , 
Japonia.  Hi  sunt  falsi  fratres,  de  quibus  sibi 
insidiantibus  queritur  Paulus  2.  ad  Corinthios 
cap.  11.  vers.  26.  Vides,  ait  S.  Clirysostomus, 
Idc  bellum  triplex  futurum,  unum  ab  liostibus  ,  aU 
terum  a  seducloribus,  tertium  h  falsis  fratribus, 

11.  Et  multi  pseudopuopuet^  (  falsi  docto- 
res  ,haeresiarchce  ,  ut  Simon  Magus  ,  Menander , 
Arius,  Nestorius  ,  Lulher. ,  Calvin.,  omniumque 

CaputAntichriStUS)SURGENTETSEI)UCENTMULTOS.] 

Non  seducentium  virtute ,  sed  negligentia  se- 
ductorum,  oitauctor  Imperfecti.  Idem  prsedixit 
Pc.uius  Actor.  29.  30.  dicens  :  Ego  scio  quoniam 
intrabunt  post  discessionem  meavi  tupi  rapaces  in 
vos,  non  parcentes  gregi,  et  ex  vobisipsis  exurgent 
viri  loquentes  perversa,  ut  abducant  discipulos 
f.ost  se. 

12.  Et  quoniam  abundavit  (graece,  Tz>.yi^'jv°,f,vsci, 
id  est,  ob  muiliplicatum  esse,  scilicet  tunc ,  hoc 
est  quia  multipUcabitur  et  abundabit,  uti  multi 
hic  legunt ;  Syrus,  propter  muUitudinem  iniqui- 
tatis)  iisiqvnKs,  scilicet  infidelitas ,  haeresis, 
persccutio,  tyrannis  ,  omnisque  impietasj  re- 
rRiGESGET  (Syrus,  elanguescet;  Arabicus,  dimi- 
nuetur)  cuaritas  multorum.]  Imo  fides  quoquc 
ct  spes ,  q.  d.  Qui  prius  fervebant  charitate  in 
Christum  et  Christianos,  videnles  tot  Christia- 
norum  persecutiones  et  afflictiones,  defer- 
vescent,  imo  frigescent,  ut  amorem  in  tepo- 
rcm ,  imo  in  odium  et  horrorem  convertant. 
Pnedicit  haec  Christus,  ut  suos  fideles  contra 
omnia  dura  exacuat  et  magnanimitate  corro- 
boret,  ac  confortationibus  quasi  adamantinos 
ix'ddat,  ait  Euihymius. 

13.  Qii  AUTEM  i'erseveraverit  (in  fide  et  cha- 
ritate  Christi )  usque  in  i'inem,  tum  persecutio- 
nis  et  tribulationis,  tum  vitee,  tum  invictae  pa- 
tientice,  utnuUisterroribus,  blanditiis,  tormenlis 
cedat.  Unde  Sy nis  \erl.il,  qui  sustinuerit  usque 
in  finem,  iiic  salvus  erit.]  q.  d.  Horumomnium 
malorum  unicum  remedium  ct  victoria  ,  est  ge- 
nerosa  in  fide  et  charitate  conslantia,  et  conti- 
nua  perseveranlia  :  haec  enim  omnia  tolerando 
vincit  et  superat,  uti  patuit  in  Apostolis,  in 
S.  Laurentio,  Vincentio,  Sebastiano,ceierisquc 
Martyribus.  Hic  crgo  fideli  illud  usurpandum, 

Tu  ne  cede  nialis,  sed  contra  audentior  ito. 

1/|.  Etpr^uicabituuhocEvingelium  reg!^i  (quo 


COMMENTARIA  IN  M^TTHyfLM.  Cap.  XXIV. 


aS" 


rejjmim     coclorum    mmtintiir    appropinquare, 
juxla  dictacap.  S.  5. )  i^  umverso  orue,  ly  tksti- 

MOMUIS    OMNIIUJS    OtNTir.US  :   KT  TU>C    VEMET  CON- 

suMMATio.]  Hoc  fuclumesse  anle  cxcidium  uiJ)is 
Jerusalcm,  idque  in  lesUmonium  omnihus genii- 
bus ,  quo  scilicct  Deus  omnil)us  pciitibus  tesla- 
rclur  cl  palefacercl  suum  in  Judceos  amorcm , 
ci  Judccorum  in  Chrisium  pcrfidiam,  ideoquo 
Gcniium  in  eorum  locum  surrogationcm  et  vo- 
cationcm  justam  essc ,  censct  S.  Chrysostomus, 
ct  ejus  assecla  Theopliylactus,  prohatque  ex 
illo  l'auli  Roman.  1.  8.  Fides  veslra  annuntiatar 
in  universo  mundo;  et,  In  ornnem  teiram  cxivit 
sonus  eorum ,  et  in  fines  orbis  terrce  verba  eorum. 
Et  ex  illo  Coloss.  l.(i.  Quod  (Evangelium) /;e;ije- 
nil  ad  vos,  sicut  ct  in  aniverso  mundo  est ,  ctfruc- 
tificat,  et  crescit. 

Vcrum  hoc  intcllige  vel  pcr  hyper])olcm,  vcl 
pcr  synecdochcn,  quodscilicetEvangcUum  anlc 
cxcldium  Jcrusalem  pcr  Titum ,  praedicatum  ct 
divulgatum  sit  pcr  plurimas  ct  prcccipuas  orl)is 
partes  ac  provincias,  non  tamcn  per  singulas 
minores,  minusquc  notas  ct  cclchres.  Quocirca 
S.  Hieronymus,  Beda  ct  alii  vetercsdoccnt,  hoc 
plane  ctplcneforcanteconsummalioncm  orbis; 
iiacc  enim  ahsolutedicitur  consammatio ;  ct  ante 
hanc,  Evangclium  in  omnes  omninogentes  di- 
vulgahitur  ct  propagahitur,  ila  ut  apud  onmes 
gcntcs  fundenliir  Ecclesia3,instituai)tur  Parochi 
ctEpiscopi,  omnisque  ordo  hierarchicus;  qnod 
facium  non  cssc  anteexcidium  lIicrosoIym;K  in 
confesso  est,  idquc  lict  in  testimonium  omnibus 
qentibus ,  quo  scilicet  Dcus  tcslctur  palcriiam 
suam  in  omnes  gcntcs  providenliam  (;t  diligen- 
liam,  aB(|ue  ac  dileclionem,  qua  nullam  gentcm 
licet  harharam  et  impiam  a  Chrisii  fidc,  salutc 
el  gratia  exclusit,  s(!d  omncs  dilexit,  curavit, 
vocavitcongruis  statisque  temporihus,  adeoquc 
nihil  omisit,  quodopus  cratadsalvandasomncs 
gcntes  :  quo  proindc  paritcr  in  dic  judicii  con- 
dcmnet  omnes,  qui  illi  credere  et  ohedire  uo- 
luerunf. 

Unde  ex  lioc  Clirisli  oraculo  S.  Hicronymus, 
Franc.  Suarez  et  alii  passim  doccni,  hoc  fore 
ccrlum  signuni  insiaiiiis  finis  mundi,  scilicet 
prcxdicationem  Evangelii  per  toium  orhcm  , 
lalcm  tantamquc  scilicet  ut  uhique  fundeiur 
Ecclesia,  qme  uhiquc  habeal  suos  Chrislianos, 
suos  Clcricos,  sua  lcmpla  ,  suossacerdotes,cic. 
licct  id  neget  Maldonatus  el  Franc.  Lucas,  (|ui 
tanium  hic  a  Clirisio  asscri  censcnt,  (|uod  anie 
finem  imindi  onu)iI)us  gcntihus  prsedicandum 
sit  Evangclium ; scd iiicertum  csse an  cunisinml 
ab  omiiibus  pra.'dicauim  fucrii  Evangelium  , 
venimus  sil  siaiim  muiidi  linis.  Et  sant-.  hoc 
qucf^uc  vtTum  esi  :  nam  tcclesia  per  onmcs 
gctiK:-*  ruiidaiula,  aiiquiinlo  tcmpore  apud  cas 
stare  ct  slabihri  dcbcl,  antcquam  vcniut  mundi 
linis.  Quaiiuunautcm  fuuicum  sil  hoc  tcmpus, 
jncerium  cst,  solique  Dco  nolum.  Vide  dicla 
Rom.  10.  18. 

Porroquiajam  J»  150.  annis,  vidcmus  ab  His- 
panis  invcuium  novuui  orbcm ,  cum  scilicct 
Americus  ( a  ()uo  Amcncic  nouien )  Ves|)uiius  ct 
Christopliorus  Columbus ,  navigando  dclcxcrunt 
Indiam  Occulcutalcm,  qiue  planc  uiinidia  cst 
pars  tolius  orbis  :  atque  ibi  passim  propagari 
Evangclium  pcr  omncs  proviucias,  cxccptis 
nonnullis  irgionibus  Australibus  adliuc  incog- 
iiiiis ;  hinc  colligcre  possumus,  uos  scnsim  ap- 


propinquare  ad  finem  mundi.  Ex  reliquo  enim 
orhc  nihil  supercsf ,  quod  aliciuando  fidem  Christi 
non  rccepf^rit,  nisi  fortc  China,  ubi  tamcn  olim 
fuissc  Chrisiianos  Christiquc  Ecclcsias,  certis 
lcsiimoniis  ostendit  nostcr  Nicolaus  Trigaultius 
1.  dc  Fide  in  Chinapropagata ,  idcmque  probat 
inscriplio  lapidis  nujjcr  in  Cliina  invcnta,  qucp 
planc  lcstaliir  Evangclium  in  ca  prajdicatum  a 
viris  Apostolicis. 

15.    <X-M     KRGO     VIDERrriS    AR0MINATI0>"EM    DI- 

soLATio.Ms  (idcst,  dcsolationcm  abominahi- 
lcm ;  Syrus,  portentum  immundum  vustationis) 

QU/TJ  DICTA  EST  A  DAMELK  1'ROPIIETA  ,  STANTEM 
IN  LOCO  SANCTO  :  QIU  LEGIT  I.NTKLLIOAT  :  IVSC 
QLI   KN   JUD.KA    SUNT ,    FUGIANT   AU  MONTES.  ]  Quaj- 

nam  sit  ahominalio  hccc  desolationis,  fuse  dis- 
putavi  Danicl.  9.  27.  Pcr  illam  ciiim  nonnulli 
accipiunl  idolum  positum  in  ten)plo  :  aliiipsum 
Autichristum,  qui  in  templo  volel  adorari  ut 
Dcus  :  alii  peccata  saccrdotum  commissa  in 
tcmplo  :  alii  melius  accipiunt,  castra  Roma- 
norum  Jcriisalem  obsidcntium,  qucc  paulo  posf 
cam  captam  abominandc  vcstarunl  ct  dcsola- 
runt;  itcm  profaiionem  templi  per  homicidia 
aliaquc  scclcra  m  teinplo  commissa,  factam  ;i  ^^ 
scditiosis  homicidis ,  et  scelcralis  Jucheis ,  (lui  se  '^ 
lcgis  et  libcriatis  Zclotas  nuncupahant.  Vide 
dictaDaniel.  i). '27. 

Hucusquc  Christus  Aposlolis  deditsigna  com- 
munia,  qu?D  fuiura  crant  pr;cvia  excidio  tam 
urbis  UierosoIym;c,  quam  totius  orhis;  nunc 
propric  assignat  signa  [)raivia  excidio  urhis ; 
scilicct  ohsidionem  Jcrusalem  pcr  Titum,  ct 
tcmpli  profanationcm  pcr  Zelotas  :  nam  post 
haecduo  cxcisa  ct  dcsoh-ta  fuit  Jerusalcm.  Quo- 
circa  monct  Judx-os  ;c(iiic  ac  Christianos  hic 
Chrislus,  ut,  visis  hisccsignis,  iilico  fugiant  ad 
monlcs,  non  Judccae  ( lios  enim  occuparunt  mi- 
lilcs  Romani,  leslc  Joscpho  lihr.  3.  Bcllicap.  12. 
ctlibro/i.  capitc2. )  scd  cxtra  Judicam  sitos,  ut 
clades  etexcidium  IlierosolymtC  imminens  cfTu- 
giant ;  sicut  Christianos,  reipsa  hujus  moniti 
Christimcmorcs,  idipsum  clTugissc,  ac  Dciora- 
culo  monitos,  leste  Euscbio  lib.  3.  Hislor.  15. 
scccssissc  in  urhcm  PcIIain  trans  Jordaneni 
sitam,  docct  S.  Epiphaniusha;resi  29.  et  30.  imo 
et  supcllcctilcm  suam  co  transtulcre ,  quin  et 
cathcdram  Episcopalcm  S.  Jacobi.  Nam  eam 
usquc  ad  sua  lcmpora  inlcgram  servatam  fuissc 
docet  Euscbius  libio  7.  Hislor.  15.  Si  cnim  hsec 
llicrosolymis  mansissci,  utique  cum  cclcria 
counagrasset.  Ita  Baronius  tom.  1.  anno  Chrisli 
08.  cap.  /40.  et  51.  llic  vidcrc  fuit  singularcm  Dci 
crgaChrislianoscuram,circa  Judaeosvcroiram: 
nam  advcntante  Romano  cxercitu,  Galilcei  cl 
Juda;i  lurmalim  confugerunt  Hicrosolymam , 
quasiad  asylum,  putanies  ibi  se  fore  lutos;scd 
Dcus  illos  ibidcm  congrcgavit,  ut  mactarcniur 
ii  Romanis. 

17.  Et  ()CI  in  tecto  (Marcns,  siipcr  tcctum  : 
Judaeorum  cnim  t<c!aci  ant  plana  ciuasitahulaia, 
utin  iis  ambulare,  eoenare,  dormire  solcrcnl) 

^ON   DESCENDAT  TOLLinE  ALiOCID    DE  DOMO   SCA.  ] 

Sed  subito  fugiat.  ut  vitam  s;ilvct  ct  cctcra  siia 
pcrdal.  Tanla  cnim  et  tam  n-pt-niina  crit  Ii.tc 
jLui;c;c  ct  HicrosolymaB  pcr  homaiios  vastatio, 
ut  satius  sitnudum  cfrugerc,  (juam  volcndosua 
salvare  ,  sc  illius  pcricuio  expouere.  Est  hypcr- 
holc,  significans  celcrrimc  fugicndum  .  oh  ini- 
mincnlcm  summam  calaniil;iicm,  q.  d.  Quic>l 
in  tccto,  ex  eo  non  per  solita»  scalas  scnsim 


/.55 

desccndal,  sed  unico  sallu  desiliat,  aut  func 
celcrrimc  se  demillat,  ut  clademeffugiat  :  nam 
alioqui  plusculum  lemporis  ad  fugiendum  ha- 
buere  Judaei.  Primoenim  CestiusGallus  missus  i» 
Nerone  obscdit  IJierosolymam;  sed  is  h  Judeeis 
jn  fugam  actus  est.  Indc  post  scxmenses  Vespa- 
sianus  ab  eodem  Neronc  missus ,  Galilaeam  sen- 
sim  expugnavit,  ceterasque  Judaeai  urbes,  una 
excepta  Hierosolyma,  qua  in  re  ires  annos  in- 
sumpsit :  cumque  eam  obsidere  destinaret ,  su- 
pervcnil    nunlius   de  morte    Neronis  :   quare 
Vespasianus  ab  excrcilu  acclamatus  Imperator, 
Romam,ut  rcipubl.  consuleret,  redjit,  obsidio- 
uem  Hierosolymac  et  lotius  belli  confeclionem 
committens  filio  suo  Tito,  quipost  sesquiannum 
Hierosolymam  obsedit  in  Pascbate,  eamque  post 
gex  menscs  cepit,  incendit,  vastavit.  Hoc  ses- 
quianno  intermedio,  cum  Romani  lentius   in 
Judxa  rem  agerent,  Judaei  ipsi  intcr  se  inlerne- 
cinis  odiis  dimicarunt.  NamPrimo,  Zelota3tcm- 
plum  occupantes,,  illudsuorum  civium  caMlibus 
et  cadaveribus  implevere.  Hisce  successitnovte 
conspirationis  princeps  Simon  Gcrasenus,  qui 
h  populo  in  Jerusalem  intromissus,  ut  Zelotas 
compesceret,  similiter  ac  illi  rapinis  etcajdibiis 
in  cives  grassatus  est.  Fuitergo  ab  adventu  mi- 
litum  Romanorum  Judteis  tempussufTiciens,  ad 
se  suaque  convasandnm  et  fugiendum  :  sed 
Christus  illico  fugiendum  suadct ,  tum  ut  gravis- 
simam   fore  calamitatem  significet,  tum  quia 
praesenle  jam  milite  Romano  in  Judaea,  ac  per 
eam  discurrente,  nusquam  erat  tutus  fugiendi 
locus  :  fugientes  enimin  milites  Romanos  inci- 
debant,  ab  iisque  spoliabantur  et  mactabanlur , 
utfuse  narrat  Josephus  librodc  bello  Judaico. 

Quocirca  funeslissimum  hoc  excidium  Jeru- 
salem,  expressus  fuit  typus  et  pra^Iudium  exci- 
dii  orbis,  aeque  ac  fuit  diluvium  Noeticum ,  con- 
flagratio  Sodomaj ,  et  submersio  Pharaonis  cum 
10 to  exercjtu  in  mari  Rubro. 

Myslice,  Hadrianus  l.Ponlif.  epist.  adCarolum 
regem  Francorum  Acior.  Zi.  In  tecto  est,  ait, 
qui  excedens  cwnalia,  tanqaam  in  aura  libera 
spiritualiter  vivit.  Hujus  ergo  spiritualis  viri  Jam 
vasa  istavacant  in  domo,(juiamcnte  corpori saper- 
eminens ,  per  aciem  intelligentioe  tancjuam  in  tecto 
positus,  pei-spicuitate  sapienticc  vclut  coclo  aper- 
tissimo  fruitur. 

18.  Et  qui  in  agro,  non  REVEnxATUR  (domum) 

TOLLERE  TUNICAM  SUAM.  ]   Graece,  i/J.(i.ziov,  id  cst, 

pallium,  sive  extimamvestem,  qua  seiipluvia, 
frigore,  aliisque  aeris  injuriis  defendat.  Solent 
enim  agricolae  et  laborantes  in  agro,  paliium  et 
lunicam  deponeredomi,  aIioveloco,utseminudi 
expeditiores  sint  ad  laborandum.  q.  d.  Simili 
modoimminenteexcidioJudfeicetHierosolym^, 
celerrimectseminudi  (si  sitis)  fugite,ut  tantain 
taraque  repentinam  cladem  evadaiis.  Esl  byper- 
bole,  el  proverbium  simile  priori  :  utro(iue 
figurate  significat  Christus ,  ocyssime  fugicn- 
dum  esse omnibus  relictis ,  etiam  vestibus,  idque 
ut  gravitatcm  instanlis  calamitatis  iusinuet  : 
liac  enim  phrasiin  similireuti  solentProplietae, 
utJerem.  cap.Zj6.  5.  in  strage  yEgyptiorum  facia 
per  Chaldaeos  :  Vidi,  inquit,  pavidos  et  terga 
vei-tentes ,  fortes  eorumccesos :  fugierunt  conriti, 
nec  respexerunt  :  terror  undique,  ait  Dominus: 
non  fugiat  velox,  nec  satvari  se  putet  fortis.  Et 
cap.  /48.  6.  in  strage  Moabitarum,  Fugite,  ait, 
ialvate  animas  vestras,  et  a-iiis  quasi  myricce  in 


COMMENTARTA  IN  MATTH.TirM.  Cap.  XXIV. 

descrto.  Alludit  ad  Loairuj;'rnlem  incendium.^^O- 
doniic,  cui  pioiude  aiigelus  ail  Geii.  19.  17. 
Salva  animam  tuum,  noli  respicere  post  tergitm. 

19.  V.E   AUTEM    1>RJJGNANTIBLS    ET   NUTRIENJ  IBl  9 

(  graece,  3/i>a?oJ(jat5,  id  est,  mam^nantibus ,  i\l 
legit  .S.  Augustiuus  in  Psalm.  39.  1.  S/jAVj  enim 
est  mamma,  hoc  est,  lactantibus,  scilicetpuer- 
peris,  quaj  suis  infantibus  dant  lacmammae)  15 
iLLis  DiERUs.  ]  Quia  scilicet  prcegnantes  onerc 
embryonum,  quos  ulerogestant;  nutrienlessiv^j 
lactanies,  sarcina  infanlium  lactentium  gra- 
vatae,  fugerc  non  poterunt  :  undc  ab  hoste  Ro- 
mano  irato  et  saevicnlc  capientur,  el  cuin  suis 
parvulis  Irucidabuntur.  Ita  sanctus  Chrysosto- 
mus  hic,  Hilarius  et  alii.  Addit  Tlicophylacius 
alludi  hic  ad  gravitatem  famis ,  qua  coact;e  ina- 
tres  nonnulla,  inobsidione  Jerusalem  comede- 
runt  suos  infantes,  teste  Josepho  libro  7.  Belli 
cap.  8.  Declarat  Chrislus  gravilatem  vindict.e  et 
cladis  Jerusalem,  quod  in  ca  ne  quidem  prse- 
gnanlibuset  infantibus  parcetur,  ut  in  iis  urbium 
obsidionibus  et  cxpugnationibus  fieri  solet :  ipsc 
enim  sexus  femininus  matrum,  el  aetas  infaiiii- 
lis  puerorum,  hoslibusquaiumvisiratis  movent 
misericordiam. 

20.  Orate  autem  ut  non  fiat  fuga  vestr.^ 
IN  niEME,  VEL  SABBATO.  ]  llieme ,  quia  in  ea  ob 
frigus,  nives,  pluvias,  lulum,  venlos,  aliaque 
aeris  et  viarum  incommoda,  fuga  est  difliciiis, 
et  eegrisacsenibus  ssepeimpossibilis,  aut  leiha- 
lis.  Sabbulo,  quia  in  ep  Judaeis  non  licebat  ullra 
mille,  imoultra  septingenlos  passus  ambulare, 
uti  ostendi  Actor.  1.  v.  12. 

Dices ,  Sabbatumuti  et  cetera  legalia ,  temi^orc 
cxcidii  Jerusalem  per  Titum,  jam  erat  al^roga-:- 
tum  a  Christo  et  Apostolis  in  Pentccostc ,  pcr 
promulgationem  legis  Evangelicae,  Actor.  2.  et 
etiamsi  non  fuisset  abrogatum,  jure  natur.c  li- 
cuisset,  in  eo  per  plurapassuummillia  fugere  ad 
salvandam  viiam. 

Resp.  Christus  ioquiturde  Judaeis  et  Chrisiia- 
nis  adhuc  judaizantibus,  quinimiu  religionciam 
arcle  sabbatum  observare  solebant,  ul  mallent 
mori  quam  fugere,  et  sua  exportare,  aiit  sp 
contra  hostcs  invadentes  defendere  in  sabbato, 
utpalet  1.  Machab.  2.  2>h.  et  seq.  Judaji  auteni  et 
judaizantes  in  excidio  Jerusalem,  suum  obser- 
vaturi  erant  sabbatum,  licet  a  Christp  abrogatum. 
Adde,  legalia  a  Christo  abrogata  in  Pentecoste. 
tum  quidem  fuisse  moriua ,  nec  ulierius.  obli- 
gasse,  non  tamen  stalim  fuisse  mortifera;  sed 
permissum  fuisse  Judaeis  ad Christum  convcisis 
ea  adhuc  servare,  ad  reverenliam  legis  el  Mosis, 
per  pluresannos,  doneCpIanelibertatem  Eyan- 
gelicam  edocti,  in  plenam  unionem  cum  Genli- 
bus  in  Ecclesia  Christi  transirent ,  uti  dixi 
Galat.  2.  Ita  S.  Chrysoslomus,  Theophylactus, 
Eulhymius. 

AUudit  Christusad  captam,  vel  poiiuscapien- 
dam  a  Tito  Jerusalem  in  clie  sabbali,  ut  teslaluj- 
Dio  Cassius  in  Nerone.  Imo  noster  Gaspar  San- 
chez  in  Zachar.  capitel/i.  numero27.  ad  litteram 
sic  accipitj  quasi  Christus  hic  praedicat  in  sal)- 
bato  fugiendum  esse  Juda^is,  eo  quod  illo  die  h 
Romanis  capienda  sit  Jerusplem.  Verum  Cliris- 
tus  hic  dat  signa  pra^via  excidio  Jerusalem,  tit 
anteillud  fugiant  eteffugiant,  nti  dixi  v.  15.  nan) 
in  obsidione  etexcidio  «Jtis,  Titusita  illammuro 
undique  cinxit,  ut  ex  ca  fugere  csscl  impossi- 
bjle.lesle  Josepho. 


COWMENTARIA  IN  MATTHyfXM.  Cap.  XXIV. 


UZO 


51.    EniT   TMM   TUnC   TninULATIO   MAfiNA  ( ill  Jc- 

nisalern  lolaque  Judaea  cx  uliione  divina,  patel 
Lucae  21.  vers.  23. )  qualis  >o,n  fuit  au  initio 

MU.M)I   USQUE   MOUO  ,    NEQUK   FIET.  ]   Nonnulii  CUm 

eancio  Auguslino  opist.  80.  ad  Hesycliium,  t6 
qualisnon  faU,elc.  neq ue  fict ,arclant  ad  Judaeos; 
de  Judoeis  eniin  hactenus  egit,  q.  d.  Judoiinecin 
captivilate  Algjptiaca,  nec  Assyriaca,  nec  Ba- 
bylonica,  nec  Syriaca  siib  Antiocho  Kpiphane, 
tanlas  clades  passi  sunl,  quantas  palientur  a 
Tito  et  Romanis ,  imo  nec  deinceps  lanlas  pa- 
tientur,  qiiia  Titus  extremum  eis  afieretexci- 
dium  cl  desolalionem,  quoe  dural)it  usque  ad 
finem  mundi,  iiti  pra-dixil  Danielc.  9.  v.  ult. 

Plenius  alii  censeiit  hoc  Judfeorum  per  Titum 
excidium  et  supplicium  in  atrocitate  conferriet 
anleferri  quibuslil)et  excidiis  et  suppliciis  par- 
ticularibus  quarumcumque  geniium  :  nam  Ju- 
da;i  non  fuerunt  ab  iiiilio  mundi,  sed  coeperunt 
ab  Abraham  et  Jacob.  Sensus  ergo  cst,  q.  d.  Nec 
conflagratio  Sodomaj,  nec  submersio  et  Pba- 
raonis  et  iEgyptiorum  in  mari  Rubro,  nec  Cba- 
nanseorum  eversio  per  Josue,  nec  Ninives, 
Babylonis,  Persarum,  Gr.Tcorum ,  aliarumve 
gentium  vastatio,  tam  atrox  et  borrenda  fuitvel 
erit,  quam  fuiurum  esl  excidium  Juda;;c  per 
Tilum.  D\\i  pm-iicularibus ;  nam  gcnerale  lotius 
mundi  excidium  pcr  diluvium  tempore  Noe,  et 
per  conflagrationem  in  fine  mundi,  communi 
omnium  clade,  ejusqueatrocitatc  supcralunius 
Judajae  excidium.  Similiter  atiocior  erii  peise- 
culio  Antichrisii ;  utpote  universalis  omnium 
Christianorum  cx  omnibus  gcntibus  crcdentium 
Christo. 

Comparat  ergo  Chrislus  excidium  unius  gen- 
lis  Judaicic,  cum  excidio  altcrius  cujusque 
gentis,  non  autem  omnium  gentium,  toiiusque 
mundi.  Id  ita  contigissc  liquet  ex  Josepho  lib.  7. 
quos  de  Bello  Judaico  exaravit,  qui  intercetera 
diserte  ait  1.  6.  c.  11.  UC  auCem  breviCer  dicam, 
neque  aliam  civicacem  unquam  talia  perpessam 
puCo,  ncque  ullam  naCioncm  posc  liotninum  memo- 
riam,  scdiliosis  malitia  ferociorem  fuisse.  Et  1.  7. 
c.  17.  SuperaC  omnem  humanam  cc  divinitus  emis- 
sam  pesCem  numerus  pcrempCorum ,  quos  parcim 
palam  occidcre ,  parCim  cepere  Romani, 

Causam  tanta^  atrocitatis  excidii  Judaici  assig- 
nat  S.  Chrysostomus  atrociiatem  criminis,  quo 
ipsi  suum  Messiam,  pula  Chrislum  Dei  filium 
indignissime  iractarunl  et  crucilixcrunt.  Unde 
ex  hoc  excidio  et  desolationc  perpetua  gentis 
Judaicae,  convincas  Judaeos,  doceasquc  Chris- 
tum  jam  venisse,  esseque  illum  qui  ab  eis  oc- 
cisus  est.  Nam  nullum  aliud  crimen  Deus  un- 
quam  lam  atrociter  punivit  apud  Judaeos  vel 
aliasgentes,  sicut  punivit  punitquc  assidue  Ju- 
daeos,  propter  hoc  cbristicidium  et  deicidium. 
Dnde  recte  auctor  Imperfecti  :  Vsquc  ad  Chris- 
tum,  inquit,  Judcti  eCsi  pcrcaCorcs ,  uc  filii  sunt 
luibili,  ct  til  ftlii  castigati :  crucifixo  Domino  , 
desicrtint  cssc  filii,  ct  faclitunt  liostes,  ct  ul  talcs 
eradicati  absquc  uUa  salulis  spc  rcliqua :  sicut  cnim 
illi  tale  facinus  conimiscrunl ,  qualc  nitnquam 
commissum  est ,  ncc  cst  coiiimitiniduni  :  sic  cl 
stiper  illos  talis  sentcntia  venit ,  iiualis  nitnquam 
venit,  nec  veniet.  Hoc  est  quod  ait  Luc.  c.  21. 
V.  22.  Quia  dies  ullionis  (cbristicidii)  liisunt,  etc. 
^rit  atim  pressura  magna  supcr  tcrram,  ct  ira 
populo  liuic.  Addit  Josephus  I.  7.  Belli  c.  Ki.  Ti- 
lum  hauc  Dei  ultioncm  agnovisse,  illiqur  non 


suis  viribus  expugnationem  Hierosolymae  tri- 
buisse.  Captam  enim  Jerusalem  ingressus,  vi- 
dens  munitionem  et  turrium  allitudinem  et 
soliditatem ,  exclamavit  :  Deo  plane  adjuvante 
pugnavimus,  et  Deus  erat  qui  detraxit  ab  istis 
munimentis  Judceos.  JSam  qtice  hominum  manus, 
aut  quw  machina  ad  isCas  valerenC  7  Idem  Jose- 
phus  lib.  6.  Belli  c.  \h.  et  ex  eo  Eusebius  lib.  3. 
Hist.  c.  5.  AC  cum  TiCus ,  ait,  circumiens  vidisset 
repleCos  morCuortim  cadaveribtis  vailos,  cum  in- 
gevti  gemitu  elevatis  ad  ccclum  manibus  Deum 
invocat  tesCcm,  hoc  suum  optis  non  esse. 

Addit  Lucas  c.  21.  v.  2^.  Primo,  Et  cadcnt  in 
orc  gladii,  id  est,  per  aciem  gladii  Romanorum 
necabunlur.  Unde  Josephus  libro  7.  Belii  c.  \7. 
asserit,  practer  alios  innumeros  per  totam  Ju- 
daeam  ccesos,  in  sola  Hierosolyma  tempore  ol)- 
sidionis  ejusdcm,  mortua  essc  fame,  peste  et 
gladio  untlecies  centena  bominum  millia. 

Secundo,  Et  captivi  ducentur  in  omnes  gentes , 
quia,  ut  aiiibidem  Josepbus,  tum  97.  millia  Ju- 
cUorum  capiafuere.  Additquetum  Hierosolymis 
ad  Pasclia  conlluentem  ex  toio  orbe  Judeeorum 
turbam,  fuisse  ad  vicies  cenlena  et  septingenta 
millia,  id  est  duos  millioneset700.  millia  bomi- 
luim.  Unde  subdit  :  Tunc  veltit  in  carcerem  lota 
gens  fato  concUtsa  est ,  ct  faria  hominibus  civilas 
bello  obsidebalur.  Ilaqtiesupcral  omnem  littmanam 
ct  divinitus  immissam  pestem  yiumertts  percmpto- 
riim,  quos  parlim  palam  occiilere ,  parlim  cepere 
Uomani.  Rimantes  cnim  cloacas ,  eC  septdchra 
erttentes,  qtios  offendissenc ,  jugulabanC  Diventi 
aulem  sunt  ibi  quoque  plusquayn  diio  millia ,  quo- 
rum  alii  manti  sua ,  plurcs  atiCcm  muluis  se 
vttlneribus  inlcrfcccrant ,  cum  alios  fames  corru- 
pissct. 

Tertio,  Ec  Jerusalem  calcabicitr  a  Gcntibtts , 
donec  impleantur  Ccmpora  nalionum ,  sive  gen- 
lium,  id  est,  usque  ad  finem  mundi,  omnium- 
qucgenlium  :  impletoenim  Gentium  numero  u 
Deo  decreto,  finietur  omnis  geniium  populuset 
numerus  ciini  mundo.  Ita  Eulbymius  :  vel ,  ut 
Beda,  q.  d.  Donec  plenitudo  Gentium  intret  in 
Christi  Ecclesiam  :  nam  hoc  facto  Ctinc  omnis 
Jsrael  salvus  fiet,  ul  ait  Apostolus  Rom.  11.  quod 
fiet  in  fine  mundi.  Respicil  enim  Cbristus  ad 
desolalionem  Jcrusalem,  dc  qua  dixit  vers.  20, 
quod  illa  pijedicta  sit  a  Daniele  c.  9.  v.  ult.  ubi 
Daniel  ail :  Usquc  ad  consununacioticm  cc  fincm 
pcrsevcrabic  desolatio,  ul  scilicet  Jerusalem  solo 
cTquataet  desolata  ix  Tito,  non  sit  amplius  urbs 
regia  Judtcorum,  sed  Gentium,  etdeiiule  Cliris- 
tianorum  ,  ac  postea  Saracenorum  etTurcarum, 
uli  jam  est,  idque  usque  ad  finem  mundi,  quando 
Anticbristus  rex  elMessias  Judaorum.  Hieroso- 
lymae  sedem  regni  sui  conslituet,  ul  patet  Apo- 
cal.  11.  v.  8.  tumque  Elias  et  Henocb  Aniicbristo 
resistenies  ,  multos  Judajorum  ad  Clirisiuni 
convertenl  :  occiso  vero  Antichristo,  Jiidaci 
onmesper  asseclas  Klice  el  Henocli  ad  Ciiristuin 
iraducenlur,  i)iiblice(pie  ChristumHierosolym.TJ 
coleni,  ut  satis  coiligitur  ex  Apocal.  20.  v.  8.  Vide 
ibi  dicla. 

Addit  Kusebiuslib.  U.  Htstor.  cap.  G.  Adrianum 
Imperatorem,  qui  \espasianopost  Domitiaiium, 
Nervam  el  Trajanum  imperio  suocessii,  gravi 
edicto  sanxisse,  nl  omnes  omnino  Judsci  procul 
a  Juda^a  abirent,  neccuiqudU)  eorum  vel  eminus 
fasessetJudauim  coiispiccre;  ac  deindesubdit ; 


/if»0  COAiMIiitlAlilA  IN  MA 

Ita  faclum  est,  utcioitas  post  interiium  Juclaiccv 
f^entis ,  incolis  mox  in  cam  pcregrina;  nalionis 
confluentibus  ,  permutatis  civibus ,  ctiam  ipsa  ALlia 
appellaretur ,  ex  cognomento  Imperatoris  AiHi 
Adriani :  et  ut  in  llomanorum  jus  convcrsa,  ritum 
pariter  mutaret  ct  nomen.  Ecce  hoc  est  quod 
praedicit  Chrislus  :  El  Jerusalem  calcabitur  d 
Gentibus. 

Ex  hisce  Christi  verbis,  recte  S.  Cyrilhis  Hie- 
rosolyinit.  confuiavit  Judaeos,  qui  urgente  Ju- 
liauo  Apostata,  tcinplum  Hierosolymitanum 
reoedilicare  moliebantur  ipraedixitenim  omnem 
illorum  laborem  fore  irrilum,  eo  quod  Christus 
ex  Daniele  cdixerit,  desolationem  Jerusalem  el 
templi  duraturam  usque  ad  linem  mundi.  Et 
verus  fuit  vates.  Nam  ignis  coelitus  delapsus, 
cuncta  artificum  instrumenla  consumpsit,  et 
terraemoius  ingens  lapides  fundameniales  evul- 
sil;  accunctos  cum  coniiguis  cTdificiis  dispersit: 
scqueuti  vero  nocte  signa  crucis  instar  radii 
solarissplendentia,  veslilousJuda^orumimpressa 
comparuerunt,  quifi  exlergere  nullo  pacto  po- 
luerunt.  Ita  Socrates  Ubrotcrtio;  c.  20.  veljuxta 
aliam  editionem ,  27. 

22.    Et   NISI   BREVIATl    ( gra^CC ,    ly.o/oSdid-n^juv,    id 

est,  accisi,  decurtati,  imminuti,  d  Domino,  ut 
addit  Marcus  cap.  13.  20.)  fuissent  dies  illi, 

NON  FIERET  SALVA  OMMS  CARO,  SED  PROPTER 
ELECT©S   BREVIARUNTUR   DIES  ILLI.  ]  DuplicCS  SUUt 

eleclj,  scilicet  ad  gratiam,  uti  sunt  omnes  fide- 
ieset  justi;  et  ad  glorinm,  uli  sunt  omnes  sal- 
vandi.  Utrique  hic  accipi  possunt,  sed  maxime 
secundi  :  hi  enim  perfecte  sunt  electi ;  et  qui- 
cutaque  electi  sunt  ad  gratiam  finalem,  utin  ea 
ad  finem  vitae  perseverent,  liiquoque  electisunt 
atl  gloriam.Sensusest,  q.  d.  Nisi  Deus  ab  jeterno 
pauciores  fore  decrevisset,  et  in  lempore  pau- 
ciores  exhibuisset  dies  vastationis  Judaeae  :  pau- 
ciores,  inquam,  quam  et  Judaeorum  culpa,  et 
nomanorum  ira  exigebat,  omnes  omnino  Judaei 
periissent.  Nam  si  tempus  obsidionis  Jerusalem 
et  stragis  Juda>oe  diutius  durasset,  omnis  caro, 
idest,  omnes  Judaei  non  salvareniur,  sed  posle, 
famc  et  bello  fuissent  consumpti.  Fremebant 
enimRomani  in  Judaeos,  quasiin  gentem  rebcl- 
lem  etobstinatam,  et  nisiTililenitas  eosrepres- 
sisset,  ac  JerusaleniDeoita  disponentecitocapia 
fuisset,  Romani  oinnes  Juda;os  mactassent.  Deus 
ergo  dics  hos  stragis  Judaicae  breviavit,  id  est, 
paucioreseffecit,  propter  ctectos,  id  est,  partim 
propter  Christianos,  qui  c  Jerusalem  fugere  vel 
nonpoterant,  vel  nolucrant;  partim  propter  Ju- 
daeos,  quiinobsidione  tanta  clade  perculsi,con- 
versi  fuereadChristum,  autpostea  converlendi 
erant :  item  propter  nasciluros  ex  eis,  et  con- 
vertendos  ,  eosque  omnes  quidem,  sed  maxime 
propter  perseveraturos  ex  eis  in  Christi  fide  et 
gratia,  ac  consequenter  a  Deo  eleclos,  uti  ad 
graiiam  et  perseveraniiain,  sic  el  ad  gloriam. 
q.  d.  Si  trjbulalio  htec  Ju(Ueorum  diutius  dura- 
rel,  nemo  ex  eis  perseverarel  in  viia,  ideoquc 
necin  fide  etgratia  hujusvit*,  acconsequenicr 
nemo  ex  eis  superesset,  qui  foret  salvus  et  elec- 
tus;  ut  ergo  aliqui  supersint,  qui  a  Deo  Deique 
praedestinationc  salventur,  sintque  elecli ,  pula 
ilii  quos  Deus  praevidet  et  pncordinat  in  iiac  tri- 
bulatione  duraturos ,  aut  nascituros ,  et  ad 
Christiun  convertendos,  ac  si  tribulatio  hfcc 
remiiiaiur ,  perseveraturos  in  fide  ct  gratia  , 
idcoque  salvandos;  hac'de  causa  Deus  Jjrcviabit 
ei  contrahel  hos  calamitatis  dies. 


TniMVli.  Cap.  XXiV. 

Id  ita  accidisse  paiet  ex  Josepho,  qui  libro  7. 
Bellic.  15.  lestalur  plusquam  quadragintamillia 
Judoeorum,  cladi  et  excidio  Hierosolymjc  illato 
per  Titum  superfuisse,  salvaque  mansisse.  Ubi 
advcrie  Deum  propter  fideles  et  electos,  etiaui 
servasse  in  vita  multos  ex  Judceis  non  electos , 
sed  in  judaismo  obstinatos  elreprobos.  Igiturne 
dicant  J udcei ,  ait  S.  Chrysost.,  jna/a  luec  propter 
prcedicationem  et  adorationem  Cliristi  sibi  acci- 
disse  :  non  solum  non  fuisse  causam  malorumfide- 
les  oslendit ,  verum  eliamnisi  fidelcs  fuissent,  in- 
teremptione  universos  necandos  fuisse  asserit.  Nctm 
si  diiatio  belli,  permissione  divina  facla  fuisset, 
nulice  Judceorum  extarent  reliquicB  ;  sed ,  ne  cum 
infidelibus  Judceis  fideles  interimei'entur ,  citius  ci 
bello  finem  imposuit.  Denique  maxime  propter 
Judaeosomnes,  qui  in  fine  mundi  salvabuntur, 
Deus  breviavit  hos  dies. 

Tropol.  disce  hic,  quantus  sil  amor  et  cura 
Dei  erga  suos  fideles  et  electos,  propter  hosenim 
pepercit  mullis  Judceis  :  propter  eltctos  enim 
Deus  totum  mundum  et  omnia  quae  in  eo  sunt 
creavit  et  conservat,  imo  propter  eos  Christum 
filium  suum  hominem  efTecit,  ac  crucifigi  mori- 
quevoluit.  UndePaulus  1.  Cor.  3.  22.  Omnia,  ait, 
vestra  sunt,  sive  Paulus ,  sive  Apolio,  siveCepiias, 
sive  mundus,  sivevita,  sivemors,  sive  pT-cesentia, 
sive  fulura. 

23.  TUNC  Sl  QUIS  VOBIS  DIXEIUT  :  ECCE  HIC  EST 
ClIRISTUS,     AUT    ILLIC  ,     NOLITE      CREDERE.  ]   NOU- 

nuUi  putantChristum  hic  transire  a  signisexcidii 
urjjis  Hierosolymae,  ad  signa  praeviaexcidioor- 
bis  ;  sed  meiius  haec  referas  ad  signa  excidii  ur- 
bis ,  de  quibus  haclenus  egit :  hoc  enim  significat 
To  tunc. 

EccE  mc  EST  Christus,  ]  Sciebant  Judaei  jam 
tunc  inslare  tempus  adventus  Messiae,  sive 
Christi,  eo  quod  iranslatum  esset  sceptrum  a 
Juda  ad  alienig(!nam  Herodem  etRomanos,  juxta 
vaticinium  Jacoi)i,  Genes.  Z|9.  10.  Unde  tunc 
multi  adulantes  Vespasiano,  dixcrunt  ipsum  , 
utpote  victorem  Judasaj,  esse  Messiam,  leste 
Suelonio  in  Vespasiano.  Alii  adulantes  Herodi , 
dixerunt  ipsum  esse  Messiam.  Insuper  tunc  in 
Hierosolyma,  teste  Josepho  et  S.  Hieron.,tre5 
fuere  factiones,  quae  singulae  suos  habebanl 
duces,  qui  se  venditabantproMessia,  qui  Judaeos 
defenderot  contra  Romanos.  Hi  cluces  fuere 
Eleazarius  filius  Simonis,  Joannes  fiiiusLevise, 
Simon  filius  Goriae,  inter  se  de  principatu  decer- 
tantes.  Talis  quoque  fuit  impostor  ille,  qui  sub 
Adriano  Imper.  finxit  se  esse  Messiam  ,  ideoquc 
vocari  voluit  Barchochabas,  id  est,  filiusstellae, 
quasi  in  eo  impleretur  illud  Balaam  de  Messia 
vaticinium  :  Orietur  stella  ex  Jacob ,^\im.  Ih.  17. 
De  quo  Euseb.  1.  h.  Hist.  c.  6.  Tempore ,  inquit, 
cjuo  istagerebantur,  ducebat  exercitum  JudcBoruni 
Barcliocliabas  quidam ,  quod  nomen  significat  stel- 
lam,  celerum  vir  crudelis  et  scelestus.  Sed  etvoccih 
bulo  suovelut  vilibus  mancipiis  persuadebat ,  se  os 
saiutem  eorum  sidas  magnum ,  cegris  mortcdibu. 
ei  longaobscurilate  damnalisferre  iucis  uuxiiium- 
De  eodem  vide  etGalalinum  1.  h.  de  arcanisfidei 
c.  21. 

Tales  nostro  hoc  aevo  fuere  David  Georgiuset 
JoannesLeydanus  rex  Anabapiistarum,  qui  oc- 
cupato  Monasterio  urbe  Westphaliee ,  ibi  se 
Christum  regem  constituil,acduodecimAposto- 
los  creavit,  quos  adoinnes  vicinas  urbesmisit, 
ut  ad  suum  Christum  omnes  adducerent;  sed  a 
CalhoHcis  obscssus  ct  caplus,  '.ivus  in  cratc 


COIviMF.NTARIA  IN  M 

yiminf;i  rx  opiro  tiini.s  suspensus,  u  inuscis, 
;ivii)us  ct  vespis  corrosus  interiit  anno  Doinini 
153G.  Hisloria  impressa  extat.  Plures  tales  erunt 
subtemporaAntichrisli.Taleseliam  Tropologice 
sunt  hieresiarcliic,  qui  alium  Christum  nohis 
vcndilant,  hoc  ipso  quo  aha  dogmala  afferunt, 
quae  non  sunt  Chrisii ,  sed  Antichristi.  Ita  Orige- 
nes  et  S.  Aug.  epist.  80.  ad  Hesychium.  Licet 
enim  to  tunc  proprie  noteltempus  excidii  url)is 
Hierosolymse,  tamen  accipi  potest  indefinite  et 
confuse,  ut  extensive  notet  tempus  quodUbet, 
quoderitabexcidioHierosolymacusquead  finem 
mundi,  uti  notat  S.  Chrysosl.  hom.  77.  Causam 
dabovers.  29.  Porroineptehaereticiper  T6  5<f/»t5 
vobis  dixerlt  :  Ecce  hic  est  Ciiristiis,  censent  no- 
tari  Calliolicos,  qui  de  Kucliaristia  dicunt:  Ecce 
hicest  Cliristus.  Lo(pjiturenim  Cliristusde  haere- 
licis  et  pseudoprophetis  visibilibus ,  qui  se  di- 
cent  esse  Chrislos,  ut  discipulos  post  se  addu- 
cant;  non  aulem  de  Kucharislia,  ubi  Christus 
,est  invisibilis. 

2/|.  SURCENT  ENIMPSEUDOCHRISTI  ET  PSEUDOPRO- 

piiKT/F.  (jam  dicti)  :  et  uabunt  signa  mac.na  et 

PRODIGIA  ,  ITA  UT  IN  ERROREM  INDUCANTUR  (Sl  FIERI 

potest)  etiam  electi.  ]  Signa ,  per  arlein  ma- 
gicam  ope  diaboli ,  quem  multi  haeresiarchjc 
habuere  paredrum,  id  est,  assessorem  etfami- 
liarem,  uli  oslendi  1.  Timoth.  k.  1.  Talis  fuit 
eorum  primus  et  princeps  Simon  Magus,  qui 
suis  signis  et  mirabilibus  dementavit  Ncronein 
et  Romanos,  adeo  ut  Roma!  ei  sialuam  posue- 
rint;  sed  ipse  tandem  ope  dcTmonis  volans  per 
aera,  precibus  S.  Petri  priccipitaius  in  lerram, 
genua  ad  saxum  allidens  confregit,  ut  quivo- 
Vare  tentaverat ,  ambalarc  non  posset ;  et  qui  pen- 
nas  assumpserat ,  jAantas  amitlci-et ,  ail  sanclus 
Maximus  hom.  6.  de  SS.  Petro  el  Paulo.  Vide 
dicta  Aclor.  8.  9.  et  Matth.  7.  22. 

Ita  ut  in  errorem  inducantur  (si  fieri  potest) 
etiam  electi.]  Errorem  finalem  intellige,  q.  d. 
<Jtelecli  a  fide  et  gralia  desciscant,  ideoque  re- 
probenlur  et  damnentur.  Nani  non  est  certius 
reprobationis  signum ,  quam  si  quis  ;\  fide  apo- 
statet.  Perperam  ergo  hinc  Calvinus  infert,  elec- 
tos  sive  praedestinalos  non  posse  peccare  : 
peccant  enim  ,  sed  pocnitent  ct  resurgunt ;  ut 
in  gratia  decedanl. 

Si  FiERt  potest.  ]  q.  d.  Tanta  erittribulationis 
ct  tentationis  pseudochristorum  ethaerelicorum 
vis,  fraus,  fucus  et  species,  ut,  si  fieri  posset, 
ab  eis  scducerentur,  et  ineorumerrorem  liaere- 
simque  transirent  eliani  elecii,  ideoque  a  fidc 
exciderent  et  damnarentur.  Sed  hoc  fieri  non 
poiest  ob  fortiorein  Dei  protectionem ,  et  infalli- 
J)ilem  Dei  praedestinationein,  ait  S.  Au^uslinus 
lib.  20  de  Civit.  cap.  19.  juxla  iilud  ChrisU  :  Ego 
vitam  aternam  do  eis ,  et  non  peribunt  in  ctter- 
num  ,  et  non  rapiet  (oves  meas)  ciuisquam  de 
manu  mea ,  ^oixn.  10.  28.  Fieri  enim  nonpotest, 
ut  electi  cadani  et  reprobentnr,  cx  necessitalc 
non  physica  eiabsoluia  ,  sed  morali  qu;e  nililur 
Dei  piipscienii.i  el  praedeslinalione  ,  eamqin' 
componil  ei  conibinal  cum  rerum  futtu-arum 
evenlu,  (|u:c  est  necessitiis ,  in  sensu  composilo, 
■non  diviso,  ui  loquuniur  Tluoiogi.  !  isi  enim 
electi  liberii  iinl ,  libereque  possinl  piccare, 
.errari  et  dainnari ;  taiuen  posito  quod  Deus  prae- 
deslinarii  ei  prajsciveril  eos  j)on  peccaturos , 
necerralurosel  d;<n:!)andos,  fieri  nequit  uipec- 
£eni,  crrcntetdamneiiiur  :  Deienim  pra?desti- 


ATTIl/T-.UM.  Cap.  XXlV.  fiil 

iialioetpi;esci(U)tiacerlissimacst,  etfalli  nequit. 
Quocirca  hcec  duo  simul  stare  nequeunt,  (juod 
homo  sil  prcedestinatus  ,  et  tamen  damnetur  ; 
quod  Deus  pracsciat  hominem  in  gratia  Dei  mo- 
rilurum,  salvandumque,  et  tamen  is  in  peccalo 
moriatur  et  pereat.  Simili  modo  de  Judaeis  ait 
Joannes  cap.  12.  39.  Propterea  non  poterant  crc- 
dere ,  quia  ilerum  dixit  Isaias  :  Excctcavit  oculos 
eorum;  non  quasi  I.sai.'e  prc'edictio  causa  fuerit, 
cur  Judcei  non  crederent  Christo  :  sed  quod  si- 
mul  slare  non  posset  Isaia,'  pnedictio  de  Judceo- 
rum  incredulitate  cum  eorum  credulitate.  Et 
Paulus  1.  Tim.  2.  19.  Firmum  fundamenlum  (dc 
electis)  Dei  stat  habens  signaculum  hoc :  cogno- 
vit  Dominus  qui  sunt  cjus.  Vide  ibi  dicta. 

Porro  Theologi  illi,  qui  dicunteleclos  ad  glo- 
riam  fuisse  homines  anlc  omnem  prajvisionein 
operum  ,  ex  mero  Dei  beneplacito  ,  necessila- 
tem  hanc  salvandi  eos,  constituunt  in  vi  divini 
decreti :  sed  et  hi,  ut  libertatem  hominis  noii 
Isedant,  debent  id  accipert!  pariter  in  sensii 
composiio :  componere  enim  debent  electorum 
constantiam  et  perseverantiam  ,  cum  Dei,  de 
constantia  hac  eis  eo  niodo  ab  eo  suggerenda, 
ut  libertatem  non  loidat,  decreio,  ejusque  in 
tempore  executione,  dando  scilicet  in  tempore 
gratiameis  congruametefncacem,  quaefTicaci- 
ter,  sed  libere  resistant  ha;reticis  ,  ac  in  fide  et 
gralia  Dei  perseverent.  Nequcmagis  mirumesl, 
non  posse  cadereeos  quos  Deus  non  vultcadere 
( voluntati  enim  ejus  quis  resistif.')  quam  non 
posse  cadere  eos,  qui  i»  Deo  praj.sciti  sunt  quod 
non  cadent.  Tam  enim  infallibilis  est  Dei  pr;c- 
scientia,  quam  volunlas. 

Arctius  nonnulli  cum  Ambrosio  Calharino  \*cy 
clectos  ,  hic  accii)iunl  exiinie  dileclos  et  cleclos 
a  Deo  ,  qui  idcirco  dirissima  h  d;einone,  hereli- 
cis  et  impiis  pati  soient,  sed  forlissime  et  cons- 
lantissime  resislunt  et  superant,  q.  d.  Tanta 
erit  tunc  tentatio,  ut  etiam  viri  sanctissimi , 
Ucligiosi  ct  Apostolici,  qui  eximie  ii  Deo  dilecti 
sunt,  i\  fide  exciderent ,  si  fieri  posset ,  nec 
obstaret  potentior  Dei  gratia ,  el  certior  eleciio, 

25.  EccE  PR.EDIX1  V0I5IS.  ]  Tum  fuliiros  seduc- 
lores,  ut  ab  eis  caveatis,  lum  futuras  Hieroso- 
lyma^  clades  ,  ut  eas  vel  fugiendo  declinelis ;  vcl 
forliter  sustinendo  superetis. 

26.  Si  ERGO  dixerint  vobis  :  Ecce  in  deserto 
EST  (Chrislus),  nomte  ExiRE.]Notat  hic  Chrislus 
Sinionem  Gerasenum,  Cori;e  filium  ,  (jui  iu  descr- 
lis  et  monlibus  collcgit  lurbam  prsedouum  et 
mililum  ,  quasi  Messias  Juda^os  conlra  Romanos 
defensiirus,  ;ic  in  url)em  Jerusalem  admissus, 
ut  Zelolas  lunnilluantes  compesceret,  a^qiie  ac 
illi  lyrannice  in  cives  grassatus  est,  tesle  Jose- 
pho  lib.  5.  ReJli  cap.  7. 

EcCE  iN  PENKTRAi.iiics  (Syrus,  in  cubiculis,  id 
est,  in  intimis  abdilisque  templi  locis,  ubi  Deus 
suam  Judicis  pr;esenliain  opeinque  cxhibere  so- 
let,  ut  eos  nunc  per  suum  Messiam  a  Romanis 
prolegat),  noi.ite  credere.  ]  Notat  bic  Chrislus 
Eleazarum  et  Joannem  Zelotarum  duces ,  qui 
interiorem  lempli  adilum  insederunt,  pra^textu 
ul  iirbein  conlra  Romanos  luerentur,  sed  rever.i 
ut  url)i  (lominarentur,  eainque  expilarent.  Ila 
Josephus  iil).  G.  Helli  cap.  1.  cl  1.  (|iii  et  lib.  7. 
cap.  11.  scribit  ardeule  templo,  niulios  Judaeo- 
rum  confugisse  in  porticum  exlra  leinplum  ,  eo 
quodpseudoprophela  quidam ,  eodic  priidicas- 


CORNEI..    A    I.APIDE.    TOM.    VIIL 


56 


/:.'i3  COMMEiNTAIUA  IN  MA 

si'i  salvosforc,  tiit;inlc  Dco,  cosqui  ad  lcnipliini 
confngisscnt ;  scd  lios  onuics  vel  llaiumis  ,  vcl 
gladio  Ronianoniin  pcriisse. 

Addit  Lucas  cap.  17.  2!2.  Vcnicnt  dies ,  quando 
desideretis  vidcrc  unurn  dicm  Filii  hojuinis,  et  non 
videbilis  ,  id  est ,  vcnicl  lcnipus ,  quo  desideretis 
ineam  prsesenliani ,  quam  jani  hal)ctis,  lum  ad 
vcstraniiulaiitalribulalioncconsolationcm,luin 
ad  hncresum  cl  crrorum  qui  orientur,  declara- 
lionem  et  confutationem. 

27.  SlCUT  KNIM  FUI.GUR  EXIT  AB  ORIF.NTE  ,  ET 
PARET  USQUE  IN  OCCIUENTFM  :   ITA  EniT  F.T  AUVEN- 

Ti;s  Fii.ii  noMiMs.  ]  q.  d.  Non  est  quod  credatis 
erronihus  diceniibus,  Messiam  salvalorem  Ju- 
dicorum  contra  Romanos  ,  essc  abditum  ct  oc- 
cultum  Jn  locis  descrtis  ,  aut  in  teinpli  penetra- 
libus  :  quia  cum  ipsc  in  secundo  suo  advcntu 
redibit  ad  judicium,  ut  sanctos  bccl ,  impios 
condcmnetj  non  occulte,  sed  publice  toti  mundo 
gioriosus,  ut  judex  omnium,  velut  fulgur  ap- 
parebit ,  in  summa  majcstate  et  gloria  ,  qua 
omnium  oculos  pcrstringet,  et  in  se  converlet, 
ut  nemo  dc  eo  quin  sit  Mcssias  ,  et  Christus 
mundi  salvator,  dubitare  possit,  q.  d.  Adventus, 
id  cst,  rcditus  meus  ad  judicium,  instar  fulguris 
crit,  Primo,  suhiius  ;  Secundo ,  inexpectatus; 
Tertio,  omnihusmanifestus;  puarto,gloriosus; 
Quinlo  ,  efficax  ,  ut  nemo  ei  resistere  valeat  ; 
Scxto ,  non  in  lcrra,  scd  in  aere,  sicut  est  ful- 
guris,  quod  non  in  angulo  ,  sed  in  aere  totiorhi 
in  momcnto  conspicuum  se  exhihet.  Respondet 
enim  Christus  Apostolis  ad  corum  mentem  ct 
opinionem  :  ipsi  enim  opinabantur  Christum, 
gioriosum  suuin  regnum  inclioaturum  in  terra 
statim  post  excidium  Hierosolyma?.  lla  sanctus 
Chrysostomus  :  Sicut,  inquit,  fulgur  non  indiget 
prcBcone  aut  nuntio  ,  sed  in  momento  omnibus  ap- 
paret ,  sic  adventus  ille  ubique  scmper  splcnderc 
statimvidebilur.  Et  auclor  Impcrfecti  :  Sicat  ful- 
gur,  ait,  in  ictu  ocuU  universa  perlransit ,  sic  et 
Filius  Dei  non  veniens  adhuc ,  sed  etiam  venisse 
videbitur.  Si  enimsol,  quiadminisleriumnostrum 
crealus  est,  lantavi  habet  splendoris  virtutem,  ut 
in  quacum';ue  parte  cceli  fueril ,  ubique  apparcat 
quasi  priesens ,  quanto  magis  sol  spirituatis  Chris- 
tus,  cum  venerit ,  in  toto  videbitur  mundo ,  magis 
autein  mundus  in  eo  vidcbitur! 

Addit  eliam  Auctor,  fulguiis  hic  ineminisse 
Christum,  eo  quod  fulgura  pia;ibunl  cuui  glo- 
riosc  venieniem  adjudicium,  juxta  illuu  psal. 
'JQ.  3.  Ignis  ante  ipsum  prtecedet ,  et  inflammabit. 
in  circuitu  inimicos  ejus.  Illuxerunt  fulgura  ejus 
orbi  terrcB  :  vidit ,  et  cummota  est  tem^a  ,  monles 
sicut  cera]lu.verant  li  fucie  Domini.  Fulgur  enim 
proprie  est  iila  coruscatio  et  luminis  vibratio  , 
quBB  ante  cernitur,  quam  tonitruum  audiatur, 
cum  simul  lianl,  eo  quod  visus  cek-rior  sit  au- 
dilu,  quia  lux  sonitu  cst  velocior,  ait  Plinius 
lib.  2.  cap.  k'6.  Additque  :  Si  in  nube  iuctelur  fla- 
tus  aut  vapor,  tonitrua  edi ;  si  crumpat  ardens  , 
fuhnen  ;  si  longiori  tractu  nilatur,  fulgetra.  His 
findi  nubem ,  Hlcs  perrampi. 

28.  Ubicumouk  fueiut  corpu»,  illic  concre- 
(J.ABUNTUR  ET  AQUH..C.  ]  Alludit  ad  Job  29.  33.  Et 
nbicumqui!  caduter  fuerit  ( licbr.  occisi  fuerint ) 
statnn  udest.  l'ost  inelaphoram  fulguris  subjicit 
paraboiamaquilci;,  tuiu  quia  aquila  fulgure  non 
'angitur,  sicutelecti  noii  umgcntur  fulminesen- 
tentiie  il  nialedictionis  ,  qua  Christus  in  die  ju- 
<Ucii  jnipioa  damnabil  ad  tartara  :  tum  ne  Apos- 


TTH.rLWJ.  Cop;.  XXIV. 

tolipuiarcntgloriosuin  Chil^ti  riJvTiiiuni,  instai" 
fulguris  transiturum  et  abiturum,  dicerentque  : 
Quid  ergo  ex  eo  nohis  pra;mii  accidct  ?  occurrit 
Christus  ,  se  qiiidem  omnibus  appariturum  ul 
fulgur,  sed  cum  electis  permansurum,  cos(iue 
gloria  sua  pasturum  ,  sicul  aquila  pascitur  cor- 
pore,  quasi  pneda  et  csca  sua. 

CoRPus.  ]  Vidctur  Interpres  Ifegisse  ffu/*«  ,  uti 
el  nonnullijam  legunt ,  sed  plures  legunt  nruy.u, 
quod  proprie  significal  ruinamet  casum,  inde- 
que  cadaver  :  dicitur  enim  nru/xx  a  -ninru-j,  sicul 
cadaver  a  cadendo.  Noster  tainen  Salmeron 
TtTw/i/a  accipit  pro  praeda  et  venalione,  sive  pro 
corpore  avis  ,  leporis  aiteriusve  animalis,  quod 
venatur  aquila  :  hoc  dicitur  tttCi/j.x,  quia  quic 
capiuntur  animalia  ab  aquila  ,  ea  in  terram  illa 
prosterncnte  cadunt:  nam  aquila  adeo  gcnerosa 
est,  ut  non  vescalur  cadavere  aut  morticino  , 
nisi  eo ,  quod  ipsa  vivum  ceperit  et  necarit. 
.  Aristoteles  tamen  lih.  9.  Histor.  anim.  cap.  32. 
rccenseos  sex  species  aquilarum,  inter  eas  nu- 
merat  ■/\jnKtrov ,  id  est,aquilam  vullurinam,  sive 
{jTcdiro-j,  idest,  subaquilam,  quacvuituris  secta- 
tur  cadavera,  iisque  pascilur.  Unde  Septuag. 
Job  39.  33.  vertunt  vullurem,  a  Plinio  lib.  10« 
cap.  3.  ntpx-jdTirepoi ,  id  cst,  alis  nigris  alata  diei- 
tur,  quia  sciUcel  aliu  ejus  nigris  distinciae  sunt 
maculis.  Et  de  hac  Christum  hic  loqui  censet 
Aldrovandus  in  Aquila,  et  alii.  Utraque  signifi- 
catio  et  leclio  huic  Loco  congruit,  uli  mox  os- 
leiidam. 

Esl  parabola  senigmaiica,  sivc  aenigma  para- 
bolicum ,  signilicans  rem  latere  non  posse ,  q.  d. 
Chtistus  :  Sicut  aquilae  suam  praHlam,  sive  cor- 
piis  quod  pnedanlur,  illico  ex  alto  cernunt,  in 
illudqueinvolant:  etsicut  aquila  vulturina  odo- 
ratur  cadaver  eiiam  remotissimum,  ad  illudque 
advolat :  sic  pariter  meus  gloriosus  in  nmndum 
ad  judicium  adventus  et  rcditus,  non  erit  oc- 
cultus,  sed  omnibus  manifestus ;  quare  tunc 
fidelos  ei  jusli,  velut  aquilae  aculissimi  visus  , 
et  veiut  SL.ijaquihe  sagacissimi  odoratus  ,  per 
\im  divina.i;  nic  odorabuntur,  id  est,  pricsen- 
tient,  inio  oculis  ccrnent ,  etadmeadvolabunt, 
ut  me  meaqne  gloria  felicissime  reficiantur, 
pascantur  et  beentur  in  eeternum  :  ac  proinde 
tuiic  non  opus  erit  inquisilionc ,  ubi  sil  Chris- 
tus  ;  utpoie  cujus  adventus(>ritgloriosus,  etioii 
mundo  conspicuus.  Hoc  est  quod  ait  Paulus  : 
lUipiemur  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera ,  et 
sic  semper  cum  Domino  erimus,  1.  Thessal.  4.  17. 

Cadaveri  secomparat  Christus,  ut  notet  suam 
mortem,  per  quam  nobis  gloriam  meruit:  cor- 
pori  quoque  redivivo,  ut  nolet  gloriosam  suam 
resurrectionem  ,  qua  eleclos  suos  pascet  et 
heabit.  Unde  S.  Hilarius  ex  hoc  loco  coUigit  ju- 
dicium  Christi  universale  futurum  eo  loco  ,  ubi 
Christi  cadaver  pependit  in  cruce  ,  acsepultum 
est ,  puta  prope  Jerusalem  in  valle  Josaphat , 
uli  docet  Joel  cap.  3.  vers.  2.  Audi  S.  Hilarium  : 
Sanctos  de  volatu  spiritualis  corporis  aquilas  nO' 
minavit ,  quorum  congregantibus  angelis  conven- 
tum  futurum  in  loco  passionis  ostendit  :  et  digne 
illic  claritatis  adventus  expectabitur ,  ubi  nobis 
gloriam  ceternitalis  passione  corporece  humilitatis 
operatus  est ,  etc.  Sic  et  S.  Hieronymus  :  Aquilce, 
ait,  sunt  qui  assumunt  pennas ,  ut  ad  Christi 
veniant  passionem.  Ratio  est,  quia  congruum  est, 
ut  Christus  ibi  judicet  omnes,  ubi  pro  omnibus 
ipsc  inique  judicatus  est;  ibique  coJispiciatuf 


COMMKNTAIiU  I.N  MA 

rjiis  mftjoslas  ,  ul)i  .'inlca  visa  cM  t-jus  abjectio 
il  Iiuiuililas;  ul  ibi  dcsceiidat  dc  calo,  undc 
ad  cojlum  ascendit ;  et  sic  loluni  opus  salulis 
iiostra;  eodcni  ioco,  <|uo  iiiccpturnet  provcctuui 
est,  compleatur  el  lerminetur. 

Porro  sancti  recte  comparanlur  aquilis  :  pri- 
mo,  quia  aquila  est  rex  avium,  sicul  leo  ani- 
inalium  :  sic  et  Sancli ,  leges  suiit  non  lerra' , 
sedcceli.  Audi  Orig.  :  Nondixit,  Ubicumquefuerit 
corpus,  ihi  congregabuntur  vultures,  aut  corvi ; 
secLAquilce ,  volens  ostendere  mugnificos  et  regales 
omnes  ,  qui  in  passione  Domini  crediderunt. 

Audi  quoque  auclorem  Imperfccti,  qui  per 
acjuilas  inlelligit  vullures  :  De  vulluribus  eniin 
dicit  Scriplura  in  Job  :  Quoniam  ubicumque  fue~ 
rit  corpus  ,  illic  inv,enientur  vulturum  pulli.  Iloc 
cnim  naturale  cst  vulturum,  sicut  dicuntquidam, 
ut  ctiam  transmarina  cudavera  sentiant.  Quoniam 
crgo  turpes  aves  sunt  vultures  ,  ideo  vuiturinis 
quideni  moribus  aptavit  nomina  aquilarum,  ut  in 
inoribus  quidcm  vulturum ,  Sanctorum  congrcga- 
tio  ostendatur  ad  Christi  adventum;  in  aquilis 
nutem  rcgalibus  rcgalis  dignilns  ostendatur :  ideo 
cnitn  Sancti  aquilis  assimilantur,  quia  sicut  filii 
aquilarum ad solem probantur ,  ut ,  siquidem  recto 
aspcctu  intendcrc  potuerint  contra  radios  solis , 
intelligantur  csse  legitimi ;  si  autem  non  potue- 
rint ,  cognoscantur  adullerini  :  sic  et  fdii  Dei  ad 
Cliristi  justitiam  comin^obantur :  si  enim  potuerint 
pleno  corde  justitia  verba  suscipere ,  inteUigunlur 
esse  legitimi;  si  autem  non  potuerint ,  cognoscun- 
tur  de  diabolo  esse  nati. 

Secundo,  quia,  ut  ait  S.  Ambr.  in  Luc.tc.  18. 
aquiltc  serciiovant,  sic  cl  Sancti  se  renovani, 
hic  per  gratiam,  in  futuro  pcr  gloriam  ,  juxta 
illud  :  Renovabitur  ut  aquilcc  juventus  tua  ,  Psal. 
i02.  5. 

Tcrlio,  quia  aquila  aliquidhabetdivini ,  undc 
Aristotcles  lib.  i>.  Hisl.  anim.  cap.  35.  /iquiUe, 
ait,  voUint  subUmes,  ut  perquam  maxime  procuL 
aspiciant :  quapropter  homines  solam  avium  om- 
nium  aquilam  divinam  esse  perhihent.  Hinc  sanc- 
tus  Chrysoslomus  per  aquilas  inielligit  angc- 
lorum  ,  Martyrum  ,  ceterorumquo  Sanctorum 
mullitudinem,  quiomnes,  quasidivini  spiritus, 
congregabuntur  ad  Ciirisium  Dcum  suum  iii 
(lic  judicii ,  ui  cum  eo  in  coclum  gloriosi  cons- 
cendant. 

Quinto ,  Sancli  sunl  aquiK-c ,  quia  volant  super 
•lerram,  et  in  coelum  conscendunl,  ui  coeleslia 
aspiciant,  el  lerrena  quasi  loiigc  iiifra  sc,  et  in 
imo  posila  despiciant :  unde  cum  Paulo  dicunt : 
Sostra  conversatio  in  corlis  cst ,  Piiilip.  50.  Vide 
ibidicta.  Vide  ct  S,  Gregor.  lib.  31.  Moral.cap.  19. 
ubi  explicans  iljud  Jol)  cap.  39.  Numquid  nd  prce- 
ceptum  tuum  cUrabitur  aquila,  ct  in  ai-dtiis  ponet 
mdum  sibi  ?  ubi  intcr  alia  ait ,  quod  clecli  quasi 
aquilae  cumta  quie  prrclcrfluunt  sub  sese  videant, 
atquc  omncquod  in  mundo  aninct ,  amore  teterni- 
tatis  calcent. 

Ouinto,  sicul  aquilte  lirmidaculi  siinl  visus, 
adeoulirretortis  oculis  fixc  solcin  inUicanlur  : 
sic  Sancti  acutis  mentis  oculis  assidue  Chrisluu) , 
qui  sol  cst  jiisiitia',  conlcmplantur. 

Allegoricc,  rorpus  Christi  cst  Ecclcsia,  uhi 
«um  aquil.T  ,  id  cst  ,  Iiomincs  spirilualcs  ,  qui 
^'re|csiis  sunt  doclriiuT  cl  \\\x  :  c  conlrario  hae- 
«•eiici  suni  quasi  corvi  atri,  ct  garruKT  picje, 
'■I  sicut  talpa\  qui  loii  terr.-e  ct  tcrrcnis  incum- 


TTILTLM.  Cap.  XXIV.  hkZ 

bunl.  Aiidi  S.  Ambrosium  in  Luc.  cap.  17.  v.  ult. 
paucis  sensus  jam  dalos ,  aliosque  plures  pcr- 
stringenl(!m :  Sonne  tibi  xidentur  aquilce  circa  cor- 
pus ,  quando  veniet  in  illa  die  cum  intedigibilibux 
nubihus  Filias  hominis,  et  videbit  eum  omnis  ocu- 
lus ,  et  quieum  compunxerunt  ?  Est  etiam  corpus, 
de  quo  dictum  esl :  Caro  mea  vei'e  est  cibus ,  et 
sanguis  mcus  vere  est  potus.  Circa  hoc  corpus  verce 
aquilce  sunt ,  quce  alis  circumvolant  spiritualibus. 
Sunt  et  circa  coiyus  aquiUe,  quct  credunt  Jesuni 
incaime  venisse  :  quia  omnis  spiritus ,  qui  confilr- 
tur  Jesum  Christum  in  carne  venisse ,  de  Deo  est. 
Ubi  ergo  ftdes,  ibi  sacramcnltim ,  ihi  diversorium 
sanctilatis  :  est  etiam  corpus  Ecclesia,  in  qiiapcr 
baptismi  gratiam  renovamur  spiritu,  et  occidiia 
senectutis  in  redivivas  rcparanlttr  cvtates. 

Anagogice,  Bcali,  posl  resurrcclioncm,  in  die 
judicii,  ad  corpiis,  id  est,  ad  Christum  jam 
rcdivivum  ctgloriosum  congregal)untur,  quasi 
aquilae,  iil  ciim  co  in  ca-lum  ad  vilam  beali  evo- 
lent :  in  aquilis  (nim  notalur  dos  agilitalis  Bea- 
lorum,  juxta  illud  Isaice  ZiO.  ult.  Volabunt  ut 
(tqitila-.  Vidc  ibi  dicla.  Unde  ex  S.  Gregor.  S.  Tho- 
mas  jn  Calcna  sic  exponil  :  Ubicttmque  fuerit 
corpus,  illuc  congregabuntur  et  aqtdlce.  q.  d,  Quia 
coclcsti  sedi  incarnatus  prccsideo ,  electorum  ani- 
vias  cum  carne  soLvcro,  ad  cocleslia  suhlevo.  Et 
S.  Ambros.  in  Psal.  /48.  sub  finem  pro  corptts , 
legcns  ruina  (  hanc  enim  significat  grcecum 
-TWjua) :  Ubi  riuna ,  ail,  ihi  ct  aqidlcc,  id  est ,  uhi 
ruina ,  ibi  et  resurrectio.  lltiina  vacua  firvdtatis 
cst :  resurrcctio  plenitudo  vivendi  est ;  culeoque  nos 
Adce  iditts  ruina  vacuavit ,  sed  Cliristi  replcvit 
gruiia.  lUirsum  aquila  symbolumestaeterniiaiis 
bealae  Sanclorum  :  ipsa  enim  vivit  diuUssime, 
et  cum  scncscit  ,  rcnovando  se  juvenescit. 
Unde  proverbium  ,  Aqtdlce  smcctus. 

Symbolice,  aquila  ,  quia  acutieslvisus,  sym- 
bolum  csl  verilalis.  Unde  S.  Ambrosius  de  Fide 
resurrectionis  :  Ubi  corpits ,  inquit,  illic  aqtiiUt : 
uhi  Cltristi  corpus ,  ihi  vcritus.  nursiim  aquila 
symbolum  cst  angelorum ,  ob  cclerilatem.  Unde 
S.  Ambrosius  lib.  1.  de  Sacram.  cap.  2.  haec 
accipit  de  Eucharislia  ,  q.  d.  In  Kucharistia,  ubi 
corpus  csl  Christi ,  assistunl  aquihc,  id  esl  an- 
geli,  ilcm  sacerdotes  ct  Sancli,  qui  sunl  quasi 
aquilaj  el  angcli  coelestcs.  Idem  lib.  li.  cap.  2. 
Forma  corporis ,  inquit ,  altare  est ,  et  corptis 
Christi  cst  in  aitari :  aquilee  vos  estis ,  rcnovatce 
uhlutione  delicti. 

29.  SXATIM  AITEM  rOST  TniBULATIONKM  DlEntU 
II.l.ORUM  ,  SOL  OnSCURABlTUR,  ET  I.OA  NON  DABIT 
1.UME.N  SVLM,  ET  STELI..C  CADENT  DE  COELO ,  F.T 
VIRTITES     COEI.ORIM     COMMOVEBUNTLR.   ]     TraUsit 

Chrislus  ab  cxcidio  urbis  ad  cxcidium  oihis. 
illiusquc  signa  pr:evia ,  e  quibus  inslare  cog- 
Moscatur,  assignat. 

Trihiilationcm  inlellige  tum  pcrisccutionem  ct 
lcntalionem  ,  qiiam  affcrcnt  pseudoprophetfc  cl 
ha."rcsiarchaL' ,  de  qua  cgit  vers.  23.  Ita  sanctus 
Chiysoslonuis  :  tum  potius  tribulationcm  .Tii- 
d.Torum  in  obsidionc  .lcrusalcm ,  obsidcnle  cam 
Tito  cl  Homaiiis  :  hanc  enim  solam  vocavit  tri- 
bulationcm  paulo  aiilc  vcrs.  21.  Ubi  noia  ruin 
S.  Chrysost.,  Hicronymo,  Th(>ophyl.,Eulhymio 
ct  aliis.  Christum  ut  discipulos  siios  eorumque 
postcros,  cxpeclaLione  advcnlus  sui  ct  diei  ju- 
dicii  suspensos  lencat,  ad  cumque  assidue  se 
compararc  slimulcl .  \ideri  errorem  Aposlol»)- 


nW  COAliMENTAlllA  IN  MA 

iiiin  fovere,  ;)Q,ila  loqui  (juasi  statim  post  exci- 
dium  urbis  fo€t  cxcidiupi  orbis  ;  idquc  alio 
quum  Apostoli  intelligebani  scnsu ,  eoque  vcro : 
lum  quia  licel  1560.  anni  jam  nuxcrini  ab  exci- 
(lio  Jcrusalem,  ac  plurcs  lluenlusque  ad  finem 
mundi ;  lanien  omnc  lioc  lcmpus,  licct  nobis, 
qui  angustis  l)revis  acvi  et  vitae  terminis  ciaudi- 
jniir,  longissimum  vidcalur,  cum  a;lernitale  ta- 
jnen  Dci ,  qui  verus  lemporum  est  mensor, 
comparalum  ,  valde  modicum  cst ,  et  instar 
momcnti.  Ita  respondet  S.  Petrus  ep.  2.  cap.  3. 
vers.  8.  et  9.  Vnus  dics  ,  inquit ,  aptid  Dominum 
sicul  mille  anni ,  ct  mihe  anni  sicut  dics  unus.  Non 
lardat  Dominus  promissioncm  suam.  Hac  dc  causa 
rroplictcc  ct  Apostoli  tcmpus  Christi  et  legis 
Evangelica;  vocanl  novissimutn  et  lioram  novissi- 
viam  ,  ut  patet  1.  Joan.  2.  18.  1.  Cor.  10.  11. 
Jacobi  5.  8.  Hcbr.  10.  37.  Eadem  dc  causa  Ag- 
goeus  cap.  2.  v.  U.  ail  modicum  fore  tempus 
nsquc  ad  Clirlstum ,  cum  tamen  ab  Aggaco  ad 
Chrisium  lluxerinl  517.  anni  :  lum  quia  slalim 
post  hanc  url)is  tribulalionem  succedet  triiju- 
lalio  orbis  ,  cujus  illa  fuit  lypus  et  prtxludium  , 
eo  quod  nulla  insignis  et  antonomastica  Juda?o- 
rum  tribulatio  media  inlercesscrii,  velintercc- 
dct  inier  iribulalionem  urbis  et  tribulationcm 
orbis  ;  sed  ha^c  illi  proxime  successura  sit  non 
lemporc,  sed  typo,  similitudine,  paritate  et 
alrocitatc.  Hac  de  causa  Isaias,  Jcrcmias  ,  cc- 
terique  Prophciaedescribentes  excidium  Babylo- 
nis,  Tyri ,  yEgypti,  JudcTJC  per  Chaldajos,  illico 
ab  illo  transeunt  et  saliunl  ad  ejus  antitypum , 
scilicet  ad  excidium  orbis ,  quasi  mox  futurum ; 
ac  acerbitatem  unius  ,  per  signa  ct  horril)ilia  , 
quae  futura  sunt  in  altero  ,  explanant ,  ut  patct 
Isaiae  13.  19.  Jerem.  15.  9.  Amos8.9.  Joelis  2. 10. 

Ex  diclis  liquet ,  minus  genuine  Alcazarium 
in  Apoc.  cap.  G.  v.  12.  ex  tw  tunc ,  coUigere  haec 
omnia  ad  litteram  pertinere  ad  excidium,  non 
orbis,  sed  urbis  Jerusalem ,  de  quo  hucusque 
egit  Clirislus.  Quocirca  ipse  per  solis  et  IuucTd 
obscurationem ,  ac  stellarum  casum  ad  litieram 
accipit  Jud.Torum  excaecationem ,  calamitates 
et  clades  illatas  per  Titum  et  Romanos ;  per 
virlutum  coelorum  commoiionem,  accipit  Chris- 
tianorum  fugam  e  Jerusalem  imminente  obsi- 
dione  :  hi  enim  sua  sanctitale  urbem  sustcnta- 
hant  :  unde  iis  fuga  lapsis,  urbs  impia  coeli  a 
Deo  addicta  ruit  et  periit.  Verum  nemo  non 
videt  Jiiec  esse  mystica  et  symbolica,  non  lil- 
teralia. 

Soi.  onsciJRABiTUR.  ]  Nota  hoc  signnm  et  se- 
quentianonforepostgeneralemresurrectionem, 
uti  censent  S.  Hieronymus  et  Ciirysoslomus,  sed 
ante  eam,  ut  patetex  Luca  cap.  21.  26,  et  ex  Joele 
cap.  2.  V.  31.  Jam  quoad  sensum  ,  S.  Augustin. 
epist.  80.  ad  Hesychium :  Sol,  ait ,  id  cst  Ecclesia , 
obscurabitur,  quia  in  lanta  tribulatione  et  tenta- 
lione,  quanta  erit  in  fine  mundi,  multi  cadent 
h  nde  et  gratia,  qui  videbaniur  esse  illustres 
firmique  ut  sol  et  stelUe.  Hic  sensus  allegorice 
probus  est  et  apposilus  :  nam  hsec  plane  ad 
iitteram,  uti  sonani,  accipienda  esse  palet  ex 
Luca ,  et  idipsum  passim  docent  Paires  ct  Jn- 
terpretes. 

Quaeres,  unde  manabit  haec  lanta  solis  sub 
diem  judicii  et  finem  mundi  obscuratio?  Hes- 
pondet  S.  Hilarius,  Hieronymus,  Chrysosiom., 
Theophylacius,  ex  eo  quod  lanta  erit  clariias 


TTH.t;U.\l.  Cap.   .\X.1V. 

corporis  Christi  gloriosi ,  ut  solem  obscurct. 
Verum  jam  dixi  h;ec  signa  fore  antecommunem 
resurrcctionem  ,  et  consequenter  anle  Christi 
adventum  ad  judicium.  Resp.  ergo  solem  obscu- 
randum  exeo,  quod  Deus  subducendo  soli  con- 
cursum  suum  ,  non  quidem  lumen ,  sed  vim 
illuminandi,  radiosque  suos  spargendi  illi  adi- 
met,  quo  fiet ,  ul  in  sole  sit  lux ,  in  terra  vero 
mera3  tencbrc-c,  uti  fecit  in  passione  Christi ,  ut 
ejus  indignitatem  ostenderet;  utpote  quam  sol, 
luna,terra,  petrte ,  omniaque  elemenla  lugero 
viderentur,  imo  indignati  et  fremere  in  Judaeos 
christicidas,  vellequc  quasi  in  eos  insilire  ac 
exterminare.  Rursum  Dcus  inducto  fumo  et 
nube  densissima  solem  occuliabit ;  forie  etinm 
ad  hoc  accedent  extraordinari;c  et  miraculos.e 
eclipses ,  ut  colligitur  ex  Lactantio  lib.  7.  cap.  16. 
Plura  hac  de  re  dixi  Apoc.  6.  v.  12.  ad  illa  :  Sol 
faclus  est  niger  lanquam  saccus  cilicinus. 

Hujus  solis  in  fine  mundi  obscurandi  typus 
fucre  ,  calamitas  ct  prodigia  facta  ex  excidio 
Babylonis  ,  Tyri ,  yEgypti  ,  Idumeeae,  Moabita- 
rum ,  etc.  ideoque  Prophclae ,  cum  de  iis  lo- 
quunlur,  pcr  catachresin  dicunt,  in  eo  solem 
.  fuisse  obscuratum  ,  lunam  quoquc  et  stellas , 
ut  significent  alrociiatem  cladis  ,  quia  videlicet 
ita  incolae  etcives  illarum  urbiurn  ct  regnorum, 
tunc  adlicii  fuere,  ut  iis  perculsis  et  attouitis, 
sol  omneque  coelum  obscurari  et  atra  caligine 
subduci,  tremere  et  concuti  viderelur  :  alroci- 
tas  enim  calamitatis  homiuibus  inducit  vertigi- 
ncm  et  caliginem  ;  at  tristibus  et  affiictis  omnia 
tristia  et  afflicia  videntur :  etquia  harum  urbium 
cladcs  ,  pr.xiudia  erant  et  lypi  cladium  futura- 
rum  in  excidio  orbis,  ubi  revera  ad  lilleram  sol, 
luna  et  stellae  obscurabuntur.  Vide  dicta  locis 
Isaise ,  Jeremiae ,  Amos  et  Joelis  paulo  ante 
citaiis. 

ET   LIINA    NON  DABIT   LXJMEN  SUHM.  ]  Solc   Cnim 

obscurato,  necesseestlunamobscurari;  utpole 
quoe  a  sole  suum  lumen  haurit  :  unde  ad  solem 
accedens  apparet  plena  ,  recedens  semiplena  et 
corniculata.  S.  Joannes  Apocal.  6.  12.  ait :  Et 
luna  totafacta  est  sicut  sanguis.  Vide  ibi  dicta. 

Symbolice  auctor  Imperfecti  :  Patrefamilias 
moriente,  ait,  tota  domus  ejus  turOalur ,  omnis 
familia  plangit,  ct  conscissis  tunicis  suis ,  nigris 
se  operiunt  vestimentis  :  sic  ct  liumano  genere , 
propter  quod  omnia  fuerunt  creata,  circa  exitum 
constituto ,  totus  conlristatur  mundus ,  universa 
cceli  ministeria  lagent ,  et  candore  deposito,  pro 
veslihus ,  luctuosis  tenebris  vestiunlur.  Nam  sol 
obscurabitur,  et  luna  nondabit  lumen. 

Et  stell.«  cadent  de  coiiLO.  ]  Primo ,  quia 
stellai  sub  finem  mundi  obscurabuntur  ( acque 
ac  sol  et  luna ,  ii  quinus  planet.T ,  et ,  ut  nonnulli 
putant,  ceterae  quoque  stellae,  lumen  suum  mu- 
tuantur)  utvideaniurhommibus  cceloexcidisse. 
S.  Scriplura  en.m  saepe  loquUur  de  rebus  non 
uli  in  se  sunt,  sed  uti  hominibus  videntur  ei 
apparent.  Ita  S.  Hieronymus ,  Beda  et  passim 
SchOiastici. 

Secundo,  sielloe,  id  est  comctc-c  et  similes  stel- 
lae,  quae  in  aere  gignuntur,  tunc  ex  co  in  ter- 
ram  decidenl ;  colligitur  id  ex  Joelis  2.  30. 

Addii  S.  Chrysostomus  et  Eulhymius  in  fine 
muridi  proprie  dictas  stellas  et  sidera  e  coelo 
casura.  Quod  inielligc  de  siellis  mihimis,  quae 
proinde  non  apparent ,   nobisquc  sunt  invisi- 


COMMENTAniA  IN  M 
hiles:  nam  alioqui  slell»visii)iics  majores  sunt 
lota  terra  ,  idcoqiie  in  eam  cadere  nequeunt , 
uti  docelP.  Clavius  et  alii  in  Spliaera.  Vide  dicta 
Apocal.  fi.  13.  et  cap.  8.  v.  10.  et  12. 

Et  viinnTES  coKr.onuM  coMMOVF.nu.NTUR.  ]  Ori- 
genes,  S.  Chrysosi.,Tlieopliyl.,  Euthymius,  per 
virtutes  iritelliBunt  sepUmum  angelorurn  cho- 
rum,  siveordirH^m,  qui  d\c\{ur virtatcs,  eoquod 
Vi  et  rohore  polleat,  q.  d.  Hi  angeli,  licel  po- 
lentissimi,  videutes  tamen  solem  lunamque 
ohscurari,  et  stellas  de  co^lo  cader-e,  pUiraque 
horrenda  prodigia  in  fine  mundi  multiiilicari, 
(juasi  attoniti  ad  tantas  mutationes  et  terroi-es 
ohstupescenf. 

Huc  accedit  Franc.  Suarez  3.  p.  quajst.  59. 
artic.  6.  disp.  56.  sect.  3.  Virlules  coelorum  , 
ait,  sunt  angeli,  qui  magna  vi  cnolos  gyrant 
ct  movent :  hi  commovehuniur,  quia  ipsi  quasi 
ministri  diviiicTo  juslitiae  el  vindict;c  in  impios , 
mutahunt  ordin(uii  vi  modum  solitum  movendi 
conlos  :  qiia  de  causa  oniuia  iiiferiora  miscehun- 
lur,  ac  sursutn  d(>orsuni  ihunt. 

Verum  simplicius  per  viriules  ccelorum,  acci- 
j)ias  ipsa  siilera  eorumqueiufluenlias,  sive  vires 
iunueridi  in  li;ec  iiireiiora,  (j.  d.  In  liiie  uiuiidi 
astra  cceli  maxima  et  validissima ,  mulahunt 
suos  motus,  aspectus,  influenlias,  ilaque  omnia 
in  terris  perturhahunlur ,  ut  terra  iiisolitis  moli- 
l)us  quassetur,  mareexundel ,  aernuhihus,  co- 
luelis,  fulgetr-is  ,  tonilruis,  aliisque  meleoris  et 
lcmpestatihus  ita  conculiatur ,  ul  omnia  everti 
videantur. 

Denique  plcnissime  per  virtutes  ccelorum  ac-* 
cipias  polos  el  cardines,  qui  suut  quasi  o^-^i^u;, 
Hehr.  nnoJ  gibbarotli,  id  est,  rohora,  forti- 
(udines  et  firmamenta  coelorum  ,  q.  d.  Goeli 
omnes  in  fine  mundi  concutientur,  et  e  suis 
polis  et  cardinihus  convellentur,  ut  deorsum 
ruere  videantur ,  idque  ut  hominihus  impiis 
terrorem  injiciaut,  ac  Cliristi  irati  indignatio- 
nem  repraesentent.  Hoc  enim  facere  Deo  est 
facile,  ac  terrori  illius  diei,  impiorumque  et 
niundi  excidio  congruum.  Fusius  hac  de  i-e  egi 
apoc.  G.  V.  14.  Alludit  ad  Job  cap.  26.  11.  Co- 
lumncB  cceli  contremiscunt ,  et  pavent  ad  nulum 
ejus ;  et  ad  Isaiac  cap.  2th.  h.  Tabescet  omnis  inilitia 
ccelorum ,  et  complicabuntur  sicut  liber  cccli ,  et 
omnis  mititia  ( oninia  sidera )  corum  defluet , 
sicut  deflait  folium  dc  vinea.  Vide  ibi  dicta.  Nam, 
ut  ait  Beda  in  Luc.  cap.  51.  ver's.  25.  ct  seq. 
Quomodo  impulsce  ad  casum  arbores  fragoris  mo- 
tusque  sui  prcemittere  solent  indicia;  sic  termino 
mundi  appropinquante ,  quasi  paventia  nutabunt 
ac  tremcnt  clementa  ,  et  cocli,  ut  per  ignem  con- 
flagrationis  ardenlia  (>t  (juasi  morieniia,  cum 
Sanctis  resurgant,  et  in  gloriosum  felicitatis 
fitatum  innoventur.  Mutto  plura  mundi  perituri 
indicia  signaque  piievia,  assignat  Joannes  Apoc. 
loto  cap.  8.  et  9.  cl  16.  Vide  ihi  dicta. 

30.  Et  TVyC  PAUEBIT  SIG.NUM  FlLlI  HOMIMS  IN 
CCELO  :  ET  TUNC  IM.ANCENT  OMNES  TIUIUS  TERl\i^  : 
KT  VIDEnUNT  FlLlUM  IIOMI.MS  VEMENTEM  IN  M  BmUS 
f.OELI,  CUM  VIRTIITE  MULTA,  ETMAJESTATE.  ]  SyrUS 

cl  Arahicus  ,  gloria.  Ouacres,  quodnam  est 
signum  Filii  liominis,  id  est,  Chiisli  incar- 
naiiPUesp.  Est  crux  :  ha?c  enim  est  signum  , 
quia  ipsa  est  vexillum  Christi,  et  causa  vicioriai 
ndcliuni;  inndelium  vero  el  impiorum  olim 
fuit  scandaliini ;  sed  eorumdem  in  die  jiidirii 


ATTH/EUM.  Cap.  XXIV.  hhb 

erit  condemnatio  et  tormenium.  Ita  S.  Chrys., 
Ilieronym.,  Hilar". ,  Beda  ,  Theophil. ,  Euthym., 
Jans.,  Maldon.  et  alii  passim  hlc ,  S.  Leo  epist.  97. 
et  fuse  .S.  Aug.  serm.  13.  de  Tempore,  imo  Ec- 
clesia  qu.nc  in  Officio  sanctaj  Crucis  canil :  IIoc 
signum  crucis  erit  in  C(clo  ,  cum  Dominus  adjudi- 
candum  vcnerit.  Causa'  cur  crux  apparehit,  sunt 
tr-es  :  Prima,  ut  significetur ,  Christum  per  cru- 
ccm  sibi  hanc  gloriam  ct  poiestatem  judicia- 
riam  meruisse.  Secunda ,  ut  indicetur  Chris- 
luiii  pro  salute  omnium  fuisse  crucifixum  ,  ac 
proinde  ingralos  esseet  inexcusahilcs  ,  qiii  tan- 
tam  ejus  grafiam  etcharitatem  iieglexerint.  Ter- 
lia,  ut  ostendaluromnes  Christi  crucifixi  culto- 
res ,  jam  cum  ipso  esse  exaltandos  in  C(Elum  ,  et 
omnes  cjus  osores  dejicicndos  in  gehennara. 

Exhoc  ergo  Christi  dicto  ,  valde  prohahile  est 
ipsissimam  Chrisli  crucem ,  iii  die  judicii  ap- 
pariluram  in  coelo ,  ad  consolationem  Sanc- 
lorum,  qui  per  illain  salvaii  fuere,  ideoquc 
Christo  cruciOxo  se  in  vila  per  patientiam  ct 
moriificationemcouformare  studuerunt,  ac  con- 
demnaiionem  et  exprohationem  impiorum,  qui 
crucem  Christi  aspernati,  illique  ingrati,  volup- 
tates  suas  cruci  et  inoriificationi  antetulerunU 
Ita  censet  S.  Chrysostom.  hom.  de  cruce  et 
latrone,  ac  Thonias  Waldens.  tom  3.  de  sacra- 
menlis  tit.  20.  c.  198.  Idem  prcedixitSibylla  lib.  6. 
carminum,  dum  de  cruce  ila  canil  : 

0  lignum  \c\\\  ,  in  quo  Dcus  ipse  pependit; 
Ncc  te  lerra  capit ,  sed  rcrli  tecta  videl>is  , 
Cuin  renovala  Dci  fucies  igaila  inieabit. 

Contrarium  tanien  censet  S.  Anselm.  in  Eluci- 
dario ,  Abulensis  et  Jansen.  htc;  scilicel  in  di(! 
judicii  non  compariturani  verani  Chrisli  cru- 
cem,  sedsignum  sive  iiiiagiiiein  crucis  in  aere 
ah  angelis  formalum  et  pictum ;  ac  favet  vox 
signum. 

Porro  S.  Chrysost.  ct  August.  loco  jam  cilato, 
ac  Cyrillus  cateehesi  15.  docent,  hoc  crucis 
vexillum  ab  angelis  deferendum  anie  conspec- 
lirni  Christi  judicis,  descendentis  ad  judicium 
quasi  trophaeum  victoriae,  ac  insigne  regale 
sumniae  potestatis  et  imperii. 

Insuper  nostcr  Salmeron  :  Credunt,  ait,  Doc- 
tores  EcclesicB  cum  a'uce  etiam  columnam ,  fla- 
gclla,  spineam  coronam,  ctaveos,  spongiam  ,  lan- 
ccam ,  ct  reliqua  passionis  instrumenla ,  ob  causas 
jamdictas  apparitura  indiejudicii.  Unde  D.  Tliom. 
opusc.  2.  c.  2hh.  asserit ,  quod  veniente  Domino 
adjudicium ,  signtim  crucis,  et  atia  passionis  in- 
dicia  dcmonstrabuntur.  Hoc  prohahilc  est,  at  non 
certum,  quia  nusquam  expressum. 

Denique  tunc  signum  crucis  apparcbit  in  sin- 
giilis  eleclorum  frontihus,  juxla  illud  Apoc.  7.  3. 
Signemus  scrvos  Dei  nostri  in  frontibus  corum  : 
et  illud  Ezcch.  9.  h.  in  sensu  allegorico  :  Signa 
thau \u\  est  siguum  crucis)  super  frontcs  viro- 
rum  gemenlium  ct  dolentium,  ut  significelur  illos 
per  crucem  pervenisse  ad  gloriam ,  et  merilo 
crucis  coelum  possidere.  Vide  ihi  dicta.  Audi 
S.  Ang.  serm.  130.  de  tenipore  :  Considrrasti 
quanta  virtus  sit  signi ,  lior  csl  crtu^is  :  sol  obscu' 
rabilttr ,  Ittna  non  dabit  Ittmcn  stutm  :  n'«.r  vciV 
ftilgcbit  ct  obsctirabit  tuminaria  rtvli ,  delap- 
sisqtie  sideribus  sola  radiabit  ,  ttt  discas  quoniam 
crttx  et  Ittna  tticidior ,  et  sole  crit  irrcecUtrior , 
tfuoniam    splendorcm ,   divini    liiminis   iltitsirala 


>M  CO.MMEiNTARlA  IN  MAT 

fulgore,  superabit.  Quemadmodum  cnim  inf^rc- 
diente  rc^e  in  civitatcm  ,  cxercitus  antccedit  , 
praferens  humeris  sipia  atquc  vexilla  regalia ,  ct 
ambilum  prccparationis  armisonce,  annuntiat 
rcgis  introitum  ;  ita  Domino  dcscendente  t  ccelis , 
prceccdet  e.rercitus  angclorum ,  ijni  signum  illud, 
id  csl ,  triumphale  vcxillum  sublimihus  humeris 
privfrrentes ,  divinum  regis  ccelestis  ingressum 
lerrcstriummentibus  nuntiabunt.  Et  inferius  :Sed 
tjuare  crux  upparebit  tunc?  ut  cognocant  con- 
silium  iniquitutis. 

iMiira  de  hoc  crucis  signo  vide  apud  Suarez. 
o.  [).  loni.  2.  disp.  57.  sect.  2. 

Ettu.nc  i'l.\nge>t  omnes  TRinusTEnR;E.]  Idest, 
luulti  e.x  oninibus  tril)ubus ,  scilicet  onines  re- 
probi  et  daninandi  plangent,  quod  salutem  suam 
quae  Cliristo  tam  caro  stetit,  ut  crucifigi  de- 
buerit ,  neglexcrint  :  electi  enim  gaudebunt  et 
jubilabunt,  quod  per  crucem  se  salvaios  et 
beatos  videant.  Estergo  bic  disiributio  pro  gene- 
rjbus  singulorum ,  non  pro  singulis  generum , 
ut  loquuntur  Logici.  Causam  planctus  dat 
S.  August.  serm.  130.  de  Tempor.  dicens  :  Qaia 
tunc  plangcnl  omnes  tribus  terrce,  videntes  accu- 
satorem  suum,  id  est,  ipsani  crucem ,  et  in  ipso 
arguente  cognoscent  peccatum  suum  ;  sero  et  frus- 
ira  fatebuntur  impiam  ccecitatem.  Quid  autem  mi- 
raris  si  crucem  ajferens  veniet,  ubi  et  ipsa  vulnera 
ostendet?  Et  S.  Cbrysost.  Et  tunc ,  ait,  plangent 
se  omnes  tribus  terrcc  :  visa  enim  cruce  considcra 
bunt  (juod  mortuo  eo  nihil  profecerunt,  et  quoniam 
crucijixerunt  eum  quem  adorari  oportebnt.  Et 
S.  Hieron.liecteautemdicit,  Tribus  terra; :  Ilienim 
(dangent  qui  municipatum  non  habent  in  coslis , 
<;ed  scripti  sunt  in  terra.  Rursum  audi  Chrysost. 
liic  hom.  77.  Crucem  autem  secum  habet ,  ut  pec- 
ratum  ipsorum  sine  accusatione  condcmnctM' , 
veluti  si  quis  lapide  percussus  ipsuni  lapidem, 
vel  cruentas  vestes  in  testimonium  ostendat. 

Porro  plangent,  quia,  ut  ait  auclor  Imper- 
lecti  hom.  49.  tunc  Chrislus  impiis  dicet  et 
«•xprobrabil :  Ego  propier  vos  homo  factus  sum, 
propter  vos  (dligatus ,  et  delusus  ,.et  ccesus ,  et 
irucifixus  sum,  ubi  est  tantarum  mearum  inju- 
riarum  fructus  ?  Ecce  prctium  sanguinis  mei , 
quem  dedi  pro  redemptione  animarum  vestrarum: 
ubi  est  scrvitus  vestra ,  quam  mihi  pro  pretio 
sanguinis  mei  debetis?  Ego  super  gloriam  mcam 
vos  habui ,  cum  essem  Deus  apparens  honio,  et 
viliorem  me  omnibus  rebus  vestris  fecistis.  JSam 
omnem  rem  vilissimam  terrcB  amplius  dilexistis , 
quamjustitiam  meam  et  fidem.  Et  nonnullis  in- 
lerjectis  :  Merilo  plangent  se,  quia  tunc  neque 
pecunice  divitibus  pi'osunt  ad  eleemosynam  facien- 
dam ,  neque  parentes  justi  pro  parentibus  inter- 
cedunt ,  neque  ipsi  angeli  pro  hominibus,  sicut 
solebant ,  faciunt  verbum,  qiua  non  recepit  natura 
judicii  misericordiam ,  sicut  nec  tempus  miseri- 
cordicejudicium,  dicente  Fropheta :  Misericordiam 
et  judicium  cantabo  tibi,  Domine.  Misericordia  in 
priori  adventu  ,  jmUciuvi  in  secundo. 

Audi  plangentem,  imo  liorrescentem  S.  Bern. 
scrm.  16.  in  Cant.  l'aveo  gehennam ,  paveo  judicis 
vultum  ipsis  quoque  tremendum  angelicis  potes- 
tatibus.  Contremisco  ab  ira  potentis,  d  facie 
fiiroris  ejus  ,  d  fragore  ruentis  mundi ,  d  confla- 
gratione  etementorum,  d  tempestate  vcdida ,  d 
vorc  ArchangeU  ,  et  d  verbo  aspero,  Contrewisco 


THyEUM.  Cap.  XXIV. 

d  dentibus  bestuB  infernalis ,  d  ventre  inferi ,  d 
rugientibus  proeparalis  ad  escam.  llorrco  vermem 
rodcntem,  ignem  toi-rentem ,  fumum ,  et  vapo- 
rem ,  cl  sulphur,  et  spiritum  proceUarum.  llorreo 
teneb7-as  extcriores.  Unde  ingemiscens  subjicil  : 
Quis  dabit  capiti  meo  aquam ,  et  oculis  meis 
fontem  lachrymarum  ;  ut  precveniam  fletibus  fle- 
tum  et  stridorcm  dentium,  et  manuum  pedum- 
que  dura  vincula ,  et  pondus  calenurum  premen- 
tium  ,  stringentium,  urentium,  nec  consumcn- 
tium?  Ileu  me  mater  mea,  ut  quid  me  genuisti 
fUium  doloris ,  fUium  amaritudinis ,  indignationis 
et  ploralionis  ceternoe!  Cur  exceptus  genibus , 
cur  lactatus  uberibus ,  natus  in  combustionem  et 
cibus  ignis  ? 

Denique  noster  Lud.  Alcazarin  Apocal.  cap.  G. 
sub  finem  ,  ex  Forerio  hpec  omnia  ad  litteram 
accipit  de  excidio  Judseorum  per  Tilum  :  Tunc 
enim ,  inquii,  plangent  omnes  tribus  terrce ,  id 
est,  omnes  gentes  ad  Christum  traducentur, 
ct  pocnitendo  plangent  peccata  sua,  ac  vide- 
bunt  fUium  hominis  in  nubibus ;  cum  scilicet 
Christus  eis  per  Apostolos  gloriam  praedica- 
tionis  Evangelicae  ,  velo  sermonis  quasi  obtec- 
taiii  ostendet.  Etmitlet  angelos  cuni  tuba,  idest, 
suos  concionatores ,  cum  luba  proedicationis 
Evangelicee ;  et  congregabunt  electos  d  quatuor 
ventis ,  scilicet  eos  praedicalione  sua  ad  Chris- 
tum  convertent.  Fatetur  tamen  Alcazar  Chris- 
lum  aliudere  ad  diem  judicii ,  indeque  sumerc 
comparalionem.  Verum  ad  lilteram  hic  agi  d(^ 
excidio  orbis,  non  urbis,  liquet  ex  dictis  et  ex 
Palrnm  interpretumque  consensu  :  quare  illa 
Alcazarii  explicatio  symboIi»'a  et  ingeniosa  est 
accommodatio,  non  litteralis  explanatio. 

Et     VIDEBUiST    FlLIUM     HOMINIS    VENIENTEM     IN 

NuniBUs  ccELi.  ]  Causae  sunt,  Prima ,  ut  nubes 
lemperet  eximiam  claritatem  corporis  Chrisii," 
quae  alioqui  oculos  reproborum  excfecaret.. 
Secunda,  quia  nubes  symbolum  est  arcanas 
divinitatis.  Tertia,  quia  nubes  sedesest,  aer|u«' 
ac  vehiculum  et  umbraculum  gloriae  Christi. 
Hinc  passim  in  veteri  testamento  Deus  Moysi 
et  Prophetis  apparebat  in  nube,  ut  patet  Ezecli. 
1.  U.  Exodi  19.  vers.  9.  et  18.  Alludit  ad  Dan.  7.  lo. 
Ecce  in  nubibus  caeli ,  quasi  filius  hominis  veniebat. 
Vide  qu;e  hisce  locis  annotavi. 

CUM    VIRTUTE    MULTA    ET   MAJEST^TE.  ]     GrajC<'  , 

cum  magna  fortitu(Une  et  gloria ;  Luc.  c.  21. 
V.  27.  cum  potestate  magna.  Sicut  enim  Chrisiu.»-. 
in  primo  suo  in  carneo  mundumque  adveniu , 
venit  in  magna  carnis  infirmilale,  vilitalc  ct 
contemptu  :  sic  eodem  meruit,  ut  in  secundo 
veniat  cum  magno  robore,  gloria  et  majeslale. 
Hobur  ejus  et  fortitudo  apparebil  in  eo  ,  quod 
ipso  jubente,  omnes  mortui  a  morle  resurgent 
in  momento ;  quod  omnes  homines,  angeli  ct 
dfcmones  ipsum  ut  Deum ,  Dominum  et  judi- 
cem  suum  suspicient  et  venerabuniur  ;  quod  ii» 
omnes  pro  meritis  feret  sententiam,  eaniqu»' 
efTicacem ,  cui  nullus  resistere  aut  contradicerc 
audeat.  Majeslas  apparebit  in  immenso  cor- 
poris  splendore  ,  in  angelorum  omnium  ipsum 
stipantium  multitudine  et  decore,  in  nubis  co- 
ruscantis  amictu,  item  in  preeviis  tubis,  tonitri- 
bus,  fulguribus,  terrae  motibus,  etc.  Unde  Suarez 
o.  part.  lomo  2.   disputalione  57.  sect.  S. 

31.  Et  MITTET  ANGELOS  SUOS  CUM  TUBA  ,  ET  VOCF. 
MAGNA  :  ET  CONGBEGABU.NT  ELECTOS  EJUS  A  QUATLOIS 
VENTIS,    A  SUMMIS    CdELOBUM    USOrF    AT)   Tm.WINOS 


COMMENTARIA  IN  M 

EonUM.  ]  Est  liysleron  proifron,  sive  inversiis 
ordo  :  nani  prius  Cliristus  milt(!l  angolos  cum 
liii)a,  imo  luiiis  mullis  toloorbe  pcrsonantes,  ut 
omnes  mortuos  et  sepultos  ad  vilam  evoccmt, 
el  ad  judicium  citent.  Canenle  enim  hac  tul)a  , 
an^eli  piurimi  singulorum  mortiiorum  cineres 
colijgenl,  v.\  iisqiie  speciem  corpoiis  iuimani  cf- 
formabunt,  quod  dciiule  organizahit  cl  animal)it 
Deus;  animalos  dcindc,  si  sint  sancti  <'t  clccli, 
glorilicabit  et  beabii :  qiiare  jam  Ccati  i|)si  pcr 
(iolem  agilitalis  sibiinditam,illicoexquil)u*;lil)('t 
niundi  parlibus  transfercnt  se  comiiantibus 
vcl  ducentibus  angclis  in  vallem  Josapliat  ad 
judicium  :  n^probi  vcro,quia  carcbunt  dole 
agilitalis,  vcl  a  dicmonibus,  vcl  potius  ab  angelis 
rapi(!ntur.  1'lura  debac  lubadixi  l.Tbessal.  Ix.  15. 
Ka  ,    si  liibet ,  consulc. 

A  QUATUon  vENTis.  ]  Ulesl,  aquatuor,  sive  ab 
omnibus  mundi  plagis,  a  quibiis  totideni  vetiti 
spiranl.  Nam  Eurusspirat  ab  Orienle,  Zepbyrns 
abOccidente,  Auslera  Meridic,  A^iuilo  i»  Seplcn- 
trione.   Unde  cxplicans  subdit  : 

A  SUMMISCOlil.OKUM,  VSnVK  ADTEnMI.NOS  EOnil^f.] 

Cr.-ece  u-k'  a/puv  j&j,-  «zpoiv,  id  est,  ab  extremo 
ad  extremum  ,  hoc  est  a  termino  uno  cfeli  et 
terrae,  usque  ad  alium  corunidcni  terminuni, 
v.  g.  ab  Orienie  usque  ad  Occidentem  :  a/pa 
enim  significat  extrema  qu.xlibet,  sive  sint  sum- 
nia  ,  sive  infima,  sive  dextra,  sive  sinislra.  Marc. 
cap.  13.  vers.  27.  habel  :  J  summo  tcrrm  usqtie 
ad  sunimum  coeli,  quod  ideni  csl  cum  co  quod 
liabet  Matthaeus ,  q.  d.  Ah  uno  extremo  terrce 
usque  ad  aliud  exiremum  cfcli  et  terrae.  In 
exlremilatibus  cnim  suis ,  terra  aspicicntibus 
vidclur  jungi  et  cohaerere  ccelo  :  in  horizontc 
cnim  apparet  terrce  aeqac  ac  C(Eli  finis  ,  quasi 
ibi  terra  coelo  copulelur ,  ac  ctEliim  in  terrani 
arcuando  desinat,  terrajque  insistat.Ml  tamen 
obslat,  quin  Extrcnia  calL  iiic  proprie  capiantur. 
q.  d.  Angeli  congregabunt  elcctos  ubicumque 
,  sint,  sive  in  coelo ,  sive  in  terra.  Nain  corpora 
Palriarcharun),  qui  cum  Cbristo  resurrexerunt, 
sunl  iii  ca'lo  :  unde  (•  cceIo  descendeiit  in  vallem 
Josaphat  tenipore  ji.dicii  exlrenii. 

Prius  tamen  videlur  germanius  ,  quia  magis 
consentit  cum  verbis  Matlhopi ,  ct  cum  <|uatuor 
ventis  :  Marcus  enini  sequi  sohn  Mailhaeuni. 

32.  A»  AunonE  autem  fici  uiscite  rAiiAiJoi.AM.  ] 
q.  d.  A  ficu  accipite  siinilitudincm,  discite  ex 
fici  analogia,  id  quod  dixi  de  signis  cxcidii  orbis, 
cum  illiul  imniinebit.  Fici  prae  aliis  arboribus 
meminit  Christus,  quia  ficus  non  nisi  inslante 
calore  germinat  frondes  el  grossos  ,  eo  quod 
succus  ejus  sit  dulcissinnis,  ideoque  concoclus  ; 
ad  hoc  autcm  opus  «jst  calore  .Tstatis.  Ilinc 
Arisloielcs  libroO.  Histor.  animal.  docei  apum, 
quae  non  nisi  .estale  volant  et  niellificant,  cibum 
esse  ficuni,  indeque  conficere  mel :  ficus  eniin 
Hon  aliud  est  quam  bursa  mellis.  Idcin  lib.  8. 
Cap.  21.  asscrit,  porcos  pnecipue  ali  ct  saginari 
ficubus  ,  et  cap.  7.  ait ,  boves  pinguescere 
dulcibus,  ulficuet  pas>a.  Idem  libr.  3.  cap.  10. 
docet,  ficuin  similem  esse  lacti,  illudque  co.i- 
gulare  :  CogUur  lac ,  inquit,  succo  ficulnco  ct  coa- 
guto.  Saccus  tana  cxceptus  pauxiilo  lactc  abtui- 
tur,  quod  injcctum-  lactis  coinam  dcnsat  alque 
roUustrat  :  ejus  enim  succus  esl  Iaci(His ,  ait 
iMinius.  Rursum  ficus  non  lloret,  sed  ex  fronde 
immediate  fruclus  producit ,  eo^pic  illico  ma- 
turat.  Unde  Plinius  lib.  15.  cap.  18.  Admira- 
Oiits,  ail,  esl  pomi  lutjtts  (  fici)  fcstinatio  ,  tinius 


ATTILf.CM.  Cap.  XXIV.  liW? 

in  cunctis ad  maluritulemproperantis  arlenaturcn. 
Adh<'ec  ,  ficus  prae  omnibus  fiuctibus  suavis  est, 
percocta,  nil  habens  cruditalis,  ideoque  sapi- 
dissiina  et  sanissima.  Unde  idem  libro  15.  c.  19. 
Ficis ,  ait,  mollis  omnibus  lactus  :  maturis  fru- 
menta  intug,  succus  maturescentibus  lactis  ,  per~ 
coctis  mellis.  Additque,  panis  sirnid  et  obsonii 
vicem  siccatcc  implent ;  titpote  cum  Calo  cibaria 
rtiris  operuriis  jtista  ceu  lege  sanciens ,  minui 
jubeat  perfici  mattiritatcm  ,  cum  ct  obsonii  viceni 
kabeant  recentcs  ficus.  Insuper  ficus  est  ferlilis- 
srma  ,  adeo  nt  in  Hyrcania  singul.e  ficus  quo- 
lannis  proferant  niodios  '270.  ail  Plinius  ibidcm 
0.  18.  Additqu(?  Romuluin  ct  rienmm  sub  ficu 
nuliitos  a  lupa  ,  adeoque  ficum  Roma;  coli  in 
foro. 

Symbolice  ergo  per  ficum  innuit  Christus , 
Sanctos  et  electos  debere  proferre  dulcissimo.s 
ct  plurimos  bonoriim  operum  fruclus,  ut  per 
cos  mcreanlur  in  aeslale  resurrectionis  gustare 
dulcedinem,  cl  copiam  ccelestis  gloriac  in  om- 
nem  oeternitalem. 

Ficus  denique  causa  fuit  excidii  Carlhaginis  : 
Cato  enim  ,  ait  Plinius  libr.  15.  c.  18.  cum  cla- 
marct  omnc  senatu  Carthaginem  delendam,atluliC 
quodam  die  in  curiam  prcccoccm  ex  ea  provincia 
ficuin.  Ostendensque  patribus ,  Interrogo  vos ,  in- 
qtiil,  quando  lioc pomttmdcmptttm  putatis  ex  arbo- 
rc?  Cum  inter  omnes  reccns  esse constaret :  Atqui 
terlitim ,  inqtiit ,  ante  dietn  scitote  decerptum 
Cttrthagine ,  tum  prope  a  mitris  habemtis  Itostem  : 
stalimqtie  sumptufn  est  Ptmictim  tcrlium  belttim, 
qtto  Carthago  detela  est. 

Simili  modo  signa  haec,  qu.-c  Chrislus  com- 
parat  licui  ,  crunt  causa  excidii   orbis. 

CUM    JAM    nAMtS  EJIS   TK>En    FlEIllT,    ET    FOLIA 

NATA,  sciTis  ()LiA  pnopE  EST  ^STAS.  ]  Ob  causam 
jam  dictam,  quia  scilicet  succus  fici  dulcissi- 
nius ,  in  liienie  se  colligens ,  latensque  in  radice, 
sub  aslatem  per  calorem  aeris  clicitus,  se  dis- 
pcrgit  in  ramos,  ibiquc  in  frondes  et  ficus  erum- 
pit.  Unde  sicut  arbor  morus  non  gcrminat  nisi 
post  transacta  frigora  ( ne  ab  cis  germina  laedan- 
tur  )appetente  jam  calore  et  ncstate ,  sic  et  ficus; 
inde(iue  dicla  est  morus  quasi  /JLC^poi ,  id  est  falua, 
eo  quod  niinime  sitfatua,  sed  arborum  sapien- 
lissima. 

33.  Ita  et  vos  cvm  viDEniris  ii.ecom.ma  (signa 
jain  dicta ),  sciTOTE  qha  pnoPE  est  injamis.  ] 
Immincl,  imo  quasi  per  jannam  ,  jam  in  terram 
ingredilur  Chrislus  judex,  cjusque  gloriosum 
rcgnum  ,  ac  vestra  rcdnnptio  (ut  liabel  Lucas) , 
hoc  est  rcsurrectio  ct  gloria  scmpitcrna.  Re- 
dcmptio  enini  significat  liberationcm  ob  onini- 
bus  malis  et  miscriis,  quac  eril  niessis  et  post 
hicmem  hanc  sestas  I.Ttissima  electis  omnibus, 
ul  inniiit  h.TC  parabola.  q.  d.  Sicut  frondent»! 
ficu  imminct  aestas ,  qu.e  suavissinios  ficus , 
cctcrosque  fructus  producit,  sic  cum  videritis 
clcGlos  froudcre  tanta  palienlia,  in  hicme  t.nn- 
tarum  tribulationum  ,  qu.T  eis  accidcnt  in  fine 
muiidi,  sciiote  quod  instct  cis  paticnti;c  merces, 
scilicet  .Tstas  rcsurrcctionis  cf  fclicilalis,  quac 
omnium  bonorum  frucius  et  dotcs  eis  cumn- 
lale  alTcrel,  bcanle  el  glorificanle  cos  Chrislo 
judice. 

ch.  Amen  nrco   vonrs,   qma    no>    pn.frrERiBn 

GENEnATIO  n.EC  ,   DO.NEC  OMMA    II.I-C  KIANT.  ]  Genc- 

ra(iohn'C,  scilicei  hominum  omnium.  id  esl, 
hoc    saeculr.m  ,    luod    dcinceps  erit   ii<ique   ad 


/i'i3  COMMENTARIA  IN  MA 

Ijiiein  mundi.  ita  S.  Hieronymus,  q.  d.  Ante 
linem  mundi  haec  omnia  ut  dixi  evenieni. 

Secundo,  Origenes  S.  Hilarius,  et  Clirysoslo- 
mus  prcssius  acciinunt  (^enerationem ,  ul  sigiii- 
licel  genus  lidelium  sive  Clirislianorum  recens 
;"i  Ciirislo  genilum  ,  cui  Christus  in  Aposlolis 
loquel)atur,  juxla  illud  :  Hoec  est  generatio  qiuv- 
rcnliam  Dominum.  Psal.  53.  6.  q.  d.  Chrislianis- 
nuis,  (|ueni  induxi,  non  finietur,  donec  l.hris- 
liani  qui  milii  fideliter  servierunt,  i\  me  pra>- 
mientur  ,  heenlur  et  coronentur  in  die  judicii. 

35.  COELUM  ETTERRATRANSIBUNT,  VERBA  At'TE\I 

MEA  >"0N  PR.iJTERiRUNr.  ]  Transibunt ,  id  esl  inu- 
lahuntur,  esse  desinent,  perihunt  secunduni 
praesentem  conditionem  et  statum  ,  ut  iii  me- 
liorem  transeant,  ac  cum  Bcalis  glorificenlur. 

Addunt  nonnulli  ccelos  in  fine  mundi  mulan- 
dos,  quoad  formam  et  suhstantiam,  de  qua  rc 
1'use  dispulavi.  5.  Petri  3.  13.  et  Isai.t  3fi.  h- 

Denique  possei  hacc  gnome  accipi ,  non  asser- 
tive,  sed  comparative,  q.  d,  Citius  cceU  trans- 
ihunt  et  perihunt  quam  mca  verha  transeaiit 
ot  pereanl.  Sicut  ergo  cceli ,  utpote  solidissimi , 
(jui  quasi  cere  fusi  sunt,  ut  ait  Joh ,  nunquam 
perihunt,  sic  multo  magis  verha ,  id  cst  ora- 
cula  et  (lecreta  mea  non  excident,  sed  reipsa 
complehunt;  quia  ccelis  ipsis  sunt  solidiora  et 
firmiora.  Ita  Jansen.  Ego  enimver])omeoca;los 
creavi  et  solidavi.  Ita  S.  Chrysost. 

oG.  De  die  AiJTEM  iLLA  ( advcntus  meigloriosi 
ad  judicium,  ut  electos  heem,  et  ad  rcgnum 
coelesle  traducam)  et  iiora  nemo  scit,  neqiie 
ANGEM  coelorum  ( incote  ,  motores  eiprcesides) 
NisisOLUs  Pater.  ]  q.  d.  NoIite,(j  Apostoli,  qiifc- 
rcrecxmc  quandosim  rediturus  judex,  ac  qua 
<lie  futurum  sitjudiciumuniversale  ,  quianeino 
id  scit  nisi  Deus,  qui  alium  quemvis  id  scire 
non  vull.  lippressit  eos,  ait  sanctus  Chrysost.  ne 
discere  veltent  quod  angeli  nesciunt.  Porro  dc 
tempore  finiendi  mundi  varioe  sunt  sentenlia\ 

Primo,  multi  opinantur ,  mundum  finienduni, 
postquam  sleteril  sex  millihus  annorum,  sicnt 
sex  diehus  idem  condilus  est  Genes.  1.  juvla 
illud  Eliai  dictum  \el  oraculum  :  Sex  miilia 
mundus.  Haec  opinio  est  prohahilis,  uti  fuse 
ostendi  Apocal.  20.  v.  k. 

Secundo,  alii  piitant  tot  fore  annos  mundi 
post  Christiim,  ((uot  fuere  antc  eum.  Id  ah  eis 
coUigilur  e\  iUo  iJahacuc  cap.  3.  v.  2.  Domine, 
opus  tuum,  in  medio  annorum  viviftcat  illud.  In 
medio  annorum  notum  facies.  Sed  alius  illius  loci 
cst  sensus,  ut  ihidem  ostendi. 

Tertio,  alli  censent,  tot  juhileos  annorum 
in  Christi  corpore  inystico,  puta  in  Ecck-sia 
Christiana,  iore,  (juui  annos  ipse  complevit , 
pula  2>h.  (lui  muliiplicati  per  50.  {  hic  est  enim 
numerus  jubilei)  faciuul  annos  1700.  Tot  annis 
ergo  putani  duraiuruni  Chiisiianismum ,  ac 
deinde  fofe  xnJIitadiis  hcclesiteniundiquefinem, 
ac  triuinpiianiis  initiuin.  Ila  Cardin.  Cusanus 
traci.  de  iiac  ro. 

Quaiio,  Christianus  Drulhmarus,  qui  fioruit 
anno  Chrisli  SOO.  Scripsinjue  in  Matthc-cum  :  Ma- 
jo^^es  nostri,  ii)([uil,  scripluvi  reliquere ,  quod 
octavo  Calcndas  /IpriUs  ( die  25.  Martii)  mumlus 
factus  est ,  Dominus  conceplus  et  passus  ;  et  simi- 
lilcr  mundus  dcstruetulus  crit ,  sed  quo  anno  id 
fuiurum  sit,  non  dicunt.  Verum  ha?c  inccrla 
.?unt ,  et  sine  fiindaincnio  asserunlu!\ 


TTH,EUM.  Cap.  ■JIXIV. 

Ouinto,  nuper  novus  calct^lalor,  verius  jocii- 
lator,  asseruit  diem  judicii  instare,  ac  forc 
anno  Domino  1666.  Nasciturum  enim  Antichris- 
tuin  anno  Christi  1626.  regnalurum  ut  Mo- 
narchani  anno  Christi  1656.  moriturum  anno 
Christi  1660.  ac  denique  finem  muiidi  foreaniu» 
1<)66.  luinque  futurum  judicium.  Prohai  id  Pri- 
mo,  ex  00,  quod  hic  annus  Christi  1666,  sit 
annus  i\  creato  inundo  6666.  qui  numerus  est 
perfectus,  ac  proinde  illo  perficietur  cursns 
inundi.  Secundo  ,  quod  veterum  sit  sententia  , 
mundum  duralurum  pcr  sex  miilia  annoruui. 
Tertio,  quod  prima  mundi  consummatio  per 
diluvium  tempore  Noe  facta  sit  anno  ;\  mundo 
creato  1656.  Ergo  secunda  mundi  per  igneni 
conilagratio,  pariter  fiet  anno  ii  niundo  pei- 
Christum  recreato  1656.  quia  scilicet  lunc  reg- 
nahit  Antichristus  ,  qui  paulo  post  finem  inuntli 
inducet  anno  Christi  1666.  Quarto,  quia  S.  Joan- 
ncs  Apocal.  capite  13.  vers.  18.  numerum  hes- 
tioe,  id  est,  Antichristi,  ait  fore  666. 

Si  objicias  dictum  Clirisli  :  De  die  autem  itla 
nemo  scit ,  respondel  nemo  scit ,  scilicet  iii 
praesenti,  q.  d.  Nemo  nunc  scit  diem  judicii, 
cui  non  ohstat  quod  postea  quis  ,  sive  per  reve- 
lationem ,   sive  aliunde  id  sciturus  sit. 

Verum  hicc  frivola  et  anilia  siint ,  uti  fusc 
ostendit  Remaclus  de  Vaux  libro  contra  hunc 
calculatorem  edito,  cui  titulus  llarpocrates  sivc 
silentium,  ubi  ostendil  t6  nemo  scit  ad  sequentia 
tempora  extendi.  q.  d.  Nemo  scit ,  nec  sciet  ; 
nam,  ut  ait  Theophyl.  Iloc  dum  dicit  :  etiam 
prohibet  eos  anniti ,  ul  discant  postea.  Quod  enim 
Christus  nescit,  quis  sciet? 

Porro  calculator  ille  errat  in  fundamento  : 
nam  necdum  exacta  sunt  sex  millia  annoruni 
a  condito  mundo  :  qiiare  annus  Christi  1666, 
non  erit  annus  miindi  6666.  ut  ipse  ait ,  s(!(l 
5606.  Quare  acquiescamus  Christo  dicenti  ,  De 
die  iila  aulem  et  Iwra  nemo  scit ,  neque  angeli 
cnelorum ,  sed  solus  Vater. 

Sed  solus  Pater.  ]  Qui  ah  seterno  in  mente 
sua  tempus  hujus  diei  statuit  et  decrevit,  illud- 
queapud  se  secretum  servat.  Porro  per  t6  soius, 
Hon  excluditur  Filius,  ncc  Spirilus  sanctus  : 
nam  et  ipsi  sciunt  diem  et  horam  judicii  ae(pic 
ac  Pater,  cura  eadem  omnibus  sit  essentia  , 
majestas,  voluntas  ,  mens,  "^otestas,  intellecius 
et  scientia,  Regula  enim  Theologorumest,  quod 
t6  solus ,  si  addatur  attribvUis  essentialibus  Dei 
(  quale  est  scientia )  tribuaturquc  uni  persona; 
divinae,  non  excludat  reiiquas  duas,  sed  tan- 
tum  cieaturas,  quse  alterius  sunt  essentiae  ct 
naturse  :  at  iu  attributis  noiionaiihus,  t6  solus , 
excludit  alias  personas  divinas,  ut  cum  dicitur, 
Solus  Patergenerat,  solus  Filius  gcneratur,  eic, 
Dices ,  Marc,  13.  32.  addit,  JSeque  Filius : 
Sic  enim  habent  Grsecus,  Latinus,  Syrus  ,  Ara- 
hicus ,  /Egyptius,  ,*llhio'Mcus ,  Persicus.  Varii 
hicvarie  respondent.  Optima  responsioestcom- 
munis  illa  Pairr.m ;  scilicet  Filinm  etutDeum, 
ei  uthoininem,  per  scienliam  infusam  scire  dicui 
judicii,  et  consummationis  sxculi ;  hoc  eniiii 
scirc  ad  ipsum  qui  judex  mundi  est  consti- 
tutus,  pertinet.  Negatlamcn  Christusid  sescire 
ut  homo  est,  et  nt  Dei  legaius  erat  ad  nns, 
quia  non  ita  sciebat  ut  revelare  iilum  homi- 
nibus  posset,  sive  illud  revclare  non  habebat 
in  mandatis  h  Patre.  Sicut  legatus  si  rogetur  dc 
secretis  regis  sui,  vere  respondet  se  ea  nescirc, 
.eiiamsi  illa  sciat,  quia  illa  nescii  nt  legatus  :  ni 


J 


COMMLNTAIUA  IN  MA' 

legatus  enitn  lanliim  referi  illa,  quae  illi  i  rege 
(licenda  commissa  sunl  :  secreta  enim  ab  eo 
laceri  jussit  rex. 

Sensus  ergo  est,  q.  d.  Solus  Deus  scit ,  quo 
anno,  die  et  hora  futurus  sit  finis  mundi ,  dies- 
que  judicii,  ac  licet  Deus  me  Chiistum  ul  homo 
8um,  ideni  scire  fcceril,  nie  inquam,  ut  homo 
privatus  sum  ,  quia  VerJjo  unitus ,  non  tamen 
ut  sum  |)ul)licus  ejus  ad  homines  legatus,  quia 
Pater  noluit  me  diem  illuin  hominibus  revelare, 
sed  voluit  me  illum  servare  secretum  ,  ut  ho- 
mines  semper  suspensos  teneat,  incitetque  ad 
illum  continue  se  comparare  :  quare  nolite , 
o  Apostoli,  curiose  de  illius  tempore  i  me 
exquirere  ,  quod  vobis  dicere  non  possum , 
pt  ut  legatus  nescio.  Simile  esl  Joannis  15.  15. 
Ita  S.  Hieron.,  Chrysost.,  Origen.,  Beda,  Theo- 
phyl.,  hlc,  et  S.  August.  libr.  83.  Qusest.  q.  61. 
et  Franc.  Suarez  3.  part.  qu.  10.   artic.   2. 

Huc  referunlur  illi ,  qui  sic  explicant,  q.  d. 
Christus  qua  homo  nescivit  diem  judicii ,  scivit 
tamen  eumqua  homo-Deus.  q.  d.  Christus  homo 
scivit  diem  judicii  vi  non  humanitatis  ,  sed  di- 
vinitalis  suae.  ita  S.  Athanasius  serm.  /j.  contra. 
Arian.  Nazianz.  orat.  U.  de  Theolog.  Cyrillus 
iibr.  9.  Thesauri  cap.  /».  Ambrosius  libr.  5.  dc 
Fide  cap.  8. 

Aliter  respondet  Maldonalus,  scilicet  Chris- 
lum,  cliam  qua  Dcus  est,  non  scirc  diem  judicii, 
quasi  ex  olTicio ,  quia  solius  Patris  oflicium  est 
praedestinare,  deccrnere  et  constituerc  diem 
judicii,  acconscquentcr  illum  nosse  etrevelare 
cum  voluerit  :  Patri  cnim  appropriaUir  provi- 
dcntia,  cujus  parsestprcedestinatio.  Sedhaecex- 
positio  est  acutior  et  abstrusior  :  prior  vero  jam 
data  solidior  est,  et  planior. 

Porro  Agnoetaj,  hseretici  habiti  sunt,  quod 
diccrent  Christum  diem  judicii  ignorasse,  teste 
Damasceno  lib.  de  Ila^resibus.  Dicti  sunt  Agnoe- 
tOB,  id  cst  ignorantcs  :  horum  auctor  fuit  Theo- 
phronius(qui  et  Themislius  dicius  est)  tempore 
Valcnlin.  Imp.  et  Liberii  Pontificis  sub  annum 
Domini3G5.  Ita  Niccphorus  lib.  18.  cap.  50.  Vide 
Gabriclem  Prateolum  de  Ha;rcsibus  libr.  1.  cap. 
i9.  Ad  eos  ex  parte  alludit  Origenes  iract.  30. 
in  Matthseum,  qui  censct  Christum,  cuin  ha^c 
diccret,  ignorasse  diem  judicii,  scivisse  vero 
eum  post  suam  resurrectionem  :  tunc  enim 
constitutus  Ci  Patrc  est  judcx  vivorum  et  mor- 
tuorum.  Vcrum  hic  quoque  est  crror  :  Christus 
enim  ab  initio  concepiionis  suse  fuitplcnus  sa- 
pientia  cl  gratia  :  quarc  iu  ncutra  crescerc  po- 
tuit. 

37.  SiciT  ALTEM  (fuit,  conligit,  vcl  accidit) 

IN  DIEBUS  KOK,  ITA  EniT  (COUtingCt  Ct  accidct)  KT 

ADVENTUs  FiLii  iiOMiMS.]q.  d.  Sicut  inopiuatuu^ 
et  subilum  fuii  diluvium  quod  onines  obruit,  sic 
inopinatus  et  subilus  erit  advcntus  mcus,  qui 
omnes  comprchendcl.  Patct  cx  scqucnt. 

38.  SlCUT  EMM  EBANT  IN  DIERUS  ANTE  DILUVIUM, 
C0MEDENTE8    ET    niBENTES  (cpulautes    Cl    COnvi- 

vantes  sinc  cura  et  sollicitudine,  ct  tanquam 
nuUo  venturo  vialo  lasciviaitcs,   ait  Clirysosl.) 

NCBENTES  ET  NUPTIII  THADENTES  (Gl\TC.  yxy.owrti  /.ui 

«xyau(?nvTe,-,  id  csl ,  (luccutcs  uxorcs,  ct  ad  uup- 
tiasdantes,  filias,  sororesvelcognatassuas  viris 
«n  uxores)  usqde  ad  eum  diem  quo  intravit  Noe 
IN  arcam. 

89.  et  non  cocNOVEnuNT,  exitium  ct  snbmcr- 
^ionenisibiiniiniuentcm,  donec  vemt  diluvium, 

CORNEL.    k    LIPIDE.    TUM.    VIU. 


immM.  Cap.  XXIV.  kk9 

ET  TULIT  OMNES  :  ITA   ERIT  ET  ADVKNTr»  FlMI  HO* 

MiMs.  ]  subitus,  inexpectatus  et  occupans  in- 
cautos. 

Dices ,  Ex  solis  et  lunae  obscuratione,  stella- 
rum  casu,  aliisquc  signis  horrendis  cognoscent 
homines  instare  finem  mundi.  Unde  aitLucas, 
Arescentibas  kominibus  prcB  timore  et  exspecta- 
lione  eorum ,  quie  supervenient  universo  orbi :  ergo 
finis  mundi  non  erit  eis  inopinatus.  Resp.  Post 
solis  el  lunae  obscuraiionem,  relitiuaque  signa 
praevia,  dabit  Deus  aliquod  tempus  (luiclis  ct 
pacis,  ac  tum  homines  oblili  signoruin  ,  dabuni 
se  voluptatibus,  gul.-E  et  luxuria;,  ut  anic  :  quare 
tunc  Deus  finem  illis  mundoque  inducet,  om- 
nesque  subito  intcritu  obruet.  Simili  modo  mo- 
ribundi  subinde  revalescere  videntur ,  sed  illico 
in  morbum  recidunt  acmoriunlur;  perinde  ac 
candela  deficiens,  extremum  conatum  excrens, 
fiammulam ,  quasi  spiritum  emittit,  ac  illico  ex- 
tinguitur.  Rursum  tanta  tunc  erit  multorum 
impiorum  duritia  et  improbitas,  ut,  etiamsi 
videant  solem  et  lunam  obscurari,  cetcraque 
signa  ;  tamen  gul;c  ct  luxuria;  quibus  assueve- 
rant ,  inhient ,  nec  cogitent  de  finc  mundi  et 
die  judicii  instantc ,  uti  fecit  Ballassar  convivans 
cum  suis  ea  nocte ,  qua  Cyro  obsessus  et  occisus 
est,  donec  vidit  manum  fatalem  sibi  exiiium 
describcntem ,  per  .Ifane,  tekel,phares,  Daniel.  5. 
Vide  ibi  dicta.  Unde  S.  Augustinus  epist.  80. 
docet  pios  In  fine  mundi  ob  lucc  signa  forc  inoes- 
tos ,  impios  vero  genio  induUuros  ct  exultaturos. 
Et  S.  Chrysostomus  hic  :  Pax,  ait,  et  lascivia 
insensatis  erit,justivitam  in  tribulationc tralicntes 
rnoerebunt.  Quocirca  subjicit  Christus  ; 

UO.  TUNC  DUO  erunt  in  Acno  :  unus  assumetur, 
ET  UNUS  RELi.NQUETUR.  ]  q.  d.  lu  dic  judicii 
Christus  separabit  socium  i\  socio,  viciuum 
a  vicino ,  v.  g.  agricolam  ab  agricola ,  ac  cum 
quijuste  picquc  vixit,  assumet  secum  ad  glo- 
riam  in  coilum,  altcrum  qiii  impie  vixit,  relin- 
quet  in  sceleribus,  ac  reprobabit  damnabilque 
ad  pccnas  ajtcrnas.  Nam  ut  ait  S.  Ambros.  in 
LuciC  cap.  17.  35.  Qui  assuviilur,  rapitur  obviam 
Cliristo  in  aera  ;  qui  autem  relinqultur ,  iviproba- 
tur.  Dicit  hoc  Chiistus  ,  tuni  ne  quis  fidat  bonoe 
socictati,  quodinter  pios  vivat;  tumut  ostcndat 
quainsubiile  et  exactum  sit  futurum  judicium, 
quod  patrcm  i^i  filio ,  uxorem  ii  marito ,  fralrem 
a  fralrc  sccernct  et  dividct. 

Zll.    DU.E   MOLENTES    IX  MOLA  :  UNA   ASSUMETUR, 

ET  UNA  RELixQUETUR.]Idem  dicit,  pcr  aliudcxem- 
plum  molcntium  :  olim  euim  utcbantur  molis  , 
non  aqua  vel  vcntocircumactis,  sed  trusaiilibus, 
quas  versabantscrvi  ct  ancillse,  itaquc  farinam 
conficiebant,  ut  patct  Exodi  11.  5.  In  mola; 
gr£cce,  h  Tw  /zuiw.c,  id  cst,  in  pislrino :  ibi  cnim 
erant  molendina,  ut  inolilam  farinaiu  mox 
pinsercnt,  ct  pancs  conficcrcnt. 

42.  VlGILATE   ERCO  QUIA  NESCITIS    QUA  IIORA  DO- 

MiNus  VESTER  VENTimus  siT.]  q.  d.  Vigilauios,  as- 
sidue  cogitate  mortcm  esse  cerlam,  dicmvcro 
morlis  inccrtum.  Idem  dico  dc  die  jiidicii  tum 
parlicularis,  quod  in  morte  cujusquepi-ragilur; 
tum  universalis,  quod  Iiet  in  linc  mundi:quare 
ad  utramquc  vos  comparatc  assiduc,  virlulibus 
et  bonis  operibus  incumbcndo.  Nain  ut  ait  S.  Hie- 
ronymus  in  cap.  2.  Joclis  :  Quod  in  dicjudicii 
futurum  est  omnibus,  lioc  in  sini^ulis  dic  mortis 
impletur.  Et  sanctus  Auguslinus  episl.  80.  Inquo 
quemque  statu,  inquil,  invenerit  suus  vovissimus 

57 


^iJO  COMMENTARIA  IN  MA 

dies,  in  lioc  eum  comprehendel  mundi  novissimus 
dies  :  qitoniam  qualis  in  dic  isto  quisque  moritur, 
talis  in  die  illo  judicabiliir.  Unde  rcferl :  Ac  per 
hocvigilare dcbet omnis  Christianus,  ne  imparatum 
eum  invcniut  adventus  Domini.  Jmparatum  aiitem 
invcniet  ille  dies  ,  qiicvi  imparatum  invenerit  suce 
vitcB  hiijus  ultimus  dies. 

Porro  causa  cur  Dcus  voluerit  hunc  diem  no- 
bls  csse  inccrtum,  est,  ut  Iutc  iuccrtitudo  noliis 
assiduc  sit  accr  slimulus  ad  omne  virlutis  stu- 
dium.  Nam  ut  ait  S.  Clirysost.  et  ex  eo  Euthy- 
mius  :  Si  scirent  homines ,  quando  sunt  potissimum 
moriturij  ea  prorsus  hora  pKnitere  studerent ,  et 
diligentiam  circa  illam  horam  ostcnderent.  I^c 
igitur  illo  solummodo  tempore ,  sed  continue  dili- 
gentes  sint ,  perque  totam  vitam,  magno  studio 
satagant  se  paratos  tenere  ad  communem  omnium 
finem,  et  eum  qui  cuique  proprius  est ,  fecit  Deus 
ut  ignorarent,  furisqueinstar  venturum  pradixit. 

Idcirco  diabolus,  ut  hunc  incertitudinis  sti- 
muUmi  hominibus  eripiat;  eum  per  partes  con- 
cidit  et  elidit,  acsingulispersuadet  vitam  saUem 
imius  anni,  atque  eo  finilo,  sequentis,  et  ita 
deinceps  sine  fine  :  facit  enim  ut  videantur  sibi 
homines  adcovegeli  etvalentes,  ut  facilcadhuc 
■  annum  unum  vivere  queant.  Singuhs  ergo  an- 
nis  hoc  renovat ,  ac  menli  eorum  ingerit :  Tu 
recte  valcs ,  ideoquc  hoc  anno  non  moricris ; 
quo  fit,  ut  quasi  certi  de  vita,  singulis  annis 
poenitentiam  ct  bona  opera  negUgant,  diCfcrant- 
que  ad  annum  quo  morienlur  :  unde  cum 
annus  ille,  qui  morti  singulorum  a  Deo  decre- 
tus  est  advenit ,  iilo  pariter  se  uon  morituros 
sibi  persuadent;  hinc  fit,  ut  semper  imparatos 
et  securos,  tandcm  mors  certa  ct  dies  uliimus 
invadatetobruat.  Ouarehoc  diaboUprincipium, 
uterroneumeUdendumcst ,  etcontrarium  menti 
iufigendum,  ut  quisque  sibi  initio  cujuslibet 
anni,  imo  diei  dicat :  Vila  tibi  brevis  est,  mors 
certa,  dies  mortis  incerta.  Ut  ergo  incerta  te 
non  praeoccupet,  certam  quotidie  expecta, 
libique  dicito  :  Tu  hoc  anno ,  hoc  die  forte 
morieris  :  sic  ergo  vive,  quasi  hoc  diemoriturus. 
Hoc  documentum  suis  dabat  S.  Antonius  leste 
S.  Athanasio;  Cum,  inquit,  excitaii  a  somno, 
ad  vesperam  nos  pervenire  dubitemus ,  et  quicti 
corpora  concedentes  de  lucis  non  confulamus  cul- 
ventu,  elc,  non  delinquemus,  aut  aiiqua  fragili 
cupidate  raptabimur ,  nec  irascemur  quidem,  nec 
terrenos  congregare  thesauros  ambiemus ,  quin 
potius  metu  quotidiani  processus  ,  omnia  caduca 
calcabimus.  Barlaam  quoque  idem  docuit  suum 
Josaphal:  Hodie  ^mqml,  tevitam  Religiosam  in- 
choasse  cogita,  hodie  quoque  finiturum.  Ita  Da- 
mascenus  in  Histor.  S.  Hieronymus  :  Sic  vive , 
ait,  quasi  quotidie  moriturus  :  sic  slude  lcmquam 
victurus.  S.  Marcella,  ait  S.  Hicronymus  episl.  16. 
ad  Principiam,  laudabat  illud  Plalonicum,  qui 
philosophiammeditalionem  mortis  esse  dixil;  et 
prcBceptum  Satyrici :  Vivememor  ieti,  fugit  liora. 
Sic  ergo  vixit,  ut  semper  se  crederet  esse  moritii- 
ram  :  sic  indutaestvestibas,  ut  meminisset  sepul- 
chrif  offerens  se  hostiam  ralionabilem,  vivam, 
placentem  Deo.  Quin  et  poeta  : 

Omnem  crede  dlem  libi  diluxisse  supremum. 

UZ.  IlLTJD  AUTEM  SCITOTE  ,  QTJOMAM  SI  SCIHET 
PATERFABIILIAS,  QUA  IIORA  FUR  VENTURUS  ESSET  , 
VIGILARETUTIQUE,  F,T  NON  6INERBT  PERFODI  DOMUM 


TrH/FJJVT.   Cap.   XXIV. 

suAM.J  Suppicnda  est  hic  nUcract  advcrsa  para- 
boLnepars,  quae  subintelligitur ,  hoc  modo,  sed 
quia  hanc  Iioram  ignorat ,  ncc  ccteris  omnibus 
vigilare  vull  autpotcst;  liinc  fur  more  suo,  illa 
hora  vcnit,  qua  cum  non  vigilare ,  sed  dormire 
putat ,  itaquc  eo  dorniiente  domum  cjus  spoliat 
et  diripit.  Hunc  esse  scnsum  Uquet  ex  Graeco; 
hic  enim  in  praeterilo  sic  habet :  Si  scivisset  pa- 
lerfamiUas  qiia  hora  fur  venturus  cssel,  vigilasset 
utique  ,  et  non  permisissel  perfodi  domum  suam. 
Supple  q.  d.  Quia  autcm  lianc  horam  nescivit , 
ideo  non  vigilavit,  et  permisit  donium  suam  ti 
fure  perfodi  et  diripi.  Ilinc  fur  dicitur  ii  furvo , 
id  est  atro ,  quod  pcr  obscuras  ct  atras  nocies 
furclur,  ait  cx  Varrone  Nonius. 

Parfurem  S.  Hilarius  accipit  zabulum,  id  est 
diabolum  :  Furem,  inquit,  esse  ostendit  zabulum 
ad  detrahenda  ex  nobis  spolia  pervigilcm,  et  cor- 
porum  nostrorum  domibus  insidiantem ,  ut  ea  in- 
curiosis  nobis  et  somno  deditis  consiliorum  suorum, 
atque  illecebrarum  jaculis  perfodiat.  Paratos  igitur 
esse  nos  convenit ,  quia  diei  ignoratio  intentam  sol- 
licitudinem  siispensce  expectationis  exagitat.  Ve- 
rum  melius  accipias  Christum  :  sic  enim  explical 
ipse  Christus ,  applicans  sibi  hanc  furis  parabo- 
lam  V.  sequenti ,  dicensque : 

hk.  Ideo  et  vos  estote  parati  j  quia  qua  nes- 
ciTis  hora  Fjlius  iiOMiKis  VENiET.  j  Ad  judicium, 
tum  parliculare  animae  vcstr.-c  in  hora  morlis, 
tum  universale  omnium  hominum  in  fine  mun- 
di.  Christus  ergo  comparat  se  furi,  non  quoad 
actum  furandi,  sed  quoad  silentium  et  secre- 
tum,  quo  fur  captat  horam,  qua  pulat  herum 
abesse  vcl  dormire,  itaque  incautumclam  inva- 
dit,  domumque  ejus  perfodit  et  spoliat.  Simili 
cnim  modo  Christus  incautos  et  inopinatos ,  vo- 
cat  ad  mortem  et  judicium.  Unde  Apoc.  cap. 
16.  15.  singulos  prcxmonens  ait :  Ecce  venio  siciit 
fiir.  Et  Paulusl.  Thessal.  5.  li.  Vos  caitemfratres, 
inquit,  non  estis  in  tenebris,  ut  vos  dies  illa  tan- 
quam  fur  comprehendat :  omnes  enimvos  fUii  lucis 
estis,  et  filii  diei,  etc.  Igitur  non  dormiamus  sicut 
ct  ceteri,  sed  vigilemus  et  sobrii  simus.  Vere  dixit 
sapiens  :  Vita  mortalium  vigilia. 

Hujus  sentenlia;  Chrisli  veritas,  quotidiana 
liquct  experientia.  Videmus  enim  plerosque  ho- 
mines  rapi  admortem  eo  lcmpore  ,  quo  sibi  sani 
csse  videntur,  ac  magna  animo  moUuntur,  ut 
mortcm  longc  a  se  abesse  putenl,  vitamquesibi 
muUos  annos  promittant.  Quare  tum  ex  hac 
cxpericnlia,  tum  cx  hoc  Christi  monito,  con- 
trarium  facere  debent;utcum  sibi  sanissimi 
vidcniur,  mortcm  stare  in  limine  domus  abs- 
condilamarbitrentur ,  ac  lum  se  morituros  crc- 
dant,cum  longioris  vitce  cogitationes  ct  spes 
veladial)olo,  vel  i^  concupiscentia  suggeruntur. 
Iia  fict,  ut  nunquam  fallat  eos  dies  mortis  in- 
ccrta ,  nec  eos  ut  fur  comprchendat. 

Ita  fecere  v:ri  sapicntes  ct  sanctl  in  Vitis  Pa- 
trum.  Lib.  5.  libello  3.  de  compunciione  n.  2. 
Abbas  Ammon  hoccuidam  datsalutis  monitum: 
Cogita  sicut  faciunt  iniqui,  qui  sunt  in  carcere : 
lUi  enim  interrogant  homines ,  Ubi  est  Judex ,  et 
quando  veniet?  et  in  ipsa  exspectatione  poenarum 
suarum  plorant.  Ita  et  monachus  clebet  semper 
suspectus  esse,  et  animam  siiam  objurgare  dicen- 
do  :  Vcemihi,  quomodo  habeo  adstare  ante  tribunal 
Chrisii,  ct  quomodo  habeo  ei  actuum  meorum  red- 
dere  rationem?  Si  igitiir  semper  sic  meditatus 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  Cap.  XXIV. 


451 


faeris  ,  poteris  salvus  esse.  Et  num.  3.  Abbas  Eva- 
grius  :  lUud  divinum,  ait,  horrendum  atqae  ter~ 
ribile  imaginare  judicium.  Adhuc  admedium  rc- 
positam  peccutoribas  cotifusionem;  quam  passuri 
sunt  in  conspcctu  Cliristi  et  Dei,  et  corum  Angelis 
ct  Archan^elis ,  Votestatibus,et  universis  homini- 
bas  sed  et  supplicia  omniu,  ignem  ceternam, 
vermem  immortalem ,  turtarorum  tenebras,  et 
super  h(ec  omnia  dentium  stridores ,  et  timores  et 
tormenta.  Adduc  otiam  et  bona  qux  sunt  Jastis 
reposita,  fiduciam  ante  Deum  Vatremet  Cliristum 
ejusfUium,  coram  Angelis  et  ArcltungeUs  et  Po- 
testatibus,  atque  omni  plebe  ,regnumcceloram  ct 
dona  ejus,  gaudium  et  reqaiem,  etc.  Et  num.  li. 
Ahbas  Elias  ait :  Ego  trcs  res  timeo.  Unam ,  quando 
egressura  est  anima  mea decorpore;  aUam,  quando 
occursurus  sum  Deo ;  tertiam,  quando  adversum 
me  cst  proferenda  sententia.  Sanctse  memoria) 
Thcophylus  Archiepiscopus  cum  moriturus  es- 
set,  dixit :  Beatus  cs,  Abha  Arseni ,  quia  semper 
hanc  horam  ob  oculos  habuisti.  Ibidem  num.  22. 
senex  alius  hoc  dat  monitum  :In  omni  re  ina-epa 
animam  tuam,  dicendo  ei  :  Memor  esto  quia  te 
oportet  Deo  occutrere,  Et  num.  23.  Vidit  senex 
quemdam  ritientem,  et  dixit  ei  :  Coram  cceli  et 
terrce  Domino  rationem  totius  vitoe  nostrc?  rcddi- 
turisumuSf  etturides? 

65.  Quis  PUTAS  ( Gr(cc.  ti?  apu ,  id  est,  quisnam , 
quis  profeclo,  quis  utique)  est  servus  fidelis 

ET  PnUDENS,  QUEM  CONSTITUIT  DOMINUS  SUPER  FA- 
MILIAM    SUAM,    1!T   DET    ILLIS  CIBUM  IN    TEMPORE?] 

Prima  facic  videtur  liic  csse  hiulcum,  avxyT«-4ooTov 
sive  interrogalio  carens  responso,  sed  revera 
non  cst.  Verba  cnim  sic  ordinanda  sunl :  Quis 
putasestservus,  queniconstiluit  dominussuper 
familiam  suam,  ad  hoc  ut  det  illis  (qui  suni  in 
familia)  cibuni  in  lempore,  lidehs  et  prudens? 
utique  is  csl  (idelis  el  prudens  ,  qui  idipsum  ad 
quod  constilulus  cst  prastat,  qui  scilicetsingu- 
lis  de  familias  dat  cibum  in  tempore;  hoc  est 
cuiquc  famTiIo  et  domcstico  suum  cibum  de- 
mensum  distribuit,  sive  ut  annonam,  sive  ut 
mercedem  laboris.  Olim  enim  cuin  rara  esset 
pccunia ,  mcrces  faniulis  solvebatur  per  anno- 
nam.  Utraqae  enhn,  ait  Chrysost.  reopusest, 
nt  sciUcetqu(t  domini  sunt  (ulproprios  asusrapia- 
mus,  ct  ut  opportune  omnia  dispensemus :  namsi 
horum  cdlerum  absit,  ejus  absentia ,  alterUm  om- 
nino  claudicat. 

Proprie  hac  gnome  Chrlslus  tangii  Episcopos 
ei  Pastores  :  his  enim  incuml)it  pascere  Eccle- 
siam,  qua;  eslfamilia  ipsorum,  imo  Chrisii,  ut 
singulis  pabulum  sacra;  doclrina;  pro  captu  cu- 
jusque  distribuant :  quare  has  in  re  vigilantes  , 
aeque  ac  prudentes  et  fideles  sint  oportet.  Ita 
sauclus  Hilarius  :  Quamquam  ,  ail,  in  commune 
nos  ad  indefessam  vigitanlia  curam  adhortetur, 
specialem  tamen  popuU  principibus,  id  est  Episco- 
pis,  inexspectatione  adventuque  suo  soUicitudinem 
viandat.  Ilunc  cnim  servum  fidelem  atque  pruden- 
tem  pra-positam  famiUfS  significat ,  commoda 
atquc  utilitatcs  conunissi  sibi  popuU  curantem  : 
qui  si  dicto  audiens ,  ct  prccceptis  obediens  crit ,  id 
est,  si  doctrincB  opportanitate  et  veritate  infirma 
confirmet ,  disrupla  consoUdet ,  depravata  con- 
vertat,  ctverbum  vil(ein  ceternitatis  cibum  alendce 
fumUice  dispendat ,  etc. 

Intcrrogatio  ista,  qais  putas ,  innuit  paucos 
essc  tales  scrvos  ,  puta  Episcopos  et  pastorcs , 


qui  pcromnia  in  cura  gregis  Chrislo  sintfidek-s 
ei  prudentes.  Unde  illud  S,  Hleronymi  :  Sacer- 
dotesmuUi,  sucerdotes pauci.  El  illud.S.  Ilonifacii 
Aposioli  {lerinaniajetMartyns  ;  Oiim  sacerdotes 
aurei  celebrabunt  in  vasis  U'j;npis  ;  nanc  sacerdotes 
lignei  celebrant  in  vasis  aarcis.  lla  Tilus  Bostre- 
nus  in  Lucre  12.  v,  UZ.  Non  ignorans,  inquit, 
dixit,  Quis  patasest?  sed  ut  quod  raruniest ,  ct 
mullo  lionore  dignum  demonslrarct.  Unde  se- 
quitur  : 

liS.  BEATUS  ILLE  SERVUS,   QUEM  CUM  VENEniT  DO- 
MINUS    EJUS,    INVENEUIT   SIC    FACIENTEM.  ]  AssiduC 

scilicet  et  continuo  usque  ad  moriem  ditinque 
•judicii  parlicularis,  et  consequenter  universa- 
lis,  ut  scilicet  quiquc  fidoli  Ecclesice  suacon- 
gruum  cibum  ,  id  est  doclrinam  et  Sacramenta, 
prBesertiin  Eucharistiee,  ad  alendam  ia  fidc  el 
pietate  animam  tempore  opportuno  distribuat. 
lieatus  ergoest  Episcopus,  qui  id  pr»stat,  quia 
non  tanium  ob  suam  sanctitaiem ,  coronam  jus- 
titice  'd  Christo  accipiet,  sedel  tot  coronas  nan- 
ciscetur,  quot  fideles  in  eadem  aluit  et  promovit , 
juxla  illud  Daniel.  cap.  12.  Oai  adjusiitiaiueru- 
diunt  multos ,  fulgebunt  quasi  steilcB  in  perpetuas 
ceternitates.  Unde  Chrislus  causam  cur  beatus 
sit  eriique,  subdit  dicens  : 

in.  Amen  (id  esl,  in  veritate,  verc  et  ceric  .".s- 
severo,  etc. )  dico  vonis ,  quoniam  ( quod)  supir 

OMMA  BONA  SUA  CONSTITUET  EUM.]  Alludlt  ad  SCr- 

vum  qui  ob  ineritum,  quo  familiam  heri  fideli- 
ter  et  prudenier  rexit,  merctur  ab  eo  exaliari, 
ac  omnibus  ejus  bonis  pracfici,  ut  iis  cumheio 
quasi  consorsetsocius,  etpene  asqualis  fruatur, 
iiti  Joseph  a  Pharaone  prseposilus  fuit  jl^gypto, 
ut  reipsa  (etsi  non  nomine)  esset  rex/Kg\')ti, 
Gen. /il.  aO.  Simili  enim  modoDeus  beabiiet  cxal- 
tabit  prudenles  et  fidelcs  Episcopos,  qui  fidcics 
suosbenerexerint,  etdirexerintadaeternanisalu- 
tem,  ut  eos  majori  gloria  donct,  quam  fideles 
privalos,  adeoqueeosnon  lantumillis  praificiat, 
sed  ei  faciatcieliacterrae  toliusque  muudi  reges 
etdominos.  Ita  Uemigius  :  Bonos  audiiores,  ait, 
faciet  discambere ,  ut  Lucas  dicit ,  bonos  prcedi- 
catorcs  saper  omnia  bona  conslituet :  magna  cnim 
distantia  ut  meritorum,  ita  et  prcem.orum.  Et 
Origenes  :  Conregnabit ,  ait,  cum  Christo ,  cui 
omiua  Pater  trndidit.  S.  Hilarius  :  Supcr  omnia 
bona  constituctur ,  inquit,  id  cst ,  in  Dei  gto- 
ria  coUocabitar,  quia  nihil  sit  altra  qiiod  mcUus 
sit.  Hoc  estquod  dicitur  Apoc.  h.  10.  Procidebont 
viginti  quatuor  seniores  ( Praelati  el  Episcupi  ) 
ante  sedentem  in  throno,  et  adorabant  viventcm  in 
sceculasccculorum,  et  millebant  coronas  suas  antc 
thronum,  dicentes  Agno,  id  est  Christo,  ul  ail 
c.  U.  Fecisti  7ws  Deo  noslro  regnum  et  sacerdolcs, 
ct  regnabimus  super  ten-am.  Vide  ibi  dicta.  Quod 
de  Episcopodixi,  applica  cuilibet  pairifamilias; 
hic  enim  domi  su;c  est  quasi  Episcopus,  ul  ait 
S.  Augustinus,  aeque  ac  fidelis  quisque  sui 
ipsius. 

In  vita  S.  Amandi  qui  tempore  Dagoberti  re- 
gis  Francorum  fuit  Episcopus  Trajeclensis,  cla- 
ruitque  anno  Domini  870,  ac  Gaudenses,  Scla- 
vos,  Vascones,  multosque  alios  ad  Christum 
convertit,  narralur,  quodeaipsa  hora,  qua  vita 
fimctus  est,  apparuerit  S.  Aldegundi  in  gloria 
circumdatus  turba  albatorum,  cumque  illa 
nesciret  quidnam  haec  significarent ,  audivit  al) 
angelo  :  Vir  Dei  Aniandus,  gloriosus  ad  gaudia 


4^2 


COMMENTARIA  IN  MATTILEIIM.  Cap.  XXIV. 


coeleslia  pcrtransit.  Turba  albaiorum  sunt  iili, 
qui  per  inslantiam  praedicalionis  ejus  ascripli 
sunt  coclo,  ac  proinde  supcr  eos  ipse  princeps 
in  aelernum  appareljit.  Nam  ejusdiscipuli  illus- 
triores  fuere  S.  Landoaldus,  S.  Eavo,  sanctus 
Amanlius,  S.  (ierirudis,  S.  Mauronius,  S.  An- 
dreas,  S.  Florcbertus,  pluresque  alii.  lia  habet 
ejus  Vita  apud  Surium  di   Februarii. 

SCPtn  OMMA  HONA  SUA  CONSTITUET  EUM.]  GrcTCC, 

supcr  omniaqiue  ipsiits  siint,  ut  \ertitSyrus.  iJona 
Dci  suut  duplicia,  scilicct,  primo,  externa  et 
creaia,  iit  coDlum  ,  terra  ,  omnesque  creaturai 
iis  contentce.  ila  Origen.  Secundo,  inlerna  et 
increaia,  tit  sunt  immensa  ejus  majeslas ,  bo- 
nitas,  suavilas,  sapientia,  potentia,  lionor, 
gloria  ;  ceteraque  ojus  altributa,  tum  cssentia- 
lia ,  tum  personalia ,  uJi  sunt  paternitas,  filialio 
et  spiratio  Spiritus  sancti.  Deus  enim  est  ocea- 
nus,  uti  rerum ,  ita  bonorum  omnium;  super 
utraque  constituet  Deus  fidelem  servum  ,  puta 
Episcopum  etPastorem,  quia  faciet  eum  quasi 
dominari,  non  tantum  creaturis  omnibus,  sed 
et  bonis  omnibusimmensis  et  infinitis  qu»  Deus 
in  se  continet,  ut  cum  Deoipsis  fruatur,  beetur 
el  glorificetur  in  a^ternum.  Si  enim  Jacol)  luc- 
tans  cum  angelo  Dei,  cumquc  valentem  vincens, 
dictus  est  Israel,  id  est,  dominans  Deo,  Genes. 
.32.  28.  multo  magis  beati  Episcopi  sua  virtute 
vincentes  quasi  Deum ,  vocabuntur  eruntque 
Israeles,  idest,  dominantes  Deo,  ut  caiertia  hcBc 
prcemia  liabeant ,  Itim  pro  sua  vita,  tum  pro  gre- 
gis  cuslodia ,  ait  Rabanus  :  quia  enim  ipsi  recte 
praefuerunt  gregi  Dei,  hinc  meriti  sunt,  ut  bonis 
Dei,  ipsique  quasi  Deo,  ab  ipsoDeo  per  miram 
ejus  dignationem,  suo  quodam  modo  prajfice- 
rentur :  Deus  enim  seipsum  tradit  in  possessio- 
nem  et  peculium ,  juxta  illud  ;  Dominus  pars 
hwreditutis  mece  et  calicis  mei,  psalni.  15. 

/18.  Sl  AUTEM  UIXERIT  MALUS  SEUVUS  ILLE  (id  CSt 

hujusmodi,  constitutus  scilicet  ab  hero  super 
familiam  suam)  in  corde  suo  :  Moram  facit  do- 
MiNus  MEUs  VENiRE.]q.  d.  Si  cogiiarit  Episcopus  : 
Longe  a  me  abest  dies  mortis  et  juaicii,  quare 
utar  et  abutar  vita,  et  ofilcio  meo  ad  omnem 
luxum  et  ambitionem.  Unde  explicans  subdit : 

69.  Et  coeperit  percutere  conservos  suos  , 
manducet  autem  et  uibat  cum  ekriosis.]  id  cst 
ebrielati  deditis;  Grajca,  cum  ebriis,  Percutere , 
scilicet  injuste.  Nam,  ut  ait  auclor  Imperfecti  : 
Qui  propter  justam  caasam  perculit ,  eliamsi  pe?-- 
cutiat,  percutere  tamcn  non  videtur.  Sicut  enim 
justa  ira  non  est  ira,  sed  diligenlia  :  sicjustaper- 
cussio  non  est  percussio ,  sed  correclio ,  uti  pater 
et  praeceplor  percutit  et  flagellat  suos  filios  et 
discipulos,  utcorrigat. 

Indicat  hic  Christus  Prselatorum  duo  esse  ca- 
pitaliavitia  ,  ex  quibus  cetera  omnia  scaturiunt, 
scilicct  audaciam  imperiosam  et  tyrannicam , 
ac  cupiditatem  sive  studium  voluptalum,  gulae 
ct  luxurioe.  Hoc  est  quod  Pastorcs  et  Episcopos 
admonet  S.  Petrus  epist.  1.  c.  5.  2.  Pascite  qui 
invobis  est  gregem  Dei ,  providentes  non  coacte , 


sed  sponlance  secundum  Deum,  ncque  turpis  lucri 
gratia  ,  scd  votuntarie,  neque  utdominantes  in 
clcris,  scd  forma  facti  gregis  ex  animo.  Et  cum 
appariwril  princeps  paslorum,  percipietis  immar- 
cescibilcm  glorice  coronam.  Vide  ibi  dicta. 

50.  Veniet  dominus  servi  illius  in  die  qua  non 

SPERAT,  ET  HORA  QUA  IGNORAT.]  A'OM  spcrat  ,\{[  CSt, 

non  putat,  non  timet :  graece  oJ  npoaoc/.x,  id  est , 
non  exspeclat.  Sic  Virgil.  1.  yEneid. 

At  spcrate  ( id  est ,  timete }  deos  memores  faudi  aiquo 
nefandi, 

Et  Ubr.  U. 
Hur.c  ego  si  potui  tantum  sperare  (timere  )  dolorem. 

51.  Et  DiviDET  EUM,  PARTEMQUE  (soriem  clcon- 
ditionem)  ejus  ponet  cum  hypocritis  :  ilhc  erit 
FLETUS ,  ET  sTRiDOR  DENTiUM.]  Pro  diviclct ,  graecc 
est  otxoTo/i-nau ,  id  est  dissecabit,  scilicel  aniinam  ct 
corpore  in  morte  et  post  mortem,  animam  tra- 
dendogehennaeetdaemonibuSjCorpus  sepulchro 
etvermibus.  Dividet ,  ait  S.  Hieron.  non  quodgla- 
dio  eum  dissccet,  sed  quod  d  Sanctorum  consorlio 
eum  separel.  q.  d.  Christus  talcm  Episcopum , 
non  solum  ab  otTicio  suo  amovebit,  sed  cisepa- 
rabit  a  consortio  Eeatorum  et  angelorum,  cccli 
et  Dei,  ac  tradet  diabolo  jugiter  cum  damnatis 
cruciandum  in  inferno. 

CuM  nYP0Ci\iTis.]  Idest,  cum  pigris  servis,  qul 
quasi  hypocritnc  ad  oculuin  doniini  serviunt, 
alias  otiosi :  nam  extra  oculos  heri  positi ,  va- 
cant  somno  et  poculis,  ideoque  miltendi  sunt 
in  ergastuluminferni,  ubi  est  locus  pigrorum. 
Sic  passim  in  Proverbiis  hypocrita  significatim- 
pium,  qui  pigreDeo,  sed  fervide  suis  cupidita- 
libus  servit,ut  ibidixi.  Alludit  ad  illud Job  20.  29. 
Hcec  est  pars  hominis  impii  d  Deo.  Et  cap.  8.  13. 
Spes  hypocritce  peribit.  Et  cap.  13.  16.  Non  enim 
veniet  in  conspeclu  ejus  omnis  hypocrila.  Et  Isaiae 
33.  \h.  Conterriti  sunt  inSion  peccalores ,  possedit 
tremor  hypoa^itas  :  quis  polerit  habilare  de  vobis 
cum  igne  devoranle?  quis  habitabit  ex  vobis  cum 
ardoribus  sempiternis? 

Probavit  Christus  cuique  fideli  scmper  esse 
vigilandum,  ut  per  bona  opera  se  paret  adccr- 
tum  Domini  ad  judicium  adventum,  eo  quod 
dies  ejus  sit  incerta,  ne  illa  ipsum  incaulumet 
imparatum  obruat,  cum  certo  damnationis  pe- 
riculo.  Probavit  id  primo,  v.  37.  exemplo  dilu- 
vii,  quod  sub  Noe  omnes  inopinato  submersit 
Secundo,  v.  63.  per  parabolam  heri  qui  vigilat, 
ut  furem  noctu  et  clam  irrepentem  repellat. 
Tertio,  v.  65.  per  parabolam  servi  fidelis  et  al- 
tcrius  infidelis,  quorum  ille  amplum  a  domino 
recipitpr£emium,  hic  acre  supplicium.  Quario, 
cap.  seq.  vers.  1.  per  parabolam  virginum 
prudentum,  qusc  acceperunt  oleum  in  lampa- 
dibus.  Quinto,  ibidem  v.  16.  per  parabolam 
talentorum,  qure  herus  in  servos  distribuit,  ac 
cum  eis  strenue  negotianies  gloriose  remu- 
nerat,  pigros  vero  et  olianles  plectit. 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.   Cap.   XXV,  bil 

I 

CAPUT  VIGESIMUM  QUINTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PeRGIT  CiIRISTUS  FIDEI.es  MONERE,  ET  STIMULARE  AD  ASSIDUAM  VICILANTIAM,  ET 
BONORUM  OPERUM  STUDIUM  ,  UT  SEMPER  SINT  PARATI  AD  INCERTUM  EJUS  ADVENTUM, 
DIEMQUE  JUDICII,  UT  PATET  EX  V.  12.  ET  Ex  C.  PR.ECED.  V.  42.  QUOCIRCA  PRIMO, 
INDUCIT  PARAT50LAM  DECEM  VIRGINUM,  QUINQUE  FATUARUM  ET  QUINQUE  PRUDEN- 
TIUM,  QUARUM  ILL^  CARENTES  OLEO  EXCLUS^  SUNT  A  NUPTIIS  SPONSI  ;  H^  VERO 
ADMISSiE,  QUIA  OLEUM  HABEBANT  IN  LAMPADIBUS.  SeCUNDO,  V.  l4.  INDUCIT  PARA- 
BOLAM  TALENTORUM,  QU^E  HERUS  FAMULIS  SUIS  DISTRIBUENS  AD  NEGOTIATIONEM  ET 
LUCRUM,  REDIENS  DEINDE  AB  EIS  EXEGIT,  AC  NEGOTIOSOS  PR.EMI1S,  PIGROS  ET  OTIOSOS 
SUPPLICIIS  AFFECIT.  DeNIQUE  V.  3l.  REM  IPSAM  APERIT,  TOTAMQUE  JUDICII  EXTREMI 
IDEAM,  AC  SENTENTIAM  TAM  1N  IMPIOS,  QUAM  IN  PIOS  FERENDAM,  OCULIS  SUBJICIT. 

UlTIMA  HJEC  FUERE  ChRISTI  MONITA  ,  IDEGQUE  PR/tlGNANTIA  ET  EFFICACIA  :  NAM  POST 
BIDUU3I  CAPTUS  ET  OCCISUS  EST ,  UT  PATET  C.  26.  V.  2.  DlXIT  ERGO  HiEC  ChRISTUS 
FERIA  TERTIA,  SIVE  DIE  MaRTIS  ,  CUM  SEQUENTI  FERIA  QUINTA  EUCHARISTIAM  IN- 
STITUIT,    ET   FERIA    SEXTA    CRUCIFIXUS   EST.    VlDE    ChRONOTAXIM. 

^.3^5^^ UNC  simlle  erlt  regniim  calorum  deccm  virginlbus  :  quae  accipienles 
.nnpacles  suas,  exierunt  obviam  sponso  et  sponsoe.  2.  Quinque  auteni 
cx  eis  erant  fatuae,  et  quinque  prudentes  :  3.  secl  quinque  fatuic 
^jncceptis  lampadibus,  non  sumpserunt  oleum  secum  :  4.  prudentes  vero 
|acccperunt  oleum  in  vasis  suis  cum  lampadihus.  5.  Moram  autem  fa- 
«cieiUe  sponso,  dormitaverunt  omnes  et  dormierunt.  6.  Mcdia  autem 
noctc  clamor  factus  est :  Ecce  sponsus  venit,  exite  obviam  ei.  7.  Tunc 
fiurrcxerunt  omnes  virgines  illse,  ct  ornaverunt  lampades  suas.  8.  Fatuge  autem  sapientibus 
dixerunt  :  Date  nobis  de  oleo  vestro  :  quia  lampades  nostrae  exlinguuntur.  9.  Res- 
ponderunt  prudentes,  dicentes  :  Ne  fortc  non  sufficiat  nobis  et  vobis,  ile  potius  ad 
vendentes,  et  emite  vobis.  10.  Dum  autem  irentemere,  venit  sponsus  :  et  quae  paratae 
erant,  intraverunt  cum  eo  ad  nnptias,  et  clausa  est  janua,  ii.  Novissime  vero  ve- 
niunt  et  reliqua)  virgines,  dicentes  :  Domine,  Domine,  aperi  nobis.  12,  At  ille  res- 
pondens  ait  :  Amen  dico  vobis,  nescio  vos.  i3.  Vigilate  itaque,  quia  nescitis  diem, 
neque  horam.  i4.  Sicut  enim  homo  peregre  proficiscens,  vocavit  scrvos  suos ,  ct 
tradidit  iUis  bona  sua.  i5.  Et  uni  dedit  quinque  talenta,  alii  autem  duo,  alii  vero 
unum,  unicuique  secundum  propriam  virtutcm,  et  profectus  est  statim.  16.  Abiit  autem 
qui  quinque  talenta  acceperat,  et  operatus  est  in  eis,  et  lucratus  est  alia  quinque.  17.  Si- 
militer  ct  qui  duo  acceperat,  lucratus  est  alia  duo.  18.  Qui  autem  unum  acceperat,  abiens 
fodit  in  terram,  ct  abscondit  pecuniam  doniini  sui.  19.  Post  mullum  vero  temporis 
venit  dominus  servorum  illorum ,  et  posuit  rationem  cum  eis.  20.  Et  j  credens  qui 
quinque  talenta  acceperat,  obtulit  alia  quinque  talenta,  dicens  :  Domine,  quinque 
talenta  tradidisti  mihi,  ecce  alia  quinque  superlucratus  sum.  21.  Ait  illi  dominus  ejus  : 
Eugc ,  serve  bone  et  fulelis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis,  super  multa  te  conslituam, 
intra  in  gaudium  domini  tui.  22.  Accessit  autom  et  qui  duo  talcnta  accepcrat,  cl  ait  :  Do- 
mine,  duo  talenta  tradidisti  mibi,  ccce  alia  duo  lucratus  sum,  23.  Ait  ilU  (lominus  ejus  : 
Euge,  serve  bone  et  fidelis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis,  super  midta  te  ronstituam, 
intra  in  gaudiuni  domini  tui,  24,  Acccdens  autem  et  qui  unum  talentum  acceperat,  ait  : 
Domine,  scio  quia  liomo  durus  es,  metis  ubi  non  seminasti,  et  congrcgas  ubi  non  spar- 
sisti  :  25,  et  timens  abii,  et  abscondi  taloiitum  tuiun  in  tcrra  :  cccc  liabes  quod  tuum  esf. 
20.  Respondeus  aulcm  dominus  ejus,  dixit  ei  :  Serve  male  ct  pigcr,  sciebas  quia  meto  ubi 


^5\  COMMLNTAniA  H  ilAtJlVEm.  Cap.  XXV. 

non  semino,  ct  cohgrego  ubi  non  sparsi  :  27.  oportnit  Gfgo  te  comhiittere  peciiniafn 
/neam  nnmniulariis,et  vpnfcns  ogo  rercpissem  iitiqne  quodmeiim  est  cuni  usura.  28.  Tollite 
itaquc  ah  co  talenlum,ei  flate  ci  qui  httbct<lecem  tfilontn.  29.  Omni  enim  habenti  dabitur, 
ot  abundabit  :  ei  autem  qul  noa  habet,  ct  quod  videtur  habere,  auferetur  ab  eo.  3o.  Et 
inutiUmi  scrvum  ejlcite  in  tenebras  exteriores  :  ilhc  erit  fletus  et  stridor  dentium.  3i.  Cum 
iiutem  vencrit  Filius  hominis  in  majestate  sua,  et  omnes  angeli  cum  eo,  tunc  sedebit 
super  sedcm  majestatis  suce  :  32.  et  congregabuntur  anle  eum  omnes  gentes,  et  sepa- 
rabit  eos  ab  invicem,  sicut  pastor  segrogat  oves  ab  hoedis  :  33.  et  statuet  oves 
(juldem  a  dextris  suis,  hoedos  autem  a  sinistris.  34.  Tunc  dicct  rex  his,  qui  a  dextris 
ejus  erunt  :  Venite,  benedicti  Patris  mci,  possidete  paratum  vobis  regnum  a  cons- 
titutione  mundi.  35.  esurivi  enim,  ct  dedistis  mihi  manducare  :  sitivi,  et  dedistis 
mihi  bibcre  :  hospes  eram,  et  coHegistis  me  :  36.  rmdus,  et  cooperuistis  me  :  in- 
firmus,  et  visitastis  me  :  in  carccrc  eram,  ot  venistis  ad  me.  dij.  Tunc  respondebunl 
ei  justi,  dicentes  :  Domine,  quando  te  vidimus  esurienlem,  et  pavimus  te  :  sitien- 
rem,  ct  dedimus  tibi  potum?  38.  quando  autem  te  vidimus  hospitem,  et  collegimus 
fe  :  aut  nudum,  ct  coopcrinms  te?  Sg.  aut  quando  te  vidimus  infirmum,aut  in  car- 
cere  ,  et  yeaimus  ad  te  ?  /|0.  Et  respondens  rex  ,  dicct  illis  :  Amen  dico  vobis , 
quamdiu  feclstis  uni  ex  his  fralribus  mcis  minimis,  mihi  fecistis.  4i.  Tunc  dicet  el 
his,  qui  a  sinistris  erunt  :  Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem  aeternuni ,  qui  paratus 
est  diabolo ,  et  angelis  ejus.  /12.  Esurivi  enim  ,  et  non  dedistis  mihi  manducare: 
sitivi,  et  noa  dedistis  mihi  potum  :  43.  hospes  eram,  et  non  collegistis  me  :  nudus, 
et  non  cooperuistis  me  :  infirmus,  et  in  carcere  ,  et  non  visitastis  me.  44.  Tunc 
respondcbunt  ei  et  ipsi,  dicentes  :  Doiniue ,  quando  te  vidimus  esurientem ,  aut 
sitientem,  aut  hospitcm,  aut  nudum,  aut  infirmum,  aut  in  carcere,  et  non  minis- 
travimus  tibi?  45.  Tunc  respondebit  illis,  diccns  :  Amcn  dico  vobis  :  Quamdiu 
nou  fecistis  uni  de  minoribus  his,  nec  mihi  fecistis.  46.  Et  ibunt  hi  in  supplicium 
acternum;  justi  autcm  in  vitam   aeternam. 


1.  TUNC  SnilLE  ERIT  RERNUM  COELORUM  DECEM 
VIRGIMUUS  ,  QU/E  ACCIPIENTES  LAMPADES  SUAS, 
CXIERUNT    OllVIAM    SPONSO    ET    SPONS/E-  ]  T6  sponsCC 

non  habent  Gra:ca,  nec  S.  Ghrysost.  Theopliyl. 
Euthymius ;  lcgendum  lamen  est  cum  Romanis, 
Syro,Origene,  Hilario  etS.  Augustino  episl.  120. 

TuNC.  ]  Cum  scilicet  inopinate  rediho  ad  judi- 
cium,  ut  omnes  pro  meritis  dijudicem  ,  pra;- 
miem  velpuniam. 

REfiNUM  COELORUM. ]  Id  est,  Ecclcsia  militons, 
quae  lunc  fulura  est  triumphans.  q.  d.  Tunc  si- 
mihter  agelur  cum  fidehbus  Ecclesia;,  pcrinde 
ac  si  decem  virgincspararent  sead  feslumi/ap- 
liale,  elc.  Licet  enim  reprohi,  utpote  jam  diiin- 
nali  in  gehenna  non  ampUus  sint  meuihra  Ec- 
clesiiE  ,  tamen  qiiia  iu  liac  vita  fuerunt  ejus 
membra,  ideo  ut  lalia  hic  inducunlur  utjurii- 
cenlur,  sed  iia  utper  sentenliam  judicis  ah  Ec- 
clesia  cxcludanlur,  et  iu  tariarum  relegetUur. 
iuDdeUum  hic  non  fil  mcniio  :  Qaia  qui  non  cre- 
dit  yjamjudicatus  est ,  Joan.  3.  18. 

Kota.  Olimuliet  nunc,  sponso  honoris  causa 
aildehanturcomiies  juvenes  egregii,  el  ornaii, 
sponsae  vero  virgincs  ereque  sa;pe  decem  nu- 
mero.  Porro  nuptias  celehrabanl  nociu  :  quo- 
circa  sponsus  vespere  adihat  domum  sponsoe , 
uhi  honorifice  ct  laute  a  pareniihus  spousaj  ex- 
ceptus,  iudc  sponsam  ina^des  si.ias,  aui,  sl  ilhc 
angustue  forent,  in  amplam  convivii  nitpllaJis 
domum  deducehat,  ihique  nuplias  celcbrc-.bal  ei 
consummahat:  juvencs  aulem  el  virf^iues  utri- 
cjue  adventanti  honoriscausa  obviainprodihant, 


profcrentestaodaspronubasj  pra-scrrim  ex  spkia 
olha,easque  quinque,  teste  Plutarcho  in  Pro- 
l)]em.  Vide  Alex.  ah  Alexandro  lih.  2.  Genial.  c.  6. 
et  ihi  Tiraquellum,  ac  Sahiieronem  hic  tomo  7. 
c.  38.  Juda?i  auiem  non  videniur  olim  hahuisse 
usum  ceraeadlumina  ,  ccrearumque  ta^darum, 
sed  olei.  Unde  in  Scriptura  crehro  est  mentio 
lampa(Jarum  etlucernarum,  nulla  candelarum, 
imo  in  candelahro  templi  erant  lucernae  cum 
oleo,  non  CHudelae  ex  cera  vel  sebo. 

Jani  ut  parabolam  particulatim  applicem  et 
cxplicem,  sponsus  est  Chrislus,  sponsa  est  Ec- 
clesia,  cujus  in  hac  vita  aguntur  sponsalia,  sed 
in  fuiura  resurreciionis  gloria  erunt  ^eternae 
nupiicC.  Virgines  sunt  omnes  fideles,  sive  Ciiris- 
liani,  quia  fide  sinceri  et  integri  ,  juxta  illud 
Paull  :  Despondi  vos  uni  viro  virginem  castani  ex- 
hibere  Ckristo,  2.  Cor.  11.  2.  ubi  plura  hac  de  re 
dixi. 

Pcrro  S.  Chrysostomus,  Theoph.,  Euthymius , 
S.  Aug.  et  S.  Gregorius,  per  virgines  accipiunt 
solas  ot  omncs,  qua?  vere  el  proprie  virgiues 
sunt:  sed  hoc  arctius  est  prxe  scopo  el  mente 
Chrisii,  qui  per  virgines  intelligit  omues  fideles, 
ul  dixi.  Recte  tamen  Ecclesia  in  Officio  divino 
haec  adapiat  virginihus,  quia  illae  hic  gramnia- 
tice  nominantur,  et  ad  litleram  prae  ceteris  sig- 
nificanlur.  ita  Jansenius  Maldon.  ct  alii.  Hinc 
B.  Anatoiia  dcsponsa  Aureliano  vidit  angelum  sibi 
inclanjantem  :  O  virginitas,  quce  morte  non  vin- 
ceris.  O  virginitas ,  qacsnon  in  opcribus  tenebra- 
rum,  sedssmper  in  tumine  versaris,  etc.  Virgini- 
tas  purpura  regalis  est,  quam  qui  induit ,  reliquis 


COMMfiNTARIA  lU  M 
fn  tminentior.  Virginitas  gemmaest  incliosa.  Vir- 
^initas  ihcsaurus  est  J{e{,'is  immeusus.  tluic  furcs 
insidias  tendunt.  llauctuevigilans  cuslodi  soUicltc: 
quantumque  le  plus  liaberc  cognoscis ,  instuntias 
custodi ,  ne  perdas.  Ouil)us  vf-rbi»  ii).sa  incitala 
gencrosum  pro  virginitaieobiit  agoneni.  Ita  Ado 
in  Martyrol.  ad  dieni  29.  Decenibr. 

Dfcein  niimeraniur,  quia  denarius  muUiludi- 
nis  et  universitatis  cst  symbolum,  ac  lamiliaris 
rsl  S.  Script.  obdecaloguu)  logi.s  divini-CjUt patet 
Cen.  31.  7.  Levit.  26.  v.  20.  Nuni.  \L\.  2i>.  Ita  Ori- 
gen.  S.  Hleron.  et  alii. 

Aritlimelica  et  syml)olica  ralio  liquet  ex  Pla- 
tone  Jib.  5.  dc  Lcgibus,  ubi  docet  solerfc  quincjuc 
amicos  ct  quinquc  an)icas  convocari  ad  convi- 
vium  nuptiale,  eo  quod  quinarius  sit  nuracrus 
compositus  ex  primo  pari  puta  ex  binario,  ct  ex 
piimo  impari,  puta  lernario  (nam  duo  et  tria  fa- 
ciunt  quinque)  ideoquc  appos)tc  siguificat  con- 
junctionem  maris  ci  femimc,  qua)  fit  in  nuptiis 
gponsi  et  sponsac. 

Quce  accipientes  (  graice ,  '/.0.^011^x1. ,  id  cst ,  cum 
accepisscnt)  lumpcides  5m«5  nuptialcs  accensas , 
inquil  Origenes, 5ed  ad  tantum  iterobviam  exeundi 
sponso  oleuvi  non  acceperunt ,  ut  cas  perpetim  ac- 
ccnsas  conscrvarent.  Namqucs  lampades  suas  quc- 
runtur  exlingui,  ostendunt  eas  ex  parie  lucere^ 
ail  S.  Hieronyinus. 

Porro  in  Srriptura  lappidim,  idcst,  lampades 
vocantur  faces  et  tccdaj.  Haj  cnim  in  nuptiis 
noctu  pncferuntur  sponso  et  sponsac ,  quia  iiae 
resistiuit  aerict  ventis  ,  cum  lampades,  id  est , 
lucernae  stalimiis  cxtlnguantur.  I^icla  ncn  fuero 
lampades  proprie  dicta^,  quia  olei  lit  mcnlio, 
alque  hae  sunt  virginunj,  sicut  t;edac  vicorum. 
Unde  Virgilius  ecioga  li, 

Mopip,  novas  incidc  faccs,  tibi  Jucitar  axor, 

Idem  llb.  U.  A^ne.d. 

Siaon  pcrlxsum  l'ialamt  usdxquc  fuiisct. 

Mariial.  lib.  12. 

Praluxcre  faoes,  vclarunt  flammea  vui*us. 

CatuIIusin  Epillialamio  Manlii  etJuIiae,  ubiail : 

Pclle  humum  pcJibus,  manu  spineam  quate  ta;dara. 
Tollite,  t  pucri,  faccs. 

Plinius  1. 16.  c.  18.  sicait  :  Ineosdem  ritus  comi- 
tatur  et  spina  nuptiarum  facibus  auspicacissima, 
quoniam  inde  fccerint  paslorcs  qui  7\ipuerunt  Sa~ 
binas,  ut  auctor  est  Massurius  :  nunc  facibus  car- 
pinus  et  coiylus  familiarissimcv.  Plura  vide,  si 
libet,  apud  Alex.  ab  Alcxandro,  TiraqucUum, 
Ciacconum,  ac  fuse  docieque  apud  Brissonium 
lib.  de  Ritu  nupliarum. 

2.    QUINQUE    AUriiM     EX   EIS    EnANT    FATU^ ,     ET 

QUiNQUE  PuuDENTEs.  ]  Futacc,  quia  imprudenter 
etstulteegerunt:  iiamcumobviam  irentsponso 
cum  accensis  lanipadibus,  neglcxerunt  oleuin 
necessarium  ad  foveiulun»  lunien  lampadarum  : 
uudc  lampades  earum  extinctce  fuere ,  et  ips.-c 
confusaj  sinc  lumine  in  teuebris  occurrerunt 
sponso :  prndenles  vero  acceperunt  oleum :  undc 
acccnsas  semi)er  tenuere  lampades,  cum  eisque 
sponso  obviavere  :  pruaen^cr  ergo  segcjserunt. 
Umc  scquiiur  : 


ATTH^UM.  Cap.  XXV.  iS5 

3.    SeD    QUINQUE    PATOifi    ACCKPtlS    lAMPADlBC» 

(accensis)  non  sumpserunt  oleim  secdm  : 

U.  Prudkntes  vero  acceperunt  oueum  in  vasis 
suis  (olcariis)  cum  lampadirus.]  PrimoS.  Hier. 
etHilarius  per  virgincs ,  accipiunt  omnes  homi- 
nes  :  per  futuas,  Judaeos  et  lueretiQOs;  per  pru- 
dentes,  Cbristianos. 

Secundo,  cx  adverso  S.  Chrysost.  etalii  jam 
citati  solas  prcpriedictas  virgines  accipiunt.ex 
quibus  prudentes  sunt,  qua^ciirn  viiginitate ha- 
])ent  oleum  charilatis,  exercendo  opera  miseri- 
cordiaj :  fatuae,  quaj  hoc  oleo  carent. 

Terlio,  Lyranus  :  Virgines  prudentes,  inqult , 
suntconteniplalivi  et  religiosi,  quihabentoleum 
charitatis  ct  reclae  intenlionis,  qua  uni  Deo  pla- 
ccre  sludent  :  fatuaj  vero  sunt  qui  oleo  hoc  ca- 
rent,  ac  vanam  hom"num  Jaudem  et  gloriam 
aucupantur. 

Quarto,  et  gennine,  virgin^s,  sunt  quilibet 
fideles;  prudcntes ,  illi  qiii  habcnt  fidem  cuni 
operibus  misericirdia;,  charitatis,  aliarumque 
\\vH\tum ifatuce,  qui  solum  fidem  habentsine 
bonis  oprnnus.  ItaOrigenes,  S.  Hilarius,  auctor 
Inipcirccti.  Unde h  «1  um lampadcs  extinguuntur. 
imo  ut  Syrus  verlit,  e.<tinctcB  sunt ,  juxta  illurt 
Jacobi  cap.  2.  Fides  sine  uperlhus  mortua  est. 
Lampas  ergo  est  mens  fidclis,  sive  ipsa  fides, 
utvolunt  S.  Hlcron.,Hilarius,  Origenes  :  oleum 
sunt  bonaopera,  sinequibus  fides^st  mortua  et 
quasi  extincta,  cum  iis  vero  viva  et  accensa  : 
lux  sive  ardor  lucernarum  est  charitas  :  haec 
eniQi  alitur  studio  bonorum  opcrum,  sicut 
flamma  lampadarum  alilur  oleo  :  vas  est  cons- 
cienlia  vel  anima  fidelis  :  atquc  hac  de  causa 
mo ••ii)un(i.s  candelam  ardcntemin  ninnus  damus 
significantes  vel  optantes,  iithabcant  fidenicuni 
operibus,  utquasisponsaecumlampadc  accensa 
Christo  Domino,  quasi  sponso  dcccnlcr  digno- 
que  occurrant. 

Symboliceetphysice,  nuper  Philo.sophus  qui- 
dam  Genuac  scripsit  librum  de  hac  Christi  para- 
bola,  in  quoillam  sic  explicat  :  Bcatitudo,  ait, 
consistitin  hoc,  quod  sponsus  copuletur  sponsee, 
id  cst,  intellecius  agens  patienti,  post  intellec- 
tionem  omnium  rerum  materialium ,  admissis 
quinque  prudentibus  virginibus  ,idest,  quinque 
sensibus  internis  habcniibus  lampades,  id  est, 
sensoria  organa  in  ccrebro,  et  oleum ,  idest, 
objecla  rerum  scnsibilium,  exclusis  quinque 
fatuis,  id  cst,  quinque  sensibus  exlernis  non 
illuslratis,  propterobjectarum  rerumabsentiam. 

Verum  haec  sunt  acumina  philosophica,  quae 
longc  absunt  h  mente  Christi,  ac  ex  Gnostico- 
rum  somniis  manarunt,  teste  Terlulliano  lib. 
de  Anima  c.  28.  ubi  sic  ail  :  llinc  enim  arripiunt 
(Gnostici  ex  idcis  Platonis)  differentiani  corpo- 
ralium  scnsuuin  ct  intcllcctuaUum  virium,  quavi 
etiam  parabol(e  deccm  virginum  adtemperant,  ut 
quinque  stuitcc  scnsus  corporales  figuraverint  , 
stultos  videlicct,  quia  deceptui  faciles  :  sapientcs 
autem  intcllcctuatium  virium7wta7n  cxpresserint , 
sapicntiumsciiicct ,  quia  contingentium  veritatem 
dlam  arcana^net  supcrna^n,  ct  apud  pleroma  cotis- 
titutam,  hcereticarum  idearum  sacramenta  :  hoc 
cnim  sunt  et  aicJvej ,  et  genealogia  iUorum. 

6.    MORAM    AUTEM   FACIENTE     (  grseCC  jf.cvi^evTOf , 

idest,  lardante)  sroxso,  DonMiTAVERUNTOMNES, 
ET  DORMiERUNT.  ]  Mora  Christi  sponsi,  cst  tem- 
pus  poeoitentia;  el  bonorumoperum,  quod  slu- 


ti5<j 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XXV. 


Kulisin  liac  vitnconcodif,  iclcoquediffertmortom 
dicmquo  judicii  :  doiinilarc  esl  mori,  dormire 
est  moriuum  <'ssc.  (|.  d.  Dum  diflert  Chrislus 
diem  jiulicii,  iiUcrimfideles  sensimmori  coepe'- 
runt,  ac  landcm  omnes  moriuisunt.  Iiasanclus 
Hilurius  :  Mora  sponsi,  ait,  pocnUentUe  tempus 
est ,  cxspectanliam  somnus,  credcnlium  quies  est, 
et  in  pccnitentioB  tempore  mors  teviporaria  univer~ 
sorum. 

6.    MEDIA     AtTEM     NOCTE     CLAMOH     FACTUS    EST 

(  Arabicus  ,  mecliata  est  nox  ,  et  exclamavit  vox  , 
emissa  a  proeeuniibus  sponsi  comililMis,  dumis 
ex  domo  sponsaj  deducens  illam,  domui  suae 
appropinquavit  )  :  Ecce  sponsus  ve.mt,  exite 
onviAM  Ei.  ]  Clamor  hic  significat  tubam  Archan- 
gelisuscitantls  mortuose  sepulchris,dequocap. 
praeced.  vers.  31.  Ita  Origenes,  S.  Chrysostom., 
Hieron.  et  alii. 

Huc  alhidens  S.  Laurentius  Justinianus  ,  pri- 
musPatriarcharum  Venetorum,  jam  moriturus  : 
Hactenus,  inquit,  fiUi  perjocumres  acta  est  ,jam 
serio  agitur.  Propeest  sponsus,  eundumei  obviam. 
Et  sublatis  in  coclum  oculis  :  Venio ,  ait,  ad  te , 
bone  Jesu,  etc.  llunc  diem  semper  ante  oculos  lia- 
bui:  tuscis,  Doinine ;  acmox  liilari  mente  et  vultu 
purum  Deo  spiritum  reddidit,  obvlam  ituruin 
Christum  in  crelum.  Iia  habet  Bernardus  Justi- 
nianus  cjus  cognatus,  teslis  oculalus,  in  Vita 


ejus  capite  10. 
extat  tomo  1. 


et  sequent.  qu£E  apud  Surium 


Porro  ex  eo  quod  clamor  hic  dicitur  factus 
media  nocle,S.  Clirysost.  S.  Hieron.  etEuthymius 
probabiliter  opinantur,  secundum  Chrisii  adven- 
lum  ad  judicium  fore  media  nocle,  ut  homines 
inopinatos  et  dormicntes  obruat,  ideoque  cap. 
praeced.  monuisse  nos,  ut  jugiter  vigilcmus, 
adeoqueS.  Hieron.  asserithanc  esseiraditionem 
Apostolicam,  atque  ea  de  causa  in  Paschate 
olim,  populumantc  mediam  noctemexEccIesia 
dimitterenon  licuisse  :  quia  Christus  sicutolim 
lempore  mediac  noctis  in  j^ilgjpium  ad  cajdem 
primogenitorum,  ac  liberaiionem  Hebracorum 
venit,  Exodi  11.  v.  U.  el  Sapient.  18.  \h.  iia  pa- 
riter  eadem  ad  judicium  universale  venturus 
crederetur.  Verum  Iikc  rcs  incerta  est :  unde 
alii  ceque  vel  magis  probabililcr,  ccnsent  Chris- 
tum  manc  venturum  ad  judicium  :  ipseenimest 
pater  lucis,  ac  judiciuni  palam  in  lucespectanle 
toto  mundo  peraget,  ne  quis  in  tenebris  fuco, 
illusioni,  fugaj,  aut  lalibulo  sit  locus.  Ita  Franc. 
Suarez  3.  part.  lom.  2.  disput.  50.  §ect.  10.  Quod 
ergo  ait,  medianocie ,  per calachresin  idemest, 
quod  inopinale,  inexspectate,hominibus  non  co- 
gilantibusetquasidormienlibus,  venietChristus 
judex.  I(a  Origenes,  S.  Hier.  et  Clnysost.  Rursum 
nocte  vel  sub  auroram  insonabit  tuba  Archan- 
geli,  fietque  rcsurreciio,  ac  mox  Christus  ipso 
mane  descendet  ad  judicium. 

7.    TU.NC  SURREXERTJNT  O.MNES   VIRGINES  ILLiE,  ET 

ORNAVERUNT  LAMPADcs  sLAs.  ]  q.  d.  Ad  clamorcm 
ettubain  Archangeli,  omnes  (ideles  resurgent, 
et  solliciti  erunt  qua  mciUe  et  conscientia  per- 
gant  adjudicem  Chrisium,  scilicet,  utaitauctor 
Imperfecli  :  Aspicicnt  et  discutient  fidem  suam, 
considerabunt  opcra  sua,  intcrrogabunt  conscien- 
tias  suas,  quia  ut  dicit  S.  Aug.  scrm.  23.  dc 
Verbis  Domini :  iV  hU  cUiud  est ,  Cccperunt  aptare 
lampades  suas ,  qrnm  parure  Deo  opcrum  suorum 
reddere  rationcm.  S.  Hilarius  veroc.  27.  in  Maltb. 
Lampadum  assumptio,  ait,  animarum  cst  reditus 


in  corpora,  earumque  lux ,  conscicntia  boni  opciis 
elucens  ,  quasi  vasculis  corporum  continetur. 

Hoc  lucernarum  per  visionem  symbolo  mar- 
tyrii  omen  i\  Deo  acccpere  S.  Montanus  ejusquo 
socii  Marlyres,  discipuli  S.  Cypriani,  ut  haljent 
eorum  acia  apud  Surium  ad  diem  2?i.  Februarii : 
quidam  eniin  exeis,  cui  nomen  Reno,  m  somno 
vidit  produci  singulos,  quibus  prodeunlibus  lu- 
cernce  singuice  proferebantur:  cujusaulem  lucerna 
non  prwcesserat ,  nec  ipse  sequebatur.  Etcumpro- 
ccssimus  nos  cum  lucernis  nostris,  expergefactus 
est ;  et  ut  nobis  retuUt,  lcctati  sumus ,  fidentcs  nos 
cum  Cliristo  ambulare,  qui  est  lucerna  pedibus 
nostris ,  et  sermo  Dei ,  et  continuo  rapti  sumus 
ad  procuratorem ,  elc.  Ha:c  ibi  ad  verbum. 

8.   FatUjE  (Arabicus,   insipientes)  autem  sa- 

PIENTIIJUS  DIXERUNT  :  D.ATE  NOISIS  DE  OLEO  VES- 
TRO,     QUIA     LAMPADES     NOSTR/E     EXTINGUUNTUR.    ] 

Pertinet  hoc  etsequcntia  ad  emblcmaparabolae: 
nam  quoad  rem  per  eam  significatam,  reprobi 
in  die  judicii non  pelenl  oleum  bonorum  operum 
ab  electis,  utpole  scicntes  eos  id  sibi  tunc  non 
daturos,  nec  dare  posse  :  tunc  enim  quisqse 
judicabitur  ab  opcribus  quse  gessit  in  hac  vita 
ante  morteni.  Inducilur  ergo  hoc  emblema,  ut 
per  illud  notctur  et  culpelur  sera  reproborum 
pccniicniia,  qui  posl  moriem  videutes  terribile 
sibi  Dcijudicium  el  damnationem  imminere, 
scro  dolc])ur.t  se  in  hac  vila  fuisse  ncgligentes  in 
sludio  virtiUum  ,  ac  tum  optarcnt  se  fuisse  dili- 
genlcs,  sed  friislra,  quia  nec  opera,  nec  opem 
electorum  sibi  i)oterunt  comparare.  Tunc  enim 
nec  tempus  erit  operandi,  nec  auxilium,  aul 
subvenlio,  vel  oratio  Sanctorum  eis  prodesse 
potcrit,  imo,  ut  ait  auctor  Imperfecti,  in  tam 
liorrendo  judicio  nemo  erit  qui  sibi  satis  confl- 
dat,  salisque  bonorum  operum  habere  videatur 

QUIA    LAMPADES   NOSTR/E    EXTINGUUNTUR.  ]    Jam 

revera  erant  cxiinctae,  quia  mortuierant  ipsiin 
statu  peccati  mortalis,  ideoque  non  coelo ,  sed 
lariaro  a  Christo  adjudicandi.  Dicunt  tamen, 
cxtinguunlur ,  quia  in  hac  vita  mentes  eorum 
Iiominibus  cxierius  per  communem  vera^  fidei 
professionem,  et  communionem  Sacramento- 
rum,  spccicmquchonestas  vitae  ardere  videban- 
tur  :  sed  tunc  in  morle  scilicet  et  judicio,  iis 
omnibus  evanescentibus,  videbunt  illas  extin- 
gui ,  ac  omnem  speciem  et  spem  virtutis  et  salu- 
lis  dcperire.  Ita  S.  August.  serm.  23.  de  Verbis 
Domini  :  Anteqmim,  inquit,  dormirent  virgines 
illce  ,non  est  diclumquiaextinguebantur  lampades 
earum  :  quare  tunc  ardebant?  quia  non  decrant 
laudcs  hominum  :  at  coram  sponso ,  id  est,  judice 
Christo,  cxtinguentur ,  quia  Chrislus  iUuminabit 
abscondita  tcnebrarum,  et  manifestabit  consUia 
cordium,ct  tunc  laus  crit  unicuique  ii  Dco,  1.  Cor. 
h.  5.  non  ab  hominibus  ;  pigris  vero  et  rcprobis 
suirma  eril  confusio.  Llnde  additS.  Aug.  Quorum 
facla  aliena  Uiude  fukiunlur,  eadem  substracta 
deftciunt ,  hoc  est,  extinguuntur. 

Vox  extinguuniur,  significat  charitatem,  quae 
cst  llamma  lainpadarum,  id  estmentium,  ali 
bonis  opcribus  velutolco,  unde  iis  subductis 
cxtingui;  lum  quia  multa  opera  virtuium  sunta 
'  Deo  pra^ccpla,  uti  sunt  omnia  qua)  continentur 
in  Dccalogo  :  si  quis  autcm  non  implcatid  quod 
pra-ccpium  est  a  Deo,  scd  illud  violet,  perdit 
Dei  graliam  et  charilalcm  :  tum  quia  charitas 
sine  exercitio  bonorum  operum  marcet  et  lan- 
guet,  fitque  torpida,  pigra  el  aegra  :  unde  facile 


COMMENTAUIA  IN  MA 

tenlationo  aliqua  pulsanie  homo  labiiur  in  pec- 
calum  morlalc,  quo  charilas  deperditur.  Vis 
ergo  assecurarc  tibi  Dei  graliam ,  imo  augerc 
Dei  amicitiani  cl  charilatcm?  incuml)e  assiduc 
bonis  virlutum  opcribus;  hisce  cnim  conlinuo 
nulritur,  roboralur,  crcscit,  augescil  cliaritas. 

9.  RESi'0>ni.nu>T  prt;i)f,>ti:s  ,  dicentes  :  Ne 
ronTE  NON  sui-i-iciAT  (Arabicus ,  non  cst  nobiscum 
quod  sufjiciat  )  nobis  et  vonis  ;  ite  potius  ad 
vende.ntes,  et  emite  voris.  ]  Emblcma  est,  ut 
dixi,  pcrlincnsad  clcgantiam  parabohe,  signifi- 
cans  clcctosindie  judicii  non  lleclcndosmiscria 
rcproborum,  ncc  eos  ulloniodo  adjuluros,inio 
ncc  adjuvarc  posse ,  quin  poiius  tacile  eis  cxpro- 
hialuros,  quod  tcmpus  pi<'cscnlis  vil.'c  dalum  i\ 
Dco  ad  hcne  opcrandum  ncglexcrint.  Unde 
■S.  Aug.  serm.  23.  de  Verbis  Domini  :  JSonconsu- 
lentiuin ,  inquit,  scd  irridcnlium  csl  isla  rcsponsio : 
non  eniin  sapienles  de  suo  erant ,  sed  illa  in  illis 
erat  sapicntia,  de  qua  scriptuvi  est  Prov.  1.  1h. 
Quiavocavi,  ct  renuistis  ,  clc.  ego  quoque  in  inle- 
ritu  vestro  ridebo ,  ct  subsannabo ,  cumvobis  id 
quod  timcbatis,  advenerit.  Et  S.  Hier.  hic  :  Non 
possunt ,  inquit,  in  dic  judicii  aliorum  virtutcs, 
oliorum  viiia  sublevarc.  Addit  Glossa  Inlerlin. 
I^on  avaritia  lioc  dicunt,  sed  timore,  quia  in  illo 
die  testimoniuni  cujusque  vix  sufficiet  sibi,  ncdum 
sihi  et  proximo.  Rursum,  q.  d.  Modo  videamus  quid 
vos  adjuvcnt ,  qui  vobis  humanas  laudes  vendere 
consucvcrant.  H;cc  Intcrlin.  cx  S.  Grcg.  hom.  12. 
in  Evang.  qui  addit  :  Vcndilores  quippc  oici  adu- 
latores  sunt.  Qui  enim  accepla  qualibet  gralia, 
vanis  suis  laudibus  nitorcm  giorice  ofjerunt ,  quasi 
olcuni  vendunl.  De  quo  profccto  otco  Psalmista  di- 
cit :  Olcum  aiilem  peccatoris  non  impinguet  capat 
nieum. 

10.  DuM  autem  irent  emere,  ve.mt  sroNsVi  : 

ET   QU.E   PARATyE   ERANT,    INTRA\  EULUW  CUM  EO   aU 

NUPTIAS  (SjTus,  in  domum  ckori :  innupliiscnini 
sunt  chori  cantantium  ei  tripudianiiuin  )  et 
CLAUSA  EST  jANUA.  ]  Emhlcma  hoc  qiiO(pic  esl , 
significans  in  hac  vita  l)ene  ageuili,  pQ.niiendi 
ct  mcrcndi  esse  tcmpus;  hoo  vero  claudi  iu 
mortc  (tunccnim  inictuocaii  ciauduntur  omnia] 
el  dau«um  lore  in  dic  judicii :  Ao/t  vniiH  postju- 
dicium  palct  prccum  aut  meriturum  lucus,  aii 
S.  August.  Et  S.  Hicron.  Excesstrat ,  au,  emendi 
tcmpus ,  ncc  advenitnte  diejudicii  locuscrit  pacni- 
tenticc.  Et  Origcucs  :  Oui ,  inquit,  qiuindo  dcbue- 
rant  utilia  disccre,  ncgicxcrunl,  in  cxitn  vitce  dum 
discerc  volunt ,  compnhthdunlur  a  mortc.  Ad- 
ditquc  :  Vcndcntcs  sunt  dociorcs,eniptio  cst  ac- 
ccplio  :  prctium  |)crscvcrantia,  amor  disccndi  ct 
rtiligcnlia.  1'orro  quia  apud  liomiiu-s  nuplialc 
gaudium  cst  summum,  hinc  illi  comparalur 
cadcstis  cleclorum  ft-licilas.  Liide  S.  llilarius  : 
Nuptiie,  A\l,  immurcatttatis  assumptio  cst ,  ubi, 
ait  Intcrlin. ,  anhna  Vcrbo  Dci  copulaiur  quas; 
Sponso. 

Audi  quid  dc  S.  Opportuna  Abbatissa  narrct 
S.  Adclinus  K[)isc()i..  in  cjus  Vila,apud  Suriuin 
die  22.  Aprilis  :  Cum  S.  Opport una gravi lcr  wgro- 
tarct ,  ad  eam  vcncrant  Ssl  CaicHia  ct  f.uria,  od 
quas  illa  blando  scrmune  :  Avcte,  sorores  Cariiiu 
ft  Lucia,  quid  priecipit  ancillcv  sacc  omnium  He- 
gina  virgo  Maria?  Expectal ,  inquiunt  illcE ,  ad- 
vmtum  tuian  in  ciciu ,  ai  fHio  ejus  cunjc.ngaris. 
itaqueornata  corona  gloricc ,  et  accensa  tampade  , 
debes  obviare  sponso  ct  sponsie.  Igilur  ipsa  hilaris 
cmn  viderct  advcutantcm  B.  Virginem,  quasi 

CORNEL.    A    LlPlDE.    TOJI.    Vill. 


ITatUM.  Cap.  XXV.  467 

cam  amplcxans ,  in  ejus  manus  tradidit  splritam 
ietcrna  gloria  bcanduin. 

11.  NOVISSIME  VERO  VENICNT  ET  RELIQOiE  VIR- 
CINES,  DICENTES  :  DOMINE,  DOMINE,  APERI  NOBIS.  ] 

Dolore  rcpulsionis  compulsce  appellationem  inge- 
minant  dominationis  ,  aitS.  Gregor.  Sed  quidpro- 
dcst,  ait  S.  \\\(ivon.,voce  invocare  quem  opcribus 
neges?  Significat  crgo  rcprohos  tum  suinme  fore 
anxios  ct  pcrculsos,  ut  in  omncni  paitcm  se 
vcrscnt,  nunc  suniinis  prccibus  iin|)lorando 
misericordiam  judicis,  nunc  dci)lorando  negli- 
gcntiamvitse  pr;Elcrilae,  nunc  desperando  spem 
salutis.  Ita  auct(7r  Imperfccli  :  .\(7(<7  cis proderit , 
ait,  anxietas  illa  tunc  incipientibas  bene  agere , 
cum  tcmpus  bene  agcndi  concluditur.  Isildl  prode- 
rit  cx  necessitate  repetita  confessio  ejus,  quiex 
voluntate  nec  semel  confessus  cst.  Ecge  patheticas 
rc])rohoruni  voccs  ct  comploraiioncs,  quas  gra- 
phice  depingitSapiens  c.  5.  v.  1.  et  seq. 

12.  At  ille  respo.ndens  ait  :  Amen  dico  vobis, 
NEScio  vos.]  Id  est,  vos  pro  meis  non  cognosco, 
rcspuo  ,  reprobo,  (lamno  :  quia  vos  indie  vestra 
noluisiis  agnoscere  mc,  ut  vesirum  Dcum  ct 
Dominum,  nccego  vosin  hacdie  mca  agnosco, 
ut  mcos  fidelcs  servos,  ct  fillos  :  scrvislis  dia- 
bolo,  non  Deo,  in  voluplale  :nunc  scrvite  illi  in 
gehenna.  Ita  S.  Hicron.  JSovit,  ait,  Dominus  qui 
su7it  ejus;  et  qui  ignorat ,  ignorabitur.  Et  Inlerl. 
Idco,  ait,  vos  desero,  quia  per  vitce  merilum  non 
recognosco.  El  S.  Chrysost.  Cum  dixerit ,  Ncscio 
vos ,  nihil  aliud  quam  gehenna  ct  intolerabilis 
cruciatus  relinquilur :  imo  vero  etiam  gclienna 
istud  vcrbum  gravius  cst^qwa  quem  ncscit  Deus, 
hunc  ncscit  ca'luni,  ncsciunt  Angdi,  ncsciunt 
Jicati,  scd  scitdiaholus,  scitmors, scit gchcnna, 
ad  cuni  jugitcr  cruciandum.  Addc,  Christus 
adeo  indignabundum  clterrihilcm  vullum  indic 
jiidicii  ostcn(i(.'t  rcprohis,  ut  dicant  montibus : 
(^adite  supcrr  nus  ii  facie  sedentis  super  thronum,  et 
ab  iraAgni;  quoniam  venit  dies  magnus  irce  ipso- 
rum,  et  quis  poterit  store?  Apoc.  6.  16.  Vidc  ihi 
dicta.  Vox  crgo  Chrisli  judicis  critquasi  tonitru 
iifulnicn,  dctonans  aelcrnani  malcdictionem  in 
Mni/iobos,  cosquc  dctrudens  in  tartara. 

1.3.     ViGILaTE     ITAQUE  ,    QUIA     NESCITIS     DIEM  , 

NEOUE  iioram.  ]  Arabicus  ct  Sjrus,  Quiu  non  scitis 
iilamdicm,  ncquc  illam  lioram,  scilicet  extremam 
illam  ct  uliimum  momcntum  cx  quo  pendet  ceter- 
uitas  vcstra,  vcl  beatissima,  vei  miscrrima.  Haec 
<  st  cpiparabola  sivc  alTabuIalio,  ostcndcns  sco- 
luini,  fincin  ct  fruclum  parabolrc,  scilicct  illain 
(0  induci  ct  dirigi,  ut  fidclcs  onincs  slimulct  ad 
vigilanliam  ct  stu(iium  bonorum  opcrum  ,  qui- 
bus  sc  coni|)arcnt  ad  dicm  morlis  ct  judicii, 
ulpote  instaiilcni,  scd  inccrUim.  q.  d.  aitS.  Hicr. 
Quiaignoralis  dicmjtidicii,  lumcn  bonorumopcrum 
prcrparale.  Nam  qui  pa^nitcnli  vcniam  spopondit , 
peccanti  dicm  craslinum  non  promisit ,  ail  S.  Gre- 
gorius  hom.  12.  in  Evang.  ^cscilis  dicm ,  nequc 
lioram,  non  modo  uilimi  illiiis  tcmporis,  ailS.  Aug. 
serm.  22.  de  Verbis  Domini,  qito  vcnturus  cst 
sponsus ,  scd  ct  suce  quisquc  dormitionis  diem  et 
lioramncsrit.  Qtiisquis  aulcm  paraitisrst  usquead 
somniim,  id  csi  usque  cal  mortcm ,  qiuf  omnibus 
dcbetur,  paratus  invcnictur  ctiam  cum  illa  vox 
iiiedia  noctc  sonucrit ,  qua  omncs  cvigiiaturi  su- 
7HUS.  Vidc  dicta  c.  2.'i.  v.  /i2. 

Sapicnlcr  R.  Achabia  in  Pirhc  Avolh.  c.  3.  Con- 
sidcra  tria,  inquit,  ut  non  pecces.  Pri^iium,  U7ide 
f  nu^ii;  SicunJum,  quo  vadis ;  Tei-tium ,  cui  red- 

68 


458  COMMENTAIUA  IN  MA 

diturus  es  vitce  rationcm.  Undc  vcnisti  ?  ex  matcria 
fetida.  Quo  vadis?  ad  locum  cineris  et  vermium. 
Cui  reddes  rudonem?  Rcgi  reguin^  sanctoet  benc- 
diclo.  Sapiciuius  S.  Aiigust.  liom.  13.  inlcr  50. 
Promisit ,  inquit,  libi  Deus,  quoniam  quo  die  con- 
versus  fucris,  oblioisciturmala  tua  praUerita,  sed 
nunquam  vitam  crastini  diei  promisit  tibi.  Et 
mox  :  Deus  diem  mortis  incertum  salubriler  cons- 
tituil  :  dicm  ultimum  suum  quisque  salubriler  co- 
gitct.  Misericordia  Dei  est ,  quia  nescit  komo 
quandomoriatur.  Latet  ultimus  dies,  ut  observen- 
turomnes  dies.  Nota  ultimam  lianc  S.  Augustini 
gnomcn. 

1^1.  SlClT  EMM  nOMO  PEr.F.GRE  PROFICISCENS 
VOCVVIT   SERVOS    SUOS  ,    ET    TRADIDIT    ILLIS   BONA 

SUA.  J  Scilicet  opes  stias  et  facuitates ,  ut  eas 
cusiodirentet  negotiando  augerent,  supple,  ex 
proecedcnti  :  Sic  erit  adventus  filii  hominis  ad 
judicium.  To  enim  significat  scopum  parubolce, 
scilicet  Christum  velle  per  eam  probareid  quod 
dixit  V.  praeced.  Vigilate  itaqtie,  quia  nescitis 
dieni  neque  Iwrum. 

Scopus  ergo  parabolse  hujus,  est  ostendere  , 
quamexactam  donorum  suorum  rationemexac- 
turus  sitChristusin  diejudicii  aboliosis,  etquod 
quautumque  preemium  daturus  sil  negoiiosis, 
qui  donis  suis  slrenue  ad  Dei  gloriom  usi  sunl. 
SimiHs  est  hsec  parabola  illi,  quam  recensel 
Lucr.s  cap.  19.  11.  scd  in  nonnuUis  discrepat; 
aUo  enim  tempore,  fine  et  modo  dicta  est  h 
Christo.  lila  enim  Luccc  dicta  est  ante  Domini- 
cam  palmarum,  h.TC  vero  post  eam,  scihcet 
feria  tertia,  quse  praeivit  feriam  sextam,  in  qua 
Christus  fuit  crucifixus.  Unde  S.  Clnys.  Euthym. 
Jansen.  etalii  censent,  diversas  esse  has  Lucae 
et  Matthsei  paraholas,  vel  potius  unam  diversi- 
mode  repeiitam  :  nam  pro  talenlis  Lucas  habet 
minas,  addilque  nonnulla  v.  IZj.  et  27.  uti  mox 
patebit. 

Porro  homo  hic  esi  Clirislus.  Christus  enim 
profectus  est  peregre,  cum  in  cojhim  ascendit, 
quasi  longo  tempore  a  terra  et  Ecclesia  abfutu- 
rus.  Ila  Origen. ,  S.  Hieron.,  Beda.  Ahi  Christum 
peregre  profectum  interprctaniur.,  quando  u 
Judaeis  transtulit  praedicationem  Evangchi  per 
Apostolos  adGentes,  acapudeos  regnum  Eccie- 
siae  suae  constituil.  Necmale,  nrcescrtim  apud 
Lucam  c.  19.  ubi  hsccparabola  inducitur  propter 
Zachaeum  pubUcaiumi  et  quasi  Gentilcm ,  in  cu- 
jus  domum  ingrcssus  Cliristus,  salutcm  ei  atlu- 
lit ,  rehciis  JudoDis.  Verum  tuiic  tota  parabola  ha3C 
servorum  ettalenlorum  ad  solos  Judaeos  ai  ctanda 
est :  talenta  enim  servis  suis  hcrus  hic  dislri- 
buisse  dicitur  antequam  peregre  (adGentes) 
proficisceretur.  Quocirca  prior  exphcatio  uti 
amphor,  ita  et  gernianior  est:  servi  enim  hic 
omncs  fidclcs  inteUigunlur,  sive  ex  Judaeis ,  sive 
ex  Gentil)us  oriundi  sint.  Bonasunt  talenta,  de 
quibus  vers.  seq.  sive  quod  hcrus  hic,  instar 
mercatorum  et  campsorum  omnes  suas  facul- 
tates  habucrit  in  pecuniis,  puta  in  talenlis  auri 
et  argenti ;  sive  quod  lalenta  vocentur  census  et 
praedia,  quceBestimabantur  partim  unOj  partim 
duobus,  pariini  quinquetalentis  :  sicut  aLatinis 
pecunia  vocatur.quidcjuid  [iccuniaaestimaturet 
comparatur.  [JnUe  et  Graeci  vocantur  y_^.r,ij.x-:v^ , 
id  est,  opes,  pecuniae,  quasi  xpAsiax,  id  est  uti- 
lia.  Sed  prius  cstaplius,  namv.  11.  haeclalenta 
vocaniurpecuuia. 

15.   Et   VM   nEDlT  QUINQUE  TALE.MA,    ALII    AU- 


TTILEUM.  Cap.  XXV. 
TEM  nUO,    ALII  VERO  UNUM ;  UNICUIQUE  8ECUNDUM 

PROPRiAM  viRTUTEM  ( Arabicus, ./»xfa posse  virtu- 
tis  sua:;  Syrus,juxta  facultatem  suam)  ;  et  pro- 
FECTus  est  statim.  ]  Pro  talentis,  Lucashabet, 
mnas ,  id  est,  minas  :  mna  autem  hei)raice, 
idem  est  quodiiumeratum,  sive  definiium  ,  sci- 
licet  pretium ,  vel  pondus  auri  vel  argenti :  radix 
enim  niD  mana,  idem  est  quod  numeravit. 
Undc  Mane,  tekel,  pliares,  Daniel.  5.  25.  Mina 
Attica  ct  Romana  contincbatdrachmas  centum, 
Hebraea  vero  dracimias  2/!i0.  sive  uncias  30.  hoc 
est  duaslibras  cum  media.  Drachma  auriestco- 
ronatus  Francicus;  drachma  argenti  est  JuUus 
Romanus,  sive  Regalis  Hispanus.  Quare  mina 
Hebraea  auri  continebat  2^0.  coronatos  Franci- 
cos  :  mina  vero  argenti  2'i0.  JuliossiveRcgalcs. 
Talentum  Atlicum  contine])at  sex  millia  drach- 
marum ,  id  est,  minas  Atiicas  60.  Taleriium  vero 
Hebraum  duplo  erat  majus,  continebat  enim 
duo  miUia  drachmarum  ,  hoc  est  minas  Hc- 
braeas  60.  Atticas  vero  120.  Romanas  Ubras  25. 
Libra  auri  continet  uncias  auri  12.  idest  drach- 
mas,  sive  coronalos  Francicos  90.  Talentum 
auri  ergo  apud  Hcbraeos  continebat  duodecim 
millia  coronatorum  Francicorum  :  talentum 
vero  argenti  duodecim  millia  Juliorum  ,  sive 
Regalium.  Quare  quinque  talenta  auri  conline 
bant  sexaginla  miliia  coronatorum  Francico- 
rum,  argenli  vero  sexaginta  millia  Juliorum, 
quae  faciunt  sex  milUa  aureorum  Romanorum. 
Aureus  enim  Romanus  continet  decem  Julios  : 
duo  vero  talenla  auri  apud  HebrcTOs  contine- 
bant  1U.  miliia  coronatorum  Francicorum, 
argenti  vero  2Zi.  millia  JuHorum,  id  est,  duo 
miUia  aureoruniRomanorum.  Vide  eaquae  trac- 
tavi  de  Mensuris  in  fine  Pentateuchi. 

Per  talenta  intellige  quaelibet  Dei  dona,  sinc 
quibus  nihil  operari  possumus.  Dona,  inquam, 
Primo,  gratiae  tum  gratum  facientis,  uti  sunt 
fides  ,  spes,  charitas ,  virginitas  ,  ceterajque 
virtutes;  tum  gralis  datae,  uti  sunt  potestas 
faciendi  miracula  ,  apostolatus,  episcopatus , 
saccrdotium,  donum  Unguarum,  discretio  spi- 
rituum,  prophetia,  etc.  Secundo,  dona  naturae, 
uti  sunt  subtile  ingenium,  acrejudicium,  firma 
sanilas,  robur,  prudentia,  industria,  scientia , 
eloquentia.  Tcrtio,  dona  et  bona  externa,  uti 
sunt  opes,  honores,  status,  v.  g.  magislratus, 
principatus,  regnum,  ctc.  Ita  S.  Chrysostomus. 
Haec  omniacnim  Deus,uni  quinque,  aUeri  duo, 
tertio  unum,  id  cst,  impariler  et  inaequaiiter , 
pro  libito  distribuil ,  hoc  fine,  ut  quisque  iis 
utatur  adDci  gloriam,  etsuam  alioi-umquesalu- 
tem  :  sic  cnim  iUa  adaugebit,  tum  in  se  (omnis 
enim  habitus  per  actuum  exercitium  crescit), 
tum  inmeritoet  praemio.  Addentur  enim  ilii  co- 
ronae  et  aureolse  coelestes,  v.  g.  virginitatis, 
doctoratus,  martyrii.  Porro  nuUus  cst  homo 
qui  nnn  unum  aliquod,  imo  plura  ex  his  Dei 
dona  accep(;rit,  sed  alius  plura,  alius  pauciora. 
I\am,  ut  ait  S.  Gregorius  homil.  9.  in  Evang. 
NuUus  est  qui  veraciter  dicat ,  Talentum  minime 
accepi,  nonest  underationes  ponerecogar.  Talenti 
enim  nomine  cuiLibct  pauperi  eliam  hoc  ipstim  re- 
putabitur,  quod  vel  minimnmacccpil.  Muitisenim 
majus  Dei  donum ,  et  ad  salutcm  utilins  est  pau- 
pertas  quamopulenlia,  infirmitas  quaiu  sanitas, 
humilis  statusquam  sublimis.  Exeinplum  sitin 
S.  Paulo,  S.  Timoiheo,  et.S.  Onesimo.  S.  Paulus 
cnim  quasi  quinque  talcnta ,  id  cst  dona,  S  Deo 
accepit,  scilicetdonum  linguarum,  potestatem 


niiraculorum,  apostolalum,  zelum  animarum, 
eflicaciam  praedicandi  :  Timotiieus  vero  quasi 
accepil  duo,  scilicet  scientiam  Scriplnrarum,  et 
Episcopalum  Epliesinum;Onesimusvero  unum, 
scilicct  studium  ministrandi  sancto  Paulo  l\omae 
incarcerato,  per  quod  meruit  plura  alia,  scili- 
cct  Episcopatum  Colosscnscm,  et  miiliorum 
conversionem,  et  martyrium,  uti  dixi  in  epist. 
ad  Philemonem. 

Qutercs,  qiiomodohjECtalenta,  sive  dona  sua 
Deus  distribuil  secundum  proprlam  cujusquevir- 
tutem?  GraeceSui'«/'.iv,  id  est,  potestatem,  rol)ur 
et  vires.  Respond.  Hoc  partim  est  emblema, 
perlinens  duntaxat  ad  eleganliam  paraboloe.  Sic 
enim  apud  homincs  solent  prudentes  heri  bona 
sua  dividere  et  credere  suis  scrvis,  ut  plura 
credant  ei,  qui  majori  pollel  |)rudentia  et  in- 
dustria;  pauciora  illi,  qui  niinori.  Nam  cerium 
est  contra  Pelagianos  gratiam  primani  non  dari 
secundum  naiurales  vires  etmerita,  imo  nuihini 
esse  in  natura  dispositionem  ad  gratiam. 

Partim  vero  hoc  pertinet  adpropositum  :  quia 
gratias  gralis  datas  et  status,  ut  magislralum, 
Episcopalum,  Apostolatum,  Sacerdotium,  etc. 
sacpe  Deus  viribus  naturoe  coniomperat ,  nec  ali- 
quem  adstatum  aliquem  autgraduni  eligil,  nisi 
ei  ferendopar  sit,  et  natura  idoneus,  aul  quem 
ipse  idoneumfaciat.  Idemhominibus  faciendum 
esse  cum  quem  in  pastorem,  Episcopnm  vel 
Prcelatum  eliguni,  docet  D.  Tliom.  2.  2.  ([ucesl.  G3. 
ariicul,  2.  et  alibi.  Imo  cum  Deus  quodvis  donum 
permanens  cupiam  elargiri  decernit,  prius  ei 
donat  capacitatem ,  scu  dispositionem  propor- 
lionatam  naturalem,  vel  supernaluriilem,  aul 
meritum,  ([uo  ad  hoc  donum  liat  idoneus,  vel 
ad  iJlud  idonee  se  comparet.  Sic  Moysi  dedit  zc- 
lum  sua;  gentis,  ut  eo  se  disponeret  ad  illius 
praDfccturam ,  et  ex  i^Egypto  liberationcm.  Sic 
Paulo  dedit  zelum  legis  Mosaicae,  ut  eo  deinde 
purgatoet  castigatouteretur  ad  propagationem 
legis  Christianae,  uli  docetS.  Augustinuslib.  22. 
contra  Fauslumcap.  70.  Sic  Magdalonne  etsanctci 
Petroingenifm  indidit  de  i)eccalis  conlritioncm, 
ut  perillam  ad  ingentem  sanctilatem  cos  dispo- 
neret.  Sic  qjuos  Deus  eligit  etdestinat  ad  virgini- 
tatem,  religiosam  vitam,  martyrium,  missio- 
nem  Indicam,  etc.  prius  vehemens  illius  desi- 
derium  eis  ingerit,  quo  se  ad  illam  apient  <  t 
proeparent. 


Denique  S.  Thomas  \.  p,  (puxst.  G2.  art.  G. 
docet  Deum  angelis  distribuisse  dona  graliic  et 
gloriae  secundum  dona  nalura»:  quare  eos  qui 
sublimiores  sunt  nalura  ,  sublimiores  quoqiie 
esse  in  gratia  et  gloria.  Addilque  idem  subinde 
facere  in  hominibus.  Aitenim  :  Uoc  uutevi  eiiam 
in  liomi)nbus  contingit  :  quia  sccundum  intentio- 
nem  convcrsionis  in  Deum,  datur  major  gratia 
et  gtoria.  S;epe  tamen  D(>us  facit  contrarium  , 
ut  idiotis,  rudibus,  vilibus  etabjeciis,  niajora  del 
dona  gratiic,  quam  litteratis,  ingeniosis,  hono- 
ratis,  opuhnilis,  uti  deditS.  Francisco,  S.  Ca- 
tharinae  Senensi ,  S.  Simeoni  Siyliitc ,  v[  pluribus 
similibus.  Simili  modo  subiiule  Dvus  distribuit 
dona  gratia3gratis  datic,  ob  arcana  sua  consilia 
et  judicia.  Mulii  enim  pracsunt ,  ail  Franc.  Lucas, 
qui  minime  digni  aul  idonei  sunt:  niulli  sunt 
sacerdoiio  inepii ,  etc.  In  nullis  tamen  natura 
ejusque  doies  sunt  merilum,  vel  dispositio  ad 
graiiam. 


COMMENTARIA  IN  MATTH;5;UM.  Cap.  XXV.  Ub\> 

Ergo  ex  hoc  Christi  dicto  non  sequilur,  sin- 
gulis  confci'ri  Dei  dona  secundum  merili  sui  mo- 
dum,  quod  Calvinus  Catholicis  hic  per  calum- 
niam  aflingit  :  aliud  enim  esl  natura  capacem 
csse  donorum  Dei ,  aliud  mereri  dona  Dei :  aliud 
posse  habere  charitatem,  aliud  habere  charita- 
tem ,  quemadmodum  docet  Prosper  lib.  2.  de 
Vocatione  Gentium  cap.  2.  ubi  illud  secundum 
propriamvirtutem,  interpretatur,  secundum  pro- 
irriam  et  naturatein  possihiUialcm  :  sicut  et  aliud 
est  esse  habilem  aplumque  ad  accipienda  Dci 
dona ,  aliud  ea  mereri. 

Et  pr.OFECTis  EST  sTATiM.  ]  q.  d.  Christus  a 
Judajis  abiit  ad  Gentes,  aut  potius  in  coelum , 
ut  dixi.  Addit  Lucas  cap.  19.  13.  Christum,  an- 
tequam  abiret,  partilis  in  servos  suos  mnis, 
vel  talentis,  dixisse  :  f\egoliamini  dum  venio , 
ut  scilicet  talenta  ha;c  mea  strenue  per  totam 
vitam  laborando  adaugeatis ,  et  eorum  lucrum 
niilii  olTeratis  cum  ego  ad  judicium  redibo  ;  ac 
mox  subjicit  :  Civcs  autem  ejus  odcTont  eum,  ct 
miserunt  legationem  post  illum  ,  dicentes  :  Nolu- 
mus  liunc  regnare  supei'  nos.  Cives  Christi  sunt 
Juda.'i  qui  noluerunt  luinc ,  scilicet  Chrislum, 
agnoscere  pro  suo  rege  et  Messia ,  cum  coram 
Pilato  clamarunt :  T<on  habemus  regemnisi  Cctsa- 
re7n,k\eoquc  Christum  ad  crucem  postularunt. 
Rursum  cum  post  moriem  et  resurrectionem 
Christi,  ejus  Apostolos  el  Christianos  regnum 
Chrisli  pra^dicantes  et  propagantes  ,  et  plagis  et 
litteris  contra  eos  scripiis,  quas  per  totum  or- 
bem  sparserunt ,  persecuti  sunt.  Lndedejusta 
eorum  castigatione  subdit  Lucas  vers.  27.  Chris- 
lum  dixisse  :  Vcrumtamcn  iniinicos  meos,  qui  no- 
tucrunt  me  rcgnare ,  adducite  liuc ,  et  inlerficilc 
ante  mc.  Fecit  hoc  Cbrislus ,  cum  Jud.Tam 
vastavit,  et  Juda^os  occidit  per  Tilum  Imper., 
inagisque  id  faciet  in  die  judicii,  cum  eos  in 
gehenna  aeterna  morle  mulcta])it. 

16.  AbHT  ACTEM  Qll  nviNQUE  TALEXTA  ACCEPE- 
IIAT,  ET  OPERATLS    EST  IN  EIS  (pcr  Ca  j   ET  HCnA- 

Tus  EST  ALiA  (juiNorE.  ]  Lucrari  talenta,  esi  dona 
Dei  augere  per  eorumdem  usum  et  exerciiium, 
maxime  autem  est  per  ))ona  opera  et  auxilium 
proximorum ,  graiiam  Dei  in  se  et  aliis  adau- 
gere  et  accumulare.  Innuithaecparabola  quem- 
que  gralia;  Dei  ex  a^quo  el  totis  viribus  cooperari 
et  collaborare  debere,  ut ,  v.  g.  qui  habet  quin- 
que  gradus  charilatis  ,  eliciat  actum  ejusdem 
intensum  utquinque  :  sic  enim  lucrabitur  alios 
quinque  gradus ,  accipietque  ii  Deo  l)a])iium 
charitatis  intensum  ul  decem  ;  cui  si  iierum  ex 
.equo  cooperetur,  eliciatque  aclum  charitaiis  ut 
10.  lucrabitur  alios  decem  charilalis  gradus . 
accipietque  habiium  cliariiatis  intensum  ui 
viginti;  cui  rursum  si  ex  icquo  collaboret,  eli- 
ciatque  aclum  charilatis  ut  viginti,  merebituret 
accipiet  habitiim  chaiiiatis  iniensum  ut  60.  ct 
iia  conse^iuenter  assidue  duplicando  mire  mul- 
liplicabit  lucrum  taleniorum  suorum,  puta  gra- 


duum  charitatis.  Esto  crgo  ipse  paucos  aul 
nullos  sua  charitaie  ad  Christum  prandicando 
converteret,  habe])it  tamen  idem  nieritum  et 
pra.'mium  pra?dicationis  et  charitaiis  sua",  per- 
inde  ac  si  multos  convertisset  :  conversio  enim 
aliorum  sa'pe  non  est  in  noslra  potestatc,  me- 
rilum  autem  scniper  est. 

Nola  ex  Luca  cap.  19.  v.  IG.  et  18.  eadem  mna, 
id  est,  idem  gradus  gratia: ,  in  uno  operatur  et 
lucratur  dcccm  mnas ,   in  alio  vero  quinquo 


iCO  COMMENTARIA  IN  M 

dumtaxal,  quia  srilicct  ille  nmjori  fervoro,  slu- 
dio  et  conalu  voluiUa(is,  graliiu  cooperalus  est, 
quani  ille. 

Porro  ex  Iioc  versu  et  seq.  colliguni  Theo- 
logi  Deu[n  ex  nierito  aclionuni  nostrarum,  hai)i- 
lus  earimi  supernalurales  slatim  .augere  et  in- 
tondere,  elianisi acliones Iiahilum a quo manant, 
i:0n  superent  :  iiam  q;ii  quiuque  talenta  acce- 
p-jrat ,  oi)eraudo  lucralus  est  alia  quinque. 

Moraliter  S.  Gregorius  homil.  9.  in  Evangel. 
Lcctio  Evangclii ,  inquit,  solUcilc  comiderarc  nos 
udmonct  ,  nc  nos  ,  qai  \)ias  cclcris  in  hoc  vuindo 
accepissc  aliquid  cernimnr,  cd>  aactorc  mandigra- 
vias  indc  jadiccmar.  Cam  cnim  aagcntar  dona , 
rationcs  cliam  crcscant  donoram.  Tanto  ergo  esse 
humiiior,  alquc  ad  serviendum  promplior  quisque 
debct  c.c  mancre  ,  quanto  se  obligationem  esse 
conspicit  in  reddenda  ratione. 

17.  SlMII.ITER   tT   QUI  DUO  TALENTA  ACCEPERAT  , 

LUcr.ATUs  EST  Ai,i\  Duo.  ]  q.  d.  Hic  quoque  stu- 
diose  et  ex  aequo  talenlo  ,  id  est ,  gralise  suse, 
cooperando  illam  duplicavil. 

18.  Qll  AUTEM  U^UM  ACCEPERAT,  AniE>S  FODIT 
IN    TEHr.AM  ,  ET  AUSCONDIT  PECUMAM  DOMI.M  SUI.  J 

Arahicus  ,  sepclivit  argentum  domini  sui.  Defo- 
dere  talentum  ,  est  ex  negligenlia  et  desidia  , 
gratia  sihi  a  Deo  collata  non  uli ,  non  operari. 
[Jbi  Nota  ,  defossiouem  hanc  lalenti  Irihui  illi, 
qui  unum  lantum  accepil ,  non  quod  alii  qui 
plura  acceperunl,  socpe  idem  non  faciant,  sed 
ut  intelfigalur  exeo,  (piod  tam  acriter  a  Do- 
mino  exceplus  et  casligatus  est  is ,  qui  uno  tan- 
lum  talenlo  ahusus  est ,  longe  acriorem  fore 
Domiiii  censuram  et  casligaiionem  in  eos  ,  qui 
plurihus  ahutunluret  majorihus.  Quocirca  Pau- 
lus  :  Exhortamar ,  inquit ,  vos  ,  ne  in  vacuum 
gratiam  Dei  recipiafis  ,  2.  Corinlh.  6.  1.  El :  Gra~ 
tia  ejus  in  inc  vacua  non  fuit,  sed  abundantius 
illis  omnibus  laboravi ,  1.  Corinth.  15.  10.  Et :  Fce 
milii  est,  si  non  evangelizavero  ,  ihideni  c.  9.  16. 

Notent  hoc  ,  qui  ingenio,  doctrina,  prudentia, 
aliisque  dolihus  sihi  a  Deo  datis  non  utuntur 
ad  suam  aliorumque  salulem,  ob  desidiam  vel 
metum  peccandi,  aliave  simili  de  causa  :  ab  his 
enim  eorum  rationem  exactam  reposcet  Ciiris- 
lus  in  die  judicii.  Adde  ,  eos  qui  pauca  talentii 
acceperunl ,  sajpe  per  socordiam  illa  otiosa  re- 
linquere,  et  quasi  defodere  :  nam  qui  plura 
acceperunt,  iis  stimulantiir,  ut  iis  utantur  ; 
quare  vel  iis  recle  ulunlur  ad  meritum ,  vel 
abutuntur  ad  vanitateui,  itaque  puniuntur,  non 
ob  talentorum  otium  ,  sed  ahusum  vaniiatis. 
Ita  fere  videmns  eos  qui  pollent  magno  ingenio, 
sieo  ad  honcsta  non  ulaniur,  adinhonesta  abuti. 

19.  POST  MUI.TUM  VERO  TEMPORIS  VENIT  DOMTNUS 
SERVORUM  ILI.ORUM,  ET  POSUIT  RATIONEM  CUM  EIS.  ] 

Hanc  raticnem  et  compuium  cum  quolibet  pri- 
vatiu)  iuit  Christus  in  morie  <;t  judicio  particu- 
lari  cnjusque  animGc,  puhlice  vero  inibitin  die 
judicii  univcrsalis. 

20.  Et  accedens  qvi  quinque  talenta  accepe- 
rat  ,  oijtulit  alia  quinque  talenta  ,  dicens  : 

UOMINE,  QUINQT.'ETALE>TA  TRADIDISTI  Mini,  ECCE 

ALiA  QriNQUE  SUPERI.OCRATUS  siM.  1  Audi  S.  Grc- 
goriuin  bomil.  17.  in  Kvangel.  palhetice  liaec 
df"!pingeiileni  :  In  illo  ianto  exaniinc  clectornm 
omniam.  et  rcproboruv.i  maltitudo  dcdacclur  ,  ct 
unasquisque  quid  sit  opcratus ,  oslendctur.  Ibi 
Petrus  cumJadiSa  convcrsa  ,  qiiam  pos(  sc  traxit, 


\TTII.EUM.  Cap.  XXV. 

apparebit.  Ihi  Pauius  covvcrsum  ,  ut  ita  dixerim, 
niundum  duccns.  Ibi  Andreas  post  se  Achaiam, 
ihi  Joanncs  Asium ,  Thomas  Indiam  in  conspec- 
tiim  sui  judicii  convcrsam  ducct.  Ihi  omnes  Do- 
viinici  gregis  arietes  cum  animarum  lucris  appa- 
rcbunt ,  qui  sanclis  siiis  prccdicationihus  Deo  post 
sc  subdilum  grcgem  trahunt.  Ciim  igitiir  tot  pas- 
lorcs  ciim  gregibus  siiis  antc  a;tcrni  Pasloris  ocu- 
ios  venerint ,  nos  miscri  quid  dicturi  sumiis,  qid 
ad  Dominam  nostrum  post  negotium  vacui  redi- 
mus ,  qui  paslorum  nomen  habuimus,  et  ovcs  quas 
cx  nulrimento  nostro  debehamus  ostendere  ^  non 
hahemus?  llic  pastores  vocati  suvius ,  et  ibi  gre- 
gem  non  ducimus. 

21.  AlT  ILLI  DOMINUS  EJUS  :  EUGE,  SERVE  BONE 
ET  FIDELIS  ,  QUIA  SUPER  PAUCA  FUISTI  FIDELIS  , 
SUPER    MULTA    TE    CONSTITUAM,  INTRA   IN    GAUDIUM 

DOMiNi  Tui.]  Lncas  cap.  19.  v.  19.  ha])et :  Et  tu 
esto  saper  quinque  civitates.  Eslparabola  sumpta 
a  rege,  qui  solet  servos  fideles  remunerare  gu- 
bernaculis  plurium  civiiatum.  Signiiicat  autem 
per  catachrcsim,  sanctos  qui  strenue  usi  sunt 
gralia  sibi  a  Deo  dala ,  fore  consortes  gloriae, 
regni  et  gaudii  Dei,  sedmajoris  vel  minoris  pro 
labore  et  meritis  cujusque. 

NosterSalmeronopinaturbic  innui,  laciteque 
promilti  ,  quod  Sancti  cerlis  locis ,  qiiibus  in 
vita  laljorarunt,  in  coolo  ii  Deo  praeficianlur  ,  ul 
ibi  plus  honi  operentur,  v.  g.  ut  morbis  me- 
deantur,  aliaque  miracula  patrent ,  quia  hoc 
labore  suo  meruerunt.  Sic  S.  Jacobus  miracuja 
patrat  Composteliai  et  in  Hispania,  S.  Dionysius 
Parisiis  etin  (iallia  ,  S.  AmJjrosius  Mediolani  et 
in  Italia  ,  S.  Bonifacius  in  Frisia  et  Germania. 

22.  ACCESSIT  AUTEM  ,  ET  QUl  DUO  TALENTA  ACCE- 
PERAT,  ET  AIT  :  DOMINE,  DUO  TALENTA  TRADIDISTI 
MIIII,  ECCE  ALIA  DUO  LUCRATUS  SUM. 

23.  AlT  ILLI  DOMINUS  EJUS  :  EUGE  ,  SERVE  BONE 
ET  FIDELIS  ,  QUIA  SUPER  PAUCA  FUISTI  FIDELIS  , 
SUPER  MULTA    TE   CONSTITUAM  ,    INTRA   IN  GAUDIUM 

DOMiNi  TUi.  ]  Arabicus  vertit,  ct  liccc  sunt  quinque 
talcnta  quce  lucralus  sum  ,  qnasi  ea  servus  hero 
ostenderit  et  oblulerit.  Palent  hcec  ex  dictis 
v.  20.  et  21.  Idem  enim  dicitur,  nisi  quod  ibi 
quinque  sint  lalenta,  hic  duo  :  quia,  ut  ait  sanc- 
tus  Hieronymus ,  Non  tam  considerat  Dominus 
lucri  magniludincm ,  quam  studii  voliinlatem.  Ac 
fieri  potest  ut  is  qui  duo  accepit,  strenue  el  con- 
tinue  cum  iis  negotiando  plus  mereatur  et  ac- 
cipiat,  quam  is  qui  quinque  nactus  est ,  si 
tepide  et  raro  iis  nlatur.  Sic  S.  NicoUuis  Tolen- 
linus ,  qui  sanctam  in  jugi  oratione  el  austeri- 
tate  egeratvitam,  adeoqueferia  secunda,  quarta, 
sexta,  etsabbaloiu  honoreniB.  Virgiuis  jejuna- 
bat,  solo  pane  et  aqua  contentus  ,  ac  ferrea  ca- 
tena  corpus  casiigal)at,  sex  mensihus  ante  mor- 
tem  quotidie  ad  vesperam  melodiam  audivil 
angelicam  ,  qua  ad  nupiias  Agui  ccclestis  invi- 
tabatur.  Demum  suh  mortem  miro  perfusus  gau- 
dio ,  et  causam  rogatus  ,  dixit  :  Dorninus  meus 
Jesus  Christus  ,  suoj  matrict  noslro  Patri  Augus- 
tino  innixus  dicit  mihi:  Euge,  scrvc  bone  et  fidelis, 
intra  in  gaudium  Domini  tui.  Ac  mox  junctis 
sursum  manibus,  oculisque  ad  crucem  subla- 
lis  :  In  manas  tuas.Dominc ,  inquit ,  coinmendo 
spiritum  mcum.  Itaque  jucundo  et  hilari  vultu 
animam  Deo  resignavit  anno  Domini  ISOO.  ut 
habetejus  Vita  apud  Surium  die  10.  Septembris. 

2a.  ACCEDENS  AUTEM  ET  QUI  UNUM  TALENTUU 


COMMENTAIIIA  IN  MATTH/TIUM.  Cop.  XXV. 


U^A 


ACr.EPErtAT  ,  AIT  :  DOMINF,  ,  SCIO  QflA  HOMO  DlHiC.S 
E.S  ,  MKTIS  tini  >0N  SEMINASTI,  ET  CONGREGAS  UBI 
NON  SPARSISTI  : 

25.    Et    TIMENS    ARII  ,    ET    A11SC0NI)I   talentum 
TUtM  IN  TERRA  *.    ECCE  HARES  QUOD  Tl  UM  EST. 

Emblema  est  spcctans  ad  ornatum  parabolse. 

Sic  onini  scrvi  pigri  siiam  desicliam  ,  duniini 
sevcritaK^  excusant,  aii  Franciscus  Lucas,  q.  d. 
Tu  non  vis  perdere,  sed  holum  lticrari;el,  si 
Uicrum  non  adfcrtur,  tollis  tibi  res  servorum 
luoruni  paupcruin  quavis  ralione,  jure  \vl  in- 
jiiria.  Qiii  simijlicUcr  inertiurn  debail  confilcri, 
inquit  S.  Ilieronymus,  et  orare  palremfumilias, 
veniam,  <)  contrario  ccdumnialur,  ct  considcrata 
rapacis  Domini  avarilia  ,  prudcnli  consilio  se  cd) 
omni  ncgotiatione  abstinuisse  prafalur. 

Nolat  reprobos  in  die  judicii  ,  cum  videl)unt 
Sauclos,  i\  Ciirislo  adeo  pr;emiari,  sc  verodam- 
nari  ad  gehennam,  id(|ue  iii  aeternum,  ex  des- 
peratione,  odio  et  rabie  in  Christum  judicem 
insuirecturos ,  illique  severitatcm  niniiam  im- 
pudenter  exprobraluros,  iiideque  suaedamnntio- 
nis  culpam  impie^et  blasi^lieme  in  eum  conjec- 
turos.  Sic  enim  ipsi  in  gehennaextormentornm 
acerbitalc  et  .'eternitate  in  furorcm  acti ,  assidue 
l)laS|)lieinantDeum,Christum  etSanclosomnes, 
ulpote  a  quibus  torqueniur,  vel  effective ,  vel 
objective. 

2G.  ReSPONDENS  AUTEM  DOMINUS  EJUS,  DIXIT  Ei : 
SERVE  MALE  ET  PIGER,  SC1EI5AS  QUIA  METO  UIU  NON 
SEMINO  ,  ET  CONGREGO  UUI  NON  SPARSI. 

27.  Oportuit  ERGO  TE  COMMITTERE  PECUNIAM 
MEAM  NUMML'LARIIS  ,  ET  VENIENS  EOO  RECEPISSEM 
UTIQUE  QUOD  MEUM  EST  CUM  USURA. 

Hoc  pariler  cmblema  cst,  lantum  signillcans 
omni  modo  et  opera,  saltcm  faciliorietqui  fere 
caret  periculo,  graliam  Dci  cuilibet  augendam 
esse.  (Jbi  nota,  nummularios  vocari  eos,  quiex 
cambio  vel  muluo  lucrum  faciunt ,  uti  sunt 
eampsores  i!t  usurarii.  Hoc  lucruin  in  cand)io 
licitum  est ,  in  mutuo  illicitum  ,  et  peccalum 
usuraj.  Estque  hic  luerandi  modus  certus,  ob- 
vius  et  facillimus.  Unde  Dominus  hic  non  tam 
ex  rei  in  se  justilia  loquilur,  quam  parabolice, 
partim  ex  geniium  cousuetudine  et  usu  :  apud 
mullas  enim  geiUcs  usurui  habilaj  suni  liciia), 
ac  praesertim  a|)ud  Jiickeos,  qui  sibi  illas  apud 
Centes  permissas  a  Deo  putani  Dcuter.  23. 19. 
partim  ex  consequentia  verborum  servi  dcsidis, 
qui  duram  avariliain  cxtorquendi  lucrum  per 
fas  et  ueias  ,  tain  a  .ic  (luum  ab  aliis  domino  suo 
impingebat.  Potest  tauien  hoc  rci  per  parabolam 


i[)sis  liberaliter  qufererc,  meum  tolentuni  tibi 
datum  ad  nie  revocans,  jllud  iion  mihi  in  ar- 
cam  recondo,  sed  erogo  ei  qui  quinque  suis 
bene  usus,  lucratus  esi  alia  quinque.  Hic  enim 
hoc  tiiiim  ,  imo  meum  lalentnm  (juasi  aueta- 
rium  sui  laboris  (;t  lucri  meretur. 

lioc  quoque  partim  emblema  est  parabolaB, 
parliui  applicaiidum  rei  per  parabolam  signi- 
iicalaj.    Nam  in  dic  judicii  rcvera   Dcus  tollet 
gratias  siias  a  rcprobis,  (pii  ipsis  vel  non  usi , 
vcl  ad  malum  abusi  sunt.  Idcm  saei)e  facit  in  hac 
vila  ,  imo  semper  gratiam  gralum    facientem 
tollit,  abcoqui  peccat  mortalilcr,  v.  g.  dum  per 
desiiliam  negligit  impleie  aliquod  Dci  pr.ecep- 
tum  obligans   sub  peccalo  moilali.    I^mblema 
V(MO  est  quod  addit,  Et  date  ci  qui  liabet  decem 
talentu.  Quotamen  tacile  innuil  Primo,  Sanclo.* 
qwi  diligculer  gralia  Dci  uluntur,  dignos  esse 
majori,  et  illa  quam  indigni  et  oliosi  habent , 
idque  non  raro  lieri  in  iiac  vita,  ut  ipsa  ex  hi.« 
in  illos  transferatur,  juxta  illud   Apocal.  3.  ii. 
Tcne  (juod  luibcs  ,  ut  nemo  accipiat  coronam  tuam. 
Vide  ibi  dicta.  Secundo,  iniiuit  Sanclos  in  cado 
gavisuros,  et  de  suis  talentis  et  de  reproborum, 
qualenus  suis  se  melius  usos  quam  reprobos, 
nut  se  reproborum  coronas  accipere  gaudebunt. 
Teriio,  quod  Deus  in  c(k1o  omiiia  dona  omncs- 
que  doles  et  gratias,  etiam  illas  quas  reprobi 
habuerunt  in  liac  vila,  conferet  in  Beatos  :  quia 
beatiiudo  est  status  omnium  bonorum  aggrega- 
tione  perfecliis,  utail  Boetius.  lUasiniellige  eas- 
dem  non  numero,  sed  specie  ,  id  est,  simile.s 
illis  qnas  reprobi  habuerunl.  Unde  subjicit  et 
concludit  Christus  : 

29.  Omni  enim  uarenti  daiutur,  et  arunda- 
niT :  Ei  autem  qui  non  iiabet  ,  et  quod  viuetur 

IIABERE,  AUFERETUR  AB  EO.  ]  ArabiCUS  ,  ^(((U  et  qiii 

Intbct  dabilur,  ct  addctur  ;  el  ub  co  qui  non  habel , 
aufcrctur  quod  est  cum  eo ;  Syrus,  id  cliam  quod 
Itubct ,  adimctur  ci, 

Omni  habenti.  ]  Scilicct  lucrum  talentorum 
et  gratije,  pcr  strenuam  cooperationem  suam 
parta"  adauctieqiie,  plus  taleniorum  et  gratia?  ac 
gloriie  dabilur.  Secund©,  S.  Chrysostomus  hic 
et  S.  Angustinuslib.  2.  Quctst.  Evang.  quaesl.  UO. 
Omni  kabcnti,  id  est,  omni  bene  utenli  talento 
suo.  llle  eniin  vere  habet  talenlum  ,  qui  eo  rectc 
ulilur  :  otiosus  enim  qui  eo  non  ulitur,  videtur 
illud  non  habere  ;  perinde  cnim  apud  illum 
iners  ac  otiosum  est,  ac  si  illud  noii  haberel. 

Ei  AUTEM  QUi  NON  iiABET ,  scilicct  lucrum  ta- 
lentorum  et  gratiiu  l\  se  parlum  ,  vel  '/((("  non 
liabet,  id  est ,  qui  non  iitilur  talento  suo ,  uli 


signilicatie  adaplari  sic  ,  quod  Deus  gratia)  et     jam  dixi ,  et  quod  videtur  iiabere,  id  est,  ta- 

'       '  "  '         "        icntum  siium  quod  (juidem /(((^t7,  utdictum  esi 

cap.  l;').  12.  scd  quia  otiosum  illi  erat,  polius 
non  habcrc  (luam  haberc  vidcbaiur,  auferetur 
AB  Eo.  ]  Juxla  seiisum  quem  paulo  anic  dixi. 
Simili  plipasi  ait  Comicus  :  Avaro  tam  decst  quod 
Itubct ,  qtixtm  qttod  non  Itabcl ,  quia  eo  non  iililiir, 
sed  in  arca  rccondit  et  sepclit,  qiiare  arca  illud 
habet,  non  ipse.  Avarus  enim  non  tam  habct  ei 
possidet  aurum  ,  quam  ab  auro  habeiur  et  pos- 
sidetur  :  est  enim  auri  servus  el  niancipium. 

Ilinc  Theologi  sumpscre  siium  illud  axioma  : 
Facicnli  qttod  in  se  csl,  Dctts  nondccst ,  nec  dene- 
gatgratiam,  cui  si  slrenuecooperetur,  majorem 
addet  seniper  et  majorem  ,  usquc  ad  donum 
persevcraniiae  ei  gloria; ,  quod  quomodo  acci- 


donorumsuoruui  lucra,  quasiusuras.sedeequis 
simo  jure  debilas  a  nubis  exigat.  loiige  majores 
glori;e  usuras  redditurus  in  ccelo  :  unde  illud  , 
Sivis  ftcncruri ,  fiviitrurc  Dco.  Nam  ,  ut  dicitur 
Proverb.  19.  17.  Fivneralur  Deo ,  (/(((  miscrctur 
pauperis  ,  ct  vicissitttdincin  suam  rcddct  ei.  Vide 
ibi  dicta. 

TOLI.ITE    ITAQUE   AB   Y.O   TAI.EMIM,   ET   DATE  EI 

QUi  iiABET  decem  TALE.\rA.]  \\  douo  eniui  meo 
primus  habuit  quin(|iic  talcnta  ,  deiude  ex  iis 
lucralus  est  a!ia  qtiinipH; :  ergo  universim  habet 
jam  (lecein.  Einhlcma  lioc  (juo(|ue  est.  Betundit 
Domiiuis  criminationem  servi  pigri,  accusanlis 
sc  de  avaritia.  q.  d.  Kcce  ui  videas,  o  serve 
l>iger,  mc  haic  lucra  non  mihi  avarc,  sccl  servis 


m 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  XXV, 


pienduin  sit,  vide  Suarcz,  Vasquez,  Valentiam, 
Bellarminum  et  alios  tract.  de  Gratia. 

Iteravit  lianc  gnomen  Cliristus  cap.  13.  v.  12. 
sed  ad  alium  linem  et  scopum,  uti  ibi  ostendi. 

31.  CUM  AUTEM  VENERIT  FlLIUS  HOMINIS  IN  MA- 
JESTATi:  SUA  ,  ET  OMNES  ANGELI  CUM  EO  ,  TUNC 
SEDEBIT    SUPKR   SEDEM    MAJESTATIS    SU.E.]   SyrUS  , 

super  tlironuvi  gLovKB  succ ,  quasi  judex  omnium, 
sedens  in  splcndida  et  gloriosa  nube.  Vide  dicta 
c.  Itx.  30.  Hic  Christus  graphice  depingit  ideam 
et  formam  judicii  extremi,  ut  illud  omnes  snse 
menti  imprimant,  ejusque  jugi  recordatione  ad 
vitae  puritatem  ct  studium  bonorum  operum  se 
continuo  excitcnt  et  extimulent.  Porro  Christus 
sedebit  in  aere  juxta  Jerusalem  supra  vallem 
Josaphat,  quae  adjacet  monti  Oliveti,  ubi  pati 
cocpit  in  horlo,  et  ex  quo  gloriose  in  coelum 
conscendit,  ut  docet  Joei  c.  3.  2.  Vide  ibi  dicta. 

Majestas  Christi  judicis  elucebit ,  Prirao  ,  in 
praevio  horrisonae  tubai  Archangeli  clangore  , 
qui  tam  sonorus  erit ,  ut  per  lotum  orbem  au- 
diatur.  Secundo,  in  praeviis  fulguribus,  tonitri- 
bus,grandinibus,proccllis,terrsemotibus,juxta 
illud  psal.  9G.  3.  Ignis  ante  ipsuvi  proicedct ,  et 
inflammabit  in  circuitu  inimicos  ejus.  lUuxerunt 
fulgura  ejus  orbi  terra; ,  vidit  et  commota  est 
terra.  Tertio,  quod  Christus  apparebit  in  cor- 
pore  glorioso  ac  magis  radiante  ,  quam  sol , 
juxta  iilud  Isaiae  cap.  1l\.  Erubescet  lana ,  et  con- 
fundetur  sol ,  cum  regnaverit  Dominus  exerci- 
tuum  ,  in  sensu  mystico.  Nam  alius  illius  loci  est 
sensus  litteralis,  nt  ibi  ostendi.  Quarto,  quod 
veniet  cum  nubibus,  ac  sedebit  judex  in  nube 
gloriosa.  Quinto,  quod  e  ccelo  descendet  stipa- 
lus  innumeris  angelorum  omnium  lcgionibus. 
Sexto ,  quod  anie  eum  judicandi  slabunt,  omnes 
Imperatores  ,  Pontifices,  Reges,  Praelati,  Prin- 
cipes,  Philosophi,  Oralores,  omnesque  omnino 
homines  et  gentcs.  Scptimo,  quodeosjudicabit, 
non  ut  alienos  subditos  ,  uti  faciunt  gubernato- 
res  regum ,  sed  ut  proprios  servos  :  omnes  enim 
homines  et  angeli  sunt  servi  Chrisli,non  tan- 
tum  qua  Deus  est  jure  creationis,  sed  etiam  qua 
homo  est  jure  unionis  hypostaticaj  cum  Verbo, 
ac  jure  merili  :  hoc  cnim  meritusest  Christus 
sua  humili  obedientia  usque  ad  mortem  crucis, 
juxta  illud  Aposloli  Philipp.  2.  Ilumiliavit  semet- 
ipsum  faclus  obediens  usque  ad  mortem,  mortem 
autem  crucis.  Propter  cjuodet  Dcas  exallavil  ilium, 
et  donavit  illi  nomen  qiu)d  est  super  omne  nomen , 
ut  in  nomineJesu  omne  genu  flcclalur,  ccelcstium, 
terrestrium  et  infernorum,  et  omnis  lingua  con- 
fiteatur,  quia  Dominus  Jesus  Chrislus  in  gloria  est 
Dei  Palris.  Homines  vero  Christi  servi  sunt  pro- 
prio  jure  redempiionis  :  eos  enim  morte  et  in- 
ferno  redemit,  et  emit  Christus  pretioso  sangui- 
nis  sui  pretio. 

Et  omnes  angeli  cum  eo.  J  Ergo  in  die  judicii 
ne  unus  quidem  angclus  mauebit  in  ccelo,  sed 
omnes  omnino  cum  co  desccndent,' eumque 
quasi  Deum,  Dominum  et  Salvatorem  suum  ho- 
noris  causa  quasi  famuli  comilabuntur  ,  ut 
Christum  qua  liomo  est  et  judex,  stipent,  iiii- 
que  ministrent.  Quocirca  unus  ex  eis  Cliristo 
praeferet  crucem  ,  quasi  insigne  triumphi  el 
regni :  ut  paiet  cap.  1U.  30.  Porro  probabile  est 
angelos  tunc  assumpluros  cor[)ora  ex  aere  con- 
densato,  in  iisque  splendidis  gloriose  apparitu- 
ros  :  alioqui  cnim  hcec  Ghrisii  angclis  slipati 
gloria  et  potcstafi,  non  posset  videri  ab  impiis 


ct  reprobis ,  quorum  tamen  causa  maxime 
exhibebitur,  neque  externam  ejus  majestatem 
( quam  describere  vult  hic  Christus)  ille  angelo- 
rum  exercitus  augeret.  Ita  Suarez  tom.  2.  disp. 
57.  Cum  ergo  innumerabilis  sitangelorummul- 
titudo,  tunc  longe  lateque  supremas  acris  le- 
giones  undique  per  multa  millia  milliarium  , 
usque  ad  coelos  ipsos  replebunt ,  et  immensi 
exercitusspcciempraebebunt.  Haecerit  majestas 
et  gloria  Christi  ad  gaudium  electorum,  etter- 
rorem  reproborum. 

Valde  etiam  credibile  est,  daemones  quoquc 
in  corporibus  assumptis,  scd  telris,  horridiset 
terrificis  apparituros,  vel  quia  alioqui  ab  impiii; 
videri  non  possent,velquiapertinent  adChristi, 
qua  homo est  et  judex,  gloriam,  et  impiorum  con- 
fusionem,  utvideanlur.  Ilanoster  Leon.  Lessius 
lib.  13.  de  Perfect.  divinis  cap.  22.  Hac  rationc 
fiet ,  ait  auclor  Imperfecti ,  ut  etiam  mali  ipsum 
confiteantur  inviti ,  et  qui  contempserunt  in  humi- 
litate ,  agnoscant  inpotcstate. 

32.  Et  concregabuntur  ante  eum  omnes  gen- 

TES,   ET  SEPARABIT  EOS   ABINVICEM,  SICUT  PASTOR 

SEGREGAT  ovEs  AB  noEDis.  ]  Id  facict  per  angelos 
quasi  administros  suos  ,  juxta  illud  cap.  13.  IxO. 
Tunc  exliibunt  angeli,  et  separabunt  malos  deme- 
dio  justorum. 

Omnes  gentes.  ]  Id  est ,  homines  h  primo 
Adam  prognati ,  usque  ad  ultimum  ,  cujuscum- 
que  familiae  et  gentis  sint ,  quantumvis  ferse  et 
barbarae,  eliam  parvuli  et  infantes,  licet  de  in- 
fantium  causaet  sententia  hic  proprie  non  aga- 
tur;  sed  tantum  de  adultorum ,  qui  suis  bonis 
vel  malis  operibus  coelum  vel  infernum  prome- 
riti  sunt.  Quocirca  erunt  tunc  plurimi  milliones 
hominum,  quos  omnes  vallis  Josaphat  non  ca- 
piet,  quare  tunc  Deus  montem  Olivarum  alios- 
que  complanabit,  ut  locus  sit  qui  capiat  tot 
hominum  myriades  :  reprobi  enim  omnes  in 
terra  consistent,  Sancti  vero  praesertim  illus- 
tres  ,  ut  Apostoli,  ac  viri  Religiosi  et  Apostolici 
in  aere  attollentur,  imo  Christo  judici  asside- 
bunt;,  Matth.  19.  28. 

Porro  parvulos  comparituros  in  die  judicii , 
licet  id  neget  Durandus  in  2.  disp.  33.  queesl  3. 
valdeestprobabile.  Primo,  quiaChristusomnium 
omnino  hominum  erit  judex  :  ergo  etiam  par- 
vulorum.  Secundo,  quia  parvuli  aeque  ac  adulti 
resurgent  ,  idque  in  virum  perfeclum  ,  ut  ait 
Aposlolus  Ephes.  U.  vers.  13.  lioc  esl,  in  ietale 
et  statura  virili  :  videbunt  ergo  el  cognoscent 
omnes  homines  secum  resurgentes,sisti  coram 
tribunali  Christi,  ui  ab  eo  judicentur.  Tertio, 
([uia  multi  ex  infantibus  per  baplismum ,  vel 
marlyrium  ,  effecti  sunt  Sancii  ct  Marlyres,  uti 
fuere  innocentes  occisi  ab  Ilerode.  Hiergocum 
adultis  audient  e  Chrislo  :  Fenite,  benedicti  1'atris 
mci.  Quarto  ,  quia  infantes  morlui  in  peccato 
originali  per  tot  millia  annorum  ,  ubivis  gen- 
tium,  erunt  plurimi,  adeo  ut  Lessius  de  Perfect. 
divin.  cap.  22,  numer.  U3.  putet  numerum  eo- 
ram  foremillemilliones.  Hi  aulem  abscondi  non 
polerunl  ,  sed  in  terra  resurgentes  compare- 
bunt,  videbiinique  omnes  secum  resurgere  et 
judicari  a  Chrisio.  Quare  hi  quoque  segregati 
ab  aliis,  suani  a  Chrislo  scntentiam  accipient, 
mediam  scilicet  intcr  adultos  ct  reprobos  :  nam 
nec  damnabuntur  ad  ignem  gehennae,  ut  adulti 
reprobi ;  nec  adjudicabuntur  ccelo  ad  videndum 
Deum,  uti  adulti  elccti. 


COMMENTARIA  LN  M 

SEPARAniT    EOS   AB   INVICEM  ,   Sltirr    PASTOn    SE- 

PAiUT  OVKS  AiJ  iioF.Dis.  ]  Kleclos  conipaial  ovil)US, 
ob  iniioccnliain  ,  lnjiniliiaiem,  simplicilalera  , 
modesliam  ,  oi)edieiitiam  ,  paiieniiain  ;  repro- 
bos  liffidis,  (|iiia  boc  aniinal  fetel,  est  aspe- 
rum,immunduni,  petulcum,  lascivum,  per  [)rx- 
cipitia  incedens,  rixosum;  quales  sunt  impii. 
Unde  et  in  lege  veteri ,  hoedi  quasi  victimce  pro 
peccato  olTerri  solebant. 

Hujus  separationis  typus  prsec(;ssit  in  sepa- 
ratione  benedictionum  in  eos  (jui  servant  le- 
gem,etmaledictionum  in  eos  (lui  legem  violant, 
lacla  d  Mosc  in  monle  Garizim  ,  Deu(.  c.  27. 

33.  Et   8TATUET  OVES    QUIDEM   A    DEXTRIS   SUIS  , 

noEDOs  Ai'TEM  A  si.MSTRis.]  Dcxlra  enim  symbo- 
lum  est  feiicitalis,  gloria;,  regni,  vicloricC  et 
triumpbi :  sinistra  vero  infelicitatis ,  opprobrii, 
servitutis  ,  calamitatis  et  miscrioc.  Addit  S.  Tho- 
mas  :  J  dcxlris,  in^iuit,  id  cst  honoraliori  et 
nobiliori  loco,  scilicet  in  aere  consistent  clccti, 
inde  mox  in  ccoluin  cum  Christo  (^onsccnsuri ; 
juxta  illud  ,  Rapicmur  in  nubibus  obviam  Cliristo 
inacra,  \.  Thessal.  ^i.  IG.  Reprobi  veroerunt  a 
sinistris  ,  id  est,  humiliori  et  viiiori  loco  in  imo 
terrcR,  ut  inde  hiante  terra  absorbeantur  in 
tartara. 

3^1.  Ti'NC  DiCET  Rex  iiis,  qui  a  dextris  ejus 
ERUNT  :  Venite,  benedicti  Patris  mei,  possidete 

PARATUM    VOBIS   REGNUM   A   CO.NSTITUTIONE  MUNDI.] 

Vcnitedc  tenel)ris  ad  lucem ,  de  servitute  ad  li- 
bertatem  filiorum  Dei,  de  iabore  ad  requiem 
percnnem  ,  debelio  ad  pacem,  dc  morte  ad  vi- 
tam,  de  malorum  societate  ad  angcloruin  con- 
sortium  ,  de  agone  ad  triumpbum,  de  solo  et 
salo  tentaiionum,  ad  solem  glorioc,  et  juge  coc- 
lum  gaudioitun  .■elernoruni. 

Patlietice  lioc  vcrl)uni  exaggeratS.  Hippolytus 
Martyr  tract.  de  Consummat.  saeculi  in  (ine, 
descendendo  ad  singulos  Sanclorum  ordines. 
Venilc ,  ait,  Proplieta!  proplcr  noincn  meamex- 
pulsi  :  Vcnile ,  Vutriarcha; ,  qui  ante  adventum 
mcum  obtcmpcraslis  milti ,  rcgnumquc  mcum  de- 
sidcraslis  :  Vcnile,  AposLoU  ,mcarum  afjlictionum 
participcs ,  dum  inlcr  liomines  w^ei-cm  proplcr 
Evangelium  :  Venilc ,  Martyrcs  ,  qui  confcssi  me 
coram  tyrannis  ,  tormcnta  multa  atque  su.onil^^tn 
perlulistis  :_  Venite,  Pontilices,  qui  purs  i,iUu  sa- 
auflciuni  dic  nocteque  obtulistis,  ac  rrcliosum  cor- 
pus  ct  san/jiiincm  'inc'.(:;i  ii,i.,K:;.'.is[i.->  quotidic  :  Ve- 
nite,  Sancti,  qui  in  montibus ,  in  spcluncis  et 
cavcrnis  tcrrcB  excrcuislis  vos,  qui  pcr  conlinen- 
tiam,  preces  et  virginilatem  scrciislis  nomini 
meo:  Venile,  adolesccntaUv,  quce  tlialamum  mcum 
cyoptastis  ,  ncc prater  ihc  sponsum  aUum  dilcxis- 
tis  ;qu(tpcr  martyrium  ct  pictatis  cxcrcitationem 
mihi  immortali  ac  incorruptibiU  sponso  copulata; 
estis  :  Vcnitc,quidilcxistis  paupcrcs  et  pcrcp^rinos: 
Venite,  quicharitalcm  mcamscrvastis,  sicul  sum 
ego  charitas  :  Vcnitc,socii  pacis  :  ego  cnim  sum 
ipsa  pa.v. 

rorro  prius  Clirislus  judicat  proemiatqueclec- 
los,  quain  i)uniat  reproiios  ;  lum  quia  elecli  dig- 
niores  sunt  reprobis;  liiui  (luia  Chrisli  pioprium 
est  prrrmiarc,  alienuin  puuire;  uun  ut  leprobi 
acrius  doUant  vidrnlcsquid  amiscrint,  nil  S.  Ber- 
nardus  serm.  8.  iu  psal.  90. 

Rrx.  ]  Chrislus  judex   hal)cns  in  feniorc  suo 
scripium  ,  Ilcx  rcgum,  ctDominus  dominantium 
Apoc.  19.  16. 


ATTH^UM.  Cap.  XXV.       .  ft6S 

Benedicti  Patris  mei.  ]  Ouos  scilicet  Pater 
meus,  cui  appropriatur  ornnipolentia,  impe- 
rium  et  pracdestinatio ,  benedixit  omni  benedic- 
tione  spirituali  in  ccelestibus,  per  sanguinis  mei 
merituin,  Ephes.  1.  3.  scilicet  quos  ab  irternd 
dilexit  et  praedestinavit ,  in  tempore  juslificavit, 
nunc  vero  glorificabit  :  quibus  dedit  gratiam, 
bonaopera,  et  in  iis  perseveranliam  nsque  ad 
finem  vita; ,  ideoque  eis  pro  meritis  nunc  pra- 
mium  cceiestis  gloriae  per  me  altribuif.  Venite 
ergo,  ))enedicti,  lerque  quaterque  beati,  quos 
Deus  amavit  et  praedestinavit  ante  mundum. 
vocavit  de  mundo,  mundavit  ct  sanctificavit  in 
inundo,  niinc  magnificabit  post  mundum,  ut 
ait  in  Soliloquiis  S.  Auguslinus. 

Nota.  Judicium  Christi  extremum  non  per- 
agetur  in  instanti,  sive  in  momento  temporis , 
uti  peragetur  generalis  oninium  resurrcctio, 
1.  Corintl).  15.  52.  sed  aliquanto  tempore  durabii. 
Nani  Primo,  fiet  singulorum  examen,  et  cons- 
cienliarum  apertio,  qua  Cliristus  cuiquc  homi- 
num  sua  et  aliorum  omnium  facta,  per  illu- 
minationcm  inlernam  patefaciet  et  revelabii , 
acsententiam  cuique  suani  proincritis  dictabit, 
facietquc  ut  omnesvideant  illaniin  singulisesse 
jcquissimam  et  justissimam,  nec  ullum  excep- 
tioni  vel  tergiversationi  dari  locum,  uti  ostendi 
Apocaiyp.  20.  12.  ac  fuse  docet  hic  Abulensis 
qusest.  o3;i.  et  seq.  Fiet  enim,  ait  S.  Aug.  lib.  20. 
de  Civit.  cap.  n.  virtute  divina,  ut  cuique  opa-u 
sua,  vel  bona ,  vel  niala,  in  memoriam  revocen- 
tur ;  et  mentis  intuilu  mira  ccleritate  cernantur, 
ut  accuset  vel  cxcuset  scientia  conscientiam.  Ha;( 
enim  ficntin  leinpore,  sedperbrevi.  Deindege- 
neralem  in  omnes  Sanctos,  voce  sensibili,  nt 
vidclur,  proferet  aetern.-c  felicitatis  sententiani, 
dicendo  :  Venite,  benedicli  Palris  mei,  etc.  mox 
in  roprobos  .'eterncT  damnationis  fulmcn  dcnot;t- 
bit ,  dicens :  Ile,  maledicti,  in  ignem  ceternum,  etc. 

PossiDETE.]  Gr.TC.  /.'j.r,po-jo/j.r]si-:£,  id  cst ,  lupredi- 
tate  (ila  Arabicus)  velut  hicreditatcm  vestrani 
occupate.  Si  cnim  filii ,  et  luc,cdes  :  lutredcs  qui- 
dem  Dci,  coliu:icil.cs  autcm  Christi,  Rom.  8. 
O  quanlcc  glo7-ia; ,  ait  Ciiiysostomus,  quantm  bea- 
titudinis  hrsj  vcrba  sunt !  nec  dicit,  Accipite,  sed  . 
^l.^icUilute,  quasi  propria,  quasi  patei^na ,  quasi 
vestraqua'  vohis  a  prinripio  drh^hantur. 

PaRATUMVORIS  RIT.NCM  A  CONSTITUTIO.NE  MUNDI.] 

llegnum,  puta  c(rluni  empyreum  ,  omniaquc 
cjus  boiia  ,  iili  siiut  visio  et  fruilio  Dei ,  societas 
angelorum  et  Ueatoruni ,  dotes  aninicnc  el  corpo- 
ris,  copia  bonorum  omnium,  non  humanorum, 
sed  divinoruin. 

A  co>sTiTUTiONE  MUNDi.]  Arabicus ,  ante  consti- 
tutioncm  mundi,  scilicet  ab  «•terno.  Significat 
ccElum  totumque  munduni  creatum  esse  h  Deo 
propter  Beatos,  ut  ipsi  in  eo  perpetim  bcontur, 
glorienlur,  ngnent  ct  triumphent.  Porro,  hiec 
gloria  Sanciis  paratactpracdestinata  fuii.  Primo. 
ab  aeterno  :  ideo  enim  Deus  ab  .Ttcrno  statuit 
condere  Sanctos  et  mundum  .  ut  ipsos  in  eo 
bearet,oniniumqueboiioruni  suorum  consortes 
efliceret.  Secundo,  ii  creatione  inundi  :  cfrlum 
enimompvreum  mundumquecreavit  Deus  lioc 
fine  ,  ut  esset  scdes  et  regnum  Beaiorum.  Quo- 
circa  S.  Chrysosl.  honiil.  1.  in  episl.  ad  Tiium  : 
Ostcnditur,  inquit,  rx  his  rwhilitas  noslra,  quod 
non7iupcr,  scd  olimatque  ab  ipsis  iniliis  dilecti  su- 
mus.  Et  hom.  S^.  in  Genesim  :  Vide  bonifalis  Pci 


m 

fxcellnitiam  ,  quanta  erga  nostrum  genus  miseri- 
rordia  usus  sit,  ui  tt  ann;  jacta  fundamcnta  mundi 
nobis  regni  rcvlorum  fruilionem  prceparare  digna- 
tus  sit. 

0  quam  siiavis  rt  bcala  eleclis  arcitlot  liosc 
vox  Clirisli !  (niaiilas  iili  agont  gralias'  qiioinodo 
jubilabuiU  I  iNon  dubiuni  quin  piofun(.!i:-sima 
revercniia  s*'  (bmilleul.  ac  i^ro^liali  \ei  genii- 
llexi  illum  adorabunl,  conlilentes  et  exultantes 
se  ejus  sanf^uine  et  merilis  ad  tantam  felicitatem 
evectos  ,  ut  patet  Apoeal.  rap.  5.  et  7.  ubi  videre 
est  et  audire  eorum  jubilos.  doxologias,  et 
epinicia,  quu:  Deo  et  Cbristo  pleno  ore  et  cordc 
accinent. 

Quocirca  audila  bac  Cbrisli  voce,  conversus, 
imo  Mari\r  el"f(Clus  est  S.  Apronianus.  De  co 
enim  sic  legimus  in  Martyrol.  Piom.  die  2.  Fe- 
iiruari!  ;  IwrfV  iia  Salaria  passio  S.  Jproniani 
CommentCt-t^irKsts  j  qui  adliuc  Gentilis,cumS.  Sisi- 
nium  e  cartcre  educertt,  ut  Laodicio  Prwfeclo 
f)ra:sentarct ,  voccmquc  e  coclo  factam  audiret  : 
yenite,  bcncdicti  Potris  mei,  pcrcipiteregnum  quod 
vobis  paratum  est  a  constitutione  mundi,  credens 
baptizatur,  ct  postca  in  confessione  Domini  fincm 
vilce  capilali  stntcnlia  acccjnt.  Eadem  voce  audila 
S.  Mecbtiklis  moricns  evocata  est  ad  c(3elum, 
mi  liabct  ejus  Vita. 

35.  Esuiuvi  i;mm,  et  dedistis  miiii  mandicare 
(Syrus,  qucd  vuinducarem) :  sni\i ,  et  dedistis 

mTuI  lilllEHE  :  IIOSPES    EKAM  ,  ET    COLLEGISTIS  ME.  ] 

In  veslram  domum  ,  vel  aliam  bospiialcm. 

Koia.    Cbristus  bic  unam  speciem  bonorum 
operum,  quibiis  Sancli  relernam  gloriam  illis  h 
Gbristo  in  judicio  decretam  meruerunt,  ponit 
pro  loto  genere  :  tanium  enim  affert  opera  mi- 
sericordiaL",  tum  quia  illa  sunl  quasi  naturalia, 
et  ubique    sunt   obvia,  et    ad  communitatem 
maxime  perlinent  :  plurimi  enim  ubique  sunt 
miseri  :  tum  quia  bomines  plebeii  et  vulgares 
inagni  illa  faciuni,  eo  quod  adorationes,  jeju- 
r.ia  et  alia  sublimiora  minus  sunt  idonei :  tum 
quia  ab  eis  ncmo  facile  se  excusare  potest :  tum 
ut  ea  nobis  velut  utilissima   ad  impelrandam 
Dei  misericordiam  commendet,  ait  S.  August. 
serm.  39.  Internovos,  S.  Cbrysoslomus  etalii. 
Audi  S.  Basilium  conc.  U.  dcEIeemos.  Esurientis, 
ait ,  est  panis  illc  qucm  tu  apud  te  detines  :  nudi , 
vestis  illa  quam  in  cella  tibi  servas  :  disccdccati , 
calceus  ille  qui  domi  tuw  putredine  corrumpitur  : 
egeni,  argentum  quod  luimi  defossum  liabes.  Ita- 
que  tol  injuria  afficis,  qiiot  luis  rcbtts,  dum  licct , 
nonjuvas.  Idem  asseverant  S.  Hieron.  S.  August. 
S.  Chrysost.  S.  Aml)rosius  et  S.  Bernardus,  quo- 
rum  verba  recitavi  Eccli.  c.  U.  l.Jucundus  liomo, 
inquitDavid,  qtd  miscretur  et  commodat  ,  dispo- 
net  sermones  suos  in  judicio  ,Viiu\.  111.  v.  5.  seu, 
ut  legil  D.  Cbrysost.  ralioncs  suas.  q,  d.  Vitae  suae 
ralionem  optimam  reddet;  suam  causam  apud 
supremum  judicem   egregie  perorabil.  IScque 
enim,  inquil  D.  Cbrysost.  ficri  potcst  ut  anima 
dives  miscricordia  ,  obruatur  unqucnn  ii  gravibus 
animi  perturbationibus.  Et  D.  Cbrysol.  serm.  UO. 
Sine  causu ,  inqiiit,  accusant  peccata,  qtiem  pauper 
excusat.  Excusari  non  polcsl ,  qtieni  famcs  paupe- 
ris  excusorit.  Vidubit  dicm  nialam  ,  qui  diemju- 
dicii   sine  advocalione  paupertatis  intrarit.  Qui 
fcenerat  paupcri ,  ipsiim  sibi  judicem  prceslitit  de- 
biiorem.  Rursum  S.  Clnysost.  bomil.  5.  dePosni- 
icntia  :  Cbrislus,  inquit,  bic  tacet  aliavirtutum 
0['era  ,  non  qnod  memoria  sint  iv.digna,  scd  quod 


COMMExNTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XXV. 

a  clementia  sint  sccunda,  Dcnique  S.  Augustinu» 
serm.  25.  de  Verbis  Domini  :  Via,  ait,  CQ?/t  esi 
paupcr;  incipe  crogarc ,  si  nun  vis  errare. 

Porro  non  dubium  est,  quin  multi  propter 
alias  virtutes  et  peccala  majoris  momenti  sint 
salvandi  vel  damnandi :  nam  mulli  vix  [>ossunt 
opera  misericordiac  exercere ,  ut  paupcrcs, 
pueri,  Religiosi,  qul  lamen  majora  pravstant,  ut 
casiitatem  ,  obcdientiam,  pauperialem  Evange- 
licam,  contemplalion(^m,  corivrsionem  anima- 
lum ,  elc.  ob  quae  majora  a  Cbristo  prjcmia  con- 
sequentur,  juxta  illiul  cap.  6.  1.  Bcati  paupcres 
spiritu,  quoniam  ipsorumest  regntimcoclonim,  etc. 

Quocirca  Cbri:sius  non  videtur  bccc  sensibili 
voce  prolaturus,  uti  i^roleretipsam  senlentiam 
salutis  vel  damnalionis,  sed  spiritali  instinctu 
cuique  ea  revelabit  el  dictabit.  Ita  Franc.  Lucas 
et  nosler  Lessius  loco  ciiato  n.  I^i2.  Hinc  patet 
electos  pro[)lcr  bona  opcra  a  Chrislo  eligi  et 
adjudicari  ca-Io  :  ergo  bona  opera  merentur 
coclum  et  coclestem  gloriam.  Igilur  gloria  hic 
datur  Sanctis  a  Christo  quasi  bajredilas ,  lan- 
quam  filiis ;  et  simul  quasi  mcrces,  tanquara 
meritis  et  dignis  :  Deus  enim  non  dat  (iliis 
regnum,  sivc  eo  digni  sive  indigni  sint,  ut  sacpe 
fit  apud  homines.  sed  dignis  lantum,  et  mereu- 
tibus. 

Porro  sex  sunt  priecipua  corporalia  miseri- 
cordia)  opera,  quae  Cluistus  bic  recensel; 
scilicet  esurientescibare,  sitientes  potare,  pere- 
grinos  hospilio  excipere  ,  nudos  vestire,  infir- 
mos  visitarC;,  captivos  solari  et  redimere,  qui- 
bus  adde  seplimum,  scilicetsepelire  mortuos  in 
Tobia  commendalum.  Totidcm  sunt  spiritualia, 
quac  sub  corporalibus  hic  subintelligit  Chris- 
tus  :  illa  vero  tanto  corporalibus  praestant, 
(juanto  spiriius  priestat  corpore  :  quse  sunt 
peccanies  corrigere,  ignorantes  docere ,  dubi- 
tantibus  recte  consulere,  pro  salute  proximi 
Deum  orare,  consolari  mocsios,  ferre  patienter 
injurias,  offensam  remillere,  de  quibus  vide 
P.  Peiruni  Canisium  in  Opere  catechistico. 
Excelluitin  opcribus  misericordiaeS.  Gregorius, 
(|ui  proinde  nunc  angelum ,  nunc  Christum 
ipsum  forma  pauperis  el  percgrini  hospuio  et 
mensa  excipere  meruit,  ut  referl  Joannes  Dia- 
conus  in  ejus  Viia  1.  2.  c.  22.  et  23. 

36.  NUDUS  ,  ET  COOPERUISTIS  ME  :  INFIRMUS  ,  ET 
VISITASTIS  ME  :  IN    CARCERE  ERAM,  ET  VEMSTIS  Al) 

ME.  1  Iloc  est  quod  dixit  Cbrisius  cap.  9.  v.  13. 
Miscricordiam  volo,  ct  non  sacrificium.  Miseri- 
cordia  enim  tegit,  et  quasi  redimit  culpas  et 
miserias  misericordis.  Audi  sanctum  Auguslin. 
serm.  33.  de  Diversis  :  Scripttim  esl ,  Sicut  aqua 
extinguit  ignem,  itaeieemosyna  exlinguit  pecca- 
tum,  etc.  Proinde  illis  qttos  coronatarus  est ,  soias 
clecmosynas  imptilabit ,  timquam  dicens  :  Difficiie 
csl,  ul,  si  cxaminemvos  et  appendamvos,  etscrutcr 
diligenlissimcfacta  vcstra,  non  inveniam  undevos 
damnem  :  scd  ite  in  regnum  :  esurivi  enim,  et 
dcdislismilii  manducare.  Non  ergo  itis  in  regnum, 
quia  non  pcccastis;  scd  quia  peccata  vestra  elee- 
mosynis  redcmistis.  Vid(!  viginti  fruclus  eleemo- 
synae,  quos  recensui  Deuter.  26.  12. 

37.  TUNCRESPONDERUNTEI  JUSTI,  DICENTES  (nOn 

tam  ore  quam  corde  admiranles  Chrisli  erga  se 
rnunincenliam) :  Domine  (Syr,,  Domine  noster) , 

QUANDO  TE  VIDIMUS  ESURIENTEM.  ET  PAVIMUS  TE  ; 
SITIENTKM,  ETDEDIMUS   TIBI  POTUM  ? 


COMMENTAaTA  1N  m 

O?.  QvhyiiO  AUTEM  TE  VIDIMUS  IIOSPITEM  ,  ET 
COLI,tGlMUS  TE  ?  ALT  NliUUM  ,  KT  COOPEr.UJMUS  TK:' 

39.  AUT  QUANDO  TE  VIDIMfS  I.\KIK\1'JM  ,  AOT  IN 
CARCKUK,    ET  VE.MMUS  AI)  TK  :'  )  VOCC   (jUando ,  sig- 

nificalurprofunda  liuniiiitus,  adniiralio  clexul- 
laiio  Sanclorum,  co  quod  audiant  opera  sua 
exigua  ct  exilia  taiili  fieri  ii  Cliristo,  ul  ea  sibi 
facta  icstimet  Ciirislus,  quai  pauperiljus  Cliristi 
aniorc  fcccruni.  Uiidc  Eutliyniius  putallioccsse 
cmblema  parabolse,  ad  iioc  inductum,  ut  ex 
hac  corum  intcrrogaiionc  cognoscatur  respon- 
sio  Christi  :  quod  vcrum  est ,  si  de  vocali  Sanc- 
torum  intcrrogatione  hiec  accipias,  non  \cro  si 
dc  menlali. 
iiO.  Et  respondens  Rex  {Christus  judex)  dicet 

ILMS  :  AmEN  DICO  VOIIIS  ,  QUAMDIU  1'EC1STIS  UNI  EX 
HIS  FRATIUBUS  MEIS    MIMMIS,  MIHI  FECISTIS.]  T6  /(/5 

proprie  denotat  Apostolos,  et  (!is  similes  viros 
Keiigiososet  Apostolicos,  qui  Christo  judici  as- 
side])unt  (et  in  hoc  mundo  liai)iti  sunlviinhni, 
et  al)jectissimi ,  ac  sibi  ex  iiumililate  visi  sunt 
omnium  minimi)eo  quod  voluntariam  paupcr- 
latem  spiritus  amplexi,  toios  se  Chrislo  Cliris- 
liquefidei,  pr.xdicationi  et  cruci  manciparinl. 
Consequenter  tamen  notantur  omnes  paupercs 
Christiani ,  qui  regencrati  in  ])aptismo  pcr  gra- 
tiam  ofrecti  sunt  filii  Dei,  ideoque  fratres  Christi. 
Ubi  Nota  :Infideles  et  reprobos,  licet  olim  fratres 
Chrisii  fucrint ,  hic  Chrislus  nec  nomine  dignos 
censet :  non  tamen  vetateis  ficri  eleemosynam. 
Pra^clare  S.  Cyprianus  tract.  de  Eleemosyna  : 
Quicl,  inquil,  poluit  nobis  majus  Christus  edicere? 
quomodo  potuit  ma^is  jusliticc  ac  misericordice 
nostrd'  operam  provocure ,  quam  quod  pi-cestari  id 
dixit  sibi,  quidquid  egenti  prastaluret  pauperi? 
ut  qui  respectu  frulris  in  Ecctesia  non  movetur, 
vel  Christi  contemplatione  moveatur  :  ct  qui  non 
cogitat  in  labore  et  egestate  consn'vum,  vel  Do- 
minum  cogitet ,  in  illo  ipso  quem  despicil ,  consti- 
lulum. 

Hac  de  causa  S.  Ludovicus  Rex  Francice  in 
Festis  ei  Vigiliis  sua  manu  cibum  porrigcbat  du- 
centis  pauperibus,  eisque  die  sabbati  pedes  la- 
vabat.  Quotidie  vero  mensce  sujc  adliibebat  trcs 
senes  paupcres,  ac  subinde  corum  reliquias 
ipse  comcdebat.  Cumque  nonnulli  ohjiccrcnl , 
lioc  dcdeccre  majestatem  regiam,  respondc- 
bat :  E^o  in  pauperibus  revrreor  Christum,  qui 
dixit :  Quod  uni  ex  minimis  meis  fccistis ,  miki 
fecistis.  Addcbatque  :  Pau|)ercs  coclum  sihi  com- 
liarani  per  patientiam  ,  divitcs  veropcr  clccmo- 
synam  et  reverentiam,  qua  paupcres  ut  mcnibra 
Cliristi  aniant  et  vcncrantur.  Ita  habel  cjus  Vila 
apud  Surium  die  25.  Angusti.  O  rcgem  sa- 
pientem  ei  sanctum!  imitcntur  euni  reges  et 
principes. 

Ex  hac  sententiaS.  Franciscus  suoshortabatur 
ad  libere  petendam  eleemosynam  :  Ite,  ait,  cha- 
rissimi  filii,  pro  eleemosyna ,  quoniam  hac  novis- 
.U7na  hora  Fratrcs  Hlinorcs  commodati  sunl 
inuhdo,  ut  elccti  in  cis  impleant,  uiide  a  supremo 
iudice  commendentur,  illud  audientcs  suavissimum 
verhum  :  Quamdiu  fecistis  ex  his  fratribus  mcis 
minimis ,  mihi  fecistis.  Quocirca  ipse  in  Feslis 
praecipuis  mcndicarc  solebat,  dicens  in  sanciis 
|)auperibus  illud  Psaltis  impleri  :  1'ancvi  angclo- 
ruin  manducavit  homo ,  Psal.  77.  v.  25.  Illum 
enim  panem  angclicum  cssc  diccbat ,  qucm  pro 
Dei  petituni  aniore,  ctl)calis  suggercntibus  aii- 
gelis,  pro  ipsius  cliariiate  largitum,  sancta 
c.ohm:l.  a  i  Ariur.  tom.  Vllj. 


ATTII^EUM.  Cap.  XXV.  ^65 

paupcrias  colligit  oslialim.  Ua  S.  Bonaventura 
et  alii  in  ejus  Vita. 

U\.  TUNC  UICET  ET  HIS  QUI  A  SINlSTRIS  ERUNT  : 
DlSCEDITE  A  ME,  MALI-.niCTI ,  IN  IGNEM  iBTERNLM, 
OUI    PARATUS  EST   DIABOLO  ET  ANGELIS    EJUS.  ]  NOta 

antilhesin  :  Christus  enim  clcciis  dicit,  Venite 
ad  me  el  meam  gloriam  ;  reprobis  vero,  Disce- 
diie  a  me  ad  daemonem  et  gehennam,  quia  in 
vita  datmoni  adliacsistis,  non  niilii.  Vox  ergo  dis- 
ccdile ,  significat  poeiian)  diunni,  qu;c  est  pri- 
vatio  gloricB  coeleslis  in  ifctcrnum  :  vox  veio  in 
ignem,  significat  pfEnam  s.-nsus,  scilicet  con- 
cremationcm  :  ignis  enimgchcnnae  non  tantum 
corpora,  sed  et  aninias  iinpiorum  jugiter  ad- 
urit,  et  lamcn  nunquam  ca  comburit  et  consu- 
mit.  Porro  pccna  ha,'C  gravissima  est.  Ablegari 
cnim  a  Deo,  Cliristo  ,  ccelo  ,  Sanctis,  omnique 
hoiio  sine  ulla  spe  redeundi,  ingens  cst  tor- 
nientum  ,  adeo  ut  S.  Clirysost.  Parcenesi  1.  ad 
Thcodonim  lapsum ,  censeat  privationem  visio- 
nis  Dci  magis  torquere  damnatos,  quam  ignem 
gchcnnge,  licel  alii  aliter  sentiant.  Unde  Isaias 
cap.  2G.  10.  Impius ,  ait,  nonvidebit  gloriam  Do- 
viini.  McUedicti ,  (juibus  Deus  quasi  hoslihus  suis 
maledicet,  id  est  malefaciet ,  ut  omnia  suppli- 
ciorum  et  malorum  genera  in  eos  iniorqueaf. 
/n  ignem.  Ergo  in  inferno  verus  est  ignis,  isque 
longe  acrior,  et  alterius  materiae  ac  conditio- 
nis,  quam  sit  noster,  uti  docent  S.  Ambrosius  in 
cap.  l^.  Lucse,  S.  Hieron.  in  cap.  C5.  et  6G. 
Isai;e,  Damasc.  lib.  h.  cap.  ult. 

Porro  hic  ignis  alitur  sulphure,  quod  idem 
niimero  Deus  conservahit  in  aeternum,  utjugi- 
ter  ardeat,  et  impiosurat,  ut  dixi  Isaiae  30.  et33. 
De  hoc  igne  Moses  Judicis  minans,  ait  Deut. 
32.  22.  Ignis  succensus  est  in  furore  meo ,  et  arde- 
bit  usque  ad  inferni  novissima.  Vidcibi  dicta.  Audi 
S.  Chrysost.  hic  liom.  UU.  In  ignis  fluvium  atque 
pelagus  intrudentur ,  petagus  impertransibite, 
alque  viagniludine  acerbissimum ,  in  qiio  ignei 
fluctus  instar  monlium  ei'iguntur ;  ignei  dico ,  non 
hujiis  ignis,  sed  ignis  cerle  multo  qiiam  hic  liorri- 
bitioris ,  cujus  (lammamaximam  conficit  abyssiim, 
ita  ut  undique  ignis  immanissimce  similis  ferce 
iranscurrere  videatur.  Et  paulo  post  :  ^am  si 
acerrimos ,  qiios  iste  ignis  et  lucc  flainma  dolores 
infert ,  ratione  assequi  non  possumus ,  quidde  iltp 
dicemus?  prcesertim cum  liic  uno  temporis  momento 
in  ignem  positiis  homo  exspiret,  ibi  autem  crema- 
fnr  ct  dolet,  sed  nequaquain  quod  crematur  con- 
sitmitur. 

yF.TERNUM. ]  Errat  ergo  Origencs  qui  poenas 
iiifcrni  cessaturas,  et  impios  cx  iis  post  anniim 
Platonicum,  id  cst ,  postaliquot  annorum  mil- 
lia,  libcrandos  censuit.  Significalur  cnim  hic 
aternitaspoenarumingehenna.  Ita  Beda  ,  Theo- 
pliylactus  et  alii  passim.  Ingens  hax  erit  poena. 
i\uiv.  damnalos  adiget  ad  dcsperationcm .  furo- 
rcm ,  rahiem,  ad  blasphemandum  Dcum,  pa- 
rcntcs,  socios  ct  omnes  crcaturas  :  <iuia  qiian- 
diu  erilcoelum,  quandiu  erit  infernus,  quandiu 
crit  mundus,  quandiu  erit  Deus,  reiirobi  arde- 
bunt  in  gchenna,  et  cruciabiinlur  die  ac  nocte  in 
s(fcuta  sa^culorum,  Apocal.  20. 10.  Hocincendium 
cogita,  dum  te  lii)ido  .  ambitio,  aui  aliatenialio 
sollicitat ,  dicasque  libi  :  Ego  tanti  fxvnitere 
non  emo,  nolo  modica  voluptate  erncrc  ignem 
a.'tcrnum. 

H;cc  Christi  vcrba  patheiico  cxaggcrai  S.  Hip- 
polytus  Mart.  tracl.  de  consumm.  s;oculi  sub 
liiicm,  uhi  Chiistum  bcnoficia  sua  )mpii.«:,  qiii 


&G3  COMMFNTARIA  IN  MA' 

ii»  abiisi  snnt»  ita  exprobranteni  inducit  :  Ego 

vos  fonnavi ,  ct  adhctsislis  alteri.  Ego  tcnuim, 
mare  ct  oinnia  proplcrvos  creavi,  ct  vos  iis  in  mci 
cmtumeliam  abusi  cstis.  Discedite  d  me,  operarii 
iniquitatis  ,  no7i  agiiosco  vos :  allerius  domini  ope- 
rarii  facli  eslis ,  lioc  est  diaboLi.  Possidclc  cuvi  eo 
tenebras ,  atque  ignem  qui  non  cxtinguitur,  ct  vvr- 
mem  qui  non  dormit ,  ac  stridorcm  dcntium.  El 
nonnullis  interjcctis  :  Jures  vesti-as  condidi,  ut 
audirctis  Scriptu7-as,  ct  vos  parastis  cas  ad  cantica 
dcemonum,  citharas  et  ridicula.  Oculos  veslros 
creavi ,  nt  perspicerelis  lumen  prceccptoriim  vico- 
ruvi ,  caque  cxsequcrcviini;  at  vos  ad  stupra, 
impudicilias ,  et  ad  reliquam  immundiliam  ipsos 
aperuistis.  Os  vestrum  composui  ad  glorificandum 
et  laudandum  Dcttm ,  et  psalvws  cantioncsqtic  spi- 
ritales  pronuntiandas ,  lcctionisque  conlinuam  vic- 
ditationem;  atvos  aptastis  illitd  ad  convicia ,  peje- 
rationcs  et  blasphcmias,  dumscdcnlcsobtrectubatis 
proximis  vestris.  Manus  vestras  feci ,  ut  ad  preces 
et  obsecrationes  cxtendcretis  cas;  ut  vos  ad  rapi- 
nas ,  ccedes  et  mutuas  occisiones  expandistis ,  etc. 

Post  latam  hanc  scntentiam ,  illico  Christus 
eos  i  se  per  dacmones  propclk-t  in  tarlara,  inio 
omnia  elementa  cuni  coclis  in  eos  insurgenl. 
Nam  ,  ut  ait  Sapiens  c.  6.  18.  Armabit  creatttravi 
ad  lUtionem  inimicoruvi ,  elc.  ct  pugnabit  cuvi  illo 
orbis  tcrrartim  contra  inscnsatos.  Ibitnt  dircctc 
emissiones  fttlgurum ,  elc.  cxcundescct  in  iilos 
aqtia  maris,  ct  fluviina  concurrcnl  duriter.  Contra 
illos  fliihit  spiritus  virtutis,  et  tanquuvi  lurbo 
venti  dicidct  illos.  Vide  ibi  dicla. 

Qci  PAUATUs  EST  uiABOLO  ( primo  principi, 
cscterorumque  capili,pula  LuciCero^ET  aisgelis 
(Arabicus,  cxcrcitibus)  Ejis.]  llli,  Deo  superbe 
rebellanti ,  consentientibus.  Ilinc  palet,  igneni 
inierni  primo  et  per  se  paralum  iuisse  a  Deo 
d8emoni])us,  postea  vero  consequonler  etiam 
hon)inibus  diTmonis  factum  et  inobedienliam 
imitautibus.  Porro  paiatus  fuil  bic  ignis  a  Deo 
ab  feteruo,  postpraevisum  Luciferi  it  daemonum 
peccatum  :  tunc  enim  decrevit  Dcus  iihim  con- 
derc  ad  ejus  castigationeBi  et  supplicium  :  in 
tempore  vero  paratns,  id  est  condilus,  luit  a 
Deo  primo  die  mundi,  n)Ox  ulLneifercum  suis 
peocavit,  ante  creationem  honiinis,  quae  facla 
esldie  sexto,  ut  dixi  Genes.  1.  ^i. 

Porro  qua  ratione  ignis  gchenna;  corporens 
nrat  etcruciet  daemones,  (lui  sunt  spiritus  in- 
corporei,  velut  instrumentuni  Dei  ad  lioc  ah  eo 
aptalum  et  elevatum,  disitniaiil  Scholaslici  : 
varii  enim  varios  modos  assignant.  Vide  Seho- 
lasticos  3.  part.  qua;sl.  G/|.  item  in  2.  sent.  disl.  6. 
et  in  U.  dist.  30.  ac  nominatiin  I''ianc.  Suarez 
lib.  8.  de  Angelis  c.  12.  nnni.  2.  el  seq.  ubi  docet 
ex  S.  Basilio  ignem  gcliennae  non  lucere,  sed 
torquere,  non  per  sohuii  iinaginationem  et  ap- 
prehensionem  falsam,  nec  [ler  sohim  actionem 
intentionalem,  sed  per  realemel  pbysicameni- 
cientiani ,  qua  dremonihns  imprimil  qualitalem 
spirilualem  doIorili;ram,  (lua;  qualis  sit  liic 
(X)ncipere  non  possunais  :  ncc  enim  polest  eis 
imprimere  calorem  scnsibilem;  bujus  emm 
spiritus  non  sunl  capaces. 

Syrus  pro  diabolo,  vertit,  criminatori :  hunc 
enim  significat  ("iraec-  liitojoi,  vi  talis  est  Luci- 
fer  cum  suis,  qui  homines  eliam  sancios  accu- 
sat,  omniaque  eorum  opeia,  licet  justa  ,  crimi- 
natur  ei  calumnialur  coram  Deo  :  unde  ipse  est 
rtiabolus  ,  id  oslcricninator,  pcr  anionomasiam. 


TTIUEUM.  Cap.  XXV. 

Hine  in  Actis  S.  Rlontani  ct  sociorum  Marlyr 
apud  Surium  die  2/j.  Februarii  accusator  et  crl- 
minator  Martyrum  vocatur  diabohis  :  quia  ejus 
parles  aSi^hat  in  liibunali  judicum  inlidelium, 
rcos  ai^cudo  eos  qui  Christum  coIel)anl  Vere 
S.  Cypiiaiuis  iib.  h.  cpjst.  2.  ad  Auloniaiium  : 
Quod,  iiKiuit,  quadaiu  de  illo  (S.  Corncho  Pontif.) 
inlioncsta  ct  maligna  Jaclantur,  noio  mireris, 
cum  scias  Iwc  csse  optis  sempcr  diaboli,  ut  scrvos 
Dei  mcndacio  laccrcl ,  cl  opinalioiuhits  fidsis  glo- 
riosuvi  nomcn  infamct ,  ut  qui  conscicntite  suce 
lucc  clarcscunt ,  aitcnis  rumoribus  sortlidcntur. 
62.   Esuiuvi  emm,i;t  vos  dedistis   miiii  man- 

DIJCARE  :  SITIVI  ,  ET  ^ON  DKDISTIS  MIUI  I'0TtM  : 
Z|3.  IIOSPES  i:r.AM,  ET  NOM  COM.ECilSTIS  ME  :  NVDCS, 
ET    N0>  COOPERVISTIS    ME   :    IMIUMIlS,    ET   IN   CAR- 

CEnE,  ET  >0N  visiTAsTis  ME.]  Toc^jjnu  ;lalcausara 
ciir  damnenturad  ignem  paratum  diabolo,  quod 
scilicet,  ul  ail  Eutliyinius,  imitati  sint  immise- 
ricordcm  inhumanttmque  diaholitm.  Nam  ,  ut  ail 
Tbeophyl.  Compassionis  cxperles  sunt  diaboli, 
et  hostiliter  alque  iniviice  crga  nos  a[fecti.  Dam- 
nantur  hi  ob  omissa  opera  misericordise  :  tum 
quia  adhaec  obligalur  qiiis(|U(^  cum  videt  proxi- 
mum  iu  extrema  vcl  gravi  neccssitale  conslitu- 
tum  ,  quod  sicpe  occurrit:  lum  quiu  ncglexerunl 
alia  pcccata  elcemosynis  expiare,  ju\ta  illud 
Daniel.  c.  6.  v.  2/i.  ad  Nabuchodonosorem  :  Pcc- 
cala  tua  elcemosynis  rcdivie,  et  iniqttilatcs  tiias 
viisericordlis  paupcrum.  Unde  S.  August.  asserit 
nonnullos  sine  clccmosynis  non  posse  salvari. 
Vide  ibi  dicta.  Jam,  5t  tanla  pccna  mtdctabitur 
qiti  non  dcdisse  convincilur,  ait  S.  Gregorius, 
quaiila  pana  fcriendtis  cstqui  rcdargtictitr  abstu- 
tissc  aiicna  !  qui  iixorem  pioximi  violavit,  qui 
faniam  vel  viiam  alieii  abslulit,  qui  Deum  et 
Sanctos  blasphcmavit !  etc. 

Porro  singula  vcrba  habent  emphasim  et  pe- 
culiarem  ingialiludinem  reprohis  expiobrant. 
Esttrivi,  ego  qui  sum  Deus,  Dominus  cl  rcdemp- 
tor  vester;  et  non  dcdistis  mihi ,  id  quodcgovo- 
bis  dederam  ;  mandticare  ,  non  perdices  et 
capones,  quos  vos  mandncavistis,  sed  panem 
cibarium,  elc.  Singula,  aitS.  Chiysosl.  ad  con- 
dcvmationem  illorum  sufjiciiint  :  pelilionis  scilicet 
facililas ,  el  dandi  potcslas  :  panis  cnim  pelitur  : 
pclcntis  viiseria,  qtda  paupcr  atqtte  mendictts  : 
retribulionis  cxpclendamagnitttdo  ,  rcgnttm  cnim 
proinillilur :  terror  p<rnuruin,  gehenna  enim  inca- 
tilttr  :  accipicnlis  dignilus ,  Dctis  cnim  paiiperam 
manibus  accipit  :  honoris  cttnutlus ,  qttia  tanluvi 
dcscendcrc  dignalits  cst  :  Jus  tribuendi ,  sttmvia 
enim  Justitia  est  de  suis  ci  conccdcrc.  yeruvi  ab 
his  ovmibtts  cipiditale  habendi  retracli  sunt. 
C( tera  dixi  v.  35. 

Ixh  TOC  RESrONDEnUNT  EI  ET  IPSI ,  DICENTES  : 
DOMIXE,  QUAXDO  TE  VIDIMUS  ESURIENTEM  ,  ALT  SI- 
TIENTEM,  AUT  IIOSPITEM,  AUT  MJDIM,  AUT  IMTn- 
MCM,     AUT     IN    CARCERE,     ET    NON    MIMSTnAVIVlUS 

Tiiii  ?]  Dicent  hoc  impii  cogiialione  ,  non  locii- 
lione:  noii  enim  prrmitlet  Chrislus  eossentenlicE 
suce  obloqiii  ,  (]uia  conscientia  propria  eos  con- 
demnabit.  Dicentcs  ,  arroganter,  indignanter  el 
desperabunde,  (piasi  accusantes  Chislum  judi- 
ccm  falsitalis  et  iniquilalis.  Unde  auctor  Im- 
pcifecti  :  In  Judicio  ,  ail ,  stant ,  ct  pcccure  non 
ccssant. 

US.  TUNC  RESPONDEniT  II.MS  ,  DICKNS  :  AMEW 
DICO   VOIUS,    (rUANDIl'    NON  FECISTIS  UM  DE  MINO- 

lunus  (Syrus,'/)"'»'"''^)  "'*,  nec  miiii  fecistis. ] 
Vidc  dicla  vers.  hO.  Discc  hic  quanti  facieurti 


COMMRNTAniA    IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXV. 


fiG7 


sint  viles  ctprmpercs,  pr?eseriim  Sancii,  Reli- 
giosi  et  Aposlolici,  (juos  siios  qiiasi  suiiii)  pecu- 
liuni  vocalliic  Ciirisliis.  Ouocirca  S.  Franciscus 
quenidani  esuis  delralienlcu)  cuidiim  inendico, 
dicentenique  qiiod  lorte  iulerius  voiunlule  essel 
dives,  et  n)ei)t(!  supcrbiis,  acriler  casligavit, 
jussiKiue  iit  nudiis  llcxis  genibus  ab  eo  veniain 
peterel.  Causiini  addidit  :  i\on  (tim  iu  paupe- 
rem,  inquit,  fdiinl,  quani  in  Christum  peccasli. 
Etenim  iii  paupcre  tanquam  in  Sjwculo  Clirislus 
nobis  objicitur.  QtiolicscunKjite  crgo  tibi  paiipercs 
aut  infirmi  occurrunt ,  iiio/iiam  et  infirmitatcs , 
qiias  pro  nobis  Cliristus  dignantcr  assumpsit ,  pie 
considcra,  ct  liumilitcr  venerare.  lla  Waddingus 
in  Aiinal.  Minor.  anno  Ciiristi  1515.  nuin.  18. 
Vide  eumdein  anno  121G.  luini  2.  in  liiie. 

Porro  Iiunc  lormidabileui  judicii  extreini  diem 
semper  suos  ob  oculos  obvcrsari  volcijal  S.  Kli- 
giiis  Noviomensis  Kpiscopus,  ijui  lloruit  aiino 
Domiiii  G.i().  us(|ue  ad  005.  quo  vila  fuiicLus  esl 
lesle  Sigebeilo  in  Clironico,  lcmpore  Cleotliarii 
regis  Fraiicoriim  ,  ct  Marliiii  I.  1'onlificis  Roma- 
ni.  IJnde  Clirislum  sic  illo  dic  impios  compella- 
tiirum  asserebal  :  E^o  tc ,  licmo,  dc  limo  tsrrcc 
formavi  inanibus  vicis ,  ct  in  paradisi  dcliciis  im- 
meritum  collocavi  :  scd  lu  me  ct  mcajussa  con- 
tcmnens  imposlorcm  sequi  maluisli.  Unde  etiam 
juste  damnatus  cs.  Sed  tamen  cgo  misertus  tui 
carncm  assumpsi ,  in  tcrris  inter  pcccatorcs  liabi- 
tavi ,  contumclias  ct  verbcra  propter  te  perluli  : 
ut  le  cripercm  d  pirnis ,  colaplios  ct  spula  tolcraci: 
ut  tibi  paradisi  delicias  reddcrcm ,  acetum  felle 
mixtum  bibi.  1'roplcr  te  spinis  coronatus ,  cruci- 
fuxus,  lancca  vulncratus  siim.  Proplcr  tc  mortuus 
et  in  scpulcliro  posilus,  ad  infcinadcsccndi ,  ut  te 
ad  paradisum  rcducercm.  Ecquid  ullcriiis  facrc 
debui ,  ct  nonfcci?  Unde  Clirislus  lcrribilem  in 
eos  senleiiliam  subjiingit :  Qucccri^o  ullroelcf^is- 
tis,  ca  nunc  accipitc.  Contcmpsistis  lucem  ,  sint 
evi^o  vobis  lcnebrce.  yimaslismortcm,  abile  inpcr- 
ditioncm.  Scculi  csfis  diubolum  ,  ite  cum  iUo  in 
igncm  (Clcrnum.  Quis  tiinc  pulamus,  cliarissimi, 
mocror  erit ,  quis  luctus ,  qiue  tristilia,  qucc  an- 
guslia ,  cum  lucc  fucrit  prolala  advcrsin-  impios 
senlentia?][i\  Audocnus  Uolliomagensis  Fpisco- 
pus  in  cjus  Viia  lib.  i>.  cup.  16.  E.vlat  apud  Su- 
riuin  die  1.  Dcceinbris. 

66.  Et  inu.M-  (grcTc.  u::t)iJ<sovrxt,  \(\  cst  abibunt, 
scilicet  ii  Clirislo,  Dco  ,  Sanclis,  cn-lo,  in  tar- 
tara  )  iii  in  sipim.icium  (Syrus  ,  crucialum  )  jf.iv.iK- 
num;  justi  alte.m  ,  in  vitam  ;lCrKI\>AM.]  Suppli- 
rium,  ignis  el  concrcmalionis.  Diido  S.  Augiisl. 
tracr.  21.  in  .loaimcm  lcgit,  in  ambuslionrm  , 
q.  d.  Ambiirenlur  in  gcbcnna,  sed  non  combu- 
renlur  ,  ncc  consumciiliir  ut  annilMlcnUir,  quod 
oplabunt  damnati.  Ibiintcrgoin  i-iicm  gcben- 
nae,  ipiasi  in  si;am  domum  ct  liabilalioncm  pc- 
reniicm  ,  ut  in  ca  jiigilcr  ardeanl.  Sic  vice  versa 
dixil  Cbrislus  ser>o  lideli  vers.  21.  Inlra  in  gau- 
diiim  Domiiii  lui. 

i^/rr.KM  M.]  (piia  Denm  anornum  gravissimc 
ofTendcruiH.  PcccaUim  enim  morlalc,  (|iiia  Doo 
iinnicnso  cst  injiirium,  in  sc  liabcl  maliliam  iii- 
linitain  :  mcrcuir  crgo  supplicium  inliniium. 
Verum,  (jiiia  iiiliniuim  inlcnsivc  dari  ncqiiit  . 
nec  ab  liouiiiic  siistiiicri ;  binc  dabiuir  rcprobis 
pa-na  iuliniUi  cxlcnsivc,  quic  sciiicci  cxtcndaUir 
peroninia  sicculorum  saccula.  Modum  dat  Lac- 
tantius  lil).  7.  c.  21.  Jdcm,  ait,  divinus  ignis  ,  una 
eademque  vi  atifue  potentia  et  crcmabit  impios  el 


recremabit  ,  et  quantiim  i  corporibiis  abs:imet  ^ 
tantum  re[>onet ,  ac  sibi  ipsi  ceternuni  pabidtmx 
subminislrabit ,  quod  PoetcB  in  vullurtm  Hlu 
trcmstulerunt ,  ita  sinc  ullo  reviviscentium  cor- 
porum  detrimeuto  aduret  tantum,  ac  semudoloris 
ufjiciet. 

Hacc  esl  senteniia  Lactantii.  Facllins  et  vcrius 
alii  censent,  corpora  damniitorum  Deo  conser- 
vante  in  ignc  inancre  incorruplibilia,  ita  ut 
inilLp  parlcs  coiisumanlur,  qiia'  rcpaiari  de- 
bcanl,  scd  omnes  omninociedcm  in  igne  jngitcr 
ardcnlcs  pcrscverentin;etcrnuu),  sicut  asbestus 
lapis,  indeque  conlecla  tela,  in  igne  ardet ,  sed 
nulliim  siii  parlcm  dcperdit.  Accrbiliilcm  hujtis 
supplicii  grapliice  de[)iiigit  Aiictor  libri  dc  Spi- 
ritu  el  anima  iipud  S.  Aug.  toin.  3.  c.  56.  Qua- 
propter ,  inquit,  miseris  viors  est  sine  morte  , 
fiiiis  sine  fine ,  defeclus  sine  defectu  :  quia  et  nwrs 
srmpcr  vivet ,  et  (inis  semper  incipiet ,  et  defectus 
deficcre  nesciet :  mors  perimct,  et  non  extinguet : 
dolor  cruciabit ,  cl  pavorem  non  fugabit  :  flamma 
coinburet ,  sed  tencbras  non  discutiet.  Erit  enim 
in  ignc  obscurilus,  in  obscurilatc  pavor,  in  com- 
bustione  dolor,  Ita  rcprobi  ignibus  iiifcrni  traditi, 
in  suppliciis  dolorcm  sentient :  et  in  doloris  angus- 
tia  pavore  fcricntur ,  ct  semper  tolerabunt ,  ct 
scmper  timebunt ,  quia  sine  fme  semper  cruciati 
vivent ,  sine  spe  venice  et  miscricordicc ,  qiiod  est 
miseria  super  miseriam.  Si  enim  post  tot  millia 
aiinoriim  quot  capillos  habuerimt  omncs  quicum- 
qnc  fiicrunt  ct  criint ,  pirnas  suas  finiri  sperarent, 
mitUo  levius  cas  sustinerent  :  sed  qiiia  spem  non 
habent ,  nec  habcbunl ,  dcsperatione  dcficient ,  et 
iid  tormenla  non  sufjicicnt. 

Fuse  dc  liis  disseril  liic  Abulensis ,  qni  ciaddii 
qiiapsl.  778.  ct  779.  ( tot  ciiim  prcecise  in  lioc 
caput  (|Uicslioncs  conglomcravit )  animas  post 
moitcm  iliiras  in  cocluin  ,  vel  Purgatorium  ,  vcl 
limbiim  Piilrum  ,  co  dcdiici  pcr  angclos  :  iiuras 
vcio  iii  inforniim  vcl  limbuin  puerorinn  ,  ey 
(li^duci  pcr  dicmones. 

Aiidi  S.  Cypriiin.  serm.  dc  Asccnsione  Domiiii 
sub  rmem  :  Incorruptibilcs  flammcc,  inquit,  nu- 
(litm  corpiis  allumbent  :  ardcliil  purpiiralus  di- 
vrs,  otc.  In  proprio  adipc  frixce  libidincs  bidiient,et 
intcr  sartaginrs  ct  flammus  misciabilia  corpora 
crcmabiintiir.  F.t  in  lib.  dc  Laudib.  iiiarlyrii  c.  6. 
Paradisus ,  in(|uil,  Dci  lestibus  florcl,  negalores 
grhcnna  coinplrxa ,  ccternus  ignis  inardrscit.  La.- 
tiiis  vcro  c.  12.  idcm  cxponit,  diccns  :  Sctviens 
locits,  ciii  gchcnna  noincn  est ,  magno  plangcn- 
tium  viitrmiirc  ct  gcmitu  ,  ct  cructanlibus  flammis 
prr  horrcndam  spisscc  caliginis  noctcm ,  sttva  scm- 
prr  inccndia  camini  fumantis  cxpirat  :  globus 
ignium  arctatiis  obstruilur,  c(  in  varios  pa-inc  exl- 
(tis  rclaxalur.  Tunc  scevicndi  plurima  genera  , 
(uin  in  sc  ipse  conrolvit,  quidqtud  ardoris  aiiifsi 
radcm  flamma  cruciarat. 

Prospcr  1.  2.  d<^  Viia  conlcmp.  c.  12.  ubi  de 
(lamnatis  agit  :  .\o«  videndi,  ail,  scnsum  habituri 
sunt  ,  scd  dolcndi  :  quoriim  continuus  gemilus  , 
rruciatits  a'lcrnus,  dolor  summus  torqucnt  ani- 
mam ,  nou  cxloripirnl  ;  pttniunt  corpora  dainna- 
ta,  non  flniiint.  Qttos  idro  ignis  extinguibids  sibi 
dcputatos  nou  extingidt ,  ut  permancnle  ^entimUi 
vila,  pwna  pcrnuincal. 

Ex  diciis  mcditari  ci  imaginar»  licct,  quam 
accrbum,  mocstnm  et  fnneslum  sit  fuluruin 
a-icrnum  hoc  damnnndorum  a  «iilvanditi  divor_ 


hGS 


COMIMENTARTA  IN  M 


tium  ,  qiio  lii  in  coDlum  ad  perennem  felicitatem 
asc(Mident,  illi  in  gehennam  ad  perenne  incen- 
diuni  descendcnt ,  nunquam  aniplius  Sanclos  , 
liccl  amicos  ,  fratres  ,  parentes,  visuii  in  seler- 
num  :  chaos  enini  ■magnani  firmalum  est  inter 
ulrosque,  ut  aiebat  Abraham  ad  divitem  epulo- 
neni,  in  inferno  ardentem,  Lucae  cap.  10.  26. 
Qui  ergo  sapis  ,  quolidie  ascende  in  ccclum  ,  et 
dcscende  in  larlara,  ut  hic  libi  sit  slimulus  ad 
fugam  viliorum,  et  studium  virtutum.  Vere 
S.  Chrysostomus  hom.  2.  in  Epist.  2.  ad  Thessal. 
Nemo  eoruni ,  ait ,  qui  gehennam  ob  oculos  habenl , 
in  gehennani  incidcL  :  ncmo  gehennam  conlemnen- 
liuni  judicium  cfjugict.  Et  quia  major  hominum 
pars  gehennani  parum  cogitat  et  quasi  contem- 
nit ,  hincdamnatur.  Nam  ut  cecinit,  imoplanxil, 
S.  Bruno  CarihusioD  fundalor  : 

Sic  vivunt  Iiomines  tanquam  mors  nulla  sequatur, 
Et  velut  infcrnus  fabula  vana  foret. 

Crebro  horrorcm  judicii  et  gehcnnae  siiis  lec- 


ATTIIF.UM.  Cap.  XXVI. 

toribus  objicil  gra|)liicequc  depingit  S,  Ephrom, 
prEeserlim  tract.  de  Compunciione,  d(!  i^cenitcn- 
tia,  de  Judicio,  etc.  Ideni  faciat  doctor  et  praedi- 
calor.  llnde  id(!m  S.  Eplir(>m  tract.  de  Patientia: 
Simus,  ait ,  lunquum  incudrs  :  el  st  cffdamur,  non 
lamcncedamus,  dicenles  cimi  S.  Diellielmo  apud 
V.  Bedam  in  Histor.  Anglorum.  Aspcriora  vidi, 
deteriora  in  gehenna  conspexi.  Sic  quamlibet  len- 
tationcm,  persecutionem,  infirmitatem,  tribu- 
lationem,  confusionem  melujudicii  et  gehenna; 
fortiler  sustinebimus  et  superabimus.  (iraphice 
quoque  horrorem  diei  judicii  describit  Joel  cap. 
2.  31.  et  Sophonias  c.  1.  15.  ubi  plura  hac  de 
re  dixi. 

IN  viTAM  ;ETERNAM.]  Nomjne  vitcs  csterna  om- 
nem  sanitalem,  omnerobur,  omnemhonorem, 
omnem  gloriam,  omnem  satiem,  omnem  vo- 
luptatem,  omne  gaudium,  omnem  bonorum 
omnium  aflluentiam  accipe.  Haec  enim  gustant 
viventes  in  vera  vita  :  nam  qui  in  fame,  siti, 
morbo,ignominia,  dolorevivunt,  non  lamvivunt 
quam  moriunlur  assidue. 


CAPUT  VIGESIMUM  SEXTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 


Describit  unctionem  magdalen^,   qua   ipsa  unxit  Christum  in  Bethania  paulo 

ANTE     MORTEM  ,     CUJUS     PRETIUM      AMBIENS     JuDAS      VENDIDIT     ChRISTUM.    SeCUNDO  , 

VERS.    17.    enarrat    ultimam    Christi    COENAM    ET     INSTITUTIONEM    EuCHARISTIjE. 
TeRTIO,    V.    3o.    EJUSDEM    PASSIONEM ,    SCILICET    ORATIONEM    IN    HORTO,    CAPTIVITA- 

tem,  accusationem,   condemnationem,  colaphizationem,    trinam  Petri   nega- 

TIONEM,    ET    MOX    POENITENTIAM. 

fT  factum  est  :  cum  consummasset  Jesus  sermones  lios  omnes,  dixit 
'discipulis  suis  :  2.  Scitis  quia  postbiduumPascha  fiet,  et  Filius  hominis 
llradetur  ut  crucifigatur.  3.Tunc  congregati  sunt  principes  sacerdotum, 
[iet  seniores- popuh,  in  atrium  principis  sacerdotum,  qui  dicebatur 
'Caiplias:  4-  et  consihum  fecerunt  ut  Jesum  dolo  tenerent  et  occiderenl. 
5.  Dicebant  autem  :  Non  in  die  festo,  ne  forte  lumultus  fieret  in 
ipopulo.  6.  Cum  autem  Jesus  esset  in  Bethania  in  domo  Simonis 
Leprosi,  7.  accessit  ad  eum  muher  habens  alabastrum  unguenti  pretiosi,  et  effudit  super 
caput  ipsius  recumbentis.  8.  Videnles  autem  discipuh,  indignati  sunt ,  dicentes  :  Ut  quid 
perditio  haec?  9.  Poluit  enim  istud  venumdari  multo,  et  dari  pauperibus.  10.  Sciens 
autem  Jesus,  ait  iUis  :  Quid  molesti  estis  huic  muheri?  opus  enitn  bonum  operata  est  in 
me.  1 1.  Nam  semper  pauperes  habetis  vobiscum  :  me  autem  non  semper  habetis.  12.  Mit- 
lens  enim  haec  unguentum  hoc  in  corpus  meum,  ad  sepehendum  me  fecit.  i3.  Amen  dico 
vobis,  ubicumque  praedicatum  fuerit  hoc  Evangehum  in  toto  mundo ,  dicetur  et  quod  haec 
fecit  in  memoriam  ejus.  i4-  Tunc  abiit  unus  de  duodecim,  qui  dicebatur  Judas  Iscariotes, 
ad  principes  sacerdotum  :  i5.  et  ait  illis  :  Quid  vuhis  mihi  dare,  ct  cgo  vobis  eum 
tradam?  At  ilh  constituerunt  ei  triginta  argenteos.  16.  Et  exinde  qucnerebat  opportunita- 
tem  ut  eum  traderet.  17.  Prima  autem  die  azymorum  accesserunt  discipuh  ad  Jesum, 
dicentes  :  Ubi  vis  paremus  tibi  comedere  Pascha?  18.  At  Jesus  dixit  :  Ite  in  civitatem  ad 
quemdam,  et  dicite  ei  :  Magister  dicit  :  Tetnpus  meum  prope  est,  apud  te  facio  Pascha 
cum  discipulis  meis.  19.  Et  fecerunt  discipuh  sicut  constituit  ihis  Jesus,  et  paraverunt 
Pascha.  20.  Vespere  autcm  Hicto,  discumbebat  cum  (hiodecim  discipulis  suis.  21.  Et  eden- 
tibus  iUis,  dixit  :  Amea  dico  vobis,  quia  unus  vestrum  me  traditurus  est,   22.  Et  con- 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  Cap.  XXVI.  669 

trlstali  valde  roeperunt  siriguli  dicere  :  Nuniquid  ego  sum,  Domine?  26.  At  ipsc  rcspon- 
dens,  ait  :  Qui  intingit  mecum  nianum  in  paropside,  hic  me  tradet.   2l\.  Filius  quideni 
liominis    vadit,   sicut  scriptum  est  de  illo   :    vse  autcm   homini    illi,   per  queni   Filius 
hominis  Iradetur   :   honum  crat  ei,   si   natus  non   fuisset  homo   ille.    9.5.   Kespondens 
autem  Judas,  qui  tradidit   euni,  dixit  :  Numquid  ego  sum,  Rahhi?  Ait  illi  :  Tu  dixisti. 
26.  Coenantihus  autcm  eis,  accepit  Jesus  panem,  ethenedixit,  ac  fregit ,  deditque  disci- 
pulis  suis,  et  ait  :  Accipite,  et  comcdite  :  hoc  est  corpus  meum.    27.   Et  accipiens 
calicem,  gratias  egit  :  et  dedit   illis,  dicens  :  Bibite  ex   hoc  omnes.  28.  Hic  est  enim 
sanguis  meus  novi   testamenli,  qui  pro  multis  effundetur  in  remissionem  peccatorum. 
29.  Dico   autem    vohis   :  Non    hiham   amodo   de  hoc  genimine  vitis,  usque    in    dieni 
illum  ,   cum  illud  hiham   vohiscum   novum   in  regno  Patris  mei.    3o.  Et  hymno  dicto, 
exierunt  in  montem  Oliveti.  3i.  Tunc   dicit   illis   Jesus  :  Omnes  vos  scandalum  patie- 
mini  in  me,  in  ista  nocte,  Scriptum  est  enim  :  Pcrcutiam  paslorem,  et  dispergentur  oves 
gregis.    32.   Postquam  autem  resurrexero,   praecedam  vos  in  Galilaeam.   33.  Respondens 
autcm  Petrus,  ait  illi  :  Etsi  omnes  scandalizali  fuerint  in  te,  ego  nunquam  scandalizabor. 
3/j,  Ait  illi  Jesus  :  Amen  dico  tibi  :  quia  in  hac  nocte,antcquam  gallus  cantet,  ter  me  nega- 
his,   35.  Ait  illi  Petrus  :  Etiamsi   oportucrit  me  mori  tecum,  non  te  negabo.  Similitcr 
et  omnes  discipuli  dixerunt.    36.    Tunc  vcnit   Jesus  cum    illis    in  villam,   quae  dicitur 
Gethsemani,  et  dixit  discipulis  suis  :  Scdete  liic,  donec  vadam   illuc,  et  orem.   37.  Et 
assumpto  Petro,  et  duobus  filiis  Zebedaei,  coepit  contristari  et  moeslus  esse,  38.  Tunc 
ait  illis  :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  morlem  :  sustinete  hic  et  vigilate  mecum.  39.  Et 
progressus  pusillum,  procidit  in  faciem  suam,  orans,  etdicens  :  Pater  mi,  si  possihile  est, 
transeat  a  me  calix  iste,  verumtamen  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut  tu.  l[0.  Et  venit  ad 
discipulos  suos,  et  invenit  eos  dormicntes,  ct  dicit  Petro  :  Sic,  non  potuistis  una  hora 
vigilare  mecum?  l[i.   Vigilate  et   orate   ut  non   intretis   in   tentationem.  Spiritus  qui- 
dem  promptus  est,  caro  autcm  infirma.   42.  Itcrum  sccundo  abiit,  et  oravit,  dicens  : 
Patermi,  si  non  potest  hic  calix   tiansire  nisi  hibam   illum,  fiat  voluntas  tua.  43.  Et 
venit  iterum   :    et  invenit  cos  dormientes   :    erant  enim  oculi  eorum    gravati.    44-  Et 
relictis    illis,    iterum   abiit,    ct  oravit    tcrtio,   eumdcm    sermonem    dicens.    45.    Tunc 
venit  ad  discipulos  suos,  et  dicit  illis  :  Dormite  jam,  et  requiescite  :  ecce  appropmqua- 
vit   hora,   ct    Filius  hominis    tradetur    in  maims   peccatorum,    46.    Surgite ,    eamus   : 
ccce  appropin([uavit   qui  me  tradct.  47-  Adhuc   eo  loquente,  ecce  Judas   unus  de  duo- 
decim   venit,  et   cum   eo  turha   multa,   cutn    gladiis   et  fustibus ,   missi   a   principihus 
sacerdotum,   et  senioribus  populi,    l^S.    Qui  autcin   tradidit   eum,  dedit    illis   signum, 
dicens  :  Quemcumque  osculatus   fiiero,   ipse  est,  tenete  eum.  49-   El  confestim  acce- 
dens  ad  Jesum  ,    dixit  :  Avc  Rabbi,    Et  osculatus  est   eum.    5o.   Dixitque  illi  Jesus  : 
Amice,   ad  quid   venisti?  Tunc  accesserunt,   et  manus  injecwunt  in   Jesum,  et  tenue- 
runt  eum.  5i.    Et  ecce   unus   ex  his  qui   crant  cum   Jesu ,   cxtendens  manum,  cxemil 
gladium  suum,   et  percutiens  servum  principis  sacerdotum,   amputavit  auriculam  ejus. 
52.  Tunc   ait   illi  Jesus    :    Converte    giadium    tuum    in   locum    suum  :   omnes    enim 
(jui  accepcrint  gladium,  gladio  peribunt.  53.  An  putas,  quia  non  possum  rogare  Patrem 
nioum ,  et  exhihehit  mihi   inodo  pliis  quam  duodecim   lcgiones  angclorum?    5-^.  Quo- 
modo  ergo  iniplcbuntur  Scriplur.T,  quia  sic  oporlct  fieri?  55.   In   illa  hora  dixit  Jesus 
turhis  :  Tanquam  ad  latronem  exisiis  cum  gladiiset  fustibus  comprchenderc  me  :  cjuotidie 
apud    vos  sedebam   docens  in   templo,  et    non    me  tenuistis.    56.    Hoc   autem    totum 
factum  est,  ut  adimplercntur  Scripturae  Prophctarum.  Tunc  discipuli  omnes,  relicto  eo, 
fugerunt.    37.    At   illi  tenentcs   Jesum,  duxcrunt  ad   Caipham  principem   sacerdotum, 
uhi  Scriha}  et  seniores  convenerant.    58.  Pctrus  autem  scqucbatur  cum  a  longe,  usque 
in  alriuui    principis  sacerdotum.  Et  ingressus  intro,  scdehat  cum   ministris,  ut  videret 
finem.  5t).Princip(!S  autem  sacerdotum,  et  omne  concilium,  quaerchant  falsum  testimonium 
contra  Jesum,  ut  eum  niorti  tradercnt  :  60.  et  non  invenerunt,  cum  muhi  falsi  tcsles  ac- 
cessissent.   Novissime  autem   venerunt  duo  falsi  testes,  6r.   ct  dixerunt  :  Hic  dixit   : 
Possum    destruere    templum  Dci  ,   et  post  triduum  reaedificare  illud.    62.   Et  surgens 


taO  COMMENTAniA  IN  MATTH;EUM.  Cap.  XXVI. 

princeps  sacerclotum,  ait  illi  :  Nihii  respondes  ad  ea,  qiiEe  isti  adversum  le  lestifican- 
tur?  63.  Jesiis  autcm  tacebat.  Et  princeps  sacerdotum  ait  illi  :  Adjuro  te  per  Deum 
vivum,  ut  dicas  nobis  si  tu  cs  Chrislus  filiiis  Dei.  G4.  Dicit  illi  Jesus  :  Tu  dixisti. 
Verumtamen  dico  \obis,  aniodo  videbitis  fihum  hommis  sedentem  a  dextris  virtutis 
Dei,  et  venientcin  in  nubibus  coeli.  65.  Tunc  princeps  sacerdotum  scidit  vestimenta 
sua,  dicens  :  Blasphemavit  :  quid  adhuc  egemus  testibus?  ecce  nunc  audistis  blas- 
phemiam  :  66.  cpiid  vobis  videtur?  At  illi  respondentes  dixerunt  :  Reus  est  mor- 
tis.  6'j.  Tunc  expuerunt  in  faciem  ejus,  et  coiaphis  eum  ceciderunt,  aiii  autem  pal- 
inas  iii  taciem  ejus  dederunt,  68.  dicentes  :  Proplietiza  nobis,  Cliriste,  qui  est  qui 
te  percussit?  69.  Petrus  vero  sedebat  foris  in  atrio  :  et  accessit  ad  eum  iina  anciiia, 
(licens  :  Et  tu  cum  Jesu  Galilaeo  eras.  '70.  At  ille  negavit  coram  omnibus,  dicens  : 
Nescio  quid  dicis.  71.  Exeunte  autem  ilio  januam,  vidit  eum  alia  ancilla  ,  et  ait 
liis  qui  erant  ibi  :  Et  liic  erat  cum  Jesu  Nazareno.  -y  2.  Et  iterum  negavit  cum  juramento  : 
Qiiia  non  novi  liominem.  "yi.  Et  post  pusillum  accesserunt  qui  stabant,  et  dixerunt  Petro  : 
Vere  ct  tu  ex  illis  es  :  nam  et  loquela  tua  manifestum  te  facit.  'jU.  Tunc  coepit 
detestari  et  jurare  quia  non  novisset  hominem.  Et  continuo  gailus  canlavit.  ^jB.  Et 
recordatus  est  Petrus  verbi  Jesu,  quod  dixerat  :  Prius  quam  gailus  cantet,  ter  ine 
negabis.  Et  cgressus  foras,  flevit  amarc. 


1.  ET  FACTUM  EST  CCM  CONStMMASSET  JeSDS 
SERMONES  IIOS  OMNES,  DIXIT  DISCIPULIS  SUIS.]  Gri^EC. 

fT4  £T£;.£ff£v,  i(l  csl,  ciuii  finivissel,  coniplosscl 
semwnes  omncs  jiiui  rccensilos,  de  excidio  nrbis 
Hierosolyinae  cl  louiis  orbis  ,  do  dic  jiulicii,  dc 
vigilia  cl  suulio  bonorum  0|)cruin,  luiic  accinxit 
se,  adinslantcm  siiani  piissioncai ,  oaniquc  prae- 
dixit:  nc,  qui  longi;  liilura  piopiiclarat,  sii)i 
mox  evenlura  vidci-elur  ignorarc  ;  ac  ne  disci- 
puli  morlc  ejus  scaniliilizaiciilur,  pularenlquc 
illa  Chrisloncscio  ct  iiivilo  acciderc;  sed  scirent 
illam  ab  co  pra;visani,  pra;ordinalain  ctclcctani 
ad  hominum  salulini.  Scnsus  crgo  esl,  q.  d.  ait 
S.  Tiiomas  :  Cum  Cln-islus  ollicium  cxplcssct 
doctoris,  cccpit  sc  comparare  ad  oITicium  rc- 
ricmptoris  cl  salvaloris. 

2.  SCITIS  oriA   POST  BIDUUM  PASCHA  FIET,  ET  Fl- 

MUs  liOMiMs  TUAUErrn  (i)rodctur  a  Juda  Judseis  , 
ab  eisque  tradclur  Pilalo)  ut  ckccifigatlr.]  Post 
tiiduum  ■  dixitcrgo  liaic  ,  uli  ct  proxime  proece- 
dentia  c.  25.  ClirisUis  lcria  tcrlia,  sive  dic  Mar- 
tis,  advcsperam,  (|uandoniorcHc])r£eo  incipiebat 
feria  quaila;  ^i\c  dics  Mcrcuiii,  dics,  inquam^ 
legalis,  puia  quoad  fcsla  :  nani,  ut  ait  Percrius, 
in  Genes.  1.  v.  5.  ad  ista  :  Faclumque  est  vespei-e 
et  mane  dies  unus  :  Prope  ccrtum  est  apudJudceos 
fuisse  olini  in  usu  iriplex  genus  dierum  ,  diem  sci- 
licet  legalem  avcspera  in  vciperam,  diemnalura- 
temab  orlu  solis  cul  orlum,  diem  usucdem  dmcdia 
nocte ad  mediajn  noclem.  Ouarcvcre  ait  Christus: 
Post  biduum  pasclta  (iet,  quiapostduos  dies,  sci- 
licet  Mercurii  ct  Jovis,  ad  vespcrain  diei  Jovis, 
ciiin  jam  incipcrct  feria  sexta  sive  dies  Veneris  , 
racium  est  1'ascha.  , 

PAScnA.]  Hcl)r.  idcm  est  qnod  transilus  vcl 
transultus,  scilicet  niig(;li  pcrculicnlis  primogc- 
nita  ^gyptioruin.  Ilic  enini  angcius  transiliebat 
donios  Hebraeorum,  etiiisilicbal  in  doinos  yEgyp- 
liorum,  eoruinque  primogciiila  occidebat,  qua 
sirage  coegit  Piiaraoncm  et  ^ligypiios,  liberos 
ex  /Egyi)io  dimiticre  Moyscn  et  Hebrseos  :  n^O 
pasach't:n\]\i  est  transire.  Syri  vero  pasclia  scri- 
l^uiil,  non  pcr  o  samech ,  ut  Hcliroei,  sed  per 
i*  Isade ,  ot  lunc  Pascha  signlficat  gaudium  et 
hilariiatem.fcstum  enim  1'asclice  eral,  el  etiam- 


num  est ,  summa  liilaritatis  el  Ireiissimum. 
Nazianzenus  vero  r^vcy/x  derivat  ii  Graeco  Traix"-' , 
id  vsl pati,  quod  inPaschalcpassus  sit  Christus: 
agnus  cnim  pascliaiis,  qui  immolabatur  in  Pas- 
chaie,  rcpraescnlabat  Christum  in  eodem  im- 
molandum  pro  rcdemplione  hominum.  Yide 
dicla  Exodi  12.  tolo  cap. 

3.  TUNC  CONGREGATl  SUNT  PRINCIPES  SACERDOTUM, 
ET  SENlORES  POPUI.I   IN  ATUIUM  PRINCIPlS  SACERUO- 

TUM,  Qui  DiCEBATUR  Caiphas.]  Tunc,  scilicct  cum 
haec  dixisscl  Jesns  .  suamque  passioncm  prae- 
dixissct,  ulillicopr.Tdiclionisipsius  vcritas  ac  or- 
diualionisetdecrcliejus  infallibilitas  etefncacia , 
quo  decreverat  in  Paschatc  pro  salutc  hominum 
pali ,  oslcnderetur.  Piursum  tunc,  scilicet  in  Pas- 
chatc ,  quo  agiius  iiasclialis,  per  quem  ex 
jCgyplo  redcmpti  fuerant  Hcbraei,  maclabatur. 
Eoclemenim  mactaius  cstChristus  quasi  viciima 
mundi,  ut  figuracttypus  veritatisuoqueantitypo 
congrueret. 

Tunc  ergo,  id  cst,  manc  ferise  quartjR,  sive 
dici  Mcrcurii,  cum  pridie  ad  vesperam  idipsum 
prcedixissct  Christus,  congregali  sunt  principes 
sacerdotum  et  seniores  (Lucas  cap.  22.  h.  habet 
CiiaTvivoi,  id  est,  dnccs  exercitus  ;  scd  Lucas  sic 
vocare  solet  magistralus,  nt  ISosier  ibidem  ver- 
tit,  sive  praefectos  ct  proetores  ,  nli  ostendi 
Aclor.  h.  1. )  populi,  ui  de  Christo  palam  jam 
praedicantc,  ct  principum  vitia  acriter  carpente 
(ut  palclextoto  cap.  23.  Mallh. )  capiendoetoc- 
cidendo  tractarent.  Quaic  Judas  id  resciens 
eodem  mane  ipsos  adiit,  Chrisiumque  cis  ven- 
didit,  pacto  triginta  denariorum  prelio,  uli  habel 
communis  Ecclcsiae  scnsus,  idque  ex  narratione 
Matlhaei  salis  colligitur.  Undc  ob  hoc  Judaeorum 
coucilium,  et  Judae  venditionem  Christi ,  hoc 
dic  factam,  veteres  Chrisliaui  solebant  eadcni 
fcria  qiiarla,  sive  die  Mercurii,  jejunare,  uti 
tcslalur  S.  August.  epist.  8G.  sub  nnem.  Theophil. 
ct  Victor.  Anlioch.  scribentes  in  c.  \U.  S.  Marc. 
vcrs.  1.  ct  2.  Quin  et  Graeci,  Poloni,  Hollandi 
pcrmultieadem  de  causa  dicMercurii  etiamnum 
esu  carniuin  aljslinent,  eo  quod  illa  die  vendita 
sit  caio  Chrisli. 

Noia.  Ex  narrationc  Matlliaei  colligilurChris- 
tuni  hoc  biduo,  scilicct  die  Mercurii  el  Jovis. 


COJIMENTAP.IA  IN  MAT7ii\f-[7M.  Cnp.  XXVI. 


671 


non  vcnissn  Iliorosolyni.ini,  iiii  vonerai  die  Do- 
nminica  ,  Lunae  et  Marlis  ad  docendiuii  in  lernplo, 
scd  lioc  biduo  nnansisse  in  Belliania  ,  alque  suh 
vesperani  dici  Jovis  inde  regressiim  in  Jeriisaleni 
il)i  Pasciia  celebrasse ,  ac  niox  ad  passioneni 
se  comparasse.  Ita  Jansenius ,  Maldonalus  el 
alii. 

U.  ET  CONSIMUM  FF.CEnUNT  (  grcec.  (nJveeouaeusavTO, 

id  est,  siniul  consuliarunt ,  inter  se  unani- 
niiter  consilia  inierunl )  ut  Jeslm  dolo  tene- 
nEKT,  et  occiderent.  ]  Dolo,  quia  timel)anl  ne 
Cliristus,  si  <'tnn  capere  vellent,  e  manihus  eo- 
rum  elaberclur,  uti  alias  lecerat.  Dolum  ergo 
(|U2erunt  (luo  eum  capiant,  ut  elabi  nequeat. 
Bursiun  dolum  (juserunf,  ut  sine  tumuUu  populi 
«um  comprcliendant.  Verebanlur  enim  ne  po- 
pulus  ab  ore  Cbrisli  velut  novi  summiqiie  Pro- 
piielae  piuidens,  ct  lot  sanitates  recipiens,  pro 
eo  piignaret,  nec  sincret  cum  capi,  sibique  eripi, 
Unde  se(iuilur : 

5.  DiCEBANT  autem:  Non  in  diefesto,  nefohte 
tumui.tus  fieret  in  populo.]  Non  ergo  ob  reli- 
gionem  fesli ,  sed  ob  nieliim  populi  noluerunt 
Jesum  caperc  in  die  feslo  I-ascbse  instaiitis  :  boc 
cniin  feslo  inrmila  tuiba  Judoeorum  conlluebat 
Jerusalem  ad  celebrandum  Pasclia ,  inler  quos 
mulli  erant  ((iii  a  Cbrislo  salutem  corporis  vel 
animce  acceperant,  ideoque  eum  ut  Propbetam 
colebant :  qiios  pro  ipso  slaturos  et  pugnaturos 
Judoei  nietiiebant.  Oiiarc  )wn  sttidcnt  dcvotioni, 
sed  facinori ,  ail  S.  Hieronjmiis.  Dicuntcrgo, 
Son  in  die  fcslo ,  q.  d.  Non  in  Pascbate,  ne  fiat 
lumiiltus  populi,  et  ne  Pascba  festum  laeiissi- 
mum  alroci  Jesii  c.cdi;  fiinestemus,  sed  post 
Pascha,  qiiando  festiim  tam  sacrum  transierit, 
et  populus  ad  sua  redierit,  Jesiim  capiamiis  et 
occidamus.  lla  S.  Cbrysost.  Sic  li(!rod(\s  Agiippa 
non  nisi  iransaclo  Pascliale  voliiit  pleclere  S.  Pe- 
iriim  Acl.  12.  Pasclia  enim  Ju(Lx>is  erat  festum 
iiberlalis  et  gaudii,  utpote  quo  rccolebanlte  et 
cclebrabant  bencficium  liberalionis  e  servilute 
.l^gyptiaca.  Unde  eodeni  solebant  reos  dimiltere 
liberos,  uti  dimisere  Barabbam.  Priiicipes  ergo 
decrcverant  Cbiistum  capere  et  occidere  posl 
Pascha  ;  sed  e.\  prodilione  Judae  mularuiit  consi- 
lium.  Nam  cuin  Judas  in  Paschate  euin  ipsis  in 
maniis  daret,  ipsi  eodem  die  ipsiim  ceperunt  et 
crucirixeriint.  Dei  enim  (^onsiliiuii  et  decrciuiu 
orat,  ulCbrislusmorerelur  in  Pascbale,  hoc  finc 
tit  oslenderel  aiuiiyixim  r<  ;;()Oiidere  siio  typo. 
Immolatio  enim  ajrni  (nia-  liebat  in  Paschale, 
typus  erat  Cbrisli  (  odem  feslo  immolandi.  Il.i  c 
(;rgofeslicircumstanlia  significabal  Deus,  Chris- 
lum  essc  verum  agniim  pasclialeni,  qui  pro 
redemplione  muiidi  in  crucc  assabatur. 

6.  CuM  AUTF.M  Jf.sis  esset  in  Rethama ,  in 
T)0M0  SiMOMs  Lf.prosi.  ]  Alliiis  n^pctit  li.TC  Mat- 
lliaRus  (|u.T  jam  ante  conligeram,  ut  enarretoc- 
casionem  el  inoduin  comprehen.sionis  etpassio- 
nis  Chri.sti.  Jiidas  ciiini  otcasione  hujus  ungiienti, 
niotus  fiiit  ad  prodenduiii  Christiim  Jud.Tis,  ul 
cjiis  prodilioiK^  preiium  un^Mienli  rccuperaret; 
eiquasi  fiiriu  lociilos  suos  reconderct.  Nam  hoc 
coiivivium  Cbristi  in  domo  Simonis  contigit 
pridie  Domiiiicie  Palmarum,,  scilicet  sabbato, 
cum  poslridio,  niiniruni  i|)sa  dio  Dominica , 
cum  palmis  (piasi  ovans  ingrcssus  fuit  Jerusa- 
lein,  uipalel  Joan.ll  1,  nl)i  dicitur,  Jesusrt«/<? 
scxdtes  raschcc,  id  est,  se\  dicbus  ante  Pasclia. 
pula  dieVcncris,  vcnit  nethaniam.  Addilque  :  F.l 


fcccrunt,  scilicel  Simon  cum  snis,  ei  rcriKun. 
scilicet  sequenli  sabl)alo,  ac  poslridie,  scilicet, 
Dominica  Palmarum,  Jesus  v(!Clus  asello  so- 
lemni  pompa,  quasi  rex  et  Messias  ingressus 
est  Jerusalcm. 

iN  DOMo,  assidens  mcnsae;  utpote  ii  Simone 
iiivilatus  ad  convivium. 

SnioMs  Lepiiosi.]  Patres  opinantur  Leprosnni 
dici,  quod  lalis  fuerit,  sed  a  Chrisluscuratussit 
a  lepra.  Alii  pulant  rh  lcprosi,  esse  commune 
agnomen  famili*  Simonis,  sive  qnod  ii  leprfjso 
descenderil,sivcobaliiimciim  leproso  qiiopiam 
respeclum.  Sic  cnimRomaeerat  familia  Claudio- 
riim,  C.TCOrum.Balborum,  eliamsi  nuilli  ex  iis 
non  essent  claudl,  c.tcI,  balbi. 

7.  ACCESSIT  AD  EUM  MILIEU  IIABENS  ALABASTRUM 
UNCUENTI  PnETIOSI,   ET  EFFUDIT  SUPEn  CAPUT  IPSIUS 

RECUMBENTis.j  Idcm  lioc  cst  convivium  cum  eo 
quod  narrat  Joannes  c.  12.  1.  ut  paletMalth;eum 
ciim  Joanne  conferenti.  Per  recapiliilalionem 
ergo  illud  hicrecensetMaitbieus,  utoccasionem 
exponat,  quae  movit  Judam  ad  Chrislum  Juda^i» 
prodendum,  ut  dixi. 

Objicies  :  Joannes  ait,  Fecerunt  ei  cccnam,  ti 
Martha  ministrabat.  Ergo  hocconviviiim  factuni 
fiiit  in  domo  Marthae,  non  Simonis.  Besp.  ne- 
gandoconsequentiam  :  non  enim  dicit.Ioannes, 
Keceriintei  Martha  etMagdalena  (licet  itaexpli- 
cent  S.  Chrysost.  et  Euthymius)  convivium  in 
domo  sua  ,  sed  simpliciter,  fecerunt  ei  cocnam  , 
scilicet  cives  Belbani.-e  amici  Jesu,  inter  quos 
primarius  erat  hic  Simon  Leprosiis,  quem  mulli 
cum  Jansenio  putant  antca  alepra  perChristum 
fuisse  cnratiim,  ideoqiie  ei  obstrictum.  Martha 
aiitem  in  cccna  hac  minislrabal,  sive  quia  vicina, 
sivequia  cognata  aut  familiariserat  Simoni. 

MuLiER.  ]  Maria  Magdalona.uti  exprimit  Joan- 
ncs  c.  12.  3.  qiiac  uli  ante  biennium  cum  primo 
poeniiuit,  lacrymisque  lavit  pedes  Jcsu,  eosdero 
unxil  unguento,  ila  hic  sox  diebus  anie  Pascha 
et  mortem  Christi  idem  focit,  parlim  cx  dcvo- 
tione,  partim  exDei  inslinctii,  quasi  pr.Tsagiens 
instantem  Christi  necera  et  sepulturam  ,  ut  pa- 
tebit  V.  12. 

ALAiiAftTnuM.  ]  Vas  crat  ungiiontarium  factum 
cx  alabaslrile  ,  sive  onyche  lapide  marmorei 
(^«.ijcfij,  (|iiom  ad  vasa  ungiiontaria  cavari  docet 
r^linius  I.  SC.  c.  8.  qiiod  opiiino  unguenta  incor- 
rupta  servet.  Unde  non  minini  cavum  hoc  vas. 
tenue  el  siiblile  instar  vilri,  facile  a  Magdalena 
impacio  clavo  \v\  malleolo  frangi  potuissc.ut 
unguonliim  tolum  in  Clirisli  capiit  olTundoret  : 
nisi  malis  ex  Suida,  alabastrum  vocari  vas  tor- 
sumotsine  aiisa,  pharm;too|)olarum,  qui  talibus 
vasis  apolhocas  suasroplonl,  in  iisqiiearomata, 
unguenta  ol  i)harinaca  sua  recondunt. 

Alitor  S.  Epiphanius  lib.  de  Monsnris  :  Alabas- 
trum,  ait,  unguenti  vasculumest  viircum,capicns 
lihram  olei,  mcnsura  vcro  cst  sextarii  dimidii  : 
alahastrum  vcro  dictum  proplcr  fragilitatcm.  Haec 
ille. 

Uncuenti.  ]  Ungucntisodoratis  iisos  fuissc  Ju- 
daeos  ex  inore  Arabiim,  Persarum,  Syrorum  , 
cotororunKiuo  OrioiUalinm  in  coiiviviis  ad  lau- 
titiam,  ad  rorrigiM-ium  ,  el  ad  impediondam 
obrielalom,osten(li  Ixcles.  9.  8.  Porro  ungucnta 
haec  s.Tpe  non  orant  spissa,  qnalibus  chirurgi 
ungimt  plagas  ot  vulnora,  sod  liquida,  scilicei 
erant  liquores  cx  lierbis  odoriferis  confecli  ei 


472 


COMMIiNTAUlA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  X}i.vr. 


commixli,  qui))us  ceri-bruni  loiunique  corpus 
iirigabiinl,  lelicicbant  cl  rccrcabant,  dciicia- 
runi  caiisa  invcnli  :  uiif?ucniuin  crgo  lioc  crat 
liquor  nardi,  ut  palcl  cx  Joannis  cap.  V2.  3.  Nar- 
dus  odorala  csl ,  ct  in  Syria  al)undat.  Undc 
'J'ibullus  : 

Jam  tluduin  Tyrio  (  vel  poiius  Syrio  )  inadefactus  tem|>(iia 
iiardu. 

Dc  nardi  prjcstantia  et  significalo  dixi  Cant.  l\. 
13.  Ccrttini  cst  ex  nardo  olco  delibuta,  ficri  un- 
gucntuin  pretiosissimum,  quo  prisci  capila  un- 
gcbant,  testc  Plinio  1.  13.  c.  1.  et2.  ct  1.  12.  c.  12. 
ac  Dioscor.  1.  1.  c.  6. 

PnETiosi.]  Gricc.  |3apuTi//.ou,  id  cst,  gravispretii. 
Olim  cnim  aurum  el  argentum  non  signabaiur 
in  pccunia,  ui  jam  fil,  scd  ad  certnm  poiidus, 
V.  g.  addraclimam,  unciam  ,libram,  appcnde- 
batur.  Unde  quod  graviits  crat  et  ponderosius, 
hocmajoriserat  pretii.  Syrus  addit,  suavissimi; 
Marcus  addit,  spicati;  Joanncs,  pislici  :  quae 
duo  quidsignificent,  dicamJoan.  12.  3. 

ET  EFFUDIT   SUPEn   CAPUT    IPSIUS  RECtMBENTIS.  ] 

Dices  ,  Joanncs  c.  12.  3.  liabet :  Vnxit  pcdes  Jesu, 
et  extersit  pedes  cjus  capiilis  suis.  Resp.  Magdale- 
nam  unxissc  pcdes  Jesu,  deindc  totum  vas  elTu- 
disse  super  caput  Jesu  :  vas  enim  angusti  oris 
fregit,  ut  babct  Marcus,  ut  totum  unguentum 
niagno  devotionis  alTcctu  in  caput  Jesu  ellun- 
deret.  lla  S.  August.  lib.  2.  de  Consensu  Evang. 
cap.  79.  Addit  Joannes  :  Extersit  pedes  ejus , 
scilicet  aniequam  cos  ungcrct,  utpote  ex  pul- 
vere  sordidos  (nudiscnim  snperne  pedibus  in- 
cedcbat  Christus,  ut  dixi  cap.  10.  10.) :  prius  crgo 
pulverempedum  abstersitcapillis,  deindepedes 
ejus  nardo  unxit.  Ita  Toletus.  Si  quis  lamen  post 
unctionem  pcdes  Christi,utpoteliquore  niadidos 
abstersos  velit,  non  rcpugno.  Addit  Joannes,  ut 
unguenti  proestantiani  ct  fructum  explicet  :  Et 
dovius  impleta  est  cx  odore  ungumli.  In  Magda- 
lena  ergo  impletum  fuit  illud  Cant.  1.  Dum  esset 
rex  in  accubitu  suo ,  nardus  mea  dedit  odorem 
saum,  utibi  dixi;  et  inChristoillud  :  Oleumeffu- 
sum  nomen  tuum,  ibidem.  UndeHilariushicc.  29. 
Mulier  hcec ,  mquit,  omnem  curamcorporis  sui 
(  quod  solebat  ungere)  et  totum  pretiom  mentis 
affectum  in  lionorem  Dei  iaudemque  transfudit. 

Tropologice  Origenes :  Oleum  sive  unguentum 
cslopusvirtutis,  prajsertim  miscricordi;e,  quod 
si  fiat  ex  nalurali  compassione,  non  propter 
Deum,  ut  fit  ab  infidelibus,  ipsumquidemDeus 
acceptat,  sed  non  ad  vitam  oetcrnam;  si  autem 
ex  Dei  amore  fiat,  est  oleum  cxccllens  boni  odo- 
ris.  Rursum  si  opus  bonum  fiatad  sublevandain 
inopiam  pauperum,  unctio  est  pedum  Domini : 
sicut  enim  pedes  in  corporc  sunt  infimij  sic 
pauperes  in  Ecclesia  sunt  imi.  Si  aiiiein  ad  Dei 
gloriam  fiat,  ut  dum  studelur  castiiaii,  jejuniis 
et  orationibus,  unOio  estcapitis  Domini,et  un- 
guentum  pretiosum,  cujus  odore  lota  Ecclesia 
rcpletur,  et  hoc  proprium  opus  perfectorum. 

Secundo  Glossa  :  Mulier  hjcc,  inquit,  ungens 
caput  et  pedesChristi,  signincatEcclcsiaifidem, 
quae  dum  Christi  deitatem  piaedicat  ctinvocat, 
caput  ungit;  dum  vero  humanitatcm,  pcdes. 
Caputenim,  ait  Alcuinus,  est  divinitatis  subli- 
mitas;  pedes  humilitas  incarnalionis;  vcl  caput 
est  ipse  Christus;  pedes  sunl  pauperes,  qui 
suut  membra  ejus. 


Denique  ungit  pedes,  qui  in  vita  acliva  proxi- 
inis  servit,caput  vero  qui  per  conteinplationem 
Deo  adhaeret,  unusque  cum  eo  lit  spiriius.  Sic 
ferc  Origenes.  Rursum  caput  ungit,  qui  alta  de 
Christo  pnudicat;  pcdes,  qui  infima  veneratur. 
Ita  Glossa  ex  Origcne. 

8.  VlDEiNTES    AUTEM   DISCIPULI  ,    INDIG>iATI   SUNT 

DiCEisTEs  :  Ut  QUiD  PEnDiTio  UMC?  ]  Scilicct , 
hicc  inanis  profusio  ungucnti  tam  pretiosi.  Di- 
ces,  S.  Joannes  c.  12.  ait,  solum  Judam  mur- 
murasse.  Respondent  aliqui  cuin  Maldonato, 
csse  nuineri  enallagcnet  syllepsin  :  discipuli ,  id 
cst,  discipulus,  putaJudas.  Planius  S.  Auguslin. 
lib.  2.  de  Consensu  Evang.  cap.  59.  respondet 
Jiidam  fuisse  choragum  et  incentorem  hujus 
murmuris,  qui  alios  Apostolos  speciemiseratio- 
nispauperum,  ad  indignaiioncm  cx  vero  mise- 
ricordiic  alfectti  mananteni  excilarit;  cum  ipse 
lictus  ex  avaritia  indignarctur,  quod  pretium 
luijus  unguenti  non  in  loculos  suos,  sed  in  Christi 
caput  fuisset  elTusum. 

9.  POTUIT   ENIM    ISTUD  VENUMDARI  MULTO  ( plus- 

quam  trecentis  denariis,  id  est  Juliis,  sive  rega- 
libiis,  ut  habet  Marcus)  et  dari  pauperibus.  j 
q.  d.  Unguentumhoc,  non  addcliciasetluxuriam 
iu  caput  Chrisli,  sed  ad  necessilatem  in  sinum 
multorum  pauperum  cffundendum  fuit.  Idem 
fuit  sensus  Calvini  ,  qui,  ne  quis  exemplum 
Magdalenae  trahat  ad  probandum  honorem  fune- 
rum  pcrlumina,  suffitus,  aliosqueornatus,  ait, 
hoc  Magdalenae  factum  non  esse  probandum, 
necimitandum,sedtanlumexcusarieonomine, 
quod  pcculiari  Spiritus  sancti  instinctu  peractum 
sit;  alioqui  praestitisse  hoc  pretium  dari  paupe- 
ribus.  Verum,  quis  non  videt  hic  eumdem  esse 
spiritum  Judae  et  Calvini,  adeoque  Salanain  lo- 
qui  per  Calvinum,  idem  quod  locutus  est  per 
Judam,  quem  proinde  hicconfulat  Christus. 

10.  SciENs  autem  Jesus  fvi  divina  et  spiritn 
prophelicoprjEvidenssecretumeorummurmur, 
(lirecle  quidem  contra  mulierem  ungentem , 
indirecte  vero  contra  se  ungi  permittentem, 
excitatum)  ait  illis  :  Quid  molesti  estis  iiuic 
MULiERi?  (Arabicus,  quid  reprelienditis  mulie- 
rem?)  opys  enim  boncm  operata  est  in  me.  ] 
Bonum,  graece  xkAov,  idest  pulchrum,  egregium, 
cximium  et  insigni  laude  dignum.  Qmd  enim 
pulchrius,  dignius  ,  cxcellentius,  quam  ungere 
pedes  Dei?  Christus  cnimtamDeus  erat,  quam 
homo  :  quis  non  bealum  se  diceret,  si  pcdes 
Christi  tangere ,  et  osculari  illi  licuisset? 

11.  Nam  semper  pauperes  iiabetis  vobiscum  : 
me  autem  non  semper  habetis.  ]  q.  d.  Pauperi- 
bus  semper  abundat  mundus,  iis  ergo  semper 
benefacere  potestis  :  at  ego  post  sex  dies  mo- 
rior  et  abeo  in  coelum,  nec  unquam  ullum  ofR- 
cium  mihi  praestare,  imo  nec  me  videre,  audire 
ct  tangcre  poteriiis.  Obsequium  ergo  hoc  erga 
me  mulieri  permittite,  frustra  illud  post  sex 
dies  optaturi. 

12.  MlTTENS  ENIM  II;EC  UNGUENTUM  nOC  IN  CORPUS 
MEUM,  AD  SEPELIENDUM  ME  FECIT.  ]  POtCrat  Chris- 

tusexcusarcMagdalcnam  per  excellentiam  per- 
sonaesuoe  divinae,  quaj  abea  ungebatur,obquam 
melius  erat  et  majoris  meiiti  illi  impendere  pre- 
liumhujusunguenti.quamillopauperesplurimos 
alerc,  ut  docet  Thcoph.  quod  etiamnum  locum 
habcl  inornalutemplorum,  altarium,  calicum, 
vestiiim  sacrdotalinm,  ctc  Ilic  cnim  fit  in  ho- 


COMMENTARIA  IN'MA 

notem  pcrsona)  Cliristi,  ad  provocaridain  alio- 
i'iim  erga  euni  dovoiionem  el  revereniiam,  cum 
singularis  ali(|ua  iJauperuni  necessitas  non  oc- 
cnrrif.  i'olerat  (|uo(|tieeam  excusare,el  laudare 
ejus  afleclum  Clirislus,  quod  ex  gratiludine, 
pietate,  liuniilitate,  reverentia,  devotione  lianc 
unctionem  perageret.  Verum  modestiae  causa 
nokiit  his  titulisuti,  sed  tantum  excusat  eani 
quod  ad  sepetiendum  me  fecit,  ut  niortem  sibi 
instare  significaret,  seque  non  inscium  et  invi- 
tum,  sed  conscium  et  volentem  rnori,  imo  ad 
mortem  suam  hanc  unctionem  disposuisse,  in- 
deque  consequentem  Judic  proditioneni  permi- 
sisse.  Valde  enim  mortern  optabat  Cliristus  ad 
Dei  gloriamet  redemptionem  liominum,  simul 
ejus  stiinulopungit  Judam,  q.  d.  ait  Chrysost.  in 
cap.  12.  Joan.  Molestussum  et  (xravis ,sedexsfjecta 
paulispcr,  ct  mi^rabo  :  sed  lu  videne  me  prodendo 
morlis  mece  opifex  existas,  ne  tibi  ipsi  morlem  et 
geliennam  adsciscas.  Syrus  addit,  tanquam  ad 
sepeliendum  me  fecit.  Non  enim  intendebat  Mag- 
dalena  Christum  ungere  ad  sepullurain,  iitpote 
qu;e  de  (;jus  morte  et  sepultura  nil  sciebat,  nec 
cogitabat;  sed  Spiritus  sanctus  eam  praesci(Mis 
id  intendebat,  ideoqiK!  Magdal(>nam  ad  ungen- 
dum  Chrislun»  inlerius  iniix-llcbat  :  hanc  enim 
unctionemoiniiimode  merebaturChristi  Domini 
mors  et  sepultura. 

Excusal  ergo  eam  Christus  ex  interno  afl^ectu 
charitatis,  ex  raritate  hujus  occasionis  et  unc- 
tionis,  ac  maxime  ex  instinctu  Spiritus  sancti, 
quo  iiisa ,  lic(;l  nesciens,  acta,  ungendo  quasi 
prsesagiit  et  divinavit  proximamChrisli  morlem 
et  sepulturam.  Unxit  enim  eum  qiiasi  janijam 
sepelienduni  :  nec  enim  morluum  ungen^  po- 
tuit,  quia  pnnveiita  fuit  a  Josepho  abArimalhia, 
et  al)  iininiiienle  sabbato,  ac  postea  per  acce- 
lerationem  r(!Surrectioiiis  Chrisli,  postero  maii(> 
diei  Dominica;  Christum  ungere  non  licuit.  Undc 
Marcus  clare  habet  :  Quod  habnil ,  id  est,  qiiod 
potuit,  luec  fecit  :  prcevenit  corpus  mcum  ungcrc 
in  sepuUuram.  Joan.  c.  1'2.  Hab(!t  ;  Sine  illam,  ut 
in  dicm  sepulturce  mece  servet  itlud,  id  est,  sine 
servare  vel  servasse  illam  lioc  unguentum  in 
diem  sepulturc'e  mea'.  lia  Toletus  et  Jansen. 
GriTce  enim  est  in  [ira-terilo,  servavit  illud  in 
diem  scpulturce  mecv ,  ut  scilicet  lacile  indicil 
illam  instare,  aitVatab.  q.  d.  Sine,  (">  Juda,  illain 
suse  devotioni  servire,  ut  nu;  vivum  ,  sed  bre\i 
moritiirum  iiiigat,  nam  morluuin  uiigere  non 
poterit.  Aliter  Maldonatiis,  ut  servet  illud ,  \n- 
quit,  q.  d.  lla  colloeavit  lioc  unguentum  un- 
gendo,  ut  perdere  non  posset :  sicut  si  pecuniam 
servasse  dicas  eiiui,  (pii  illa  agruni  emerit :  si 
enim  in  arca  condidisset,  perdere  poluissel, 
expendendo  ergo  serval. 

Aliler  qiUKpie  Franc.  Lucas  :  ut  srrvet  illud , 
Hoc  est,  inquit,  ut  illud  servasse  probetur ,  de- 
elarelur,  ostendaiur.  Vide  euindein.  S;epe  eiiini 
Hebra'i  verbarealia  per  vocalia  exponunt;  atque 
id  fieri  dicilur,  cum  res  jain  iacta  ostenditur  et 
propalatur.  Aliler  deni(|ue  Noniuis  Panopolita- 
iius,  (pii  pariter  ciim  Nostro  legit,  '<vx  tisv-iv;,  id 
cbt,  utservet.  Cnde  huiic  vcrsuu)  sic  parapliras- 
liceexplicat  :  Missum  fac  donum  femincc  ab  omni 
repi-ekensione  cdicnce ,  ut  tlicsaurum  corporis  nostri 
servct ,  donec  occisionis  ct  sepulckralis  liora  paren- 
talionis  nostra;  veniat. 

PlaniuSjUt  dixi,  exponas,  at  setvet ,  id  esi, 
servan)  et  servasse,  sive  ut  ^ervet  et  scrvaril. 
co;\>Ki..  A  i,\i«ii)f.   ro\i.  Vill. 


TTIM-XAr.  Cap.   XXVI.  Ul", 

Unctio  enim  h.-ec  Chrislj  referebalur  a  Spliiiu 
san('to  ad  indicandam  et  honestandam  ejus 
nioitem  et  sepulturam  :  quaie  ad  illain  scrvari 
et  dirigi  videbatur  a  Spiritii  sancto,  |)erinde  ac 
si  in  ipsa  hepultura  unctus  fuisset  Cljristus. 

13.    AMKN    DICO    VOinS,    IBICUMQVF.  PB.^!I)ICATt'M 

i-UERiT  iioc  KvANGKLiuM  ( Ulvangelica  hrec  mfje 
vitte  historia )  i.\  loro  ,mc.m)0,  uicktur  (Arabi- 
cus,  memorabitur)  et  oeon  hf.cffxit,  in  memo- 
lUAM  Ejcs.  ]  Scilicet  Magdaleiia',  non  Christi,  ul 
patet  ex  Gricco  a^r/;;,  qiiod  cst  feniininum.  q.  d. 
Cele])rabitur  h.Tc  unctio,  et  hoc  pietatis  obse- 
quium,  ad  publicam  per  totum  orbem  etperen- 
iiem  Magdaleiiie  laudem,  ac  Judau  eam  viiupe- 
rantis  infamiain  et  contumeliam.  Ila  Heda.  q.  d. 
ait  Viclor  .\iitiochenus  in  cap.  l^j.  Marci  vers.  9. 
Tantum  abest  ut  cgo  illam  condemnem  quasi  malc 
fccerit ,  aut  reprehendam  quasi  7ninus  recte  fccerit, 
ut  faclumhoc  nullo  unquam  tcmpore  lalere  permis- 
surus  sim.  Etenim  quod  domi  et  in  occulto  ab  illa 
factum  est,  hoc  universus  terrarum  orbis  cognitu- 
rus  cst ;  quoniam  mcnte  pia  et  ferventi  fide  ,  atque 
animo  conlrito  factumest  :  nonenim  tam  propter 
impcnsas  gratum  fuit ,  quam  proptcr  fidcm,  quam 
una  cum  ungucnlo  obtulil.  Ihcc  enim  fragrantis- 
simi  odoramcnti  insiar  mihi  fuit. 

\A.   TUNC  AnilT  UM'S  DE  DUODECIM,  Qri  DICEBA- 

tur  JudasIscaiuotf.s,  ad  pri.ncipes  sacerdotcm.  ] 
Tunc ,  referhoc  parlim  ad  proxime  pra?cedentia, 
partim  ad  consilium  priiicipum  de  capiendo 
Chrislo  vers.  Ki.  (j.  d.  Sabbalo  atile  Dominicam 
palmarum,  ciiin  Judas  luuiniuris  auclor  a 
Chrislo  se  perstringi  audiret,  non  resipuit  uti 
ceteri  Apostoli  a  Juda  in  murinur  adducti  :  sed 
tunc  frontem  perfricuil,  iinpudeiitiam  induit, 
at(iue  avaritiaet  scelere  furens  deslinavit  Chris- 
lum  Judaeis  prodere,  et  vendere  :  quare  feria 
quarta,  sive  die  Mercurii,  proxime  sequenti, 
cuin  principes  consilium  agitarent  de  modo 
capiendi  Chrislum,  eos  adiit,  modum  suggessil, 
ac  se  eum  in  niaiius  illorum  dalurum  pacto  30. 
argenleorum  pretio  spopondif. 

Unds  de  duodecim.  ]  Apostolis.  q.  d.  Unus 
hic  non  erat  ex  70.  Christi  disei|)ulis,  quod  tole- 
labilius  erat;  sed  erat  iinus  ex  duodecim  Apos- 
lolis  Christi  familiarissimis  et  inlimis,  quos 
(^hristiis  ad  summiim  Apostolalus  gradumevexe- 
lat  ;  quare  fuit  luec  insignis  Judie  ingratitudo 
et  impietas,  qu;e  Christi  cor  pupugit,  ut  diceret : 
Si  inimicus  meus  muledi.risset  7nihi ,  sustinuisseni 
utique,etc.  Tuvero,homo  unanimis,  dux  ineiis  et 
notus  meus.  Qui simulmecum  dulccs  capiehas  cibos : 
in  domo  Dei  (inibuluvimus  cum  conscnsu,  Psal.  5!i. 
13.  Quocirca  S.  August.  tract.  61.  in  Joan.  et 
S.  Hicr.  (vel  quisquis  est  aiiclor;  styliis  enim 
plane  abhorret  a  S.  Hieronymo)  in  c.  l^.  Marci : 
Lniis ,  inquiunt,  vocalionc ,  non  pi-cedeslinntionc; 
numero ,  non  merilo ;  coi'porc,  non  animo;  specic , 
non  virtute. 

AiuiT.  ]  Intrante  in  eum  Satana,  ut  hal)et 
Marcus,  non  (piod  Satanas  illapsiis  sit  animcE 
Jud;e,  (^jus(|iK'  intellectiiin  ci  voluntatcm  incli- 
naritad  prodendum  Christum.  Solus  enim  Deus 
illabi  potest  animae,  ut  reete  docel  Didymus 
tract.  3.  de  Spiritu  sancto.  Non  etiam  quod  Sata- 
nas  corporaliter  Judam  posscdcrit,  uti  possidet 
eiicrgumenos,  sed  quod  ralioncs  ejiis  imagina- 
tioiii  coiigrucntes  objeccrif ,  quibu>illi  persuasit 
prodilionem  Clirisli,  utexplicat  S.  Joan.  c.  13.  2. 
Idem  tamen  Joannes  ibidem  v.  ?7.  posi  ciepam, 

GO 


^7/1 


COMMENTARIA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  XXVI. 


cum  Jiulas  a  Chrislo  accepissct  buccellam  ,  in 
euni  intrasse  Satanam  scril)it,  utscilicet  niedi- 
tatam,  animtxiue  jam  anlc  destinatam  Cluisli 
prodilioiiem  icipsa  exequeretur,  et  opere  per- 
iiceret  :  .ludas  enim  sicut  die  Mercurii  ad  nia- 
chinandum  lioc  scelus,  sic  die  Jovis  setiuenti , 
noctu  ad  idem  consunnnandum,  suadente  dia- 
bolo  perrexit.  Si^nilicat  aulem  Ikcc  plnnusis  sce- 
leris  atrocitalem  et  immanitalem,  quasi  liomo 
ad  illud  palrandum  nonsuffecerit,  sedopuslue- 
rlt  ope  et  insligatione  diaboli.  Tantumenim  fuit 
hocfacinus,  ut  non  hominis,  sed  Luciferi  fuisso 
videatur. 

'  15.  Er  AiT  iLLis  :  Qum  vultis  miiii  dare,  et 
KGO  vouis  EUM  TUADAM  ?  ]  Afabicus ,  quul  (labUis 
inild,  ut  ego  ctnii  vobis  tradam?  Infelix  Jadas, 
ait  S.  Hier.  damnum  quod  ex  ejfusione  ungaenti  sc 
fecisse  credebat ,  vult  magislri  pretio  compensare. 
Ncc  certam  tamen  postalat  summam,  ut  sallem 
lucrosa  uideretar  proditio  :  scd  qaasi  vile  tradens 
mancipium ,  in  potcslule  ementium  posuit  (jauntuni 
vellent  dare.  Hajc  S.  Hier.  qui  putat  Judam  non 
exegisse  certum  prelium,  nec  licitatum  esse  dc 
eo  cum  principibus,  sed  eorum  arbitrio  iilud 
permisisse.  q.  d.  Date  miln  quod  vultis.  Verius 
alii  autumant  hic  licitari  Judam  cum  principi- 
bus.  q.  d.  Ego  vobis  vendam  Christum,  sed 
pro  tanlo  viro  tamque  vobis  exoso,  condignum 
exigo  pretium.  Quantumergo  proeomihi  vultis 
dare? 

At  illi  constituerunt  ei  triginta  argenteos.  ] 
Pacti  suntcumeo  i)reli()  30.  argenteoruni.  Vide 
hic  indignam  Judae  vilitatem,  tam  vili  lestiman- 
tem  etvendenteni  Clnistummundi  salvalorem, 
magistrum  etdominum,  quae  vilitas  Chiistum 
pupugit  el  magno  dolore  aHtcit.  Unde  S.  Ambro- 
sius  1.  3.  de  Spiritu  sancto  c.  18.  O  Judaprodi- 
tor ,  inquit,  unguenlum  passionis  ejas  trecentis 
denariis 
denariis 
scelere. 

Quaeres,  quanti  pontleris  et  pretii  fuerint  hi 
argentei?  Primo,  S.  Ambrosius  verbis  jam  cita- 
tis  censet  fuisse  unius  draclnnse  :  d^narius  enim 
est  Regalis  Hispanicus,  sive  Julius  Romanus, 
qui  pendit  drachmam.  Quare  30.  argenteos 
fuisse  30.  Julios,  qui  faciunt  tres  aureos  Roma- 
nos,  sive  7.  florenos  Brabanticos  cum  dimidio. 
Verum  hoc  valde  exile  est  prelium,  quo  agcr 
figuli  emi  non  potuisset. 

Secundo,  Baronius  anno  Christi  Zh.  p.  175.  ex 
Helia  in  Tisbi,  R.  David  et  aliis  recentioribus 
Rabbinis  ( qui  proinde  minoris  sunt  fidei ,  et  de 
fabulis  suspecti)  opinatur  argenteum  apud  Za- 
chariam  et  Proplietas,  acconsequenterhicapud 
S.  Mattliicum  (hic  enim  respicit  ad  Zaciiariam, 
ut  patebitc.  27.9. )  sumi  pro  argenli  libra.  Ergo 
cum  una  uncia  argenti  sit  unus  Pliilippicus  da- 
lerus,  qui  valel  10.  Regales  sive  Julios,  si  libram 
accipias  communem,  (|ua;  12.  uncias,  sive  12. 
Philippicos,  lioc  est  30.  llorenos  Brabanticos 
continet,  30.  argenteifacient  900.  Ilorenos  Bra- 
banticos;  sin  libram  accipias  majorem  IG.  un- 
ciarum,  facient  1200.  florenos,  quibus  facile 
emi  potuil  ager  liguli.  Verum  quis  credat  Judaeos 
avaros,  vili  Juda;  operam  suam  eis  uliro  olfe- 
renii,  nonadvenditionem,  sed  ad  proditionem, 
et  indicium  dumtaxat  hominis  quotidie  obvii, 
lanium  pretium  consignasse,  preesertim  cum 


cestimas ,    et    passionem  ejus 

vendis  :  dives  in  aslimatione,  vilis  in 


Iriginla 


Patres  et  Zachar.  cap.  11.  vers.  12.  hoc  pretium 
(juasi  parvum,  vilc  et  indignum  mirentur? 

Terlio,  prol)al)ilius  Maldonatus,  Pererius, 
Franc.  Lucas,  Salineron  et  alii,  per  argenteos 
inlelligunt  siclos.  Chrislus  ergo  a  Juda  venditus 
videlur  30.  siclis,  hoc  est  30.  Ilorenis  Brabanti- 
cis,  quo  prelio  servioccisi  vila  cestimabatur,  et 
redimentla  erat  ab  occisore,  juxta  legem  Exodi 
21.  32.  Servo  ergo  ejusque  vitae,  Christus  ejus- 
que  vita  aequiparalur  hic  a  Juda  et  Judaeis. 

Verum  quia  Jeremiasc.  32.  9.  stalerem,  idest 
siclum  ,  ut  habent  Hebraea,  dislinguit  abargen- 
leis  :  ait  enim  :  Appende  ei  argentum  septevt  sta- 
teres ,  et  decem  argentcos  :  et  quiaBudaeus  lib.  5. 
de  Asse,  quein  se(|uilur  Suarez,  Ribera  et  alii, 
asserit  se  Parisiis  vidisse  nummum  quo  venditus 
estChristus,  eumque  appendisse  tanlum  duas 
drachmas  Atticas,  sive  duos  Julios  aut  duos 
Regales  Hispanicos;  hinc  verisimilius  videtur, 
argenteum  fuisse  dimidium  sicli,  et  dupluni 
denarii.  Argenleus  ergo  sunl  duo  Julii,  vel  duo 
Regales,  puta  dimidius  llorenus  15rabanticus. 
Quocirca  Chrislus  vendilus  30.  argenteis,  ven- 
ditusfuitlS.  IloreiiisBrabanticis,  sive  sexscutis, 
hoc  est,  sex  aureis  Romanis.  In  hac  senlentia 
niagis  cunlirmatus  sum  Romse,  ubi  in  templo 
S.  Crucis  in  Jerusalem,  cum  i)arte  sanctae  cru- 
cis ,  clavo  et  spinis  a  S.  Helena  eodelatis,  vidi 
nummum  uimm  ex  liiscc  30.  argenteis,  quibus 
venditus  est  Clnislus.  Hic  enim  estinslar  duo- 
rum  Regalium,  iino  minor  Regali  duplici  decem 
assium,  sive  stuferorum,  sed  paulo  crassior. 
Hinc  quoque  Zacharias  hoc  pretiiim  per  iro- 
niam  \ocixtdecoruin,  id  est,  intlecorum  et  vilis- 
simum. 

Dices,  Quomodo  15.  florenis  Brabanticls  emi 
potuit  ager  figuli?  Rcsp.  Hebr.  mnir  sade ,  et 
Syruni  Vpn  chakcl,'n]c^l,  ager,  significare  cam- 
pum  sive  terrain  (|uamvis,  licet  sabulosam,  pe- 
trosam,  muricosani  et  sterilem,  utisunt  arena- 
ria;  (juaiis  videturhicfuisse,scilicelad  arandum 
et  alios  usus  inepta,  illaque  exigua  :  tantum 
enim  servivit  sepullurae  peregrinorum ,  quoi 
exigui  solet  esse  preiii,  uli  sunt  ctEmeteria  Ju- 
daeorum  extra  urbes  in  Germania  :  forte  etiam 
reliquumprelii  (juod  30.  argenteis  deerat,  sup- 
pleverunt  et  addiderunt  principes  ex  corbona. 

Nota.  Typus  venditionis  Christi  fuit  venditio 
Joseph,  facta  a  fratribus  :  sed  Joseph  venditus 
luit  20.  argenteis,  Christus  vero  30.  quia  noa 
decebat  servum  sequari  domino.  Non  enim  par 
erat,  ait  S.  Hieronymus,  tanli  servum,  quanti 
dominum  vaenire. 

Nota  Secundo,  Judas  juxta  S.  Ambrosium  ac- 
cepit  decimam  partem  pretii  unguenti,  quo 
unctus  est  Christus;  hoc  enim  aestimabatur 
trecentis  denariis,  Judas  vero  Christum  vendi- 
dit  30.  denariis,  qui  sunt  tlecima  pars  trecento- 
rum.  Multiplica  (;nim  30.  tlenarios  per  tlecem, 
et  habebis  Irecentos  :  sed  verius  est  Judam  non 
decimam,  sed  quintam  parlem  accepisse.  Nam 
argenteus  non  est  denarius,  sedduplum  dena- 
rii :  quare  30.  argentei  faciunt60.  denarios,  qui 
sunt  quinta  pars  300.  Tam  vili  auctione  vult  cesti- 
mari  se  Christas,  ut  ab  omnibus  ematur ,  ne  quis 
pauper  deterreatar,  ait  S.  Ambros.  in  c.  7.  Lucee 
sub  Onem. 

Tertio,  quia  tam  vili  pretio  venditus  fuit  Chris- 
tus,  hinc  meruii  ipse  fieri  pretium  redemptionis 


COMMr.NTARIA  IN  MA 

tolius  miincli,  aequc  ac  peccaloniin  oinniiun. 
I'(.'CcaUin)  cnim  et  peccator  n;ni  vileni  ciiin  Ueo, 
imo  pr*  Deo  appreliat  et  ajstimat.  Sic  Tropol. 
>ili  vendiint  ClMistinn,  (pii  Saciameiila  ,  bemv 
ficia,  jnstiliain,  castitaleni  siiain  parvo  pretio 
vendnnt  :  Cin-istus  cnim  est  sanclilas,  veritas, 
juslitia,  castilas,  clc.  quic  omnc  terrac  pretium 
superat. 

Quarto,  propter  lios  30.  argenteos,  quil)iis 
emernnt  Christum  Judas  ct  Judaei,  triginta  ma- 
ledictionibus  a  Dco  feriuntur  Ps.  108.  quarum 
prima  est  :  Conslilue  siiper  eum  peccatorem,  Sc- 
cunda,  Diabolus  slet  a  dextris  ejus.  Tertia,  Cain 
judicatur ,  excat  condemnalus.  Quarta,  Oratio 
ejus  Jiat  in  peccatum.  Quiiila,  Fiant  dies  ejus 
pauci.  Sexla,  Episcopatum  ejus  accipiat  alter,  etc. 
Hinc  deniiiue,  ail  Hegesippus,  Juda;i  capti  a 
Tilo,  triginta  veiuliii  sunl  uno  {lcnario,  hoc  est 
uno  Regali,  sivc  Julio. 

iC).     Et   EXINDE    QTI.KREBAT    OPPOnTTJNITATEM   IT 

EUM  TnADEiuyr.  ]  lllamque  invenit  postcro  dic 
Jovis,  qui  liiit  i^rimus  azymornm,  ut  seqiiitur. 
Audi  Origenem  :  Qualrm  autem  opporlunitutnn 
quarebat,  Lucas  manifcstius  explanavit  diccns  :  Et 
qiiccrebat  opportunitatem  tradendi  eum  eis  sine 
turba,  idest  quando  populus  non  erat  circa  eum , 
sedsecretus  erat  cumdiscipulissuis  ;  quod  et  fecil, 
eum  tradens  nocte  posl  cccnam,  cum  secretuscsset 
in  pra'dio  Gcthsemani. 

17.    PHIMA    AUTEM    DIE    AZYMORIM    ACCESSEm'NT 

DisciPLLi  AD  Jesum,  dicentes  :  Uui  vis  PAnEMi;s 
Tiiu  coMEDEnE  I'AS(;iiA?  ]  Id  cst  agnum  pasclia- 
lem,  (pii  pro  transiiu  in  fesio  Paschatis  Deo 
immolabatur,  et  ininiolatns  assaiusque  a  sin- 
giiiis  comedebatiir :  Piihclia  eiiini  pioprie  trans- 
itum,  inde  metonyinice  agmini  pio  transiti; 
immolatum,  ac  rursuin  diein  el  feslum,  quo 
agnus  immoiaiiatur,  signincat.  l^jno^iuia  aguus 
hic  comedi  dcbebatcum  |);iiii])u&  azyinis,  i(lest, 
puris  cl  non  ferinentalis,  ex  Ifge  Exod.  12.  id(|ue 
per  septem  dies,  (|ui  |)roiiidc  dies  azymorum 
dicebantur,  hinc  prima  dics  azymorum  eadem 
eral  cum  die  et  feslo  Pascliatis  :  cnm  Paschate 
enim  incipiebatusns  el  esiis  azymoriim,  nldixi 
Exodi  12.  i\isclia  aiitem  celebranatur  die  14. 
meusis  priini  ad  vesperam,  puta  in  plenilnnio 
niensis  priini  Nisan  dicti,  (jui  erat  is  in  quem 
cadebat  pleniliinium  incideus  in  .equinoctinm 
verninn,  vel  illud  proximc  sequens  :  quan; 
Nisan  respondei  i)artiin  nostro  Martio,  partim 
Aprili. 

Hoecergo  cst  chronofaxis  nltimorum  octo  die- 
rum  vit;c  Chrisli.  Cliristiis  feria  sexta,  sive  die 
Veneris,  qure  fuitoctava  dies  mensis  Nisan,  ex 
Eplirem  venit  in  Relhaniain.  Postero  die  sab- 
bati  c(Fnavit  in  domo  Sinionis  Leprosi,  nhi 
unxil  eiim  Magdalena  miirmurante  Juda ,  (|no(l 
ungucnti  hujuspretinm  non  acccpisset ,  ideoqiie 
de  Chrislo  prodendo  cogilante.  Sequenti  die 
Dominica,  qiice  fuil  dies  decima  inensis  Nisan, 
Christns  soleinni  pompa  ciim  ramis  ingressus 
est  Jerusalem.  Indecima  die  Nisan,  sivi;  pos- 
tera  die  Lunaj,  sterili  licui  maledixit,  cl  in  lein- 
plo  docuil.  Duodccima  dic  Nisan ,  sivc  die 
Marlis,  doccnsin  tcuiplo,  dispulavit  cum  Scribis 
•  •l  Pliarisaeis,  ac  eis  mullolies  xut  interminalns 
est,  Matth.  To.  at(|ue  dc  lcmporc  excidii  oi  bis 
et  urbis  llierosolym;i!  vaticinalus  est,  ac  nlriiis- 
quesigna  prcevia  pi.-cdixit,  idcoque  variis  par;i- 
bolis  onincs  ad  vigil.iuiiani  ci  sludium  bono- 


TTH^EUM.  C;i|).  XXVI.  67fc 

lum  operiim  est  adiiortalns,  Maltli.  2/j.  et  25. 
Decimaleiti;i  die  Nisan,  sive  die  Mcrcurii,  prin- 
cipes  consilinm  inicrunt  de  Christo  capiendo  : 
in(|noJu(lasillumeisv(;n(lidittrigenla  argenteis. 
Decima  qiiartaNisan,  sive  die  Jovisadvesperam, 
fnit  feslinn  PasclicC,  in  qua  Christus  agnum 
paschalem  cum  suis  comedit,  Kucharisiiam 
instituit,  ac  mox  orans  in  Gcthsemani  a  Jnda 
proditus ,  viix  Judseis  comprehensns  csl.  Decima 
(luiiila  die  Nisan,  sivc  die  Veiieris,  crucifixus 
et  occisus  est,  Decimasexta  dicNisan,  sive  sab- 
bato  rcquievit  in  sepnlcliro.  Dccima  seplima 
(lie  Nisan,  sive  dic  Dominica  ,  c  sepulchro  glo- 
riosus    resurrexit. 

PniMA  ACTEM  DiE  AZiMORiM.  ]  Id  cst,  quarta 
decima  Liiiia,  sivc  plenilunio,  sive  die  lU. 
|)riini  mensis  Nisan,  Christus  ante  vel  sub  mc- 
ridiem  misil  ex  Rethania  dnos  discipulos  Jeru- 
salcm  ,  ad  parandnm  et  assandum  agnum  pas- 
chalem ,  ut  vespere  eum  cum  snis  comcderet. 
Lbi  Nota  ,  primnin  diem  azymorum  aliquando 
vocari  diem  l'i.  mensis  Nisan,  aliquando  vcro 
diem  15.  Nam  vcspera  illa  qua  Jud;ci  cclebrabant 
phase,  cum  qiio  incipiebanl  dies  et  esus  azy- 
morum,  secundiim  coni|)iitum  dierum  natu- 
ralem ,  pertincbat  ad  dicin  praeccdentcm,  puta 
ad  diem  \h.  Isisan,  eadem  vero  secundum 
computum  sacrum  ,  qui  servabatur  in  festis, 
perlinebat  ad  diem  scf|uentem,  qui  eral  dies  15. 
Nisan.  Fcsta  enim  Hebr;corum  incipiebanl  ;i 
vespera  ,  et  finiebantur  in  vespera  sequenti.  Ita 
S.  Aug.   ep.  86.   ad  Casulanum. 

Quaeres,  Qna  die  praecise  Christus  celcbravit 
Pascha  ,  et  inslituit  Eucharistiam ,  an  codem 
die  quo  Judcci  celebrarunt  Pascha  ,  an  alio  ? 
Siippono  Christum  passum  cl  crucifixum  fcria 
sexla,  sive  die  Vencris,  ut  patct  ex  Luca  et  Joanne, 
et  ex  totius  Ecclcsiae  scnsu  et  consensu  :  pridic 
ergo,  id  cst  die  Jovis  ad  vesperam,  coenavit 
agnum  ,  et  Eucharistiam  instiiuit.  Jam, 

Primo  ,  Enlhymius  et  Grseci  antumant  Chris- 
tum  celebrassc  Pascha  Luna  13.  sive  13.  mensis 
Nisan  :  ipsum  enim  praevenisse  tcmpus  Paschae 
ii  lege  staliitnm,  ob  suam  passioncm.  qiKx  pos- 
tero  dic  (luo  Jud;ci  cclchrahant  Pascha,  futura 
crat.  Et  quia  postcro  dic  cum  Paschate  incipiebat 
usus  azymorum,  ccnscnt  Christum  anteazyma 
iiistitiiisse  Eiicliarisiiam  in  pane  non  azymo, 
scd  fermcnlato  ,  ideo(|ue  ipsi  celebrant  in  fer- 
nieiilato,  dicuntqiie  hoc  esse  prrrr-cptum.  Lnde 
Latinos  celebrantes  in  azymo  damnant,  vocant- 
que  hvTrclicos  et  azymitas  ,  ct  eorum  altaria 
abluunt,  (piasi  pane  azymo  pollula ,  anteqnam 
iii  eis  celebrent.  Probant  ex  S.  Joanne  ,  qui  c.  13. 
v.  1.  et  2.  ait  ,  .4nte  dicm  fcslinn  Paschce ;  id  cst, 
aiitc  \h.  Lunam,  cum  incipicbatur  azyma , 
Chrislum  fecisse  coenam,  scilicct  agni  pasclialis 
el  Encharilia?. 

Secundo,  Rnpcrlus,  Joan.  Lncidus,  Gagncius, 
Jansenius,  Maldonalus,  et  fnseSalmeron  tracl.9. 
tom.  h.  censent  Christum  jii\t;i  legcm  cele- 
brasse  Pasclia  hmalione  \h.  sivc  di(!  \h.  Nisan, 
.iiidaeos  vero  illud  dislulisse  in  diem  15.  Nisan 
(qiiibiis  faverc  videtiir  S.  Joannes  )  :  Tradilio 
eiiim  crat,  ait  nurgensis  ex  Sfdcr  Olam  ,  ut,  si 
Pasclia  incidcrcl  in  fcriam  sextam ,  sive  in  Pa- 
rasccven ,  transferreiur  in  sabbaium,  nc  duo 
fcsla  solcmnia ,  scilicct  Pasclioe  el  sabbali , 
conciirrerciil.  \  eriim  h.rc  tradilio  ct  consnctndo 
rcccniior  esi,  ca'piiqnc  posl  Cl)ri«lum  ,  ul  cx 


/.7G  COMMENTAUIA  IN  MA 

TiKiUmul  ci  Aben  Esra  ,  ac  ex  S.  Epiphanio  cl 
Asiaiii»  prol)at  Ik-llarni.  lil).  de  Eucharislia  c.  8. 
acTolclus,Siiarcz,  D.  Tliomas,  Abuleusis  clalii. 

(lun)  (luihtis  (lico,  Christum  ct  .Tudaeos  cadcm 
(lic  ii  lcfic  pra-scripla  cclchrassc  1'asclia  ,  scilicct 
die  H.  mcnsis-iNisan  ad  vcspcram.  Id  ita  cssc 
patei  cx  Mallhico,  Marco  el  Luca,  qui  aiunt 
Christini)  cclchrasse  Pascha  primo  die  azymo- 
ruu),  (\uo  ncccxse  erat  (ex  lcg(^)  occidere  [jascltu , 
el  (luo  die  immolabant  pasclia ,  scilicet  Judcei. 
Aliociui  cnini  Judsei  Christum ,  (jiiasi  lcgis  ct 
Judaismi  transgrcssorem  ct  aposiatam  arguis- 
sent ,  et  damnasseni. 

Ohjicics  Primo,  si  Christus  cclehravit  pasclia 
die  l/i.  Msan  ,  (luon)odo  cigo  Mallhceus  ,  Mairus 
cl  Lucas  aiunt  ipsun)  illud  cclfhrasse  prin)a  die 
azyn)orum ;  haic  cnim  incidehat  in  dicm  15. 
Nisan.  Resp.  Jam  dixi ,  primum  dicm  azymorum 
partim  esse  et  dici  diem  l/i.  Msan,  parlini  15. 
Nan)  vcspci-a  illa  qiia  Jiidcei  cclchrahanl  |)liasc, 
cum  (luo  incipichanl  (lics  el  usus  azynioruni, 
sccundum  con)putum  naluralcm  dicrum,  pcr- 
tinehat  ad  diem  quic  vesperam  prcecedehat, 
scilicet  ad  dicm  \h.  Nisan  ;  eadem  vero  sccun- 
dum  compulum  sacrum  festorum  pertinchat  ad 
diem  sequentcm  ,  quce  erat  15.  Nisan  ,  quia  Ju- 
dsei  fesla  celehrahant  ii  vespcra  in  vcspcram.  Et 
hoc  sensu  ait  Joanncs  Chrislun)  ccrnasse  agnum 
ante  diem  festum  pascluc,  hoc  est  die  \h.  Nisan 
ad  vesperam,  quse  pneccdit  diem  Paschee,  id  cst 
dicm  15.  Nisai) ,  quse  csl  prima  azymorum,  juxta 
compulum  sacrum. 

Objicies  Secundo  ,  Joan.  18.  28.  dicitur  ,  Jii- 
dsEos  non  ingressos  fuisse  prcetorium,  ne  con- 
tamiuarenlur,  scd  ut  puri  purum  comederent 
pascha.  Rcsp.  Pascha  ihi  non  significat  agnum 
paschdlem  ,  hic  enim  jam  erat  immolalus  ct 
comestus  vesj^cra  prcecedente,  sed  significat 
alias  victimas  pasciialcs,  quae  pcr  scptem  con- 
scquentes  dies,  ac  prEescrtiui  primo  die  azy- 
niorum,  id  cst ,  mane  diei  15.  Lunae  ex  legc 
immolari  solebant. 

OI)jici<\s  Tertio,  Joannes  c.  19.  21.  diem  dcci- 
n)um  quinlum  Msan ,  (juo  Chrislirs  cclcbravit 
coenam  agni,  vocat  parasceven  paschce.  Rcsp. 
pasctio! ,  id  est  sabbali  paschalis ,  seu  sahbati 
quod  intra  hehdon)adam  Paschoe  occurrebut , 
id(ioque  cetcris  sabhatis  erat  sanctius  et  ccle- 
hrjus.  Undc  Joannes  ibidem  explicans  subdil : 
Eral  enim  inagnus  clies  ille  sahbati.  Patet  id  ex 
Marco,  qui  cap.  15.  h'i.  Paracesven  hanc  vocal 
prosabbatum  :  Erat ,  inquit,  parasceve,  quud 
est  anie  sabbatam.  In  parasceve  enim,  pula  dic 
Veneris ,  parandi  erant  cibi  et  cctera  ncccs- 
saria  pro  sabbato  postridie  futuro.  Salibato 
enim,  upote  sanctissimo,  cessandum  erui  ah 
omni  opere,  ut  nec  cibos  coqucre  liceret,  quod 
tameu  aliis  festis  licebat. 

Objicies  Quarto ,  Principes  dicunt  Matth.  '26.  5. 
Non  in  die  fcslo,  capiamus  et  occidamus  Chris- 
tum.  Resp.  eos  postea  per  prodilioncm  Judee 
mutassc  consilium  ,  ac  Chrislum  ipso  feslo  Pas- 
ch.'e  cepisse  et  occidisse. 

Objicies  Quinto ,  Pentecostc  illo  anno  fiuo 
mortuus  cst  Christus,  incidit  in  dien)  Don)ini- 
cain  :  in  Domiuica euim  descen  dit  Spiriiussanc- 
lus  in  Apostolos  :  ergo  si  ab  iiac  Dominica  rctro 
dics  50.  com[)utes,  Pascha  incicUl  in  diem  sab- 


TTMyELM.  Cap.  XXVI. 

hati.  Ad  hoc  argumcnium  fuse  rcspondi  hcl. 
■2.  V.    1. 

AcCESSF,i\eNT  DisciPDM  (  duo ,  alt  Marcus ,  sci- 
licet  Joannes  et  Pctrus ,  ait  Lucas  )  a»  Jf.sum  , 
mcic^TKS  :  Ihn  vis  i>.\Rr.\ius  tiui  comedi-.iu-.  r.\s- 
(:ii.\':']  iibi ,  non  quaprunt  de  oppido  vcl  uihe, 
scd  ,  dc  domo  vcl  hospitio.  Ccrti  enim  erant 
cx  legeDeut.  IC.  v,  5.  6.  et7.  Pascha  non  posse 
immolari  nisi  in  Jerusalem,  utpote  urbe  electa 
a  Dco  ad  sui  cultuin  ct  ten)plum.  Unde  Titus, 
Dei  vindicta,  ohsidens  Jerusalcm  in  Paschate, 
(UTines  Judreos ,  qui  cx  toia  Judaea  co  ad  cele- 
hrandum  Pascha  conlluxcrant ,  constrinxit  et 
ccpit  ,  vcl  occidit  :  (piaiiquam  agniis  Paschalis 
non  ii)  tcmplo  a  saccrdolibus ,  sed  domi  ini- 
molabatur  a  quolibel  palreramilias,  (]ui  ad  hoc 
rctinebat  jus  priscum  sacerdolii,  olim  datum 
primogenitis  familiarum.  Id  diserte  docet  Philo 
1.  de  Decalogo  suh  fmem  :  Pasclia,  inqiiit,  popu- 
lariler  singuli  sacrificant  non  expectatis  sacer- 
dotibus ,  ipsi  pcrmissu  legis  hic  fungentes  sacer- 
dotio.  Nam  sacrificium  agni  paschalis  magis  in 
cjus  comestionc  ( iinde  aiunt  discipuli ,  come- 
derc  Pascha  )  quam  innnolalione  consislcbat. 
Ilinc  ct  maclari,  immolari,  excoriari  ct  assari 
poterat,  non  quidem  ii  publicis  el  profanis 
lanionibus,  sed  vel  i\  saccrdole,  vel  ii  quopiam 
c  familia  ,  qucm  patcrfamilias  designassct,  uti 
Pclrus  et  Joanncs  hic  missi  ii  Chrislo  agnum 
mactarunt,immolarunt,  assarunt,  pararunlque 
pancs  azymos  et  lactucas  agrcstcs,  cum  quibus 
comedendus  crat  agnus.  Porro  agnus  solcbat 
maclari  horanona,  hoc  cst ,  tertia  pomeridiana, 
tcsie  Josepho  lib.  7.  dc  Bello  cap.  17.  ut  juxta 
legcm  Exodi  12.  vespere  comedi  posset. 

18.  At  Jesus  dixit  :  Ite  \y  civitatem  (Jcrnsa- 
lem  :  hinc  patet  Christum  haec  dixisse  in  Bctha- 

nia  )   AD  QUEMDAM  ,  ET  DICITE  El  :  MaGISTEU  DIXIT  : 

Tempus  meum  prope  est,  apud  te  facio  pascha 
CUM  DisciPULis  MEis.  ]  Ad  ijuemdam  ;  Syrus,  /e- 
vath  pelon  ,  id  est,  ad  talem;  Hcbreei  dicunt, 
peloni  almoni  {  unde  Hispani  suun)  fulano  ac 
ccperunt ) ;  cum  aliquem  designant  qucn)  non 
nominant.  Porro  qiiibus  notis  eum  designarit, 
signilicat  Marcus  dicens  :  Occurret  vobis  homo 
lagenam  aquce  bajuians  :  sequimini  eum ,  et  quo- 
cumque  inlroierit ,  dicite  domino  domus ,  Quia 
magister  dicil  :  Vbiestrefectio  (locns  rcfeclionis) 
mea ,  iibi  pascha  cum  discipuUs  manducem  ?  Et 
ipse  oslendct  vobis  ccenaculum  grande  stratum,  et 
illic  parale  nobis.  Et  abierunt  discipuU,  et  venerunt 
in  civitatem ,  et  invenerunt  sicut  dixcrat  ilUs ,  et 
paraverunt  pascha.  Idem  hahet  Lucas  c.  22.  10 

Ubi  Nota  ,  hunc  lagcnae  bajulum  et  domns 
indic(?m,  alium  fuisse  ah  hero  vel  domino 
domus,  ux  patct  ex  verbis  Marci.  Hic  enim 
hcrus  vidctur  fuisse  vir  honeslus  et  dives, 
habcns  amplas  a-dcs  ,  cl ,  ut  videtur,  amicus  et 
discipnlus  Christi.  Traditio  est  hanc  domum 
fuisse  Joannis,  qui  cognominatus  estMarcus, 
fuitquc  socius  Pauli  et  Barnabae  in  profectione 
ct  praedicatione  Evangelii.  Unde  in  hac  eadem 
domo  latuere  Apostoli  post  neccm  Cbristi,  ibi- 
que  Christus  po3t  resurrcctioncm  ipso  die  pas- 
chatis  vespere  eis  apparuit,  ibi  (juoque  orantes 
ivceperunt  Spiritum  sanclum  in  Pcnlecosle. 
Unde  Petrus  e  carcerc  Herodiano  liberalus  ab 
angclo,  ad  fideles  in  hac  domo  congrcgatos 
sesc  recepit,  teste  Luca  Act.  12.  12.  Quocirca 
hcec  domus  versa  est  in  Ecclesiam.  In  ea  cnini 


COMMENTAIUA  IN  MA 

«edificiita  cslSion,  omniiinircclr.sijiiiini  njaxiiiKi 
cl  saiictissinia.  yuie  ornnia  doccl  Aicxandcr 
in  Vita  S.  IJarnab.i;  Aposloli,  qucm  secjuiintnr 
lUironins.  Jans«'n.  Adriclioni.  et  noslcr  Canisius 
lii).  5.  Marialis  ca|).  1.  I'io  iihi  est  rcfecuo  mcu , 
iil  vcrlil  Inlcrprcs  in  Marco,  (iraec.  csl  /aT9.)u//«, 
id  esl,  lUocrsorimn  ,  ul  verlil  Inlerprcs  in  Luca 
el  Syrus,  idque  clarius  est.  Pro  canaculum , 
gr,'ccc  csl,  KvoV/ewv ,  q.  d.  Tabulaluin  vcl  sola- 
rium,  supra  soliim  sursiim  eU^valum  ,  (|ualia 
vidcniiis  i^om;e  ah  lionestioribiis  liabitari.  Unde 
hoc  luil  typus  Ecclesise ,  quic  a  lcrra  in  coelum 
tendit,  ac  incnte  in  ccclis  versalur. 

Tkmpus  mf.cm  pnoPE  i:st.  ]  Tcmpus,  scilicct  mo- 
ricndi,  cl  lcgationcm  mcam  consnnimandi ,  ut 
jxT  morlem  (H  rcsurrectionem  ad  Palrcm,qui 
«'  coolis  in  carncm  el  terram  me  misit,  rcdeam. 

Api;j)'ri:  r.ACio  Pasciia  ]Id  cst,  facere  decrevi , 
faccre  cupio. 

19.  Et  rKCERimT  discipum  (Pelrus  et  Joanncs) 
sicuT  co>STiTUiT  (  gi  iBce  iruv£T«Cc-' ,  Id  csi ,  ordi- 
naverat,  prajccpcrat)  ii.lis  Jesus,  et  pakavf.- 
i\iiisT  PASciiA.  ]  id  cst,  aguum  pasciialem  mac- 
tarunl,  cxcoriarunl,  assariml.  Poi  ro  agiuis 
assandus  refcrcbat  idcam  Cbristi  crucitixi.  I\ani, 
ut  doccl  S.  Juslinus  conlra  Tryplion.,  p«,'rfodie- 
batur  corpus  agni  vcru,  pcdes  vtio  laiu  pos- 
lerior(;s  (|iii  pcdum ,  (juam  prioics  qui  ma- 
nuum  sunl  locOj  dislendeijaiiTur,  divaricaban- 
lurqiie  bacillis  inlixis  in  volas  :  lanquam  si 
\eru  stipitem  crucis,  bacilli  M.'ro  iraijsversum 
lignum  pr.'csignassent ,  unaciuii  clavi.^  in  divini 
agni  maiius  pcdesque  infixis;  iiain  igiiis  alllic- 
lionis  bic  non  minor  fiiit,  quam  illic  lUmimeus. 
Nescio  auteni  quid  vulneinm  perpetuo  gerant 
agni  in  mc-diis  jjcdum  volis,  uc.n  ai)simili 
modo,  (|uo  Salvator  noslcr  cx  ciucc  rcscrvat 
in  maiiil)us  et  p(Mlibus  fixuras  clavonim,  ait 
Franc.  L.ica.x.  (Jnocirca  Cbristus  veniens  do- 
mum  videM>.quo  agnum  assari,  in  eo  quasi  in 
viva  sui  imaginc  inluebatur  suam  crucilixio- 
ncm,  in  (pia  i[)se  simili  inodo  dislendendus , 
rlavis  airigcndus,  etigne  tum  dolorih,  tum  magis 
amoris,  postcro  die  assaiidus  eiat  in  cruce. 
Ouaic  agiiiim  luinc  quasi  sui  lypum,  ct  magis 
scipsuin  magiio  iiilinii  ardoris  seiisu  Dco  Patii 
oflVrcbat  in  liolocauslum ,  el  quasi  victimam 
pro  |)eccalis  lotius  mundi.  Idem  intellexerunt 
Apostoli  posl(iuam  viderunl  Cbiisium  crucifigi. 

20.  VesPEUE    AITEM    FACTO ,    DISCUMBEnAT    CUM 

Duoi)h:ciM  DisciPUMs  SL'is.  ]  Vespcre  eniin  juxta 
lcgcm  comcdcndus  crat  agiuis,  idquc  a  stan- 
tibns,  ul  signilic:»rcnt  Hcbiiei  sc  paratos  ad 
itcr,  ac  cx  /Kgyplo  proficisci  in  tcrram  promis- 
sam  ,  scilicetin  Cbanaan.  Vido  dicla  Exod.  \1. 
Dicitur  lamcn  Jesus  cum  suis  hic  discubuisso, 
quia  votcres  ccpnaluri  in  tboris,  id  cst  lcctuli» 
mcnsalibtis,  discumbebant,  id  esl,  proiio  dcor- 
sumcorporcjacebant,sursumveroinnixicubitis 
quasi  scdcbauljuxtamensam.  Kx  quo  ritu  etiam- 
num  inansit  plirasis ,  qua  dicimur  accumbcrc 
mcns.-e,  id  cst  accubarc  mcns;e  cum  illi  moic 
iiostro  assidcmus.  Marcuscap.  1/|.  v.  17.  Vespcrc 
autcm  faclo  vcnit  cum  duodccim ,  id  est,  cuin 
loio  collcgio  Aposlolorum;  cx  quo  tamcn  duos 
jam  antc  ad  omnia  pra^parandum  prmniscrat  -. 
trgo  prircisc  vcnil  cuiii  dcccni  rcliquis  dum- 
laxat  :  dicitur  lamcn  vcnisse  cum  duodccim, 
(inia  duo  illi  paulo  anlc  co  miltcnlc  jam  vc- 
nrrant. 


TTH^UM.  Cap.  XXVL  /»77 

(jua-rcs,  an  Jiidas  proditor  intcrrncrilcelcbra- 
lioni  1'ascba;  cl  Kucliai  isti.c,  illamquf?  .<;ump- 
scrii?  NegantS.  Ililarins.et  Theopliylactus  liic, 
ac  Clcniciis  Romanus  lib.  5.  Coiisiit.  cap.  IC. 
et  ibi  Turriaiiiis  ac  Innoc.  111.  Pont.  1,  l\.  de 
Myslcrio  Eucliar.  cap.  13.  nupcrlus  lib.  10.  in 
Mallb.  in  liuc.  Fa\(;r(!  \idctur  S.  Dionys.  de 
Fcclcs.  hicrarch.  cap.  3.  initio,  et  ila  eum  ibl- 
dcm  cxplicant  .S.  Ma\iiniis  d  Pacli\mcrus;  scd 
idcm  S.  Dionysius  pro  conlraria  sciiiciilia  facile 
c.xplicari  polcst ,  pro  (|ua  (Miin  ciiat  S.  Tliomas, 
Dion.  Cartbus.  ct  alii ;  Tlicopliylactuni  qiioquc 
j)ro  ntraquc  sentcntia  cxponcre  licct.  Ralio 
corum  cst,  (]uia  jirodiior  iiidignus  crat  tantis 
mysleriis ,  el  a  sacra  Sjiiaxi  arcendiis. 

Verum  Judam  inicrfuisse  Pascb.T,  ct  Eucha- 
risliaj ,  ac  cum  cctcris  Apostolis  communicasse, 
communis  est  celerorum  Patrum  et  Doctorum 
senlcntia,  scilicet  Origenis,  Cyrilli,  Chrysost., 
S.  Ambros.,  S.  I.conis,  S.  Cypriani,S.  Augus- 
lini,  Rabani ,  lic(l;c,  S.  Tiiomie  ,  et  aliorum, 
(|U()s  ciiatet  s(.'quitur  Suarez  3.  part.  qu;cst.  73. 
art.  5.  disp.  hl.  scct.  3.  ubi  ostendil  eiiani 
S.  Dionysiuni  idem  sentire.  Ait  enim  sic  Dio- 
nysius  :  El  ijjse  auctor  symboloruin  (Chrislus) 
justissime  separat  eum ,  qui  non  sicut  ipse ,  nec 
parimoilo  simplicilate  sacra  conccrnaverat.  q.  d. 
Chrislus  scparal  Judam  .i  suo  Apostolorum  con- 
sortio,  dicens  ,  Quod  facis  fac  citius,  co  quod 
indigne  sacram  Eucbaristiam  sccum  sumpsissct 
et  cocnasscl  :  inox  cnirn  post  indignam  com- 
iDunicationem  intravit  in  eumSatanas,eumquc 
ad  prodilioncm  Christi  pcificicndam  impulit  , 
uti  docct  saiicius  Cbrysostomus  hom.  1.  et  2.  dc 
proditione  Juda;,  S.  August.  in  Psal.  10.  et  Cyril. 
cat(:ciie.si  13. 

Prcbatur  hscc  sententia  Primo ,  quia  Matthapus 
bic  aii,  Chiistum  discubuisse  ad  coenam  agni  ct 
Eucbaristiae  cum  12.  Apostoiis;  ergo  etiam  cum 
Juda  :  iiam  hic  erat  unus  b  duodecim.  Unde 
V.  21.  seqiiitur  :  Et  cdentibus  illis  di.rit  ;  Amcn 
dico  vobis,  qtiia  unus  vestrum  me  Iraditurus  est. 
Secundo,  (jnia  Marcus  c.  I/4.  23.  de  calice  Eucha- 
rislice  ait  :  7:^  biberunt  cx  illo  omnes,  scilicet  12. 
Apostoli,  quos  ad  connam  hanc  cum  Chrislo 
venisse  paulo  ante  dixcrat  v.  17.  Terlio  ,  quia 
Lucas  cap.  22.  21.  ait  Christum  post  consecra- 
lionem  calicis  Eucharislia^  illico  subjccisse  : 
Verumtamen  ccce  manus  tradcntis  mc  mccum  est 
in  mcnsa ;  crgo  aderat  Judas.  Oh-tIO.  (\u\^ 
Joanncs  c.  13.  narrans  Christum  .'tnlc  Eucha- 
ristiam  lavisse  pcdcs  Apostolcrnm,  significat 
V.  10.  et  seq.  ctiam  lavisse  pedcs  JudaR,  diccndo  : 
Vos  mundi  cstis  ,  scd  non  omncs.  Sciebat  enini 
quisnani  esset  qui  tradcrct  cum.  Si  Cliristus  Jiidaf' 
lavit  pcdcs  ;  orgo  eidcm  dedit  Eurbaristiam  , 
qu.T  mox  ah  co  instiluta  csl  :  ad  hanc  cnim 
dirigcbatur  bopc  lotio.  Oninto,  (|iiia  Christus  i)Osl 
cccnam  Eucbaristi.-E  dixil ,  tiiium  cx  mens.T^ 
sccum  accumbentibus,  puta  Jtidam,  cssc  suum 
proditorcm,  nt  palci  Joan.  13.  v.  12.  18.  ct  scq. 
cumquc  Joanncs  ;i  Cbrisio  pctcrct ,  qtiisnam 
cssel  proditor?  rcspondit  Cliristus  ibidcm  20. 
IHe  est  cui  inlinctum  jiancm  porrcxcro.  Et  cuni 
iulinxissct  pancm,  dcdit  Juda;  Simonis  Iscariotcf. 
ac  suhdit  v.  30.  Ctim  crgo  arcc/nsset  ille  buccel- 
lam ,  cxivil  conliniio ,  ad  prodendnm  Jud.Tis 
Christum. 

Ratio  «T  priori  cst ,  quia  ,  elsi  Chrisliis  licite 
possel  pcccalum  et  prodilionem  Juriac  Apostoli» 


678  COMMENTARIA  IN  MA 

occiiUam  dctesorc,  ad  diviniiaiis  el  charilalis 
suae  nianifeslalioiiem  ,  lum  (luia  ii)se  cral  do- 
uiiiuis  famoe  Juda';  lum  quod  prodilio  Judx 
alibi,  puta  apud  priueipesel  siiiiores,  essel  pu- 
))lica,  ac  apud  Apostolos  paiilo  posl  ipso  raclo, 
ol  proditiouisexecutioueforel  evulganda  ;  iioluil 
tamen  id  facere  Cliristus ,  ul  perfectaj  chari- 
tatis  daret  exem|)lum,  ulque  per  caui  Judam 
ad  pncnilentiain  allicerel.  Denique  ul  doceret 
occulios  p(,'ccalores  non  cssc  prodendos ,  pu- 
blice  traducendos  et  infamandos,  ideo^iuc  nec  a 
sacra  Synaxi  arcendos.  Quare  cum  Cbrislus  ins- 
lituendo  Hucharistiam,  Apostolos  crearit  sacer- 
dotes  et  Kpiscopos,  cum  dixit :  Hoc  faritc  in  nicain 
couimcmorutioncni,  sequitur  eum  Judam  quoquc 
qui  prajsens  erat,  creasse  sacerdotem  el  Epis- 
copum.  Uude  dc  eo  diciiur  Psal.  108.  Et  episco- 
initamcjus  uccipiut  alter.  Hoc  enim  de  Juda  in- 
terprelatur  S.  Pctrus  Actorum  1.  licel  enim  ibi 
\)ro  cpiscopalam  Ilebr.  sit  inipS  peccudduto ,  id 
G&i,pra-fccturam  cjus,  scilicet  apostolatum  ejus, 
lanien  cpiscopaium  proprie  diclum  accipi  nii 
vetat,  uti  accipit  Suarez,'?.  parl.  qua-sl.  73.  art.  6. 
disput.  /li.  sect.  3.  Denique  non  alios  quam  12. 
Apostolos  interfuisse  huic  coenae  et  Eucha- 
risti;e,  hinc  liqucl  :  liic  enim  12.  dumtaxat  no- 
minaiilur  et  censenliir  :  quod  nola  conlra  Euthy- 
mium,  qui  alios  quoque  interfuisse  arhitratur. 

21.  ET  EDENTIBUS  ILLIS  ,  DIXIT  :  Amen  dico 
VOBIS,  QUIA  U.NUS    VESTnCM  ME  TRADITURUS    EST.  ] 

Gra'ce  ■Kxpa.odi^^u,  id  est  prodet  me  Juda^is  meis 
hostibus.  Sic  et  Syrus.  Mallhajus  id  Christum 
dixisse  narrat  ante  institulionem  Eucharistia-; 
Lucas  vero  c.  22.  21.  post  eam  ,  idque  verius 
est.  Noluil  enim  Christus  animos  discipulo- 
rum  ante  Eucharistiam  tam  funesto  nuntio 
lurhare,  sed  totos  ad  consideratiouem  tanti 
Sacramenli  intentos  devotosque  colligere  et 
erigere.  Quare  Maltthaius  usus  cst  prolepsi  et 
aulicipalione,  licel  Euthym.  et  S.  Aug.  lihr.  3. 
de  consensu  Evang.  c.  1.  bis  id  a  Christo  dic- 
lum  putenl,  scilicet  tam  ante,  quam  post  Eu- 
charistiam.  Traditurus  est,  proditurus-post  pau- 
cas  horas.  Praedixit  id  Clirislus,  tum  ut  se 
prodilionis  conscium  ostenderet ,  ac  se  non  igno- 
ranter  ,  nec  invitum  ,  sed  ultro  pati  'significarel. 
Unde  non  fugit,  sed  proditori  sese  obtulit  : 
tum  ut  Judae  conscientiam  pungeret,  et  ad  poj- 
nitendum  slimularel.  Ita  S.  Hier.  Miitit ,  ait, 
crimen  in  numero,  ut  conscius  agat  pcenitenliam. 
.ludam  non  nominavit  thristus  iribus  de  causis. 
Primo,  ut  ejus  famac  consuleret,  nosque  idem 
facere  doceret.  Secundo,  ne  Petrus  et  Apos- 
loli  in  Judani  insurgereni,  cumque  discerpe- 
rent.  Teriio,  ul  Judam  hac  leniiate  et  chari- 
tate  ad  poeniteniiam  provocaret.  Unde  S.  Leo 
serm.  7.  de  Passione  ait  :  Nolam  sibi  esse  pro- 
diloris  conscicntiam  demonstravit ,  non  aspera, 
nec  aperta  impium  increpatione  confandens ,  sed 
leni  ac  tacila  admonitione  convincens ,  ut  faci- 
Uu6  cor)'igeret  pcenitcndo  qucm  nulla  deformasset 
objectio.  Et  mox  :  Ucdi  in  integrum  ,  et  deposito 
furore  resipisce.  Clemenlia  invilal ,  salus  pulsat , 
ad  vilam  vita  te  rcvocat. 

22.  Et  CONTRISTATI  VALDE  (Syrus,ef  agre  fuit 
cis  vehementer)  coeperunt  singlli  dicere  :  Ncm- 
(,>uiD  EGO  SUM  ,  DoMi.NE?]  Syrus  mori ,  id  est , 
Domine  mi ,  scilicet  dulcissime  et  desideratis- 
sime.  Sunime  enim  dolebant  Christum  Domi- 
num,  patrem  ei  magistrum  suum,  ii  quo  toti 


TTH^UM.  Cap.  XXVI. 

pendebanl,  sibi  cripi  et  mori ,  idque  por  pro- 
dilionem  ,  eamque  faciendam  per  unuin  e  suo 
Apostolorum  coUegio,  quaj  summa  eratinjuria, 
indignilas  (!t  collegii  totius  infamia.  Unde  hoec 
Christi  verba  instar  gladii  dolore  transfixertint 
eorum  corda,  \i\.  semimortui  fierent , -Aii  sanctus 
Chrysostomus. 

Si.NGLLi.  ]  Ergoet  Judas,  ne,  si  solus  laceret , 
se  ceteris  Aposlolis  silenlio  suo  proderet,  aut 
sceleris  suspeclum  redderet,  Nam ,  ut  ait  Ori- 
genes  :  Existimo  quia  in  primis  putavit  latere 
(juasi  hominem  ,  qiii  postquam  vidit  conscienliam 
saam  notam  Cliristo ,  amplcxus  est  occuUationem 
positam  in  vcrhis  ipsius,  quorum  primum  infideli- 
talis  crat ,  sccundum  aulem  impudentice.  Ceteri 
vero  Aposloli  dixerunt  pariler  :  Numquid  ego 
sum,  Domine?  quia  licet  eos  conscientia  tanti 
criminis  non  argueret,  tamen ,  ul  ait  S.  Chry- 
sost.  (qui  id  accipit  a  S.  Uasil.  in  Regul.  brevior. 
reg.  301.)  magis  verbis  Chrisli,  quam  con- 
scientiae  suoe  fidebant,  praesertim  quia,  ut  alibi 
ail  S.  August.  ISon  est  peccatum  quod  fecit  iiomo, 
quod  non  faciat  alter  homo,  si  desit  rcctor  d 
quo  factus  cst  homo. 

23.  At  ipse  respondens  ait  :  Qui  intingit  me- 
ctiM  MANUM  iN  PAROPSiDE  (m  putina ,  ita  Syrus ) 
nic  ME  tradet.  ]  Syrus,  proditurus  cst;  graece , 
6  e//6a|2,-,  in  aoristo,  qui  intinxil ,  qui  intin- 
gerc  solet.  Videtur  Judas,  ut  prodilionem  dissi- 
mularet,  et  Christo  se  magis  amicum  ost(in- 
deret,  saepius  cum  ipso  in  palinam  alicujus 
jusculi,  aceti ,  vel  salsamenti  panem  vel  car- 
nem  intinxisse  :  sed  quia  idem  faciebant  subinde 
alii  Apostoli ,  hinc  exhisce  verbis  Christi  Judam 
proditorem  ab  eo  designari,  C(;rle  cognoscere 
nequiverunt.  Unde  aliis  interrogalionibus  id  a 
Chrislo  explicari  sategerunt. 

Ubi  Nola  ,  ad  concordiam  Evangelislarum,  qui 
diversimode  designationem  JudcX»  proditoris  nar- 
rant,  hunc  fuisse  ordinem  Histori.T,  qui  omnes 
Evangelistas  inler  se  conciliat.  Primo,  Christus 
aiite  Eucharisliam  ,  ut  patet  ex  Matlhoeo  et 
Marco  ,  pra^dixil  se  prodendum  ab  aliquo  Apos- 
tolorum;  sed  generatim  et  indefinile,  prodito- 
rcm  non  nominando,  nec  designando.  Deinde 
singulis  Apostolorum  interrogantibus  ;  Numquid 
rgo  su7n  ,  Domine  ?  Chrislus  respondit  eum  essc 
proditorem,  qui  intingeret  secum  manum  in 
paropside  :  quia  veteres  sicutlerni  vel  quaterni 
in  lectulis  mensoe accumbcbant,  uli  dixi  Esiher  1. 
V.  6.  ita  et  terni  vel  qualerni  communcm  habe- 
bant  paropsidem,  imo  et  eadem  habere  pote- 
rant  qui  accumbebant  in  lectulis  opposiUs  vel 
lalcralibus.  Igilur,  quia  plures  Apostoli  camdem 
habchant  paropsidem,  hinc  hiscc  verbis  non 
dcnnile  indicavit  Christus  ,  quis  csset  proditor. 
Christus  deinde  insUtuit  EucharisUam  :  (juo 
facto  rursusaitproditorem  secumcsseinmensa, 
ut  diserte  narrat  Lucas  ,  de  quo  plura  Joan.  13. 
v.  21.  Quocirca  Petrus  innuit  Joanni  rccum- 
benU  in  sinu  Christi ,  ut  rogel  eum  quis  defi- 
nite  et  nominatim  sit  proditor.  Joanni  id  roganti 
rcspondet  Christus,  eum  esse  ctii  daturus  sii 
bucccIIam,acmoxeamdatJudoe:  illeeaaccepta, 
(^x  conscienUa  sceleris,  et  hoc  indicio  ChrisU, 
senUens  se  notari,  impudenlcr  et  obsUnate 
rogat  :  ISumquid  ego  suni,  Rabbi?  Christus  res- 
pondet,  Tu  dixisti ,  id  cst,  tu  cs;  quare  ipse 
omninodetectumetinfamatumsevidens,  quasi 
amens  ct  furens,  egreditur  ad  prodiUonem 
Christi  pcrficiendam,  abitque  in  domum  Caiphac, 


COMMENTARIA  IN  MATTII^UM 

ul  ab  eo  licloi cs  ot  salclliies  poslulet ,  qui  Chris- 
luin  comprcJK-ndant. 

2/j.  FlLIUS  QUIDF.M  IIOMINIS  VADIT,  SICUT  SCRIP- 
TUM  EST  DE  IM.O  :  \ JR  AUrEM  IIOMINI  1LI.I  ,  PER 
yUEM  FlLIUS  HOMINIS  TRADETUH  :  IIO.NIJM  ERAT  EI  , 
81    NATUS    NON    l-UISSET    HOMO    ILLE.  ]   Quia   muUo 

melius  est  tton  subsistere ,  (fuammale  suhsistere. 
Vccna  prcvdicilur ,  ut  qunn  pudor  non  vicei^at , 
corri^ant  denunliata  supplicia,  ail  S.  llicronym. 
Minatur  cnim  ci  vjc  daninationis  ctgchcnnse: 
longc  cnim  salius  cst  non  cssc,  quam  ad  hoc 
lantum ,  ut  scnipcr  miscrrimus  sit,  ct  pcrpe- 
lim  ardcat  in  gclicuna  ,  nli  ostcndi  Kcclcs.  c.  k. 
V.  2.  et  ;}.  Sapicnlcr  S.  Ili(;r.  cpisl.  ad  Furiam  : 
Non  q  urrruntur ,  ail,  in  Cliriitianis  inilia ,  sed 
fnds.  Paulus  viale  capit ,  sed  bene  finivit  :  Judre 
lauduntur  exordia  ,  sed  finis  proditione  damnatur. 
\Mnr.  ]  llisce  vei-bis ,  i\'\l  Victor.  Antioch.  in 
c.  1/j.  Marci  v.  '21.  Chrislus  morlem  suani  transi- 
tioni  aut  discessui  cuipiam  similiorem  ostendit, 
quam  verca  morti.  Significat  per  camdem  vocem 
quoque  sponte  se  ad  morlnn  abire.  Porro  prodilio 
Judse  fuitimmane  sacrilcgiiiin,  iii  ipsam  Chrisli 
el  Dei  pcrsonam  dirccle  admissum  :  quarc  fuit 
verechristicidiuinct  dcicidium.  Quocirca  Judam 
profundissimc  juxLa  F>ucifcrum  in  gehcnna 
degerc  ,  ihiquc  accrl)issime  torqueri ,  valde 
est  verisimilc.  Et  hoc  innuit  ~o  va^ ,  quod  hic 
ei  Chrislus  pra;  aliis  rcprobis  intenlat.  Hinc 
B.  Franc.  IJorgia  in  meditalionc  summe  s«  humi- 
lians,  collocabat  se  ad  pedcs  Judaj ,  id  cst  pro- 
fundissimc  in  infcrno,  dictitans  sc  alibi  locum 
sibi  congruum,  suisquc  p(>ccalis  dcbitum,  n(;c 
in  coclo,  ncc  in  lerra ,  ncc  sub  terra  invenirc. 
Ita  habct  cjus  Vita. 

25.  llESPONOENS  AUTEM  JUDAS  ,  QVI  TRADIDIT  EIM 

(Arabicus,  Judas  traditor  ipsius  ;  Syrus  ,  Jiidas 
proditor)  dixit  :  NuMftuiD  eco  sum,  Rahbi  {o  Ma- 
gister)  AiT  illi  (Christus)  Tu  dixisti. ]  Franc. 
Lucas  probabililcr  pulat  Judam  id  rogasse,  post- 
quam  (^hrislus  buccclla  |)anis  ci  porrecta,  eum 
prodilorcm  Joanui  dcsignasset,  Joan.  13.  2G. 
uli  dixi  V.  23. 

Porro  rogat  id  Judas  ex  fastu  et  inipudenlia , 
ut  scclus  lcgcrct,  vlaudacia  bonamconscicntiam 
mcntiretur,  i\\l  S.  Hicron.,  pulaj)at  cnim  Chris- 
tum  cx  modestia  ct  lcnitatc  auctorcm  scclcds 
non  nomiuaturum.  (|.  d.  Numquid  cgo  suni  luus, 
0  Ciirislc,  prodilor,  qui  libi  lideliter  lot  annis 
servivi,  fainiliam  tuam  aUii,  omniaquc  ncgolia 
procuravi?  Nam,  ut  ait  S.  Lco  serm.  7.  de  Pas- 
sione,  corpore  tantum  cum  ca-nantibus  recumbc- 
bat ,  mente  autcm  sacerdolmn  invidiam  ,  testium 
falsitatem  ct  furorcm  impcrita' pUbis armabat. 

Tu  DixisTi.]  Est  modcsia  Hcbrceorum  respon- 
sio,  qua  confirmant  id  quod  rogatiir.  q.  d.  Non 
esl  quod  cgo  dicam,  ct  le  proditorcm  nomincm  : 
tu  enim  lalem  te  dicis  ctnominas,  acvcrum  di- 
cis,  quia  vcre  es  prodilor.  Unde  S.  Cbrysosl.  cx- 
tollit  mansuctudiucm  Christi ,  qui  cx  justa  ira 


cap.  xxvr. 


m 


nou  ait,  Tusccleslc,  tu  sacrilcge,  tu  ingrale 
prodilor,  uccem  mihi  inacbinaris;  sed  lciiitcr: 
Tu  dixisti:  Ita  tcrminos  nobis  ac  rrgulas  tolcran- 
ti(t  et  oblivionis  fxit  injurinruvt,  ait  Cbrysost.  et 
ex  co  Tilus.  Unde  hac  lcnilatc,  lcnique  ct  sub- 
missavoce,  ac  magis  iiitcrna  gratia  Chrislus 
fra?navit  Joanncm  ct  Pclrum ,  cl  si  qui  alii  id  au- 
diverunt,  ne  insurgcrent  in  Judam,  cuukiuc  la- 
niarenl,  pr.Tseriim  qiiia  Cbristus  nonciare  dixit, 
(II  es,  sed  obscurc,  tu  dixisti. 

26.  COKNANTIUUS  AUTEM  EIS ,    ACCEriT  Jf.StS  PA- 


NEM,  ET  IIENEDIXIT,  AC  PnF.GIT,  DEDITQUE  DISCIPO- 
I.IS  SUIS,  ET  AIT  :  ACCIPITE  ,   ET  COMEDITE,  IIOC  EST 

cORPus  MEUM.  ]  Sic  ct  Sypus ,  Arabicus,  Persicus  : 
/Klhiopicus  vcro  significanlius  vcrtil ,  IIc(:c  ipsa 
caro  viea.  /Egyplius  addit  enim  :  IIoc  enim  corpus 
meum :  celeri  ergo  to  enim  subaudiunt :  lioc  enim 
siipplcndum  esse  hic,  satis  liquct  ex  consccra- 
lionc  virii  vcrsiculo  28.  II ic cst  cnim sanguis  meus. 
Vox  rnim  (iat  causamcur  manducare,  et  bibere 
dcbcant,  quia  scilicct  corpus  ct  sanguis  Chrisli 
cis,  ab  illo  manducanda  ct  bibenda  olTeruntur. 
Ouis  cnim  cibiim  ct  polum  lam  pretiosum  et 
(livinuni  avidissimc  non  accipiat  ? 

CoENANTiiius.  ]  Id  est,  post  ccenam,  ut  habet 
Lucas  ct  Paulus,  agni  paschalis  scilicet,  sed 
dum  adhuc  mensae  cpulis  stratae  accumbcrcnt, 
idcoque  Mattha-usait  coinantihus.  Ubi  Nola  tripli- 
cem  hic  fuiss(!  Christi  cawiam,  primam  sacram 
agni  paschalis,  quam  juxta  legem  Exodi  12, 
(Jiristus  ct  Apostoli  pcrcgcrunt  slantes;  sccun- 
dam  communcm  aliorum  ciborum  postagnum, 
qiiam  ca-narunt  discuinbcntcs  in  lcciulis  morc 
conmiuni  gentis  su:e  :  ncc  cnim  ex  solo  agno 
salurari  polcrant  omnes  personoc  famili.x,  prae- 
scrtim  si  illa  ampla  crat  et  numcrosa ;  quarc 
post  cocnam  agni,  addcbalur  cocna  communi.s 
sivc  usualis  aliorum  ciborum  ;  Chrislus  vero 
tcrliam  addidit  saccrrimam  ,  imo  divinam,  sci- 
licet  inslitulionem  Eucliaristiae.  Nam  Christus 
aiitc  Eucharisliam  ccenavit  agnum  et  coeiian» 
usualem,  quia  dccebatut  typus  agni  prieiretvc- 
rilatem  Eucharisli;e,  utque  ultimum  inemorialc 
moriluri,  velut  summum  anwris  pignus  cssct 
Eucharistia  ;  hoc  est  quod  aiunt  Lucas  et  Paultis, 
Post  ccenam.  Ila  Jansenius,  Maldonatus,  Franc. 
Lucas  et  alii :  licet  Suarcz  loco  mox  citando  cen- 
scat,  coenam  Eucharistiie  fuisse  mediam  intcr 
cainam  agni  et  usualem.  Jam  vcro  ob  rcveren- 
liam  lanliSacramenti,  Apostolica  traditio  habet, 
ait  S.  Augusi.  cpist.  128.  ut  Eiicbaristia  non  nisi 
ii  j(>junis  sumatur.  Quare  pcrpcram  ct  doloso 
lucrctici  Eucharistiam  vocant  coenam,csto  primi 
Christiani  aliquandiu  in  cocna  cxcmplo  Christi 
Eucharistiam  cclcbrarint,  ut  colligiiurcx  Paulo 
1.  Corinth.  II.  25.  Porro  in  locuni  clmcmoriam 
sccundic  cocnae  usualis  el  communis,  quam  Pau- 
lus  Dominicam  vocat,  successit  apud  Cbristia- 
nos  oliin  Afjape,  id  cst,  cpulum  omnibus  com- 
nuine  in  signum  ct  fonientum  charitatis,  scd 
post  sumplam  Eucharistiam.  Dcniquc  Cbristus 
[)ost  cocnam  agni,  ct  communcm  sivc  usualem, 
aiilc  inslitulioncm  Eucharisliaj  lavit  pcdcs  disci- 
pulorum,  eliam  Juda?,  ut  significarct  (]ua  puri- 
lalc  ad  tanta  myslcria  accedcndum  sit,  ut  patcl 
Joan.  13.  V.  U.  Lolione  pcracta  pancmet  vinum, 
qua;  adhuc  in  mensa  erant,  consccravit,  ac  in 
Eucharistiam,  idest,  in  suunicorpus  et  sangui- 
ncin  convertit.  Unde  colligilur,  (piod  Christus 
inslituitEucharistiamsubboram  noclisprimam. 
vel  sccundam.  Nam  agnus  qui  vesperccomeden- 
dus  crat,  uiia  hora  comcdi  potcrat,  imo  citius  , 
ct  altcra  hora  pcdcs  Apostolorum  a  Cbristo  fa- 
cile  lavari  polcrant,  itautsub  horam  noctis  se- 
cundam  Eucbarisliam  instilucrit.  Inilio  enim 
noctis  id  faclum  patct  exiis,  quoe  deinde  nocte 
illa  gcsla  sunt.  Nam  post  Eucharistia?  sumptio- 
ncm  Judas  cxiit,  ul  ministros  principum  accer- 
scret ,  (pii  Clirislum  comprchcndcrcnt.  Chrislus 
intcrim  prolixum  habuit  scrmoncm  :  qnem  Joan- 
ncs  reccnsct  cap.  l.'i.  15.  16.  cl  17.  Quo  finilo 
exiit  in  monlem  Olivarum,  ibique  prolixe  or  avit. 


Ij80  COMMENTAhlA  IN  MA 

ac  tlfinde  i>  Juda  proditus,  et  a  Judicis  cap- 
lus,  el  ex  (k'llis('iuai>i  rctraclus  Jerusalein, 
diiclus  est  ad  Aniiani,  deindc  ad  Caipliam,  de- 
innni  ma{i;na  parle  noclis  rclicjuai,  a  niinistris 
sacerdotum  alapis  caesus,  conspntns  et  ilUisus 
fnit,  a  niinistris,  inqnam,  (pii  iucem  ct  dicm 
exspectalKint,  ut  Cliristum  1'ilato  damnandnm 
sislcrent.  Ergo  videlnr  Cliristus  Kucliaristiam 
instituisse  snb  initiiim  iioctis  diei  Jovis.  Ita 
Suarez  3.  part.  qnicst.  73.  art.  5.  disp.  h\.  secl.  /». 

Deniqne  audi  Concilium  Tridcntinnmsess.  •2'2. 
C.  1.  Cliristus  celebruto  vctcri  pascliule,  qaod  iii 
incmorium  cxitus  de  Mgy^pto  muUittido  liliorum 
Israel  immolubat ,novum  inslituit  puscha,  seipsum 
ub  Ecciesia  per  sacerdolcs  sub  sif^nis  visibilibusim- 
moiundum ,  in  memoriam  tra7isitus  sui  ex  hoc 
mundo  ud  Patrcm,  quando  pcr  sni  sanguinis  e(}'u- 
sionem  nos  redemit ,  cripaitijuc  de  potestale  tene- 
braram,  et  in  regnum  suuni  translulit. 

AccEriT  Jesds  pa.nem.]  Nota  liic  quinqneaclio- 
nes  Christi.  Primo,  Clirislns  accepit  panem  ; 
Secundo,  gratias  egitPalri;  Terlio ,  pancm  be- 
nedixit,  utliabctS.  Mallli.  cap.  2G.  v.  26.  Quarlo, 
paneni  frcgit;  Qninto,  porrcxit  et  inter  porri- 
gendum  dixil  :  Accipilc  el  munducate ,  lioc  est 
rorpus  meitm.  llacc  enim  vcrba  tam  porrigentis 
sunlquam  consccranlis.  Hinc  ruit  argumentum 
Calvini  :  Omnia,  inquit,  vcrba  lioec,  scilicetac- 
cepit,  benedixit,  fregit,  dedit,  respiciunt  et 
referunt  panem  :  crgopanem  acceperuntet  co- 
mederunt  Aposloli,  non  corpus  Chrisli.  Respon- 
deo  ad  antccedens  :  Itec  verba  referunlpanem, 
non  qui  manebat  panis ,  sed  qni  inter  dandum  vi 
verborum  el  consecrationis  Cliristi,  converte- 
batur  in  corpus  Christi.  Sic  dicere  potuisset 
Christns  in  Cana  Galilaeae  :  Accipite  et  bibite, 
lioc  est  enim  vinum,  si  per  heec  verba  mutare 
voluisset  aquam  in  vinnm.  Sic  vnlgo  dicimus  , 
Herodes  S.  Joannem  incarceravit,  occidit,  se- 
peiivit  vel  sepeliri  permisit,  cum  lamen  non 
incarceravit  eumdem  quem  sepelivit :  quia  ho- 
minem  incarceravit,  cadaver  vero  occisi  sepe- 
livil.  Talis  ergo,  et  consequenter  oeqne  vulgaris 
esl  ha'c  Evangelislarum  et  Pauli  de  Eucharistia 
locutio. 

Nota  Secundo,  ex  eo  quod  Chrislus  ait :  Jcci- 
fjite,  hoc  est  cnim ,  etc.  hinc  videri  Chrislum 
iinum  panem  accepisse,  eumqne  inter  conse- 
crandnm  frcgisse  in  duodecim  partes,  simulqne 
singnlis  Apostolis  nnam  dislribuisse,  quam 
(juisque  videturmann  accepisse.  Cndeet  diu  in 
Kcclesia  Chrislianis  fidelibus  Eucharistia  in  ma- 
nns  dala  fuit,  nt  palet  ex  Tertull.  lib.  de  Spec- 
laculis,  cx  Cyrillo  Hierosol.  catechesi  5.  mystag. 
ex  S.  August.  serm.  2hh.  Posleatanien  peiiculiet 
reverentiie  cansa  ,  in  os  data  esl  Encharistia. 

Deniqnc  Aposloli  ad  tam  insolitam  Christi 
actionem,  lamque  novum  et  mirum  Sacramen- 
lum  mirati  et  turbati  non  simt,  duplici  de  causa. 
Prima,  quia  jam  ante  fuerant  instrncti  et  pr^c- 
monili,  Joan.  G.  ut  Chrysost.  docet  homil.  83.  in 
Matth.  Altera,  quia  idem  Christus  qui  mystcria 
tradebat,  mentem  cornm  M(^-  illustrabat,  ut 
simpliciter  crederent.  Nam  mnlla  alia  mirabi- 
liora  sine  turbatione  audierant,  ct  crediderant; 
(luale  erat  in  piimis,  hominem  illum,  quem 
videbant  comedere ,  bibere,  dormire,  fatigai'i, 
i'sse  veriim  Denm  ;  etiam  tunc  esse  in  c(rlo  cnni 
loqueretur  in  lerris,  diceretque  Joan.  3.  Ncmo 
nscendil  in  ccelum,  nisi  qui  descendit  de  ccclo,  Filius 
hominis  qui  esi  in  ccelo. 


TTHA';iJM.  Cap.  XX.VI. 

Bknedixit.  ]  Nota,  Chrisinni  anle  consccratio- 
nem  Eucharislia;,  Piimo ,  gratias  egisse  Deo 
Patri,  nli  habent  Liicas  et  Paulus,  id((ue  oculis 
dc  morc  siio  in  crclum  elevalis,  uli  habetnr  in 
Canone  nostro  el  Liliirgia  S.  Jacobi.  rnde  hoc 
Sacramentum  dictumestEncharistia,  idest,  gra- 
tiarum  actio,  quia  ipsum  maxima  est  gratia,  ac 
conse(|nenter  cum  maxima  gratiarum  actione 
sumendnm. 

Secundo,  Christnm  bcnedixisse  non  Palrem, 
ut  voliint  hserctici,  scd  panem  et  vinum,  iit 
expresse  babet  hic  Panlus  dicens  ;  Calix  bene- 
dictionis,  cui  benedicimas ,  etc.  1.  Corinth.  Bene- 
dixit  autem  Christus  panem  et  calicem,  hoc  est 
Dei  bcnedictioncm  el  omnipotenliam  siiper  pa- 
nem  et  vinuin  invocavit,  ut  prsesto  esset  cliam 
ct  in  futuris  oinnibus  coiisecralionibus,  ad  pa- 
nemconvertendum  incorpus,  et  vinum  calicis 
in  sangninem  Cliristi,  quando  legitime  pronun- 
lianlur  vciba  consecrationis.  Similis  fuit  bene- 
dictio  panum  Lncae  9.  v.  16.  Nonergo  benedictio, 
haec  fuitconsccratio,  licet  id  velit  D.  Thom.  3. 
part.  quaest.  78.  art.  1.  ad  1.  scd  praevia  oratio. 
Ita  Conc.  Trident.  scss.  13.  c.  1.  undc  inLiturgia 
S.  Jacobi,  Basiiii  et  nostra,  Christi  exemplo  pe- 
timus,  ut  Dens  benedicat  haec  dona,  nl  divina 
virlus  in  panem  et  calicem  descendat,  ad  perfi- 
ciendam  consccrationcm  :  et  hinc  dicitur  calix 
benedictionis ,  id  cst,  a  Christo  benedictus.  Unde 
Paulus  1.  Corintb.  10.  IG.  CuLix  benedictionis , 
in(|uit,  cui  benedicimus,  nonne  commanicatio san- 
guinis  Christi  cst? 

Deni(juc  vidctur  Christus  signnm  crucis  for- 
mando  super  panem,  enm  benedixisse,  et  be- 
nediccndo  invocasse  Dei  opem,  ad  futuram 
(•onsecralionem  el  transsubslantiationem.  Nam 
cx  usu  Ecclesi^e,  sacerdotes  in  consecralione 
panem  etvinnm  signocrucis  benedicnnt,  idque 
faciunl  exemplo  Christi. 

Hoc  F.ST  coRPCs  meum.  ]  Hiuc  patet  in  Encliaris- 
tia  non  esse  figuram  corporis  Cliristi,  uti  per- 
verlunt  Novantcs,sed  verum  ctpropriumcorpus 
Christi,  quod  cx  B.  Virgine  nainm  et  in  monte 
Calvari.To  crucifixnm  est ,  uti  omnibus  saeculis 
credidilEcclesia  ,  et  in  plurimis  Conciliis  dcfini- 
vit,  siciili  multis  ostendi  1.  Corinlh.  11,  2/i.  ubi 
Paulusiisdem  verbis  instilutioncm  Eucliaristii'e 
i\  Cliristo  factain  repetit,  et  enarraf.  Quibus 
adde,  nonnnllos  a  fide  liac  avelli,  eo  (|uod  com- 
prchendere  nequeant,  qnomodo  corpiis  Chrisli 
lam  allnin  et  magniim,  possit  conlineri  totum 
subparvnlahostia  :  sedhi  cogitaredebentDenm 
ess(;  omni()Otentem,  qui  ut  naturain  instituit, 
ila  conlia  eam  supernaturaliter  cum  vult  saepc 
opcraUir,  ut  naturae  rerumquc  omnium  se  Do- 
miiiuni  et  Deum  ostcndat.  Quare  quid(|uid  estin 
natiira  proprietatis,  lioc  a  Deo  invcrti  et  everti 
potest ,  ac  consequenter  facere  potest  Deus  ,  ut 
quantitas  magna  parvo  loco,  imo  puncto  conti- 
iieatnr.  Haec  est  ratio  Theologica.  Verum  ,  ut  in- 
firmis  nonnullorum  menlibus  plene  satisfaciam , 
duo  cvidentia  hujus  inysterii,  quod  possibilc 
sit,  argumcnia  subjungam,  quae  vim  habent  ex 
simili  analogia. 

Accipe  ergo  hujus  rei  analogicam  quasi  de- 
monstraiionem,  pri.no physicam  ,  secundo  ma- 
themalicam.  Physica  est  in  speculo  et  in  oculo. 
Tamcnim  speculum,  quain  oculus  exiguus,  in 
serecipiunt  iniegram  quantitatem  maximorum 
non  lanlum  hominum,  sed  etdomorum,  tem- 


COMMENTARIA  LN  M 

plorufn ,  arhornm ,  montiuiu ,  clc.  camque  intc- 
gram  ciare  referunt  et  rcpriesentant.  Quidni 
ergo  parva  hostia,  Deo  agente,  totum  exliibeat 
Christum?  Dices,  lioc  in  oculo  et  speculo  fieri 
spiritaliter  per  species  intentionalesopticassive 
visivas.  Resp.  Pari  modo  Cliristi  corpus  in  Eu- 
charistia  accipit  spiritalem  modum  exisicndi,  ut 
quasi  spiritus  spiritualiler  sit  in  puncto  hostiae. 
Adde,  ipsas  species  intentionales,  non  ita  esse 
spirituales,  quin  revera  sint  entitates  naturaics 
et  physicee ,  imo  corporea; :  inhaerent  enim  cor- 
pori,  scilicet  aeri  :  harum  tamen  plurimas ,  et 
quasi  inflniias  videmus  simul  in  speculo  etoculo 
recipi ,  et  comprchendi.  Si  hoc  quotidie  fit  natu- 
raliterin  speciehus  oculo  receptis,  multo  niagis 
idemfacerepotest  omnipotenlia  Dei  supernatu- 
raliter,  in  corporc  Christi  per  miraculum  in  Eu- 
cliaristia. 

Accipe  nunc  ejusdem  rei  analogicam  quasi 
deraonstrationem  matliematicam ,  ut  videas 
quomodo  magna  quanlitas  in  parva,  imoinquo- 
lihetejus  puncio,  tola  excipi  possit.  Accipe,  in- 
quam,  dupliccm  hancfiguram,  trinnguli  solius, 
et  trianguli  cum  circulo;  prius  triangulum  so- 
lum,  deinde  eum  cum  circulo  inspiciamus  : 
hostia  enim  in  Eucharistia  est  circularis,  imo 
circulus. 


ATTHyEUM.  Cap.    XXVI.  481 

onines  Ijasce  lineas  ,  itaque  quasi  commcnsu- 
rari  et  adiequari  singulis  lineis ,  el  consequenter 
toti  hneae  A,  F,  ac  consec^uenter  idem  punc- 
tum  X  quasi  adacquari  toti  supcrDciei  quoe  in 
triangulo  hoc  includitur;  haec  enim  superficies 
constat  et  conllalur  ex  lineis  plurimis  et  conti- 
nuis,  quae  omnes  recipiuntur  iu  hoc  puncto  X. 
Ponamus  nunc  hanc  longiludinem  A,  F,  essc 
longitudinem  corporis  Chrisli ,  X  vero  esse punc- 
luni  hosliie  consecralae  ;  dico  pari  modo ,  tota 
longitudo  corporis  Cliristi  est  in  hoc  puncto  hos- 
tiac ,  sicut  tota  longitudo  A  ,  F  ,  per  lineas  ex 
illa  derivatas  est  in  puncto  X.  Quod  si  Novantes, 
imo  Physiciet  iVhithematici  compreiiendere  nc- 
qucunt,  quomodo  una  tanta  linea  recipiatar  in 
puncto  indivisil)ili ,  ac  consequenier  quomodo 
tota  superficies,  quae  ah  ejus  extremilate  utrim- 
que  per  triangulum  ad  idem  punctum  ducitur, 
cidem  puncto  per  lineas  ad  illud  ductas  com- 
mensurelur,  et  quasi  adaequelur,  qiiod  tamcn 
naturale  est;  quid  mirum  si  non  comprehen- 
dant,  quomodo  quantitas  corporis  Christi  possit 
recipi  in  puncto  hostiac  per  supernaturalem  Dei 
actionem  et  omnipotcntiam  ,  quae  naturam  ct 
ingenium  omne  transcendit? 


TJ 


C 


D 


i: 


In  hoc  triangulo  A  F  X  in  angulo  X  concurrunl 
omnes  lineac  ductae  h  latere  A  ,  F  ,  scilicet  linea 
A,  linea  B,  linea  C,  linea  D,  linea  E,  linea  F, 
itaque  angulus  X,  ejusqueconus  sive  punctum, 
respondet  et  excipit  omnes  hasce  lineas,  eodem- 
quc  modo  excipiet  mille,  imo  infinitas  alias,  quae 
i  cosia  A,  F,  in  (luolibet ejus  puncto  educi  pos- 
sunt  usque  ad  X  :  nam  ^  quolibet  puncto  ad 
quodlibei  punctum  potest  duci  llnea  recta,  ut 
labct  princi|)ium  Euclidis  et  omnium  Maihema- 
ticorum.  Vides  crgo  uiuim  punctum  X  excipere 

C0n>tL.    A    LAPIUE.   TOM.    VIII. 


D 


E 


H 


Jam  circuli  hic  depicti  formam  inspiciamus , 
eauKjue  cum  triangulo  comparemus ,  longitudo 
lateris  trianguli  D,  E,  F,  G,  H,I,  integra  reci- 
pitur  per  suas  lineas  in  circulo  hostinc,  ejusquo 
puncto  A;  cadem  tota  per  alias  suas  lineas  re- 
cipitur  in  puncto  C  :  eadem  tota  pari  modo  per 

61 


68-2  COMMENTARIA  IN  MA 

alias  lineas  recipiolur  iii  quolib  'i  ;ilio  puuclo 
circuli  designali.  Sicut  crgo  iu  liac  fi^ura  lola 
longitudo  D,  1,  in  quolibet  puucto  circuli,  sivc 
hoslia>,  per  suas  lineas  eo  ductas^  in  eoquc  simul 
concurrentes  recipi  potest ;  ita  lola  longitudo 
corporis  Christi  recii)i  potest ,  el  dc  faclo  leci- 
pitur  iu  quolibet  puncto  hosti;e  consecralic.  Si 
enini  iu  naturalibus  videnius  lineam  D,  I,  coiu- 
niensurari  puucto  C  in  circulo  A,  B,  C;  iteni 
puncto  A  ,  ct  puncto  B,  etcuivis  alteri  :  cur  non 
iu  supernaturalibus  Eucharisti;e  mysleriis  Deus 
idem  facere  posset  ?  lU  scilicet  tola  quantilas  cor- 
poris  Christi,  sit  in  hoc  puncto  liostiae  ,  et  lola 
sit  in  illo,  et  tota  sit  in  quolibet  alio  hostiaj 
l)uncto.  Ul  id  clarius  videas ,  concipe  animo 
circuluui  hostia)  rotari  et  volvi  per  puncta  A, 
B,  C,  tunc  cccc  singula  puncta  hujus  circuli 
successivc  tangent  conum,  imo  ipsa  crunl  co- 
nus  sivc  punctum  tam  A  quam  B  et  C  :  ergo 
tunc  ipsa  puncla  A  ,  B,  C,  excipient  omnes  li- 
neas  a  costa  D,  I  ad  se  duclas  :  quod  hic  fieret 
successive  ,  hoc  simul  ct  semel  fit  in  hostia  Eu- 
charisliae ,  omnibusque  ejus  punctis  respectu 
corporis  Christi ,  quod  totum  singula  hostiffi 
puncta  excipiunt.  Circulusenimhostiam,  trian- 
gulus  vero  corpus  Christi  reprcesentat. 

Adde  hic  tertiam  demonstrationem  ex  con- 
densalionc  et  rarefactione,  quam  recensui  1. 
Corinth.  11.  v.  53.  Aqua  enini  in  olla  per  frigus 
densata  dimidium  tauium  ollae  occupat,  per  ig- 
nem  vero  calefacta  rarescens  etebulliens  totam 
ollam  implet ,  cum  tamen  eadem  sit  aqua  quoad 
materiam,  molem,  et  ut  multi  magnique  phi- 
losophi  volunt,  quoad  quantitatem  intrinsecam  : 
nihil  enim  aquae  per  rarefactionem  additur,  nisi 
extensio  ad  majorem  locum  :  si  hoc  naturaliter 
Jit  ,  cur  supernaturaliter  idem  lacere  nequeat 
Deus  omnipotens  in  corpore  Christi,  ut  illud  in 
se  intrinsece  extensum  ad  sex  pedes,  extrinsece 
tamen  commensuretur  parvae  hosiia3 ,  ad  ejus- 
que  locum  et  quantitatem  contrahatur?  Sicut 
aquaper  calorem  ignis  rarefacta,  occupansque 
totam  oUam,  per  frigus  deindc  densata  contra- 
hitur  ad  dimidium  ollas :  nam  aquae  nihil  quan- 
litatis  accedere  per  rarefaciionem ,  nec  decedere 
per  condensationem,  sed  eamdemr  quantitatem 
quae  prius  erat,  sese  magis  dumtaxatexplicare, 
ct  admajorem  locum  extendere,  censentS.  Tho- 
mas,  Gregorius,^gidius,  Capreolus,  Soncinas, 
quos  citant  et  sequuntur  nostri  Conimbricenses 
lii).  1.  de  Generat.  cap.  5.  quccst.  17.  art.  3. 

Addit  Lucas  cap.  22.  17.  Iloccst  corpus  meurn, 
quocl  pro  vobis  datur ,  id  est ,  mox  dabitur  in 
crucem  et  mortem.  Paulus  1.  Cor.  11.  Quod  pro 
vobis  tradelur,  graece  xXufjnvov ,  id  est,  quod  fran- 
gitur.  Vide  ibi  dicta. 

Addit  rursum  Lucas  Christum  dixisse  :  Hoc 
facite  in  meam  commemorationem.  His  verbis 
Christus  dedit  Apostolis  ,  et  sacerdotibus  ab 
eis  ordinandis,  potestatem  (seque  ac  praecep- 
tum )  consecrandi  et  transsubslantiandi  panem 
in  corpus,  et  vinum  in^sangainem  suum.  Quare 
his  verbis  Christus  Apostolos  constituit  etordi- 
navil  sacerdotes  ,  uti  docet  Concil.  Trident. 
sess.  22.  cap.  1.  aeque  ac  Episcopos.  His  enim 
verbis  jussit  Apostolis  ,  quasi  Episcopis ,  ordi- 
naresacerdotes,  qui  continuoet  jugiter  per  om- 
nia  saecula  celebrarent  tamSacramentum  quam 
sacrificiumEucharistise,  quodhicinstituit,  tum 
ad  perennem  laudem  et  cultum  Dei,  tum  ad  fi- 
aelium  refeciionem  spiritualcm  ,  lum  ut  per 


TTIhtUM.  Cap.  XXVI. 

illud  omnem  a  Deo  graliam  postularcnt ,  et  Ec- 
clesiae  inq)elrareut ,  ul  habet  dognu»  ct  fides  to- 
tius  Ecclesise.  Iloc  facite  ergo,  scilicet  quodego 
facio.  q.  d.  Consecrate,  sacrificate  ,  panem  et 
vinum  transsubstaniiate ,  coniedite ,  sicut  ego 
cadem  consecravi ,  sacrificavi  ,  transsubstan- 
tiavi ,  comedi.  Insuper  sacerdotes  ordihate  et 
Episcopos ,  qui  jugiter  continua  successione 
idem  faciant  usque  ad  fmem  mundi ,  sicut  ego 
nunc  vos  hac  de  causa  sacerdotes  et  Episcopos 
iustituo  et  ordino. 

l.N  MEAM  COMMEMORATIONEM.  ]  Ut  SCiliCCt  iu  COU- 

secrationc  et  sumptione  Eucharistia;  comme- 
moretis  ,  et  ut  ait  Paulus  1.  Corinlh.  11.  26. 
annuntielis  mortcm  mcam.  Vide  ibi  dicta.  Ncc 
enim  sacerdotcs  consecrantes  jubentur  hic  me- 
minisse  duintaxat  mortis  Christi,  sed  et  eam- 
dem  populo  Christiano  in  memoriam  revocarc, 
ut  tanti  beneficii  tanlcTque  Christi  dignalionis  et 
redemptionis  jugiter  sint  memores  et  grati  ,  ac 
per  eam  omnem  a  Deo  gratiam  postulent  et  oh- 
tincant. 
27.  Et  accipiens  calicem  gratias  egit,  et  de- 

DIT  ILLIS  DICENS  :    BlBlTE  EX  HOC  OMNES.  ]  Bcllar- 

minus  lib.  k.  de  Eucharistia  cap.  27.  ad  2.  et 
Joan.  Hessels  tract.  de  Commun.  sub  utraque 
specie  opinantur,  Christum  non  statim  post  con- 
secratum  panem  consecrasse  caliccm,  sed  plura 
intercessisse,  plures  scilicet  actiones  et  locu- 
liones  :  probant  id  ex  eo  ,  quod  de  pane  dicat 
Matlhaeus  :  Cccnantibus  aulem  iliis  ;  de  calice  vero 
dicat  Lucas  et  Paulus:  Similiter  et  calicem ,  post- 
quam  cccnavit. 

Verum  longe  verius  est,  Christum  immediate 
consecrationi  panis  subjecisse  consecrationem 
calicis,  tum  quia  ita  narrant  Mattha?us,  Marcus 
et  Lucas  :  tum  (juia  id  exigebat  ratio  Sacramenti 
et  sacrificii  Eucharistiae  ,  ut  illud  non  dividere- 
lur ,  nec  interrumperetur  ,  sed  totum  simul  per- 
ficeretur.  Ad  raiionem  enim  sacrificii  perlinet 
coiisecratio  tam  vini  quampanis.  Christus  enim 
hoc  sacrificium  instituitper  modum  refectionis 
et  convivii,  ad  quod  requiritur  tam  vinum  ad 
potum,  quam  panis  ad  cibum.  Sic  et  in  veteri 
tcslamenio,  sacrificio  minclia ,  id  esl  farris  et 
panum,  a^iue  ac  victimarum  animalium,  v.  g. 
houm  ,  agnorum  ,  hrcdorum  ,  addebatur  liba- 
men,  sive  eifusio  vini  et  olei.  Sacrificium  enim 
Deo  offertur,  ut  sit  refectio  Dei ;  ad  refectionem 
autem  tam  requiritur  potus  quam  cibus ,  puta 
lam  vinum  quam  panis  ,  uti  ostendi  in  Levit. 
cap.  1.  et  seq.  Idem  fuit  ritus  GeniiUum,  qui  a 
Moyse  et  Hebraeis  hoc  cl  multa  alia  mutuati  sunt. 

Gratias  EGiT.  ]  Ritum  Hebraeorum  in  gratiis 
Deo  agendis  post  refectiOnem ,  recensui  Eccli. 
32.  17. 

BiBiTE  EX  noc  OMNES.  ]  Dixit  hoc  Christus  ante 
consecrationemcalicis.  OnareinMarcoc.  lit.  23. 
est  hysterologia ,  dum  ait  :  Et  biberant  ex  illo 
omnes ;  ac  mox  Christum  consecrasse  narrat, 
dicendo  :  Hic  est  sangais  meus  novi  testamenti ; 
cum  certum  sitex  Matthceo  et  Luca,  prius  Chris- 
ium  calicem  consecrasse  ,  deinde  Apostolis  hi- 
hendum  dedissc  :  alioqui  Apostoli  bibissent  me- 
rum  vinum,  non  sanguinem  Christi. 

Nota.  Christus  panem  consecratum  in  irede- 
cim  partes  dlvisit,  quarum  unam  primus  ipse 
sumpsit,  ceteras  deinde  duodecim  singulis  Apos- 
tolis  singulas  sumendas  divisit  et  dedit.  In  ca- 
lice  vero  utpote  liquido ,  id  fieri  non  poterat. 
Quocirca  Christus  prior  ex  eo  jam  consecrata 


COMMENTARTA  IN  MA 

bibil,  dcindc  oiim  ad  bihonduni  dedil  sno  vicino, 
V.  g.  S.  Joanni ,  vcl  Petro ,  jid)ens,  ul  ille  suo 
vicino  eunidem  resignaret,  et  ila  conscquenter, 
ul  calix  ir(!t  in  orbein  ,  omnesque  A|)osloli  ex  eo 
biberont.  Quare  binc  non  sequitur  quod  Hussitae 
ctLuihcrus  volunt,  laicis  quoque  dandum  esse 
caliccm  ,  eosque  communicarcdebere  sul)  ntra- 
que  specie  ,  quia  sul)  utra(iu(!  communicavit 
Cliristus  ot  Apostoli  ,  id(|ue  esse  praeceptum 
Cbristi :  bocenim  praeceptum  bibendi,  cum  ait, 
Bibile  ex  lioc  ornnes  (uli  omni  tompore  inlellexit 
Ecclesia)  ,  tantuni  pertinebat  ad  Apostolos,  qui 
soli  tum  pra'senles  erant ,  (|uia  Cbristus  eos 
lunc  consecrabat  sacerdolcs,  ( isque  jussit  con- 
secrare  Sacramentum  ct  sacrincium  Eucbaris- 
tiac  sub  ulraquc  sp(^cie,  et  utramque  spociem 
sumore,  nt  perf(T.lumsacririciuni  conficiant.  Id 
crgo  non  jussit  laicis ,  quil)us  ,  cum  non  sacri- 
ficenl,  sed  (antum  suniant  luicbaristiani  ut  Sa- 
cramenium  ,  suflicit  ut  illud  sumant  sub  una 
specio,  quia  sul)  ea  integrum  Sacramenti  cffec- 
lum  fruclumque  porci|)iunt  ;  preescrtim  quia 
in  tanto  numoro  laicorum  communicaniium  fa- 
cilc  calix  ofFundorolur  ,  et  sanguis  Cbristi  eo 
contenlus  inlerram  difllueret,  quodmagna;  fo- 
retirrcvcrentiac.  Simili  modo  prajcoptum  Christi 
dicentis  :  IIoc  facile  in  mearn  commemoralionem , 
qua  parte  consecrationem  respicit ,  ad  soIgs 
pertinetsacerdotes ;  ad  laicos  voro  tantum  spec- 
lat  quoad  panis  consocrati  sumplionom,  ut  pa- 
let.  Pra>coptorum  enim,  cum  plura  misccntur, 
varictas  limitanda  ost  ot  distribuenda  ,  juxta 
conditionem  personarum,  etmentem  logislato- 
ris  ,  qui  bic  est  Chrislus,  cujus  interpres  cst 
Ecclesia. 

Notat  S.  Cyprianus  (vol  quisquis  esl  auctor) 
tract.  de  Coena  Domini,  olim  sanguinis  anima- 
lium  osum  potumque  votitum  fuisse  Juda-is  ,  ul 
patet  Hebr.  9.  22.  Lovit.  /i.  6.  et  seq.  Cbristi  vero 
fianguinem  a  sacerdotibus  jam  bibi  :  Primo  , 
quia  Cbristi  sanguis  vivincus  est;  Socundo,  quia 
illo  rodompli  sunuis;  Tertio,  quia  illo  spiritua- 
les  effecti,  animalis  vitcc  peccata  quasi  impu- 
rum  sanguineni  borremus. 

28.    HlC    EST    ENTM    SANGUIS    MEUS    KOVI    TESTA- 

MENTi  (Syrus,  vovi  fooderis)  (jui  pro  Mri/ris  ef- 

FUNDETIJR    IN    REMISSIONEM     PECCATORUM.  ]   Sic    Ot 

Arabicus,  Persicus,  ^Egyptius  :  yEtbiopicus  vero 
nervosius,  hic  ipsc  sangnis  rneus ,  etc.  q.  d.  In 
hoc  calice ,  per  banc  consecrationom  nieam, 
vinum  vcrtitur  in  sanguinom  mouni  :  quarc  in 
fine  hujus  consecrationis  jam  in  co  non  est 
yinum  ,  sed  sanguis  mous ,  (pio  sancitur  et  con- 
firmatur  novum  testamentum  et  br.dus ,  mc- 
diante  mc  inter  Deiun  ethomincs  initum  :  Cbris- 
tus  enim  lioc  sanguinc  suo  iu  morte  mox 
offundendo  meruit  et  conlirniavit  nobis  jus  ot 
spem  ad  aiternam  ba^redilatom  in  cailis ,  qua; 
fuitsumma  et  ultima  Cbrisli  toslatoris  voluntas  : 
atquo  hoc  jus  nobis  applicant  Sacranionla  , 
prajsertim  Eucbaristia  ,  sicut  lestamontum  hx- 
redi  in  oo  scripio  dat  jus  ad  tostatoris  bona. 

Nota.  MalllKxus  el  Varcus  habent :  Ilic  cst  enini 
sangttis  metts  novi  testatnrnti  :  Lucas  vero  et 
Paulus  1.  Cor.  IL  25.  Ilic  calix  noriini  frsldnirn- 
tum  est  in  rnro  san^ttine  :  sod  idom  ulriusqiK- 
phrasis  est  sonsus.  Cliristus  tamen  potius  vido- 
tur  dixisse  oo  modo,  ut  narrant  Matthanis  ot 
Marcus,  (juia  illa  plirasis  clarior  ost.  Vido  dicta 
1.  Cor.  11.  25.  Cliristus  in  ullima  cccna  potius 
quam  incruce,  insiiluendo  Eucharisiiain,  con- 


mX^.VM  Cap.  XXVI.  683 

didit  ot  sanxit  suum  K^slamenlum  Olfrrduscuni 
Ecclesia.  E  rant  enim  l)ic  pivTsontes  omnes  Apos- 
toli,  qui  Ecciosiae  porsonam  gerebantet  reprae- 
sontabant  :  erat  Clirislus  libor,  proximus  tamon 
morti  :  orat  victima  et  sanguis  ,  quo  sanciri 
solent  foedera. 

Nota  Socundo.  In  forma  consecrationis  cali- 
cis  ,  qua  jam  utinnir  in  sacrificio  Missae ,  addun- 
tur  baec  vorba  ,  (etrrni  tcslarncnti ,  mysteritttn 
fidei ,  qua'  traditione  osse  accopia  ix  S.  Potro,  qiii 
nostra!  Lilurgia;  est  auctor,  docot  Leo  IX.  epist. 
ad  Micl)a(,'lom  Imp.  cap.  9.  ot  S.  Thom.  3.  p.  q. 
78.  art.  2.  ad  i\.  Licot  onim  non  spoctent  ad 
essonliam  forma>  (etsi  id  dicoro  vidoatur  S.  Tho- 
mas  in  1.  Cor.  IL  )  undo  in  Liturgia  S.  Jacobi, 
S.  Chrysostomi,  S.  Clomontis,  ct  S.  Basilii  illa 
omittuntur;  tamen  porlinont  ad  plonam  cjus 
inlegiitatein.  Eslqtie  hic  sonsus  comniunis  to- 
tius  Ecclosiae  Latin»  ,  quce  in  Missa  ot  forma 
consccrationiscalicis,  ba;cvorba  quasi  a  Christo 
dicta,  et  ab  Apostolis  praecepla,  codom  tenore 
ctmodo,  quo  cotcra ,  scribit  et  pronunliat. 

Ubi  nola.  T6  mystcrium  ftdei ,  significat  Primo, 
sanguinem  Christi  sub  speciobus  vini  lalontem, 
ossc  rem  arcanam  ,  quae  sola  Hdc  cognoscatur 
ct  credatur.  Secundo,  ipsumsanguincm  Christi, 
quatcnuj  in  passione  ofTusus  ost  ,  osse  objec- 
tum  fidoi ,  qua  justificamur  :  crcdimus  cnim  nos 
justificari,  ot  a  peccatis  purgari  per  merituiii 
sanguinis  et  mortis  Christi. 

Qii  PRO  MLi.Tis.  ]  Id  ost  proomnibushomini- 
bus ;  hi  enim  omnes  suiit  valde  muUi;Lucas 
habet  pro  vobis. 

Efi-lndetcr.  ]  Grrece  lum  apud  Matthceum  , 
quam  apud  Marcum  et  Lucam  osl  i//rtbii.-.w  in 
pra^senti,  id  cst  cffunditttr,  id  est  offortur  ct  li- 
batur,  scilicet  in  sacrificio  boc  Eucharistia;  sub 
specie  vini,  et  paulo  post  in  sua  specie  et  loi- 
ma  nalurali  et  sanguinis  effundetur  in  cruoo. 
Solebatonim  sanguis  victimarum  in  ipso  sacri- 
ficiocffundi,  ila^iuo  Doolibari.  l  ndeipsaeflusio 
vocalur  libatio  vel  libamon  :  quocirca  calix  bic 
sanguinis  Christi  volut  libamen  sacrificii  Chrisli. 
effusus  fuit  in  ora  Christi  ot  Apostolorum  ejus. 
Atque  hac  de  causa  sumptio  ot  consnmpiio 
spocierum  tam  panis  quam  vini ,  pcrlinet  ad 
rationom  ot  perfoclionein  sacrificii. 

Hinc  ergo  liquot ,  Eucharistiam  non  tanlum 
esse  sacramontum,  sed  et  sacrificium,  id(|ue. 
unicuin  nova*  logis  ,  quod  vetoribus  oinnibus 
successit,  illaque  omnia  ominontor  in  so  con- 
linot,  idooque  Christus  dicilur  sacerdos  sccun- 
dttm  ordinrm  Melclnscdecli  ,  non  Aaron  .  (luia 
Aaron  oves  ot  hocdos ,  Melchisedech  vero  paneni 
ot  vinum  oblulit,  apquo  ac  Christus  transsub- 
stantiando  illa  in  corpus  ot  sanguinem  suum, 
Psalm.  109.  U.  Hobr.  5.  vers.  6.  et  7.  Eucharisiia 
crgo,  Primo,  esi  holocaustum;  Secundo ,  vic- 
Lima  pro  peccato  :  Torlio  ,  victima  pacilica  ; 
Quarto  ,  ost  minclia  sive  sacrificium  farreum , 
Levit.  1.  et  seq. 

Id  ita  esse  patct  Primo  ,  quia  Chrislus  non  ait 
de  sanguine  suo ,  qui  infunditur  mullis,  ut  Sa- 
cramonlum;  sed  qui  cffundittw  pro  mullis ,  ut 
libamon  ot  sacrificium. 

Socundo  ,  quia  graeco  ost  i.-xjjo.i^c-jo-j ,  in  prs- 
sonti,  apud  omnos  iros  Evangolislas,  id  est  cf~ 
funditur,  scilicot  niinc  in  hac  coena  ct  consocra- 
tionc  Eucharistia!  :  orgo  loquitur  de  praesonti 
sacrificio  Eucbarisiia',  non  tanlum  dofuturo  in 
crucc  ,  ct  ita  lcgit  ci  intelligit  S.  Ambroj.  in 


hSU  C0.MMENTA1\1A  IN  MAT 

Psalm.  37.  v.  1.  Nost(>r  lanien  vcrtit ,  cffandclar, 
«luia  rcspicit  ad  sacrificiiun  crucis  paulo  i)Ost 
luturuni,  in  quo  clarissinicetpcrfeciissinie  fusus 
fuitsanguis  Cliristi  pro  peccaloruni  saluie,cu- 
jus  lypus  et  figura  eral  haec  Sacranientalis  san- 
guinis  Christi  effusio  in  Eucharistia  ,  adeoque 
hceccuni  illa  una  el  eadem  fuit  typice. 

Tertio,  quia  Lucas  ,  et  ex  eo  Paulus  ,  in  con- 
secraiionc  panis  ,  lloc  cst  corpus  mcuni ,  addunt, 
Quod  pro  vobis  daiur,  id  est  ofi^ertur  in  sacrifi- 
cium  ;  Paulus,  Quodpro  vobis  fran^ilur,  scilicet 
tum  sub  specicbus  panisinEucharistia,  lum  pro- 
prie  in  seipso  mox  fiagris  ei  clavis  ac  lancea 
frangetur  in  cruce.  Unde  Paulus  Eucharistiam 
vocat  pancvi  quem  frangivius  ,  scilicet  in  Sacra- 
mento  ,  nimirum  specics  panis  frangentes  et 
comedenics  ,  ac  in  sacrificium  Dco  offerentes , 
sumcndo  illas  et  consumendo  ,  quorum  nihil 
factum  cst  in  crucc.  Ergo  frangere  panem  sig- 
nifical  sacrificium,  non  crucis,  sed  Eucharis- 
ticum. 

Quarlo,  quia  Lucas  diserle  habet  toOto  t6  ttot/,- 

ptov  Yi  /.'jivtri  QiciOri/./]  i-j  tw   a"//KTt  //.ov ,  t6   CiTrep   u//i)V   e.y.y\i- 

v6[j.vjoi,  idcst,  hoc  pocalum  cst  novum  teslamen- 
tum  in  meo  sanguine ,  quod  ,  scilicet  poculum  , 
pro  vobis  effundelur.  T6  enim  ad  -no-zrifioj  referri 
debet,  non  ad  u.iij.x-i,  cum  ai>.aTt  sit  dativi  casus, 
t6  vero  nominativi.  Ergo  poculum,  sive  calix 
sanguinis  Chrisli  pro  nobis  effusus  est  :  atqui 
calix  sanguinis  effusus  est  in  Eucbaristia,  non 
in  cruce  (ibi  enim  nuUus  fuit  calix)  :  ergo  ef- 
fnsio  sanguinis  est  hbamen  et  sacrificium. 

Hinc  liquet,  ha3c  magis  proprie  spectare  ad 
sacrificium  Eucharisticum  quam  crucis,  illud- 
que  conlra  Novanles  evincere. 

Sacrificium  Eucharistiae  ergo  est  holocaus- 
tum,  quia  tolum  Christum  in  consecratione  et 
manducatione  offcrimus  Deo.  Eadem  est  vic- 
tima  pacifica,  quiaperillam  ,  pacem,  idestom- 
nia  bona  a  Deo  poscimus  el  impetramus.  Eadem 
est  victima  pro  peccato  ,  quia  offcrtur  elimpe- 
irat  a  Deo  remissionem  peccalorum  venialium, 
etpoenarum  temporalium,  quoe  peccatori  res- 
tantluendffi  pro  lelhalibus  ejus  culpis  remissis  : 
ipsarum  aulem  culparum  lelhalium  remissio- 
nem  impetrat  mediale  ,  quia  impetrat  a  Deo 
graliam  prasvenientcm  et  contrilionem,  qua  illae 
delentur.  Vide  Concil.  Tridcnlinum  sess.  22.  q.  2. 
Vide  et  D.  Thomam  el  Scholasticos  tract.  de 
Eucharisli<'c  sacrificio. 

Denique,  sanguini  Clirisli  potius,  quam  cor- 
pori,  tribuitur  remissio  peccatorum,  licet  utri- 
que  compctat :  tum  quia  iu  veteri  testamento 
sanguini  iribuitur  expiatio ;  et  in  victima  pro 
peccato  sanguis  ejus  effundebatur:  tum  quia 
sanguinis  effusione  significatur  mors  Christi , 
quae  fuit  condignum  pretium  ,  expiatio  et  satis- 
tactio  pro  morte  praesenti  et  aeterna  peccatis 
nostris  debita. 

Causa  ergo  Prima  ,  quc-c  movit  Christum  ad 
inslituendam  Eucharistiam,  fuit,  utpr.estanlis- 
simum ,  imo  divinum  in  lege  nova  institueret 
Sacramentum  quo  fideles  cibodivino  pasceret, 
imo  quo  Ecclesia  Deum  summe  et  condigneco- 
leret,  ac  jugiter  honoraret,  et  latria  adoraret, 
condigne,  inquam,  id  est ,  tantum  quantum  coli 
et  honorari  meretur  Deus.  Victima  enim  quae  in 
Eucharistiae  sacrificio  Deo  offertur,  est  immensi 
prctii ,  estque  ipsi  Deo  commensa  et  aequalis. 
Victima  enim  est  ipse  Christus,  qui  tam  Deus 
esl  quam  homo ;  Dco  crgo  Deus  ipsc  offertur. 


TILEUM.  Cap.  XXVI. 

Quare  cumomnis  alius  noster,  utpole  crealura- 
rum,  cultus  sit  exilis  et  vilis  ,  hinc  Christus 
seipsum  victimam  fecit  in  Eucharislia,  ut  per 
illam,  utpote  Deoicqualem  ,  cequalcm  Deo  cul- 
lum  impcnderemus  ,  ac  taniam  ci  latriam  et 
cultum  exhiberemus  ,  quanto  ipse  dignus  est, 
et  quantum  ipse  jurc  suo  poscil.  Porro  sacrifi- 
cium  hoc  maxime  consistit  iu  consecratione  ; 
pcr  illam  enim  Chrisius  mystice  occiditur,  dum 
corpus  ejus  el  sanguis  seorsim  sub  speciebus 
panis  et  vini  coliocantur,  uti  ex  S.  Gregorio, 
]ren.'co ,  Nysseno  et  aliis  docct  Suarez  etLessius 
lib.  12.  de  PerfccL  divinis  cap.  13.  n.  9/4.  ct  scq. 
Scorsim,  intellige  ,  quantum  est  ex  vi  consecra- 
tionis :  nam,  pcr  concomiiantiam,  ubi  cst  corpus 
Christi,  ibi  est  et  sanguis,  ac  vice  versa. 

Secunda  causa  fuit ,  ut  jugiter  nobis  ideam 
vii.-e  et  passionis  suac  testamonlo  relinqueret, 
quse  singulis  jugem  tantac  rcdemptionis  et  dig- 
nationis  memoriam  refricaret  :  in  Eucharistia 
cnim  seorsim  consecralur  sanguis ,  et  seor- 
sim  corpus  Christi,  ut  significetur  passio  ejus- 
dcm ,  in  qua  sanguis  Christi  fuit  effusus  et  se- 
paratus  a  corpore  ;  specics  ergo  vini  sanguinem 
Christi  efiusum ,  species  vero  panis  exanime 
Christi  corpus  repraesenlant.  Hoc  est  quod  ait 
Christus  :  IIoc  facile  in  meam  commemorationem; 
et  Paulus  1.  Corinth.  11.  v.  26.  Quoliescumque , 
ait,  mandacahitis  panem  liunc,  et  calicembibetis, 
mortem  Domini  annuntiabitis  ,  donec  veniat. 

Tertia  causa  fuit ,  magnitudo  amoris  Christi 
erga  suos  fideles  ,  qua  sicut  carnem  nostram  in 
incarnatione  hypostatice  deitati  suae  univit,  ita 
eamdem  cum  d-eitale  sacramentaliter  in  Eucha- 
ristia  cuique  fideli  communicanli  unit,  et  quasi 
incorporat,  ut  ipse  fiat  divinus,  et  quasi  alter 
quidam  Christus  ac  Deus.  Hoc  est  quod  de  ipso 
Eucharistiam  instituturo,  ante  lotionem  pedum  ^ 
ait  Joan.  cap.  13.  1.  Sciens  Jesus  quia  venit  liora 
ejus,  ut  transeat  ex  lioc  mundo  ad  Patrem,  cum 
dilexisset  suos  qui  erant  in  mundo ,  in  finem  di- 
lexit  eos.  In  finem ,  tum  vitae  ,  tum  amoris  ,  id  est 
exlremo  summoque  amore  dilexil  eos  ,  dum 
seipsum  eisin  Eucharistia  rehquit,  uteumsem- 
per  praesentem  habeant  cum  quo  versentur. 
cum  quo  coHoquantur,  quem  consulant ,  cui 
omnes  suas  dmcullaies,  tentationes  et  tribula- 
tiones  aperiant ,  opem  poscant  et  impetrent. 
Nam,  ut  ipse  aitProv.  8.  31.  Dclicia;  mea;  esse 
cmn  filiis  Iwminum.  Hinc,  ut  canit  Ecclesia  ex 
S.  Thonia. 

Sc  nascens  dcdit  socium  , 
Convescpris  in  edulium  , 
Se  morieiis  iii  prelium  , 
Se  regnans  dal  in  praBmium. 

ut  summo  hoc  amore  nos  ad  se  vicissim  ardcn- 
ter  redamandum  alliceret,  imo  cogeret.  Mag- 
7ies  enim  amoris  est  amor.  llli  ergo  totos  nos 
demus,  qui  prior,  cum  esset  Deus  ,  totum  sc 
nobis  donavit,  et  in  dies  donat.  Quocirca  sanc- 
tus  Cyprianus  lib.  U.  ep.  6.  ad  Thibar.  de  Exhor- 
tatione  martyrii:  Gravior,  ait,  nunc  et  ferocior 
pugna  imminet ,  ad  quam  virtute  incorrupta,  et 
fide  robusta  parare  se  debent  mililcs  Cliristi ,  con~ 
siderantes  idcirco  se  quotidie  calicem  sanguinis 
Christi  bibere ,  ut  possint  et  ipsi  propter  Cliris- 
tum  sanguinem  fundere.  Hic  fuit  stimulus  acer, 
S.  Laurentio  ad  ignes,S.  Vincentio  ad  equuleos 
S.  Sebastiano  ad  sagittas  ,  S.  Ignatio  ad  leones , 


COMMENTARIA  LN  MATTH/I-U.M.  Cap.  XXVI. 


m 


cGterisquo  Martyribus  ad  qucTlil)ct  tormcnta  et 
(lolores  lortiter*  lolerandos  el  superarulos  ,  ut 
.imorcm  amori  ,  vitam  vit.-e,  mort(;ni  morii 
Chrisli  rcddereiit :  liac  dc,  causa  aml>ie])anl  mar- 
tyria  ,  in  eis(iue  exultahant  ct  triumphahant. 
Alque  hic  luil  cffcclus  Kucharistice.  Il;cc  cnim 
ipsis  rohur  et  gaudium  sut^gcrchat  in  omnihus 
Kintalionihus  et  suppliciis.  Quocirca  olim  tem- 
pore  persccutionum  Chrisliani  omnes  (piolidie 
communicahant  ,  ut  se  rohorarent  ad  marty- 
rium  ,  imo  Eucharistium  domum  defereliant , 
illamque  mane  stiis  manihus  sumehant  (uti  fe- 
cit  nupcr  Maria  Stuaita  Scoliic  regina  ,  dum  in 
Anglia  cnptiva  detinenjtur,  nec  sacerdotem  se- 
cum  haherc  posset. )  Hac  dc  causa  Christus  antc 
passionem  Eucharistiam  instituit  ,  ut  per  cam 
Apostolos  ad  tcntationcs  in  illa  ohventuras  ar- 
marct. 

Quarla  causa  fuit,  ut  Christus  in  Eucharistia 
daret  nohis  exerciliumcujuslihet  virtulis  :  in  ca 
♦;nim  excrc(>lur  fidcs  nostra,  dum  credimus  to- 
tum  verum  Dcimi  cthominem  suh  parva  iiostia 
invisihiliter,  scd  realiler  et  vere  latcrc  et  con- 
tincri  :  spcs  excrcctur,  quia  dum  credimus 
Cliristum  seipsum  nohis  darc,  spcramus  eum  et 
cetera,  qu.e  longe  minorasunt,  daturum.  Cha- 
ritas  cxercetur,  quia  Eucharistia  cst  fornax  amo- 
ris,  qucm  Christus  exhalat ,  nohisque  alllat  ut 
eum  redamcnms.  Ueligio  excrcetur,  quia  oum 
lalria  adoramus  et  invocamus ,  illique  sacrifica- 
miis  ipsummet  Christum.  llumililas  exercetur, 
(|uia  oculos  et  scnsus  nostros  ac  judicium  na- 
luralc,  (|U3e  suggcrunl  nohis  in  Eucharistia  non 
nisi  esse  panem  el  vinum ,  ahdicamus,  ac  hn- 
militer  sii))jicinms  Chrislo  dicenti :  lloc  est  cor- 
pus  meiini :  llic  cst  sanguismcas.  Graliludo  cxer- 
cctur,  qiiia  per  illam  summas  Deo  pro  omnihus 
heneficiis  gratias  agimus,  ideoque  ipsa  dicla  est 
Eucharislia  ,  id  est  graliarum  actio.  Ahslinentia, 
(luia  non  nisi  jejunis  conmumicare  fas  est.  Pa- 
lientia  ct  mortilicatio,  quia  vivum  ulriusquc 
speculum  et  calcar  esl  Christus  passus  etcru- 
cifixus.  Et  ita  de  celeris. 

Troi)ologica  causa  fuit,  ut  carnc  sua  divina 
nos  pascendo  et  ohloclando,  avocarel  a  carne 
tcrrena,  ejusque  deliciis  el  concupisccntiis  ,  ut 
vilam  non  carnalen),  sed  spirilalem  et  divinam 
agamus,  dicamusque  cum  Paulo  :  yivo  aatem 
jam  noii  c^o,  vivit  vero  inme  Clirislus,  Galal.'2.20. 
lla  ergo  vivere,  loqui,  operari  dehet  Chrislia- 
ims,  perinde  ac  si  non  ipse,  sed  in  eo  vivat, 
loquatur  et  opcretur  Christus.  Vivat  ergo  ange- 
lice  :  nam  panem  angelorum  manducavit  liomo, 
l)salm.  77.  Hiiic  S.  Cyrillus  Hierosolymii.  caie- 
chesi  ti.  mystag.  ait,  in  S.  Synaxi  nos  fieri  con- 
corporcos  et  consanguineos  Cin-isti  :  nam ,  ut 
Chrislus  ail  :  Qai  manUucat  meain  carnem ,  et 
bibit  mcum  sanguinem,  inmemanetyetego  in  co, 
Joan.  (). 

Porro  S.  Chrys.  hom.  oC.  in  1.  ad  Corinlh,  Ubi, 
ait ,  esl  Cliristus  in  Eucluiristia ,  ibi  etiam  non 
deest  angelorum  frequenlia :  ubi  autem  cst  talis 
rex  et  lalis  princcps,  ibicst  ca>leste  palatium ,  imo 
ipsumciclum.  Quocirca  in  Vilis  Palrum  legimus 
de  S.  Anmion.,  quodeo  celehrante  angelus  visiis 
sit  astare  allari,  ct  communicanies  signare  ,  eo- 
rumquenomina  in  lil)ro  descriherc.  S.  Clirysost. 
vero  lih.  3.  et  6.  deSacerdolio  narralangelorum 
choros  circa  allare  visos  ,  iiui  iiiclinalo  capile 
profundam  regi  suo  Cln-islo  (>xhil>ereiil  revc- 
renliam,  ac  horrondos  cdorciii  clamoi-es.  Cum 


ergo  communicamus  ,  aut  Missam  celebramus  , 
vel  audimiis,  cogitemus  nos  Christo  in  ulliina 
C(ena  assitlere  ,  ciim  eoque  cocnare  ,  imo  cogi- 
tenuis  Christuni  per  os  sacerdotis  loqui,  cele- 
hrare,transsuhstantiarepanem  et  vinum  incor- 
pus  snum  et  sanguinem,  illoquenos  pascere  et 
sagiiiare:Christusenimhicest  principalis  agens 
(>l  tiiaumalurgus,  uti  doc(;t  Concilium  Trident. 
sess.  22.  Unde  S.  Amhrosius  lihr.  8.  in  Lucam  : 
Ksl  corpas ,  ait,  de  quo  dictum  cst  :  Caro  mea  vere 
cst  cibus  :  circa  lioc  corpus  sunt  veroi  aquilce,  quce 
(dis  circumvolcmt  spiritualibus.  Et  lihr.  Zj.  de  Sa- 
crament.  cap.  2.  Bnuc  aquiicu  sunt  circa  altare  , 
ubi  corpus  est.  Quocirca  S.  Franciscus  epist.  ad 
Sacerdoles  ,  (luu)  extat  in  Bililioth.  SS.  Patrum  : 
Magna  miscria,  ait,  et  miscnmda  infirraitas  , 
quando  ipsum  sic  prccsentem  liabetis ,  et  (diquicl 
(diud  in  vuindo  curatis. 

Anagogica  causa  fuit,  ut  Christus  in  Eucha- 
ristia  daret  nobis  pignus,  imo  prielihaiionem  et 
prncgustnm  cffileslis  hnereditalis  ,  f(jlicitatis  et 
gIori;e.  Lnde  Ecclesia  ex  S.  Tlioma  in  Ollicio 
Venerahilis  Sacramenti  canit  :  O  sacrum  convi- 
vium,  in  quo  Christus  sumitur,  recolitur  memoria 
passionis  ejus,  mens  impLetur  graliu,  et  futurcvgio- 
ria'  nobis  pignus  datur  l 

PorrocffectusEucharisiioe  paucis  complectitur 
S.  Cyrilius  Alexandr.  lih.  k.  \n  Joan.  cap.  17. 
Morbos,  in(iuit,  omnes  depcUit.  Sedat  cnim,  cum 
in  nobis  maneat  Cliristus,  scevientcm  membrorum 
nostrorum  legem  ,  pietalem  corroborat,  perturba- 
tioncs  animi  cxlinguil ,  a'grotos  curat,  coliisos  re- 
dinlegrat  :  et  sicut  pastor  bonus  ,  qui  animam 
suam  pro  ovibus  posuil ,  ab  omni  nos  erigit  casu. 
Nain,  ut  ait  S.  Thom.  :  InEucharistia  spirituali.^ 
dulccdo  in  suo  fontc  degustatar.  Ilanc  sentire  so- 
lehat  in  sacra  Synaxi  S.  Franciscus,  S.  Monica  , 
S.  Calharina  Senensis,  S.  Maria  Oigniacensis, 
aliiqucplurimi,  qui  voluplate  Cdilcsti  ehrii  juhi- 
lai)ant,  exultahant  (;t  in  extasin  ropiehantur,  di- 
centes  cum  Psalte  :  Cor  meum  et  caro  mca  exulta- 
vcrunt  in  Dcum  vicum.  Qaid  cnim  mihi  est  in  ccclo, 
ct  d  te  quid  volui  super  terram  ?  Dcus  cordis  mei,  ct 
pars  mea  Deus  in  ccternum :  Jcsus  meus,  amor  meus .. 
Dcus  mcus  et  omnia. 

Uursum  Eucharistia  est  aliineninm  immorta- 
lilatis,  qui  ejus  virtute  corpora  nostra  resur- 
guntad  vitam  immortalem,  juxia  illud  Christi  : 
Qid  mandncat  hanc  pancm  ,  vivct  in  clternum  , 
,loan.  G.  iniprimit  crgo  Eucharistia  corporibu.>* 
nostris  vim  quamdam,noii  pliysicam,  sed  mo- 
ralem,  quiecst  semen  imuiorialiiatis,  ut  ejns  vi 
resurgamus. 

Ex  (luihus  recte  concludit  S.  Chrysostomus 
homil.  83.  dicens  :  Qao  non  oportet  igitur  essc 
puriorcmlcdi  fruentcm sacrificio  ?  quo  solari  radio 
non  splendidiorem  manum,  carnem  hanc  dividcn- 
lcm?  os,  qaod  igni  spirilali  rcplctur?  linguam, 
quct  tremcndo  niinis  sangaine  rubcscit  ?  Cogita 
(pudi  sis  insignitas  lionorc ,  quali  mensa  fruaris. 
Quod  cmgeii  vidcntes  horrescunt ,  ncque  libei'e 
uudcnt  intueri  propler  cmicantcm  indc  splcndo- 
rcm ,  Iwc  nos  pascimur,  huic  nos  unimtir.  ct  facti 
samiuf  unum  Christi  corpus  ct  una  caro.  Quis  lo- 
quctur  polcntias  Domini,  auditas  faciel  omnes 
Uiudcs  cjus  ? 

Et  noster  Thomas  Theodidactos  I.  .'j.  de  Imita- 
tioneChristi  c.  2.  lla  magnum,  ail.  novam  ct  Ju- 
cundam  libi  vidcii  dcbct,  cum  cckbras,aut  Missam 
audis,  ac  si  codcm  die  Chrislus  primumin  uterutn 
rirginis   dcsceiidens   homo  ficrcl ,   aut    in  cruce 


/j86 


COMMENTARIA  IN  MATTIIyEUM.  Cap.  XXVI. 


pendens  pro  salute  hominum  palerelur  et  morc- 
retur.  Unde  cap.  5.  colligil  :  Quando  sacerdos 
devote  ccltbrat,  Dcum  honorat ,  angclos  laHificat, 
Ecclesiama'dilical,viiOS adjuvat,  defunctis  rcquicin 
irrcvstai  ,  ct  scse  omniuni  bonorum  parlicipcm 
efjicit.  Quid  cnim  bonum  cjus  est  ,  quid  pulchrum 
ejus ,  nisi  frumentum  electorum ,  et  vinum  ger- 
viinans  virgines  '.■'  Zachar.  9.  v.  ull.  Vide  ibi 
dicla. 

29.    DlCO   AUTEM  VOBIS  :  NON    IIIUAM    AMOUO  ( id 

est,  ab  lioc  lempore  :  ita  Syrus.  q.  d.  Deiiiceps) 
DE  iioc  GEMMiXE  viTis  fArabicus,  de  succo  hujus 

Vitis)  VSQUK  IN  DIKM  ILLUM  ,  CUM  ILLUD  lUUAM 
VOBISCUM  NOVUM  I.\  UEGNO  PaTRIS  MEI.]  S.   AugUSl. 

lib.  3.  de  Consensu  Kvang.  cap.  1.  et  ex  co  Jan- 
senius,  aliiciue  nonnulli,  censenl  Chrislum  id 
dixisse  post  coenam  Eucharisti.e,  ulinsinuat  hic 
Mailhiuus. 

Ohjicies,  Geninien  vitis  est  vinum  ex  vite  ge- 
nituin,  ejusque  uvis  expressum ;  ergo  in  calice 
Eucharisliae,  non  est  sanguis  Cliristi,  sed  vinum 
dumtaxat  ex  viie  genitum.  Uesp.  Pronomen  hoc 
cum  ait,  de  lioc  gcniiniuc  viiis,  non  pr.Tcise  sig- 
nare  id  quod  fucrat  in  caHce  consecrato ,  sed 
in  genere  vinum  ,  quod  erat  in  mensa  ,  cx  quo 
calix  iste  rcpletus  luerat ,  tum  in  coena  agni , 
tum  in  consecralione  EucJiaristiae.  Secundo , 
sanguisChrisli  polestvocari,  vinum  sicutcorpus 
Chrisli  i»  Paulo  vocalur  panis,  nimirum  ratione 
subslaiiliie  panis  et  vini,  quie  prius  anle  conse- 
cralionem  fuit ;  et  ratioue  specierum  panis  ct 
vini,  ([ute  post  consecralionem  remaneut  :  imo 
ipse  species  sive  accideniia  vini,  quia  nata  et 
orta  sunt  ex  viie  ,  recte  genimenvitis  nuncupau- 
tur.  Tertio,  sicul  quoovis  esca  in  Scriplura,  ct  a 
vulgo  scepe  vocatur  panis ,  quia  hic  est  com- 
munis  omnium  cibus,  ita  el  quivis  potus  vo- 
catur  vinum  ,  pra-sertim  apud  Italos,  Syros  ,  et 
similes,  qui  zytho  sive  cerevisia  non  ulunlur, 
sedcommunis  omnium  potus  estvinum. 

Verum  longe  probabilius  est ,  Chrisium  haec 
dixisse  ante  institulionem  Eucharistite,  de  coena 
et  calioe  agni  paschalis  :  in  agui  enini  coena 
circumferebatur  calix  vini,  quem  paterfamilias 
primus  libahat,  deinde  mittebat  in  orbem  ad 
omnes  ex  agno  comedentes,  ut  tradunl  Hebrc-ei. 
Id  itaesse  probatur,  quia  id  diserteasseril  Lucas, 
qui  utramque  Christi  coenam,  id  est,  tam  agni 
quam  EucharistiaD  (  quas  Matth.  hic  brevitali 
sludens  convolvit,  et  in  unum  redigit)  dislincte 
enarrat,  ac  antcEucharistiam  in  cocna  agni ,  de 
ejus  cahce  haec  a  Christo  dicta  essc  asseveral. 
Accedit,  quod  idem  plane  de  coena  agni  prius 
dixerit  Christus  ,  ut  patet  ex  Luca  cap.  22.  15. 
Desiderio ,  ait,  desideravi  hoc  pascha  munducare 
vobiscum,  antequam  patiar.  Dico  enimvobis,qida 
ex  hoc  non  manducabo  ilLud  ,  donec  impleatur  in 
regno  Dei.  Et  mox  immediale  de  calice  agni 
subjungit:  Et  accepto  calice  gratias  egit,  et  dixit: 
Accipite,  et  dividite  inter  vos.  Dico  enim  vobis, 
quodnon  bibam  de generatione  vitis,  doncc  regnum 
Dei  veniat. 

Denique  statim  subjicit  instiiutionem  Eucha- 
ristiae,  ejusque  calicem  a  Chrislo  consecratum, 
dicens  :  Et  accepto  pane  gratias  cgit ,  etc.  Simi- 
liter  et  calicem  postquamccrnavit ,  diccns  :  llic  est 
ralix  novum  testamentum  in  sanguine  vieo,  qui 
pro  vobis  tradetur.  Ubi  nullam  deinde  goniminis 
viiis ,  nec  vini  novi  bibendi  in  regno  Dei  facit 
meniionem, 

iucas  ergo  dislincte  hsc  enarrans  ,  distincle 


pariter  indicatinquacocn.n  luTC  dlxcrit  Chrislus, 
scilicet  iu  cocna  agni ;  Matthaeus  vero  has  duas 
cocnas  in  unam  redigit,  dicens  :  Cccnantibus  au- 
tcm  illis,  clc.  quare  ordo  Lucae  hic  potius  sequen- 
dus  est  (|uam  Malthsei.  Voluit  ergo  Christus 
hisce  verbis  significare  dumtaxat,  se  deinceps 
cum  Apostolis  more  solilo  non  cocnaturum,ncc 
communem  coenam  sumpturum  in  hac  vita  , 
non  comesturum  ad  vires  reficiendas  et  repa- 
randas;sed  ultimam  lianc  suam  esse  coenam  , 
post  quam  capiendus  sit  et  occidendus.  Quare 
hic  Apostolis  ultimum  vale  dicit,  quasi  ilurus 
ad  mortem.  Ilaque  hoec  non  perlinent  ad  ca- 
licem  Eucharisliie,  iu  quo  non  erat  jam  ge- 
nimen  vitis,  id  est  vinum  ,  sed  sanguis  Christi, 
in  quem  per  consecrationem  Christi  iransmu- 
tatum  cral  vinum.  lla  censent  S.  Mieron.  hic, 
Beda  et  Thoophyl.  in  c.  22.  Luct,  Franc.  Lucas 
Maldon.  et  aiii. 

CUM  ILLUU  r.IBAM  VOBISCUM  NOVUM  IN   KEGNO  Pa- 

trismei.]  AoLvwi,  idesi,  novi  et  alteriusgeneris. 
In  coelo  enim  IJeali  ])ibunt  \inum  non  terrestrc, 
sedcoelesie,  nimirum  vinum  et  nectar  ItetiticE 
et  gloriae  seinpiternie,  juxla  iUud:  Inchriabuntur 
ab  ubcrtate  domus  ture,  et  lorrente  voluptatis  tuce 
potabis  eos ,  Psalm.  35.  9.  Ila  Origenes  hic  el 
Nazianz.  orat.  de  Pascha.  Scripiura  enim  solet 
gaudia  Beatorum  spirilualia  [)er  corporalia  , 
scilicet  escam  et  potum  ,  exprimere,  per  cata- 
chresin  :  quia  homines  carnales  voluptates 
spirituales  non  capiunt,  sed  corporales ,  ut 
patet  Malth.  8.  11.  Lucce  la.  15.  Apocal.  19.  9.  el 
alibi. 

Dices,  Christus  post  resurreclionem  suain, 
ut  eam  Apostolis  probaret,  cum  eiscomedit, 
ac  ut  videtur  eliam  bibit  vinum.  Quomodo  ergo 
hic  ait,  se  amplius  cumeis  illum  nonbibiturumr 
Resp.  Christus  comedit  quidem  et  bibit  tunc 
cum  Apostolis,  sed  obiter  solum,  et  tantum  ad 
probandum  sc  resurrexisse,  non  autem  ut  na- 
turac  et  fami  saiisfaceret ,  sicut  fecerat  ante 
mortem.  Unde  loquens  humano  more,  illam 
comestionem  post  resurrectionem  non  compu  • 
tat  comestionem.  Simile  cst  Lucae  2i.  Uli.  Vult 
enim  significare  dumtaxat,  mortem  suam  insta- 
re,  ac  deinceps  se  cum  illis  communi  hominum 
more  non  esurum  ,  non  conversalurum,uthac- 
tenus  fecerat.  Itaque  hic  iUis  valedicit,  sicut 
solent  amici  morienles,  vel  discedentes  in  remo- 
tasregiones,  e  quibus  non  revertentur ,  dicere 
amicis  :  Vale ,  o  amice  ,  amplius  lecum  non 
bibam  nec  comedam,  ullimum  ergo  hunc  cya- 
thum  tibi  propino;  ul  hac  phrasi  aculeum  amo- 
ris  amico  infigant.  Hoc  est ,  quod  Lucas  cap.  22. 
V.  29.  Cbrislum  mox  Apostolis  dixiss(;  asseril : 
Et  ego  dispono  vobis,  sicut  disposuit  mihi  Pater 
vieus  rcgnum,  ut  edatis  et  bihatis  super  mensam 
vieam  in  regno  mco.  Vobis,  uno  exceplo  Juda,  qui 
non  inca^Io  calicemvini,  sedintartaro  calicem 
.sulphuris  bibct. 

30.  Et  uymno  dicto  ( id  est  decantato  :  hymRus 
enimcanitur,  aitS.  Augustinusiniiio  psalm.  72.) 

EXIERUNT  IN   MONTEM   OlIVETI.  ]  Gr.TBCe   {//tvYiffavrc; , 

id  e.st,  eum  hymnum  dixisseni,  vel  cecinissent, 
in  gratiarum  aclionem,  et  laudem  Dei  ;  Arabi- 
cus  ,  et  laudem  dederunt ,  et  exierunt  in  montem 
Oliveti.  Putant  nonnulli  ex  libris  Ritualibus  Ile- 
br.-eorum  ,  usitatum  hunc  Judaeis  in  Paschate 
fuisse  hymuum  in  graliarum  actione  postcoenam 
agni;  nimirum,  ut  nolatPaulus  Burgensis,  et  ex 
eo  Franc.  Lucas,  Baronius  et  alii ,  hymnum  bunc 


COMMENTARIA  IN  MA 

fiiisse  scplcm  Psalnios  ex  allcluia  coullatos , 
qui  incipiunl  i»  psalni.  112.  In  exilu  Israel  dr: 
Mi^yptO,  clc.  cl  finiiirilur  psalm.  118.  Beati  imma- 
culali  in  i;<«.Un(le  colliKil  S.  CJiiysost.  neminem 
ii  Missa  anlo  f?raliaiiim  aclioiicm  ,  (pice  fit  in 
Collcctis  post  commuiiioncm,  (Icberc  disccdcrc. 
Idcm  colligas  dc  communi  prandio  ct  coena ; 
scilicct  al)  co  non  abcundum  nisi  aclis  prius 
Deo  gratiis.  llinc  ct  Conciliiim  Tolctanum  IV. 
cap.  12.  asscrit,  noscx  hocChristi  hymno  hahcrc 
cxcmplumcancndi  hymnos.  Hinc  cl  usus  caiKMi- 
di  in  Missa  est  antiquissimus  ,  utpatct  cx  priscis 
Liturgiis. 

Hic  crgo  hymnizandi  ritus  in  coena  agni,  fuit 
l)riscorum  llcbrajorum,  qucm  postcasecuti  sunl 
Christiani,  ut  post  Eucharisliam  ,  ct  agapcm  ,  id 
ostconvivium  charilatis  omnibus  fidclibnscom- 
munc,  Dco  in  graliarum  aclioncm  psallcrent. 
CoUigitur  id  cx  Paulo  Ephcs.  cap.  5.  19.  idquc 
discrte  docct  Tertull.  Apolog.  cap.  39.  ct  S.  Cy- 
prianus  cpist,  ad  Donatum.  Sic  ct  Gcnlilcs  post 
cpulas  libabant  Baccho  aut  altcri  cuipiam  Deo, 
ct  in  illorum  honorcm  communi  vocc  pajana  , 
sivc  hymnuni  aliqucm  cancbant  ,  ct  dcindc 
quisque  accci)to  myrii  aut  lauri  ramo,  pro- 
priam  canlioncm  cancre,  atquc  cliam  lyram  , 
quae  per  convivas  circumfcrebatur,  pulsarc 
cogebatur  ;  tcstc  Plutarcho  lib.  1.  Sym|)os. 
Problcm.  1.  ct  Clemente  Alcxand.  lib.  2.  Paidag. 
c.  d. 

Deniquc  sanctus  Augustinus  epist.  253.  rcfert 
hynmum  hunc  Christi,  suo  tempore  circumferri 
solitum  ,  scd  ipsc  cum  imposiurcc  arguit ,  et  a 
rriscillianistis  confictum  significat. 

Porro  liic  juxla  rcctum  historia;  ct  rci  gesta; 
ordincm ,  subneciendus  est  prolixus  Christi 
sermo,  isquc  ardens  ct  igneus ,  qucm  i*ecen- 
set  Joanncs  cap.  13.  nsquc  ad  c.  18.  Hunc 
enim  Christus  habuit  in   c(jeuacuIo    stallui  a 

CCBQa. 

ExiERUNT  iN  MONTEM  Oliveti.  ]  Solcbat  Chris- 
lus,  pivTscriim  uliimis  hiscc  dicbus  viiiD  ,  quo- 
ridic  adire  Jerusalcm  ct  doccrc  in  lemplo,  sed 
subvcspcram  rcdircBcthaniam,ibique  coenarc, 
niox  a  coma  redirc  in  montem  Oliveti,  ibique 
in  oralionc  pcrnoclare ,  ul  indicat  Lucas  cap. 
21.  37.  Nunc  autem  non  adiit  Bclhaniam,  utpotc 
qui  jam  cnpiiassct  in  Jcrusalcm  ,  scd  indc  ivit  in 
montcm  Olivcli,  quasi  ad  sladium  lucUc,  ut  ibi 
sc  Jud.c  ct  Judocis  comprehendcndum  offcrrct. 
Ita  Viclor  Anlioch.  in  c.  l^.  Marci  :  Cur,  ait,  in 
montem  exiit?  quo  spretis  tatibulis  in  commodo 
toco  se  cxponat ,  mauifestumque  faciat  iis ,  qui 
illum  comprchcnsuri  erant.  Maturabat  enim  illum 
locum  occupare ,  ubi  anteh  orare  solitus  erat ,  et 
quetn  proditor  optimc  compcrtum  habebat ,  ut  ait 
Joannes  c.  18.  2. 

31.  TuNC  DiciT  iixis  Jescs  :  Omnes  vos  scan- 

DALUM  PATIEMINI  INME,  IN  ISTA  NOCTE.  SCRU'TLM 
EST  ENIM  :  PeUCCTIAM  PASTOIIEM  ,  ET  DISPEU(5ENTl'R 

OVES  GREfiis.]  Scandalum,  id  cst,  offcnsam  ct 
ruinam  inpeccatimi ,  Primo  ,  pusillaniniitatis  ct 
timiditatis ,  qua  limidi  mc  ,  qui  sum  Christus 
magislcr  ct  Domimis  vcster,  in  passione  dcsc- 
retis  et  fugictis.  Paticmini ,  Syr. ,  offendemini  in 
me.  Ita  S.  Lco  serm.  9.  dc  passionc :  Fuerit  tunc, 
inquit ,  discipulorum  cxcusabilis  pavor,  nec  dijji- 
dentice  culpam  Apostolicus  via-ror  incidcrlt.  Et 
inferius  agens  de  negatione  Petri :  Vidit,  inquit , 
in  te  Dominus  non  fidem  fictam,  non  dilectionem 
aversam ,  sed  conitantiatn  fuissc  turbatatn.  Sic 


TTn.T:L"M.  Cap.  XXVI.  687 

cniin  S.  Marcclliiius,  mulli(iue  alii  in  persecu- 
tione  rogati  a  tyrannis  an  essent  Christiani, 
mctu  tormentorum  ncgantcs  sc  esse ,  directe 
I)cccarunt,  non  contra  fidem,  scd  contra  fidei 
profcssioncm  ,  quia  fidcm  quam  mcntc  tene- 
baiil ,  non  suiil  aiisi  profilcri ,  nc  occidcrentur. 

Sccundo  scandalum  in  fi(le  passi  videntur 
Aposioli,  ut,  ctim  vidcrcnt  Chrislum  a  Juda  el 
Juda'is  capi,  vinciri,  tralii,  ncc  se  dcfendere  , 
scd  ab  iis  vinci  ct  opprimi ,  putarcnt  ipsum  in- 
vitum  vcl  coactum  pali,  ac  [)roindc  cuin  nou 
posse  se  et  suos  eiipcrc,  ac  consequenter  non 
csse  Dcum  ,  ncc  Dei  I-ilium  ,  idcoque  in  mortc 
pcriturum,  ncc  rcsurrccturum,  ncc  quid(juam 
opis  uUcriiis  sihi  ab  co  csse  sperandum.  Quarc 
omnium  Christi  promissorum  et  praedictionum 
immcmorcs,  vel  obliti ,  nil  corumcrediderunt. 
Undc  Ecclcsia  scntire  vidctur  fidciu  Chrisli  tunc 
in  sola  B.  Virginc  pcrmansissc,  dum  in  Paras- 
cevcs  Oflicio  onines  candclas  succcssive  extin- 
guit  unica  dumtaxat  ardcntc  rclicta;  sed  hoc 
vcrius  alii  arctant  ad  fidem  resurrcctionis  ,  quod 
scilicct  sola  B.  Virgo  Christum  a  mortc  rcsurrec- 
turum  ad  lumen  vitte  credidcril.  Idcm  patct  cx 
Apostolis,  qui  Christo  apparcnli  cis  post  rcsur- 
rf.Ttioncm,  diccnti(|ue  sc  rcsurrcxisse  diincil- 
lime  crediderunt.  Unde  Christus  cxprobravit  in- 
crcdulitatcm  corum  ,  Marci  cap.  IG.  v.  Ik.  Ita 
S.Hilarius  :  Scandalum  patiemini ,  iuquit,  idest, 
metu  et  infidelitate  turbabimini.  Et  Eulhymius  : 
Excutietur,  inquit ,  a  vobis  fides  quam  in  me  ha~ 
betis,  sive  fugietis ,  quia  crcdctis  me  vos  amplius 
non  posse  juvare,  vel  defendcrc  :  imo  Christus 
ipsc  Joan.  IG.  v.  31.  ct  32.  Aposlolis  dicentibus, 
JSanc  credimus  quia  a  Deo  existi ;  respondet ,  Modo 
creditis?  Eccevenit  liora,  etjam  venit ,  itt  disper- 
gamini  unusquisque  in  propria,  et  tne  solum  relin~ 
quatis.  q.  d.  Nunc  in  me  crcdilis,  sed  paulo 
post,  cum  videritis  me  capi  ct  pali ,  non  credetis. 
Unde  IbidcmS.  Aug.  tract.  103.  clarc  sicexplicat: 
Non  enim,  inquit,  quando  comprehensus  cst,  tan- 
tummodo  carne  sua  ejus  carncm,  verum  etiam 
mente  reliquerunt  fidem.  Adhoc  pcrtinet,  quod  ait: 
Modo  creditis,  etc.  tanquam  dicerct ,  Tunc  ita 
perturbabimini,  ut  etiam  quod  modo  creditis  relin- 
quatis.  Vencrunt  cnim  ad  tantam  dcsperationem, 
et  sun;  pristince  fidei,  ut  ita  dixcrim  ,  mortetn , 
quanta  apparuit  in  illo  Cleopha,  qui  post  ejus 
rcsun-cctioncm ,  cum  illo  se  loqui  tiesciens ,  et 
quid  ei  contigerit  tiarrans  :  Nos,  inquit,  speraba- 
mus,  quod  ipse  fuerat  rcdcmpturus  Isracl.  Ecce 
quomodo  cum  rcliqucrant  dcscrcndo  ctiam  ipsam 
fidem,  qua  in  cum  ante  crcdiderant.  Hucusque 
Aug.  Quocirca  S.  Augustiuum  secuti  Jansen. 
Franc.  Lucas ,  Emman.  Sa  ct  alii ,  ccnsent 
Apostolos  iu  Christi  caplivitalc  dcfessissc  a  fidc. 

Huc  acccdit  S.  Ambros.  scrm.  /48.  diccns  :  Pe- 
trum  fidcm  pcrdidisse,  ct  Turrccrcmata  1.  1.  de 
Ecclesia  c.  30.  ct  lil).  3.  c.  Gl.  Vcrum  Pctrum  non 
amisisse  fidcm,  sed  laninm  pcccasse  conira 
fidci  professioncm  ,  Thcologi  magni  ct  nuilti 
jam  docent.  Ualio  cst,  quia  hoe  taiitum  dicunt 
Evangclisla'  :  curcrgo  majus  crinicn  fingamus, 
ct  impingamus  Pctro  Apostolorum  Principi  ? 
Acccdit  S.  Ang.  Iracl.  113.  ubi  ail,  Pctrum  lan- 
tuiu  cx  mcln  ncgasse  sc  csso  Chrisliauum  ,  hoc 
cst  Chrisli  discipulum,  sicut  jaiu  in  Japonc 
mulU  fidclcs  mclu  niorlis  idipsum  iicgant ,  qui 
tamcn  in  coixle  irtinent  fidcui.  Ei  clarius  S.  Cy- 
rillus  I.  H.  in  Joaii.  c /il.  ubi  asscriiPetrumnon 
cx  limore,  sed  ex  amorc  Christi  cuiii  negassc , 


fiSS 


COMMENTARIA  IN  MATTiI/F,ini.  Cap.  XXVI. 


quia  scilicel  optahal  videre  Chrislum,  el  cuin 
eo  nuuiore,  quod  ci  non  licuisset,  si  (>jus  sc 
discipultun  confcssus  fuissel.  Et  S.  Ambros.  in 
Lucic  2i.  qui  ait  ,  Petrum  non  negasse  Deum , 
sed  hominem.  ((.  d.  ?icscio  liomincm ,  quia  sciu 
Dcum :  (juare  cum  idem  Amhr.  serm.  hl.  ait 
Petrum  perdidissc  fidem ,  per  fidem  intelligit 
lidei  professionem.  Idem  fere  ail  S.  Hilarius 
can.  32.  in  Mallh.  et  S.  Leo  serm.  9.  de  passione 
l0(iuens  de  Petro  :  Vidit,  incjuit ,  in  le  Dvminus 
non  lidrm  ficlam,  non  ddeclionem  aversavi ,  sed 
constantiam  fuisse  turbatam.  Abundavil  flctus,  ubi 
non  defecit  alfeclus,  et  foiis  charitatis  lavit  vcrba 
forinidinis. 

Peccavitcrgo  Petrus  mortaUter  contra  profes- 
sioncmfi(lei,negando  se  esseChristidiscipulum, 
ideoque  charilatem  amisit,  sed  non  fidem.  Ita 
diserte  docent  Maldon.  hic,  Toletus  in  c.  18. 
S.  Joan.  annot.  11.  uhi  ait  hanc  sententiam  ah 
omnihus  csse  reccptam.  Itcm  Bellarmimus  lih.  3. 
de  Ecclesia  c.  17.  qui  id  prohat  ex  illo  Lucag  22. 
Rogavi  pro  te ,  Pctre  ,  ut  non  deficiat  fides  tua. 
Sic  et  Suarez  tract.  de  Fidc  disput.  9.  sect,  3. 
uhi  asserit  Pelrum  non  perdidisse  fidem ,  nec 
.lacohum,  nec  Joannem  :  hic  enim  paulo  post 
constanter  astitit  Christo  crucifixo ,  et  ah  eo 
Virgini  matri  quasi  filius  commendatus  est ; 
idemque  prohahiliter  opinatur  de  celeris  Apos- 
lolis  :  lii  enim  non  negarunt  Christum,  sed  tan- 
tum  metuentes  comprehendi ,  diffugerunt. 

Permisit  id  Deus  variis  de  causis.  Prima  fuil, 
ut  Christo  plus  patiendi  materiam  suggcreret , 
cumqne  per  omnia  poenarum  genera  exerceret, 
etahomnihus  allligi  sineret.  Magnaenim  Christi 
poena  et  afllictio  fuit  defectio  et  fuga  Apostolo- 
rum,  tum  quia  dolehat  de  eorum  defectione  et 
peccato,  lum  quia  videhat  in  eis  omnem  fruc- 
lum  praedicationis  suie  intercipi  et  perire. 

Secunda,  ut  Apostolis  suam  infirmilatem  os- 
lenderet,  itaque  eos  humiliaret,  et  ad  infir- 
mis  lapsisque  compatiendum  instrueret.  Vide- 
runt  enim  ipsi  omnem  suam  animositatem 
et  constantiam,  qua  Christo  sese  ad  mortem 
adhaesuros  spoponderant ,  visa  ejus  captivi- 
tale  illico  instar  cerae  liquescere  ,  et  evanes- 
cere,  seque  non  nisi  de  fuga  cogitare.  Hic 
verum  fuil  illud  :  Ante  in-celium  leones  ,  in  prce- 
lio  cei'vi, 

Teriia,  ut  declararet  quanta  esset  vis  perse- 
cutionis  aeque  ac  pavoris.  Pavor  enim  Apostolis 
fidem  ,  memoriam  et  mentem  eripuit,  eosque 
cx  leonihus  fecit  leporesj  cervos  et  hinnulos 
fugacissimos.  Quare  pavorem  hunc  nec  ratione, 
nec  naturali  vi  posse  supcrari,  sed  sola  Dei 
gralia  ,  ideoque  hanc  illis  continuo  esse  implo- 
randam.  Pavor  enim  ita  eos  conslernavit,  ut 
.plane  de  Christo  actum  putarent,  nec  sihi  quip- 
piam  ab  eo  expectandum  existimarent ;  quare 
eum  non  nisi  per  Dei  gratiam  superare  potue- 
runt.  Magnum  profecto  dogma  hinc  discimus  , 
inquit  Chrysost.  quia  videlicet  nullo  modo  hominis 
voluntas  sulficit,  nisi  auxilio  superiore  roboretur, 
Et  Victor  Antioch.  in  Marcum  :  Offertur  hic  nobis 
singulare  quoddam  documentum;  nempe  addepel- 
lendas  graviores  tentationes ,  nuUavi  hominis 
promptitudinemsat  esse,  sicccleste subsidium  desit^ 
sicut  scriptum  est ,  Zachar.  13.  v.  7. 

Pehcutiam.  ]  Septuag.  Tzd-:xiov,  id  est,  percute, 
et  )ta  habent  Hehr.  Zachar.  c.  13.  Unde  putat 
Maldon.  Matihaeum,  qui  sequi  solet  Septuag. 
bcripsisse  7r«T«|oy    id  ost  percute.  Yerum  omnia 


exemplaria  constanter  hahenl  r.'x-:i.Xw,  id  est  per- 
cutiam.  Sic  etSyrus  et  Arahicus.  Sed  eodem  re- 
dit  sensus.  Solent  enim  Prophetsc  imperativum 
usurpare  pro  futuro ,  maxime  per  apostrophen 
poelicam,  quae  eis  est  elegans.  Vcrcute  ergo, 
scilicet,  ()  framea,  utpra:cessit,  id  est  o  gladie, 
hocest,  ego  Deus  percutiam ,  id  est,  percuti 
sinam  Christum  gladiis ,  id  est,  armis,  flagellis, 
fuslihus ,  clavis  et  tormenlis  Jud.Torum  ,  illisque 
eum  exponam  pro  hominum  saiute.  Simile  est 
Isaiae  6.  10.  Excccca  cor  populi  hujus,  <  l  aurcs  ejus 
aggrava,  et  oculos  cjus  claude ,  quod  Paukis 
Actor.  28. 2G.  vertit  per  futurum :  Aurc  audietis,  et 
non  inlclligetis  ;  el  videntes  videbitis  ,  et  non  per- 
spicietis. 

PAsTonEM.jChrislum,  quiestpastor  paslorumct 
episcopus  animarum  noslrarum,  1.  Petri  2.  25. 

Et  dxsperge^tur  oves.  ]  Scilicet  Apostoli,  visis 
Judaeorum  gladiis  fugientes  co  singuli,  quo  cui- 
(jue  sors  et  occasiofugiendi  dabatur.  Paulo  post 
lamen  rursum  eos  collegit  et  adunavit  Deus,  ut 
in  Paschate  Christus  resurgens  eos  adunatos 
inveniret,  simulque  omnibusfidem  animum(|ue 
restitueret.  Cum  enim  Christus  el  Aposloli  in 
Jerusalemnon  haherentdomosel  amicos,  Apos- 
toii  fugientes  nescierunt  alium  fugae  terminum, 
quam  ut  se  reciperent  in  coenaculum,  ubi  paulo 
ante  paschacumChristocelebraverant,  eo  quod 
herus  illius  domus  Christi  et  Apostolorum  esset 
amicus  et  hospes  :  quare  eo  se  receperunt,  ihi- 
que  post  resurrectionem  Christus  in  Paschate 
eis  apparuit,  et  fidem  restituit.  Fuil  hyec  pecu- 
liaris  gratia  Chrisli,  quam  statim  maxime  os- 
lendit  in  Petro,  cum  post  irinam  ejus  nega- 
lionem  ipsum  respiciens,  et  compungens  ad 
poenitentiam  excitavit,  fecit(jue  ut  fleret  amare ; 
atque  in  Joanne,  quem  impulit  ut  a  fuga 
rediens ,  cum  matre  sua  cruci  astaret :  unde 
eumdem  matri  quasi  filium  commendavii  et 
tradidit.  Quaretuncutrumquein  graiiam  Chris- 
ti  rediissc  ,  et  sanctificatum  fuisse  ,  non  est 
duhium, 

Praidicit  hsec  Apostolis  Chrislus  ,  ut  eis  se 
Deum  esse  ostendat,  ideoque  se  non  coacte, 
sed  voluntarie  pati  ad  redimendos  homines , 
utque  cum  hcec  passi  fuerint ,  non  dcspereat 
salulem,  ait  S.  Hicron.,  sed  agentes  pcenitentiam 
Ubercnlur. 

32.  PoSTQUAM   AUTEM   RESURBEXERO,   PR/ECEDAM 

( id  estprceveniam,  ait  Euthym.  ibi  vos  excepturus) 
vos  iN  GALiLj:AM.]Gfl^<7ceti7Md/j?(7,  aitS.  Chrysosi. 
ut  a  timore  Jadceoram  liberati ,  facilius  vei-- 
bis  illius  attenderent  et  crederent.  Ne  ergo  post 
lapsum  desperent  Apostoli,  Christus  hic  se  illos 
mox  curalurum ,  imo  in  Galikea  prfcventuruui 
promittit. 

33.  Respondens  autem  Petrus,  ait  illi  :  Et  si 

OMNES  SCANDALIZATI  FUERINT  IN  TE  ,   EGO   NUNQUAM 

sCANDALizABOR.  ]  Ad  haec  dicendum  amor  vehe- 
mens  Christi  Petrum  impulit.  Fides  enim  est ,  ait 
S.  Hieron.  et  ardens  affectus  erga  Dominum,  qui 
sic  eum  loqui  cogit.  Putat  enim ,  ut  ait  S.  Aug. 
lib.  de  Gratia  et  lih.  arb.  c.  17.  se  posse ,  quod  se 
velle  sentit.  Peccat  hic  lamen  tripliciter,  Primo  , 
quod  audacius  Christo  asserenti  refragatur  et 
obstrepit,  ul  ejus  praedictionem  in  se  cassam 
fore  ostendat.  Secundo ,  quod  arrogantius  cete- 
ris  seprrefert.  Tertio,  quod  nimium  praesumit, 
et  viribus  suis  confidit.  Conscius  enim  infirnn- 
tatis  humanae  debuisset  orare  et  dicere  :  Credo 
jd  ficri  posse ,  imo  id  futurum  ex  mea  fragilitate; 


COMMENTAniA  IN  M 

BCd  tu  ,  Domino ,  ram  liia  Kr;ili;i  rorr()l)nr;i , 
lucqiic  iie  iii  i)(;cc;iUiia  l;il)ar,  fiilci  el  sii.slciila. 
Moraliler  idem  experirnnr  in  nobis.  Putamus 
enim  sacpe  nos  forlcs  in  fide ,  in  castitato,in 
palicnlia  :  at  ubi  lenlatio  ingrucrit,  litubamus, 
lr(!pi(iamus  el  subinde  riiimus.  Rcmcdium  crgo 
lentationis  esl  propri;e  infirmitatis  agnilio ,  et 
divin;e  virtutis  imploratio. 
S^.  AiT  iLLi  Jesus  :  Amendico  tiiji,  quia  in  hac 

.NOCTE  ANTEQUAM  GALLUS  CANTET,  TKU  ME  NKGABIS.] 

Gi\TC.  siguilicantius  «Trapv/.c/) ,  id  est  abncgabis  , 
imo  abjurabis.  q.  d.  Pejus  facies  ,  Petre,  quam 
cetcri,  idque  lua  praesumptio  prae  ccteris  merc- 
lur.  Celcri  enim  fugient  dunlaxat,  tu  vero  me 
al)juiabis.  Canlct ,  scilicet  sub  auroram  :  bis 
cnim  cantal  galliis,  Primo  post  mcdiam  noctem; 
Secundo  ,  magis  ct  v;ilidius  sub  auroram  ,  cum 
gcnlit  solem  ct  luccm  advcntarc.  Unde  hoc  tem- 
pus  proprie  vocalur  gallicinium.  Et  ante  liunc 
t.ccundum  galli  cantum  Pelrus  tcr  Cbristum 
jjegavii.  Ilinc  Marcus  ait  cap.  l^.  30.  Prius- 
quani  gallus  voccm  bis  dcdcrit ,  tcr  vie  cst  nc- 
^alurus.  q.  d.  0  Pctre,  qui  nunc  ita  ferves  ad  me 
confitcndum,  paulo  post  liac  ipsa  nocte  eris 
frequentior,  et  cxmetu  fcrvenlior,  ad  me  ncgan» 
dum,  quam  gallus  ad  cantandum  :  sed  gallus 
suo  cantu  dormicntes  excitat  ad  laudandum 
])cum,  tu  vcro  tua  negatione  cxcitabis  alios  acl 
ine  viiuperandum. 

Pelrus,  aitS.  Hieron.de  ardore  fidei  promiltebat, 
ctSalvatorquasi Deusfutura prcedicebat.  Callicinii 
signum  Cbristus  dat  Pclro,  ut  cum  gallum  can- 
tantem  audierit,  mcmincrit  pracdictionis  Cbristi 
sibi  in  signum  negationis  ab  eo  datse,  ideoque 
ct  negationis  et  praesumplionis  suae  pccnitens 
culpam  agnoscat,  et  veniam  petal,  uti  reipsa 
fccit.  Unde  Bcda  in  c.  22.  Luc^c  34.  Ut  Deus ,  in- 
quit ,  modum,  tcmpus,  lioram  ac  numerum  nega-' 
lionis  prcedicit. 

35.  AlT  ILLI  PeTUUS  :  EtIAMSI  OPORTUEniT  ME 
MORI  TECU>J,  AON  TE  NEGABO.  SlMILlTER  ET  OMNES 

uiscipuLi    DixERUNT.  ]  IJt   fidcm  ,   affcctum,  ct 

amorem  suum  erga  Christuni  tcslarcnlur,  scd 

prtTsumptionc  pcccarunt  dupliciierutdixi  v.  33. 

Dices,  Apostoli  crcdebaiit  Cbristum  cssc  Pro- 

pbetam,  imoDei  Filium,  quomodoergo  eisuum 

lapsum  praecedenli  non  crediderunt,  sed  obstrc- 

puerunt?  Rcsp.  Quia  non  ad  Ciiristi  pncdiclio- 

neni ,  sed  ad  proesens  animi  sui  propositum 

praedictioni  conirarium  attcndcrunt,  quod  tam 

forte  ctresolulumin  S(!  expcriebantur,  ut  iinpos- 

sibilc  putarcnt  quod  ipsi  a  Christo  suo  dericcrent. 

Quare  Cbrisli  prcedicUonem,  non  tam  pricdic- 

tioneni,   quam    proposili  et  ainoris  sui   erga 

Cbristum  tcntationcm  ct  probationcm  cssearbi- 

Irabantur,  idco(]ucin  bac  probationc  tam  rcso- 

lutc  et  animose  allcctum  suum  crga  Cbristum 

sibi  dcmonstrandumcsscccnsebant.  Unde  saiic- 

tus  Hilar.  1n  tantum,  ait,  ct  afjectu  ct  cliaritale 

Cliristi  c/fci-cbatar.lVvlvns) ,  at  ct  imbccillitatcin 

carnis  siuv ,et  fulcm  vcrboram  Domini  non  contuc- 

rctur.  Vcrum  ctiamsi  Cbrisli  prTdiclioni  credi- 

dissent,  libcre  tamcn  ncgassciit  Cbristum,  quia 

necpraedictio,  neccjus  crcdulit;is  adimcbantcis 

liberlatem,  imo  eam  cjus(|ue  usum  pr;csuppo- 

ncbant.  Ideo  enim  Cbrislus  pr^edixit  cos  ;i  sc 

dcfccturos,  quia  ipsi  vere  ii  sedcfccturi  crant  : 

non  vero  idco  ipsi  defeccrunt,  quia  Cbristus 

eos  dcfccluros  praHlixil.  Objcclive  enim  prior 

<'rai  corum  dcfcclus  futurus,  quam  cjus  ;"i  Clirislo 

facta  praevisio  cl  pracdictio  :  Christusenim  pr;c- 


\TTIl>f.UM.  Cap.  XXVI.  'jM 

vidil  duiilaxatid,  quod  ab  cis  libcrc  agcntibus 
fiilurum  erat)  ;  nullam  crgo  cis  se  negaiuii 
neccssitatem  imposuil,  cum  negalione  eorum 
fucrit  posterior. 

Instabis,  Si  Pctrns  pr.cdiclioni  Chrisli  fidcm 
adbiix-us,  sibi  pcrsuasisscl  se  ccrto  illa  nocte 
ncgaliirum  Cbristum,  non  potuissct  eum  non 
iiegarc ;  quia  liaec  persuasio  et  crcdulitas  scmper 
menlcmcjus  dcterminassct,  et  (juasi  ligassetad 
negandum  Cbristum  :  ncmo  cnini  polest  conari 
(■nicaciter,  iit  faciat  conlr;iriiim  cjiis  quod  ccrlo 
scit  eventurum  ,  scque  faclurum  :  friistra  cnim 
conarctur;  unde  idipsum  apprebcndit,  et  fiigit 
quasi  sibi  impossibilc  :  scit  cnim  ccito  illud, 
non  aliudcvcnliirum,  quid(|tiid  conclur  ct  agat. 
l\esp.  Pcrsuasioillainclinass?t  quidcm,(t  aliqua 
raiionc  determinasset  Pctrum  ad  ncgandum 
Christum;  sed  in  gencre  sivc  in  confuso,  scili- 
cctutaliquo  noctis  tcmporc  Christum  negarcl, 
non  autcm  eum  cogcbat  hac  bora,  hoc  inslanti, 
hoc  loco ,  hac  occasionc,  coram  his  vel  illis 
ncgare.  Quarc  in  parliculari  omnes  cjus  actus  , 
quibus  Christum  ncgasset,  fuissent  libcri.  Sic 
scienlia,  quascimiisnos  non  possc  vilarcomnia 
peccala  vcnialia,  scd  ncccssum  cssc  ul  aliquando 
inaliquodvenialecxfragiliiatchumanalabamur, 
facit  ct  quasi  cogit  nos,  ut  aliquando  in  aliquod 
tale  incidamus,  sed  gencratim  ct  in  confuso  : 
nam  in  pariiculari  quotieshic  ct  nunc  vcnialitcr 
peccamus,  liberc  peccamus.  Sic  Thcologi  ct 
Suarez  in  tract.  dc  Spe,  docent  eum  cui  revc- 
lala  essct  ;i  Deo  sua  damnatio,  non  posse  eflica- 
citer  spcrare  salutcm  aelcniam,  utpote  quaui 
ai)prchcndit  jam  sibi  cssc  inipossibilcm.  Ncmo 
cnini  potest  conari  ut  faciai  id,  quod  sibi  putat 
csse  impossibile  :  ccterum  cumdcm  possc  ct 
dcbere  observare  omnia  D''i  mandala,  ac  quo- 
licscumque  ea  iransgrederctur ,  libcrc  traiis- 
grcssurum,  ideoque  peccaturum,  etiamsi  scial 
in  gcnerc  se  in  aliquod  peccatum  mortale  lapsu- 
rum,  in  coque  morilurum. 

Porro  lapsus  hic  Pctri  ct  Aposlolorum  cos 
humiliores  et  cautiores  rcddidil.ait  S.  Chrysost. 
Unde  Joan.  cap.  21.  vers.  15.  21.  et  22.  Christo 
roganti  tcrlio  :  Simon  J oannis ,  diligis  jJie.^Petrus 
modcste  respondet :  Domine ,  lu  omnia  nosli,  tu 
scis  quia  amo  te. 

3G.  TUNC  VE.MT  JeSUS  CUM  ILLIS  IN  VILLAM  QU.R 
DICITUR  GeTIFSEMANI,  ET  DIXIT  DISCIPULIS  SUIS  : 
SeDETE     IIIC,     DONEC    VADAM     ILLUC  ,     ET    OREM.   ] 

In  viltam,  grxcc  tUx'j:i.o-j,  idcst,  in  pra-diiim; 
S.  Hilar.  in  agram  ,  ciii  tamen  adjuncla  dc  more 
crat  domus  "rustica.  Christus  cnim  domum  non 
cst  ingressus,  sed  cjus  agrum,  sive  pracdium, 
vcl  pagum.  Gethscmani,  ait  S.  Hicronymus  in 
Locis  Hcbr.  et  ex  co  Adrichom.,  vilhi  crat  ad 
radices  montis  Olivcti,  olcarum  foecunda.  Hinc 
Gcthseinani,  idcin  csl  quod  vallisolei  vel  pinguc- 
dinis  :  h-i^j  g/ie  cnim  csl  vallis,  yr^^  scemcn  est 
oleum  vcl  pingucdo.  Aut  prccjsc  Gctliscmani 
idem  est  quod  torcalar  olci,  r*J  gctli  cniin  cst 
torcular.  In  hac  eiiim  villa  videlur  fuissc  tor- 
cular,  ad  quod  olivae  in  monlc  Olivcti  copiose 
provenicnlcs  d.cf^'»ebanuir,  ut  in  co  prcmcren- 
ttirad  cxprimcndum  oleum.  Distabat  hiXC  villa 
;i  ccenaculo,  in  qtio  Cbrislus  cocnarat,  sexccntis 
circiler  passibus,  id  cst  mcdio  milliari  Italico, 
ct  insupcr  ccnlum  circitcr  passibus. 

Porro  co  scccssit:  Cliristus  Primo,  orationi.? 
causa,  ut  doccrct  nos  cum  oranius,  (iihTrcre 
locuiu  secreium  cla  turbis  rcmouim,  ubi  mcn« 


COn.NEL,    A    LiPlDE.       TOM.    VIII. 


62 


!\00 


COMMEXTAUIA  LN  MATTIl^UM.  Cap.  XXVI. 


itulla  redistrahatiir ,  scd  totaui  sc  ad  Dcuni  col- 
li{j;at  elclcvct  :  Erudicm  iws,  ait  S.  Chrys.  quielcm 
ettranquilUluleininoralionibusdiligcnterapi^elere. 

SccuikIo,  iit  oslcii(lci'ct  scmortcm  non  fugcrc, 
scd  appclcrc,  idcoqiic  ad  iocuni  Jud;c  proditori 
iioluui  sc  confcrl,  (piasi  olTcrcns  sc Judae  elJu- 
d.cis  ad  pncdani  ci  lanicuiam,  veliit  agnus  ct 
viclinia  Dci,  aiit  sicul  liiclalor  amhilpalaeslrani, 
cursor  sladium,  ducliator  ducllum. 

Tcrlio,  ut  dcmonslraret  sc  ex  pura  miseri- 
cordia  et  charitalc  i)ro  hominum  salute  pati  ct 
niori.  Miscricordiai  cnim  symholum  csi  olcum  : 
Gelliscmani  aulcni  idcm  est  quod  vallis  olei  : 
([uare  sicut  ihi  (.'X  olivis  exprimel)atur  oleum, 
iia  ihidcni  ex  agonia  expressus  cst  sanguis 
Christi,  (juo  quasi  oleo  reficimur,  unginiur, 
l)ascinuir.  Lndc  illud  :  Oleum  efjusum  nomcn 
luuin,  Cant.  1.  Vidcihi  dicta. 

SkdETE    HIC,    UONEC    VADAHI    ILLUC,    ET    OREM.  ] 

Illuc,  scilicel  in  hortum,  ut  ait  Joan.  cap.  18. 
vers.  1.  qui  i\  villa  Gclhscmani  quasi  jactu  lapi- 
dis  dislahat,  ut  patet(.'x  Lucae  cap.  22.  vers.  41. 
ci  rupi  cuidam  concavac  adha-iehal.  Vide  tahu- 
las  Adrichoniii,  in  quihus  cernes  juxta  hunc 
hortum  fuisse  tugurium  sancla)  Pelagise  pocni- 
lentis,  ct  alia  ex  parte  sepulchrum  Bcatie  Virgi- 
nis,  sursum  vcro  locum  montis  Oliveti ,  c  (]uo 
Clnistus  in  cffilum  consccndii.  Par  cnim  fuit 
ct  congruum  ,  ut  uhi  Christus  summe  doluit  ct 
humiliavit  scipsum  patiendo,  ihidem  summc 
([uoquc  gaudcrct  ct  exallaretur  scandendo  in 
coDlum.  Idcm  in  clcctis  ccteris  saepe  facit  Deus. 
Ergo  Chrislus  prsecise  non  oravii,  nec  trislatus 
csiin  villaGclhsemani,  scdin  hortovillee  vjciuo. 
Hatio  esl,  quia  Cliristusin  horto  orsus  cst  pas- 
sionem  suam ,  qua  cxpiavit  pcccatum  Adae,  sci- 
licct  comestioncm  pomi  vctili  in  horto  paradisi 
commissam.  lUo  cnim  se  et  totam  suam  progc- 
niem  pcrdidit,  ac  peccato,  morti  et  gehennae 
>ul)jecit:qua2  omnia  hic  Christus  cxpialinhorto 
per  agoniam,  quani  in  eo  suhiit,  juxla  illud 
Cant.  8.  5.  Sub  arbore  vialo  suscilavi  te  :  ibi  cor- 
rupta  esl  mater  tua,  ibiviolata  est  genitrix  tua, 
.scilicet  Eva,  ac  per  Evam  Adam,  et  per  Adam 
omnes  postcri.  In  horlo  ergo  Christusparadiso, 
ex  quo  per  Adam  cxpulsieramus,  nos  reslituit, 
ihiquc  liortumEcclesiae,  myrrhamortincaiionis, 
croco  charitalis,  nardo  humilitatis,  liliis  virgi- 
num,  rosis  martyrum,  laurcis  doctoium,  clc. 
vernant(jm  instiluit,  juxta  iilud: //ci/7«icoHc/((5H5, 
soror  mea  sponsa,  liortus  concLusus ,  fonssignatus. 
Emissiones  luce  paradisi,  etc.  Cant.  U-  v.  12.  Vide 
ihi  dicla. 

37.     ET     ASSUMPTO    PETUO,     ET    DUOBUS      FILIIS 

ZEBEDiEi  (Jacoho  ct  Joanne  )  coepit  contuistari 
et  moestus  esse.  ]  Relictis  in  Gcthscmani  octo 
Apostolis,lres  reliquos  sccum  assumpsil  inlior- 
lum,  scilicci  Petrum,  Jacohum  ,  et  Joannem,  ut 
iiisoli  conscii  csscnt  cjus  tristitiaj  el  agonia,',  ue 
ceteri  eadem  turhareniur  et  scandalizarentur ; 
lum  quia  his  trihus  quasi  familiarihus  maxime 
Christus  confidehat ;  tum  quia  hi  ircs  viderant 
paulo  ante  ejus  gloriam  in  Transngurationc 
lacta  iu  monleTahor :  quare  parerat,  uthipari- 
ter  viderent  ejus  agoniam  et  dolorem  in  monte 
Oliveti ;  discerentque  viam  ad  gloriam  essc  pas- 
sionem  et  agoniam,  ac  per  mortcni  Calvarice 
(;t  rcucis  lendendum  esse  in  monlem  et  clarita- 
tmn  Tahor.  Ita  Origenes  :  Celcros ,  ail,  scdcre 
jussi  i(t  infirmiorcs ,  vos  ut  firmiores  volo  collabo- 
lare  mecuin  in  vigiUis  el  oralionihus. 


CoEMT  (ultro  et  sponte  sua»  volunlarie  ei  \\- 
here ,  non  coacle ,  non  invite )  contristari 
(gra^cc,  >u7r£io3at,  id  esttristari,  aflligi,  molcstia 
alfici )  et  mocstus  esse.  ]  Syrus,  vehementer  atigi ; 
graece  csl  a.Zr\[j.ovtiv ,  id  est  adeo  angi,  ut  quasi 
exanimetur,  prae  dolore  deficere,  supra  modum 
aegrescere,  utextra  se  quis  esse  vidcatur.  Unde 
suhdit  Christus  :  Tristis  est  anima  mca  usque  ad 
moriem.  Hinc  Lucas  angorem  Chrisli  vocat  ago- 
ninm,  qualemscilicet  suheunt  morihundi,  dum 
agunt  animam ,  et  sunt  in  agone  mortis,  cumea 
luciantes.  Intcrprcs  in  Marco  ko-/i/jio-nXv  verlil,  tce- 
dere  ;  angor  enim  facit  ut  hominem  taDdeatvita;, 
etmori  malit  quam  adeo  angi. 

Marcus addit, ccepit pavcre ; graecc  ly.Ox/j.QiXcOc/i^U} 
estohstupesccre,  aut  pavereusque  adsluporem. 
Pavor  enim  vehemens  inducit  stuporem,  facilque 
stupidos  (.'t  attoniios,  ut  ne  loco  quidcm  sc  mo- 
vere  queant :  sicut  lco  rugitu  suo  ita  consternat 
ct  ohstupefacit  cctera  animalia,  ut  fugere  ne- 
queant,  sed  immohiliaconsistant;  quare  ipseea 
capit,  laniat  ct  devorat,  teste  vEliano  et  Aldro- 
vando  in  Lconc.  Ratio  apriori  cst,  quod  Inmetu 
ct  pavorc  spiritus  vilales  et  animales  fugiantad 
cor,  ui  illud  pavidum,  et  ex  pavore  deficiens 
confortent,  quo  fit,  ut  caput,  manus,  pedcs 
spiriiihus  liisce,  qui  mortui  et  sensalioni  suh- 
serviunt,  destituti,  frigeant,  rigeani,  stupeant, 
fiantque  immohiles.  Hinc 

Nola  hicPrimo,  in  Christo  fuisse  veram  tristi- 
liam;  licetenim  ipse  ah  initio conceptionis  suae 
fruerelur  visione  Dei,  hypostatice  sihi  uniti, 
cssetque  heatus  et  in  summo  gaudio  ;  tamen 
summe  quoque  tristatus  est,  scd  respectu  di- 
versorum  ohjectorum,  saltemforraalium,  nimi- 
rum  Dco  supernaturaliter  capacilatem  animae 
cjus  extendente  et  dilatantc,  per  concursum 
specialem  ,  quo  concurrchat  cumanimaChristi, 
ul  simul  summum  gaudium  ob  visum  Dcum,  et 
summam  trislitiam  ob  instantem  sihi  mortem 
suscipere  etelicere  posset.  Ita  communiter  do- 
ceiit  Theologi,  qui  refellunt  Melch.  Canum  di- 
ccntem  I.  12.  de  Locis  c.  Itt.  in  Christo  suspen- 
sum  fuisse  gaudium  quod  naturaliler  ex  visione 
Dci  scquiiur,  eo  lempore  quo  fuit  yiator,  ul 
et  tristari  posset 


dolen 
p.  q.  46 


Vide  D.  Thomam  S. 
arl.  8.  et  Suarez  3.  p.  q.  18.  disp.  38. 
seci.  8.  Christus  crgo  simul  fuitviator  et  com- 
prchensor  :  ut  viator,  irisialus  et  passus  est;  ut 
comprehensor,  beatus  extitit,  et  gaudioplenus. 
Porro  Christus  non  lanlum  qua  comprehensor, 
sed  eliam  qua  viator,  simul  sinnrne  gaudebatcl 
dolcbatde  sua  passione.  Dolehatenim  de  ea  se- 
cuiidum  partem  aninite  inferiorem,  qualenus 
passio  haec  erat  noxia  naturae;  gaudebat  de  ea 
sccundum  partem  superiorem,  qualcnus  illa 
erat  a  Deo  volita  et  ordinata  ad  hominum  sa- 
lutem. 

Nota  Secundo,  hanc  tristitiam  nontantum  in 
appetitu  scnsitivo,  sedetiaminvoluntateChristi 
fiiisse,  saltem  secundumpartem  ejus  inferiorem, 
quae  naturaliter  respicil  ci  amat  bonum  nalurae 
suae,  scilicet  vitam  ct  sanitatcm;  refugil  vcro, 
oditquc  mortem  et  dolorem,  de  iisquc  tristatur. 
Id  ila  esse  patct  ex  verhis  Christi,  dum  orans 
Patrcm  ait :  Veramlavien  non  sicut  ego  volo,  sed 
sicut  tu.  Voluntate  ergo  sua  naturaliter  volehat 
liberari  a  morte.  Et  apud  Lucam  :  ISon  viea  vo- 
lunlas ,  sed  lua  fiat. 

^'oia  Tertio.  Tristjlise  Chrisli  primaria  cansa, 


COMMRNTAniA  IN  MA 

non  fuil  preevisa  (liscipuloruni  fuga  et  scanda- 
luin,  ut  voliint  S.  Ilicr.  cl  S.  Hilar.,so(l  viva  ap- 
prehcnsio  irislanlis  passionis  ctmortis,  ut  patci 
CX  co  quod  ipsc  orans  ait  :  Tratiicut  a  me  callx 
iste.  Pra;vi(lcl)at  cnirn  Clirislus  omniact  singula 
tormcnia ,  llagclla ,  opprohi-ia,  alapas ,  irrisioncs, 
hlasphcmias,  niortcm  ct  cruccm  sihi  a  Judcris 
infligcnda,  ac  vivacitcr  dolorum  singuloiuni 
magnitudincm  ct  accrhitatcm  p^mctrahat  ci 
pondcrahal,  ut  sihi  jam  illa  paii  vidcrctur,  (jujc 
apprehcnsio  tantam  ci  trisiitiam  ct  angorcm 
intulit,  lit  gemeret,  trcmcrct,  langucrct,  pal- 
lcsccrct,  virihus  dcnccrcl,  ct  pcnc  concidcrct, 
injo  ut  sudaret  saiiguincm  ;  nimirum  voluit 
Christus  hac  tristilia  cxpiarc  laclitiam  ct  dclcc- 
tationem,  quam  hahuitAdam  in  csu  pomi  vctiti, 
ct  quam  hahcnt  singuli  dum  pcccant  in  suis  dc- 
liciis,  opihus,  honorihus. 

Porro  alise  multu!  fucrunt  in  Christo  causcC 
iristitisD,  oh  quas  ah  initio  conccptionis  pcrom- 
jaem  vitam  usquc  ad  mortem  coniiuuo  summc 
iristiitus  cst,  scilicct  Prima  fuit,  pcccataomnia 
cl  singula  omniuni  ct  singulorum  honiinum, 
qui  ah  Adam  fucrunt,  sunt,  ct  crunt,  usquc  ad 
Hnem  mundi.  Hcec  cnim  ipsc  omnia  in  sc  quasi 
propria  lucnda  ct  cxpianda  susccpit,  ut  pro  iis 
injurioect  offcnsaBin  Dcum  Patrcm  satisfaccret. 
Anima  cnim  Christi  in  Dco  videhatomnia  sacri- 
legia,  homicidia,  adullcria,  lihidincs,  furta, 
calumnias,  hlasphcmias,  aliaque  horrcnda  ct 
immania  scdcra,  ac  pro  illis  compunclionem  ct 
dolorcm  summum  clicuii;  pcrindc  ac  si  illa 
commisissct.  Vidcbat  cnim  quanta  scelcrum 
singulorum  cssct  gravitas,  quanta  Dei  ofTensi 
majcstas,  ct  conscciucnicr  quanta  pcr  illa  Dco 
ficrct  injuria  ct  offcnsa  :  quarc  dolorcm  clicuit 
utriquo  quoad  ficri  polcrat  condigimm  etcom- 
mensum.  Hoc  cstquodipse  gcmensaitpsal.  21. 1. 
Deiis,  Detts  meiis ,  respice  in  ine  :  quare  mc  dcre- 
liqtiisti?  longe  d  salule  mea  verba  detictorum 
meortim. 

Sccunda  causa  tristitice  fuit  praevisio  dolorum 
omnium,quos  passuri  crant  Martyrcs  in  cquu- 
leis,ignil)uSjtormentis  quihuslihct;Confcssores 
in  pcrsccutionihus,  mortificationihus,  morhis, 
calumniis ;  virgincs  in  tucnda  casliiate;  conjugcs 
in  educationc  filiorum,  scrvorum,  ancillarum, 
paupcrtate,  lahorihus,  ctc.  Praelati  et  Pastorcs 
in  guhcrnandis  fidclibus,  fidclcs  quiquein  ten- 
tationihus  miuuli,  carnis  etdicmonis.  Atque  nos 
omncs  ct  singulos  omnium  et  singulorum  dolo- 
res  Christus  mcntaliter  in  se  suscepit,  pro  eis 
dolcns,g(nncns  ct  orans,  ut  singulis  suo  dolorc 
ct  gcmitu  gratiam  et  rohur  ad  cuncta  susiincn- 
dum,  ct  supcrandum  a  Dco  Patrc  impclrarct : 
ipsc  cnim  fidelcs  suos  nti  filios,  amat  quasi 
seipsum.  Undc  (teillorum  miscriis  ct  alTlictioni- 
hus dojet,  quasidc  suis,  ut  patet  iMatth.  25.  v. 35. 
c.t  ao, 

terlia  causafuit,  ingratitudo  liominum,  prnc- 
scrtim  quod  praevidcrct  tam  paucis  hosce  suos 
dolores  profuturos;  paucos  cnim  salvandos 
forc,  plurimos  vcro  oh  suam  ncgligcutiam  ct 
ingraliludincm  damnandos.  Unde  (tc  eo  canil 
Po(!la  : 

Non  clolor  Iiicce  rticus,  dolor;  ast  amor  :  lioc  dolco  unum, 
Quoil  liiLor  liic  inallis  iiostcr  iniiiiis  crit. 

Otiarta  causa  fuit,  allliclio  rnatris  suce,  prcr- 
scrfim  dum  cruci  asiarct  :  dolores  onim  lilii 
quasi  gladii  translixcrunt  animam  nlatris ,  ci  cx 


TTII^UM.  Cap.  XXVT.  iOI 

ca  inipsum  Christum  reCcxisiuiI  :  hunimc  cniin 
ipsc  dolchat  matrcm  suam  adco  alfiigi  jiropier 
sc.  Vcruni  lias  c(itcrasquconmcs  tristiiiasaniuio 
I)rcmchat  ct  supcrahat  Christus,  scdhancunam 
inhorto  discipulisostcndil.  Undc 

Noia  Qnarfo,  hanc  tristiliam  in  Chrislo  noii 
fuissc  ncccssariam,  aut  naturalcm  ct  invohin- 
tariam,  ita  ut  rationis  ct  voluutatis  imperiuin 
[iraevcnirct,  ut  in  nohis,  dum  aliquid  nohis  mo- 
lcstum  accidit,  sed  fuissc  omnino  lihcram  ct  li- 
hcrc  i\  Cliristo  assumptam,  quodTlicoIogidicunt 
in  Christo  non  fuisse  passioncs,  scd  propassio- 
ncs  :oinncsenim  affeclus  molusque  volunlatis, 
a;que  acappclitus  scnsilivi  inChristoorichanlur 
cx  rationis  disposilionc,  ct  lihcra  voluntalis 
clcctione.  Huic  cnim  omncs  inferiores  vircs  et 
potcntiae,  tam  in  Adamo,  quam  in  Chrisio  pcr- 
fcctc  suhditae  crant  :  hoc  cnim  cxigehat  juslitia 
originalis,  siveplcna  anima;  rcctiludo,  qua;  cral 
in  Cliristo,  sicutet  in  Adanio,  qnamdiupcrstilit 
in  sua  innoccntia ,  uti  docent  Thcologi  cx  S.  Au- 
gust.  lih.  \l\-  de  Civit.  cap.  9.  Unde  Damasccn. 
lih.  3.  dc  Fide  cap.  23.  Permitlebat ,  ait,  carnem 
pati  propria,  scd  nihil  in  Christo  coactum  :  volens 
cnirn  esitriit,  timuit  et  contristalus  csl. 

Nota  Quinto.  Lucas  22.  62.  addit  Chrislum 
sudassc  sanguincm,  ct  ah  angclo  fuissc  con- 
fortatum,  dc  quo  in  Luca  dicam.  Hinc  Isaias 
c.  52.  3.  Chrislum  vocatvirtim  dolorumf  oh  cau- 
sasquas  ihidcm  rcccnsui. 

Porro,  causoe  finalcs  cl  moralcs  hujustristitiae 
Chrisli,  fuerc  variae.  Primam  dal  S.  Chrysost. 
It  vcram,  ait,  carnem  se  suscepissc  dcmonstret, 
humana  stistinet.  Sic  S.  Hieron.  et  Origenes,  et 
S.  Lco  serm.  7.  dc  Passione  :  In  noslra ,  ait,  hu- 
mililate  conteviptits,  in  noslra  mccstititdine  con- 
iristalus,  innostro  est  dotore  crucifixus.  Secun- 
(lamdatS.  Gregorius  21.  Moral.  c.  17.  Appropin- 
(juanle  morle,  ait,  in  scmentis  noslrct  ccrtantem 
cxpressit,  (jtiia  valde  timemus  morte  appropin- 
(/(««n«e.  Tertiam  datS.  Amhros.  in  cap.  22.  LuCcT. 
\.  hh.  Nitsquam  magis,  ait,  Chrisli  pietatem  et 
majestalcm  demiror ,  qtiamhic,  ubi  pterique  hoi'- 
rent :  mintts  mihi  contuleral  nisi  meiim  suscepisset 
affectum  :  sttscepit  tfistitiammcam,  utmihisuani 
lcctitiam  largiretur :  confidcntertrisliliamnomino, 
quiacrucem  prcedico;  dcbuit  dolorem  sttscipere  ut 
vinc€7'et  :  non  habet  fortitudinis  luudcni  stupor  : 
nos  vottiit  crtidire,  iit  futttrce  mortis  mcestitiam 
vincereniiis ,  ct  forle  ideo  tristis  est,  qiiia  post  Ada.' 
lapsitm  nobiscst  necesse  mori;  itemqtie  qaiapcrse- 
ctitores  sciebat  immanis  sacritegii  pcenas  dattiros, 
Ctnonnullis  interjcctis  :  Dotes  ergo,  Domine,  non 
tun,  scd  mca  vutncra;  non  ttiam  mortcm,  sed 
nostram  inftrmitatem, 

Elcganter  ct  pic  S.  Athanas.  tract.  dc  Passionc 
clcrucc  :  Dcsccndit  Cltristus ,  ail,  ut  nobisascen- 
sitm  pararct  :  experlits  csinativitalem,  ulnosper 
eam  Palri  innascibiti  rcconcitiaremtir  :  infirmaltis 
est  proptcr  nos ,  ul  nos  erigeremiir  robore ,  utquc 
dicamtis  more  Pauli  :  Otnnia  possum  in  eo  qui  me 
corroborat  Jcsii  Cliristo,  Assiimpsil  corpiis  corritp- 
tibitc,  ut  corruptibitc  inducrcl  incorruplibitilalcm : 
indtttt  mortatc,  ut  qiiod  crat  mortatc ,  indiierci 
immortalltatcin  :  denique  facltis  csl  homo  :  mor- 
tuus  cst ,  ut  noi  homincs  cmorienles  c/ficercmiir 
dii,  ncc  amptius  fiabcrcmus  mortcm  rcgnanlem. 
Mors  cnim  nobisnon  dominnlur ,  ctc. 

Ouarta  causa  fuil,  ut  horrorcmmortis,  quiex 
pccrato  Ad.c,  in  pojnam  nohis  innictus  cst,  mi- 
tigarct,  imo  in  gaudium  ct  spem  mclioris  vit.x 


A.Dli  COMMF-NTARIA  IN  MA7 

iu  coclo  coris»^qnot)(l;c  conviiilcrct.  Ilinc Ciirislut) 
incruil,  ul  niarlyiesin  lunlis  lonmnlis  clinor- 
libus  laiii  atrocibus  non  cxhorrescerent,  ncc 
pavercnt,  scd  iillro  eas  anibirent,  in  iisquc 
«}xultarcnl  ct  jubilarcnt,  uti  fccit  S.  lf,'natius, 
S.  Laurentius,  S.  Vinccntius.  Chrislus  enim  accrba 
nostra  in  se  susccpit,  ut  nobis  sua  dulcia  con- 
ferrct.  Susccpit  tristitias  nostras  ,  ul  nobis  suas 
ketitias  rependcret  :  ycnit  Clu-istus,  aitChrysol. 
Scrni.  150.  nostras  suscipere  infirniltales ,  ct  suas 
nobis  conferrc  virtutes.  lUirsum  hac  trislilia  et 
agonia  sua  mcruit  Christus,  iit  fideles  in  agonia 
mortis  consiituli  cani  non  horrerent ,  sed  pa- 
ticnter  ac  subinde  Isetanter  ob  spem  rcsurrec- 
tionis  cam  excipcrcnt,  dicerentque  cum  Osec 
ci  Paulo  1.  Cor.  c.  15.  v.  55.  quasi  insultanles 
inorti  :  Absorpta  cst  mors  in  victoria;  ubi  cst , 
viors ,  victoria  lua?  ubi  esl  vwrs  slimulus  tuus? 
Vidc  utrobique  dicta. 

Quinta  causa  fuit,  ut  sua  tristitia,  pavore  ct 
angore  curaret  nostram  acediam,  pusilianimi- 
tatcm,  mctus,  angorcs,  scrupulos,  melancho- 
lias,  diffidcntias,  etc.  juxta  illad  Isaia;  53.  U. 
Vere  Languorcs  nostros  ipse  tulit,  et  dolorcs  nostros 
ipse  portavit.  Quare  in  hisce  omnibus  optimuin 
remedium  est,  recurrere  ad  Christum  agonizan- 
lem,  utipse  per  cxemplum  et  meritumtristilioc 
ct  agoni.-c  quam  passus  est  in  horto,  nostram 
curet.  Hacenimdc  causa  illam  sustinuit.  Nam, 
ut  ait  S.  Leo  Serm.  3.  de  passione  :  ISostrce  infir- 
mitatis  alfectus  participanclo  curabat ,  et  pccnalis 
cxperientia  metum  subeundo  peltebat.  In  nobis 
ergo  Dominus  nostro  pavore  trepidabat ,  ut  sus- 
ceplionemnostrce  infirmilatis  indueret ,  etnostram 
inconslantiam  sucevittutis  soliditate  vesliret. 

Rursum  ut  horrorem  difTicultatis,  quae  in 
omni  virtute  occurrit  ( virtus  enim  versatur 
firca  ardua)  nobis  minueret  vel  adimeret.  Hic 
ciiim  horror  plurimos  a  virlute  et  sanctitale  re- 
moratur.  Quare  dum  quce  difllcultas  vel  tentatio 
Dccurrit ,  armemus  nos  medilaiione  agoni.T 
Christi  :  si  enim  ipse  eam  liictando  et  sudando 
sanguinem  superavit,  nos  certe  nostras  gene- 
rose  eis  resistendo  vincere  oportet.  UndePaulus 
llebr.  12.  fidelcs  exhortans  ad  luctam  :  Per  pa- 
tientiam ,  inquit,  curramus  ad  propositum  nobis 
ccrtamcn ,  aspicientcs  in  auclorem  fidei ,  et  con- 
sammatorem  Jcsum,  qui  proposito  sibi  gaudio 
suslinuit  crucem  confusione  contempta,  atque  in 
dexta^a  sedis  Dei  scdet.  liecogitate  enim  eum  qui 
talem  sustinuit  a  peccatoribus  adversum  scmelip- 
sum  contradictionem  ,  ut  ne  fatigemini  animis 
r.esi.ris  deficientes.  ISondum  enim  usque  adsangui- 
nem  restitistis  adversus  peccatum  repugnantes. 

Docuil  crgo  hic  Christus  nos,  ut  ralionc  ct 
inente  repugnemus  passionibus  noslris,  prie- 
hcrtim  acedioe,  tristitiseet  anxietati;  itaque  illas 
'iomemns  et  rationi  subigamus.  Quare  impieet 
imperiteCalvinus  ctBeza  liicChristum  accusant, 
nt  mollem,  timidum,  inconstantem,  allernis 
^otis  vacillantem,  et  Martyribus  pusillanimio- 
rcm  :  quia  hascc  passiones  ipse  non  inviius 
snbiit,  scd  sponle  accersiit,  ut  cum  illis  luctando 
animose  easdem  vinceret,  et  easdem  in  nobis 
domaret.  Nam,  ut  ait  S,  Aug.  Christus  potestate, 
non  infirmilatc  turbavit  seipsum.  Vide  D.  Thomam 
et  Scholasticos  3.  p.  q.  15.  art.  U. 

38.    TUNC   AIT    ILLIS    :    TrISTIS    F.ST    ANIMA    MEA 

(Syrus,  cegritudo  inest  animce  mccti)  usque  au 

VOUTF.M    :    8L'STIXET£    HIC ,    ET   VIGIL.VrE   MECUM.  ] 

ti.  d.  Ex  viva  apprehensionc  iastaQtium  mihi 


TIl/EUM.  Cap.  XXVI- 

lormenloniin  ctmortis,  adco  tristor  ct  angof ^ 
acsijam  morerer;  sustineo  agoniam  ct  dolores 
mortis,  quales  sustinent  moribundl;  spiritus  et 
vires  me  deliciunt,  videor  mihi  mcerorc  et  pa- 
vore  quasi  exanimari,  angor  mihipene  vitainet 
si)iritum  eripit.  Singulaverba  habent  emphasim 
doloris.  Tristis,  id  cst  tristissima  est  caro,  non 
affectus,  scd  rtjama  mea,  qiiia  tristitia  intima 
anima^  mesc  penetrat,  animamquemeam  quasi 
gladius  dissecat,  juxta  illud  :  inlraverunt  aquce 
(  amaritudinuinetafllictionum)  usque ad animam 
vieum,  Psalm.  68.  1.  Usque  ad  mortem,  ut  ad 
mortem  quasi  me  adigat ,  ut  k  morte  vix  puncto 
distem,  ut  si  vel  tanlillum  tristitia  crescat,  me 
obriial,  vitamque  mihi  extorqueat  :  quia  vidco 
et  mcntc  intueor  atrocissima  poenarumomnium 
genera ,  mox  continue  usque  ad  mortem  mihi 
subeunda.  Cogita  quo doloris  ct  amoris  sensu  hsec 
Petro,  Jacobo  et  Joanni  dixerit  Christus  :  quod 
ejusfueritpathos,  quivultus,  quojvox,  quaefacies. 

SusTiNETE.  ]  Graece  iJ.ihu-ct,  id  est,  mancte, 
expectate  ct  intuemini  me  hic  in  mortis  agonia 
summe  dolentem  et  orantem  :  tum  ut  doloris 
mci  sitis  testes;  tum  ut  a  me  dlscatis  in  omni 
tribulatione  confugere  ad  orationem,  nt  notat 
Theoph.;tum  ut  mecumvigilando,compatiendo, 
orando,  aliquod  tantae  afflictionis  lenimen  et  so- 
latium  mihi  afTeratis;  sed  frustra  :  nam  tristitia 
vos  obruit  et  in  somnum  adigit.  Unde  queritur 
Christus  psalm.  C8.  21.  Sustinui  qui  simul  contris- 
taretur ,  et  non  fuit;  et  qui  consolaretur ,  et  non 
inveni.  Voluit  Christus  ex  vehementia  amoris 
puram  et  miram  subire  passionem ,  sine  ulla 
consolatione  vel  consolatore.  Voluit  merum 
ebibere  calicem  fellis  et  amaritudinis,  sine  uUo 
melle  suavilatis,  tumutcopiosa  esset  redemplio, 
lum  ad  exemplum  heroicoe  virtulis ,  ut  fortitudi- 
nis  apicem  in  hoc  suo  actu  exprimeret.  Christus 
enim  in  sua  passione  actus  omnium  virtutum 
hcroicos  et  perfectissimos  elicuit.  Quare  in  ea 
ipse  fuit  portenlum  humilitatis,  quia  cum  in 
forma  Dei  csset ,  cxinanivit  se ,  etc.  humiliavit 
semelipsum ,  factus  obediens  usque  ad  mortem, 
viortem  autem  crucis ,  Phihpp.  2.  8.  Ipse  in  ea  fuit 
portentum  patientioB,  constantise,  fortitudinis  : 
uii  jam  ostendi.  Ipse  fuit  portentum  charitatis  ; 
quia  majorem  diiectionem  nemo  habet,  quam  ut 
unimam  suarn  ponat  quis  pro  amicis  5H«5,-Christus 
autem  eam  posuit  pro  inimicis  suis,  uti  exagge- 
rat  Apostolus  Rom.  5.  8.  elita  de  ceteris. 

39.  Et  puogressus  i>usillu.\i  prociwt  in  faciem 

SU.VM,  ORANS  ET  DICENS  :  PaTERMI,  SI  POSSIIJILE 
EST,  TRANSEAT  A  ME  CALIX  ISTE.  VeuUMTAMEN  NON 
SICUT  EGO  VOLO,  SEU  SICUT  TU. 

Progressus  pusillum.  ]  Scilicet  ad  paucospas- 
sus,  discedens  a  Petro,  Jacoboet  Joanne,  utse- 
ereto  oraret;  sed  ita  ut  ab  iis  nolari,  videri  et 
audiri  posset.  Procidil ,  grsece,  ETiijsv,  id  cst, 
cecidit  in  faciem  suam,  scilicet  prono  et  pro- 
slrato  in  terram  corpore,  faciem  terrae  afligens, 
ut  hoc  gei^u  Primo ,  summam  suam  afllicf ionein 
ostenderet  :  Secundo,  ut  insigne  humilitatis 
exeinplum  daret :  Tertio,  ut  summam  Deo  Patri 
reverenliamexhiberet:  Quarto,  utonus  immane 
peccatorum  nostrorum,  quod  ipse  in  se  susce- 
perat,  reprsesentaret  :  hoc  enim  ipsum  suo 
pondere  degravavit  et  afnixitin  terram  :  Quinto, 
ut  ipse  quasi  reus  et  pcenitens  pro  nobis  se  sis- 
lcret  Patri,  eique  totum  se  ad  casligationem 
offerret.  q.  d.  En  ego  pro  hominibus  reurc  me 
libi  dcdo,  6  Pater,  en  lotum  mc  ad  pa-naraeis 


COMMENTAniA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XXVI. 


/»05 


rfcl)ilam  ofTero.  En  (lorsum  sterno  ad  llaKella , 
caput  adcoronaiu  spincam,  manus  et  pedes  ad 
clavos,  totum  corj^us  ad  crucem ;  me  unum  ergo 
llagelia,  corona,  punge  ct  crucilige,  ut  homini- 
bus  parcas,  eosque  in  gratiam  recipias. 

OnANS.  ]  Christus  enim  qua  homo,  vere  et 
proprie  orabat  Deum  Patrcm,  imo  seipsum  qua 
Deus  est.  Locus  ille  horli  ad  radices  moniis  Oli- 
veli  situs,  inquooravitChristus,  posteaaChris- 
lianis  illustratus  est  ecclesia  ihidem  extructa  , 
leste  S.  Hieron.  in  Locis  Hebr.  Addit  Beda  tract. 
dc  Locis  sanclis  cap.  6.  in  finc ,  et  ex  eo  Baronius 
anno  Chrisli  3/i.  petram  ipsam  in  qua  Christus 
orans  flexit  genua,  quasi  molleni  ceram  iisces- 
sissc,acinsc  genuum  Christi  vestigia impressa 
cxcepisse ,  ipsumque  lapidcm  in  ecclesia  asser- 
vari.  Adjungit  Baronius,  aitquc  :  Accepimus 
«tiam  ab  his  qui  loca  sancta  lustrarunt,  eliam 
in  inio  vallis  Josaphat,  quam  torrens  Cedron 
prcelerlluit,  in  lapidibus  ipsis  ejusdem  Christi 
bomini  nostri  vestigia  pedum  impressa  rcman- 
sissc,  hactenusque  servata  csse. 

PATEn    MI,    SI    POSSIBILE    EST,    TRANSEAT    A    ME 

f.ALix  isTE.]  Absolntc  hoc  erat  possibilc,  sed  im- 
jiossibilcerat  posito  Dci  dccreto,  dc  rcdimcndo 
Iiouiinc  ex  rigida  juslitia  per  mortem  Christi.  Kt 
sciebal  id  Christus  :quarc  absoluie  hic  non  vult, 
ncc  orat  conlrarium  vohmtali  Patris  ;eque  ac 
snce;  sv.d  tantum  exponit  naturalc  d<;sidcrium, 
.«iivevolunlatcm  suaniincflicacem  et  condiliona- 
lam,  quae  natin\Uiler  horrebat  mortcm ,  opla- 
l)alque  ab  ea  liberari :  libcre  tamcn  ct  secundum 
raiioncm  se,Dco  contrarium  volcnli,  scilicetut 
inorcrctur,  planc  subdcbat. 

Transeat  a  me  CALix  isTE.  ]  Piimo ,  Calvinus 
sic  explicat  :  Non  fuit ,  inquil,  luvc  medilatu 
Chrisli  oratio ,  scd  vis  ct  impctus  doloris  subitam 
ci  voccm  extorsit ,  cui  statim  addita  fuit  correctio. 
Eadern  vclwmcntia  prcesentem  c(vlcstis  decreti  mc- 
moriam  illi  abstulit ,  ul  non  reputarct  in  ipso 
momento,  sc  liac  lcge  rnissumesse  humani  generis 
redemptorcm  :  sicut  gravis  anxietas  sa^pe  cali- 
ginem  oculis  obducit ,  ne  simul  in  mentem  veniant 
omnia.  Verum  impius  hic  blaphcmat,  dum 
Chrislo  violenliam,  oblivionem ,  ignoranliam  , 
caligincni ,  inconslantiam,  divinre  volunlalis  re- 
pugnanliam,  ideoque  peccatum  rcipsa  adscribit. 
Nam,  ut  superius  dixi ,  Christus  non  coacle, 
sed  libera  voluntatc  tristitiam  cl  dolorem ,  in- 
deqne  oralioncm  hanc,  qua  illam  patcfaccrct, 
suscipil ;  sed  ila ,  ut  illam  pcr  oralionem  et 
.-piritum  regerct,  et  Dci  voluntati  subjiccret. 
ouocirca  prior  actus  posteriori  fuit  subslratns 
i:i  subordinatus ,  ideoquc  secundum  reciain 
ralioncin  direclus  ct  ordinatus  :  nil  enim  in 
Christo  potuit  essc  inordinatum  ct  incomposi- 
lum.  Batio  cnim  ct  pars  superior  rccle  justc- 
quc  nolcbat,  ut  pars  inferior  suam  trisliiiam 
ei  mortis  horroremosteuderct,  ob  causas  supe 
rius  recen.siias. 

Secundo,  S.  Hioron.  per  rrt/tVem  accipit  pcc- 
catum  JiuUTorum  :  quod  sciliccl  ipsi  Christum 
suum  occiderent.  q.  d.  Cupio,  o  Patcr,  pati 
et  mori,  sed  opto  ct  oro,  ut  non  patiar  ncc 
occidar  a  Judaeis,  ne  illi  qui  sunt  gens  mca 
<'l  filii  Abraliae.  tam  immanc  scelus  commit- 
tant,ctob  illud  gravissime  danuicntur  ot  cru- 
«Mcniur  in  gchcnna.  Vnde  ct  signanter,  ail  S.  Hie- 
ron.,  non  dixH,  Transeat  (\  mc  calix ,  sed ,  Calix 


isle  ,  lioc  est  populi  Judreorum ,  qui  excusationcni 
ignorantiOi  liabere  non  potest,  habens  legem  el 
Prophctas ,  qui  me  quotidie  vaticinantur.\{iv\xui 
hic  scnsus  arctior  est. 

Tertio  ergo  plene  et  adacquale  :  Transeal , 
id  est  prcetereut,  ut  vcrtil  Syrus,  ct  avertatur 
a  mc  calix  iste ,  instantis  mihi  tam  horrenda- 
passionis  et  mortis ,  ut  illum  non  gustem, 
cum  tamen  dccrcveris ,  ut  eum  usque  ad  fun- 
dum  ct  f<eces  exliauriam.  Cur  passio  vocctur 
culix,  dixi  cap.  20.  v.  22.  Porro  Origcn.  Decre- 
luin  Dei  crat,  ait,  ut  Cluistus  biberet  hanc 
passioncm,  sicque  ille  ab  eo  transirel,  ct  paiilcr 
ab  universo  hominum  genere  transiret  et  abirel. 

Ouario,  S.  Calharina  Scnensis,  teste  Ambros. 
Calharino  in  ejiis  Vita  Ilalica  lib.  2.  c.  28.  ct  29. 
duasalias  afTcrebatexpositiones,  easquc  diccbai 
sibi  a  Christo  revclatas.  Prior  est ,  quod  Clu-istus 
siticbat  calicem  passionis  avidissime,  ut  amo- 
rcm  erga  Patrem  ostendcrct ,  nos<}ue  redimc- 
ret,  ideoquc  optabat  accdcrari  et  absolvere  hoc 
opus  ;  ait  crgo  :  Illico  fac,  6  Pater,  wl  patiar 
moriarquc ;  ardor  enim  mcus  patiendr  non  pa- 
litur  moras ,  ne  horic  quidem  \el  instantis 
unius  :  itaquc  pcr  mc  transcat,  ac  dcindc  a 
me  transeat  calix  iste,  ut  abolita  mortc  ijlico 
revertar  ad  te.  Hoc  enim  Chrislus  optabat  secun- 
dum  spiritum  ,  licet  secundum  carnem  horrcrct 
mortem,  et  oplaret  transirc,  id  cst,  avcrti  a 
sc.  Et  sic  hi  duo  scnsus  se  compatiuntur  :  po- 
tcratcnim  Christus  unum  orare  sccundum  car- 
ncm,  allerum  secundum  spiritum.  Si  poterat, 
cur  non  fecil?  nam  constat  eum  sitiisse  hanc 
passionem,  cum  diccrct  :  Baptismo  habco  bap- 
tizuri ,  et  quomodo  coartor  doncc  perficiatur? 
et  paulo  ante  passioncm  ;  Dcsidcrio  desidcravi 
lioc  pascha  manducare  vobiscum.  Voluit  crgo  dare 
excmplum  S.  Ignatio  ct  aliis  gcnerosis  Marly-- 
ribus  desiderandi  cruces. 

Posteriar  :  Vidcbat  Cluislus  multos  ingratos 
fore  suic  passioni ,  mansuros  in  pcccatis ,  ac 
damnandos;  hic  crat  ci  summus  dolor,  hunc- 
que  vocat  hic  calicem.  q.  d.  Transeat  a  mc  calix 
istc,  id  est,  amovc  a  nic  liunc  dolorcm  et 
numerum  damnandorum  ,  fac  ut  omncs  sal- 
vcnlur.  ht  si  hoc  ChrisLus  cllicacitcr  orasset, 
impetrassct ,  quia  Palcr  nil  ncgat  Filio  :  scd 
maluit  Christus  se  conformarc  Pairis  voluntati, 
cl  juslitiiT,  idcoquc  dixit :  iSon  mca  votunlas ,  scd 
tua  fuit.  Ilaec  S.  Catharina,  non  tam  ad  littc- 
ram ,  quam  ad  cxprimcndos  pios  ct  ardcntcs 
Christi  sensus  cl  airtctus. 

Symbolicc  S.  Ililarius  i  Passuris  discipulis,  ail, 
Claistus  omncm  in  se  corporis  nostri  inlirmita- 
lcm  assumpsit,  cruciquc  secum  univcrsa  ,  quibus 
infumamur ,  u/lixit ,  st  idco  trunsirc  ub  co  calix 
non  potest ,  nisi  illitm  bibut ,  puti  nisi  cx  cjtis  pas- 
sione  non  possumus.  q.  d.  Christus  :  Transcat, 
o  Pater,  calix  istc  passionis  et  patientiii:  meae 
in  meos  ndeks ,  ut,  cuni  mcas  passiones  sub- 
ibunt,  meam  quoquc  patienliam,  mcuinquc 
robur  ad  lolcrandum  tc  dante  expcriantur. 

Pie  ct  sapicntcrS.  Bcrnard.  scrm.  20.  in  Cantic. 
Stipcr  omnia ,  inquit,  rcddit  umabilcm  tc  viihi, 
J(Sn  bonc ,  calix  qtunn  bibisti ,  opus  nosn-ip  re- 
dcmptionis.  Iloc  omnino  (tmorcm  nostrum  faritc 
vcndicat  totum  sibi  :  Uoc ,  inquam,  cst ,  quod 
nostram  devolionem  et  blandius  aUicit,  et  justius 
cxit^it ,  c(  urctius  stringit,  ct  ufjicit  velumcnfua. 


'•^'i  COMMENTAniA  IX  M 

MuUum  quippe  laboravil  in  eo  Salvator ,  nec  in 
omni  mundi  fabrica  tantum  fatigationis  auctor 
assumpit.  Illa  dcnique  dixit ,  et  facta  sunt ;  man- 
davit,  ct  crcata  sunt.  At  vei-o  hic  et  in  dictis 
sustinuit  contradictores ,  et  in  faclis  observatores , 
et  in  tm-nientis  illusorvs,  et  in  morte  exprobra- 
tores.  Ecce  quomodo  dilexit.  Et  nonnullis  inter- 
jectis  :  Dilexit  autem  fortiter ,  dulciter  ,  sapien^ 
ter.  Dulce  nempe  dixei-im ,  quod  carnem  induit ; 
cautum,  quod  culpam  cavit ;  forte  ,  quod  mortem 
sustinuit.  Unde  concludit  :  Disce,  6  Christiane, 
(l  Christo  quemadmodum  diiigas  Christum.  Disce 
amare  dulciter,  amare  prudenter ,  amare  fortiter. 
Dulciter  ,  ne  illecti;  prudenter  ,  nedecepti ;  forti- 
ter ,  ne  oppressi  ab  amore  Domini  avertamur.  Nec 
mundigloria  seu  voluptatibus  abducaris;  dulcescat 
tibi  prce  his  sapientia  Christus.  Pie  seducaris  spi- 
ritu  mendacii  et  erroris ,  lucescat  tibi  vcritas  Chris- 
tus.  Ne  adversitatibas  fatigeris  ,  confortet  tevirtus 
Dei  Ch7-istus,  Zelum  tuum  inflammet  charitas  , 
informet  scientia ,  firmet  constantia.  Sit  fervidus, 
sit  circumspectus ,  sit  invictus. 

Verumtamen  non  sicut  ego  volo,   sed  sicut 
TU.  ]  Arabicus,  verumtamen  non  secundum  volun- 
tatem  meam,  sed  secundum  voluntatem  tuam, 
supple,  fiat.  hviczs ,Nonmeavoiuntas ,  sedtuafiat. 
Hinc  patet  conlra  Monoihelitas  non  unam ,  sed 
duas  in  Christo  fuisse  voluntates  ,  scilicet  unam 
liumanam  ,  alteram  divinam  :  hic  enim  huma- 
II am  subjicit  divinae ;  ergo  non  fuit  in  Christo 
solum  divina ,  quse  suppleret  humanam ,  ut  vo- 
luere  Monoihehtae  :  hanc  enim  habuit  solum  ut 
Deus  ;  sed  et  humana  :  hanc  enim  habuit  ut 
homo ,  per  hanc  meritus  est  nostram  redemp- 
tionem.  Hinc  Synodus  VI.  act.  U.  et  10.  probat 
duas  in   Christo  fuisse  voluntates,   humanam 
«'t  divinam,  et  humanam  diviUce  per  obedien- 
tiam  fuisse  subjeclam,  atque  asserit  hanc  esse 
expositionem  S.  Athanasii,  sancti  Augustmi, 
S.  Ambrosii,  S.  Leonis  ,  recitatis  eorum  verbis. 
Imo  humana  Christi  voluntas  licet  in  se  una, 
virtute  tamen  et  operatione  fuit  quasi  duplex, 
scilicet  una  naturalis,  qua  fugiebat  mortem  : 
altera  rationis  et  libera,  qua  subdens  se  vo- 
luntati  Dei  mortem  appetebat,  ac  juxta  hanc 
dicebat :  Ferumtamen  non  sicut  ego  volo ,  volun- 
late  naturali,  sedsicut  tuvis.  q.  d.  Voluniateratio- 
uaH  subjicio  voluntatem  meam  naturalem  tuie 
voluntati,  6  Pater  ,  nec  aliud  volo  quam  quod 
iti  vis.   Quare  voluntas  Christi   naturalis  erat 
conditionata  et  inefficax ,  quia  sub  conditione 
lantum  ,  si  scilicet  placeret  Deo  ,  cupiebdt  eva- 
(lcre  mortem.  Verum,  quia  htX'C  conditio  non 
ponebatur,  hinc  voluntas  hacc  erat  cassa  et 
ineiricax.  Rationalis  veroejus  voluntas  erat  abso 
hiia  et  efRcax,  quia  per  eam  absolute  et  efTi- 
caciter  subjiciebat  se  voluntati  divinae,  in  ob- 
jeclo  tam  materiali  quani  formali ,   quia  am- 
piectebatur  mortem  ob  eanulem  rationem,  ob 
quam  eam  volebat  Deus,  scilicet  ob  redemp- 
tionem  hominum.  Naturalis  vero  Christi  volun- 
tas  ,  in  objecto  materiali  videbatur  coniraria 
voluntati  divinse,  quia  nolebat  moriem,  quam 
illa    volebat ,  sed  in  regula  ei  stibordinatione 
eidem  erat  conformis,  quia  sinei)at  se  regi  e'c 
corrigi  a  voluntate  rationali,  per  eamque  subjici 
voluntali   divinac;  ac   vicissim  Dei,   ajque  ac 
Christi  hominis  rationalis  volunlas,  ex  delibe- 
rala  justaque  ratione  volebat,  ut  naturalis  ejus 
voliuilas, hunc  actum  horruris  fugjcniortis  inef- 
ficaccmexprimeret.obcausas  jamdicuis  :  omni 


ATTIT.EUM.  Cap.  XXVI. 

ergomodo  Christi  voluntas  volebat  id  quod  Deiis 
volebat  eam  oplare  et  velle ,  itaque  per  omnia 
voluntati  divinae  erat  conformis.  Volebat  enim 
Deus,  ut  Christus  fieret  mundi  piaculum,  ideo- 
que  scelerum  omnium  piacuium  se  fccit  Ciiris- 
tus,  uti  docet  Euseb.  libr.  1.  de  Demonslr. 
Evang.  cap.  10. 

Moraliier  docet  hic  Christus ,  unicum  afflic- 
tionis  remedium,  esse  orationem  et  resignatio- 
nem  in  voluntatem  divinam.  Quare  in  omni 
tentatione  cttribulatione  confugiendum  esse  ad 
auxilium  non  hominum ,  sed  Dei ;  solus  nos 
ab  ea  liberare,  vel  in  ea  corroborare  ad  vin- 
cendum  poiest,  imo  cupit,  si  invocetur,  etsi 
ejus  voluntati  nos  humihtcr ,  revcrenter  el 
amanter,  uti  filios  docet,  subjiciamus.  Undc 
S.  Leo  serm.  7.  de  Pass.  sic  ait :  Hcec  vox  (fiat 
voluntastua)  capitis,  salus  est  lolius  corporis, 
luec  vox  omnes  fideles  instruxit ,  omnes  confes- 
sores  accendit ,  omnes  martyres  coronavit.  JSam 
quis  mundi  odia,  quis  tentalionum  turbines ,  quis 
posset  pcrseculoruvisuperare  terrores ,  nisi  Chris- 
tus  in  omnibus  et  pro  omnibus  patiens  Patri  di- 
ceret  :  Fiat  voluntas  tua  ? 

40.    ET  \ENJT    AD   DISCIPULOS  SUOS,   ET    INVENIT 

EOs  DOiwnENTEs,  ET  DiciT  Petro  i  Sic  ( sicciuc , 
itane  )  non  potuistis  una  hora  vigilari;  me- 
cuM  ?  ]  Venit  ad  discipulos ,  tum  ut  aliquod  moe- 
roris  sui  solatium  ,  ex  eorum  aCfectu  ei  alloquio 
captaret,  etsi  sciret  exiguum  et  quasi  nulluin 
illud  fore ;  tum  ut  suorum  curam  gereret ,  doce- 
retque  Pastores  etEpiscopos  etiam  in  afflictione 
gravissima  suorum  curam  gerere;  imo  inter- 
rupta  quoque  oratione  visitare.  Dormientes,  ex 
moerore  ettristitia,  ut  habet  Lucas  ,  prccser- 
tim  quia  jam  erat  nox,  qua;  somnum  conciliat. 
Petro,  qmn  hic  ceterorum  caput,  ceteris  au- 
dacius  fidelitatera  suam  opemque  Christo ,  us- 
que  ad  mortem  spoponderat. 

Sic  NON  POTuisTis  ?  ]  Advcrte  hic  quam  leniter 
et  modeste  Chrisius  suos  ccrripiat ,  et  ad  vigi- 
iiam  excitet.  Non  exprobrat ,  nec  ait :  Vos  infidi , 
vos  torpidi,  inertes,  quid  dormiiis  in  extremo 
hoc  meo  discrimine  ?  Ubi  sunt  splendida  vestra 
promissa  ?  ubi  fides  ?  ubi  constantia  ?  Sed,  sic, 
non  potuisiis.  q.  d.  Voluistis  quidem  vigilare , 
sed  somnus  ex  mcerore  obortus  vos  oppressit; 
quare  non  voluntati ,  sed  impoieutiae  et  infir- 
inilati  vestrae  somnum  hunc  ascribo  :  sed  agite, 
animos  suscitate,  infirmilatem  superate,  som- 
num  excutite. 

Mystice,  S.  Irenteus  lib.  U.  c.  39.  Veniens,  inquit, 
Christus  excitavit  eos  ,  et  erexit  ,  significans  quo- 
niam  passio  expergefactio  est  dormienlium.  Quis 
enim  licet  sceleratus  non  excitetur  ad  dolorem , 
vidensChristumdolentemprosetamacerbapati? 

Ul.    ViGILATE    ET    ORATE  ,    UT    NON   INTRETIS    l.\ 

tentationem.  ]  Qua  injecto  ^  Juda?is  metu  me 
negetis ,  deseratis  et  fugiatis.  q.  d.  Si  mea  peri- 
cula  vos  non  movent,  vestra  vos  moveant.  Ecce 
enim  ingruit  vobis  gravissima  mei  negandi  tcn- 
tatio.  Vigilate  ergo  et  orate,  ut  eam  superelis, 
quia',  ut  ait  Origenes ,  qui  spiritaiior  est ,  soiU- 
citior  debet  esse  ,  ne  magnum  bonum  ipsius  gra- 
vem  habeat  lapsum.  Eccehoc  estremedium  omnis 
tentationis,  quod  Chrisius  hic  assignat ;  sci- 
licetvigilia  ad  prsevidcndas  et  discutiendas  dia- 
boli  et  hominum  nos  tentantium  artes  et  frau- 
des  :  atque  ad  eas  superandas  oratio,  et  divina; 
opis  imploratio.  Ut  non  intrelis  in  lentalioncm, 
id  est,  ut  tcntatione  instante  non  illaqucemini 


COMMr-lMAlilA  Ii\  MA 
ri  capiamini,  sicul  avos  cipiuiilur  1  ..qufco  ct 
l)isces  liaino,  qucui  proplcr  cscaui  intraiit  ct 
suljeun».  Non  ait,  Ul  non  lcntciuiui  :  lioc  cnini 
Sccpc  ncc  (!st  in  no.stia  potcstatc,  n(!C  iu  Dci 
yoluntatc.  Dcus  cnim  vult  nos  lcntari ,  ut  piol)ci 
nostrani  fidcm,  ct  virtutcm  Iticiando  augcai 
mcrita(|iic  ct  coronas  nol)is  acc(;rsat,  scd,  /(/ 
non  inlrrds  in  tenlalioneni ,  ila  sciiicct  ut  iihi 
vos  occupct,  possidcat,  domiuclur.  Iiitrat  iii 
tentationcm,  ait  Tlicopliylacl.  qui  ahsorhclur  a 
tenlulione  ,  et  in  cju.i  ijotestate  ftt.  Kl  S.  Hicroii. 
ilt  non  intretis  in  tenlationcm  ,  lioc  cst ,  iiiquil, 
ne  tentatio  vos  superel,  et  vincat ,  et  peccato  irre- 
titos  intra  casses  suos  teneat. 

SPIRirUS    QUIUEM    1'ROMPTUS    EST,    CAP.O    AUTKM 

i.NFinMA.  ]  I.oquiiur  dc  Spiritu  ct  carncnon  siia, 
scd  Pctri  cl  Apostolorum.  Ita  S.  Hilarius,  q.  d. 
Scio  quidcm  vos  spirituclmcntecs.se  promptos 
ctparatos  ad  miiii  adlKcrendum  ,  cliamsi  Juda;i 
vobis  mortem  mincnlur,  scd  scitolc  carncm 
vestram  essc  infirmam.  Carnem  vocat,  tum  car- 
iicrn  proprie  dictam;  unde  Syrus  vcrtit,  corpus 
vero  infirnium;  tum  appetitum  scnsitivum  ct  na- 
luralem  carnis  alTectum,  qui  fugit  persecutio- 
nem,  passioncm  ct  morlcm  ,  ad  iilaquc  supe- 
randum  infirma  cst  et  imljccillis ,  cum  ad  suas 
opes,  lionorcs,  delicias,  quas  appetit,  sitvaidc 
rol)usta  ct  valida.  Oralc  ergo  ne  caro  infiruia 
vestrum  infirmct  spiritum,  et  ad  me  n(;ffandum 
compeliat,  scd  ut  Deus  sua  gratia,  tam  spiri- 
lum  ,  quam  carncm  vestram  ita  confortct,  ut 
non  tanium  prompti,  scd  et  validi  sint  ad 
omnia  advcrsa  superandum,  ut  mci  causa  etiam 
inorlem  alacrcs  optctis,  ct  fortitcr  obcatis  :  Ita- 
que,  ait  sanctus  Hieronymus,  quantum  cle  ar- 
(lore  mentis  confulimus ,  tantum  dc  fragilitale 
rarnis  tinmunus.  Qmxre,  alienius  quidam  ,  pcr 
.v/)/n7«ni  accipit  d.nemoncm,  pcr  carnem  homi- 
nem ,  q.  d.  Tenlator  diabolus  fortis  esl  ad  tcn- 
tandum,  homo  vero  dcbilis  ad  tcntaiioni  ejiis 
rcsistendum.  Porro  Origcn.  Omnium ,  ait,  caro 
infirma  cst ,  non  autem  et  omnium  hominum  spi- 
ritus  promptus  cst ,  scU  tantum  Sanctorum,  qui 
spiritu  prompto  opera  carnis  mortificant.  Addit 
IVIarc.  Et  ignorabant  (  Aposloli )  (pdd  responde- 
rcnt  ci  :  quia  pcrjjlcxi  et  pcrculsi  liiuc  m(i'- 
rore,  inde  sonimo  preincbantur,  erantque  inopcs 
menlis  et  consilii. 

/l2.  ItERUM  SIXUNDO  AnilT,  ET  ORAVIT,  DICF.NS  : 
rATER  MI,  SI  NON  1'OTEST  HIC  CAI.I.X  TRANSIUE 
INISI  ninAM  ILLUM,  l'IAT  VOLUNTAS  TL'A.  ]    ChristUS 

in  hac  secunda  orationc  idem  oravit,  quod  iu 
prima,  ut  patet  ex  Marco.  Dixit  crgo  :  Vater 
mi ,  si  fieri  potest ,  transcat  «  vic  calix  iste  : 
vcrumtamcn  non  sicut  ego  voto ,  scd  sicut  tu.  Vc- 
rum  Matih.  priorem  orationis  partcm,  utpolc 
incllicacem  ct  cassam,  oinisit,  ut  postcriorcm 
in  qua  tota  oralionis  Chrisli  vis  ct  clllcacia  con- 
sistit,  stabilirct ,  camque  nobis  imilandam  pro- 
poneret.  Absohilc  enim  Chrislus  oplal)atetora- 
bat  bibere  caliccm  passionis,  Dei  voluntale  sibi 
decrctum  et  destinatum.  Plane  enim  ct  omnino 
peiiit,  ut  Dei  voluntas  in  se  in  omnibus,  et 
per  omnia  impleretur. 

43.  Et  VENIT  ITEUVM,  ET  INVENIT  EOS  DORMTEN- 
TES  :  ERANT  ENIM  OCULI  EOUUM  GUAVATI.  ]  Mffirorc, 

a;(jueacvigilia  ct  fatigatione,  inde  somno.  Erat 
enijn  yiox ,  ct  ca  intcmpcsta ,  ail  Chrysost.  qui 
ct  artdit ,  Christum  cos  hic  non  redarguisse , 
viagnani  corum  infirmitntcni  esse  significantcm. 


TTH^UM.  Cap.  XXVI.  493 

UU'  Et  I-.ELICTIS  ILLIS,  ITEKUM  AHIIT,  ET  ORA- 
VIT  TKRTIO,   KMIDKM   SKRMO.NEM  DICENS.  ]    Tertio  , 

Prinio,  iit  ostcnderetvchcincntiam  suae  tristitiie, 
qua,  iuiiiiiiicutc  jam  Judaadcuiu  iradcudum, 
augchalur,  adco  ut  agoniam  moilis  subieufc 
cx  ca  sudarit  .saiiguineui,  idcoque  angclus  con- 
lortarit  cuin,  ul  doccl  Luc.  c.  22.  v.  Ul.  ct  62. 
d(;  quo  ibidcin  plura;  lm'c  cnim  oiiinia  conti- 
gcruiit  in  lcrtia  (^lirisli  orationc  duintaxat,  noii 
aiitcm  iii  prima  quo([uc  et  secunda,  ut  vult  Jan- 
scnius. 

Scciindo,  iit  doccrcl  in  alllictionc  subindc 
Deuin  in  priina  oralioiic  nos  non  exaudirc ,  ut 
ssepius  ct  fcrvcnlius  orcnuis  :  quarc  orationem 
tunc  esse  duplicandam  ct  triplicandam,  donec 
a  Dco  exaudiamur,  ct  inipclrcmus  (juod  pos- 
cinius.  1'crscveraulia  crgo  coroiial  opus  ,  prce- 
sertiin  orationis.  Si  Chrislus  Douiinus  in  prima 
ct  secunda  oratione  non  cst  exauditus  a  Patre, 
quid  miruui  si  nos  humili  in  oratione  statim  non 
cxaudiamur'.'  Pcrscvcrcmus  crgo  in  oratioue,  et 
sic  fruclum  oralionis,  qu(.'m  scnsit  Christus, 
cxpcricmur,  nimiruin  confortationcm  Dei  pcr 
angelos,  tristitio;  sedationcm  ,  magnanimitatem 
ad  adversa  ultro  aggrcdicndum  ct  supcrandum. 
Modum  crro ,  persevcrautiam  et  fructum  ora- 
tioiiis  ,  nos  docct  hic  Christus. 

Symboiice  Primo  ,  Remigius  :  Ter,  inquit, 
orat  Christus  pro  Apostolis ,  et  viaxime  pro  Pe- 
tro ,  qui  ler  eum  erut  negaturus.  Secun(lo,  Ra- 
banus  :  Ideo,  ait,  tribus  vicibus  Dominus  oravit, 
ut  nos  d  pcccatis  pi(eteritis  venium ,  et  prwsentibus 
malis  tutelam,  ct  futuris  periculis  cautelam  ore- 
7nus;  el  ut  omnem  orationem  ad  Patrem,  et  ad 
Filium,  et  ad  Spirituni  S.  dirigamus  :  et  ut  in- 
tegcr  spirilus  noster  et  anima  et  corpus  servelur. 

Tcrtio,  S.  August.  in  Qiucst.  Evang.  in  hunc 
locum  :  ISon  absurde  intelligitur  ,  inquit, /)rop- 
tcr  trinam  tcntationcm  passionis  ,  ter  Dominuvi 
orasse.  Sicut  enim  tentatio  cupiditatis  trina  cst, 
ita  et  tentatio  timoris  trina  cst.  Cupidilati  qud 
in  curiositate  est ,  opponitur  timor  viortis  :  sicut 
enim  in  illa  cognoscendarum  rerum  cst  aviditas , 
ita  ct  in  istametus  amittcndas  talis  notitice.  Cupi- 
ditati  vcro  honoris  vcl  latulis ,  opponitur  timor 
ignomini(Ji  ct  contumeliarum  ;  cupiditati  autcm 
voluptatis ,  opponitur  timor  (loLoris. 

hb.  TUNC  VEMT  AD  DISCIPULOS  SUOS,  ET  DICIT 
ILLIS  :  DOKMITE  JAM,  ET  REQUIESCITE  ;  ECCE  APPRO- 
PINQUAVIT  IIORA,  ET  FlLIUS  UOMINIS  TRADETUR  IN 
MANUS  PECCATOKUM. 

TuNC  VENiT.  ]  Christus  in  tertia  oralione  con- 
fortatus  al)  angclo  ,  diinisit  iristiliam  ,  agoncm 
ct  sudorcin  sanguincum,  (picm  spoiite  assump- 
scrat ,  animumque  ac  spiritum  pristinum  re- 
sumpsit ,  atquc  gcneros(;  toium  sc  ad  passio- 
ncm  composuit,  uliroqucJudicetJudaeisobviam 
l-Todicns  se  iradidit,  ut  dicam  Lucae  22.  v.  /jl. 
ct  62. 

DoRMiTE  JAM  ET  REQUiEscrTE.  ]  S.  Chrvsostomus 
cjusque  assccKx  Theophyl.  ct  Euthyni.  putant 
hoc  ironice  dictuni  a  Chrislo,  q.  d.  lii  lioc  cx- 
tiemo  pcriculo(  1  agonc  tam  vcsiro,  (piam  mco, 
non  ost  dormicndi  lcmpus,  sed  vigilandi,  si  un- 
quam  :  (luare  somnum  exculilc,  cvigilatc,  cn 
adcst  Judascum  salcllitibus.  ad  inc  compreheii- 
dciidum  :  vidclur  cniin  Chrislus  luvc  dixissc 
acccdente,  et  fere  pr.Tsenle  Juda  ,  unde  sequi- 
tur  :  Ecce  uppropiquavit  hora ,  et  Fitius  hominis 
tradctur. 

Ex  adverso  simplicius  e.\  MarcoS.  \ug.  lib.  Z- 


u% 


COMMEXTARIA  IN  MATThTflUM.  C!\r>.  XXVT. 


de  Consensu  Evang.  cap.  U.  vt  ex  codem  Bcda  , 
id  serio  diclum  putanl  i»  Christo,  quod  scilicet 
compaticns  infirmiiati  Apostolorum  aliquantu- 
ium  somni  cis  indulscrit,  donec  appropinquanlc 
Juda  dixit,  su/ficit ,  ut  addit  Marcus;  ct ,  ut  sub- 
dit  Matthiuus  :  surgite ,  camus.  Unde  grace  est, 
xac&Euotre  to  /otTtiv ,  id  cst ,  dormitc  quod  reliquum 
cst,  id  est ,  dormite  modico  tcmporc  quod  restat, 
usque  ad  adventum  Juda; ;  Sy  rus ,  dormite  adliuc, 
id  cst,  pcrgite  dormire,  quasi  Christus  hicc  dixerit 
.luda  adhuc  longius  a  se  distante ,  ct  tempus 
somni  Apostolis  concedenie. 

EccE  APpROPiNQUAViT  iioRA ,  ab  aetemo  h  Deo 
ratre  fixa,  et  meae  passioni  martyrioque  decreta, 
ct  (id  est  qua  )  Filius  liominis  tradetur  (grjECe, 
TraoaSiSoTat ,  id  cst ,  traditur ,  id  est,  jain  jam 
iradetur)  in  manus  peccatorum.  ]  y.aiT  iioyjrjv,  et 
imtoiiomastice,  qui  scilicet  summi  peccatores  , 
liominesque  scelestissimi,  quales  erant  Judas 
et  Judici  furentes  in  Christum  Deum  et  Domi- 
luim,  utcumiorquerent  et  necarent.  Nunquam 
enim  fuit  scelestior  gens,  quam  illa  Judaica  , 
lempore  Christi;  ideoque  illo  tcmpore  nasci  et 
mori  decrcvcrat  Christus  ,  ut  plura  et  atrociora 
;i  tam  scelestis  pateretur.  Summa  enim  ejus 
bonilas  voluit  cerlare  ,  et  quasi  duellum  inire 
cum  summa  Judaeorum  maiitia,  ut  in  ca  quasi 
in  capite  malitiam  omnem  debellaret,  sibique 
subjicerct,  imo  curaret,  et  in  bonitatem  con- 
vcrteret.  Quare  in  eo  mire  resplenduit  divina 
Christi  clementia,  aeque  ac  potentia,  quod  mox 
Judeos  hosce  tam  scelestos  sibique  infestos , 
per  jS.  Petrum  et  Apostolos  ad  se  converterit, 
vi  Sanctos  cosque  eximios  effecerjt,  Act.  2.  Zjl. 
€t  seq. 

^6.    SURGITE,   EAMUS   t  ECCE   APPROPINQUAVIT    QLI 

ME  TRADET.]  Scdebant  Apostoli ,  ut  innixi  cubilis 
cominodius  dormirent.  Jubet  ergo  eos  surgere 
(^hristus ,  ut  secum  non  fugiant ,  sed  obvient 
Juda3,  Hinc  patet  Christum  in  terlia  oratione 
cxauditum,  et  confortatum  a  Deo  per  angelum, 
ii-istiliam  et  agoniam  cxcussisse  ,  ac  magno  ge- 
jierosoque  animo  obviam  ivisse  Judae ,  morti  et 
cruci.  Nam ,  ut  ait  Origenes  :  Vidit  in  spirita 
appropinquantem  Judam  traditorem ,  qui  non- 
dum  videbatur  a  discipuLis  cjus:  Ita  undique 
discipalos  erudit,  inquit  Clirysost.  ,  non  necessi- 
tatis ,  nec  infirmitatis  lianc  rem  fuisse  ,  sed  dis- 
pensationis  cujusdam  incestimabilis  :  prcesciebat 
enim  eos  vcnturos ,  nec  solum  non  fugit ,  sed  etianj. 
obviam  ivit. 

Igitur  Christus  hic  eundo  obviam  hoslibus 
suis ,  aeque  ac  in  tota  reliqua  passione  sua , 
iiia  nobis  maxime  notanda  et  advertenda  reli- 
quit;  scilicet,  Primo,  innocentiam  suam  :  in- 
iiocens  enim  non  fugit  crimjnis  inquisitores; 
utpote  bene  sibi  conscius  ,  ideoque  aniraosus 
ft  audax  iis  obviam  prodit;  nocens  vero  fugit, 
quia  conscienlia  eum  arguit  pavidumque  eflicit. 
Secundo,  majestatem  ,  providentiam  et  potes- 
latem  suam,  qua  quasi  Dominus  ordinal  et 
prsedicit  hostium  adventum ;  sed  ita  ut  corum 
furorem  moderetur  et  dirigat ;  ut  non  amplius, 
nec  aliud  elTicere  possint,  quam  ab  ipso  per- 
missum,  praedictum  et  praeordinatum  fuit. 
Tertio,  voluntatem  qua  ultro  se  Judae  offert, 
iie  putaretur  ex  infiimitate  aut  invitus,  scd 
summa  dignatione,humiliatione  et  amore  libe- 
jali  pro  nobis  pali  et  mori:  Sargite  crgo, nun  ut 
fugiamus  ,  sed  ut  eamus  obviani  Judae,  ct  ut  ait 
^■>,  Hierou,  ultro  pei'gamas  ad  morlem, 


Moraliter  docel  hic  Chrislus  in  persccutionc 
ct  tribulatione  excitandos  esse  aniinos,  ac  ani- 
mose  illi  obviam  procedendum.  Hic  cnim  est 
heroicus  forlitudinis  actus ,  qui  mali  imminentis 
atrocitatem  sua  animositatc  valde  infringit, 
illamque  ultro  amplexando  domat  ct  subigit, 
ac  ad  magna  hominem  disponit  et  prajparat : 
longe  enim  facilius,  majoreque  merito  gravia 
tolerantur  et  superantur  ii  magno  animo,  quam 
levia  a  parvo;  sicut  gigas  aut  vir  magnis  viribus 
pollens  facilius  portat  pondus  ^O.  libraruin  , 
quam  puer  parvarum  virium  porlet  onus  trium 
librarum.  Unde  Poeta  : 

Tu  ne  cede  malis ,  sed  contra  ardentior  ito ; 

uti  leo  clausis  oculis,  invadit  hostcs,  strictos- 
que  eorum  gladios.  Unde  Plinius  lib.  8.  c.  IG. 
Cum  pro  catulis  fceta  ( lea^na ,  inquit  )  dimi- 
cat,  oculorum  aciem  traditar  defigere  in  terram, 
ne  venabula  expavcscat.  Crux  ergo  fugientem 
sequitur  ,  sequentem  fugii ,  quod  vulgo  de  ho- 
nore  dicitur,  sed  alio  respcctu. 
Ixl.  Adhtjc  eo  loquente,  ecce  Jcdas  cnus  de 

DUODECIM  VENIT  ,  ET  CUM  EO  TURBA  MULTA  CUM 
GLADIIS  ET  FUSTIIJUS  MISSI  A  PRINCIPIBUS   SACERDO- 

TUM,  ET  sENiORiBus  POPULi.  ]  Clarius  id  explicat 
S.  Joan.  cap.  18.  2.  dicens  :  Sciebat  autem  et 
Judas ,  qui  tradebat  eum  ,  locum ,  quia  frequenter 
Jesus  convenerat  illuc  cum  discipulis  suis.  Judas 
ergo  cam  accepisset  cohortem  et  ii  pontificibus  et 
Pharisceis  ministroSy  venit  Uluc  cum  laternis ,  et 
facibus ,  et  armis. 

Adhuc  eo  loquente.  ]  Ul  veritas  praedictionis 
ct  praedestinationis  ipsius,  dc  sua  proditione  et 
passione  impieretur.  Ipse  enim  hacc  omnia  ita 
conlexuit,  ut  malitiam  Judae  et  Judacorum  ita 
aptae  telae  suae  passionis  intertexeret,  ut  ab  eo 
ipsa  tota  partim  permissive,  parlim  positive, 
contexta  et  pertexla  videatur. 

ECCE  JUDAS  UNUS  DE  DUODECIM.  ]  ECCB  ,  nOta  CSt 

rei  novoc  ,  admirandae  et  inauditae.  q.  d.  Eccc 
portentum  omnibus  sseculis  inauditum.  Ecce 
llagitium  Judae  stupendum.  Judas  enim  ,  unus 
Apostolorum,  factus  est,  non  tantum  fur  ct 
latro,  sed  Christi  quoque  proditor  ,  et  princeps 
latronum  qui  Christum  occiderunt.  Unde  Lucas 
addit  ;  Aniecedebat  eos,  quasi  dux  el  antesignar 
nus  scelestorum. 

TuRBA  MULTA.  ]  Puta  cohors  militum  Romano- 
rum  cum  famuUs  pontificum  et  Pharisaeorum , 
ut  patet  ex  Joanne,  cujus  verba  recitavi. 

Et  fusticus.  ]  Graece  ?u>uv,  id  est,  lignis,  lam 
ferratis  ,  uti  sunt  hastae ,  lanceae ,  tela  ;  quam 
non  ferralis,  uti  sunt  fustes,  taUa  enim  erant 
priscorum  arma. 

Vide  hic  sjiullitiam  el  vesaniam  Judae  et  Ju- 
dacorum.  SciebatJudas  Christumcsse  summum 
Prophetam,  imo  Filium  Dei,  qui  nullis  armis 
vinci  posset,  idque  principes  Judaeorum  sa?pe 
experti  erant ;  tamen  avaritia  et  furore  caeci, 
adducunt  milites  armatos ,  ut  Christo  Deo  vim 
inferant,  eumque  violenler  capiant  et  ligent. 
Vis,o  Juda,Deum  ipsum  vincere  et  vincire? 
Visne  Omnipotentem  ligare,  capere  et  rapere? 
Vultis,  o  homuii,  contra  crcatorem  vcslruni 
dimicjirc,  eumque  armis  cogere  ut  se  vobis  in 
manus  dedtil?  Avaritia  enim,  inquitS.  Chrysost., 
iUi  (Judae)  furorem  immisit  :  avarilia  omnes  qui 
ipsi  serviunt  crudeles  cfficit,  atque  alroces.  I^am , 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cap.  XXVI. 


(»97 


si  propriam  avarus  salutem  nei^Ugit ,  quid  faciet 
de  aliena  ? 

48.  QUI  AUTEM  TnADIDIT  EUM  ,  DEDIT  ILLIS  SIG- 
NUM,  DICENSlQUEMCDMQUE  0SGULATU8  FUERO  ,  IPSE 

EST  (Jesus,  qucm  quxTiiis,  ul  capiatis,  queni 
rae  vobis  iradilurum  spopon(li),TENETE  eum.  ] 
Syrus ,  ipsum  preUendite;  gra^ce ,  x,3aTr,oaT£ ,  id  est, 
jipprehendiie  ,  occupaie  ,  capite,  retinete,  ne  e 
manibus  vestris,  uii  alias  fccit,  elabatur,  Unde 
additMarcus,  Et  ducite  caute  :  verebalur  enim 
Judas,  nc  Christus  se  tranformando,  ait  ex  Ori- 
geneS.  Hieron.,  occultaret  vel  etTugeret,  itaque 
triginta  argenleis  k  principibus  sibi  addictis  pri- 
varetur  :  iili  enim  ab  eis  Judae  nccdum  erant 
iraditi,  sed  tantum  promissi ,  ut  satis  colii- 
gilur  ex  v.  15.  ubi  dicitur,  Constituerunt ,  id 
csl,  addixerunt  et  promiserunt,  ei  triginla  ar- 
genteos. 

Dedit illis  signum.  ]Ut'milites  Romani  qui  nun- 
quam  videraul ,  vel  certe  non  noverant  Chris- 
lum,  eum  exliocsignoagnoscerent,  aitTl>eoph., 
cral  cnim  nox,  forte  etiam  ob  vulius  Christi 
similiiudinem  cum  vullu  alicujus  Apostoli,  scili- 
cct  Jacobi  Minoris,  qui  diclus  esl  fraler  Domini. 
Ita  nonnulli  recentiorcs,  qui  tamcn  antiquum 
aliquem  hujus  simililudinis  non  proferunt  tes- 
lcm  vel  auclorem. 

OscuLVTus  FUEuo.  ]  Origcncs  ail  traditionem 
essc,  quod  Chrisius  duas  habuerit  facies,  unam 
iialuralcm  et  usiiatam,  alieram  propriam  et 
secretam,  quam  pro  libito  assumebat,  qualis 
luit  illa  quam  exhibuit  in  sua  transfiguratione. 
Quare  censet  Judam  hoc  signo  osculi  designasse 
Christum  :  quia  verebaiur  ne  Chrislus  faciem 
suam  iransformaret,  ut  a  Juda,'is  agnosci  non 
posset.  Verum  hoc  gralis  dicitur ,  et  imperti- 
nens  est  :  tum  quia  Judas  non  inicrfuit  trans- 
liguralioni  Cluisli ,  undc  altcram  iliam  Chrisli 
facicm  non  vidit  :  tum  quia  ctiamsi  illi  inter- 
fuissct,  nierito  timere  potuisset,  ne  Chrislus 
mutando  faciem  se  quoque  fallerel,  nt  eum 
agnoscere  non  posset ,  aut  certe  se  occuliaret, 
01  facercl  invisibilem,  ul  sciebat  eum  alias 
fecisse.  Causse  crgo  osculi  fuerc  ilKx  quas  an- 
lcrius  dedi. 

49.   Et    CONFESTIM    ACCEDENS  AD  JEStM,  DIXIT  : 

Ave  (grajce,  >;=«'?'»  ^^desl  sali^e)  Rabiii  (Arabicus, 
uve  magister) ,  et  osculatus  est  eum.  ]  Sciebat 
Judas  ex  verbis  Christi  in  coena,  se  suamque 
prodiiioncm  nolam  esse  Chrisio  :  ut  tamcn  ex- 
lerius  illani  coram  Apostolis  ccteristegatquoad 
potest,  fingii  se  Christo  soliium  amicilia;  et  re- 
verenliae  dare  osculum.  Osculum  cnim  fuit  olim 
salutalio,  sivc  mos  salutandi,  apud  Hebrajos, 
Romanos,  sive  alias  genles,  ul  patot  ex  Scripl. 
Undc  verisimile  est,  hoc  oscuti  symbolo  Apos- 
lolos  salulasse  Chrislum  ,  cum  aliundo  adipsum 
rcdircnt.  Quocircacxemplo  Clirisii,  primi  Chris- 
liani  sahitabant  se  invicem  osculo  caslo  et 
sanclo,  uli  docct  Terlull.  lib.  dc  Oralione,  imo 
Paulus  1.  Cor.  IG.  20.  Vide  ii)i  dicla,  Sed  Judas 
lioc  symbolo  amiciliae  ad  perfuliam  cl  proditio- 
ncin  suam  sceleslissime  abusus  csi ,  persuasus 
cx  lenilate  Chrisli,  ait  Chrysost.,  sc  ab  ejus  os- 
culo  non  rcpellendum  ;  qnod  si  repclleretur , 
luhilominus  hoc  signoosculi  oblati  et  a  Christo 
repulsi,  cum  Juda.MS  iudicavci,  et  ui  incivilem 
ac  inhumanuin  capiendum  traderot.  Unde  Vic- 
lor.  Antioch.  in  Marci  c.  lii.  v.  hh.  Cui  lcthales  , 
Jiil,  insidias  slrucbat ,  illi  infelix  salutem  ciim 
oscalo  offcrebal.  El  S.   Hicron.  (volquisquis  csl 

COllNEL.    A    I.AriUE.    TOM.    Vill. 


auctor  :  non  enim  est  Hieronym.  .Stridonensis ) 
ibidem  :  Dans,  a\i,  signum  osculi  cum  veneno  doli. 
Porro  Christus  licet  vehementer«sentiret,  do- 
leretque  se  a  Juda  discipulo  suo  iradi,  prodique 
ficto  benevolentiae  osculo  :  tamen  ille  osculan- 
tem  non  respuit ,  nec  osculum  renuit ,  sed  frau- 
dulentum  hostileque  offerenti,  sincerum  ami- 
cumque  reddidit.  Primo,  ne  refugere  proditionem 
videretur,  ait  S.  Ambros.  in  Lucae  c.  21.  v.  Uo. 
sed  uUro  ex  desiderio  plura  et  indigniora  pro 
nobis  patiendi,  illam  amplecti.  Secundo  ,  ut  cor 
Judae  leniret  et  compungeret  :  ut  plus  afficeret 
pi-oditorem,  cui  amoris  officia  non  negarel ,  ait 
ibidem  Ainbros.  Tertio  ,  ut  doceremur  inimicos 
omnes,  eosqucquos  scirnus  desceviturosin  nos  esse, 
diligere,  oscuium  ejus  Dominus  non  respuit ,  ait 
S.  Hilarius.  Ciiristus  enim  Judam  licet  prodito- 
rom  non  habuit  odio,  sed  diloxit,  magisque 
doluit  de  ejus  scelere  ct  perditione ,  quam  do 
sua  proditione,  ideoque  sategit  eum  hisce  ver- 
bis  ad  paMiitentiam  inUectere.  Sicut  cnim  cx 
clialybe,  si  eum  silice  ferias ,  laiens  elicitur 
ignis;  sic  ex  Christo  percusso  et  paliente  latens 
emicat  amor,  et  mirus  orga  inimicos  chariiatis 
aflectus.  Unde  in  tota  ejus  passione,  pric  omni- 
bus  virtutibus  divinis  resplenduit  amor,  cujus 
signum  fuitimmensus  dolor.  Unde  illud  : 

Cernis  ul  in  loto  corpore  scalplus  araor? 
50.    DlXITQUE   ILLI   JesUS  :  AmICE,  AD    QIID   VE- 

nisti?]  q.  d.  Si  venisti  ad  me  Judseis  proden- 
dum ,  uli  te  venisse  scio,  quorsum  milii  adeo 
inimicus  tam  amicum  das  osculum?  Sin  vero 
venisti  ad  me  amice  de  more  salutandum ,  quor- 
sum  amicus  lOt  contra  mc  adducis  inimicos  ? 
Unde  S.  August.  serm.  1.  de  Passione  :  Oscula- 
ris ,  ait,  etinsidiaris  ,  amicmn  fingis  cum  proditor 
sis.  Hii>c  Lucas  addit  Christumsubdidisse  iJuda, 
osculo  fitium  hoininis  tradis?  Qux  vorba  majes- 
tatis  oeque  ac  charitatis  plena,  findoro  dobuis- 
sent  cor  saxeum  Judae,  nisi  ille  ipsuin  inslar 
adamantis  scelere  obslinasset  et  indurasset. 
Porro  Syrus  verlit,  ob  id  venisti,  sociemi?  scilicet 
ut  me  magistrum,  Dominum  ct  Doum  tuum 
Judacis  tradas  el  prodas  ?  Arabicus,  iicus  l  ad  quid 
venisti?  ^./' 

Mirum  fuit  hoc  Chrisli  tnansuetudinis  et  pa- 
tientiae  exemplum,  quo  Judam  furem  ct  prodi- 
torem  tribus  annis  toleravit,  noc  apostolalu  aui 
procurationo  privavit,  noc  ulli  ejus  scoliis  ut- 
l)0te  occultum  paiofecit.  Hoc  facto  docuit  nos 
idem  facero,  lit  injuriamnobis  illatam  non  vin- 
dicemus ,  sed  amore  vincamus. 

Christum  imitati  sunt  Sancti ,  ac  nominatim 
S.  Martinus,  qui  mira  mansuetudine  omnes  sibi 
injurios  tolerabat  el  superabat.  Unde  cuni  Bri- 
lius  ejus  Clericus,  ipsum  assiduecalumniaretur 
ct  persequeretur,  tanta  lenit<ile  ipsum  susti- 
nuit,  ul  ceteri  ejus  famuli  mirarentur,  Cleri- 
cum  tam  impium  al)  Episcoposuonon  casiigari, 
nec  oflicio  privari.  Quibus  ille  :  Chrislus  Domi- 
nus ,  ait,  sustinuit  Judam  prodilorcm ,  ego  7ion 
SHStinebo  Driiium  calumniatorcm?  Uuc  sua  leni- 
tate  Brilium  convortit,  ot  apud  Deum  meruil, 
ut  Brilius  mores  corrigens  norct  vir  sanctus, 
sibique  in  Episcopatu  soccedcret,  uii  eidem  ipse 
pro^dixit.  Ita  Sulpitius  in  Viia  S.  Martini. 

Hic  rccto  hisiorise  ordine  intexenda  siint, 
qunc  supplct  Jqaimes  de  Jud;vis  a  chrisio  pio- 

63 


m 


COMMENTARIA  IN  lilATTHyEUM.  Cap.  XXVT. 


stratis  in  tcrram.  Sic  enim  uitc.  18.  v.  li.  JeSiis 
ilaquc sciens  omnia  quce  vcnlura  erant  sapereiiin, 
proccssit ,  et  dixit  cis :  Qucm  qitceritis?  Respon- 
derunt  ei  :  Jesum  Nazarenum.  Dicit  eis  Jcsus  : 
Ego  sum.  Stabat  auiem  et  Juclas,  qui  tradebat 
eum,  cum  ipsis.  Ut  ergo  dixit  eis,  Ego  sum; 
abierunt  retrorsum,  et  ceciderunt  in  terram.  Itc- 
rum  ergo  interrogavit  eos  :  Quefn  quceritis?  illi 
autem  dixerunt  :  Jesum  Nazarenam.  Respondit 
Jesus  :  Dixi  vobis  quia  ego  sum  :  si  crgo  me  quce- 
ritis ,  sinite  hos  abire  :  ut  impleretur  sermo  quem 
dixit :  Quiaquos  dedisti  viihi,  non  perdidi  ex  eis 
queinquam. 

Ut  ergo  Joannem  cum  MatUiaco  ceterisqne 
concilies,  hic  fuit  rei  gcstae  ordo  :  Judas  ne  vi- 
deretiir  esse  proditor  Clirisli,  aliquot  passiiins 
turbas,  quce  secum  venerant  ad  capiendum 
Christum,  anlecessil,  utipse  videretur  nonessc 
ex  eis ,  sed  quasi  aliundc  redire ,  et  forluito  cum 
adventu  turbarum  concurrere  :  unde  quasi  per- 
egre  rediens  osculatus  cst  Cliristum.  Christus 
osculum  praebuit,  sed  ut  eum  compungeret, 
ait :  Amice ,  ad  quid  venisti?  Ulique  in  meam  nc- 
cem,  sed  magis  ad  tuam  perditionem,  jugemque 
gehennam ,  atque  ut  eum  confunderet,  addi- 
dit  :  Juda,  osculo  filium  hominis  tradis?  Deindc 
Judas  post  osculum  retrocessit  ad  turbas  a  se 
adductas,  ita  ut  Jesu  animose  obviam  turbis 
hostilibus  prodeunte,  Judas  jam  cum  illis  sta- 
ret,  ut  ait  Joannes.  Mox  Jesuslibere  et  inirepide 
illos  inlerrogat  quem  quserant.  Respondentilli, 
Jesum  Nazarenum.  Jesus  ait  :  Ego  sum  :  quo 
dicto  quasi  fulmine  icti,  tam  Judas,  quam 
omnes  turbai  et  asseclae  ejus  prostraii  suni  in 
terram,  idque  averse  ei  retrorsum,  ut  scilicet 
caderent  non  in  faciem,  sed  in  dorsum  resu- 
pini,  ul  clare  omnibus  pateret  eos  quasi  hostes 
Chrisli,  vi  et  potentia  ejus  repulsos  in  terram 
fuisse  stratoset  afflictos.  Permisit  deindeChris- 
tus  illos  recipere  vires  et  surgere,  rogavitque 
denuo  quem  quaererent  :  illis  iteranlibus  se 
Jesum  quaerere,  subjecit  ipse  :  Dixi  vobis,  quia 
ego  sum.  Si  ergo  me  quceritis,  sinilehos  abire ,  nt 
magis  se  suorum  quam  sui  ipsius  curam  gerere 
ostenderet.  Quo  dicto  milites  et  famuli  accesse- 
runt  ad  Jesum,  in  eumque  manus  et  vincula 
injecerunt.  Id  videns  Petrus  stringit  gladium, 
Malchoque  aurem  amputat;  sed  corripit  eum 
Chrislus,  Malchoque  aurem  restituit,  uii  mox 
fusius  dicam  v.  51. 

Ubi  Nota  cum  S.  Chrys.  et  Cyrillo  in  cup.  18. 
Joannis  (licet  secus  seniiat  S.  Augusi.  ct  Am- 
monius)  cohortis  et  ministrorunvoculos  divini- 
lus  ita  aopaiix  fuissc  dctcntos,  ut  Christum  jam 
osculo  a  Juda  indicatum  et  obviam  piodtun- 
tem,  ac  h  multis  antea  sacpe  visum  cognitumquc 
agnoscere  non  posscnt,  nuilto  minus  compre- 
hendere.  Id  colligiturex  eo ,  quod  ipsi  inler- 
rogati  a  Jcsu  :  Quein  qiutritis?  non  respondent. 
Te  quaerimus ,  sed  Jesum  Nazarenam,  quasi 
non  cognitum  et  non  visum  :  imo  nec  Judam 
ipsumtuncChristumagnovissccensentS.  Clirys. 
Cyrillus ,  Theophylact.  in  cap.  18.  Joan.  iteni 
Leontius  et  Theodoretus  in  Calcna  Gr.x'Corum  , 
qui  id  colligunt  ex  eo ,  quod  ait  Joan.  cap.  18.  5. 
Stabal  autem  et  Judas ,  qui  tradebat  eum  cmn 
ipsis.  Judas  enim  osculo  dato  Jesu  reirocessii  ad 
cohoriem  ,  ut  ei  tardanti ,  el  immotae  ex  aorasia 
consistentiinnueretaccedere,  etvolare  in  Jesum 
jamascosculoostensum,uttriginladenariossibi 
in  pretiura  proditionis  Chrisli  promfssos  acci- 


peret,  qua  in  re  suam  impudcntiara  et  prodi- 
tionem  aperte  demonstravit.  Magis  autem  re- 
trocessit  ex  pavore  el  horrore  illi  a  Christo^ 
ffique  ac  a  scelcfis  conscientia  incnsso.  Repulit 
cnim  Christus  iHum  h  se  et  suo  Apostolorum 
coDlu,  ut  illum  confunderet.  q.  d.  \ade  ,  0  pro- 
ditor,  ad  tuos  satellites,  indignus  enim  es  me,. 
meorumque  consiorlio  :  undc  et  mox  Judam 
cum  coliorte  in  lcrram  prostravit.  Hoc  ergo  fuit 
primum  Christi  miraculum ,  quo  ipse  in  com- 
prehensione  sua  raajestateni  suam  et  omnipo- 
tenliam  divinam  ostendit,  ut  scirent  Judas  et 
Judsei  se  fruslra  venisse  cum  cohorte  el  armis, 
dum  Christus  vi  capi  non  posset,  nisi  ipse  ultro 
ct  dignanter  se  in  manus  eorum  daret.  Simili 
aorasia  Deus  percussit  Sodomitas,  Gen.  19.  11. 
Fides  vim  insuperabilem ,  inquit  Chrysost.  quo- 
modo  in  medio  eorum  existens  eos  ccecavit?  Et 
Cyrillus  :  Potcstas  ergo  divina  Christi  enituit , 
qui  quamvis  se  qucerentibus  offerret ,  minime  ta- 
men  cognosccbalur. 

Symbolice,  S.  Auguslinus  in  cap.  18.  Joann. 

Sempilernus  dies ,  ait,  ita  tenebris  occultabatur 
humanis  ,  ut  cum  laternis  et  facibus  qucereretur , 
occidendus  ii  tenebris. 

Secundum  Christi  miraculum,  aitS.  Chrysost. 
fuit,  quod  solo  verbo,  Ego  sum,  Judam  cum 
omnibus  satellilibus  proslraverit  in  terram  re- 
supinos  in  dorsum,  eosque ,  ut  innuit  S.  Leo 
serm.  1.  de  Passione,  privarit  virtule  sentiente 
et  movente,  ut  se  erigere,  sustinere  et  regere 
non  valerent,  uti  fit  iu  paralylicis.  Audi  S.  Leo- 
nem  serm.  1.  Ego  sum,  inquit,  quod  verbum 
illum  vianum  ita  ex  fei^ocissimis  congregatam, 
quasi  quodam  fulmineo  ictu  stravit  atque  perculit, 
ut  omnes  illi  atroces,  minaces  ,  alque  terribiles 
retroacli  corruerent.  Ubifuit  scevitice  conspiratio? 
ubi  ardor  irarum?  ubi  instructus  armorum?  Do- 
minus  dicit  :  Ego  sum,  et  advocem  ejus  turba 
prosternitur  impioruni.  Quidjam  poterit  majestas 
ejus  Judicatura,  cujus  Iwc  potuit  humilitas  Judi- 
canda? 

Unde  licet  to  Ego  sum,  significet,  q.  d.  Ego 
sumJcsus,  quem  vosqujeritis  ,  tamen  Rupertus 
sic  cxponit :  ego  sum  qui  sum,  scilicet  semper 
ab  icterno  ,  ideoque  Deiis  omnipotens,  Exodi  3. 
Porro  S.  Hier.  epist.  HO.  ad  Principiam  ,  censet 
Christum  coelesli  quodam  vulius  splendore, 
hos  satelliies  perculisse  ,  et  prostrasse  :  Nisi, 
ait,  habuisset  in  vultu  ocuiisque  quidquam  side- 
reum,  nunquatn  euni  stalim  secuti  fuissent  Apos- 
toli,  nec  qui  ad  compreliendendum  eum  venerant, 
corruissent. 

Allegcrice  :  haec  Judae  cum  suis  prostralio 
significabat  irrcparabilem  casum  Judscorum, 
quod  ex  odio  Chrisii  in  perfidia  sua  forent  obs- 
tinati,  el  salutis  pene  incapaces.  Unde  Cyrillus 
inc.  18.  Jcan.  Imago,  ait,  casus  ille  fuit,  omniuni 
qui  Christo  adversantur,  quibus  omnino  terribilis 
casus  imminet.  Et  S.  Aug.  ibid.  Ubi,  ait,  nunc 
miiitum  cohors,  ubi  terror  et  munimen  artnorum? 
unavox  turbam  odiis  ferocem,  armis  terribiiem 
sine  telo  ullo  percussit ,  repulit ,  stravit  :  Deus 
enim  latebat  in  carne  :  quid  Judicaturus  faciet, 
quijudicandus  hoc  fccit? 

Tropologicfc ,  reprresentatur  hic  casus  repro- 
horum  :  hi  enim  in  dorsum  cadunt,  ut  resur- 
gere  non  valeant;  electi  vero  si  peccant,  labun^ 
tur  in  faciem,  quia  mox  tacti  a  Deo  poenitentes 
rcsurgunt.  Ita  S.  Greg.  hom.  8.  in  Ezech.  /n  fa~ 


COMMENTARIA  IN  MATTII^EUM.  Cap.  XXVI. 


tiOO 


ciem  noslram  cadlmus ,  ait ,  quia  ex  tnalis  erubes- 
( imus,  quos  nos  meminimus  perpetrasse.  Ibi  enim 
cadit  homo  ubi  confunditur.  Idoin  lib.  13.  Mor. 
c.  10.  In  faciem  cadere,  ail,  est  in  kacvila  suas 
unumquemque  culpas  agnoscere ,  easque  poenitendo 
dcflere.  Retro  vero,  quo  non  videtur  cadere,  est  ex 
liac  vita  repente  decedere,  et  ad  quai  supplicia  du- 
catur  ignorare. 

Rursum  in  facicm  corruunt  jiisli,  qui  cu  quae 
iinle  sunt,  puta  fuluraet  novissiuja  ,respiciunl ; 
letroisun»  vero  pcccutores,  qui  ea  quae  retro 
sunt  el  practereunl,  slatimque  fiunt  praeterita  , 
pula  l)ona  caduca  ,  ambiuni.  Ita  S.  Grcgor.  33. 
Moral.  c.  23.  lietro  est,  ait,  omne  quod  transit , 
ante  vero  est  omne  quod  veniens  permanet. 

Terlium  Christi  miraculum  fuit,  ul  nolnl 
S.  Chrys.  et  S.  August.  Iract.  112.  in  Joan.  quod 
ipse  potenlisuaprovidentia,  verbique  eflicacia  , 
sinite  hos  abire,  effeceril,  ut  Judaei  ncminem 
discipulorum ,  ne  Pelrum  quidem,  gladium  vi- 
brantem  auremque secanlcmcomprelicndprent. 
Ipse  cnim  solum  se  morti  offereus,  liberos  vo- 
luit  esse  discipulos,  tanquam  bonus  pastor 
animam  suam  solus  daturus  pro  ovibus.  Unde 
S.  Chrysost.  Quis,  ait,  continuit  Judoios.ne  disci- 
pulos  comprchenderent?  Nemo  alius,  quam  qui  eos 
retrorsum  projeccrat  potcnlia. 

Quarlum  fuit,  subita  auris  Mulchi  reslitulio 
cl  sanatio,  dequa  mox.  Ubiadverte  quantafue- 
rit  crccitas  el  malilia  Jud;corum,  quse  visis  tol 
miraculis  Chrisii,  ausa  fuit  iilico  in  eum  mauus 
injicere. 

TUiNq  ACCESSEUt'» r ,  et  manus  injecerunt  i\ 
Jesum,  et  tenui;uua't  eum.]  Esl  hysteron  prote- 
ron,  vel  certe  h;uc  verba  in  actu  non  perfecto, 
scdinchoato  accipienda  sunt.  q.  d.  Tuncacces- 
serunt  ad  Jesum,  cojperunlque  se  parare,  ut  ei 
manus  injicerent,  eumque  tenerent  et  cape- 
rent.  Nam  anicquam  eum  reipsa  capereut,  Pe- 
irus,  ul  ejus  cupiiviiaiem  impediret,  aurem 
Malcho  ampulavit;  sed  repressit  euni  Jesus, 
et  Malcho  aurem  resiiluit;  ac  tunc  demum  se 
Jud;ci§  capiendum  ligandumque  oblulit,  cum 
eis  cxprol)rundo  dixisset :  Tanquam  ad  latronem 
existis,  uli  ostendum  vers.  55.  et  putel  ex  Luca 
c.  22.  V.  53.  ct  bU, 

51.  Et  ecce  uixus  Ex  ms  qui  erant  cu^i  Jesu, 
extendeiss  manum,    exemit  glauium  suu.\i,   et 

PERCUTIENS  SERVUM   PRINCU'IS  SACERUOTUM  ,  AM.PU- 
TAVIT  AURICULAM  EJUS. 

Unus.]  Scilicet  Pctrus  ceteris  fervenlior  el 
animosior,  ut  patetex  Joan.  c.  18.  UaS.  Hieron., 
Chrys.  etaUi.  LucasadditPctrumpriusliceniiain 
petiisse  a  Christo,  dicendo :  Dominc,  si  pcrcutimns 
in  gladio?  id  esl,  si  placeat,  gladio  le  defende- 
mus;  sed  non  exspectalo  Christi  responso  ob 
Jmminens  Ciiristo  captiviiaiis  periculum,  cx 
ardore  gladium  slrinxisso. 

ExEMiT.]Syrus,  distrinxit  gladiam. 

Quurcs,  quis  el  qualis  fuit  liic  gladius? 

Hunc  S.  Petri  ghuUum  fuissc  cullrum ,  quo  in 
maclalione  vel  comesiione  agni  usi  fuerunt 
Aposloli,  ccnset  Toletus  in  Joan.  cap.  18.  10. 
FavcnlS.  Chrysost.,  Tlicopliyl.,  Joannes  Major, 
Jansen.  in  Malih.  26.  culiro  enim  sccantur 
carnes,  et  ampulantur  auriculic-.  DubitatDionys. 
Carthusianus  :  et  Vencliis  osienditur  hic  gla- 
dius ,  habensspeciem  magni  cultri :  Senis  quoque 
similis  asservalur. 

Vcrum  gladium  hunc  ensem  fuissc  diserte 
asserit  Franc.  Lucas  in  Matlh.  26.  FavcnlS.  Cy- 


rillus,  S.  August.,  Terlull.,  Hilarius,  Hieronym., 
lieda,  Baron.,S.  Ambrosius  :  et  ita  ostenditur  liic 
gladius  S.  Petri  Parisiis  habens  speciem  ensis. 

Terlull.  lib.  de  Idololulria  cap.  19.  verbasunt : 
Oiwmodo  bellabit ,  imo  qaomodoetiaminpacemi- 
litabit  sine  gladio ,  qucm  Dominus  ahstulit  ?  elc. 
omnem  militem  Dominus  in  Pelro  exarmando  dis- 
cinxit.  Petri  ergo  gladius  eral  militaris  et  beJli- 
<us,  ergo  ensis  ;  hoc  enim  b(;llant  milites,  noii 
cultro.  S.  Augusl.  lib.  22.  coiitra  Faustum  verba 
sunt  :  Jusserut ,  ut  discipuli  ejus  ferrum  ferrent; 
.scd  nonjusserat  ut  ferirent.  Fcrrum,  scilicel  en- 
sem  :  hic  cnim  ferit  hostem  in  conlliclu  :  nani 
culter  potius  scindit  vel  pungit,  quain  ferit. 
S.  Hier.  verbasunl : ///og-/fl</«o  (usus  cslPeirus) 
qui  igneus  verlitur  ante  puradisum ,  ct  gludio 
spiritus  qui  in  Dei  describitur  armatura ,  Ephe- 
scei  6.  16.  Uterque  autem  est  miliiaris  et  ensis, 
iii  patel.  Eadem  ex  S.  Hieronym.  verba  habet 
Zucharias  Episcop  Chrysopol.  in  Concord.  Evan- 
gel.  sancii  Hilarii  verbu  sunt :  Uecondi  giadium 
prcecipit,  quia  eos  non  humano,  sed  oris  sui  gladio 
cssct  perempturus  :  gladius  aulem  oris  Christi  esl 
ensis,  ut  patei  Apoc.  1. 16.  etc.  19. 15.  S.  Ambros. 
dum  myslice  hos  duos  gladios  e3q)licat,  verba 
sunl  :  Unum  novi,  atlerum  veteris  inteUigamus 
teslamenti ,  quibus  adversus  diaboli  armamur  insi- 
</<rts;armamurautcm  conira liostem  ense,  non 
cultro,  et  utrumque  Testamentum  non  parvo 
cullro ,  sed  ingenti  gladio  comparatur. 

AUegorice  passim  Interpr(!tes  pcr  duos  gla- 
dios  accipiunt  duplicem  Ecclesiae  potestateni, 
spiritalem  et  temporalem.  Idem  habetur  Ex- 
truvag.  Vnam  sanctam ,  de  Mujoritate  et  obe- 
dieuiiu.  Idem  tradit  Joan.  Major  in  Matth.  26. 
Unde  et  S.  Paulus  magistratui  obediendnm 
docens  :  ISon  enim ,  inquit ,  sine  causa  gladium 
portat  :  vindex  est  enivi  Dci  in  iram,  Rom.  13. 
poriat  aulein  ensem,  non  cultrum. 

Rursum  hoc  gladio  dcnolatur  excommunica- 
tio,  qucT  homiuem  ub  Ecclesia  detruncal  :  hoc 
auiein  filense,  non  cullro. 

Multi  censent  Petruni  f('rvidum  voluisse  Mal- 
cho  caput  amputare,  vel  findere,  sed  Dei  ductu 
ictuin  in  aurem  cecidisse  ;  finditur  autein  caput 
cnse,  iion  cultro.  Ita  censet  Paulus  uPulalio, 
Junsenius  et  Joan.  Majorin  Matlh.  26.  Did.  Stella 
in  Luc.  c  22.  et  alii.  Hinc  ctiam  Malcho  decli- 
nanti  iclum,  Petrus  dexterain  ejus  auriculam 
umputavit,  cum  alioqui  sinistruin  ejus,  ulpote 
dexierae  adversam  et  obVersam,  ampntare  de- 
buisset. 

Tropologice  S.  Ambrosius  pcr  hunc  pladlum 
accipit  martyrium  :  Est ,  inquit,  ciium  gladius 
passionis ,  ut  cxuas  corpus ,  cl  immclatct  carnis 
exuviis  emalur  tibi  sacra  corona  marlyrii,  Atqui 
Martyres  ense  truncantur  capite  ,  non  cullro. 

Accedunt  rationes.  Prima  :  gladius  hic  grspce 
vocatur  ab  omnibus  Evangelistis  ubiqueA«»x«V!?  = 
haec  auteni  ensem  notat. 

Secunda.  Jubet  Christus  vcndi  tunicam,  ul 
ematur  gladius  :  ad  cullrum  autein  eniendum', 
non  opus  est  vendere  tunicam ,  sed  ud  cnsem  : 
hujus  enim  |>retium  tunic;t  oequiparatur. 

Tertia  ,  qui  accepcrit  gladium,  gladio  i>ei-ibil , 
ait  Chrisius  :  solent  autcin  honiicidaj  capile 
plecti  ense  carnificis,  non  cultio. 

Quarta  :  jusserat  Chrlstus  duos  gladios  afTerri 
ad  defensionein  publicam  conlra  totain  Juda-o- 
i'uin  etmililum  Romanorum  turbam  ;  ergo  enses 
eraiit  :  quid  enim  duo  cullri  profuissent  comr* 


5^00 


COMMENTAniA  IN  MATTU^UM.  Cai).  XXVL 


lanlam  luibani  cnsibus  armatam?  quomodo 
Petrus  solo  cullro  armatus  eam  invadere  ausus 
fuisset  ? 

Quinla  :  gladius  apud  Latinos  cnscm  signlfi- 
cat,  non  cullrum  :  diciturquc  i  clade,  quam 
turbae  infcrt,  uti  aiunt  Eiymologici. 

Dcniquc  gUidius  S.  Pctri ,  ait  S.  Chrysost.  in 
Enconno  vinculorumS.  Pctriapud  Surium  diel. 
Augusti,  cum  catcnis  cjus  in  regali  palatio,  ubi 
Apostolo  Pclro  tcmplum  crectum  est,  velut  sa- 
cratus  quidam  ct  coelcsiis  thcsaurus  in  intimo 
loco  repositus  scrvatur,  qui  Imperaloribus,  et 
fidelium  virorum  muititudini  ad  sanctitalem 
proponi  solet.  Coelestem  enim  gratiam  confert, 
curationum  copiamsuppeditat,  animas  ipsonjm 
elevans. 

Servvm.]  Cui  nomen  Malchus,  aitJoan.  c.  18. 
In  eum  poiius  quam  in  alios  insiliit  Petrus, 
quia  eum  audaciorem  et  insolentiorem  proxi- 
mius  in  Christum  insurgerc  vidit,  quarc  aurem 
vi7H  ferociits  instantis  abscidil ,  ait  S.  Leo  serm.  1. 
de  Passione. 

Amputavit  auriculam  ejus.  ]  Dcxtcram,  iit 
habet  Joan.  et  Lucas  :  ut  signilicaret,  ait  Ori- 
genes,  Judaeos  in  legendo  et  audiendo  S.  Script. 
pcrdidisse  dexteram  aurem,  idest,  \eram  in- 
telHgentiam  ccelcslium ,  et  retinuissc  sinistram, 
ut  sinislre  ad  carnales  sensus  cam  detorqueant. 

Porro  S.  August.  lib.  22.  contra  Faustum 
cap.  70.  Moyscs ,  ait ,  post  percussum  ^Egyp- 
tium,  factus  est  princcps  Synagogae  ;  Petrus 
post  mutitatum  Malchum  factus  est  Pastor  Ec- 
clesiae  :  excessit  utcrque  regulam,  non  detesta- 
bili  immanilatc,  sed  emendabili  animosiiate. 
Peccavit  enim  Petrus  temcrilate,  quia  inscio, 
imo  invito  Christo  strinxit  gladium,  quo  solus 
non  poterat  Christum  defendere  conira  tot  ar- 
matos  mihtcs  et  ministros  :  quare  amputando 
auremMalcho,  magis  irritaviteos  adsaevienduni 
in  Christum  ,  et  in  ipsum  Petrum  nisi  Christus 
impedivisset.  Verum  ostendit  ipse  suum  pro 
Christo  ardorem  et  zelum  ,  licet  vitiosum  ,  sed 
castigato  hoc  excessus  viiio  in  Pentecoste,  per 
eum  merui  fieri  Pastor  et  Princeps  Ecclesiae. 

Denique  Christus  reprehendens  inhibensque 
Petrum,  ne  ulterius  pugnando  progrederetur, 
aurem  restituit  Malcho,  uthabetLucas  ;  ubimi- 
rum  dedit  tam  potentiae  quam  clementice  suac 
exemplum  :  praesertim  quia,  ut  addithic  Paulus 
a  Palalio  :  Thcologicum  dogma  est ,  quem  Domi- 
nus  sanat,  perfecte  sanat.  Si  Cliristus  Jalchum 
et  aure  et  mente  sanavit,  quod  potuit  majoris  esse 
charitatis  indicium?  quod  magis  imperturbati 
animi  argumentum?  Sane  plures  alios  ex  hisce 
Christi  persecutoribus  praedicante  Petro  poeni- 
tuisse,  et  ad  Christi  fidem  conversos  esse,  li- 
quet  Actor.  2.  37.  Quid  mirum  si  et.  Malehus-, 
qui  cx  aure  sibi  a  Christo  reddita  ejus  in  se  bor 
nitatem,  seque  ac  potentiam  tam  evidenter 
expertus  erat?  fecit  hoc  Chrislus,  tum  ne  cri- 
minationi  foret  locus,  ipsum  restitisse  publicis 
lictoribus  et  justitiae  ministris :  tum  ad  heroicum 
patientioe  et  mansuetudinis  exemplum,  quale 
pariter  dedit  cum  ex  Saulo  feciiPauIum. 

Mystice  Glossa  :  Auris  Malchi  amputata  etsa- 
nata  ,  ait ,  est  auditus  ablata  vetustale  innovatus , 
quod  esi  regnaturorum  cum  Christo  :  unde  et 
Malchus  (Hebr.  coo  meleck)  idem  est  quod  rex  : 
servitus  enini  est  vetustas,  sanitas  estlibertas. 

52.    TU>'C    AIT    ILLI   JesUS    :    CONVERTE   GLADIUM 

14S  LocuM  suuM.]  Castigal  hic  Christus  Petri  teme- 


ritatem,  quod  preeter,  imo  conlra  voluntatem 
suam  gladium  stringeret.  Erat  crgo  hic  gemi- 
num  Petri  peccatum:  Primum ,  quod  percuteret 
contra  voluntatem  Christi  :  Secundum,  quod> 
percussio  haec  non  tam  erat  dcfensio  quam 
vindicta  ,  qua  Christum  tantae  turbae  militum 
eripere  non  poterat ,  sed  potius  illam  acrius  in 
Christumconcitabat,  sequc  cvidenti  mortis  pe- 
riculo  temcrc  exponchat;  licel  Petrus  zelo  et 
fervore  Christi  tuendi  abreptus  ,  ait  S.  Chrysost. 
haec  vel  horum  aliqua  non  considerarit ,  sed 
potius  mcmor  fuerit  quod  Christus  paulo  antc; 
duos  gladios  sumi  jusserat :  undc  infercbat,id 
cum  jussisse  ad  sc  defendendum.  Quare  pcrcu- 
tiendo  scrvumChristum  invadentem,  ex  mente 
Christi  agerc  se  putavit;  Cesset  vindicta,  ait  In- 
terlinearis,  exhibeatur  patientia ,  ut  patientiam 
nostros  doceamus,  non  vindictam. 

Omnes  enim  qui  ACCEPEniNT  (temcre  et  pro- 
pria  auctoriiate  j  uti  facicbat  hic  Petrus)  gla- 
DiuM,  GLADio  PERiBUNT.]  Acceperint \  in  actu 
perfecto  ,  scJIicet  ita  ut  alios  feriant,  vulnerent, 
occidant  :  nam  alioqui  accipere  gladium  dum- 
taxat  non  est  malum,  quia  nulli  injurium.  Rur- 
sum  accipere  gladium  publica  auctoritate  ad 
puniendum  sonies ,  uti  faciunt  magistratus  in 
tribunali,  et  principes  militesque  in  bello 
juslo,  licitum  cst  et  honestum.  Per  gladium 
quaelibet  arma  elcaedis  instrumenta  accipe.  Ita 
Euthym. 

Gladio  peribunt.]  Id  est",  digni  sunt  qui  gla- 
dio  pereant,  rei  sunt  mortis ,  lege  talionis  gladio 
plectendi  sunt,  quae  lex  est  communis  omnibus 
gentibus,  et  quasi  lex  naturae  lata  a  Deo  statim 
a  diluvio,  Gen.  9.  6.  Quicumque  effuderit  huma- 
numsanguinem,  fundetur  sanguis  ilUus.  Ita  Theo- 
phyl.  hic,  et  S.  August.  in  quaest.  veteris  et 
novi  testamenti  cap.  lOlx.  Christus  ergo  legem 
antiquissimain  de  homicida  morte  plectendo 
hic  renovat,  et  de  novo  sancit :  loquilur  enim 
quasi  novus  novae  legis  legislator. 

^arsum gtadio  peribunt ,  quiasaepe  gladiatores 
et  homicidae  reipsa  justo  Dei  judicio  et  vindicta  , 
gladio  Dei  judicis  vel  hostium  in  bello  aul 
duello,  vel  ictibus  scrpentum  autferarum,  clc. 
pereunt,  uti  quotidianadocetexperientia,  mul- 
tisque  exemplis  id  confirmat  Plutarch.  lib.  dc 
Sera  numinis  vindlcta.  Fuit  enim  hic  communis 
gcntium  etiam  barbararum  sensus;  unde  Meli- 
tenses  videntes  Paulum  a  vipcra  in  vadi,  dicebanl : 
Utique  homicida  est  homo  hic ,  quia  cum  evase- 
rit  Act.  28.  li.  de  mari ,  ultio  non  sinit  eum  vcvere. 

Porro  Christus  hic  insinuat ,  ait  Theoph.  quod 
Judcei  contra  se  gladium  acc  pientes ,  Romanorum 
gladio  essent  perituri.  Pro  peribunt  noster  Inter- 
pres  in  Grae.c.Iegit  aTtoAoOvrat,  jam  legunt  «7ro9a- 
vo&TKt,  id  est,  morientur;  sed  idem  estsensus. 

Addit  Lucas  c.  22.  Christum  dixisse  :  Sinite 
usque  huc,  id  est,  desinite  ulterius  stringere 
gladios  :  satis,  0  Apostoh,  percussum,  satis 
dimicatum  est ;  sic  enim  solemus  duobus  duel- 
lantibus,  aul  pluribus  rixantibus ,  et  dimican- 
ticus  inclamare  :  Sinite  ,  satis  est;  ne  ad  ulte- 
riores  rixas  aut  pugnas  proccdanU 

Aliler  Cajetanus  ,  q.  d.  SLnite,\^  est,  permit- 
titc  ,  0  Apostoli ,  Judam  et  Judaeos  saevire  in  me 
usque  huc,  idest,  usque  adhanc  horam  eorum, 
hoc  est,  quamdiu  durat  haec  eorum  hora  et 
potestas  tenebrarum.  Hinc  Maldonatus  et  alii 
colligunt,  ceteros  Apostolos  videntes  Petrum 
tam  animose  depugnantetn  pro  Chrislo,  ipsos 


COMMENTAniA  IN  MATTH^.LM.  Cap.  XXVl. 


Wl 


qnoque  pro  eodem  Tolnisse  ccrtarc,  sed  prohi- 
hitos  i  Christo  cum  (Ywil,  Sinile  usque  lntc,  Noluit 
enim,  ait  S.  Ambros.  in  c.  22.  Luc.  pcrsecutorum 
vulnere  defendi ,  qui  voluit  suo  vulnere  oinncssa- 
nare.  Unde  emblema ,  Eic  vulncre  salus  :  quod 
proprie  Cbrislo  competit ,  cujus  livore  sanali 
sumus,  ut  ail  S.  Petrus. 
63.  An  putas  QutA  (quod)  non  possum  rogare 

PATREM  MEUM,  ET  EXHIHEIIIT  MIIII  MODO  PLUSQUAM 

DUODECIM  LEciONES  ANGELOnuM?]  Est  sccunda  ra- 
lio,  qua  Cliristus  inhibet  praetensam  a  Petro  de- 
fensionem.  q.  d.  Non  egeo  te  defensore,  qui  ad 
manum  habeo  omnes  angelorum  exercitus, 
quorum  unus  omnes  illos  sternere  suflicit :  sicut 
unus  ex  eis  cecidit  185.  millia  Assyriorum.  U. 
Reg.  19.  35.  Etenim,  ait  Chrys.,  si  unus  angelus 
centum  octoginta  quinque  armutorum  millia  inter- 
fecit ,  quid  facei^nt  duodecim  legiones  angelorum 
in  mille  viros?  Ita  ad  imbecillitatem  atque  timo- 
rem  eorum  ,  qui  metu  jam  semimortui  erant ,  ser- 
monem  accommodavit,  Nam  ipse  Christus,  ut- 
poteDeus,  angelorumope  nonegebat,  quia,  ut 
recte  advertit  Origen.,  magis  angeli  opus  habent 
auxilio  unigeniti  Filii  Dei,  quam  ipse  eorum.  Unde 
illud  Daiiiel  7.  10.  Millia  miilium  ministrabant 
ei,  et  decics  miUies  centena  millia  assistebant  ei. 

Porro  ,  legio  nomen  est  militiic  Romanorum , 
qui  tempore  Christi  dominabantur  Judaeoe  et 
Judaeis  :  conlinebat  autem  sex  millia  miliium, 
ail  S.  Hierori.  hic  ,  et  Vegetius  lib.  2.  de  Re  milit. 
cap.  2.  sic  duodecim  legiones  facerent72.  millia 
angelorum.  Aliicensentlegionemconlinuisse  12. 
millia,  et  quingenlos.  Legio  enim,  inquiunt, 
conlinebat  decem  cohortes,  cohors  50.  mani- 
pulos,  manipulus  25.  milites  ;  hoc  computu  12. 
iegiones  facerent  centum  et  quinquaginta  niillia 
angelorum. 

Parceet  modeste  loquiturChristus.  Vere  enim 
dicere  poterat :  Si  velim  ,  Pater  meus  illico  da- 
bit  mihi  centum  \el  millc  milliones  ,  imo  cen- 
tum  millia  millionum  angelorum  :  nam  decies 
millies  centena  millia  assistunt  ei,  ut  ait  Da- 
niel.  Angeli  enim  sunt  innumeri ,  adeoque  su- 
perant  numerum  omnium  creaturarum,  eliam 
jiominum,  qui  unquam  fuerunt,  sunleterunt, 
ut  docet  S.  Dionysius  de  Coelest.  hierarch.  c.  9. 
D.  Thom.  etScoIastici  1.  p.  q.  50.  art.  3. 

Docetnos  hic  Christus  in  omni  periculo,  ten- 
talione  et  afllictione  invocare  sanctos  angelos, 
pra>sertim  custodes  nostros  :  hi  enim  sapientis- 
simi  sunt,  potentissimi ,  etnostri  amantissimi, 
quia  sciunt  hoc  Deo  gratum  esse,  imo  sibi  im- 
peratum  ,  juxta  illud  Psal.  90.  Angelis  suis  man- 
davit  de  te ,  ut  custodiant  le  in  omnibus  viis  tuis. 
El  Psal.  33.  Immittet  (  Hebr.  n  Jir  chone ,  id  est , 
castra  metabitur)  angelus  Domini  in  circuitu 
timentium  eum,  et  eripiet  cos,  uti  angelorum 
caslra  eripuere  Jacob  6  manu  Esau  Gen.  c.  32. 1. 
ei  cap.  28.  et  12.  ei  Eliseum  e  manu  Syrorum. 
U.  Reg.  6.  17. 

hlx.      QUOMODO     EnGO     IMPLEBUNTUR    SCRIPTUH.K 

(quae  quasi  oracula  Dei  dicunt  et  praedicunl) 
QUiA  sic  OPORTET  FiERi  ?  ]  Ut  scilicct  cgo  Chris- 
tus  capiar,  patiar,  et  moriar  ad  redimendos  ho- 
mines  :  Nam  si  Scripturce  quoque  ita  videtur ,  ait 
Chrysostomus .  quid  vos  repugnatis  ?  Est  tertia 
ratio,  qna  Christus  se  armis  defendi  vetat,  qiiod 
Scripturas  de  passione  sua  prophelantes  opor- 
leat  impleri ,  qualis  esl  palchenima  illa  Isaia; 
toto  cap.  53.  etDavidis  Psai.  21.  et  DanieL  c.  9 
T,  26.  et  scq.  Cumcrgo,  ail  Origenes,  posset  ac- 


cipere  legiones,  nolebat  accipcre,  ul  per  patlen- 
tiam  ejus  implerentur  Scripturce  prophetantes  de 
ipso,  quoniam  ita  eum  pati  conveniebat.  Hanc 
enim  reverenliam  debemus  S.  Scripturae  quasi 
verbo  Dei ,  ut  iUi  non  repugnemus  ,  sed  con- 
sentiamus  ,  illamque  in  nobis  adimpleamus. 
Dices  ,  Ergo  Juda-i  non  peccarunt  occidendo 
Christum  ,  quia  adimpleverunt  Scripturas  prae- 
dicentcs  ejus  cfcdem.  Resp.  S.  Athanasius  tract. 
de  Passione  et  cruce ,  negando  conseq.  Neque 
enim ,  inquit,  inservientes  prophelicis  verbis  ista 
contra  Chrislum  ausi  sunt ,  sedsuo  ipsimet  studio 
sponte ,  votentesque  illa  perpetraverunt ,  ut  non 
Prophcta  istarum  rerum  auctor  sit  aut  causa ,  sed 
ipsorum  voluntas  ;  quin  potius  ipsi  causa  fuerunt, 
ut  talia  de  ipsis  Prophetce  prcedivinarint.  Judaei 
ergo  hoc  sacrilegium,  christicidium  et  deici- 
dium  ex  suo  scelere,  malitia  et  odio  in  Chris- 
tum  perpelrarunt ,  idque  futurum  prsevidentes 
Prophetic  pradixerunt  dumtaxat,  non  autem 
probarunt ,  aut  Judais  ut  id  facerent  imperarunt. 
Deus  autem  jussit  Christo,  ut  hoc  Judaeorum 
odium  et  cajdem  paiiendo  in  se  exciperet,  ita- 
que  pro  hominum  peccatis  satisfaceret.  Undc 
illud : 

Actio  displicuit,  passio  grata  Fuit. 

Actio  (  Judaeorum  )  displicuit ;  passio  (  Christi ) 
giata  fuit.  Hioc  S.  Leo,  serm.  1.  de  Pass.  Mhil , 
ait,  vobis  gratice,  6  Judcei,  nihil  tibi ,  Juda,  de- 
bemus.  Salvationi  quidem  nostrce  ,  non  hoc  vobis 
volentibus  ,  impietas  vestra  servivit,  et  per  vosfac- 
tum  est ,  quidquid  manus  Dei  et  consilium  decre- 
verunt  fieri;  mors  igilur  nos  liberat ,  vos  accusat : 
mcrito  soli  non  habetis  ,  quod  omnibus  perire  vo- 
luistis.  Vide  dicta  Actor.  2.  v.  23. 

Quartam  Chrisii  rationem  addit  S.  Joannes , 
cap.  18. 11.  dicens  :  Calicemquem  dedit  mihi  Pa- 
ter,  non  vis  ut  bibam  illum  ?  q.  d.  Deus  hunc 
passionis  caHcem  ab  iclerno  decrevit,  et  nunc 
hoc  tempore  mihi  propinat;  cur  ergo  non  avide 
illum  de  manu  Dei  mei  excipiam  ,  laetusque 
exhauriam?  Nota.  Passionem  etmortem  suam, 
quam  paulo  ante  vers.  39.  ut  calicem  felleum  et 
amarissimum,  deprecatus  est  Chrislus  ;  hic  cogr 
nitaPatris  voluntate  amplectitur  ut  calicem  mel- 
leum  et  suavissimum.  Quid  enim  suavius  quam 
Deo  parere ,  Deo  se  in  holocaustum  ofFerre ,  Deo 
se  victimam  pro  salute  hominum  efTicere  ?  Quam 
dulciter,  ait  S.  Bernard.,  serm.  2.  in  Pentecoste , 
Domine  Jesu,  cum  hominibus  conversatus  es,quam 
abundanter  multa  et  magna  bona  hotninibus  lar- 
gitus  es ,  quam  fortitcr  tam  indigna ,  quam  as- 
pera  pro  hominibus  passus  es ,.ita  ut  liceat  sugere 
mel  de  petra ,  oleumque  de  saxo  durissijno  !  Duro 
ad  verba ,  duriore  ad  verbei'a  ,  durissimo  ad  crucis 
horrenda ;  quia  in  omnibus  his  sicut  agnus  coram 
tondente  se  obmutuit ,  et  non  aperuit  os  suum. 

55.  1n  illa  hora  dixit  Jescs  turbis  :  Tanquau 
ad  latronem  existis^  cum  gladiis  et  fustibus 
compreiiendere.  me  :  quotidie  apud  vos  sede- 
IIAM  ,  docens  in  templo,  et  non  me  tenvistis. 

Postquam  Christuscasligavit  Petrum  et  Apos- 
tolos  gladios  stringentcs  ;  nunc  pariter  etmagis 
castigat  Judam  et  Judaos,  volentes  se  compre- 
hendere.  Ubi  miram  animi  celsiiudiiHMii,  liber- 
tatem  et  tranquillitatem  osiendit.  Dixit  enim 
hacccum  adhuc  essct  liber,  antequam  capere- 
tur,  atquc  his  verbis  iis  se  vinciendum  liberriiiie 
obtulit. 

Hic  enim  fuit  rei  gestae  ordo  :  Chrjslu*  p_ro« 


i)Oa 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XA.VI. 


slralis  iu  terraiu  Juda  ci  Judicis,  cum  ab  eis  jam 
surgere  permissis  ileralo  rogasset,  quem  quae- 
rereni?  illique  diccreni  Jesum;  ipse  ail,  Ego 
xum ,  ac  se  eis  capiendum  obtulit.  Accesseruni 
illi  ut  eum  caperent.  Id  videns  Pctrus  gladium 
slrinxii,  Malchoque  aurem  amputavit.  Mox 
Christus  eum  repressii  et  pugnam  direniit ,  sta- 
limqueMalchoaurera  restituit.  Deindeconversus 
ad  Judaios  ait ,  Tanquam  ad  latronem,  etc.  q.  d. 
Pudere  vos  deberet,  quoad  me  ul  lalronem  ca- 
piendum  noclu  cum  facibus  etlictoribus  venia- 
tis  :  ego  enim  non  sum  furlivus  hitro,  sed  pu- 
blicus  Judoeorum  doctor,  qui  pubhce  in  templo 
quotidie  docui :  cur  ibi  me  non  cepistis  ?  Scio 
«•nim  quod  ob  doctrinam  meam,  qua  pontificum 
rt  Pharisieorum  vitam  vitiaque  redargui,  ipsi 
vos  miserunt  ad  me  capiendum.  Sed  nimirum 
scio  pariler,  ipsos  non  ausos  fuisse  me  capere 
in  templo  metu  populi,  qui  ab  ore  meo  quasi 
magni  Prophetae  pendebat.  Agite  ergo  quaiido- 
quidem  ita  vobis  lubet ,  me  ul  latronem  furti- 
vum  furtim  hic  comprehendite ,  en  me  vobis 
ultro  otTero,  etUbere  me  in  manus  vesiras  dedo, 
corpus  meum  vobis  in  praedam  do,  illud  vin- 
cite ,  trahite  ,  rapite  ,  verberate  ,  lacerate  ,  ut 
lubet :  qua  potestate  a  Christo  accepta  ,  acces- 
serunt  satellites,  Christumque  ligarunt  et  com- 
prehenderunt ,  ut  subdit  Lucas  :  qui  et  addit 
Christum  dixisse  :  Sed  hcec  est  liora  vestra ,  et 
potestas  tenebrarum ,  id  esl,  doemonum  et  im- 
piorum ,  quales  vos  estis.  q.  d.  Congrue  noctu  in 
tenebris  venilis  ad  me  capiendum  ,  quia  ego 
sum  lux  mundi ,  ei  lux^em  verilalis  in  luce  diei 
publice  docui ;  vos  vero,  o  Judaei  impii,  quia 
estis  tenebriones ,  et  lucem  hanc  fugitis  ,  teue- 
brasque  errorum  et  vitiorum  amatis,  idcirco  in 
teuebris  me  capitis.  Ideo,  aitBeda,  m  tenebris 
adversus  me  congregamini ,  quia  polestas  vestra, 
qua  contra  lucem  muncLi  armamini,  in  tenebris 
est.  Et  Theophyl.  Revera,  ait,  noctis  allentatis 
opera  ,  ct  potestas  veslra  tenebrarum  est  :  atque 
idcirco  hancliorwn  observatis,  quccconvenit  vobis, 
el  operi  quo  me  invaditis.  Nam,  ut  ait  Cln-istus 
Joan.  3.  v.  19.  Omnis  qui  male  agit ,  odit  lucem , 
ct  non.  venit  ad  lucem ,  ut  non  arguanlur  opcra 
cjus.  Quocirca  S.  Leo  serm.  8.  de  Passioue  : 
Irruerunt ,  ail,  in  lumen  verum,  fUii  tenebrarum, 
et  utentes  facuLis  atque  laternis  ,  non  evaserunt 
infidelitatis  suce  noctem ,  quia  non  intellexerunt 
lacis  auctorem.  Occupant  paratum  teneri,  et  tra- 
hunt  volentem  tralii :  qui  si  vellet  obniti,  niliil  qui- 
dem  in  injuriam  ejus  inipice  manus  possent ;  sed 
viundi  redemptio  di/ferretur ,  et  nullum  satvarel 
ittasus  ,  qui  pro  omnlum  saiute  erat  moriturus. 

Porro  non  ante  ,  sed  post  hrec  verba  Christi, 
Judaeos  manum  injecisse  in  Cliristum,  eumque 
cepisse  et  lenuisse,  patet  ex  Luca,  qui  post  haec 
verba  statim  subjioit  :  Comprehendentes  autem 
eum,  etc.  Quod  ergo  Maltlia^us  v.  60.  antc  Petri 
percussionem  et  ampulationem  auris  Malchi  , 
statim  post  osculum  Juda;  ait :  Tunc  accesserunt, 
et  manus  injecerunt  in  eum ,  et  tenuerunt  cum, 
ordine  partim  recto  ,  partim  inverso  et  convo- 
hito  dictum  est.  Recto  dicitur  t6  tunc accesserunt : 
involulo  -^omanus  injecerunt  in  eum ,  et  tenuerunt 
eum.  Hoc  enim  poslerius  conligit,  scilicet  posl 
amputationem  et  sanationem  auris  Malchi  :  si 
enim  tunc  manibus  ligatus  fuisset  Christus  , 
non  poiuisset  iisdem  aurem  capiti  Malchi  ap- 
plicare  et  restituere.  Nimirum  Malihoeus  more 
«uo  voluii  una  senlemia  narrare  comprehensio- 


nem  Christi ,  ne  secundo  cogeretur  eam  recen- 
sere  :  quare  simul  narrat  id  quod  prius  conligii ; 
scihcet  quod  accesserunl  ad  capiundum  Jesum, 
et  id  quod  posterius  accidit ,  sciHcet  quod  iu 
eum reipsa manus  iujeceiint, eumque tenuerint. 

Deuique  quam  alrox ,  iudigna  et  acerba  Christo 
fuerit  hiec  ejus  comprehensio,  sesiinuui  potest 
ex  muiiis.  Primo,  quod  caplus  sit  tanquam  la- 
tro  ipse  qui  erat  innoceniissimus,  et  summe  in 
omnesbeneficus ,  imo  SanctusSanctorum,  adeo- 
que  qua  Deus,  ipsa  immensa  et  increala  puri- 
tas  et  sanctilas.  Secundo,  quod  captus  sit  ab 
hominibus  vilissimis  ,  pessimis,  sibique  inimi- 
cissimis ,  quales  eraut  Scribse  et  Judaei.  Unde 
conjici  polest  quam  alrociter  inslar  jumenli , 
imo  lalronis  ,  ab  iis  fuerit  ligatus,  protrusus  , 
protractus,  illusus,  csesus,  blasphematus.  Ter- 
lio,  quod  Apostoli  celerique  omnes  eum  dese- 
ruerint,  ut  solusquasi  aguus  innocens,  Judaeis 
se  iu  pra3dam  daret.  Quarto,  quod  hisce  suis 
vincuiis  ex  acquo  voluerit  expiare,  et  dissol- 
vere  vincula  peccatorum  noslrorum  ,  quae  gra- 
vissima  et  durissima  sunt.  Unde  Jeremias  eum 
miserans  gemendo  et  suspiraudo  ait  :  Spiritus 
oris  nostri  Cliristus  Dominus,  cuptus  est  in  pec- 
catis  nostris,  cui  diximus  :  In  umbra  tua  vivemus 
in  gentibus.  Tren.  l\.  20.  Quinto,  quod  hisce  suis 
caienis  voluerit  auimare,  roburque  impetrare 
Christianis,  praesertim  Martyribus,  ut  carceres 
ei  catenas  animose  sustincrent ,  in  iisque  exul- 
tarentetgloriarentur,  utigloriaturPaulus  Ephes. 
3.  1.  Ubi  vide  S.  Chrysost.  Multorum  autem  Mar- 
tyrum  atroces  fuere  catenae,  sed  longe  atrocio- 
res  Christi ,  ut  atrocitatem  Martyrum  superaudo 
leniret. 

Porro  turbam  lianc  fuisse  mille  militum.,  ei 
insuper  plurium  satellilum  et  ministrorum  pon- 
tificum,  liquet  ex  Joan. ,  cap.  18.  12.,  ubi  ait  : 
Coliors  et  tribunus ,  et  ministri  Judceorum  com- 
prehenderunt  Jesum,  et  iigaverunt  eum.  Cohors 
euim  continebat  mille  mililes.  Unde  pro  tribu- 
nus ,  gricce  est  ^'''aixos,  id  est,  praefectus  niille 
militum. 

56.    HOC   AUTEM    TOTUM    FA.CTUM    EST  ,    l'T    ADIM- 

1'LERENTt'R  ScRiPTURiE  Prophetarum.  ]  Haic  vcrba 
iion  suntChristi,  ut  vult  Clirysost. ,  sed  Malthaei 
verba  Christi  v.  bk.  repetenlis,  et  confirmantis, 
ad  historiae  illustrationem,  et  Christi  commen- 
dationem.  q.  d.  Haec  indigna  Ciiristi  compre- 
hensio,  celeraque  quse  passus  est  Christus ,  non 
\ioIenlia  militum ,  non  etiam  casu  et  fortuilo 
illiacciderunt;  sed  ex  destinata  prseordinalione, 
consilio  et  decreto  Dei ,  qui  praevisa  Judaeorum 
malitia  ab  aiterno  decrevit  singula  Chrisli  tor- 
menta,  voluiique  ut  Christus  ea  in  se  SMScipe- 
ret,  ei  paieretur  pro  salute  honiinum  ,  ideoque 
voluit  ui  Propheta;  ex  ore  Dei  illa  pricdicerent 
etprophelarent. 

TUNCDISCIPULI  OMNES,  REUCTO  EO  ,  FUCERU^T.  ] 

Ecce  hic  adimpletur  Christi  de  fuga  hac  vati- 
cinium  editum  v.  31.  Fugerunt ,  quia  viderunt 
jam  Christum  quasi  superatum,  captum  et  op- 
pressum  a  Judoeis,  ut  nulla  jam  evadendi,  aut 
euiu  juvandi  superesset  spes;  quare  timentes 
ue  et  ipsi  caperentur,  maleque  mulctarentur  a 
Juda-is,  Christo  Domino  suo  tam  infensis  et  in- 
festis,  fugam  inierunt.  Ex  fuga  hac  taiuen  paulo 
post  animum  resumentes  rediere  Joannes,  et 
I^etrus  sequens  Jcsum  a  longe.  Unde  Beda  i" 
Marci,  cap.  \li.  v.  69.  Promptiores  fuere  ,  aii , 
ad  fugce  i  rcesidium,  quam  ad  fLduiia»!  paliendi 


COMMENTAr.TA  IN  MATTIT^.UM.  Cap.  XXVT. 


503 


cum  Chris-to.  Xam  ,  ul  ail  Origencs  ,  Nondum  erat 
cis  splritus  datus ,  quiaJesus  nondum  eral  {^lori- 
ficatus.  Joan.  7.  39. 

Ouoeres,  an  fuga  hn^c  AposLolornm  fueril  licila  ? 
Resp.  Nonnulli  piitant,  nullam  aut  parvam  in 
fuga  hac  fuisse  cnlpam,  coquod  Apostoli  lide  el 
mente  intcrius  adhajserintCiiristo,  cxtcriusvero 
fugerint,  quia  Christo  prodesse  non  [)0lerant, 
sed  obesse.  Sapientercrgo  fugissc  ,  ne  sc  in  dis- 
crimen  ,  vcl  Christum  ncgandi ,  vel  dura  pa- 
tiendi  conjicercnt  :  necdum  enim  rccepcrant 
robur  Spiriius  sancti  :  hoc  cnim  postca  rcce- 
perunt  in  Pentecoste,  quo  reccpto  inircpidc  se 
Judseis ,  carceribus  ,  vinciilis,  llagcllis,  cruci- 
bus  ,  gladiis,  leonibus,  ignibus  objeccrunt.  Fuit 
crgo  hic  fuge  actus  cx  timore  imperfeclus  ,  et  a 
perfectionc  constantiae  deficiens  ;  at  non  illi- 
citusetsceleratus. 

Alii  vero  censent  eum  fuisse  illicitum  ,  quia 
putant  eum  processissc  ex  difTidentia  Christi  , 
quod  videntcseum  capi  et  obrui  a  Judaeis,  pris- 
tinam  in  eum  fidem  et  spcm  amiscrint,  dc^pe- 
rantes  se  ab  eo  posse  juvari  et  dcfcndi.  Undcco 
inconsuUo  fugerunt ;  quare  ipso  facio  vx  fuga 
sua  ejus  potestatem  ,  ipsumque  esse  Christum 
tacite  negarunt.  Vidc  dicta  v.  31.  ubi  dixi  prius 
videri  verius.  Aposioli  ergo  fugientcs  i\  Christo 
peccarunt  vcnialiter,  quia  subito  et  nimio  pa- 
vore  ( qui  pavido  rationem  ct  mcmoriam  criperc 
solei)  constcrnati,  ex  pusillanimitate  ctdifTidcn- 
lia  ,  slnecjus  jussu  vel  nutu  diffugerunt.  Expcrii 
cnim  totics  Christi  opem  in  periculis,  eamdcm 
hic  sibi  alTorc  confidcre  debebant  :  pra-sertini 
cum  vidcrcnt  Christum  solo  vcrbo,  cgo  sum  , 
proslravisse  omnes  satcUiles  ,  cisque  jussissc  : 
Sinite  lios  abire.  Debebaniergo  ab  co  consiliuni 
ct  auxilium  pctere,  ac  dicerc  :  Domine,  adjuva 
nos,  et  quid  vis  ut  faciamus  ?  Et  Christus  uli- 
qiie  eos  adjuvissct,  et  dixissct  quid  eis  facien- 
dum  essel.  Quare  probabilc  cst  eos  charit;itcm 
non  perdidisse ,  multo  minus  fidcm.  Vide  dicta 
V,  31. 

Addit  Marcus  ,  cap.  \h.  UO.  ,  adolescentem 
quemdam  sequentem,  rclicta  Judaeis  sindonc 
sua  nudum  aufugisse  :  quis  hic  fuerit,  et  quarc 
id  fecerit,  dicam  in  Marco. 

57.  At  11,1,1  TENENTES  (groeC.  ,  z5aT>i!7avT£,-,  id  CSt  , 

postquam  cum  comprchcndissent,  et  in  suam 
potcstalcm  rcdegissent,  illi  quasi  reo  vinctocjuc 
dominantcs)  Jesum,  duxerunt  ad  Caipiiam  piun- 
ciPEM  sACEnnoTUM,  uBi  Scnin,c  et  seniores  con- 
VENF.nANT.  1  Addit  Joannes,  cap.  18.  13. ,  Jcsum 
prius  ductum  fuisse  ad  Annam,  qui  eral  socer 
Caiphae,  sed  obiter  et  quasi  in  transitu.  Fccc- 
runt  id  vel  honoris  causa,  ut  seniorem  Annam 
venerarentur,  vel  quod  Annas  proe  ccteris  opta- 
retetlaborarclutChrisluscapcrciur.  UndcS.  Cy- 
rillus  ct  Franc.  Lucas  pulanl  in  domo  Aniife  per- 
solutum  essc  Judcc  prodilionis  Chrisli  pretiuni ; 
vcl,  ul  opinalur  S.  Augusl. ,  quod  donuis  Annoe 
quasi  in  via  cssct  euntibus  ad  Caipliani  ,  qui 
iinusannieratponiifex,dequopluraJoaii.  IS.  K!. 
nam  in  domo,  non  Anuic  ,  ut  nonnulli  opinan- 
tur  ex  vcrbis  Joannis,  scd  Caiph<x>  ,  coniigisso 
primum  Ciirisii  cxamcn ,  alapaniquc  ci  iucus- 
sam,  ac  Peiri  priinam  Chrisii  ncgaiioncni  {B(|uo 
sc  duas  scr,uonte»  ,  liquct  ex  Matlhieo  ,  Marco 
PtLuca,  idcuKiue  insinuai  Joanncs,  ciip.  18.  19., 
dictMis  :  Pontifex  cr^o  inlerrogavit  Jemm.  Pon- 
tifcx  eniu)  uufii  illius  erai  Cai[)has,  non  Annas, 
utipsc  dixit  V.  13.  quarc  quod  subdii  Joanncs, 


V.  2ii.  Et  misit  eum  Annas  ligatum  ad  Caipham 
pontificem,  intclligc  per  epanalepsin,  et  misit , 
hocest,  jani  cnim  miserat  Annas  Christum  ad 
Caiphani  pontificcm,  qui  cum  ,  ut  paulo  anU; 
dixi ,  cxaminavit,  et  interrogavit  dc  doctrina  el 
discipulis.  Revocat  enim  Joannes  id  quod  omise- 
ral ,  nc  quis  cx  prcX'Cedenti  cjus  narratione  pu- 
taret  Christum  abAnna,  non  a  Caipha  ponlifice 
exaniinaium.  Und(;  nonnulli  vcrba  Joan.  v.  2ft. 
jam  citata  transfcrunt  et  anteponunl,  statimque 
post  V.  13.  ubi  narravil  Jesum  ductum  fuisse  ad 
Annam,  subjiciunt,  uli  subjicit  S.  Cyrillus.  Ila 
Origenes ,  S.  Augustinus ,  1.  dc  Consensu  Evang., 
cap.  6.,  Jansenius  et  alii  passim. 

CoNVENEnANT.]Nondicit,  Convocabanlur,  quia 
jam  convocati  erant ,  cum  Judas  a  Caipha  sa- 
tellites  ad  Christum  comprehendendum  pctiis- 
set:  tunc  enim  Caiphas  convocavit  Scribas  et 
seniores ,  ul,  adducto  a  Juda  Jesu ,  statim  eum 
judicarentetdamnarcnt:  immaneenim  inChris- 
tum  reprchensorem  suum  odium  conccperant, 
ideoquc  siliebant  ejus  necem  ,  et  ad  Iioram  ne- 
cis  anhelal)aut  :  qua  de  causa  in  domo  Caiphas 
pernoctabant  vigilantes,  ait  Chrysostomus. 

58.  Petrus  autem  sequebatcr  ecm  a  longe  us- 

QUE  IN  ATniUM  PRINCIPIS  S.UlEnOOTUM.  Et  INCnES- 
SUS   INTnO,'  SEDEBAT   CUM   MINISTniS  ,    UT  VIDEBET 

FiNEM.  J  Cetcris  Apostolis  in  fuga  alio  dilapsis, 
solus  Petrus  cx  fuga  colligens  animum,  rcstitit. 
et  partim  ex  curiositatc  ,  partim  et  magis  cx 
amore  Jesu  magislri  sui,  secutus  cstcum  jam 
a  satellitibus  captum,  cum  ab  eis  duccrclur  ad 
Annam  et  Caipham,  sed  ^i  longe,  nc  a  satclliti- 
hus  comprchcnderctur,  tum  quia  discipulus 
erat  Jcsu,  lum  quia  Malcho  aurem  amputaraf. 
Quod  ergo  fugit,  limoris  fuit;  quod  rcdiit,  amo- 
ris  ,  limorem  supcrantis.  Undc  S.  Ambrosiusin 
Lucae  cap.  22.  Petrus ,  ait,  in  lioc  nobis  maxima 
cst  admiratione  reverendus ,  (juod  Dominum  non 
reliquit ,  eliam  cum  timeret.  Mclus  nalurce  est ; 
cura,  pietatis:  alienum ,  quod  limet;  suum,  quoU 
non  fngit  :  quod  sequitur,  devolionis ;  quod  ne- 
gat ,  obrcptionis.  In  Petro  ergo  luctabantur  ti- 
mor  et  amor  :  hic  amor  vicit  limorem  :  scd  mox 
in  tcntalionc  gravi  timor  vicit  amorcm,  cuni 
timcns  ministros  negavit  Clirislum. 

UsnUE   IN   ATniUM  PRINCIPIS    SACEBDOTUM.  ]  Pula 

Caiphac  ponlificis.  Modum  et  rci  geslae  serieni 
dislinctius  narral  Joannes  cap.  18.  15.  diccns  : 
Sequebatur  autcm  Jesum  Simon  Petrus  ,  ct  alius 
discipulus.  Discipulus  autem  illc  erat  nolus  ponti- 
fici,  ct  introivit  cum  Jesu  in  atriian  ponlificis.  Pe- 
trus  autem  stabat  ad  ostium  foris,  Exivit  ergo 
discipulus  tilius,  qui  erat  mtus  pontifici ,  et  dixii 
osliaritE,  et  introduxit  Petrum. 

Discipuium  hunc  fuissc  S.  Joannem  Aposto- 
lum  censet  S.  Chrysost. ,  Thcophyl. ,  Euthym. . 
S.  Hicron.  in  Epilapb.  MarccUac  ad  Principiam. 
ac  Lyranus  ,  qui  ait,  Joanncm  noiuni  poiUifici. 
quod  ei  solerctvenderc  pisces,  autquod  aliquis 
excognatis  ejus  famulus  essct  ponlificis.  Mce- 
phorus,  iib.  l.cap.  28.,  aliaui  dat  causam;  sci- 
litti  quod  Joaflnes  haercditatem  suam  vcndidi.s- 
sec  puniinci.  Veriuscstnon  fuissc  Joannem  ,  nec 
alium  Aposiolorum  ,  lum  quia  Apostoli  crani 
noli  ci  familiares  Chrisii,  non  vcro  ponlificis  . 
assiduc  cnim  vcrsabanlur  cum  Chrislo  ;  luni 
quia  sicut  Chrislus  ,  mc  rt  discipuli  cjus  cxosi 
crant  pontifici  :  undo  h  minislris  ponlificis  in 
cjus  domum  non  fuisscnl  adniissi,  imo  fuisscni 
comprchensi  et  capii.  Quocirca  Syru»  vertit . 


oOa  COMMENTARIA  IN  MAT 

unus  ex  discli^ulis  aliis.  q.  d.  Unus,  uon  ex  Apos- 
tolis,  qui  publici  crant  Chrisii  discipuli,  sed  cx 
aliis  secreiis  Christi  discipulis,  qui  ejus  fidem 
occuhc  audiebantet  seclabantur. 

Et  ii\GREssus  iNTiio  ( non  in  donium,  ubi  Jesus 
examinandus  erat^  poniifice  et  concilio,  sed  in 
atrium  donius  Caiphuj)  sedebat  cum  ministi\is.  J 
Non  oppropinquabat  loco  ubi  erat  Jesus  ,  ait  sanc- 
l-us  Hieronynius,  ne  minislris  aliqua  suspicio  nas- 
ceretur,  sed  sedebat  cum  eis  ad  ignem  calefaciens 
se,  quia  frigus  erat ,  ut  habent  Joannes,  Lucas 
ct  Marcus.  Erat  enim  frigus  acre,  quale  solet 
esse  noctu  die  25.  Martii.  Peccavitimprudentia 
ettemeritatc  Petrus,  quod  sc  ministris  inserue- 
rit,  et  exposuerit  periculo,  vel  cum  ministris 
lacerandi  famam  Christi ,  vel ,  si  id  non  faceret, 
suheundi  vincula  et  verbera,  uli  cventus  do- 
cuit.  Nam  mox  rogatus  de  Christo ,  eum  negavit. 
Vere  Ecclesiastic.  c.  3.  27.  Qui  amat  periculum, 
ait,  in  illo  peribit.  Quareintentalioneetpersecu- 
tione  debiles  et  timidi  fugiant  oportet,  utperi- 
culo  lapsus  se  subducant. 

Ut  videret  finem  ]  An  sciUcet  Jesus  a  ponti- 
fice  et  conciho  damnaretur  ad  mortem,  an 
absolverelur,  vel  ipse  Jesus  se  periculo  libera- 
rel.  Sienim  damnaretur,  sibi  fuga  consuluisset; 
sin  aljsolveretur,  ad  eum  quasi  discipulus  ofli- 
ciose  rcdiisset. 

69.  Principes  autem  sacerdotum,  et  omne 
CONCILIUM,  QUjEREBANT  FALSUM  testimonium  con- 
tra  Jesum,  ut  eum  worti  traderent.  ]  Praemit- 
lenda  hic  sunt  quae  narrat  Joannes  cap.  18.  19. 
dicens  :  Pontifex  ei-go  interrogavit  Jesum  de  dis- 
cipulis  suis ,  et  de  doctrina  ejus.  Respondit  ei 
Jesus  :  Ego  palam  locutus  sum  mundo  :  ego  sem- 
per  docui  in  Synagoga ,  et  in  templo  quo  omnes 
Judtei  conveniunt  :  et  in  occulto  locutus  sum  nihii. 
Quid  me  intei'rogas?  Interroga  eosquiaudierunt, 
quid  locutus  sum  ipsis:  ecce  lii  sciunt  quce  dixerim 
^go.  Hcec  autem  cum  dixisset,  unus  assistens  mi- 
nistrorum  dedit  alapam  Jesu  ,  dicens :  Sic  respon- 
des  pontifici?  Respondit  ei  Jesus  :  Si  male  locutus 
sum,  testimonium  perliibe  de  malo;  si  autem  bene, 
quid  me  coidis  ? 

Hcsc  interrogavit  CaiphaSj  ait  Euthymius,  vo- 
lens  Christum  arguere  tanquam  novce  rei  invento- 
rem,  ac  seditiosum ,  quasi  conciliabula  facicntem, 
novaque  dogmata  inserentem.  Pontificis  enim  erat 
investigare  de  haereticis  elhaeresil)us  ,  ac  novis 
sectis  et  errorihus.  Porro  Jesus  fretus  conscien- 
tia  et  aequitate  causa;,  hcet  inter  medios  hostes 
positus ,  posito  omni  eoram  metu  ,  animose 
aeque  ac  prudenter  et  confidenter  respondet 
pontifici,  se  publice  docuisse,  elpublicos  extare, 
imo  praesentes  esse,  doctrinae  suae  auditores  et 
testes  ,  licet  sibi  inimicos ,  ct  in  moricm  suam 
conspirantes  :  ab  illis  ergo  peteret,  quid  ipsc 
docuisset.  Nullum  enim  cerlius  innocentite  et 
sanae  doctrinae  testimoniuui,  quam  quodpetitur 
ab  auditoribus ,  iisque  iniuiicis.  Si  enim  ipse 
Christus  doctrinam  suain  cdixisset ,  dixissent 
ipsum  metu  dainnalionis  ei  mortis  aha  dicere 
in  concilio,  quam  pubiice  doculsscl.  Unde  Chry- 
sostomus  :  iVo?i  ajToguiiur  respondet ,  inquit,  sed 
fretus  veritate.  Id  enim  verilatis  maximum  est  ar- 
gumentum ,  cumquis  inimicos  In  eorum  qucsdicit, 
testimonium  adducit,  Unde  ail ,  Quid  me  interro- 
gas ?  elc.  q.  d.  Cur,  6  larvate  poniifex,  meinsi- 
diose  et  captioso  intcrrogas  ,  ul  ex  ore  meo 
verbumaliquod  ciiciiis,  oh  quod  me  calumnie- 
ris  ei  condcmncs  :  jam  per  triennium  publicc 


TH;EUM.  Cap.  XXYL 

docui  in  templo  :  scis ,  vel  facilc  sciro  poles  cx 
communi  populi  me  audientis  sensu,  quid  ego 
docuerim.  Si  id  nescis ,  vanus  es  pontifex ,  qui 
doctrinae  et  doctorum  publicorum  per  triennium 
curam  nullam  habuisti.  Si  tamen  nunc  id  scire 
vis  ,  interroga  adslanles  hic  inimicos  meos,  qui 
saepe  me  audierunt.  Profcrant  illi,  si  possunt, 
verhum  ahquod  minus  vere  vel  sane  a  me  dic- 
lum.  Scio  enim  eos  in  veriiate  id  facere  non 
posse. 

Porro  quod  ait  Joannes ,  Unus  assistens  minis- 
trorum  dedit  alapam  Jesu,  S.  Cyrillus  putat  hunc 
sensisse  se  tangi  verbis  Christi ,  eo  quod  missus 
a  Scribis  ad  Jesum  audiendum  et  capiendum , 
ejus  doctrinam  admiratus,  rogatusque  cur  eum 
non  cepisset,  responderit:  Nunquam  locutus  est 
homo  sicut  Itic  homo ,  Joan.  7.  46.  voluit  ergo  hanc 
notam  delere ,  dando  alapam  Jesu.  Ipsos  enim 
astantes  monstravit,  ait  Cyrillus  lib.  11.  in  Joan. 
cap.  /j5.  qui  et  pulchritudinem  doctrince  suce  fue- 
rant  admirati,  ct  Jadceorum  impielatis  erant 
7ninistri. 

Dedit  alapamJesu;  Syrus,  percussit  maxillam, 
ut  adularetur  pontifici,  quasi  honoris  ejus  vin- 
dex.  Alapam  hanc  armata,  ut  videlur,  manu 
incussam  valde  atrocem ,  aeque  ac  ignominio- 
sam  fuisse  liquet  ex  vultu  sancto,  quem  Chris- 
tus  impressit  velo  Veronicae ,  qui  Romae  in  basi- 
lica  S.  Petri  religiose  servatur,  et  inhebdomade 
passionis  populo  ostenditur.  Quare  merito  stu- 
pet  et  exclamat  sanctus  Chrysostomus :  Quid  hoc 
impudentius  ?  exhoi~rescat  ccelmn,  contremiscat 
terra  de  Christi  patientia ,  ct  servorum  impuden-' 
tia.  Et  S.  Cyrillus  :  Universam  ,  ait ,  creaturam 
perhorruisse  puto  ,  si  sensum  hujus  rei  habuerit. 
Dominus  enim  glorice  impia  manu  hominis  cce- 
debatur.  Mirum  esl  manum  hanc  illico  non 
exaruisse,  igniquecontabuisse,  imo  quod  terra 
dehiscens  vivum  hunc  hominem  non  absorbue- 
rit,  miseriique  intartara.  Impedivithoclenilas 
et  charitas  Christi,  expectans  vocansque  eum 
cum  sociis  ad  poenitentiam  et  salutem ,  ac  reipsa 
multos  ex  eis  sanctificans  et  salvans,  ut  palet 
Actor.  2.  37.  Hoc  est  quod  de  Chrisio  gemens  , 
■vel  magis  admirans,  praedixit  Jeremias  Thren. 
3.  30.  Dabit  percutienti  se  maxiilam ,  saturabitur 
opprobriis. 

Hisce  a  Joanne  narratis ,  jam  subtexenda  sunt 
quae  hic  narrat  Maithc-cus  ;  sciUcet  cum  Jesus 
pontificcm  de  doctrina  rogantem ,  remisisset  ad 
suos  auditores,  pontificem  ex  pra?sentibus,  qui 
Jesum  audierant,  qucxsiisse  ,  num  quid  pravi 
vel  erronei eum  docentem  audissent.  Qucerebant 
ergo  falsum  testimonium,  quia  verum  se  inven- 
lurosdcsperabant,  ob  summam  Christi  sapien- 
liam ,  veritatem  ,  et  sanctitatem  toti  populo 
notissimam. 

Ut  eum  morti  traderent.  ]  Hic  enim  erat  eo- 
rum  scopus,  et  finis,  ad  quem  falsos  testes  quasi 
medium  necessarium  iiujuirunt ,  cum  finis  et 
forma  tribunaliset  judicii  sit  nuUum  damnare, 
nisi  qui  veris  testibus  de  crimine convictus  sit, 
falsos  vero  testes  poena  talionis  punire.  Volebanl 
enim  ut  famae  suae  consulerent ,  non  videri  la- 
Irones,  sed  aequi  judlces  Christi  :  quare  litem 
judicialem  iUi  intentant ,  sed  iia  ut  judices  sint 
ipsi  ejus  accusatores,  et  quasi  jurati  in  necem 
ejus  hostes ,  quod  est  contra  omnem  judicii 
formam  et  sequitatem.  Ita  Chrysostomus  :  Habi- 
tumjudicii,  aii,  et  ftguram  insidiis  prcetexunt ; 
sciUcet ,  ut  ait  Victor  Anlioch.  in  cnp.  14.  Marci, 


COMMKNTAniA  IN  M 

insidias  suas  tribunalis  sdicmate  pallianlcs.  Rur- 
sum  volebant  eum  per  Pilatum  ,  praesidem  I\o- 
manum,  damnari  ad  mortem.  Scichant  autem 
Pilatum ,  more  Roniano  id  non  racturnm  ,  nisi 
Christo  crimen  aliriuod  dignnm  morle  impin- 
gerelur,  idque  per  lestes  proljaretur.  Quaerunt 
ergo  principes  falsos  testcs  conlra  Jesum,  ut 
vil<c  auctoreni  et  salvatorem  niundi  morti  tra- 
tlant,  nimiruin  quia  ipsis  insciis  etinvilis  Deus 
decreverat,  permortemChristi  dare  nobis  vitam 
priesentenj  et  ajternani. 

60.  Et  non  invknkrunt,  cum  multi  kai.si 
testes  accessissent.  novissime  autem  veneuunt 
Duo  FALsi  TESTES.  ]  NuUuni,  ait  Origencs ,  vcrisi- 
mililudinem  rcpreiicnsionis  invenerunt  in  eo ,  niali 
licet  essent  et  miilti ,  astuti  et  infreniosi ,  etc. 
Adeo  mundafuit  vitaJcsu,  et  oninino  irreprelien- 
sibilis  :  quia  quaecumque  hi  testes  proferebant, 
vel  falsa  erant,  vel  sibi  invicem  contraria, 
v^l  imperiiuentia,  ut  propler  ea  Chrislus  reus 
mortis  peragi  non  posset.  Duo  falsi  tcstcs  :  cur 
dicantur  falsi ,  dicam  v.  seq. 

61.  F/r  uixEiiuNT  :  Ilic  dixit  ,  Possum  des- 
TnuEnj;  templum  Dei,  et  post  tuiduum  nE/Euii-i- 
CARE  ii.i.uD.]  Dixerat  id  Christus  Joan.  2.  19.  sed 
hoc  modo  et  hisce  verbis  ;  quacrebant  ex  eo  Ju- 
daei:  Quod signum  ostcndis  nobis  (jiua  Ikbc  facis? 
q.  d.  Quod  signum  das  luse  potestalis,  quodque 
sis  missus  i»  Deo;  rcspoudit  Jesus,  eisque  lioc 
dat  signum  :  Solvlte  tcmplum  lioc ,  et  in  tribus 
dicbus  excilabo  illud.  Dicuntur  tamen  hi  falsi 
testcs^  quia  licet  ex  parte  vcrum  dicerent,  ip- 
sam  Christi  sententiam  cilando,  tamenexparte 
diccbant  falsum,  quia  tam  verba,  quani  sensum 
Chrisli  depravabant.  Verba  primo,  quia  Chris- 
tus  non  dixerat :  Posstun  deslruere ,  seASotvite, 
id  est,  si  solveritis,  vos  scilicet,  non  ego.  Se- 
cundo  ,  quia  Marcus  ait  eos  addidisse  to  manu- 
factuni  ,  dicendo  :  lif^o  dissolvam  tcmplum  lioc 
manufactum,  ct  pcr  triduum  aliud  non  manufac- 
tum  a-dificabo.  Hoc  erat  falsum  ,  quia  nil  talc 
habet  Joannes.  Terlio,  quia  Christus  non  dixe- 
rat,  Post  triduum  rccedificubo,  sed  Excitabo  illud, 
hoc  est ,  siiscitabo  a  morluis. 

Sensum  pariter  depravabant ,  quia  Christus 
non  de  templo  Salomonis ,  sed  de  corporc  suo 
loquebatur,  in  quo  quasi  in  templo  plenitudo 
divinitaiis  inhabitabat,  Coloss.  2.  9.  Unde  subdit 
Joannes  :  Ilte  aiitem  dicebat  dc  tcmpto  corporis 
siii.  Judeeis  enim  ibidem  signum  petenlibus , 
Christus  dat  sigmim  resurrectionis.  q.  d.  Cuni 
solveritis  templum  corporis  mei,ego  tertio  die 
illud  A  morte  suscitabo,  atque  ex  hoc  signo 
cognoscetis  me  ca'lestem  et  divinum  essc  ho- 
minem,e  coclis  a  Deo  missum.  Ita  Origenes, 
S.  Hier.,  Chrysost.  et  alii.  Poterat  Chrisius  clarc 
dicere  :  Ego  a  morluis  resurgam,  sed  noluii; 
voluitque  uti  acnigmate  tcmpli ,  tuni  quia  apud 
cavilhuores ,  quales  erant  Jud»M,  non  clarc, 
Bcd  lecteetsymboliceloquioportct;  tunvulhoc 
obscuro  sermone  daret  occasionein  passionis 
Rua;:sciebal  cnim  Judiuos  ob  hoc  aenigma  malc 
iniellectiim  euin  accusaturos,  ct  reum  moriis 
peractiiros.  Hiiic  subdil  Marcus  :  FA  non  crat 
convcnicHS  tcstimoniiun  itlorum;  vel,  ut  clarius 
habent  Gr.eca,  ncque  sic  crat  convenicns  lcsti- 
moniiim  ittoriim  :  tum  ob  raiiones  jani  dictas, 
liim  (juia  luecverbaChristi,  eliamsipriniafrontc 
videri  possenl  inanisessejactantia:*,  qucc!  sc  tam 
potentcm  diccret,  ut  in  tribus  diebuo  posstt 
lompluui  diruere  ct  reiedilicarc ,  nemini  tamen 


ATTHyT.DM.  Cap.  XXVI.  ^505 

erant  noxia  vel  injuria,  ut  ob  ea  Chrislus  reus 
mortis  peragi  posset. 

62.  Et  surgens  princeps  sacerdotum  ait  illi  : 
nliiil  respondes  ad  ea  qu;e  isti  adverscm  te 

TESTIFICANTUR  ?  JESUS  AUTEM  TACEBAT.  ]  Surgcns, 

ex  indignationc,  quod  Jcsus  tacerct,  et  accusa- 
tionem  hanc  quasi  futilem  conlemneret,  el 
silenlio  confutaret.  Rorsum  surgcns,  ut  indigni- 
tatem  et  gravitalem  criminis  Christo  objecli  os- 
tenderet,  quasi  Christus  hoc  suo  dicto,  tem[)li 
magnificentiam  ,  religionem  et  sanclitatem  ele- 
vasset,   el  violasset. 

Jesus  autem  tacebat.  ]  Cur?  Prima  causa  eraf, 
quia,  utdixi  ,  accusaiio  nullum  crimen  moriu 
(lignum  continebat,  sed  tantum  inanem  jactan- 
liam  ;   quare  refutatione  non  egebat. 

Secunda  :  tacebat ,  quod  scirct ,  ail  S.  Hieron., 
quidquid  landemrespondisset ,  torquendum  adca- 
liimniam.  Nam,  ul  ail  S.  Chrysost. , /'Vg^Mm  ibi 
dumtaxat  judicii  erat ,  re  autem  ipsa  latroniim 
impetus. 

Terlia  :  tacebat,  quia  totum  se  ad  damnatio- 
nem  et  mortem  a  Patre  sibi  decretam  compo- 
nebat :  quare  nolebat  se  excusando  niorleni 
evadere  ,   sed  tacendo  damnari  et  opprimi. 

Quarta  :  auctor  Comment.  in  Marcum  c.  l/i. 
apud  S.  Ilieron.  Taciturnitas  Cliristi ,  ail,  apo- 
togiam  Ad(E  absotvit.  q.  d.  Tacuit  Christus,  ut 
silentio  suo  satisfaceret  pro  stultiloquio  Adce  , 
quo  peccalum  suum,  de  quo  arguebalur  a  Deo, 
excusavil ,  dicens  :  Muticr  quam  dedisli  mitu 
sociam,  dcdit  miludetigno,et  comedi :  etinuiieris 
se  excusantis  dicenlisquc :  Scrpens  decepit  me. 
Gen.  3.  12. 

63.  Et  princeps  sacebdotum  ait  ii.iA  :  ADjino 

TE    PER    DEUM    VIVUM  ,     CT    DICAS    NOBIS    SI    TC    ES 

CiiniSTUs  Fii.iusDei.  ]  Videns  ponlifex  sibi  a  J<.'su 
non  responderi,  et  ob  id  indignans,  emn  per 
Deum  adjurat,  ut  per  adjuralionem  et  noniinis 
divini  reverentiam  eum  rcspondere  conipellaL 
Adjuro,  q.  d.  Ego  pontifex  in  terris  Dei  sum  vi- 
carius,  quareex  Dei  auctoritate  mihicommissa 
invocato  in  testem  Deo,  ti])imando,  teque  con- 
juro  ut  mihi  respondeas,  an  tu  sis  Chrislus  , 
qualem  te  esse  dixisti  et  docuisti.  Vide  dicta 
c.  5.  7.  Hic  langit  Caiphas  punctumlitiset  causee 
totius.  Jesus  enim  dicebat  se  esse  Messiam,  sivc 
Christum  a  Deo  ad  salutem  horoinum  cum  sum- 
ma  poteslate  missum:pontifex  vero  et  seniores 
a  Chrislo  sa'pe  laxati,  id  pertinaciter  negabani. 
Caiphas  ergo  idrogat,  non  ut  id  cognoscat ,  sed 
ut  eum  condemnet.  Si  enim  diceret  Jesus  se 
esse  Christum ,  eum  ut  blasphemum ,  reum 
mortis  peragebat:  sin  diceretse  non  esseChris- 
tum,  replicasset  :  Cur  crgo  apud  populum  te 
pro  Christo  Dei  Filio  venditasti  ?  ilaque  eum  ut 
pseudoprophetam  condemnasset,  quod  cequa- 
lem  se  Deo  fecisset,  uti  ei  objeccre  Judaei , 
Joan.  5. 19.  Tota  ciiim  odii  et  invidiie  pontilicum 
ct  Scribarum  in  Chrisium  causa  erat,  quod  ipso 
vilis  ct  plebeius,  ut  videbatur,  homo  diceret  se 
esse  Christum  ,  Dei(iuc  Filium ,  ideo(|ne  siiie 
corum  liccniia  proedicarel,  ac  frivolas  eorum 
iradiiiones  conlemucret.  atque  gravia  eoium 
vilia  sctleraque  publice  ct  acriier  castigaiTi. 

6i.  Dicir  II.LI  Jesis  :  Tu  dixisti. ]  Id  est,  igo 
sum,  ul  lK.brt  .\Jarcus  \l\.  62.  Chrislus  adjuratus 
i\  poniiricclicetperversoelinsidioso,  ul  caluni- 
niam  ct  neccm  sibi  strueret,  rc.spoiulit  tameii 
candide  et  clare  sc  esse  Christum  ;  tum  ut  reve- 
reniiaui  nomiui  divino,  pcr  (luod  adjurabainr , 


COUNEL.    A   LAPIUE.    TOM.    VIH. 


C4 


506 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XXVI. 


ac  simul  ipsi  dignitali  pontificse,  i»  qua  adjura- 
batur,  honorem  ct  obedientiam  alias  debiiam 
deferret.  Sccundo,  ut  hoc  responso  omneOT  co- 
rum  toUcrct  excusationcm,  ail  Clirysost.,ne  scili- 
cet  ipsi  apud  homines ,  et  apud  Dcum  in  die 
judicii  se  excusare  possent,  cur  in  Jesum  non 
credidissent,  imo  eum  occidissent,  eique  dice- 
rent  :  Intorrogavimus  Jesum  num  ipse  essel 
Christus  juridice  in  concilio,  ipse  vero  tacuit 
vel  ambigue  respondit,  quare  non  obligabamur 
eum  ut  Christum  rccipere  ,  et  in  eum  credere. 
Verumtamen  dico  voius  :  Amodo  videbitis  Fi- 

LIUM  HOMINIS  SEDENTEM  A  DEXTRIS  VIRTDTIS  Dei, 
ET  VENIENTEM    IN   NUBIBUS   COJLI.  ]    Jmotlo  ,    hOC 

est,  ex  hoc  tempore,  post  mortem  meam,  scili- 
cet  in  die  judicii ;  necenim  alias  Christum  eranl 
visuri.  Sedenlcm  d.  dextris  virtutis ,  grtece  est 
5uva/i£i>;,  id  est,  potentiae  Dci ,  q.  d.  Videbitis 
me ,  qui  vobis  dumlaxat  filius  hominis  esse  vi- 
deor,  etiam  6sse  vere  Filium  Dei  proprium  et 
naluralem,  cum  in  die  judicii  videbilis  mecon- 
sidcre  addexteram  Dei  Patris  omnipoientis,  id 
esl,  c-cqualis  cum  eo  esse  dignitatis,  majestalis 
ct  glorioe.  Alludit  ad  psalm.  109.  1.  q.  d.  Ego 
sum  ille  ,  de  quo  David  praecinuit ;  Dixit  Domi- 
nus  Domino  mco,  Sede  h  dextris  mcis.  Porro 
Christus  non  tanium  qua  Deus  ,  sed  etiam  qua 
homo  sedet  a  dextris  Dei,  eomodo  quo  explicui 
Coloss.  3. 1. 

Nota.  Hoc  proprie  et  direcle  in  die  judicii  non 
videbunt  pontifices  et  Judaei ,  utpote  reprobandi, 
ideoque  non  visione  Dei  beandi,  sed  aspectu 
diaboli  damnandi  :  verum  indirecte  et  quasi  in 
effectu  idipsum  videbunt.  Visuri  enim  sunt  tan- 
lam  Christi  judicis  majestatem,  gloriam,  splen- 
dorem  et  pompam  angelorum  omnium  eum 
stipantium,  ulnon  dubitent  eum  esse  proximum 
Deo  ,  imo  Deum ,  et  Dei  Filium ,  ut  ipse  hic  as- 
serit  et  praedicit  :  quia  tunc  experientur  ejus 
virtutem  et  omnipotentiam  in  piorum  glorifica- 
tione,  et  impiorum  condemnatione,  qui  hic 
eum  velut  abjectum ,  infirmum  et  invalidum 
contempserunt. 

Et  venienteminnubibuscmjli.]  Alludit  ad  Da- 
niel.  c.  7.  13.  Ecce  cum  nubibus  cceli  quasi  fdius 
hominis  veniebat ,  ut  ex  eo  pontifex  cognoscat 
Jesum  esse  illum  ipsum,  quem  Daiiiel  signavit, 
et  praedixit  judicium  universi  esse  venturum. 

Videhic  et  mirare  magnanimitatem  Jesu,  qui 
inter  medios  judices,  pontifices  et  hosles  dam- 
nandus  ad  mortem,  minatur  tamen  eis  suum 
reditum  ad  judicium.  q.  d.  Tu,  o  Caipha,  et  vos 
6  principes  sacerdotum  ,  injuste  me  nunc  judi- 
catis  et  damnatis,  quasi  pseudoprophetam  ct 
pseudochristum  :  atveniet  dies  ille,  in  quo  ego, 
qui  nunc  reus  vestro  tribunali  asto  ,  sedebo 
Judex.  Tunc  vice  versa  vos  quasi  rei  iribunali 
meo  astabilis ;  tunc  videbitis  me  vere  fuisse  et 
esse  Christum.  Vos  me nunc damnaiis  ad mortem 
crucis :  sedego  tunc  in  eodem  lioc  loco  (Chris- 
lus  enim  judex  scdebit  supcr  vallem  Josaphat, 
quse  adjacetHierosolym.x*,  Joel.  c.  3.  v.  2.)  vos 
damnabo  ad  gehennam  ignisflammantisetcru- 
ciantis  in  aBternum ;  quia  in  me  hoc  immaue 
sacrilegium  commisistis,  quia  christicidae  et 
deicidae  fuistis,  et  sane  ita  revera  fiet.. 

65.  TuNC  pniNCEPS  sacerdotum  scidit  vesti- 

MENTA  SUA,  DICENS  :  BLASPHEMAVIT  :  QUID  ADHUC 
EGEMUS  TESTIBUS  ?    ECCE   M'NC    AUDISTIS    BLASPHE- 

mAM.]5ctdf7,  Id  est  diffibulavit,  ait  Cajetan. 
ia  Marci  c  lU.  sive  fi])ulas  solvit,  vestemquc 


aperuit.  Verum  lioc  frigidum  videtur  :  graece 
enim  est  SUppriXi,  id  est,  disrupit,  distraxit,  dila- 
ceravit,  quiavestes  Judaeorum  sub  mentoeraDl 
apertac,  ut  facile  posseni  per  caput  humeris  in- 
jici ,  itaque  indui  et  exui :  cum  ergo eas  scindere, 
id  est ,  disrumpere  vellent  sub  mento,  utramque 
fissur^e  oram  manibus  arripiebant,  ac  magna  vi 
rcliquum  vestis  laccrabant  usque  ad  cingulum, 
in  signum  doloris  et  indigniiatis.  Inferne  vero 
eam  non  lacerabant,  ne  nudarent  partes  veren- 
das;  carebant  enim  femoralibus.  Fuit  hic  mos 
usilatus  apud  Gentiles ,  ut  patet  ex  Homero  et 
Virgilio  ,  sed  maxime  apud  Judaeos ,  ul  in  luotu 
vel  audita  blasphemia,  quasi  prae  zelo  honoris 
Dei ,  vestem  scinderent,  id  est  lacerarent,  ut 
fecit  Ezechias  audita  blasphemia  SennacheritK 
U.  Regum  19.  1. 

Porro  illicite  hic  Caiphas  vestem  scidit,  quia 
ipse  erat  pontifex.  Pontifici  autem  id  veiilum 
erat ,  juxta  illud  Levit.  21.  10.  Caput  suum  non 
discooperiet,  vestimenta  non  scindet.  Causas  ibi- 
dem  recensui.  Scidit  ergo  vestem  Caiphas,  ul 
iuvidiam  Jesu  confiaret,  eumque  quasi  blas- 
phemum  omnibus  execrandum  damnandumque 
objiceret.  Sed  symbolice  ipsa  scissione  signifi- 
cabat,  scindi  jam  per  mortem  Christi  veterem 
legem  cum  suo  sacerdotio,  quare  se  quoque 
ponlificalu  ac  eo  privari.  Ita  S.  Leo  serm.  6.  de 
Passione  :  Fecit  hoc  ,  inquit ,  ad  exaggerandam 
auditi  scrmonis  invidiam  :  nesciens  vero  quid  hcBC 
significct  insania,  sacerdotali  se  honore  privavit, 
oblitus  illius  prcecepti :  De  capite  cidarim  non  de- 
ponet ,  et  vestimenta  sua  non  dirumpet.  Et  Orig. 
conscidit ,  ait,  vestimenta  sua  ostendens  turpitu- 
dinem  suam  ,  et  nuditatem  anima  suce  ,  et  myste- 
rium  manifestans,  conscindendum  essesacerdolium 
vetus,  et  schotam  saccrdotii  ejus,  et  culturce,  qua 
secundum  litteram  fuerat.  Et  Hieron.  Scidit  vesti- 
menta  sua,  ut  ostendat  Judceos  sacerdotii  gtoriam 
perdidisse,  et  vacuam  sedem  habere  pontifices.  Sic 
et  Chrysostom.,  Theoph.,  Euthym.,  Jansenius , 
Carradius  et  ceteri. 

Blasphemayit.  ]  Dicens  se  esse  Messiam  et 
Dei  filium.  Pontifex ,  ne  quis  verbis  Christl 
commoveretur,  eisque  fidem  haberet,  praeoc- 
cupat,  ad  crimen  blasphemice  ei  impingit,  quod 
Judael  mire  horrebant,  ut  nemo  pro  Christo 
loqui  eumque  defendere  audeat ,  sed  omnes 
eum  ut  blasphemum   condemnare  compellat* 

QUID   ADHUC   EGEMUS    TESTIBUS  ?  ]    SyruS ,    quid 

eimplius  exquirimus  nobis  testes  7  Ecce  hic  impius 
Caiphas  prodit  suam  impietatem,  quod  non  agat 
ut  judex,  sed  ut  actor  et  accusator  Christi.  Ac- 
toris  enimest  quaerere  testes  contra  eum,  quem 
accusat;  Ita  S.  Chrysost. 

66.  QuiD  voBis  viDETUR  ?]  Eccc  hic  rursus  ini- 
quus  pontifex  contra  ordinem  juris  agit  perso- 
nam  non  judicis ,  sed  actoris ,  ipsosque  Christi 
hostes  ei  accusatores  facit  Judices ,  eosque  ad 
Christum  quasi  blasphemum  condemnandum, 
pontificia  sua  auctoritate  et  praejudicata  a  se 
senteniia,  quasi  adigit  et  cogit.  Unde  Chrysos- 
tomus  :  Ipsi ,  ait,  accusant ,  ipsi  discutiunt ,  ipsi 
sententiam  proferunt. 

At  illi  respondentes  dixerunt  :  Reus  est 
MORTis.  ]  Blasphemus  ex  lege  Lev.  2U.  16.  lapi- 
dari  debebat,  uti  lapidarunt  Stephanum  quasl 
blasphemum  :  sedhi  Christum  non  lapidatioHis, 
scd  morlis  reum  clamant,  quia  jam  apud  se 
destinarant  eum  non  lapidare,  sed  in  crucem 
agere.  lodignitaleminiquissiiuae  bujus  seDt£Oti« 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  Cap.  XXVI. 


507 


paihelice  oslendit  Origenes  :  Quantum  putas , 
ait,  fuit  etroris  ipsam  principalem  vitam  ream 
mortis  pronuntiare ,  et  tantorum  resurgentium 
testimonio  non  adspicere  fonlem  vita,  de  quo  iri 
omnes  viventes  vita  fluebat !  Quoniam  sicut  Pater 
vitam  habet  in  se ,  sic  et  Filio  dedit  vitam  habere 
insemetipso.  Qu\d  indignius  quam  Filium  Dei , 
qui  cst  fons  omnis  viiae  angelorum  ,  hominum 
el  animalium ,  eo  quod  a  pontifice  rogalus  et 
adjuralus  verum  confessus  erat ,  scilicet  se 
C4iristum  Dei  Filium ,  ut  morlis  reum  a  toto 
«acerdotum  concilio  damnari  ?  Ille  mullis  caecis 
visum ,  surdis  auditum,  morluis  vitam  resti- 
tuerat,  ideoque  ^  sacerdotibus  aemulis  el  invidis 
morti  adjudicatur.  Verumtamon  nescientes  di- 
cunt,  sed  alio  respectu  ,  quia  licct  Chrislus  in 
se  esset  innoceniissimus  et  sanclissimus,  tamen 
noslra  peccata  in  se  luenda  susceperat.  Unde 
propter  ea  reus  erat  niorlis  :  Christus  enim  in 
se  suscepit  sentenliam  illam  ix  Deo  contra  Adam 
ejusque  posteros  lalam  :  In  quacumque  die  co- 
mederis  ex  co ,  mcrrte  morieris .  Genes.  c.  2.  17. 
Voluit  enim  ipse  mortem  nostram  luere,  ut 
6ua  morte  nos  revocaret  ad  vitam  gratise  et 
gloriiB  sempiternam.  Quocirca  ipse  summa 
modestia,  aequitate,  patientia  indignissimam 
hanc  senlentiam  susccpit ,  Deoquc  Patri  se 
quasi  reum  mortis  in  victimam  pro  peccatis 
Dostris  obtulit,  ut  docet  Isaias  cap.  53.  ut  nos 
doceret  iniqua  hominum  judicia  ,  opprobria  , 
calumnias ,  censuras ,  etc.  a:quo  animo  lolerare, 
idque  suo  exemplo  suique  amore,  ut  scilicet  ei 
vicem  quam  possumus  reddanius,  dum  pro  ejus 
obsequioreimortis,  exilii,carceris,infamiae,etc. 
agimur  et  traducimur,  sicut  ipse  pro  nobis  reus 
mortis  k  toio  concilio  judicatus  et  proclama- 
tus  est. 

Tropologicc,  Christianus  qui  peccat,  iterum 
quasi  Christum  redemptorem  suum  facit  reum 
mortis,  imo  quasi  eum  occidit  et  crucifigit, 
juxta  illud  Hebr.  6.  v.  6.  Bursum  crucifigentes 
sibimetipsis  fdium  Dei,  et  ostentui  habentes.  Vide 
ibidicta.  UndeS.  Brigitta  1.  1.  Revel.  c,  37.  narrat 
B.  Virginem  sibi  dixisse  :  Conqueror  quod  filius 
meusab  inimicis  suis ,  qui  nunc  sunt  in  mundo , 
amarius  crucifigitur,  quam  tunc  Judcei  crucifixe- 
runt  eum.  Causam  subdil :  Quia  coruni  vitia,  qui- 
bus  spirituaiiter  crucifigunt  fiiium  meum,  abomi- 
nabiliora  et  graviora  sunt  eij  quam  illorum  qui 
crucifixerunt  illum  in  corpore. 

Quaeritur  hic,  quando  hoc  concilium,  examen 
etdamnatio  Chrisii  contigerit?  Nonnulli  pulant 
contigisse  post  negalionem  Petri  ,  transacta 
nocle,  mane  sequentis  diei.  Id  enim  videtur  di- 
ccre  Lucas  c.  22.  66.  Idem  enim  hoc  esse  exameii 
MatthaeicumilloLucae  apparet,  si  quisulrimique 
conferat.  Quarc  censcnt  hic  in  Matthaeo  esse 
hysterologiam  :  omnia  enim  i  v.  59.  hucusque 
dicta  esse  per  anticipaiionem,  ac  ponenda  cap. 
ieq.  V.  1.  Ita  S.  Aug.  lib.  3.  dc  Couscnsu  Evan- 
gef.  c.  7.  Maldon.  el  ahqui  aliL 

Melius  sentiuntaliicum  Jansenio,  haec  omnia 
h  Matlha^o  recto  ordine  poni,  ac  statim  post 
captivitatem  Christi,  paulo  post  mediam  nociem, 
•tatim  ut  Christus  captivus  adductus  est  ad  Cai- 
pbam  ,  contigisse.  Duplex  enim  fuii  concilium 
principum  contra  Christum  ;  ac  bis  in  concilio 
Christus  rogatus  el  cxaminatus  fuit,  an  ipse 
«sclChristus;  scilicct  prinio,  nocle,  de  quohic: 
•ecundo,  posiero  mane,  de  quo  Luoas  c.  22.  66. 
Noctc  eniin  posl  Cliristiexamenet  confessioueuj, 


facta  esl  illusio  el  colaphizatio  Chrlsli,  de  qua 
V.  seq.  ut  patet  ex  aliis  E^angelistis.  Verum,  quia 
noclc  non  omnes  senatores  aderant,  hinc  rur- 
sum  mane  Caiphas  coegit  concilium  generale, 
ad  quod  omnes  convocavit,  ut  ab  eo  Christus 
damnaretur.  Unde  in  eo  Christus  quasi  perti- 
nax,  blasphemus ,  et  reus  majestatis  tam  di- 
vinae ,  quod  se  filium  Dei  dixisset  ;  quam 
human» ,  quod  se  Christum  regem  asseruis- 
set ,  omnium  voce  damnatus  ,  ac  Filato  prae- 
sidi  traditus  est ,  ut  is  reipsa  eum  damnarel , 
et  in  crucem  ageret,  de  quo  cap.  sequent.  vers, 
1.  et  LucaJ  22.  66.  Mane  ergo  fuit  concilium 
magnum  ,  ut  aii  Marcus,  id  est,  summum  quod 
Sanedrim  dicebatur. 

67«  TUXC  EXPUERtJNT  IN  FACIEM  EJIS,  ET  COLA- 
PHISEUM  CECIOERU>T,  ALII  AUTEM  PALMAS  IN  FACIEU 
EJUS     DEDEHU.NT,     DICESTES    :    PnOPOETIZA    NOBIS , 

CiinisTE,  QUis  EST  Qui  TE  PEncussiT  ?  ]  Magiia 
fuit  et  ferina  barbaries  ministrorum  ,  Christo 
reo  jam  ad  mortem  damnato,  non  compatien- 
tium,  sed  insullantium ,  «.'que  ac  pontificis  el 
senatorum  id  permittenlium  ,  imo  nonnullorum 
etiam  in  eum  expuentium,  eumque  caedentium, 
ut  innuit  Marcus.  Putarunt  se  id  jure  facere  ex 
zelo,  quasi  vindices  suaj  legis  et  honoris  Dei, 
eo  quod  Christus  quasi  blasphemus  in  Deum  , 
Deique  hostis ,  a  concilio  jam  nd  mortem 
damnatus  essei. 

TuNC  EXPUEnuxT.  ]  Gra'ce  ivi-xTjaav ,  id  esl , 
inspuerunt ,  sua  sputa  et  phlegmata  ex  hesterna 
crapula  foeda,  virulenta,  pulida,  horrida  in- 
torserunt,  tum  qui  eum  tenebant ,  ut  ait  Lucas  , 
tum  ceteri  ministri  et  asiantes,  quin  et  aliqui*^ 
concilio,ut  insinuatMarcus. 

In  faciem  ejus.  ]  Divinam ,  et  ab  omni  crea- 
tura  reverendani ;  et  adorandam ,  in  quom 
desiderant  angeli  prospicere.  Fuit  haec  atrox 
scurrarum  et  vihssimorum  hominum  iguomi- 
nia  et  contimielia  in  Christum  Dei  Filium  ,  qui 
stupendam  hic  oslendil  lenitatem,  humilitatem 
et  patieniiam  ,  implens  illud  ab  Isaia  cap.  60.  6. 
de  se  proedictum  :  Corpus  meum  dedi  percutienti- 
bus ,  etgenas  meas  veiientibus  :  faciem  meam  non 
averti  ab  increpantibus  et  conspuentibus.  Ubi  Fo- 
rerius  ex  Hebraeo  vertit,  tergum  meum  dediper- 
cussoribus ,  et  genas  meas  depilantibus  :  faciem 
meam  non  cwerti  ab  ignominiis  et  sputo.  Addit  Fo- 
rerius: //a6er  vellicatio  barbcB  doloremet  insignem 
contumeiiam ,  sicut  et  in  faciem  spuere  -  ^tait 
enim  pili  barbales  alte  carni  impressi.  Unde  Cle- 
mens  Alex.  3.  Paedag.  c.  3.  Kefas  est  barbam  vel- 
lere,  ait,  qacBest pulchritudo  ingenita  ,  pulchritudo 
generosaet  ingenua.  S.  Hier.  in  Comment.  Isai» 
60.  6.  vertit ,  dedi  maxiUam  meam  alapis ,  et 
faciem  meam  non  averli  d  confusione  sputorum. 
Vidc  ibi  dicta. 

Unde  exclamat  Euthyniius  :  Uorrete^caLumet 
terra,  universaque  creatura,  in  quam  faciem  , 
quam  intuterunt  injuriam?  Rt  S.  Chrysost  eum- 
que  sequens  Titus  Bosirensis  in  Luc*  c.  22. 
Infaciem  iliam ,  inquit,  quam  ftuclusmaris  reve- 
riti  sunt,  qiuim  solin  cruce  videns  radios  occuluil, 
spucbant,  ccEdebant ,  abundc  animos  suosexpientfs, 
et  vulnera  cotilumeliosissima  inferentes  ,  coiaphis 
ccedentes ,  et  palmas  in  faciem  cjas  danles  ,  etc. 
Scd  quamobrem  id  faciebanl  cum  occisuri  eum  es- 
sent?  quid  enim  hujusmodi  iltusione  opus  erat? 
crudeles  eorum  mores  in  omnibcs  ostenUunlar,  qui 
quasi  venatores  inventa  tand.tn  multo  venatu 
fera,  rahiem  siiavi  in  cam  exerunt,  ingentem  id 


hOS  COMMENTAniA  IN  M 

xibi  voluptatctn  solemnitalemquc  cxislimantcs,  el 
quam  ipsorum  morcs  in  cadem  pi-opcnsl  cssent 
ostendentcs. 

Porro  S,  AnsdnuisdcPass.  Doniini  paulo  anto 
nicdiuni ,  D.  Virgineni  sic  indiicil  loquonicui  : 
lit  modico  delapso  tcmporc  filius  mcus  adco  cons- 
patus  apparuit,  quod  quasi  leprosus  apparcbal. 
V.i  infradc  llagcllatione  loquens  (\\c\l:  filiusmcus 
ita  in  stuporem  et  deformitalem  iransmutatus 
fuit,  iit  omnibus  appareret  qiiasi  Lepra  percussus. 

r,T   COLAPUIS    EUM   CECIDERU.N T.  j     Grx-CO,   COlu- 

phizarunt  eum.  Colaphus  csl  vcrber,  quod  piigno 
scu  mauu  conlracta,  in  collum,  caput  vel  dor- 
suminlligitur ;  alapa,  quod  manu  cxplicata  in 
maxillam  impingitur  :  unde  alapa  plus  alTert 
ignominiac,  ruboris  cl  verecundijc ;  colaphus 
plus  afllictionis,  lumoris  et  doloris  ,  juxla  iliud 
Comici  :  Colaphis  tuber  est  totum  caput. 

AlU  AUTEM   PALMAS    I.\  FACIEM  EJUS  DEDERUiVr.] 

Sic  quoque  Graccum  £ppaut7Kv,  vcrterunl  Theo- 
phyl.  Vatabl.  etalii,  quin  et  Erasmus  aliique 
Novantes.  Alii  vertunt,  crcpidis  vel  fustibus  ceci- 
derunt;  paiiii,  enim  et  lusiem  et  crepidam  sig- 
nificat.  Verum  per  calacliresin,  hic  alapam 
denotal :  hacc  enim  proprie  iufaciem  datur:  nam 
Lucas  vertil ,  et  perculiebant  facietn  cjus.  Ergo 
Chrislus  hic  accusalur  ulimpius,  depalmaturut 
Impudens,  loquitur  ut  Dominus  ,  tacet  iit  inno- 
cens,  damnatur  ul  sacrilegus;conspuitur  divina 
facies  munditia  paradisi :  conscinditur  pugnis, 
qui  mensus  est  pugillo  aquas,  el  cceios  pahno  pon- 
deravit,  Isaioe  ZjO.  Alapis  dehonestatiu"  vultus, 
paternce  gloria;  splendor,  IIe])r.  i.  Velalur  oculis, 
qui  animorum  consilia  retegit,  el  omnes  inlro- 
spicit  cogitatus  :  illuditur,  vellicatur  in  pilis , 
caeditur,  scommatis  mordetur. 

68.  DiCEivTEs  :  Puophetiza  nobis,  Christe  , 
QUis  EST  Qui  te  percussit?]  Irridcut  Christum, 
illique  petulanler  insuliant,  quod  se  Prophetam 
dixerit,  quasi  pseudoprophetam,  imo  quasi 
ludionem  et  scurram.  q.  d.  Si  tu  es  Propheta  , 
propiieliza  nobis  ,  quisex  nobis  primus,  quis  se- 
cundus  ,  quis  leriius ,  el  ita  cx  ordine ,  vicissim 
tibi  alapam  impegerit,  quis  colaphum,  quis  spu- 
tum?  Videntur  enim  plane  hiec  rogasse,  post- 
quani  Christi  faciem  velarunt,  et  veiatam  per- 
cusserunt  (  ut  habet  Lncas  ;  nam  el  anle  eam 
velatam  Cliristum  percusserunt;  sed  Iiic  eam 
velant  ut  illudant  Christo,  dicantque  proplietiza ) 
ad  ludibrium,  dicenlcs  et  intcrrogantes:  Prophe- 
tizanobis,  Christe ,  quis  cst  qui  te  percussit?  q.  d. 
Si  tu  cs  Christus  ,  ignorare  non  potes  occulta. 
Edicitoergo  nobis,  quis  estquite  percussit?En 
ut  scnrrac  Filium  Dei  quasi  personatuiti  hario- 
lumilludunt. 

Graviter  Theophyl.  Prophetarum  Dominits,  ait, 
quasi  pseudopropheta  irridelur.  Jud?ei  ergo  in 
passione  velarunt  faciem  Christi  ad  ludibrium, 
ut  riderent  eum  quod  se  vocassct  Prophetam  : 
unde  percutientes  rogabant  cum,  prophetiza, 
id  est ,  divina  quis  to  percusscrit.  Secundo  , 
ut  liherius  euni  vcrbcrarent  et  vexarent ,  ne 
divino  vullu  ejus  el  ocuiis  abslerrerentur 
et  coercercntur ,  ail  Jansen.  Majestas  enim 
Christi    radiabat  in  vultu ,  ait  S.  Hieronymus. 

Myslice,  siguificabal  Clirisius  velatus  se  abs- 
conderc  faciem  a  Judaiis,  illosque  lidc  ct  cog- 
nitionc  Dei  privandos  el  excajcandos.  Unde 
ad  idem  signilici^ndum  Hoses,  qui  erat  typus 
Chrisii ,  desccndens  de  monie  velavii  oculos 


ATTILEUM.  Cnp.  XXVL 

suos,  uti  explicat  Paulus  2.  Cor.  3.  Ihio  «pectat 
iliud  Mosis  :  Abscondam  faciein  meum  ab  eit, 
Dcuter.  35. 

Tropologice,  significabat  se  luere  peccatum 
Adac.  Adam  enim  et  Eva  primopcccaruntoculis 
<'t  ore,  aspiciendo  et  comedendo  pomum  veli- 
tum  ;  Cln-istus  ergo  ut  hoc  cxpiaret ,  passu» 
cst  yelari  sibi  os  et  oculos.  Nam  ,  ut  aiiS.  Aug., 
Christus  passus  estin  omnibusmcnibris^quibu» 
peccavitct  peccat  homo,  ut  omnia  expiaret. 

Porro  Christus  constanti  palientia  hivc  omnia 
sustinuit  et  superavil  Unde  S.  Chrysost.  Sicui 
ipse,  ail ,  nihiL  lenitatis  prcctermisit ,  sic  iiii  nihil 
contumelia ,  nihil  inipietalis  ;  sed  tam  verbis , 
quam  factis  furorem  suuni  explere  conati  sunt 
Hisce  probris  Christum  a  Juda'is  aniciendum 
praidixii  Sibylla  Delphica,  cujuscarmina  extanl 
iib.  1.  Sibyllinorum  Oracul.  ubi  sic  canit : 

Tunc  impius  illi 
Iiiipingcl  colapiios  ,  virosaque  sputa  scelestii 
IsraL'1  labiis,  neque  non  el  fellis  amari 
Apponens  escam  ,  potumquc  immilis  aceli. 

Et  Hb.  8. 

Coiitundent  alapis  palmae  ( proli  crimina ! )  Divum, 
Felle  fames  ejus,  silis  illudetur  acoto. 
Scindetur  templi  velum  ,  mediumque  diei 
Nox  tenebrosa  iribus  preraet  aJmirabilis  horis. 

Et  Sibylla  Erytroca  apud  Lactant.  I.  U.  c.  18. 
Dabit,  inquit ,  in  verbera  innocens  dorsum.  Et  in- 
fra  :  Et  coLaplios  accipiens  tacebit,  ne  quis  agnos- 
cat  quod  verbam  et  unde  venit ,  ut  mortuis  loqua- 
tur.  Et  rursus ,  In  manus  iniquas  et  infidelium 
veniet ,  et  daJjunt  Deo  alapas  manibus  incestis , 
ct  oribus  immundis  exspuent  in  cum  salivas  ve- 
nenosas. 

Causa  harum  illusionum  fuit:  Prima,  utChris- 
tus  his  injuriis  salisfaceret  pro  infinitis  pecca- 
tis ,  quibus  homines  summam  Deo  injuriam 
et  indignitalem  quantum  est  ex  se,  inferunL 
Peccator  enim  ,  quantum  est  ex  se,  Deum  con- 
spuit,  colaphis  alapisque  caedit,  quia  eum  con- 
lemnit,  ct  creaturse  quam  amat  postponit;  ita- 
que  Deum  suo  honorc,  et  quasi  sua  divinitate 
spoliat  aliumque  sibi  Deum  fingit  et  constituit; 
scilicet  avarus  Mammonam,  luxuriosus  Vene- 
rem,  ebriosus  Bacchum  ,  etc.  Jta  Orig.  Ut  nos , 
inquit ,  qui  digni  fiieramus  omncs  has  infa- 
mias  pati ,  eruerct ,  ipse  pro  nobis  passus  esl 
eas  :  et ,  ut  ait  auctor  Comment.  in  Marc.  apud 
S.  Hier.  Opprobria  ejus  nostrum  abstulere  oppro' 
brium,  imo  aetcrnum  nobis  honorem  concilia- 
runt.  Et  S.  Athanasius,  Non  Christus .,  Mi^sednoi 
in  Christo  patiebamur.  Voluil  ergo  Chrislus  totel 
tam  dira  pati ,  ul  magis  Deum  honorarel ,  ejus- 
que  offensiE  ct  injuri;c  magis  satisfaceret;  sicul 
is,  qui  occidil  regem,  miris  tormentis  excru- 
cialur,  ut  honori  regis  et  olfensas  rcip.  satisfiat: 
ideoqne  Christus  desideral)at  majora  pati ,  id- ' 
que  per  plures  annos.  Quare  \\xc  ejus  passjo 
inagis  honoravit  Deum  ,  quam  culpa  AdacDeum 
ollendcrat,  ejusqiie  honorem  la^serat.  Adde:  ho- 
mines  scelerali  illuduni  Dco  ,  novosquc  niodoj 
peccandi  eique  illudendi  adinveniiint;  voluit 
ergo  Christiis  iiludi ,  et  adinventioncs  sce- 
lerum  adinveniionibus  illusionum  lucre  et  ex- 
piare. 

Sccunda,  ul  apicem  patieniiae  el  virlulis  ex- 


COMMENTARIA  IN  MAT 

primcrct.  Undc  Viclor  Anlioch.  in  Marc.  ilt. 
Patientiam,  ait,  comlantcr  retinet ,  summcB  pcr 
hcBC  omnia  (oleranlife  ct  palientiie  formam  seifj- 
ium  nobis  proponcns.  Voluil  cnim  Clirislusin  sua 
passionc  el  cruce  ,  dcpingcMC  quasi  ideam  per- 
fcclissinuc  patientia*,  ct  virtutis  cujuslibet.  Si 
qnis  er^o  specimcn  summic  humilitatis,  man- 
suetudinis,  ohedicnliiL',  palientioe,  constantiie, 
charitalis,  ctc.  desidcrel,  Christum  patientcnj 
et  crucifixum  intueatur,  et  quoad  potest,  imi- 
tetur,  et  moribus  exprimal,  juxta  illud  :  Inspice, 
el  fac  secundum  exemplar,  quod  tibi  in  monte 
(Sina,  ct  myslice  Calvari;c  )  monslratuni  est , 
Exodi  '25.  ^O.  Prtcclarc  S.  Bernard.  scrm.  in  fe- 
ria  VI.  hebdom.  pocnosie  :  Mirabilis ,  ait,  Passio 
tua,  Dominc  Jcsu,  qtuv  passiones  omniam  nostrum 
propulsavit  :  propitiata  est  omnibus  iniquitatibus 
nostris ,  et  nuUi  unquam  petitioni  nostrcs  in- 
venitur  inejficax.  Quid  enim  tam  ad  viortem  , 
quod  non  tua  morte  salvetur  7  Jn  hac  igitur 
passione ,  fratres ,  tria  specialitcr  convenit  in- 
tuei'i :  opus  ,  modum,  causam.  Nam  in  opere  qui~ 
dempadentia,  in  modo  humilitas,  incausa  charitas 
commcndalur. 

Tertia,  ut  animaret  Marlyrcs  ad  fcrendum 
omnia  lyrannorum  prohra,  vcrbcra  ,  tormenta, 
ac  fidcles  ad  lolerandum  qua^Iibct  vilipcndia  , 
ct  quas1il)et  injurias  a  quocumquc  et  quolibet 
sihi  illatas.  Unde  Euthymius  :  Vniversa ,  ait , 
viagno  animo  suslinebat ,  doccns  nos  injurias  to- 
lcrare :  ul  quasi  adamantes  cx  adamanle  Christo 
hauriamus  adamanlinam  in  omnihus  constan- 
tiam  ct  patienliam,  juxla  illud  Isaiic  50.  7.  Posui 
facicm  mcam,  ul  pctram  durissimam  ,  et  scio  quo- 
niam  non  confundar  :  juxta  est  qtujustificat  me, 
quis  coniradicet  7«//(i?  Adamas  quo  magis  mal- 
lco  pcrcutitur,  co  magis  duratur  eircsislit, 
Qdcoque  malleis  non  frangilur,  sed  ipse  resis- 
tcndo  frangii  mallcos;  ita  quo  magis  aflligimur, 
niagis  animi  rohur  ostendamus  ,  ut  nostra  pa- 
lientia  viiicamus  cl  nmipamus  adversariorum 
odium  ct  impaiicntiam.  IIoc  csl  quod  Deus  ait 
Ezech.  c.  3.  9.  Ut  adamantem ,  ot  ut  siliccm  dcdi 
faciem  itiam  :  ne  timcas  cos ,  nequemetuas  a  facie 
eorum.  hursum  adamas  frangit  adamnntent ,  sic 
natienlcs  quasi  adamantes  rumpant  ohslinaiam 
impiorummalitiam;dequibus  aitZachar.  c.7.12. 
Cor  suitm  posuerunt  ut  adamantcm  ,  ne  audirciu 
Legem.  TSihil  enim  cst  tam  dttrttm ,  quod  non  du- 
riore  vincattir,  ait  S.  Uernardus.  l'orro  S.  Atha- 
nas.  scrm.  de  cruce  :  Pcrinde,  inquit,  ac  si  quis 
saxum  manti  pcrcutere  vclit,  petrum  quidcm  non 
scindit ,  scd  manttm  vitlncrat  ;  sii  et  qtti  adversus 
Dominttm  molicbantttr,  vclul  oudcntes  adverstts  id 
quod  eral  incorruptibile ,  corrupli  sttnt ;  et  tan- 
quam  adversus  immortalcm  machinantcs ,  ipsi 
potitis  mortui  sitnt. 

Undc  Judixi  oh  ha5C  opprobria  Christo  illata  ii 
Deo  reprobati,  omnium  probris  cxpositi  fucre. 
Proptcrca,  inquil  Origencs,  r<:tf/;tv«H(  alapam 
(Vtcrnam,  et  omni  dcindc  prophela  privati  sttnl  ; 
Jesum  autcm,  quia  humHiavil  scvtctiiintjn  faclus 
obcdicns  asqtic  ad  palmui,  uiqne  ud  confusionem 
fptitamentorum,ct  fJugcUoruvi,  cnitorlis,cxaltavil 
Dctis,  et  dedit  iUi  nomcn  quvd  i  st  supcrontne  nomen. 

Nota.  Postquam  Caiphas  cum  concilio  nociu 
Christum  reum  mortis  proclamavii,  iiii  quasi 
hlasphemo  ct  damnaio  iiisulianuii  pcr  lotam 
reliquam  nociem ,  lcstc  S.  August.  iili.  3.  de 
Cons.  Evangel.  c.  G.  scillcct  per  ties  horas  pon- 
UQcis  et  principum  uialsiri,  noiinulli  ctiamex 


TIIiEUM.  Cap.  XXVI.  500 

principibus.celeri  vcro  solutoconcilioquieli  ei 
somno  se  dcdcTunt  mane  ad  concilium  redituii, 
ul  cansam  mortcmqiie  Chrisii  peragerent. 

Ouocirca  Christtis  tola  reliqua  nocte  variis  ct 
atrocihus  injuriis  dolorihusquc,  cx  odio  JudaBO- 
rum  et  pctulantia  famulorum,  allectus  afllic- 
tusque  fuit;  scilicct  Primo,  alapis  et  colaphis; 
Secundo,  sputis  in  faciem  ejus  angelicam  ex- 
creatis;  Tertio,  conviciis  tum  aliis,  tum  illo  quo 
vclata  facie  illuscruntci :  Prophetiza  nobis  Christc. 
Unde  addil  Lucas  :  Etalia  multablasphemantes di- 
cebant  in  eum.  Quarlo,  quod  ei  vulserint  genas, 
harbam  expilarint  aliisque  indignis  modis  trac- 
tarint,  ut  prtcdixit  Isaias  cap.  50.  vers.  6.  Q\i\n- 
to ,  passus  cst  acrem  injuriam  el  dolorem  ex  ne- 
gatione  Pclri,  qui  erat  caput  Apostolorum : 
atquchaecomnia  mira  animi  suavitule,  a'que  ac 
fortitudinc  sustinuit. 

SapieuteretpieS.  Bernardus  serm.  hl.  in  Cant. 
ad  illa  cap.  I.  Fascictdtts  myrrhre  dilectits  vieus 
mihi,  fasciculum  hunc  contexit  et  componit  ex 
petulantiumfainulorum  sputis,  colaphis,  convi- 
ciis,  exprohrationil)us  ,  etc.  additque  :  Milii  Idc 
saUilaris  fascictdtts  scrvattis  est.  I\'emo  toUet  ctim  d 
mc,  inter  ubera  mea  commorabilttr.  Uctc  mcditari 
dixi  sapientiam,  in  liis  justitia;  mihi  perfectioncin 
constittii,  in  his  plenitudinem  scicntice,  in  his  divi- 
tias  satutis,  in  his  copiam  meritontm.  Ex  his  milii 
interditm  polus  salutaris  amarititdinis,  cx  his  rur- 
stis  stiavis  unctio  consolalionis.  llac  me  erigunt  in 
advcrsis,  in  prosperis  rcprimunt ,  et  intcr  lcBta 
tristiaque  vitcc  [rrccsentis,  via  regia  inccdenti  tti- 
tum  prcebcnt  utrobiqtie  ducatitm ,  hinc  inde  viala 
immincntia  propidsando. 

C9.  PETnUS  VEUO  SEDEBAT  FORlS  I.N  ATRIO ;  ET 
ACCESSIT    AD    EIM    CNA    ANCILLA  ,   DICENS  :     ET    Tl' 

ccM  Jesu  Gai.ie^o  eras.]  Pcrtexta  historia  cxa- 
minis,  condcmnationis  ct  illusionis  Christi  in 
domo  Caiph.T,  redit  MatthtTus  ad  Petrum,  quem 
V.  58.  Christum  secutum  nsquc  in  atrium  nar- 
raral :  quarc  pari  modo  hic  trinam  ejus  Christi 
ncgationcm  simul  pertexit,  cliamsi  illae  horis 
divcrsis  cl  intcrslinctis  contigerint. 

Sededat.]  Ad  igncm  cum  ministris  se  calefa- 
ciens.  Diccs,  Joanncs  ait  Pelrum  slelisse.  Resp. 
Stf.re  apud  Ilehrccos  sa'pe  significai  esscpra'- 
scntem,  sivc  adesse,  non  vero  certum  standi 
situm,  u!  paiclJoan.  1.  56.  Rursum  Pctrus  nunc 
str.hat,  nunc  scdebat,  uti  solcnt  faccre  famuli 
in  ac.lis  |>rincipuin,  ct  apud  igiicm. 

Fonis  IN  ATnio.  ]  Dices.  Si  crat  Pclrus  foris, 
quomodo  crgo  v.  58.  dixit  illum  ingressum  in- 
Iro  in  donium  in  atrium  ?  Rcsp.  F.rat  foris  non 
rcspcclu  oslii  domus  Caiphac,  sed  respcctu  auhc 
inlcfioris  ,  in  qua'  cral  Christus  examinatus 
a  concilio.  Erat  ergo  intra  domum,  qnia  erat  iii 
atrio  cxtcriori,  erat  lamcn  foris  respectu  aul» 
inlerioris  ,  in  qtia  agebalur  concilium.  Unde 
S.  Ambr.  in  cap.  -ll.  I.ucae  :  Vbi  vno,  ait,  yicgavit 
Jcsum  Pclrus?  in  pratorio  Jttditoram  ,  in  socie- 
taic  ivipioruni.  Et  Beda  in  Marci  c.  l/i.  Quam  no- 
civa,  hU,  impioritm  colloqiiia!  Pctrus  ipse  inter 
ministros  ponlificiim  vcl  homincm  se  nossc  ncgavit, 
qurm  inier  condiscipidos  Dci  filiiim  fuerut  cotir- 
fcssus. 

Ancilla.  ]  Gracc  TaiSiirv,;^  icl  ost,  ancillula. 
sciiicct  vilis  cl  infimi  ordinis,  puta  ostiaria,  ui 
habcl  Joanncs.  quae  osiium  domus  pulsaniibus 
apcri<  hat,  ct  cxciintibus  claudehat.  Ex  hoc  ma- 
gis  liquci  innrmilas  cl  pavor  Pctri,  qui  vilis  an- 
cillulic,  aii  Chrjscsi.,  iulcrrogalionc  pcrcuUu* 


^iO  COiMMENTARIA  IN  MATTUEUM.  Cap.  XXVI. 

ei  prostratus  negavit  Christum,  qui  postea  re- 

cepto  Spiritu  sancto,  necCaipham,  nec  totum 

coDcilium  exiirauit ,  dicens :  Oportet  magis  Deo 

obedire,  quam  hominibuSy  Actor.  6.  Hinc  disce, 

quam  fragilis  sit  homo  praefidens  sibi ,  ideoque 

derelictus  a  Deo;  ac  vicissim  quam  idem  sit 

fortis ,  si  sibi  diffidat  ac  fidat  Deo.  Petrus  sinc 

Spiritu  voci  ancilloe  cessit,  cum  Spiritu  nec  prin- 

cipibus,  nec  regibus  cedit,  ait  Auctor  Comment. 

in  Marcum  apud  Hieron. 

Quacres,  unde  haec  ancilla  praeviris  etminis- 
tris,  qui  Petrum  in  horto  cum  Christo  viderant, 
eum  esse  Jesu  discipulum  agnovit?  Resp.  Quia 
eratostiara,  ideoque  accurate  observabat,  qui 
et  quales  erant  ingredientes  et  egredientes.  Ob- 
servavit  ergo  Petrum ,  viditque  eum  non  esse  e 
ministris,  sed  peregrinum,  pavidum,  vultuque 
moesto  et  consternato :  inde  conjecit  eum  esse 
asseclam  Jesu,  qui  secutus  Jesum  scrutarelur 
quid  de  eo  h  conciiio  fieret.  Hoc  enim  sagaces 
ostiarii  stalim  odorari  solent,  quia  difficile  est 
celare  ^nimum ,  nec  prodere  vultu.  Forte  etiam 
alias  viderat  Petrum  cum  Jesu  et  Apostolis  per 
urbem  progredientem,  vel  in  templo  Jesu  as- 
lantem,  ac  curiose  ejus  physiognomiam,  statu- 
ram  habitumque  notarat. 

Salii.jjo.]  Quia  Jesus  erat  Nazarcnus  :  Naza- 
reth  autem  erat  in  Galilaea.  Vocat  Galilajuni, 
lum  quasi  vilem  et  despeclum  a  Judaeis,  qui  cen- 
scbant  Prophetas  nuUos  prodire  e  Galilaea,  sed 
tantum  h  Judaea  :  unde  aiunl  Joan.  7.  62.  A  Gali- 
lcea  Propheta  non  surgit  :  tum  quasi  novaiorem 
«*t  seditiosum  ,  quasi  qui  assecla  sit  Judae  Gali- 
IjeI,  qui  concitans  Judaeos  ad  negandum  Ro- 
manis  censum ,  cum  suis  sequacibus  interemp- 
tus  est,  Act.  5.  37. 

70.  At  ille  negavit  coram  omnibus,  dicens  : 
Nescio  quid  dicis.]  Petrus  videns  ancillam  co- 
ram  omnibus,  non  tam  interrogando,  quam  as- 
«erendo  ij)sum  esse  b  comitatu  Jesu,  se  prodere, 
limens  ne  caperetur,  constanter  coram  omni- 
bus  negat,  ac  ut  negationi  fidem  faciat,  dicit 
adeo  sibi  novam  et  peregrinam  esse  hanc  ejus 
interrogationem,  ui  nesciatquid  illa  dicat  et  ro- 
get.  q.  d.  Adeo  nescio  quis  sit  Jesus ,  ut  nesciam 
quid  de  eo  dicas  et  roges  :  nescio  enim  quis  et 
qualis  ille  sit,  an  habeat  discipuIos;qui  etqua- 
les  ilil  sint.  Fuit  hoc  mendacium,  idque  in  rc 
fidei ,  perinde  ac  qui  nunc  k  Paganis  rogatus,  an 
sil  Cbristianus,  negat  se  esse,  quod  est  pecca- 
tum  conlra  fidei  professionem,  de  quo  Petrus 
audierat  Christum  monentem  et  minantem  : 
Qui  negaverit  me  coram  hominibus,  negabo  et 
p.go  eum  coram  Patre  meo,  qui  in  coelis  est,  Matth. 
10.  33.  Sed  Pelrus,  ut  ait  Victor  Antiochen.  in 
c.  li.  Marci,  subiia  illa  consternatione ,  animi- 
que  perturbalione  obcoecutus ,  Dominicoe  illius 
oomminationis  penitus  oblitus  fuerat.  Unde  eji^s 
lapsum  miserans  S.  August.  in  Joan.  c.  18.  ex- 
clamat:  Ecce  columnaJirmissinM  ad  unius  aurce 
jmpulsum-contremuit;  ubi  est  illa  promittentis  au- 
daeia,  et  de  se  plurimum  prasumenlis?  uhi  sunt 
verba  illa,  quando  ait  :  Etiamsi  oportuerit  vie 
mori  tecum,  non  te  ncgabo?  Sedquidmirum  ,  si 
Deusvera  prcedixit,  liomo  autem  falsa  prasumpsit. 

Negavit.  ]  Quaircs,  quoties  Pelnis  negavit 
Christum?  Respondet  Dionys.  Carihus.  sexies: 
scilicet  ter  in  domo  Annae ,  ut  innuit  Joannes ;  et 
K^r  in  domo  Caiph.c,  ut  expresse  habenl  Mat- 
iha?us,  Marcus  et  Lucas.  Idem  videtur  colligiex 
S.  Angmt.  lib.  8.  de  Consensu  Evang.  cop.  6. 


Addit  Cajet.  in  c.  18.  Joan.  Petrum  scplies  nc- 
gasse  Christum ;  scilicet  ter  interpellatum  ^  fc- 
minis ,  et  quater  k  viris. 

Verum  communis  S.  Cyrilli  in  Joan.  cap.  18. 
S.  Ambrosiiin  Lucae  c.  22.  S.  Hieron.  Euthymii  el 
aliorum  hic  sententia  est,  Petrum  ter  duntaxal 
negasse  Christum,  idque  expresse  praedixit 
Christus  vers.  34.  Ter,  inquit,  me  negabis.  Idem 
patet  hicex  narrationeMatthaei ,  qui  succincte  , 
sed  optimo  ordine  historiam  Christi  et  negatio- 
nem  Petri  in  sequentibus  recenset. 

Ad  argumentum  jam  respondi  vers.  67.  ubl 
ostendi  haec  omnia  conligisse  in  domo,  non 
Annae ,  scd  Caiphae. 

Porro  diversimode  trinam  hanc  Petri  negatio- 
nem  narrant  Evangelistae.  Unde  ut  eos  inter  se 
concilies,  Nota  Petrum  Primo,  negasse  simplici- 
ter  Jesum  in  atrio,  cum  rogaretur  a  prima  an- 
cilla,  ut  ait  hic  Matthaeus  :  Secundo,  vero  eum 
negasse  cum  juramento,  dum  rogaretur  a  se- 
cunda  ancilla,  ut  narrat  Matthacus  v.  sequenti  : 
Tertio  demum ,  cum  magis  urgeretur,  eumque 
negasse  cum  execratione  devovendo  se  diris, 
uti  refert  Matth.  vers.  74. 

Nota.  S.  Hilarius  hic,  et  S.  Ambros.  in  Luc 
cap.  22.  videntur  dicere  Petrum  in  hac  Christi 
negatione  non  fuisse  mentitum,  sed  ambigue 
locutum  :  nec  enim  mentiebatur,  inquiunt,  qui 
eum  hominem  se  nosse  negabat,  quem  Deum 
cognoscebat :  Cum  illo,  quem  hominem  nuncupa- 
tis,non  fui,  sed  k  Dei  fUio  nonrecessi,  ait  S.  Ambr., 
nescio  quid  dicas ,  hoc  est  sacrilegia  vestra 
nescio.  IUos  tacito  nomine  refellit  hic  S.  Hier. 
imo  Christus,  dicens  et  pracdicens  Petro  v.  3/j. 
Ter  me  negabis.  Sed  excusari  possunt  S.  Hilarius 
et  Ambrosius,  quod  tantum  dicere  voluerint. 
ita  Petri  verba  fuisse  temperala,  ut  verum 
piumque  sensum  ex  eis  quis  elicere  posset,  ac 
Petrum  corde  et  animo  non  negasse  Christum, 
at  ore  ambigue  locutum,  ita  ut  verba  negalionis 
ejus  in  bonum  trahi  queant  sensum. 

Certum  est  ergo  Petrum  ore  negasse  Cttristum, 
ideoquepeccassemortaliter.  ItaS.  Chrysost.  hic, 
et  S.  August.  tract.  113.  in  Joan.  Quare  Petrus 
hic  Dei  gratiam  et  charitatem  negando  perdidit : 
an  fidem  perdiderit,  dubium  est.  Negant  S.  Am- 
brosius,  Hilarius,  et  eorum  sequaces.  Asserunt 
alii.  Sane  si  quis  Apostolorum  fidem  Christi  re- 
tinuit(de  quodixiv.  31.),  Petrusretinuit,praesep- 
tim  quia  mox  respiciente  eum  Chri  slo  resipuit ,  et 
flevit  amare  conscientiam  et  culpam  negationis 
Christi:ergoejusfidemmenteretinebat:haccenim 
fides  eum  excitabat  ad  poenitendum  etflendum. 

Nota  Secundo.  Permissus  est  adeo  graviter  labi 
Petrus  tribus  de  causis.  Prima  est  originalis, 
quod  nimis  sibi  arrogarit,  suaeque  constantiaj 
praefisus  sit.  Ita  S.  Basil.  hom.  de  humilitate.  Se- 
cunda  est  comitans,  quod  temere,  sciens  se  fra- 
gilem  et  pavidum,  societati  impiorum  ministro- 
rum,  q^xi  Jesum  ceperant ,  se  miscuerit.  Tertia, 
finalis ,  ut  futurus  ipse  Pastor  Ecclesiae,  suo  lap- 
su  disceret  lapsis  compaii,  etomnium  peccato- 
rum  misereri,  atque  suo  exemplo  omnibus  pec- 
catoribus  verum  pocnitentiae  daret  exemplum. 
Ita  S.  Chrysost.  hic,  S.  Leo  serm,  9.  de  Pass. 
S.  Gregorius  hom.  21.  el  alii,  juxta  illud : 

Non  Ignara  mali  miseris  succurrere  disco. 

Error  Pctri,  ait  S.  Ambrosius,  doctrina  justo- 
rum  est :  el  litubatio  Petri,  omnium  petra  est ,  tt 
nostra  firmitudo. 


COMMENTARIA  IN  MA 

Denique  haec  fuitprima  Pelri  negaiio  Chrisli , 
quae  conligit  paulo  post  mediam  iioctem,  cura 
primum  galli  canere  solcnt.  Nam  Marcus  post 
negalioncm  hanc  slatim  subdit  :  Et  exiit  (Pe- 
Irus)  foras  ante  alriuin,  in  vestibulum  quod  erat 
alrio  conliguum  sub  dio.  Urgebat  Peirum  ad 
exitum  timor,  ne  ancilia  rursum  instarei,  urgc- 
retquc  ilium  csse  Jcsu  discipulum;  sed  Petrus 
timori  huic  praetexuit  aliam  causam,  v.  g. 
sludium  captandi  novi  liberique  aeris. 

Et  gallus  CANTAViT.]  Primus  hic  galli  cantus 
Petrum  A  lapsu  ad  poenitentiam  non  excitavit, 
nec  eum  quin  iterum  lal)cretur,  et  Christum  ne- 
garet,  retinuit,  ail  S.  Chrysost.,sed  ad  hoc  opus 
fuit,  ut  Christus  eum  respiccret,  ct  lapsus  sui 
admoneret ,  de  quo  mox. 

71.  EXEUNTE  AUTEM  ILLO  JANUAM,  VIDIT  (id  CSt, 

animadvertil,  aitS.  August.)  eum  alia  ancilla, 

ET  AIT   IIIS   nui   ERANT   IBI  :   Et  HIC  ERAT  CUM  JeSU 

Nazareno.]  Hoec  est  secunda  tentatio  et  negatio 
Petri,  quoe  contigit  poslquam  ille  e  vestibulo, 
ad  quod  egressus  erat,  uii  jam]  dixi,  regressus 
in  atrium  cum  ministris,  rursum  assedit  igni, 
ut  hac  hbcrtatc  se  ab  accusatione  ancillae  pur- 
garet,  sequc  non  esse  discipulum  Christi  pro- 
baret.  Sed  hic  in  novum  incidit  tentationis  la- 
queum :  nam  ab  alia  ancilla  agnitus,  rursum- 
que  interrogatus ,  secundo  negavit  Christum  , 
qui  tunc  vocabatur  per  contemptum  f^azarenus, 
quasi  novje  sectac  auctor,  ac  velut  illius  aevi  hte- 
reticus.  Ita  S.  August.  1.  3.  de  Consensu  Evan- 
gel.  c.  6.  qui  ct  addit  :  Liquido  coUigitar  collatis 
de  hac  re  omnibus  Evangelistarum  testimoniis , 
non  antejanuam  secundo  Petrum  negassc ,  sed  in- 
tus  in  atrio  ad  igncm :  Matthceum  autem  et  Mar- 
cum  commemoravisseexiissecumforas,  regressum 
ejus  brcvitatis  causa  tacuisse. 

72.  Et  iterum  negavit  cum  juramento  :  Quia 
RON  Novi  iiominem.]  Cum  ancilla  inlerrogante 
Petrum  concurrerunt  alii  ab  ancilla  excitati,  ul 
palei  ex  Luca  el  Joanne,  idem  inlerrogantes, 
et  conlra  illum  inslantes  :  .quare  '.Petrus  vali- 
diore  responso  sibi  opus  esse  advertcns,  nega- 
lioni  addidit  juramentum,  id  est,  perjurium : 
quia,  ut  ait  S.  Greg.  :  Peccatum  quod  pcenitentia 
non  deletur,  mox  suo  pondere  ad  aliud  traliit : 
tum  quia  conscienliam  gravai,  dcprimit  et  dc- 
biUtal:  tum  quia  peccaior  videns  sc  peccasse, 
jam  cogitat  se  lapsum  cssc,  ac  parvi  referre  si 
rursum  in  idem  pcccatum  labatur ;  sicut  qui  lap- 
6US  est  in  lutum,  parum  curat  si  secundo  laba- 
tur.  Sic  Christiani  nonnulli  cum  lapsi  sunt  in  for- 
uicaiionem,  velcrapulam,  illico  cam  iterant 
et  frcquentant,  cogitantes  :  Jam  lapsi  sumus, 
labamur  ilerum,  et  voluptate  eadem  fruamur, 
quia  eadem  confcssione  et  poenitentia  simul  om- 
nia  abolcbimus.  Sed  crrant»  tum  quia  sccun- 
dum  pcccatumnova  cst  Dci  ofFcnsa,  novumquc 
Tulnus  priorc  nocentius  animae  infligit  :  tum 
quia  diflicilior  est  poenilcntia  post  iteraium  ci 
frequentatum  peccatum ,  quam  si  post  primum 
lapsum  :  perseverantia  quippe  in  peccato  dat  in- 
cranentum  scelerum,  aitnabanus.  Huc  adegit  Pe- 
trum  societns  impiorura,  quain  ne  quidcni  post 

Srimum  lapsum  dcscruit;  cum  id  omniiio  facere 
ebuissel,  utpotc  jam  expertus  ejus  noxam,  ct 
suam  coram  ea  inlirmitatcm. 

78.  Etpost  pusillum  accesseruntqii  stabant, 

RT  DIXERUNT  PeTRO  :  VeRE  ET  TU  EX  ILLIS  ES  :  NAU 
ET  LOQUELA  TUA  UAMFESTUM  TE  PACIT  : 


TTH.f.UM.  Cap.  XXVI.  511 

74.  TUNC  COEPITDETESTAni,  ET  JCRABE  QCIA  ^OH 
NOVISSET  IIOMINEM. 

PosT  pusillum.  ]Scilicet  intervallo  facto  quasi 
horccunius,  ait  Lucas.  Ministri  enim  inlenti  in 
Jcsum ,  ejusque  examini  ad  ostium  auscultantes, 
minus  intendebant  Petro;  sed  mox  reversi  ad 
ignem,  intendentes  in  Petrum  eum  lertio  lenta- 
runt,  et  ad  tcrtiam  negaiionem  compulerunL 
Causam  allulerunt :  ^aiji  et  loquela  tua  nianifes- 
tum  te  facit ,  scilicet  te  esse  Galilaium  Jesu  Ga- 
lilaei  discipulum,  quia  eo  accentu,  dialecto  et 
proprietate  verborum  loqueris  quo  loquuntur 
Galilaei,  sicut  in  Ilalia  alia  dialecto  loquentur 
Romani,  alia  Neapolitani ,  alia  Veneti,  etsi  om- 
nes  loquanlur  italice.  Accessit  et  alia  accusatio 
Petri :  nam  cognatus  Malchi,  cujus  Petrus  absci- 
dit  auriculam,  dixit:  Pionneego  tevidiin  horto 
cum  ilto?  ut  refert  Joan.  cap.  18.  Quare  Petrus 
videns  se  undique  premi ,  ad  extrema  quasi 
adactus,  ccepit  detestari  etjurare ,  quia  non  no- 
visset  hominem ,  dicendo  more  Hebraeo  :  Haec  fa- 
cial  mihi  Deus  et  haec  addat  si  novi  Jesum  :  terra 
mihi  dehiscat,  fulmen  me  afllet,  ccelites  me 
perdant,  si  Jesu  sim  discipulus.  Pro  detestari 
graece  est  >:aTavaS£//:zTi?cty ,  quod  composilum  est 
ex  ujait/j.xri!;ttv ,  id  est,  anathematizare,  sive 
anathema,  idest,  execraiioncm  sibi  imprecari, 
et  diris  sedevovere,  ac  prajpositione  /«Ta,  quas 
vim  verbi  cui  additur  auget  et  intendit.  En  quo 
alii  magis  urgent  et  affimiant ,  eo  Petrus  vehe- 
mentius  juratyjet  obstinatius  agit,  ait  Victor  in 
Marci  c.  l^.  Considera  hic,  inquit  Cyrillus  lib.  12. 
in  Joan.  c.  1.  quales  ante  Spiritus  sancti  adven- 
tum  Apostoli  fuerint ,  et  quaies  postquam  ex  alto 
virtute  induti  fuerint ,  effecti  sint :  qui  enim  hic 
ad  vocem  ancillac  et  servi  trepidat,  ille  postea 
pontificibus  audacter  usque  ad  verbera  sese 
opposuit. 

Et  CONTINUO  (  Syrus,  in  ilta  ipsa  hora,  vt-l 
momento)  gallus  cantavit.]  Ut  Petrum  praedic- 
lionis  Christi  memorem  redderet,  et  a  lapsu  ad 
potnilentiam  provocaret.  Addit  Lucas  :  Et  con- 
veisus  Dominus  respexit  Petrum.  Et  recordatus 
est  Petrus  verbi  Domini  sicut  dixerat :  Quia  prius 
quam  cantet  gattus ,  ter  me  negabis,  Respectus 
Christi  ergo  quo  respexit  Pelrum,  ut  docet 
S.  Ambrosius,  fuitcausa,  utPetrus,  qui  priorem 
gallicantum  non  adverterat,  hunc  posteriorem 
adverteret ,  eoque  pri-cdictionis  Christi  recorda- 
retur,  el  poenitere  ac  flere  inciperet.  Rcspexii 
ergo,  et  respiciendocrexitChristus  Pctrum,  ait 
S.  Leo.  Porro  respexit  Christus  Peirum,  lum 
oculis  meutis,  objiciendo  menti  Petri  foedita- 
tem  negationis,  ac  stimulando  eum  ad  pceoi- 
tentiam.  Ita  S.  August. ,  Beda,  Ambros.  et  alii. 
Tum  oculis  corporis ,  quia  Chrislus  post  examen 
proclamatus  reus  morlis  ex  atrio  interiorc,  sivr 
superiore,  videtur  reductus  ad  atrium  cxterius, 
quod  crat  deorsum,  ut  habet  Marcus,  in  quo  erat 
Pctrus,  ibique  vertens  se  adPetrum,  benigno 
oculorum  suorum  nutu  verbcrans  eum,  sui  lap- 
sus  admonuit,  et  ad  sc  revocavit.  Reduclus  vi- 
detur  ad  hoc  alrium  Chrislus,  ut  pontificibus 
ad  lectum  et  somnum  cxiguum  conscdcniibus, 
Christus  interim  corum  ministris  custodicndu* 
ct  illudendus  traderetur.  Aul  ccrte  Christus  ex 
alrio  interiorc,  per  apertum  osiiuni  rcspexil 
Petrum  cxistcntem  in  atrio  cxieriore.  Summa 
Christi  providenlia  ita  omnia  disposuit,  ul'oc- 
casio  commoda  daretur  respiciendi  Pctrum. 

Qua  in  re  mirare  celsitudincui  icque  ac  cha». 


COMMENTAniA  IN  MATTH;EUM.   Cop.  XXVI. 


512 

ritatrm  Christi ,  qni  jam  rcus  moriis  proclama- 
liis,  inter  tot  illusioncs  ct  verbcra  sui  quasi  obli- 
tus,  curam  ogit  Pctri,  ut  eum  quasi  ovem  perdi- 
tam  in  viam  salutis  revocarel,  doccns  nos  ut 
idem  faciamus.  Ita  fecit  S.  Chrysoslom. ,  qui  in 
exilium  aclus,  et  fatigatione,  icbri,  fame  ,  siti , 
milieque  malis  cruciatns,  ac  ad  mortem  adactus, 
quasi  sui  oblitns,  curam  egit  suorum ,  imo  ct 
aiiorum,  ut  patct  ex  ejus  epistolis,  quas  tum 
ardcntissimas  scripsit  adOlympiadcm,  ad  Cyria- 
cum,  ad  Innocenlium  Ponlificcm,  et  ad  Cons- 
tantium  presbyterum  suum,  in  qua  cum  mo- 
nct,  ut  in  hac  sua  persccutione  aniniosnondc- 
primat,  sed  erigat,  zclumque  animarum  indnul, 
nc  viros  Apostolicos  in  Phocniciam  mitlat,  qui 
'•am  convcrtant,  utquc  de  missis,  ct  ab  cis  con- 
vt-rsis,  ralioncs  incat,  ct  ad  sepctscribat  :  in 
Jcmpestatc  cnim  naucleri  industriam  virtulcm- 
que  aguosci,  a;quc  ac  militis  induello,  ducis  in 
preelio,  mcdici  in  morbi  paroxysmo. 

Audi  S.  Leonem  serm.  3.  dc  Pass.  Respexit 
Dominus  Petrum,  et  inter  calumnias  sacerdotam, 
inter  falsitates  testium,  inter  ccedentium  et  con- 
spuendum  injurias  constitutus,  illis  turbatum  disci- 
pulum  convenit  oculis,  quibus  cum  prceviderat  essc 
turbandum ,  et  in  illum  conversa  est  veritatis  in~ 
spectio ,  ubi  erat  cordis  facienda  correctio ,  quasi 
quctdam  illi  vox  Domini  insonaret ,  ac  dicerct  : 
Quid  habes ,  Petre?  quid  in  tuam  conscientiam 
recedis?  ad  me  convcrtere,  in  ine  confide,me  se- 
qucre,  mece  passionis  fwc  tempus  est ,  nondum 
tui  venit  hora  supplicii.  Quid  metuis  quod  etiam 
ipse  superabis?  ?ion  te  confundat  infirmitas,  quam 
recepi.  Ego  cle  tuo  fui  trepidus ,  tu  de  meo  esto  sc- 
curus.  Quocirca,  ut  ait  S.  Hieron. ,  fieri  non  po- 
terat,  ut  in  negationis  tencbris  permanerct ,  quem 
lux  respexerat  mundi. 

75.  Et  RECORDATUS  EST  PETHtJS  VERBI  jESU  QUOD 

DixERAT  :  Priusquam  gallus  cantet  (bis,  ut 
additMarcus),  terme  negabis.  EtECRESSVs  foras 
FLEViT  amare.  ]  Prseclarc  Origenes.  Postquam, 
'm{\\\\t ,  angelus  diei  {'\A  est  gallus  ,  suo  canin 
praenuntians  instare  ortuni  solis  et  diei)  clamavit 
ei,  tunc  recordatus  est.  Et  Victor  Anliochcnus  in 
c  l^.  Marci:  Galli  cantu,  ait,  admonitus,  quasique 
a  gravi  somno  excitatus ,  ad  se  reversus ,  compe- 
rit  se  in  illud  ipsum  malnm  ac  probrum  decidisse , 
in  quod  Dominus  ipsum  prolapsurum  paulo  ante 
denuntiaverat. 

Symbol.  Gallus  cuique  a  Deo  datus  cst  sna 
conscientia,  qufc  quoties  quispcccat,  ci  occla- 
mat  dicitque,  Cur  taiiluin  scclus  commitlis  ?  cur 
Deum  olTendis,  io  l.cuis,  et  pcriculo  gchenn;c 
exponis  ?  Hic  clanior  coiiscientiam  remordct  et 
stimulat  ad  pa-niieniiain,  (.iiicni  qni  audit  ct  ex- 
audit,  vere  cum  Pciro  conipungilur,  cl  popni- 
lendo  peccatuni  abolct.  Ita  Laurcnt.  Justin.  lib. 
de  Christi  agone  capiic  nono.  hursum  gallus  cst 
concionator,  qui  sua  voce  ptccatum  peccatori 
aperit,  eumquc  ad  pa-nilciuiam  slimulat.  Ita 
S.  Greg.  30.  Moral.  c. /j.  explicansillnd  Jobc.  S8. 
Quis  dedit  gallo  intiliigcnllum? 

Et  egressus  fouas.]  Tuni  quia  in  conspecJn 
Judaeorum  cum  llcrc  non  congrutbal,  nc  sc  pro- 
derct;  tum  qnia  hic  conspcctus  eorum  fucrat  ci 
causa  metus  ct  ncgaiioniti  Christi.  Jam  crgo 
prenitenii ,  hcec  occaslu  rccidiViC  ilii  tollcnda  ct 
amovcnda  fnil.  Abit  ergo  foras,  ibiquc  liberas 
lacrymis  habcnas  laxai:  Non  cnxim,  \\i  ait  .S.  Ilicr. 
fjottsrat  inatrio  Caifhce  sedevs  agcrc  ptvnitcnlidr.u 


Egreditur  foras  de  impiorum  concilio ,  ut  pavida 
negationis  sordes  amoris  fletibus  lavet. 

Objicit  Calvinus  claudicasse  poenitentiam  Pc- 
tri,  eo  quod  culpam  suam  non  sit  confessus 
coram  Judaeis,  opud  quos  Chrislum  negarat , 
nccscandalum  quod  eisdederat  abstulerit.  Resp. 
Petrum  Judaeis,  utpote  perversissimis,  et  in  odio 
Christiobstinatissimis,  nullum  dcdisse  scanda- 
lum,  quo  eos  in  odio  Chrisli  confirmarct :  quaro 
si  coram  eis  ncgalioncm  Chrisli  retraclasset,  sino 
fruclu  id  fccisset,  imo  cum  damno,  taui  suo , 
quam  illorum  :  exposnisset  cnim  sc  periculo  re- 
cidivac,  etillos  majoris  indignalionis  ct  odii  ia 
Christum,  qui  proindc  Pelrum,  el  magis  Chrii- 
tum  pejus  mulctassent, 

Flevit  amare.]  Arabicus,  flevit  amaro  fletu , 
quia  magnus  dolor,  ct  acris  compunctio,  quod 
Christum  Dominum  suum  ncgassct,  amaricavit 
coripsius,  ut  amarasfundcret  lacrymas,  quibus 
pro  culpa  sua  Dco  salisfaccrct.  Nam,  ut  ail 
S.  Bcrnardus,  lacrymce  poenitentium  vinum  sunt 
angclorum ,  imo  vijmm  sunt  Dci  ct  Christi.  Audi 
S.  Anibr.  in  22.  Lucse  :  Quare  flevit?  quia  culpa 
obrepsit  ei :  Petrus  doluit  et  flevit ,  quia  erravit , 
ut  homo  :  commune,  quod  labitur;  ftdci,  quod  poe- 
nitet.  Sed  quarc  non  oravit  poiius  quam  fievit? 
Rcspondet:  Lrtcrymce  lavant  deliclum ,  quod  voce 
pudor  cst  confiteri :  lacrymce  venium  non  postu- 
lant ,  scd  merentur.  Invenio  cur  tacuit  Petrus, 
ne  tam  cito  venite  pelilio  plus  offenderet ;  anteflen- 
dum  cst;  sic precandum.  Et  nonnnllis  interjcctis  : 
Doce  nos,  Pelre ,  ait,  quid  tibi  profuerint  iacrymco 
tuai?  sed  docuisti  illico  :  nam  qui  iapsus  cs ,  ante- 
quam  fleres ;  postquam  flevisti ,  ercctuses  ,  ut  atios 
regeres,  qui  lcipsum  ante  non  rexeras. 

Dices  :  S.  Ambrosius  ibidcm  ait :  Laciymas 
ejus  {Vetri)  lego,  satisfactionem  non  lego.  llxc 
vcrba  torqucnt  Calvinisla^ ,  ut  opcra  satisfacto- 
ria  enervcnt,  eisquc  vim  salisfacicndi  adimant, 
sedimperiteetincptc.  NamS.  Ambros.  pevsatis- 
factionem  intelligit  cxcusationcni  peccati,  uli 
patet  ex  iis  quoe  subdil;  q.  d.  Lcgo  quod  Pctrus 
llevcrit  pcccatum  suum,  non  quod  illud  excu- 
sarit,  uli  solcnt  facerc  rei  apnd  homines  :  at  nofi 
iia  fccit  Pelrus  ,  qui  peccatum  suum  confessus 
cst  cum  amoris  lacrymis,  quaj  proinde  saiis- 
factoria  fuisseopera,  apud  orthodoxos  nofl  est 
dnbium. 

Notat  S.  Clemens,  S.  Petri  discipulus  el  succes- 
sor,  adeo  pocnituissc  Peirum,  utper  totam  dein- 
ceps  vitam  singulis  noctibus  audicns  galli  can- 
lum  in  gcnua  prociderct,  amaras  funderet  lacry- 
mas,  ctpeccati  licct  jam  rcinissi  itcrum  vcniani 
a  Deo  et  Christo  flagitarct.  Hinc  ctiam  ocnli  eju» 
ex  assiduo  ploratn  apparcbant  quasi  sanguino 
rcspcrsi,  tcste  Nicephoro  I.  2.  c.  37.  Dcniquc 
lapsnm  hunc  compensavit  Petrus  austere  nsquu 
ad  mortem  vivens,  lupinos  (pisa  suntan)ara) 
comcdcns,  lcste  S.  GregorioNazianzenoorai.  dt» 
amore  paupcrum:  item  assiduislaboribus,  Apos- 
tolicis  pcrscculionibus,  lernmnis,  ac  deniquo 
:norte  crucis,  quam  pro  Christoconstantissime 
ct  l.Tiissime  sustinuit. 

Legc  lib.  /i.  Revclat.  cap.  5.  S.  Brigid.X',  iibl 
5.  Peirus  apparens  S.  Brigidie,  narrat  ^ui  lapsn* 
causam  fuisse  oblivionem  sui  propositi  ct  pro- 
missionis  Christo  factcc.  Unde  ci  suadct  hcc 
tcntationis  rcmcdium  :  ^((rge',  inqiiit,  //er  hu- 
militalem  ad  magistrum  memoritv,  tt  i-et*  ai>  cj 
tnemoriam. 


COMMENTARIA  IN  MATTHA:u:J.  Cap.  XXVil.  515 

CAPUT  VIGESIMUM  SEPTIMUM. 

SYNOPSIS    CAPniS. 

PoNTfFlCES  CHRISTUIH  IN  CONCILIO  DAMNANT  ET  TRADTJNT  PlLATO,  UT  AB  EO  PARITLR 
DAMNETUR  ET  OCCIDATUR.  Id  VJDENS  JuDAS  TRIGINTA  ARGENTEOS  IIEFERT,  DES- 
1'ERAT,  ET  SE  SUSPENDIT.  SeCUNDO,  VERS.  II.  PlLATUS  ChRISTUM  EXAMINAT, 
ET  INNOCENTEM  DEPREHENDENS,  LIBERARE  CONATUR,  COMPONENS  EUM  CUM  BaRABBA 
SICARIO  :  SED  JuDiEI  INSANIS  VOCIBUS  BaRABBAM  LIBERARI  POSTULANT  ,  ChRIS- 
TUM  VERO  CRUClflGI.  TeRTIO,  VERS.  2G.  HIS  VOCIBUS  VICTUS  PlLATUS,  ClIRlSTUM 
FLAGELLATUM  TRADIT  EIS  UT  CRUCIFIGATUR  :  QUARE  MILITES  EI  UT  REGI  JUD.i;0- 
RUM,  SED  FICTO,  CORONAM  SPINEAM  PRO  AUREA  ET  REGALI  IMPONUNT,  PRO  SCEPTRO 
DANT  ARUNDINEM,  PRO  PURPURA  CHLAMYDEM  COCCINEAM.  QUARTO,  VERS.  32. 
EDUCENTES  EUM  IN  GoLGOTHA,  CRUCEM  EJUS  IMPONUNT  SlMONI  CyREN^O;  ChRIS- 
TOQUE  1BIDE3I  INTER  DUOS  LATRONES  CRUCIFIXO,  CUM  TITULO  :  IIlC  EST  JeSUS 
NaZARENUS    REX     JuD^ORUM,     VESTES     EJUS     SORTE     DIVIDUNT  ,     ILLIQUE     ILLUDUNT 

variis  piiobris  et  blasphemiis.  quinto  ,  vers.  45.  tenebr^  occupant  totam 
terram  ab  iiora  sexta  ad  nonam,  qua  Jesus  resignans  Patri  spiritum  expi- 

R&,T,  J  MOX  TEMPLI  VELUM  SCISSUM  EST,  PETRJE  FISS^,  MONUMENTA  APERTA  , 
CORPORA     MORTUA     SURREXERUNT,     TERRA    CONTREMUIT     :    QUIBUS     VISIS,    CeNTURIO 

AiT,  Vere  filius  Dei  erat  iste.  Sexto,  vers.  47-  JosEPH  AB  Arimathia  A. 
Pilato  petit  corpus  Christi,  illudque  sepelit.  Jud^i  sepulchro  custodes 
adhibent. 

ane  autcm  facto,  consiliuin  iuierunt  omnes  prlncipcs  saccrdotum  cL 
seniores  populi  advcrsus  Jesum.,  ut  eum  morti  traderent.  1.  Et  vinctum 
adduxerunt  cum,  et  tradiderunt  Pontio  Pilato  Preesidi.  3.  Tunc  videns 
Judas,  qui  eum  tradidit,  quod  damnatus  esset,  poenitentia  ductus, 
|retulit  triginta  argenteos  principibus  sacerdotum,  et  senioribus, 
/4.  dicens  :  Peccavi,  tradens  sanguinem  justum.  At  illi  dixerunt  : 
■Quid  ad  nos?  \x\  videris.  5.  Et  pi'ojcctis  argenteis  in  templo , 
recessit  :  ct  abiens  laqueo  se  suspendit.  6.  Principes  autem  sacerdotum,  acceptis 
argenteis,  dixerunt  :  Non  licet  cos  mitlere  in  corbonam  :  quia  pretium  sanguinis 
est.  7.  Consiiio  autem  inito,  emerunt  ex  illis  agrum  figuli,  in  sepulturam  peregri- 
norum.  8.  Propter  boc  vocatus  est  ager  ille,  Haceldama,  boc  est  agcr  sanguinis, 
usque  in  hodiernum  diem.  9.  Tunc  impletum  est  quod  dictum  est  pcr  Jercmiam 
Propbetam,  dicentem  :  Et  acceperunt  triginta  argenteos  pretium  appretiati,  quem 
appretiaverunt  a  filiis  Israel  :  10.  et  dederunt  eos  in  agrum  figuli,  sicut  constituit 
niihi  Dominus.  11.  Jesus  autem  stetit  ante  praesidcm,  ct  interrogavit  eum  praeses, 
dicens  :  Tu  es  rex  Judajorum?  Dicit  illi  Jesus  :  Tu  dicis.  12.  Et  cum  accusaretur 
a  principibus  sacerdotum,  et  seniorlbus ,  nibil  respondit.  i3.  Tunc  diclt  illi  Pilatus  : 
Non  audis  quanta  adversum  te  di(unt  toslimonia?  i4-  Et  non  rcspondit  ei  ad  ul- 
lum  verbum,  ita  ut  inirarelur  pra^ses  vcbcmenter.  i5.  Per  diem  autem  solemncm 
consuevernt  prccscs  populc  dimittcre  unuin  vinctum,  qucm  voluissent.  iG.  Habcbat 
aulem  lunc  vinclum  insignem  (|ui  dicebalur  Barabbas.  17.  Congrcgatis  ergo  illis, 
dixit  Pilatus  :  Qucm  vultis  dimiliam  vobis  :  Barabbam ,  an  Jesum,  qui  dicitur 
Cbristus?  18.  Scicbat  cnim  (luod  por  invidiam  Iradidissent  eum.  19.  Scdcnte  aulem 
illo  pro  tribujiali,  misit  ad  eum  uxor  ejus,  diccns  :  ISibil  tibi,  et  juslo  illi  :  multa 
enim  passa  sum  bodie  per  visum  proptcr  eum.  20.  Priiicipes  aulcm  sacerdotum,  tt 
seniores  pcrsuaserunt   popwbs  ut  pi-tercnt  Barabbam ,  Jcsum   vcro  perdcrer.t.  ai.Res- 

COMItL.    A    LAIMUL.      TOM.    VIII.  6J 


m  COMiMEiNTAUlA  IN  MATTILEUM.  Gap.  XXVTI. 

poiidens  aulcni  pivTscs,  ait  illis  :  Qucni  vultis  vobis  de  duobus  dimitti?  At  Uli  dixe- 
iiint  :  Barabbani.  22.  Dicit  illis  Pilatus  :  Quid  igitur  faciam  de  Jesu,  qui  dicitur 
Chrislus?  23.  Dicunt  oninos  :  Crucifigatur.  Ait  illis  praeses  ;  Quid  enim  mali  fecit? 
At  illi  magis  clamabant,  dicentes  :  Cruciligatur.  24.  Videns  autcm  Pilatus  quia  nihil 
proficcrct,  sed  magls  tumultus  fieret  :  accepta  aqua,  lavit  manus  coram  populo,  di- 
cens  :  Innoccns  ego  sum  a  sanguine  justi  luijus,  vos  videritis.  25,  Et  respondens 
universus  popuUis,  dixit  :  Sanguis  ejus  super  nos,  et  super  fib'os  nostros.  26.  Tunc 
(hmisit  illis  Barabbam  :  Jesum  autem  flagellatum  tradidit  eis  ut  crucifigcretur.  27.  Tunc 
militcs  praesidis  suscipientes  Jesum  in  prffitorium  congregaverunt  ad  eum  universam 
cobortem  :  28.  et  exuentes  eum,  cblamydem  coccineam  circumdcderunt  ei  :  29.  et 
plectentcs  coronam  de  spinis,  posuerunt  super  caput  ejus,  et  arundinem  in  dextera 
ejus.  Et  genuflexo  anle  eum  ilkidebant  ei ,  dicentes  :  Ave ,  rex  Judaeorum.  3o.  Et 
expuenlcs  in  eum,  acceperunt  arundinem,  et  percutiebant  caput  ejus.  3i.  Et  post- 
quam  illuserunt  ei,  exuerunt  eum  cblamyde,  et  induerunt  cum  vestimentis  ejus,  et 
duxerunt  eum  ut  crucifigerent.  82.  Exeuntes  autem  invenerunt  hominem  Cyrenaeuni, 
nomine  Simonem  :  bunc  angariaverunt  ut  toUeret  crucem  ejus.  33.  Et  venerunt  in 
locum,  qui  dicitur  Golgoiba,  quod  est  Calvariae  locus.  34-  Et  dederunt  ei  vinum 
bibere  cum  felle  mistum.  Et  cum  gustasset,  noluit  bibere.  35.  Postquam  autem  cru- 
cifixerunt  eum,  diviserunt  vestimenta  ejus  ,  sortem  mittentes  :  ut  impleretur  quod 
dictum  est  per  Propbetam  dicentem  :  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea,  et  super  vestem 
meam  miserunt  sortem.  36.  Et  sedentes  servabant  eum.  3^.  Et  imposuerunt  super 
caput  ejus  causam  ipsius  scriptam  :  Hic  est  Jesus  B.ex  Judoeorum.  38.  Tunc  cruci- 
fixi  sunt  cum  eo  duo  latrones  :  unus  a  dextris,  et  unus  a  sinistris.  89.  Praetereun- 
tes  autem  blaspbemabant  eum  moventes  capita  sua,  l\o.  et  dicentes  :  Vab!  qui  destruis 
tempbmi  Dei,  et  in  triduo  illud  reaedificas ,  salva  temetipsum  :  si  fibus  Dei  est, 
descende  de  cruce.  4^»  Simibter  et  principes  sacerdotum  illudentes  cum  Scribis  et 
senioribus  dicebant  :  42.  Alios  salvos  fecit,  seipsum  non  potest  salvum  facere  :  si 
rex  Israel  est,  descendat  nunc  de  cruce,  et  credimus  ei  :  4^.  confidit  in  Deo,  libe- 
ret  nunc,  si  vult  euni  :  dixit  enim  :  Quia  fiUus  Dei  sum.  44-  Idipsum  autem  et 
latrones,  qui  crucifixi  erant  cum  eo,  improperabant  ei.  ^5.  A  sexta  autem  hora  te- 
nebrse  factae  sunt  super  universam  terram  usque  ad  horam  nonam.  /46.  Et  circa  ho- 
ram  nonam  clamavit  Jesus  voce  magna,  dicens:Eli,  Eli,  lamma  sabactbanl?  hoc 
est ,  Deus  meus,  Deus  meus,  ut  quid  derebquisti  me?  47.  Quidam  autem  iliic 
stantes,  et  audientes,  dicebant  :  Ebam  vocat  iste.  48.  Et  continuo  currens  unus 
ex  eis  acceptam  spongiam  implevit  aceto,  et  imposuit  arundini,  et  dabat  ei  bibere. 
49.  Ceteri  vero  dicebant  :  Sine  videamus  an  veniat  Elias  liberans  eum.  5o.  Jesus 
autem  iterum  clamans  voce  magna,  emisit  spiritum.  5i.  Et  ecce  velum  templi 
scissum  est  in  duas  partes  a  summo  usque  deorsum  :  et  terra  mota  est,  et  petrae 
scissse  suut,  52.  et  monumenta  aperta  sunt  :  et  multa  corpora  sanctorum,  qui  dor- 
mierant,  surrexerunt.  53.  Et  exeuntes  de  monumentis  post  resurrectionem  ejus, 
venerunt  in  sanctam  civitatem ,  et  apparuerunt  multis.  54.  Centurio  autem,  et  qui 
cum  eo  erant,  custodientes  Jesum,  viso  terrae  motu,  et  bis  quae  fiebant,  timuerunt  valde, 
dicentes  :  Vere  Filius  Dei  eratiste.  55.ErantautemibimuHeres  multse  a  longe,  quaesecutae 
erant  Jesum  aGablaea,  ministrantes  ei  :  56.  inter  quas  erat  Maria  Magdalene,  et  Maria 
Jacobi,  et  Josepb  mater,  et  mater  filiorum  Zebedaei.  67.  Cum  autem  sero  factumesset, 
venitquidam  homo  dives  ab  Arimatbaea,  nomine  Joseph,  qui  et  ipse  discipulus  erat  Jesu. 

58.  Hic  accessit  ad  Pilatum,  et  petiit  corpus  Jesu.  Tunc  Pilatus  jussit  reddi  corpus. 

59.  Et  accepto  corpore,  Joseph  involvit  illud  in  sindone  munda.  60.  Et  posuit  illud 
in  monumento  suo  novo,  quod  exciderat  in  petra.  Et  advolvit  saxum  magnum  ad 
ostium  monumenti,  et  abiit.  61.  Erat  autem  ibi  Maria  Magdalene,  et  altera  Maria, 
sedenles  contra  sepulcbrum.  62.  Altera  autem  die,  quse  est  post  Parasceven,  con~ 
venerunt  principes  sacerdotum  et  Pbarisaei  ad  Pilatum  ,  63.  dicentes  :  Domine, 
rccordati  sumus,  quia   seductor   ille   dixit  adhuc    vivens  :  Post  tres  dies    resurgam. 


COMMENTARIA  IN  MATTILr.UNf.  Cap.  XXVU.  515 

64.  Jubc  crgo  custodiri  scpulclirum  usquc  in  dicin  lerlium  :  ne  forle  veniant  dis- 
cipuli  cjus,  ct  furcntur  cum,  et  dicant  plebi  :  Surrexit  a  mortuis  :  et  erit  novissi- 
mus  error  pcjor  priore.  G5.  Ait  illis  Pilatus  :  Habetis  custodiam,  ite,  custodite  sicut 
scitis.  66.  yU  autcm  abeuntes,  municruut  sepulchrum,  signantes  lapidem,  cum  cus- 
todibus. 


1.  Mane  atjtem  facto  (Synis  cum  aiitem  cssct 
diluculum)  consilium  inieuunt  omnes  principes 

SACERDOTDM  KT  SENIORES  POPULI  AUVERSUS  JesUM  , 
UT  EUM  MORTI  TRADERENT. 

Mane.  ]  Cerne,  aitS.  Hier.  solUciludinem  saccr- 
dotum  in  malum,  iu\{a  illud  psalm.  13.  Vcloccs 
pcdes  eorum  ad  cfjundenduvi  sanguinem,  Uigebat 
ad  hoc  eos  immane  in  Chrisluniodium,  etins- 
ligatio  diaboli.  Fuit  hoc  manc  feriac  sexta",  sivc 
diel  Veneris,  qua  posl  paucas  horas  ab  eis  cru- 
cifixus  esl  Chrislus.  Ilaque  Caiphas,  qni  noctu 
cum  paucis  Christum  examinarat  el  danuiarat, 
inane  convocavit  magnum  plenumque  conci- 
lium,  ({uoA Sanedrim  vocatur,  et  70.  viris,  sive 
scnatoribus,  conslabal,  ut  ab  co  tolo  Christus 
damnaretur,  ac  damnatus  Pilalo  tradcretur,  nc 
Pilatus  eum  ,  utpoie  a  toto  concilio  prcTdamna- 
tum,  absolvcre  possct.  Gesta  in  hoc  concilio 
tacet  Matth.'eus  :  quia  in  co  repetita  fuil  Christi 
examinatio,  et  damnatio,  quam  ipsc  recensuit 
c.  prajccd.  v.  59.  et  seq.  Lucas  vero  rem  in  co 
gestam,  sic  supplel  et  enarrat  c.  22.  66.  Et  ut 
factus  est  dies,  convenerunt  seniorcs  plebis ,  et 
principcs  sacerdotum,  ct  Scribve ,  et  duxcrunt 
illum  in  concilium  suum,  dicentes  :  Si  tu  es  Cluis- 
lus,  dic  nobis.  Et  ait  ilUs  :  Si  vobis  dixcro ,  non 
credetis  milii  :  si  aulem  et  interrogavero ,  non  res- 
pondebitis  milii ,  neque  dimiltetis.  Ex  lioc  autem 
erit  FiUus  hominis  sedens  u  dcxtris  virlulis  Dei. 
Dixerunt  autem  omnes  :  Tu  ergo  cs  FiUus  Dei? 
Qui  ait  :  Vos  dicitis  quia  cgo  sum.  At  iUi  dixc- 
runt  :  Quid  adliuc  desidc-ainas  tcstimonium?  ipsi 
enim  audivimus  de  ore  ejus.  llxc  explicui  c.  pra.'- 
ced.  V.  59. 

Prteclarc  S.  Leo  scrm.  3.  de  Passione  :  IIoc 
mane ,  inquit,  vobis  (o  Judoci)  tcmpUim  et  alta- 
ria  diruit ,  legem  et  Proplielas  ademit ,  regnumet 
sacerdotium  sustuUt,  in  luctum  cetcrnum  omnia 
fcsta  convcrtit, 

Ut  (grtccc,  iJrrw,-,  id  est,  quomodo)  eum  morti 
traderent.  ]  Scilicct  qua  ratione  sine  obstaculo 
rt  tumultu  eum  occidcrent;  item  quo  generc 
morlis  eum  afnccrcnt,  nimirum  crucis,  quod 
eralsummi  doloris  a^quc  aciufamiir.  Vcrisimile 
cst  aliquos  in  hoc  concilio  fuisse  Chrisli  secta- 
tores,  vel  amicos.  qui  vcl  ii  concilio  hoc  se  ab- 
sentarunt,  vel  a  Caiplia  non  vocati,  aut  aho 
missifuerc,  ne  Christuin  in  concilio  dcfende- 
renl :  quod  sialiqui  cx  eisconcilio  iulerfucrunt, 
vel  pro  Chrislo  scntentiain  dixerunt,  vcl  vicli 
clamore  ceteroruin  tacucruni  :  lalos  fucre  K\~ 
codcmus  et  Joscph  ab  Arimatiiia.  Lucaj  c.  23. 
v.  51. 

Nota.  Concilium  hoc  impium,  crravit  non 
tantum  in  facio,  scd  ct  in  fidc,  quia  declaravit, 
iino  sentcntiam  tulit,  Jcsum  non  cssc  Cl.risinni, 
nec  Dei  Fihuin  :  scd  ulruniquc  titulum  sii)i  falso 
arrogare,  idcoquc  rcuni  <'sse  mortis  :  qua^  oni- 
nia  sunt  erroncact  hicrctica  :  scd  concilium 
hoc  parlicuiarect  exiguum  fuit,  scihcctcxsolis 
Judaiis,  imocx  solis  Hicrosolynia?incoliscons- 
tans.  Sccus  esl  dc  Conciliis  OF.cumcnicis  Chris- 
tianorum,  ad  quic  convocanlur  Ei)iscopi  nniniuin 
provinciarum,  qui  tolain  Ucclesiam  rcpra'scn- 


lant,  ideoque  e\  promissione  Chtisti  assislentcm 
habcnl  Spirituinsanctuni ,  ul  in  fidc;  non  errent, 
Diccs,  Ergo  lunc  tota  Ecclesia  Judaica  erravit, 
el  a  fide  defecit.  Resp.  Nego  consequentiam  : 
tum  quia  inter  Christi  discipulos,  qui  a  Chrislo 
conversi  crant,  sparsique  per  lotam  Juda?am, 
mulli  in  ejus  fide  pcrsistcrunt ,  lum  quia  intcr 
Juda;os  pcr  totain  Judaiam  dilFusos  mulli  erant 
veri  fideles  et  rcligiosi,  qui  fidcin  patrum  sec- 
tabantur,  e  quibusmulti  in  PeiilccosieadChrls» 
tumconversi  sunt,  ut  patet  Aclor.  c.  2. 

2.    Et    VINCTUM    AUDUXERUNT  EI.M.     ET    TIU.TIDh- 

runtPontioPilatopp./Esidi. ]  ,V(n;i,  ulait  sanciiis 
Hieron.,  Jarf^i  liabebunt  liunc  morem,  ul,  quem 
adj udicassentmorti ,  Ugatumjudicl  (raderent.  flic 
est  Samsonvinctus  A  Dalila,  ClirisO.LUi  Synagoga. 
Vere  Origencs  :  AUigaverunt  Jcsum ,  .nit,  coivcn- 
temii  vincuUs,  et  diccntem  eis,  qui  sunt  <n  vinculis, 
Exite,  et  compeditos  soivcntcm  alquc  dlcenletn, 
Dirumpamus  vincula  eorum.  Ideo  cuiin  viiiclus 
cst  Jesus,  quia  vincula  culpanun  el  ;>(  :nanua 
culpis  nostris  debitarum  iu  selucnda  suscepit, 
iil  iios  ab  iis  absolverct. 

Adduxerunt.  j  Scilicct  Caiphas  cum  cctcri: 
oinnibus  concilii  scnatoribus,  utaucloritate  «ua 
oppriinercnl  non  sohini  Jcsum,  sed  et  Pilalum, 
cogcrentquc  cum  ,  Jcsuin  jam  h  sc  examinaliira 
et  damnalum  paritcr  damnareetoccidcrc.  (Jnod 
si  nollct ,  oinncs  eum  ((uasi  alTectaii  regni  Ju- 
daici  rcuin  ;  idco<itic  Ca;saris  inimicum  et  rcbcl- 
lcm  accusaicnl,  al(|uehaccriminaticne  PilaUim 
ctiam  inviium  compellcrcnt  ad  eum  morli  adju- 
dicandum,  uli  rcipsa  conligit. 

Tr.ADIDERUNT    PONTIO    PlLATO.  ]    CUT?    Putant 

nonnulli  cx  iis,  quae  dicunlur  in  Tlialmud, 
JiuUeis  non  licuisse  quemquam  crucitigere,  scd 
aut  strangulare,  aut  lapidare,  aut  comburcrc, 
aul  capitc  plecterc  :  Judacos  ergo  tradidisse 
Chrislum  Pilato,  ut  is  eum  crucifigcret.  Sed 
hoc  falsum  esse  liquctex  Deuter.  21.  23.  Quando, 
inquit,  peccaverit  liomo  quod  morte  plcctcndum 
est,  ct  adjudicatus  appensus  fucrit  in  patibulo , 
non  pcrmanebit  cadaver  cjus  in  Ugno,  sed  in  eadcni 
die  scpclietur.  Sic  Moses  colenles  Bcclphegor 
suspendit  in  patibulis,  Num.  25.  t\.  ctJosucS.  29. 
suspendit  rcgcmllai,  DavidfiliosSaul.  2.  Rcg.  21. 
v.  6.  et  9. 

Vera  crgo  causa  cur  Judici  non  occiderint 
Christum,  scd  Pilalo  occidcndum  tradi<Ierini, 
est,  quod  Romani  Juda;is  devictis  subactisque 
jus  necis  et  potcstatcm  occidendi  adcincrint, 
sibique  vindicarint,  ulpatetJoan.  18.  31.  ^obis, 
inquiunt  Judxi  Pilalo,  non  Ucet  intcrficcre  quem- 
quam.  Unde  Joscphns  lib.  20.  Antiq.  cap.  8.  scri- 
bit  Ananum  poniificem,  co  quod  cum  concilio 
Jacobum  fratrcm  Domini,  aHosque  nonnullos 
sinc  consensu  prajsidis  P.oinani  occidissct,  pon- 
lificatu  fui,-sc  privatum.  Qnod  ergo  Juda-i  Ste- 
phanuin  lapidarinl,  et  Chrislu.m  srepc  lapidare 
voluerint,  id  non  jure,  sed  injuria  et  impctii  fu- 
rcniispopuli  factum  cst.  Iia  Tolclus,  Maldona- 
tus  ,  Franciscus  I.ucns  cl  alii. 

Adde,  Piincipcs  Chrislum  Pilato  tradidisse 
occidcndum  aliis  quoquc  dc  causis.  Primaerat, 


516  COMMFNTAUIA  IN   MA 

ul  ii  sc  infamiam  orcisi  Cliiisti,  (luod  sciliccL 
cum  ex  iuvidia  occiciissent,  amolirculur.  Piluto 
orgo  quasi  Romano  cl  Gcntili,  idcoque  viro 
«■quo,  ci  qiiem  Cliristi  causa  non  tangcbat,  cuni 
tiadiiiit,  ul  cis  dannict,  qucm  populusex  mera 
rationc,  non  cx  invidia  cum  damuasse  creditu- 
nis  sil. 

Sccunda,  quia  principes  volc])ant  Cliristi  ho- 
norcm  ct  gloriam  planc  obtercrc  ct  dclcre,  ac 
Ostcndcrc  ipsum  non  csse  (>liristum,  sed  pscu- 
docln-isium.  Tradunt  crgo  eum  Pilato,  ut  is  cum 
quasi  latroucmcl  rebcllem  Cacsaris  adinfamcm 
mortcm  condemnct,  cl  interlatrones  crucifigat, 
ut  palcbit  Joan.  18.  v.  32.  Judaci  cnim  Christum 
ut  blasphcmum  damnarant  :  blasphcmi  autcm 
poena  ex  lcge  Lcvit.  5^1.  16.  crat  lapidatio ,  non 
crux;  ut  ergoChristum  crucifigant,  traduntcum 
Pilato,  utis  cx  lcge  Roman.  quoe  rcbelles  etsc- 
ditiosos  cruci  addicit,  Christum  quasi  Caesaris 
rcbellem  crucifigat. 

Tertia,  quia  dics,  in  quo  haec  acla  sunt,  erat 
feslum  Paschit  sanctissimum,  quo  ponlificibus 
sacra  et  sacrificia  iractanda  erant  in  templo, 
Ideoque  ii  sanguine  etcaedc  plane  abstinendum. 
Tradunt  crgo  cum  Pilato  Genlili,  utis  cum  iii 
Paschate  quasi  in  die  sibi  profano  occidat,  cogi- 
tantes  sic  se  majoren  infamiam  Christoirroga- 
luros,  siin  dic  Pascha;  solemni,  quo  omncs  Ju- 
daeiHierosolymamconnuebant,  ipseinomnium 
conspcctu  quasi  profanus  a  profano  Piiato, 
diemPaschajprofanante  occideretur.  Itasanctus 
Chrysost.  hic  houiil.  86.  ct  S.  August.  tract.  lli!). 
in  Joan.  et  S.  Cyrillus  I.  12.  in  Joan.  c.  6. 

Porro,  Deus  Jiulaeis  irrogavit  poenam  talionis : 
nani  sicul  ipsi  tradiderunt  Christum  caedcndum 
Pilato  prBesidlRomano,  sic  vicissim  ipsi  a  Deo 
Romanis  Impcraioribus  Tito  et  Vespasiano  tra- 
diii  sunt,  ut  vastarenlur  et  cxscindercntur ,  ut 
notat  S.  Cyrill.  in  Joan.  c.  18.  Theophyl.  et Victor. 
in  Marci  c.  Ifi. 

S.  TUNC  VIDENS  JUDAS,  QUI  EUM  TRAPIDIT,  QUOD 
DAMNATUS  KSSET  :  POEMTENTIA  DUCTUS  ,  RETULIT 
TRIGINTA  ARGENTEOS  PRI^CIPIBLS  SACERDOTU.M  ET 
SEiNIORlBUS, 

U.  DlCENS  :  Peccavitradens  sanguinem  justum. 
At  iiu  ojxerunt  :  Quid  ad  nos?  tij  videris.  ] 
Judas  vendens  Christum  Judrcis,  non  cogitabat 
quod  Christus  ab  eisoccideretur,  sed  caperetur 
duntaxat,  ct  captus  vel  eis  satisfaceret,  vel  vir- 
tule  suae  manibus  eorum  elabereiur,  uti  alias 
elapsus  fucrat :  at  ubi  vidit  eum  damnatum  ad 
mortem,  advertit  gravilatem  culpoe  suae,  quod 
scilicel  ipse  esset  causa  necis  Christi  :  quarc 
sero  facti  poenitens,  scipsum  damnavit  et  sus- 
pendit.  Talls  nempe  cliaholus  est,  inquit  Chrys. 
(it  nondhnittat  hominem,  nisi  vigilet  ante  ultinnnn 
e/fectum  magnitudinem  peccati  pravidere ^  ne  pcc- 
nitentiadactus  d  peccato  resiliat ; postquamautem 
peccalum  omnibus  ^iutneris  est  expletum,  tunc 
videre  potnitlit,  utmccrorc  afficiat,  etindespe- 
rationem  prcecipitet.  Tam  multis  enim  admoni- 
tionibus  Cliristi  nihil  flexus  estJudus;  cumvero  in 
ultimum  jam  efjectujn  res  venit ,  tunc  pcenitentia 
ducitur jneque  tunc  utiliter,  et  utoportebat. 

QuoD  dam.natus  esset.  ]  A  Caipha  pontif.  toto- 
que  concilio,  ideoque  eorum  aucioritate,  odio 
ei  importunitaic,  mox  damnandus  foret  a  Pilaio, 
ob  obsiinaiionem  principum  eum  accusaniium, 
ct  ad  necem  perurgentium. 

PoRMTENTiA  DUCTUS.  ]  NoH  vcra  ct  gcnuina  : 
Ijaec  ctiim  spem  venirc ,  qua  caruit  Judas ,  inclu- 


TTll/f.rJM.  Cap.  xxvir. 

(lil ,  scdcoacla  crucianlc  et  despcrabunda ,  qua- 
Icm  parit  mala  conscientia  torquens  et  rcmor- 
dens  damnatos,  qui  torquentur  igne  gehcniiae. 
lloc  cnim  cstGriCCum  /AeTa^£>>?ae(;. 

Retuj.it  triginta  argenteos  pbincipibus.  ]  Ut 
i'cscinderet  conlractum  cum  eis  initiim,  q.  d. 
Ego  revoco  contractum  vobiscum  initum,  ideo- 
(pic  rcstituo  vobis  pretium  mihi  datum,  ut  vos 
vicissim  Jesum,  quem  hoc  prctio  vobis  vendidi, 
libcrtati  suse  restitualis.  Nam,  ut  ait  S.  Ambr.  in 
Lucic  c.  22.  In  pecuniariis  causis  refuso  pretiojus 
soloi  consuevit.  Porro  Judas,  aitHiiarius,  agens 
pcenitentiam  f  pretium  sanguinis  Christi  reddidit 
sacerdolibus,  ut  licet  ipse  venditi  sanguinis  auctor 
esset ,  tamcn  emcnlium  infidelitatem  ipsa  venden- 
tis  professio  argueret.  EtS.  Ambros.  Etsi,mq\\\\., 
cassa  cst  pcenitentia  proditoris ,  est  lamen  utlus 
in  scBlerc  pudor ,  culpam  agnoscere  :  et  quan- 
quam  ille  non  absolvitur,  Judoiorum  tamen  impu' 
dentia  confutatur ,  quos  cum  professio  redarguat 
venditoris  ,  scelerate  tamen  sibi  vindicant  Jui'a 
contractus. 

Peccavi  tradens  sanguinem  justum.  ]  Grseca 
a^wov,  id  est  innocentem  :  quid  enim  innocen- 
tius  agno  immaculato?  quidpurius  puritateJesii 
Chrisli? 

At    ILLI  DIXERDNT  :  QUID  AD  NOS?   TU  VIDERIS.  ] 

Tu  quod  intrivisti  exede;  tu  culpse  tuae,  quam 
agnoscis  ,  poenam  sustine  :  nos  in  nobis  nullam 
culpam  agnoscimus,  sedJesumut  pscudochris- 
tum  a^stimamus  reum  mortis,  ideoque  eum  ad 
mortcm  persequimur  et  perurgemus.  Noluerunt 
principes  denarios  a  Juda  oblatos  recipero,  ne 
contractuni  rcscindere  et  Jesum  dimittere  coge- 
rentur.  Quare  Judas  eos  projecit  In  templum, 
ut  sequitur,  ac  desperans  de  Jesu  vita,  etcon- 
sequenter  de  salute  sua,  se  suspcndit :  si  enim 
reddito  pretio  principes  Jesum  liberassent,  uti- 
que  Judasnondesperasset,  nec  se  suspendisset. 
Hucusque  crgo  proba  fuit  pccniicntia  Judae,  sed 
eadem  improba  fuit,  dum,  illis  renuentibus 
Jesum  dimiitere,  ille  despcravitet  desperans  sc 
suspendit.  Fide  eos  nolle,  inquit  Chrysost.,  (/«an- 
tam  rem  auderent,  aspicere ;  quce  res  culpam 
eoram  majorem  reddit.  Aperis  namque  audacis^ 
simcv  iniquitatis  testantur  passione  se  ferri,  ct 
noUe  u  perperam  cceptiidesistere,  ficto  ignorantice 
velamine  stulte  se  adoperientes. 

5.  Et  projectis  argenteis  ivtemplo,  recessit; 
et  abiens  laqueo  se  susPENDiT.j  Nota  ;  Judas  re- 
tulit  argenteos  ad  domum  Caiphac,  vel  certe 
Pilati,  ad  principes  Christum  apud  eum  accu- 
santes,  cumque  illi  nollcnt  eos  recipere,  abiitin 
templum,  ibiqueeos  projecit,  ut  a  sacerdotibus 
colligcrentur,  et  principibus  saccrdotum  redde- 
reniur.  Forteetiam  aliqui  principcs  jam  a  Caipha 
et  Pilatoin  templum  abierant,  sacra  et  sacrifi- 
cia  Paschalia  cclebraiuri :  ad  eorum  ergo  pedes 
denarios  hoscc  projecit  Judas,  ut,  quantum  in 
se  est,  contractum  rescinderet,  proditionem 
suam  damnaret,  ac  Jesu  innocentia)  famam, 
vitamque,  si  possei,  restiiueret :  si  cnim  eos  pro- 
jecisset  in  domo  Gaiphac,  vel  Pilati,  statim  eos 
principum  ministri  et  satellites  collegissent , 
sibique  sine  ullo  Judaj  fructu  vindicassent.  lii 
templum  ergo  eos  projecit,  quasisacrum  sacer- 
rimi  Christi  pretium,  ideoque  si  principes  illud 
rccipere  nollent,  iftsacros  piosque  usus  expeil- 
dendum. 

Et  abiens  laqueo  se  suspendit.  ]  Syrus,  se 
strangulavit;  iEthiopicus,  laqueo  se  suspendil,  et 


COMMENTAKIA   IN  MATTH/EU:»I.  Cap.  XXVII. 


o17 


w/or/»«.s«f.  Errat  ergo  Tli<'0|)liyl.  elGiaeci,  qul 
censent  Jiulaiii  suspendio  iumi  esse  morluum, 
sed  postea  curru  fuisse  ohiritum.  "Vide  dicia 
Aclor.  1.  18.  Peccato  [)roditionis  gravissinio  Ju- 
das  addidil  aliud  non  gravius,  secl  nocenlius, 
desperalionis.  lloc  enim  illiuri  adegit  in  ima  tar- 
tara,  ad  sedem  Luciferi.  Si  enim  poRuiiens  ve- 
niam  a  Christo  etiam  jam  damnato  petiisset , 
utique  eam  ab  illo  oblinuisset,  s'ed  proditionis 
immanitas  tautum  ei  horrorein  agente  dial)olo 
injecit,  ut  de  venia  insiar  Caini  desperaret , 
ideoque  slatini  ante  necem  Christi ,  illo  ipso  die 
ipsesesuspeiulit,  non  ferens  lanium  conscienti.e 
occlamanlis,  remorsum  etpiobrum,  uti  docet 
S.  Leo  serm.  3.  de  Pass.  S.  Atigustinus  ,  vel 
quisquis  est  auctor,  Quaest.  novi  etvetcris  tes- 
tam.  qua'st.  9/i.  et  alii.  Iloc  de  Juda  prophetarat 
David  psalm.  3^.  8.  dicens  :  yeniat  iUi  laqueus  , 
queni  ii^nomt,  et  caplio  (luavi  abscondit,  appre- 
hcndat  eum,  ct  in  laqucum  cadat  in  ipsum.  y\udi 
S.  Leonem  serm.  3.  Undc  scetestior  omnibus,Jada, 
et  infclicior  cxlilisti,  quem  non  pcenitentia  rcDOca- 
vitad  Dominum,  sed  desperalio  traxitad  laqucum. 
Et  post  pauca  :  Cur  de  ejus  bonitatc  diffidis ,  qui  tc 
h  corporis  et  sanguinis  sui  communionc  non  repa- 
lit?  quilibi  ad  comprclicndendum  sc ,  cuni  turbiscl 
(irmatorum  cohortc  vcnienti,  pacis  oscutum  non 
negavit?  sed  homo  inconverlihilis,  spiritus  vadcns, 
ct  non  revertens ,  cordis  tui  secutus  es  rabiem,  et 
stante  diabolo  d  dextris  tuis,  iniquitatem,  quam 
in  Sanclorum  omnium  armavcras  caput ,  in  tuuni 
vertlccm  rctorsisti,  ut  quia  facinus  tuum  omncm 
mcnsuram  ultionis  cxcesserat ,  te  habcrct  impictas 
tua  judicem,  te  paterelur  tua  pcena  carnificem. 

Tradunt  nonnulli  Jtulam  ex  ficti  sc  suspen- 
disse,  sicut  Ilebroji  tradunt  arborem  vetiiam, 
ex  qua  Adam  et  Eva  comederunt,  fuisse  ficuui  : 
ficus  ergo  homini  fuit  infelix  arbor.  Unde  Jti- 
vencus  canii. 

Exorsusque  suas  laqueo  sibi  sumere  pocnas , 
Informem  rapuit  ficus  de  vcrticc  moitem. 

Huc  Judam  adegit  avaritia.  Auui  S.  Chrysoslo- 
miim  :  Auditc  ista,  audile  ,  inquam ,  avari ,  ver- 
sale  animo  quid  ille  passus  fuit  ;  nam  ct  pecuniam 
amcsit,  et  scelus  admisit ,  ct  animam  pcrdidit  : 
quod  atrox  avariticc  tyrannis  faccre  solct.  /Vo/t 
f'St  argcnto ,  nec  hac  usus  vita ,  non  fruetur  fu- 
tura ,  univcrsa  siinul  amisit :  pravaque  apud  cos , 
quibus  tradidit ,  a^slimalione  de  se  suscitata,  la- 
queo  demum  guUim  fregii. 

Dcnique  hacc  confessio  Juda)  non  verbalis, 
sed  rcalis  ,  puta  ipsum  ejus  desperabundi  sus- 
pciulium,  clarum  fuit  testimonium  innoccntiac 
(ihrisii,  quod  Judacos  ab  cjus  csede  abstrahere 
debuisset,  si  vel  micam  pudoris  aut  conscien- 
li;u  habuisscnt  :  sed  lanta  fuit  eorum  obsli- 
nalio  et  malitia  ,  ui  ab  ca  portento  tam  novo 
rcvocari  non  potuerint. 

Symbolice,  IJeda  iii  cap.  1.  Actor.  Dignam, 
inquit,  sibi  pomam  invenit ,  ut  guttur ,  pcr  quod 
vox  prodilionis  cxierat  laquci  nodus  nccarct ;  vt 
qui  hominum  (mgclorumquc  Dominum  morli  tra- 
diderat ,  caii  tcrra-qtic  pcrosus  arris  iti  mcdio 
pcriret ;  et  visccra  qiue  dolum  proditionis  concc- 
pcrant ,  rupta  cadercnl.  D.  Rernard.  serm.  8.  iii 
Psal.  90.  Judas,  inquit  in  aere  crcpuit  mcdius  , 
acriarum  ccllcga  potcstatum ,  utpote  quem  vcri 
i)ci  et  hommis ,  qui  de  ccelo  venissct  opcrnturus 


salalem  in  medio  terroi,  hujus,  inquam,  pro- 
ditorem  ccelum  reciperet ,  nec  lerra  sustinerei. 
Ilursum  S.  August.  lib.  Jiom.  50.  hom.  ll.Quod, 
iiupiit,  in  corporc  suo  fecit ,  hoc  factum  est  in 
anima  ipsius.  Quomodo  qni  sibi  collum  ligant ,  indf 
se  occidunt ,  quia  non  ad  eos  intrat  spiritus  aeris 
hujus  :  sic  illi  qui  desperant  dc  indulgentia  Dci , 
ipsa  despcratione  intus  se  suffocant,  ut  eos  Spi- 
ritus  sanctus  visitarc  non  possit. 

6.  PkINCIPES  AUTEM  SACKnDOTlM,  ACCKPTIS  AI\- 
fiKNTEIS,  UiXEnU.VT  :  NON  I.ICET  EOS  MITTERE  iv 
CORBOXAM  :  QCIA  PnETICM  SANGLI.MS  EST.  ]  Corhan 

sive  Corbona,  hebr.  idein  est  quod  oblatio.  Cndf 
mclonymice  hic  significat  a-rarium,  sivo  ga- 
zophylacium,  iii  quo  oblationes  injiciebanlur. 
Hinc  Arabicus  vcrlit,  domum  (ihecam)  oblatio- 
num.  Vidc  Josephum  lib.  1.  Belli  cap.  8. 

QUIA  PnETIUM    SANGITMS    EST.  ]  Vidc  llic  llVpO- 

crisin  sacerdotum  ,  quia  siinulanl  studium  Veli- 
gionis  et  honestaiis,  nt  non  sinant  in  sacruni 
jcrarium  inferri-  pretium  sanguinis  Chrisli , 
quasi  impurum  et  polluium  ,  cum  tamen  iidem 
purissimum  sanguinem  Christi,  eodcm  emerint 
fuderintquc  ;  imo,  ut  videtur,  prelitim  hoc  ex 
ipso  corbona  acceperint ,  Jud.eque  dederint, 
qtiasi  pretium  pietalis  ad  capiendum  plcctcn- 
dumque  Christum ,  quasi  sceleratum  ct  sua^ 
religionis  hostem. 

7.  CONSIMO  AUTEM  IMTO ,  EMERU.NT  EX  ILEl.'. 
AGRUM  FIGUI.I  IN  SEPUI.TURAM  PLREGRI.NORU.M. 

8.  Propter  noc  vocatus  est  ager  ille  Hacel- 

DAMA,  nOC  EST  AGER  SA.NGUIMS,  USQUE  I\  IIODIER- 

NAM  DiEM.  ]  Videbant  enim,  inquit  Origenes  , 
quoniam  circa  mortuos  magis  cam  pecuniam  con- 
vcnicbat  expendi ,  ct  circa  locum  mortuoruni  ct 
sepulturce  ,  quoniam  prelium  sanguinis  erat. 

Peregrinorum.  ]  Pro  percgrinis ,  vel  hospitibus, 
qui  scilicet  ex  Judaia  vel  aliunde  Hierosolymain 
venientes  ibi  moriebantur  :  nam  ipsi  Hierosoly- 
mitoe  sua  jam  sibi  dcslinarant  sepulcra.  Dei  con- 
silio  hoc  actum  est,  ut  ager  hic  jugiter  extans, 
jugis  essct  testis  pocnitcnlia}  Juda?,  ac  con.<e- 
quenter  innocentiac  Chrisii,  et  chrisiicidii  Ju- 
da-orum.  Nomen  loco  inditum,  inquit  Chrysost. 
omni  clarius  tuba,  sceieratam  eoram  prcp.diciU 
cadem.  Et  paucis  interjcclis  :  Si  enim  in  corbo- 
nam  pccuniam  immisisscnt ,  non  ita  manifcsta 
res  facta  fuisset ;  nunc  vcro  prcedio  cmpto ,  ctiam 
poslcris  rcm  universam  prodiderunt. 

Symbolicc,  hoc  facto  significabatur  prctium 
sanguiuis  Christi  non  Juda^is  indigenis,  sed  pe- 
regrinis,  id  estgenlibus  in  eum  credituris,  pro- 
futurum.  Ita  Hilarius  :  JSihil  ,\\\(\\\'\i,  hinc  pvr- 
tinct  acl  Israel,  et  totus  hic  stecuti  (sanguinis 
Christi  pretio )  empti  asas  alicnis  esl. 

Haceldama.  ]  Proprie  ct  prcecise  dicendum 
esset  Chaltaldema.  Hebr.Ti  enim  agrum  yocant 
pbn  chelec ,  ChaUUei  vero  per  metalhesin ,  di- 
cunt  chalicl.  Rsl  ergo  h;ec  vox  Chaldaea.  Syru.' 
habct,  aguresca,  (pue  vox  dcrivala  est  a  Gr.eco 
«v,;o,-,  ct  Latino  <7g<r.  Ita  Pagnin.  et  alii.  Porro 
chakcl  pro  agro  usurpant  non  sohnn  Chaldaei, 
sedetSyriac  Arabes.  Inde  Arabicus  hic  habel, 
Ilacaldama;  necillud  inlerpretalur,  uli  lacitLa- 
tiuus,  dicens  :  lloc  est  agcr  sanguinis.  Porro 
^l-lthiopicus  verlil ,  rt  vocatus  est  locus  ille  }fcd- 
duradavi  (.elhiopice) ,  Auc  est  terra  sanguinis; 
Persicus.  ct  nomcn  campi  ejus  in  hunc  Uiem , 
llaccldami,  hoc  cst  agrr  sanguinis. 


518  COMMENTARIA  IN  MA 

Audi  quid  dchoc  agro  sanguinis,  sive  de  Ihi- 
celdama,  scribantDrocliardus,  Nicepliorus,l}re- 
dembacliius,  Saligniacus,  ct  ex  iis  Adrichomius 
in  Descriplione  Jerusalcm,  n.  216.  p.  173.  liacel- 
liaina ,  sivc  agcr  figuli  ad  Aasti^aiem  partcin 
viontis  Sion  situs  est ,  cujus  medium  S.  Ilelena 
quataor  muris  longitudinc  septuaginta  duorum', 
latitudinevero  quinquaginta  pedum,  fccit  inctudi, 
ac  superius  testudine  [quce  septein  foraniinibus, 
per  qu(B  defuncta  Chrislianorum  corpora  dcmit- 
tuntur,  patct)  concamerari.  Est  vero  liujus  terrcB 
virtus  mirabilis ,  ct  fidem  pene  superans,  quod 
defunctorum  corpora,  viginti  quatuor  horarum 
spatio  in  pulverem  rcdigat ,  quam  virtutem  etiam 
171  alias  regiones  devecta  minime  perdit.  JSam  cuin 
jussu  Imperatricis  Ilclena,de  hoc  agro,  quantum 
lerrce  plures  naves  capere  poterant ,  Romam  avec- 
tum,  acjuxtamontem  Vaticanum  in  cum  locurn 
rxoncratum  sit ,  quem  incolce  cami'um  sanctum 
vocctant ,  licet  ccelum  mutarit ,  eamdem  tamen 
retinere  vim  quotidiana  cxperientia  docet.  Roma- 
nos  enim  respuens ,  sola  peregrinorum  corpora 
ad  sepulluram  admitlit  :  qiiorum  etiam  hic  om- 
nem  carnis  substantiam  intra  viginti  quatuor 
horas  prorsus  consumit ,  ossibus  tantum  rcsiduis. 
Hucusque  Adrichomius.  Saepius  Romas  vidi  ei 
visi  Campum  Sanclum ,  ac  ita  sc  rem  habere 
ah  ipso  loci  Parocho,  ejusque  asseclis  et  Ro- 
manis  celeris  audivi 

Tropologice,  Ilaceldama,  id  est ,  ager  prelio 
sanguinis  Christi  pro  peregrinis  comparatus, 
<!stEcclesia,  aitS.  Chrysost.  etAugust.  serm.  ll^. 
de  Temp.  ac  praeserlim  status  Religiosorum, 
(jui  se  peregrinos  aistimant  in  terra,  ac  cives. 
cneli ,  et  domesticos  Dei ,  ideoque  Christi  san- 
guinis  fructum ,  id  est,  gratiam  et  gloriam,  par- 
ticipanl  :  de  (luibus  aii  S.  Petrus  epist.  1.  c.  2. 
obsecro  vos  tanquam  advenas  ct  peregrinos  absti- 
nere  vos  a  carnalilius  desideriis.  Ubi  S.  Chrysost. 
i\(/ii7,  ait,  beatius  hac  scpultura,  super  qua  gau- 
dent  omnes  j  et  angeli,  et  homincs,  et  angelorum 
Dominus.  Si  hcec  vita  non  est  vita,  sed  abscon- 
dita  est  vita  nostra ,  tanquam  mortui  vita  ista 
vivere  debemus.  £t  S.  Paulus  Coloss.  3.  Mortui 
cstis ,  et  vita  vcstra  abscondita  est  cum  Chrislo 
in  Deo.  Hac  forte  de  causa,  et  hoc  symholo  carncs 
«epultorum  in  Campo  Sancto  intra  2/i.  horas 
(•onsumunlur,  uti  paulo  ante  dixi.  Vide  dicta 
Actor.  1.  vers.  18  et  19. 

9.  tusc  impletum  est  qhod  dictcm  est  peu 
Jeremiam  Prophetam,  dicentem  :  Et  acceperunt 
triginta  argenteos  pretium  appretiati,  quem 

APPRETIAVERUNT  A  FILIIS  ISRAEL  : 

10.  Et  DEDERUNT  EOS  IN  AGRUM  figuli,  sicut 
coNSTiTUiT  Miiii  DoMiNus.  ]  Hunc  locum  explicui 
Zachar.  11.  v.  12.  13.  quare  ibi  dicta  hic  non 
repelam. 

PRETIUM   APPRETIATI.  ]  GraeC.  ryjv  t!//viv  tcO  rtrifjLf.- 

/i£vou,  id  est,  pi-etium  ilUus  pretio  cestimati,  sci- 
licel  Messire  sive  Christi,  qui  intestimabilis  est, 
ait  Theophyl.  Quem  appretiaverunt ,  id  est  pretio 
hoctriginta  dcnariorumaestimarunt,  elemerur.t 
principes  afiiiis  Israel,  id  cst  a  Juda,  qui  unus 
erat  ex  fiiiis  Israel,  ait  Titclmannus  ct  Barra- 
dius.  Addit  hoc  quia  auget  indignitatem  ven- 
dilionis  Christi,  quod  venditus  sit  non  a  Gentili, 
sed  ab  uno  Israelita,  qui  filius  crat  Israclis,  sive 
Jacobi  patriarchse  fidelis  et  sancti ,  adeoque  sor- 
titus  crat  nomen  Judae,  qui  primarius  fuit  inter 
SiMos  Jacohi.  Est  syllepsis,  vcl  enallagc  numeri : 
poniiur    enim   pluralis    [n-o    singulari.    Alilcr 


TTILEUM.  Gap.  XXVII. 

Theophyl.  qul  ti  a  ruiis  torad ,  rcfert  ad  thappre- 
tiati ,  q.  d.  Christus  a  filiis  Israel ,  id  est  a  prin- 
cipibus ,  appretiatus  est ,  id  est  emplus  pretio 30. 
denariorum.  Aliter  quoque,  sed  difliciUus  Eu- 
Ihym.  et  alii,  qui  subaudiunt  t6  qui  erant.  q.  d. 
Qui  erantex  filiis  Israel,  idest  Israelitae,  appre- 
tiaruni  Christum  30.  denariis. 

Porro  Syrus  vertit  in  prima  persona,  et  ac- 
cepi  triginta  argenteos  pretium  illius  honorandi 
( Arabicus ,  pretium  innocentis  )  dc  quo  pacti  sunt 
d  filils  Israel,  et  dedi  cos  pro  agro  figuli :  scilicet 
lla^o-j  tam  verli  potest  accepi,  quam ,  acceperunt : 
ac  pro  'iSoixx-j ,  id  estdedcrunt ,  Syrus  I"git,  eo&jz^, 
nlestdedi:  qnce  lectio  valde  conscntit  cum  verbis 
Zacharias  11.  vers.  12.  el  13.  Et  luli  triginta 
argenteos ,  et  projeci  illos  in  domum  Domini  ad 
figulum. 

SicuT  constituit  mihi  Dominus.  ]  Haec  verba 
dupliciter  accipi  possunt.  Primo,  ut  sint  vcrba 
Christi ,  qui  per  Prophelam  loqui  pergat.  q.  d. 
Pretio  30.  denarium,  quibus  ego  Christus  vendi- 
tus  sum,  emptus  est  hic  ager,  sicut  constituitmihi, 
id  est  de  me ,  Dominus.  q.  d.  Deus  nihil  eorum 
quae  ex  me,  vel  mea  crant,  sinere  voluit  dcpe- 
rire,  sed  ut  omnia  et  singula  mea  in  utilitatem 
hominum  cxpenderentur  :  quare  etiam  agrum 
pretio  sanguinis  mci  emplum  voluit  non  esse 
oliosum,  sed  servirc  scpulturac  percgrinorum. 

Sccundo,  utsintvcrbaProphelajdescipso.  q.  d. 
Ego  Prophcta  pryedico  agrum  cmendum  pretio 
sanguinis  Christi ,  quia  sic  conslituit  et  ordinavit 
mihi  Dominus  ,  ut  scilicct  idipsum  praedicerem 
et  prophetarcm,  tam  verbo  {|uam  facto  ;  nimis 
cnim  vilc  ct  indignum  Christo  fuit  hoc  <3jas 
pretium.  Unde  Zacharias  cap.  11.  v.  12.  el  13. 
hoc  prctium  pcr  ironiam  vocat,  decorum  :  Deeo- 
rum ,  inquit ,  pretium  quo  appretiatus  sum  ab  eis . 

11.  Jesus  autem  stetit  antk  pr.ksidem  (Pilalum, 
qui  erat  prajscs  Judccae  nominc  Tiberii  Imp. 
Romani),  et  interrogavit  eum  pr^eses,  dicens: 
TuesRexJud/eorhm?  Dicit  illi  Jesus  :  Tudicis.  ] 
Finita  historia  ct  tragicocasu  Judac,  redit  Mat- 
ihaeus  ad  Jesum ,  quem  v.  1.  dixit  a  ponlificibiu 
traditum  Pilato ,  ut  is  eum  damnaret  et  occi- 
deret.  Nota.  Matlhreus  hic  multa  silet,  quae  ex 
Joan.  cap.  18.  vers.  19.  et  seq.  sunt  ante  hunc 
Matthrei  versum  ponenda,  scilicet  primo,  Pila- 
luni  interrogasse  pontifices  :  Quam  accusatio- 
nem  a/fcrtis  adversus  hominem  hunc  ?  Responde- 
runt  pontifices  superbe  :  Si  non  esset  hic  male- 
factor,  non  tibi  tradidissemus  eum.  Hoc  responso 
iratus  Pilatus  ait  :  Accipite  eum  vos ,  et  secun- 
dum  legein  vestramjudicate  :  lex  autem  jubebat 
blasphcmos  (  qualem  esse  Jesum  censebant 
pcnlificcs)  lapidari.  Mox  pontifices,  quia  vole- 
hani  Christum  admajorem  infamiam  crucifigi , 
contr  a  obtenderunt :  ISobis  non  licet  interficere 
queinquam  ,  scilicet  quia  hocjus  eis  ademptuin 
ciT.t  a  Roinanis ,  idque  factum  est  hoc  consilio, 
iiil  Joannes,  ut  sermo  Jesu,  quem  audivimug 
Matlli.  20.  18.  implerctur ,  significans  qua  morte 
csset  moriturus ,  scilicct  infami  et  durissima , 
nimirum  a  Pilato  ct  Romanis  agendus  in  crn- 
cc.m.  Cruxenim  apud  Romanos  crat  supplicium 
proprium  sediiionis  et  affectati  regni  (uti  ostcn- 
dit  Lipsins  lib.  1.  de  Cruce  c.  li.)  quod  hic  pon- 
tificcs  Chrislo  impingunt,  ac  proindc  illud  hqc 
loco,  uipote  contra  CJ:;sareni  commissum  ,  erat 
a  Pilalo  Ceesaris  praeside  cruce  puniendum  : 
unde  ips6  cruci  hunc  tiiuhim,  quasi  causarn 


nccl»  Christi  inscripsil 
Judceorum. 

Porro  ponlificcs  videnlcs  sua  auclorilatc,  ct 
damnalionis  Clirisli  praejudicio  non  moveri  Pila- 
luni  ,  sed  causam  poscere  et  crimina  de  quil)us 
cum  accusent,  ut  ex  iis  videat  et  juilicct  an  Jesus 
reus  sit  mortis,  nccnc;  liac  de  causa  ipsi  tria 
crimina  deproniunt ,  de  iistpie  Jesun»  apud  Pila- 
lum  quasi  reuin  moitis  accusant,  (piic  recenset 
Lucas  cap.  23.  vcrs.  2.  scilicet  dicenles,  Pri- 
muni ,  Ilunc  invenimus  subvertentevi  genlem  nos- 
Irani;  Secundum,  Et  prohibentem  Iribula  dare 
Ccesari ;  Tertium  ,  Et  diccntem  se  Cliristum  regcm 
csse;  ()uarlum  addit  Pilatus  in  epistola  quani 
BCripsit  de  causa  Jcsu  ad  Til)erium  Imper.  quic 
extat  apud  Hegesippum  lib.  5.  scilicet  Judteos 
Christo  etiam  magiam  ohjecisse,  ((uodnimiruni 
mira  et  miracula  faceret  ope  (Uemonis,  quasi 
luagus,  eo  quod  Judici  dc  Christodixissent  :  In 
Bcclzebub  principe  dcemoniorum  ejicil  ilcemoniu  , 
Malth.  c.  12.  V.  Ih.  Omnia  haec  falsissima  erant, 
ac  nominatim  de  tributis  conlrarium,  scilicet 
illa  danda  esse  C;esari,  diserle  dixerat  Christus 
Matthi  cop.  '22.  vers.  17.  imo  de  faclo  ipse  pro 
ee  et  pro  Petro  soiverat  tributum  cap.  17.  v.  27. 
Quocirca  Pilalus,  qui  ex  fama  pubiica  mtilia 
I)raeclara  audierat  de  vit;e  inlegritalc ,  doctrina 
ot  miraculis  Jesn,  hacc  ut  ex  odio  et  invidia 
principum  in  Chrislum  coiiliela,  neglexit  et 
despcxit ;  ac  solum  interrogavit  Jesum  ,  an  ipse 
csset  rex  Judceorum,  sive  quod  ortus  ex  sanguine 
regum  ,  ad  ipsum  jus  regni  Judicoc  pertinerel; 
flive  quod  Messiic  titulo,  aut  aliquo  alio  simili , 
illud  ad  Jesum  spectarei.  Jesus  Pilato  respondit, 
rogavitque,  uti  supplet  Joan.  cap.  18.  v.  %h. 
A  teipso  hoc  dicis ,  an  cdii  libi  di.v('runt  de  me? 
Sciebat  Jesus  pontifices  id  dixisse  Pilato,  seque 
apudcum  de  affectalo  Jndaoai  regno  accusasse, 
ged  voluit  interrogando  pungere  Pilatum,  nt 
meminerit  Judicorum,  id  (\st,  liostium  suornm, 
liaecessc  verba  et  calumniam,  cum  ipse  Pihitus 
prcescs,  cujus  erat  Cacsaris  nomen  plenumqiic 
imperium  lueri ,  ac  proinde  curare  ne  quis 
regcm  Jud.xic  se  diceret,  hucusque  oflicio  suo 
invigilans,  nil  lale  dc  Jesu  unquam  audisset. 
Pilatus  hac  Jesu  interrogationc  irritatus ,  rcs- 
pondit  :  ^'unquid  Judceus  cgo  sum  ?  ut  luuni  , 
qui  es  JiuKxhis,  genns ,  prosapian),  ccteraque 
tiia  norim  vel  curcm?  q.  d.  Minime  :  sum  cniui 
Gentilis  et  Romanorum  pr.Tfectus  :  Gens  tua  et 
pontificcs  tradidcrant  le  mihi ,  quid  fecisti?  Hoc 
est  quod  ex  ore  Pilati  eliccre  et  audire  cupiebat 
Jcsus  :  undc  ad  primam  ejus  pctilionem,  num 
ipse  rcx  esset,  clare  et  direcie  respondit :  Rcg- 
nuni  meum  non  est  de  hoc  mundo.  Si  cx  hoc  mundo 
csset  regnum  meum ,  viinistri  mci  dccertarent 
utiquc ,  ut  non  trcuicrcr  Jndtvis  :  nunc  autem  reg- 
num  mcum  non  est  hinc.  Di.cit  itcujuc  ci  PilcUus  : 
Ergo  rex  cs  tu  ?  Ilrspondit  Jcsus  :  Tu  dicis ,  (juia 
rcx  sum  cgo  :  ego  in  hoc  vatus  sum ,  ct  ad  hoc 
vcni  in  mundum ,  ul  testimoniu)n  pcrhiheam  veri- 
tati.  Omnis  qui  cst  ex  veritate,(uulit  voccm  mcam. 
Dicit  ci  Pilatus  :  Quid  cst  veritas  ?  Et  cttm  hoc 
dixisset,  itcrum  cxiuit  ad  Judtcos  ,  ct  dicit  eis  : 
Ego  nidlam  invcnlo  in  co  causiim. 

Dixit  Chrislus  PilaW» .  rcgnum  «uum  non  esse 
fle  hoc  mundo,  id  cst.  non  esse  muiidanum 
etterrenum,  luin:anuni  ( t  temporal(>,  conslaus 
humanis  pompis,  legibus  ,  mililibus  ,  armis, 
pra^sidiis,  ut  Tiberius  Ca-sar  ab  eo  sii)i  me- 
luerc  dcberel,  nc  doiniiiio  Judocrc  ab  co  pri- 


COMMENTARIA  IN  MATTILEUM.  Cap.  XXVII.  519 

Jesus  Nuzarenas  l\ex     varctur,  sed  esse  ca-lestc ,  spirituale  et  trans- 


cendens,  quo  in  fidelium  mentibus  regnet  per 
fidem  et  gratiam  ,  ul  ad  regnum  suum  ccclestc 
pcrducat.  Matth.Tus  hoc  ultimum  diimtaxat  bre- 
vitatisstudio,  quasivcram  nccis  Chiisti  causam 
ca^teris  omissis  assignat  dicens  :  Interrogavit 
eiim  prceses  dicens  :  Tu  es  rex  Judaorum?  Dicit 
iiiiJesus  :  Tu  dicis.  q.  d.  Ego  sum  rex  JudaLOrum 
uti  tu  dicis,  id  est,  ego  sum  Messias  rex.  Po- 
tuisset  Christus  vcre  dicere,  Non  sum  rex  Ju- 
da!orum,  scilicet  lemporalis,  uii  est  Herodes, 
nec  affectavi  vel  ambivi  regnum  Judtcas ,  setl 
quia  Judaei  per  regem  Judicorum  intelligebant 
Messiam ,  liinc  Christus  ,  ne  se  negaret  esse 
Messiam  ,  hoc  est  Christum,  confessus  est,  s(j 
esse  regem  Judaeorum,  id  est  se  csse  Messian'i 
regem  Juda^is  a  Prophetis  promissum. 

Quceres ,  quale  et  quotuplcx  esl  regnum 
Christi?  Respond.  Christus  qua  homo,  duplex 
habuit  regnum,  etiam  dum  viveret  in  terris. 
Primum  spiritale  ,  scilicet  Ccclcsiam.  Hanc 
enim  quasi  rempublicam  fidelium  in  Judae;i 
instituit,  ac  ccrtis  legibus ,  ordinibus,  Sacra- 
menlis,  etc.  ,  ordinavit,  ac  per  S.  Petrum 
cjusque  successorcs  quasi  vicarios  suos  regit, 
ct  per  omnes  gentes  propagai.  Hoc  cst  regnum 
quod  Messi;e,  id  est  Chrislo,  danduni  proe- 
dixerunt  David  etProphel;e  :  ita  sanctus  Augus- 
linus,  Iract.  115.  in  Joan.  Secundum  Christi 
regnum  ,  ut  rccte  docet  D.  Thomas  libro  i.  de 
Regimine  Principum  cap.  12.  et  alii  conlra  Abu- 
lensem  in  cap.  21.  Mallh.  qu.-cst.  30.  est  phy- 
sicum,  et  /otui/ov,  sive  mundanum.  Cliristus 
enim  a  primo  instanti  coneeptionis  su.x",  pro- 
prie  et  directe  liabuit  regnum  et  dominium 
tolius  mundi,  sallem  (pioad  jus  et  potcstatcm, 
ut  posset  reges  quoslibet  e  regno  deponere  eC 
alios  crearc,  licel  iiac  potcstate  in  terris  non 
sit   usus. 

Pro  quo  Xota  iriplex  esse  dominium  et  reg- 
num.  Primum  est  sunimum  et  divinum  ,  quod 
Dcus  in  omnes  creaturas,  quasi  res  suas,  obti- 
net.  Hoc  soli  Deo  cst  proprium.  Sccundum  , 
est  infimum  et  humanum,  quale  habent  reges, 
Imperatores  et  principes  terra\  Terlium ,  el 
inter  haec  duo  medium,  est  regnum  ei  impe- 
rium  Chrisli  qua  homo  est ,  quia  hoc  longc 
exc(."dit  et  superat  omnia  regna  humana,  om- 
niaqiic  regum  sceptra  et  jura  :  Primo,  origine, 
quia  a  Deo  manat,  non  ab  homine  :  Dcus  enini 
hoc  Chrislo  dedit,  non  respubliea  hominum. 
Secundo,  firmilalc  ,  quia  insuperabile  est,  per- 
pciuum  et  oeternum.  Terlio  ,  objecto,  quia  ad 
oinnia  creaia,  etiani  ad  angelos  se  extendit.  Id 
ila  esse  palet,  quia  Christus  dicitur  in  femore, 
id  est  in  humanitale  ,  hahere  scriptum  ,  Pex 
rcgum ,  et  Dominus  dominantium,  Apoc.  10.  16. 
ilem  dicitur  esse  Princcps  reguvi  terrcc,  Apoc. 
cap.  1.  5.  ac  rursum  ipse  de  sc  ait  :  Data  est 
viHii  omnis  polcstas  in  ccvlo  ct  in  lerra .  Mattb.  28. 
r.oc  enim  imi^erium  Cliristo  homini  dcbitunr 
cratralioncunionishypostaticajcum  Vcrbo,  sivc 
Dci  !ilio,ut  scilicel  ipse  quia  per  eam  ascitnserat 
iii  lilinin  Dei ,  hnMcs  cssetet  Dominus  universo- 
ruin.  Oii;ii-c  hoc  rcgiium  Chrislo  homini  est  pro- 
priun),  (luod  ipsc  nulli ,  nc  S.  Pclro  iiiiiden).  cjus- 
([lu^  successoribiis   Ponlificibus  conimunicavii. 

Quaeres  rnisuni,  an  Christus  qua  homo ,  ha- 
i)ucrii  jus  lunnanum  ad  rcgnum  Jud.Torum  ? 
Ilcsp.  habuissc  :  erat  eniin  ipsc  filius  David,  cete- 
rorumqiicrosum  Juda^  ut  palclMaiih.  1.  idcoquc 


520  COMMF.MAniA  IN  MA 

<'oruni  succossor  i-l  luorcs.  llegnuiii  lamcn  hoc 
aclu  non  adiil,  ncc  in  co  rex  iiKiugiualus  est : 
«'jus  tunicn  spccinicn  quoddam  dcdit,  cum  in 
Doniinica  Palniaruni  solcmni  pompa,  quasi 
rex  Mcssias  asino  vectus  ingrcssus  est  Hiero- 
solymam  ,  ac  lurba  ei  acciamavit :  Ilosanna  fdio 
navid,  Maltli.  21.  scd  ut  dixi ,  reipsa  Iioc  regnum 
non  adiil,  ncc  administravit  Cluistus  ,  pra,'ser- 
tim  quia  ante  cum  jam  diu  regnum  lamilia) 
David  cessarat  in  .Jcclionia  ct  Sedecia  ,  qui  fuere 
ullimi  reges  Judseorum  e  slirpe  David,  ac  post- 
ea  hoc  rcgmim  communi  conscnsu  populi  trans- 
latum  fuil  ad  Assamona>os,  scilicet  ad  .ludam, 
lonatham,  et  Simonem  Machabieos,  eorumquc 
posleros. 

12.    Et   CCM   ACCUSARETUR  A  PRINCiriBUS    SACER- 
DOTCM  ET   SEXIORIHUS  ,   NIIIIL    RESrOiNDlT.  ]   CaUSH 

fuit  prima,  quia  omnia  quoe  ei  objiciebantur, 
manireste  crant  falsa  ,  et  responso  indigna.  Ita 
S,  Axig.  scrm.118.  de  Temp.  Accusalionem,  inquit, 
suam  Dominus  tacendo  non  firniat ,  sed  dcspicit 
non  repcllendo  :  inelior  est  causa  qace  non  defen- 
ditur  f  ct  probatur  :  pienior  justiiia  ,  quce  non 
verbis  astruilur,  sed  vcrilate  fulcitar.  Scivil  Sal- 
vator  j  qui  cst  sapicrilia  ,  quomodo  tacendo  vin- 
cerct,quomodo  nonrespondendo supera/fct.  Secuu- 
do,  quia  Jesus  sciehat  frustra  se  responsurum 
et  responso  suo  magis  irritaturum  Judaeos  furen- 
les  in  necem  suam.  TertiO;,  ne  diiuens  crimen  a 
praeside  dimitterciur,  et  crucis  utilitas  differre- 
tur,  aitS.  Hier.,  quia  volebattacendocondemnari 
et  mori  pro  salute  hominum.  Ita  S.  Amhros.  in 
c.  23.  LuciE  :  Bene  lacet ,  inquit,  qui  dcfensionc 
non  indiget ,  Ambiunt  defendi ,  qui  limenl  vinci. 
Quicl  timeret.  qui  non  ambirct  salutem?  Solus 
omnium suamprodit,  ulacquirat omnium.  Quarto, 
ut  silentio  suo  lueret  et  expiaret  omnia  inen- 
dacia,  perjuria,  hlasphemias,  meledicla,  *ca- 
iumnias,  etc. ,  quce  homines  loquendo  com- 
mittunt ,  eosque  doceret  linguam  fraenare ,  ac 
in  mahs,  otiosis  ct  vanis  silentium  oriindicere. 

lo.  TUNC  DICIT  ILLI  PlLATUS  :  NON  AUDIS  QUANTA 

adversum  TE  DicuNT  TESTiiVONiA?  ]  Pilaius  cnim 
eduxerat  Jesum  e  domo  sua  foras ,  ut  audiiet 
accusationes  principum  nolenliuin  ingredipra;- 
torium.  iie  contaminarenlur  Gentilis  pricsidis 
domo  et  tribunali,  sed  ut  puri  manducarent 
pascha,  id  est,  victimas  in  paschate  ohlatas, 
vel  mox  ofTerenrtas,  nt  aii  Joannes  c.  18.  v.  28. 

IZj.    Et    NON    RESPONDIT   tl    AD    ULLUM    VERBUM, 
ITA  UT  MIRARETUR  PRyESES  VEIIEMENTER.  ]  MiraJiatur 

Pilatus,  Jesum  innocentcm,  sapientem  et  clo- 
([uentem  in  extremo  vii-'c  discrimine  conslitu- 
tum,  cum  a  poteniissimis  principihus  furiose 
accusaretur  el  nrgeretur  ad  nccem,  silere.  Mira- 
iiatur  ergo  ejus  animi  modestiam ,  icquanimi- 
tatem,  celsitudinem ,  mortis  contemplum,  in- 
deque  magis  ejus  innocejitiam  el  sanclitatein 
agnovit ,  omnihusque  inodis  eum  e  manihus 
Judajorum  Hberare  sategil.  Audi  S.  Alhanasium 
serni.  de  pass.  et  cruce  :  Magnum  id  certe  ci 
mirificum  in  Servaiore ,  qui  lacendo  el  non  rcs- 
pondcndo  tam  efficax  erat  in  persuadcndo ,  ut 
judex  ullro  faclioncs ,  conspirationcsquc  adversus 
eum  inilas ,  et  a}i:nosccrci  ct  covfitcretur.  lla 
scepe  Sancti  calumnias  in  se  jactas  silendo  magis, 
qiunn  respondendo  confutanl.  Innoccntis  enim 
vit;e  silentium  vocaiius  cstomniapologia,  quan- 
tumvis  verhosa. 

15.    PliR    DIEM   AUTEM    SOLEMNEM    COXSUEVERAT 
PR.KSES    rOPULO   DiMITTERE    U.NUM    VIXCTUM  ,    QUEM 


rTH,l-UM.  Cap.  XXVII. 

voLuissENT.  ]  Ante  hunc  versum  supplendum 
el  prceponenduni  est  ex  Lucae  c.  2S.  v.  5.  et  seq. 
Pilalum ,  cum  audiret  Jesum  esse  Galiheum  , 
ut  ah  ejus  condemnatione  se  extricarel,  mi- 
sisse  eum  ad  Herodem  Galilceae  regem,  qui  euni 
silenlem ,  velut  fatuum  illudens,  veste.  alba 
indutum  remisit  ad  Pilatum,  quem  anlea,ol) 
exortum  de  terminis  jurisdictionis  litigium,  ini- 
micum  sibi,  hoc  facto  reconciliavil.  Vvovesie alba 
graec.  esl  Xc^p.Tipy.,  id  cst,  illustri,  candida,  splen- 
dida;  candor  enim  splendet,  cl  vicissim  fulgor 
candet.  Alba  ergo  veste  Herodes  induit  Chris- 
tum  ,  quia  ha}c  vestis ,  Primo  erat  amhientium 
magistratuum,  qui  inde  Candidati  dicebantur; 
Secundo,  eadem  erat  priucipum  ;  Teriioeadem 
crat  inoriouum  et  stuUorum.  Suggillavit  ergo 
hac  veste  Herodes  Christi  stullam  amhitionem  , 
quod  scilicet  stolide  et  ex  faluitate  Judeeae  reg- 
num  alfectasset ,  et  ainbivissei. 

Symhol.,  vestis  candida  repra;sentahat  Christi 
innocentiam,  puritaiem,  virginitaicm  ,  victo- 
riam  ,  immortalltatein ,  gloriam ,  clc. ,  quam 
per  passionem  et  illusionem  hanc  meruit  et 
acquisivit.  Horum  enim  syiiibolum  erat  vestis 
candida  ,  ut  ostendi  Eccles.  9.  8.  ad  illa  :  Omni 
tcrnpore  sint  vcstimenla  tua  candida.  Unde  S.  Am- 
hros.  in  c.  22.  Luca;  :  Alba  induilur ,  ait,  imma- 
culalce  tribuens  indicia  passionis,  quod  Agnus  Dei 
sine  macula  peccata  mundi  susciperet. 

Porro  Pilatus  videns  Jesum  sibi  ab  Herode 
remissum,  uleum  liheraret,  dixit  principibus  : 
ut  hahel  Lucas  c.  23.  v.  l/i.  Oblulistis  mihi  hunc 
hominem  quasi  avertenteui  populum  ,  et  ecce  ego 
corani  vobis  interrogans ,  nutlam  causam  inveni 
in  honiine  isto,  ex  his  quibus  eum  accusalis ;  sed 
neque  Herodes ,  nam  remisi  vos  ad  illum,  et  ecce 
nihil  dignum  morte  aclum  cst  ci.  Emendatum 
crgo  illam  dimittam.  Emendatum,  id  est,  casti- 
gatum  et  llagellatum ,  nt  scilicel  hac  castigatione 
non  culpam ,  quam  nuUam  commisit,  sed  vestra 
in  cum  odia  exsatiem. 

Mox  Pilatus  alium  modum  liberandi  Jesum 
adinvenit,  populo  proposuit ,  quem  hoc  v.  16. 
iccenset  Matthoeus;  scilicet  ut  in  Paschate  de 
more  aliquem  reum  liberum  dimissurus ,  com- 
poneret  Jesum  cum  Barabba  latrone,  sperans 
et  vix  dubitans  quin  Jesum,  qui  lot  infirmos 
eorum  curarat,  tantaque  henelicia  eis  contu- 
lerat,  poscerent  liberari ,  Barabbam  vero  dam- 
nari.  Unde  ait :  Per  diem  solenviem ,  scilicet  prse- 
sentein  Pasch.TC,  ut  hahet  Joan.  18.  39.  Consue- 
verat  prceses  populo  dimiltere  unum  vinctum  quem 
voluisset.  Hic  mos  olim  apud  Judaeos  inductus 
luii ,  in  memoriam  liherati  ex  /Egyptia  captivi- 
tale  Israelis  per  Moscn,  Exodi  l^. 

Qureres,  an  vere  Pilatus  voluerit  dimittere 
Christum  ?  JNega  iRupertus,  putatque  Pilaium  ins- 
tarvulpis  simulasse  sevelle  liberare  Jesum,  sed 
sccretocollusisse  Judccis,  ul  eum  perderel :  ()««■«, 
inquit,  posuit  Jcsum  in  Judceorum  invidentium 
arbitrio.  Verum  longe  melius  S.  Augustin.  cete- 
rique  omnes  censent,  Pilatum  sincere  ct  serio 
voluisse  dimillere  Jesum.  Id  enim  diserte  hahel 
Lucas  c.  23.  V.  20.  et  S.  Pelrus  Actor.  cap.  13.  Jc- 
sum,  ait,  nci>asi.is  ante  facian  Pilati ,  judicanle 
Lllo  dimilti.  Iriem  liqud  ex  totmodis  et  instantiis, 
quibus  Pilalus  sategit  salvare  vitam  Christi. 

Prima  instaniia  fuit ,  qudd  principibus  suam 
auctoritalem  et  judicium  ,  quo  cum  Caipha  pon- 
tifice  Jesum  dainnarant ,  Pilato  ohtendenlihus, 
poscentihusqueeum  ad  necem,ipsenon  acquie- 


COMMENTAr.IA  IN  MATTIJ/LUM.  Cap.  XXVH. 


52i 


vit,  sed  cniisam  ejtis  cognoscero,  ct  crimina 
de  quibus  euni  accusabant,  audire  etjudicare 
voluit,  Joan.  18.  31. 

Sccunda  instanlia  fuit,  quodprincipibus  Jesu, 
multa  crimina  ,  ac  praeserlim  afreclionem  regni 
Judaici  objicientibus  ,  nou  credidit ,  maximc 
cum  i>  Jesu  audisset  regnum  ejus  nonessede 
hoc  mundo ;  unde  palam  cdixit  se  nullam  morlis 
causam  in  Jcsu  invenirc. 

Tertia  luit,  quod  miserit  Jesum  ad  Herodeni , 
ac  remissum  ad  se,  tam  suo  quam  Herodis  tes- 
timonio  innocentem  pronuntiarit. 

Quarla  fuit,  quod  composuerit  eum  cum  Bar- 
abl)a  ,  sperans  Jud;eos  potius  lil)eraluros  Jesum , 
quain  Barabbam.  Undc  subdit  Maltbieus  : 

HAnKRAT    AUTEM   TUXC    VIJiCTCM    IXSIGiNEM,    QUI 

DjcF.BATURBARAniJAS.  ]  Jnslgnem ,  scilicet  scelerc 
ct  infamia,  gr.-cce  iixi<:i/j.ov ,  id  esl,  famosum, 
scilicet  nominatum  pro  malitiis  ,  ait  Rulbymius. 
Joannes  eum  laironem  vocat :  Marcus,  (jui  cum 
scditiosis  erat  vinctus ,  qui  in  seditione  feceral 
homicidium  :  Luc.  crat  propter  scditionem  quam- 
dam  factam  in  civitate  et  homicidium ,  missus  in 
carcercm.  Unde  Chrysost.  cum  \ ocix\.  famosum  in 
protcrvitate ,  et  multis  liomicidiis  inquinatum. 
Magna  fuil  haec  infamia  ct  crucialus  Jesu,  quod 
$0  innoccntem  et  sanctum ,  imo  Sanctum  Sanc- 
lorum  ,  qui  tot  tegris  ct  mortuis  vilam  dederat, 
eratque  electis  auclor  vita^  aeternac,  cerncret 
componi  ot  postponi  Barabbac,  qui  erat  sce- 
leslus,  homicida  et  auctor  mortis.  Discc,  o 
Chrisliane,  cum  componeris  et  posiponcris  mi- 
nus  dignis,  imo  indignis  ct  sceleratis^  imilari 
paiieniiam  Jesu,  qui  passus  est  se  posiponi 
Karabboe. 

BAnABBAS.  ]  Hebr.  idem  est  quod  bar  abba ,  id 
<st  filius  patris  ,  scilicet  prlmi  Adic  ,  qui  om- 
uium  hominum  pcccatorum  fuit  palcr,  cui  post- 
positus  fuit  Christus ,  cum  ejus  inobedientiam  et 
eulpam  in  se  luendam  suscepit ,  idcoquc  dam- 
natus  fuit  ad  mortem,  ut  Adamum  cjusquepos- 
icros  a  morte  liberaret.  Minus  aple  S.  Hieron. 
Barabbas,  inquit,  dicitur  quasi  bar  rabba,  id  cst, 
filius  magistri.  Sic  enim  Barrabbas  dicendum 
csscl  per  duplex  /' ,  jam  autem  dicitur  Barabbas 
per  simplex  r. 

17.  CONGREGATIS  ERGO  ILLIS  ,  DIXIT  PlLATUS  : 
OUF.M   VTtLTIS    DIMITTAM    VOBIS  ?    BaUABBAM  ,     A:\ 

Jesum  ,  QLi  DicrrcR  Chuistus  ?]  Vt,  si  principes, 
inquit  Druthmarus  ,  pioptcr  invidiam  volebant 
tiun  pcrdcrc  ,  poputus  qui  cxpcrtus  fucrat  ejus 
vudtiplicia  bcneftcia,  petcrct  cum  vivcre;  vel  cerle 
.si  nollent ,  quod  ait  Chrysostomus  ,  tanquam 
Lnnocentcm  absolverc ,  sallem  tunquam  condem- 
natum  solemnitati  largircntur. 

Qii  uiciTiT.  CiiuiSTUs.  ]  Id  cst,  qui  vulgo  ha- 
l)elur  vocaturque  Messias.  Serio  hoc  dixit  Pila- 
itis  ,  ut  pungeret  Judcxos  ad  postulandum  Jcsuin 
liherari,  q.  d.  Jesus  cst  Messias  vcster,  palribus 
veslris  vobisquc  proraissus ;  cavete  crgo  ne  cum 
morte  mulctctis. 

18.  SCIKBAT  EMM  QUOl)  PEU  INVIBIAM   TUADIDIS- 

sENTEDM.  ]  Tum  quia  principes  clamoie,  vultn, 
gcstu  non  nisi  odia  ct  iras  spirabant  in  Chris- 
tum  ;  lum  quia  multa  audieral  dc  Jcsu  sancii- 
Uite,  doctrina  ct  liberlale,  quia  principum  vitia 
taxaverat. 

19.  SeDKNTE  AUTKM  II.LO  PUO  TUIBUNALI,  MisiT 
AD  IMIM  UXOR  EJIS,  DICENS  :   NlIIIL    TIBI  ET  JUSTO 

:lli  :  MDLTA  emm  passa  sum  hodie  (hac  noctc) 
PEP.  vistM  {  grrcce  «-«t  «v^o  ,  id  est ,  /»  fomnis ) 


puoPTER  r.tJM.  ]  Nova  est  haec  instantia  uxoris 
Pilati,  ad  liberandum  Chrislum.  Uxor  ergo  Pi- 
lali  6ub  auroram  quiescens  in  lecto,  cum  ma- 
ritus  ejus  Pilatus  jam  surrexisset ,  ut  negoiiis 
piiblicis  vacaret,  habuit  terrifica  somnia,  rni- 
nitauiia  sibi  ei  marito ,  si  is  Jesum  innocenteru 
et  sanctum  condemnaret.  Somnia  haec  illi  im- 
missa  fuisse  a  daimone  jam  agnoscente  Jesum 
esse  Christum,  idcoque  ejus  necem  impedirc 
voleiite,  ne  per  eam  hoinincs  salvarcniur,  cen- 
sentS.  Cyprianus  (vcl  quisquis«;st  auctor)  serm. 
dc  Passionc,  S.  Bcrnard.  serm.  1.  dcPaschate, 
Lyranus,  Carthusian.  et  Cajetanus.  Unde  Raba- 
niis,  Intelligens  diubolus,  inquil,  se  pcr  Cliristum 
spolia  amissurum ,  vult  pcr  mnlierem  iiberare. 
Citant  Baronius  ct  Barradius  pro  cadem  sentcn- 
tia  S.  Ignatium  epist,  8.  ad  Polycarpiim  et  5.  ad 
Philippenscs  ,  sed  nil  talc  in  lgn;aio  repcrirc 
polui.  Verumsidajinon  Jesiim  lil)crarc?oliii.ssci, 
potius  Judixos  ct  principes  ii»  gratiam  et  com- 
miserationem  Jcsu  llexissct ,  qnam  mulier<'m. 

Ouare  verius  Origenes  ,  S.  Hilarius,  Hierou. , 
Chrysost. ,  Euthymiiis  ,  Theophyl.  ,  Jansenius, 
Maldonat.  liic ,  et  S.  Auguslinus  serm.  121.  dc 
Tcmpore,  et  S.  Ambrosius  lib.  10.  in  Lucam , 
censent  hoc  somnium  uxori  Pilati  ii  Deo  per  an- 
gclum  sanctum  fuisse  indilum  ,  idque  Primo, 
ul  Chrislus  ab  ulroque  sexu ,  scilicct  tam  h  Pi- 
l;ilo  quam  ab  cjus  uxorc,  innoccnli;c  suac  fcrrct 
teslimonium  ,.  sicut  cjusdcm  innoccniiac  tesli- 
monium  luculemum  dcderunt  omnia  clemcnta, 
qu;c  in  cjiis  morlc  coinmota  ct  concussa  fiie- 
runl,  Secundo,  quia  si  Pilato  hoc  somnium  im- 
missum  fuisset,  is  iUiid  apud  sc  in  mcnte  re- 
Unuisset ,  ait  Chrysosiomus,  Inmiiitilur  ergo 
uxori,  ut  illa  marilo  Pilato  in  tribunali,  cor;iui 
principibus  ct  JudcTis  illud  revclct  el  cnumicl  , 
ulipsi  audiant  .Icsum  esse  innocentcm.  Terlio, 
quia  \idetur  h,TBC  uxor  fuisse  mulicr  honesia, 
misericors  cl  pia  :  undc  cam  per  hoc  somiiiiim 
agnovissc  Jesum  essc  Alcssiam  ,  salvatorcm 
mundi,  in  cumquc  crcdidisse,  <'ssc(|uc  salva- 
tam  opinantur  Origcnes,  Chrysostom.  ,  Thco- 
phyl.  ct  alii.  Audi  S.  Hilarium  canone  33.  hic  : 
Specics  in  ea  Gentium  plebis  cst ,  qua;  jam  fuhHis 
cum,  cum  quo  convcrsabalur ,  imrcdulum  popu- 
lum  ad  Christi  fidem  advocat.  Quia  ipsa  muUuiii 
sit  passa  pro  Chrislo  ,  in  eamdcm  gioriam  fulune 
spei  illum  invitat.  Sic  ctiam  Ambros.  lib,  10,  ia 
Luc,  cap  23.  Monebat  uxor ,  inqiiit,  scd  ;i  quo 
mola  ?  Luccbat  in  nocte  gralia  ,  divinitas  cmine- 
bat,  nec  sic  a  san'ilega  scntentia  tempcravit.  Nrc 
dissentit  S,  Augustinus  rclatus  ;i  D,  Thoma  in 
Catcna  aurca,  dum  docct  uirumque  conjugcni 
agcnic  Dco ,  tesiimoiiium  publicc  pro  Chrislo 
tulissc  :  illc  siquidcui  clamavit,  iSihil  mali  fccil; 
ipsa  vcro,  ?iihil  tibi  et  justo  ilU :  quod ,  S,  Hie- 
ronymoctiam  lcslc.  fidci  Gcnlilis  populi  pr;csa- 
gium  fiiit.  Idcm  S.  Augustinus  ,  in  serm.  l'il.  de 
Tcmp.  :  /»i  nativitatc  mundi  ,  ait  ,  uxor  duxit 
virum  ad  mortcm,  scilicel  Eva  Adamum  ;  in  pas- 
sionc  Clirisli  uxor  provocat  ad  salutcm  ;  scilicct 
(.laiidia  Pilalum, 

Ouocirca  Lucius  Dextcr  in  Chronico  .  anno 
Chrisli  ZU.  nnm.  2.  sic  habct  :  /Iniw  Christi  oU. 
Christus  salvator  mundi ,  reus  apud  Vilatum  agi- 
tur,  Cluudia  Procnla  uxor  rilati  admonila  per 
somnum,  in  Cliriatum  credit,  ct  saluiem  consequi- 
tur.  Simili  modo  inicr  alias  mulicres,  qiiae  de 
suis  faculiatibus  pr.Tdicanii  .Tcsu  ministrabant, 
foitJoanna  uxor  ChuStX  procuraloris  Herodi», 


COU.\EL,    A    LAPIUE.      TOM,    VIIL 


66 


525  GOMIVIENTARIA  IN  WA 

<f:i  Oliristtini  sprevil,  ct  vfstc  alba  indiiluin 
illusir. 

Fuvet  Evangclium  Mcodcmi,  quod  llcet  apo- 
cryphum ,  niulla  lamcn  vera  probaquc  conlinet. 
In  co  cnim  sic  legimus  :  Cogitante  vcro  Pilato 
qtiid  ageret  de  Jcsu,  misit  ad  cum  uxor  ejus,  no- 
viine  Procula ,  dicens  :  ISihil  libi  et  Justo  illi , 
mutta  enim  passa  sum  hodie  in  s07tmis  propter 
euui.  liespondentesJuda^ij  dixerunt  Pilato  :  I^um- 
tjuid  non  diximus,  quiamalcficus  est?  eccc  som- 
nium  immisit  ad  uxorem  tuam.  Deuique  Menolo- 
gium  GrajcorumProculamPilati  uxorcmcatalogo 
Sanctorum  ascribit.  Citat  liaic  Vincentius  Bc- 
hiaccnsis  lib.  7.  Speculi  histor.  c.  ^l.  Proculam 
quoquc  uxorcm  Pilati  nominat  Niceph.  lib.  1. 
cap.  30.  Forsan  Claudia  ha;c  Procula  Pilati  uxor, 
est  illa  Claudia,  cujus  meminit  Paulus  2.  Ti- 
moth.  k-  Salutant  te  Ebalus  ,  et  Pudens  ,  et  Linus, 
ct  Claudin.  Conveniunt  siquidem  in  ea  nomen , 
ei  tempus ,  et  Religio  ,  et  locus  :  nam  in  urbo 
hoec  episiola  scripta  est ,  ubi  uxorem  Pilati, 
quando  ipse  in  exilium  Lugdunum  actus  est, 
vcrisimilc  est  permansisse,  eumque  ob  dispa- 
ritatem  cultus  non  fuisse  comitalam. 

Denique  Pilatum  quoque  per  uxorem  ad  li- 
dem  Christifuisseconvcrsum,  innuilS.  August. 
scrm.  3.  de  Epiphan.  his  verbis :  Magi  ab  Oriente, 
Pilatus  ab  Occidente  venerat.  Unde  illi  orienti , 
hoc  est ,  nascenti ;  ille  autem  occidenti ,  hoc  est 
morienti,  attestabantur  Regi  Juda:orum ,  ut  cum 
Abraham,  Isaac  et  Jacob  recumberent  in  regno 
cosloruni ,  non  ex  eis  propagati  per  carnem ,  sed 
eis  inserti  per  fidem,  etc.  Tertullianus  Apolog. 
cap.  21.  Ea,  inquit,  omnia  super  Christo  Pilatus 
et  ipsejampro  sua  conscientia  Christianus,  Ccesari 
tunc  Tiberio  nuntiavit ,  etc. 

Verum  hacc  valde  ambigua  sunt,  symbolica, 
obscura  et  incerta ,  ac  discrepant  ab  iis ,  quac 
alii  de  infelici  morte  Pilati  narrant.  Josephus 
enim  ,  lib.  18.  Antiq.  cap.  5. ,  scribit  Pilatum 
post  aliquot  annos  a  ViteUio  Syriaj  prajside ,  Ro- 
mam  missum  ad  Caisarem ,  ut  coram  eo  ad  cri- 
mina  sibi  h  Judjcis  objecta  respondcret.  Quod 
cum  facere  non  posset,  omni  honore  privatus, 
Viennam  in  Gallias  relegatus  ,  sua  se  transvcr- 
berans  manu  ,  muliorum  malorum  compen- 
dium  mortis celerilate  quaisivit,  ait  Ado  in  Chron. 
quicjusdemViennacEpiscopusfuit,  idque  sump- 
sit  ex  Paulo  Orosio  lib.  7.  cap.  5.  Idem  habent 
Eusebius,  et  CassiodorusinChronico.  Sic  et  Ba- 
ronius  ,  ct  alii  passim. 

Quod  ergo  S.  Augusliuus  et  TerluIIianus  Pila- 
tum  vocant  Christiaimui,  intcIHge  Christianum, 
id  est  Christi  fautoremel  uefensorem,  quia  ejus 
innocentiam  protexit,  douec  victus  nominaiionc 
el  comminationc  Ca^saris  eurn  condemnavit  ; 
quare  in  cum  non  credidit,  sed  polius  eum  ut 
pseudochristum  niorti  addixii  :  quod  ingens 
fuit  scelus  et  chrislicidiuuK  Quocirca  justo  Dei 
judiciotaiioncpuiiiiusest  Pilatus  ,  ut,  sicut  ipie 
Chrisluni  innocentL-in  propterfalsas  Judajoruia 
criminationes  damnavit ,  sic  vicissim  et  ipse 
propter  falsas  eorumdem  Juda^orum  crimina- 
viones  a  Caio  Ca:sare  damnarelur  et  pelleretur 
ia  exilium. 

20.  PniNCIPES  AITEM  SACEnDOTUM  ET  SEXIORES 
PERSUAsEr.lANT   POPULFS  ,    IJT  PETERENT  BARABBAM  , 

-'esum  vero  PEuohiuiNT.  ]  Pilalus  dedii  populo 
spaiium  deliber.mdi  ,  ulrum  vellet  dimitti  Je- 
sum ,  an  Rarabbam  :  interim  uxor  misit  ad  Pi- 
ialum,  qui  ti  diccicl:  yihii  tibiet  justo  illi.  In 


TTILELM.  Cai).  \XV11. 

hoc  temporis  spatio  principcs  pcr  se  ct  suos 
asseclas  ac  ministros  persuaserunt  populis,  ut 
potius  pcterent  Barabbam  quam  Jesum,  quasi 
Jesus  magis  seditiosus  csset  ct  noxius  reipubl. 
ob  aficclatum  Judajaj  regnum  ,  quam  Barabbas. 
Vide  hic  quid  faciat  ira  et  livor,  quamque 
falsa  et  perv(!rsa  sint  mundi  judicia  ,  qui  Jesum 
salutis  auctorem  censet  esse  mortis  auctorcm, 
ideoque  morte  mulctandum;  Barabbam  vero 
ca^dis  auctoremcensetesseJesumcIiorem;ideo- 
(pie  vita  donandum.  Nimirum  Dei  nutu  haec  age- 
])anUir,  ut  Christus  innocens  pateretur,  itaque 
noccntes  et  peccatores  ,  quos  repraesenlabat 
Barabbas  ,  ii  morte  liberaret. 

21.  RESPONDENS  AUTEM  PR^SES  j  AIT  ILLIS  :  queai 
VULTIS  VOBIS  DE   DUOBUS   DIMITTI  ?    Ax  ILLI    DIXE- 

BUNT  :  Babaebam.  ]  Respondens ,  id  est,  post  da- 
tum  Judfcis  sufTicicns  dcliberandi  spatium,  rur- 
sum  interrogans  et  responsum  ab  eis  cxigens. 

Prajclare  Ven.  Beda  in  Marci  cap.  15.  vers.  9. 
Ilwret ,  inquit ,  usque  hodie  sua  petitio ,  quam 
tanto  Labore  impetrarunt  :  quod  enim  data  sibi 
oplione  pro  Jesu  latronem,  pro  Salvatore  inter- 
fectorem,  pro  datore  vitcn  elegerunt  ademptorem ; 
merito  salutem  perdiderunt  et  vilam ,  et  latroci- 
niis  scse  ac  sedilionibus  in  tantum  subdiderunt , 
ul  et  patriam  regnumque  suuni,  quodptus  Christo 
amavere ,  perdiderint ,  et  hactenus  eumquamven- 
didere  sive  corporis  ,  sive  animca  libertatem  ,  re- 
cipere  non  meminerint. 

Allegorice,  ha?c  electio  Barabbae  et  repudium 
Christi,  ait  S.  Hieronymus  ,  adumhrabat  Anti- 
christum  latronem,  in  fine  mundi  i»  Judaeis  cli- 
gcndum  repudiato  Christo.  Et  S.  Ambr.  in  c.  22. 
Luca;  :  Barabbas,  ait,  patris  fdius  latine  dicitur. 
Illi  ergo  quibus  dicitur  :  Vos  ex  patre  diaboto  es- 
lis  ,  vero  Dei  Filio  patris  sui  filium  Antichristum 
pi-(elaturi  esse  produntur. 

22.  DlCIT  ILLIS  PlLATUS  :  QUID  KJITUR  FACIAM 
DE   JeSU  ,   QUI   DICITUR  ChRISTUS  ?   DICUNT  OMNES  : 

Crucifigatur.  ]  Pilatus ,  ait  S.  Chrysostomus  , 
ponit  rem  in  illorum  potestate ,  ut  ctementice  ip- 
sorum  tolum  attribualur ,  ita  obsequio  illos  cap- 
tans  ac  mitigans,  sed  frustra.  Jam  enim  principes 
in  suo  concilio  decreverant  urgere  ut  crucifige- 
rctur :  tum  quia  crux  erat  atrocissima ,  et  summi 
doloris  ;  tum  quia  crux  erat  ignominiosissima, 
utpotelatronum,  seditiosorum ,  ettyrannorum, 
regnum  invadentium  supplicium  ,  ut  hac  igno- 
mir.ia  omnem  prseteritam  Chrisli  famam  et  glo- 
riain  oblererent,  et  pessumdarent.  Ita  sanctus 
Chrysostom.  Quare ,  inquit,  tantopere  lianc  ejus 
'rnortem  affectabcmt  ?  quia  ignominiosa  erat :  ve- 
riti  ergone  ejus  postea  memoria  servaretur,  hanc 
probrosam  mortem  elegerunt ,  nescii ,  quod  cum 
impeditur,  magis  apparet  veritas. 

23.  Ait  illis  pr^ses  :  Quid  enim  mah  fecit  ? 
At  illi  MAfiis  (grace,  Tteptcaw,-,  id  est,  vehe- 
nicntius ,  ait  Euthym. )  clamabant,  dicentes  : 
CFa'ciFiGATUR.  J  Iterum  iteruinquc  inslante  Pi- 
Inio,  Jesuque  innoceniiam  urgente  ut  eum  libe- 
raret,  validiiis  clamando  insiant  Judaei  ut  cru- 
cifigatur,  non  deponenies  ,  3cd  uugentes  iram , 
animosilatem  ,  btaspliemiam ,  ait  Origenes.  Judaci 
hic  contra  rjiristum  impleverunt  illud  Jeremiae 
cop.  12.  Facta  est  mihi  iuereditas  mea ,  scilicel 
Synagoga  ,  qaasi  teo  in  syiva,  dederunt  contra  me 
vocemsuam.  Et  illud  Davidis  de  Christo  psal.  21. 
Aneruerunt  superme  os  guum,  sicut  leo  rapiens  et 
riigiens.  Et  illud  Lsaiac  5.  7.  Expectavi  ul  faceret 


juiUcium,  et  ecce  iniquitas  :  et  juslUiam ,  et  ccce 
clamor.  lla  S.  llieroii. 

2/|.  VlDENS  ALTEM  PlLATUS  QLIAMHII.  PROFICE- 
RET, SED  MAGIS  TUMULTUS  VIERET,  ACCEPTA  AQUA  , 
LAVIT  MANUS  CORAM  POPULO  ,  DICENS  :  I.NNOCENS 
EGO   SUM  A  SANGUINE  JUSTI  HCJUS  :  VOS  VlDEaiTIS.  ] 

Lavit,  gra;cc  aTtevi^aTo,  id  cst,  abluit.  Judaico,  ail 
Origenes,  usus  est  rnore,  volenseos  de  Christi  inno- 
centia  non  solum  verbis ,  sed  etium  ipso  faclo  pia- 
care.  Lavit  Pilalus  nianus,  at  non  conscieniiam 
suam.PorrohcTcIolioPiiaticontigiti)osterius;sci- 
licet  posl  llagellationcm  el  coronationcm  Clirisli, 
ut  palctex  Joanne.  Est  ergo  liic  liysterologia. 

iNNOCENS  EGO  suM.  ]  q.  (1.  Ego  iuvilus  et  coac- 
tus  'a  vobis  ,  o  Judaci,  Cliristum  condemno  :  in- 
nocens  ergo  ego  sum  ,  vos  vero  noccntes  et  rei 
mortis  ipsius.  Sed  slolide  lioc  dicit  timidus  , 
cxcors,  leporinus  etignavus  pryeses.  Cur  enim, 
0  Pilate  ,  populo  iuiquo  non  resistis  ?  Noii  quce- 
rere  fieri  judex  ,  nisi  valeas  virtute  irrumpere 
iniquitates ,  ait  Ecclesiastic.  cap.  7.  G.  Alias  po- 
pulum  tumuliuanlem  immissis  militijjus  cum 
fuslibus  compescuisii,  tCste  Josepho  lib.  18.  ca- 
pite  U.  vel  5.  curidemnuuc  non  agis?  Si  Jesum 
ob  furentem  populum  liberum  dimittere  ncquis, 
saltem  sententiam  differ ,  procrastiua ,  moras 
necte  ,  dum  furor  ille  subsidat. 

Quocirca  S.  Chrysosiom.  et  ex  co  TiL  Boslre- 
nus  in  Lucae  cap.  23.  v.  22.  Tametsi ,  ait ,  lavit 
manus,  seque  innocentem  esse  dicebal,  moUis  ta- 
inen  parumque  virilis  animi  fuit  illa  permissio ,  ig- 
navissimeque  id  admodum  gessit :  oportebat  enim 
nuUatenus  illum  eis  iradcre,  quin  potius  cripere  , 
sicut  postea  tribunus  Paulum,  Actor.  2L  33.  Ner- 
vosius  S.  August.  ,  serui.  118.  de  Temp.  Laverit 
licct  manus  Viiatus ,  tamcn  sua  facta  non  diiuit : 
quamvis  abstergere  se  pulaverit  jusli  sanguincm 
de  suis  membris  ,  eodem  tamen  sanguine  mens  ejus 
tenetur  infecta  :  ipsc  enim  occidit  Cliristum,  qui 
eum  tradidit  occidendum.  Judex  enim  bonus  et 
constans  ,  nesanguinem  innoccntis  addiceret ,  nec 
invidicti  cedere  debuit ,  nec  limerc.  EtS.  Leo,  serm. 
8.  de  Passione,  Pilatus,  ait,  non  evasit  reatum, 
qui  cooperatus  seditiosis ,  reliquit  judicium  pro- 
prium,  et  in  crimen  Iransivit  alicnum. 

25.  Et  respondens  universus  populus,  dixit  : 
Sangcis  ejus  super  nos  etsuper  filios  nostros.  ] 
q.  d.  Culpa,  ocquc  ac  vindicta  sanguinis  Jesu, 
a  te,  6  Pilate,  clTundendi ,  quam  tu  vercris,  Deo 
vindicc  a  te  transferaturin  nos,ct  filiosnoslros, 
ut,  si  qUiX  hic  sit  culpa,  illani  nos  cum  posteris 
luamus  ■  nullam  cnim  agnoscimus,  ac  proinde 
nuHam  timemus  vindictam  ;  quare  illamin  nos 
audacter  accersimus.  Ita  illi  Cicci  ctfurentes, 
noniantumsc,  scd  ct  filios  suos  Dei  vindicta; 
subjecerunt,  quamproindcperiCOO.  annosusque 
inhodiernunidicmgravcmatrocemquesentiuni, 
ut  posl  excidium  gcntis  ct  HicrosoIym;e ,  sine 
urbe,  sine  tcmplo,  sine  sacrificio,  sine  pontifice, 
sine  principe,  toto  orbc  vagentur,  omniumque 
gentium  principibus  scrvianl.  Qnotirca  iu  pce- 
nam  Christi  crucifixi,  Titus  ol)sidcns  Jerusalem, 
cuin  Judsiob  fanicin  turmatimcgredercntur  ul 
alimcnta  quaircrcnt,  ipsc  quolidic  quingcntos 
el  plurcs  crucifigi  jussit,  ut  tandcm  locus  cruci- 
bus  deessct ,  ct  corporibus  cruccs ,  ait  Josephus 
lib.  6,  Belli  cap.  12.  Perseverat ,  ail  S.  Hicron. 
usquc  in  prcvscntcm  dicm  lutc  imprccatio  super 
JudtTos,  et  sangitis  Dominiiion  aufertur  ab  eis  : 
quia,  ui  prcedixil  Dnniel,  cap.  9.  27.,  us^jue  ad 
consummaiionejH  ct  fincm  nerscverabit  desolatio. 


COMMENTARIA  LN  MATTILEUM.  Cap.  XXVIL  525 

Nota.  Hugo  Card.  scribens  in  psal.  77.  66.  ad 
illa  :  Percussit  inimicos  suos  in  posteriora  ,  op- 
probrium  sempiternum  dedit  iUis;  ex  quibusdam 
auctoribus  rcfcrt,  hoc  opprobrium  usque  hodic 
Judajos   sustincre,  ut  in  viudictam   Dominicx' 
passionis  patiantur  haemorrhoides,  sive  lluxuin 
sanguinis,   ideoquc  sinl  pallidi.  Addil  S.   Vin- 
ccntius ,  serm.   in  dic  Parasceves ,   in  signum 
illius   imprccalionis  ,    Sanguis  ejus  super  nos  , 
quando  masculi  corum  nascuntur,  liabere  ma- 
num   dexieram    plcnam  sanguine ,   capiti  in- 
nixam.  Id  aliqui  confirmantexemplo  Zaram,  qui 
natus  esl  filo  rubro  alligalo  ad  digilum.  Addunt 
alii ,  solerc  pali  ipso  dic  Paiasccves  lluxum  sau- 
guinis  ,    totosquc  tunc    pallesccre.    Nonnulli  , 
quod  in  omni  plenilunio  idem  patiantur,  eaquc 
(lccausa  malo  ut  plurimum  colore  pricditi  siul. 
Dc  his  meminit  Salmcron  ,  rcctc  admonens  non 
videri  solidis  fiimata  t(;stimoniis  historiarum. 
Abul.  ait,  existimarc  se  hocesse  falsum,  quam- 
vis  viri  alicujus  auctoriiaiis  hoc  asscrant :  oc- 
casionem  autem  erroriscssc,  quod  Hebraei  sint 
magis  obnoxii  morbo  haemorrhoidum ,  qui  cst 
quando  capita  venarum  ad  os  ani  tcrminaiarum 
intumescunt,  ac  rcplenlur  humore  crasso  san- 
guinco,  qui  cxisiit  cx  indigeslione  carnium  in- 
sulsarumclmaledigcstibilium,  quibus  vidclicet 
Hcbiici  prai  ccleris  vcscuntur  scepius,  ut  Roma 
bubalorum.  Ha-c  Abul.  in  lib.  1.  Ilcg.  c.  5.  q.  15. 
cl  IG.  in  fine,  et  ex  eo  Lorinus  in  psal.  77. 

26.  TuNc(cum  Judsei  noxam  sanguinis  Christi 
a  Pilato  in  sc  rcccpissent)  dimisit  ii.lis  Barab- 
BAM  :  Jesum  autem  fl.vgellati  m  tradidit  eis,  ut 

CRVCIVIGKRETVR.  ]  FlageUutum  ,  gra>C.  c/),a-/e)./ciffa;, 

idcst,  cum  fiagellassct.  FlagcIlatioHcm  Christi 
pcr  compcndium  unico  verbo  more  suo  per- 
slringit  Matthaius.  Fusius  rei  gcsto)  sericmenar- 
rant  Lucas  et  Joannes,  cx  quibus  liqucl  Pilatum, 
cum  videret  quartam  suam  instantiam  ad 
liberandum  Jcsum,  per  collationem  cjus  cum 
Barabba  non  succcssissc ,  quintam  acriorcni 
addidisse,  scilicet  Chrisii  nagellaiionem ,  ut 
cjus  acerbiiale  odio  Christi  furenies  Judaeorum 
animos  ad  commiserationcm  flect^u-et,  ut  Jesu 
vitam  condonarcnt.  Dixit  crgo  Judseis  :  NullaiK 
causammorlis invenio  ineo  :  corripiam  ergo  illum. 
et  dimittam  ,  ut  habct  Luca^  cap.  23.  22.  Moxqiic 
illum  fiagellari  curavit. 

Nota  Primo ,  fiagellationem  apud  Romanos 
fuisse  vile  supplicium  scrvorum,  sicut  libcro- 
rum  eral  fustigatio ,  ut  palet  fl".  dc  pocnis  ,  I.  ser- 
vorum.  Idempatelcx  I.  Porciaet  Sempronia.  Hinc 
Martyres  ad  ignominiam  fiagellabantur.  Unde 
Paulus  flagellatus  Actor.  16.  graviter  expostulat 
diccns  :  Ccesos  nos  publicc  damnatos  liojnincs  llo- 
munos  rniserunt  in  carcerem,  ctc.  Hinc  ct  in  Actis 


nonnuUorum  Martyrum  legimus  :  Martyr  cato- 
mo  C(edatur,  aut  virgis  flagdletur,  id  cst ,  pue- 
rorum  more  tanquam  fatuus  puer  (sicul  a  ludi- 
magistris  infanles  verberari  solent )  vapulet. 
LUidc  Prudentius  hymno  in  S.  Ronuinum  : 

Subliine  ,  iitquit,  loll.Mit ,  c(  m.inii  pulionl  oatcs» 
Mox  ot  rcmota  veslc  virgis  vei  bcrent. 

Sic  S.  Thonias  Episcopus  ad  ignominiam  vlrgis 
caesus  fuit,  leste  Viciorc  Uticensi  lib.  i.  ^VaudaK 
cl  S.  Afra,  uii  habcnt  cjus  acta  qu.ne  Velserus 
edidit,  caesa  fuit  calomis,  id  csi ,  flagellis  ad 
humeros  (w/ioi  cnim  sunt  humerl ,  sive  scapu- 
lae  )  quod  vulgo  dicimus  dare  ad  scapulas ;  graece 


55/1  (,().MMi;NTAlUA  li\  iMAT 

x«t' w/ious;  ijnile  catomus.  Sic  iloinerus  lliadc  <P  ait 
Tydidem  equOsS  verberasse  xKTu//ao6v ,  id  est , 
secunduni  humeros  vel  armos.  Aut  poiius  cato- 
viari,  idem  est  quod  in  humeros  allerius  levari, 
ut  more  puerorum  in  natibus  vapulet  :  xxro)y.it;o> 
enim  idem  est  quod  in  humeros  tollo ;  et  ^'x.zot/xioioi 
dicitur,  quiexhumeris  fertur,  vel  ex  humcris 
pendet.  Ita  Baronius  in  Noiis  ad  Martyrol.  die  15. 
Junii ,  idque  probat  ex  Suida  ,  Hippocrate  et 
Josepho.  Sic  de  S.  Vito  puero,  et  de  S.  Eulalia 
puella  13.  annorum,  et  de  S.  Barida  aiiisque , 
legimus  eos  fuisse  catomatos ,  id  est ,  morc  pue- 
rorum  flageliatos. 

Secundo,  eos  qui  damnaii  erant  ad  mortem, 
etiam  liberos,  ([uasi  per  damnationem  jam  viles 
et  servos  effectos,  tlagellabant.  Qua  de  causa 
liclores  consulibus  et  praisidibus  Romanis  prav 
ferebant  fasces  virgarum  alligalas  securi ,  ut 
ab  iis  damnatos  virgis  fhigellarent,  et  deinde 
eis  caput  securi  amputarenl. 

Tertio  ,  Christus  fuita  Pilalo  llagclhUus  ,  non 
postquam  abeo  fuit  damnatus  ad  mortem,  cru- 
cifixionis  et  mortis  causa  ,  sed  ante  ,  ut  scilicet 
Pilalus,  llagellalionis  atrocitate,  leniret  feroces 
Judaeorum  animos  ,  et  emendatum  dimitleret. 
Hajclamentlagellatioefiecit,  nc  denuo  Christus 
post  condemnationem  more  Romano  llageliare- 
lur.  Nani  non  bis  ,  ut  aliqui  voUuH  ,  sed  semel 
lantum  nagelialum  fuisse  Cliristum  ,  patet  si 
quis  conferat  Matthajum  et  MarcumcumJoanne. 
Omues  enim  de  una  et  eadem  Chrisli  tlagella- 
tione  loquuntur. 

Quarto,  S.  Hieronymus  in  Epitaphio  PaulfC, 
S.  Paulin.  epist.  ZU.  Prudentius  et  alii  veteres  , 
quos  citat  noster  Jacobus  Gretserus  libr.  1.  de 
Cruce,  testanlur  Cliristum  ut  tlagellaretur ,  as- 
irictumfuissecolumnas  (perperam  ergoid  ridet 
Calvinus)  quam  Beda  vocat  marmoream,  quee 
deinde  Romam  translata  ,  in  lemplo  S.  Praxedis 
visitur.  Est  ea  humilis,  ailitudinc  trium  pal- 
morum,  ne ,  si  altior  forct,  tlagellatores  impe- 
divissel,  ut  Christum  utrimque .  id  est ,  tam 
in  pectore  quam  in  dorso,  tlagellare  possent. 
Graphice  modum  quo  Christus  per  brachia  et 
manus  astrictus  fuit  columnee,  et  llagellatus ,  in 
imagine  intuendum  exhibet  Jac.  Bosius  lib.  1. 
de  Cruce  triumphante  cap.  13.  et  Daniel  Mallo- 
nius  de  Stigmat.  S.  Sindonis  pag.  65.  Audi  sanc- 
tum  Hieronymum  hic  :  Traditus  est  Jesus  militi- 
bas  verberandus ,  ct  illud  sacratissimum  corpus , 
pectusque  Dei  capax  flagella  secuerunt.  Uoc  au- 
tcm  factum  est ,  ut ,  quia  scriplum  erat  :  Multa 
jlngeUa  peccatorum ,  illo  flagellalo  7ws  a  verberi- 
hus  libcraremur,  dicente  Scriptura  advirumjus- 
limi,  FlngcUum  non  appropinquabit  tabernaculo 
iuu. 

Porro  Romam  columna  exigua  est :  unde  non 
iiulli  cum  Pancirollo  censent  illam  non  cssc  in- 
tegram,  sed  partem  dumtaxat,  scilicet  basin 
velcapitellum.  Columna  enimhascvideturfuisse 
ingens:  nam,  ul  aitS.  Hieronymus  in  Epitaphio 
.'^.  Paulse,  poriicum  Ecclesite  sustinebat:  Osten- 
dcbatur  iUi ,  inquit,  columna  ,  Ecclesirc  porlicum 
."^astinens,  infectacruore  Domini,  adquamvinctus 
(iicitar,  et  flageiiatus.  Bosius  tamen  lib.  deCruce, 
vult  coluiTKiam  S.  Praxedis  non  essc  partem  , 
'<ed  integram  ;  S.  Hieronymum  vcro  Joqui  dc 
•ilia  columna,  ad  quam  prius  llagellatus  fuerit 
(jhrisius,  bis  enim  eum  fuisse  liagellatum  in- 
dicat  S.  Chrysosl.  Aiiam  qnoque  fuisse,  asserit 
ins'.::iniio  columna'  S.  rraxciUs  Roma:.  Baronius 


TH/liLM.  Cap.  XXVli. 

hic  tacet  et  dissimuhit.  Porro  S.  Hieronymo  con* 
sentit  Prudentius  in  Hymn.  Sic  et  corumnae  ad 
(]uas  alligati  sancti  Petrus  et  Paulus ,  llagellati 
fuere  de  more  ante  necem,  altae  sunt,  et  alti- 
tudinem  hominis  a;quant  vel  superant.  Extant 
illaj  Romnc  apud  Carmelitas  in  Ecclesia  S.  Mariae 
Transpontina.  Quare  dicendum  videlur,  colum- 
nam  hanc  minorem  in  Ecclesia  S.  Praxedis,  par- 
lem  vel  appendicem  csse  majoris  ,  quam  nomi- 
nant  S.  Hieronymus  et  Prudentius  ;  aut  ccrte 
unam  earum  csse  illam  ,  ad  quam  noctu  in 
domo  Caiphse  alligatus  Christus,  a  famulis  pon- 
tificum  peiulanter  fuit  illusus  ,  atquc  alapis , 
colaphis  ,  forte  etiam  virgis  ,  bacillis  ,  vel  loris 
llagellatus  ;  alteram  vero  esse  illam,  ad  quam 
in  proetorio  Pilati  per  diem  idem  fuitllagellatus, 
uti  multi  contemplativi  opinantur,  teste  Joan. 
Severano  lib.  de  Septem  Romse  basilicis,  inEc- 
clcsia  S.  Praxedis. 

Oua'res  ,  quam  dira  ct  atrox  fuerit  ha^c  Christi 
flagellatio?  Resp.  Id  Primo,  a^stimari  posse  ex 
eo  quod  Christus  ,  ut  jam  dixi ,  astriclus  fuerit 
humili  columnaj ,  ut  toto  corporc  super  eam 
cminens  omnino  esset  ad  libitum  nagellantium. 
Adde,  vel  solam  virginei  ctcastissimi  corporis 
Chrisii  coram  obscoonis  scurris  ,  iltusoribus  et 
sannionibus  hisce  denudationem,  ingentem  illi 
fuisse  alllictionem.  Bis  vero,  vel ,  ut  alii ,  ter 
nudatus  fuit  Christus  ;  scilicetPrimo,  ad  tlagel- 
lationem  :  Secundo,  ut  aliqui  dicunt,  ad  coro- 
nationem  ,  idque  cum  maximo  dolore  :  vestis 
enim  vulneribus  flagellorum  adhajrens  et  quasi 
agglutinata,  abiis  vicum  vulnerum  renovatione 
abstrahi  debuit :  Tertio,  ad  crucifixionem. 

Quocirca  hac  Christi  nudati  consideratione  et 
exemplo  animali  Quadraginta  Martyres  ad  ge- 
lidum  stagnum  damnati ,  alacres  se  vestibus 
nudaruntet  in  stagnum  insilierunt.  Voces  enim 
eorum  Ik-c  erant,  ait  S.  Rasilius  homil.  de  Xf. 
Martyribus  :  Quas  Domino  qui  pro  nobis  est  spo- 
lialus  ,  dignas  gratias  reddcmus  ?  Quid  magnum 
servo ,  si  ea  qua'.  passus  est  Dominus  subeat?  Nos 
cuusa  fuimus ,  ut  iUi  vestis  detraheretur,  longe  ma- 
gis  (ptam  militam  nudacia,  qui  eani  diripuere  ac 
sorlitisunt.  Durum profccto  frigus ,  sed  dulcis  pu- 
rcuUsus  :  affligens  glacies ,  sed  deleclabilis  requies. 
Brevi  tempore  durantes  sinus  Abraliam  nos  per- 
petuo  fovebit.  Incendalur  frigore  pes  ,  ut  cum  an- 
gclis  continuo  saltet.  Unam  noctern  cum  cevo  seni- 
pitcrno  commutabimus.  Torpescat  frigore  manus, 
ut  facultatem  liabcat  in  Deum  attoilendi. 

Secundo,  ex  eo  (juod  Pilatus  per  hancflagel- 
lationem  omnibus  criminibus  Christo  objectis, 
et  odio  insatiabili  Judseorum  in  Christum  salis- 
facere ,  ac  eos  ad  Christi  commiserationem  flec- 
tere  voluerit,  dicens  :  Ecce  liomo.  q.  d.  Jam  nou 
habet  speciem  hominis ,  sed  ovis  vel  bovis  ju- 
gidati,  totoque  corpore  cruentati  et  deformati. 

Tertio  ,  c\  militum,  et  quidem  plurium  pe- 
tulanlia,  qua;  tanta  fiiit ,  ut  injussu  Pilati,  ipsi 
sua  sponte  et  protervia  Christum  spinis  coro- 
narent.  Forle  etiam  Judfci  eos  pecunia  corrupe- 
runt,  ut  acriusin  ChrisHmi  verberandosajvirent. 
Beata  Magdalena  de  Pazzi  Sanclimonialis  Flo- 
rentina  ,  sanclilatc  et  revehtionibus  celebris, 
in  extasi  cognovit  Christum  a  iriginia  paribus 
hominum,  id  est ,  a  sexaginta  ministris  fuisse 
tlagenatum,  cum  alii  aliis,  n(jvi  recentesque 
succederent.  Ita  habet  ejus  Vita  parie  6.  pag.  532. 
quaj  si  simpliciier  ut  sonant ,  accipianlur,  mira 
ct  horrenda  sunl.  NonnulU  tradi:nt  Chrislo  iu- 


COMMENTAIUA  in  m 

Slitta  fuisse  hac  flagcllolionc ,  quinque  millia 
vcrberum  :  nam  S.  IJrigiiUe  revclalum  dicitur, 
Christo  lota  passionc  inllicta  fuissc  vulnera  5675. 
vulnerum  autem  longe  maxima  pars  illi  inllicta 
fuit  ex  llagclhilione.  Naturalitcr  ex  tot  verl)eri- 
l)us  mori  sa;pius  debuisset  Cl)ristus  ;  sed  deitas 
carnem  sustentabat,  ut  plura  pati  et  tandem 
crucifigi  posset.  Verum  numerus  hic  incerlus 
esl,  el  a  variis  varic  assignatur. 

Quarto,  excomplexione  Christi,  quse  fuit  op- 
i.ima,  delicatissinia,  et  acutissimi  sensus  lac- 
lusque,  utpotc  formata  a  Spiritu  sanclo  :  quarc 
Christus  longc  magis  sensit  verberum  ictus 
quam  nos  scntiamus. 

Quinto  ,  quia  ProphelaB ,  ieque  ac  Christus  , 
ilageilatiotjcm  lianc  vclut  gravcm  ct  acrem  prjc- 
(lixerunt,  utpatet  Matth.  20.  19.  Job  16.  15.  Con- 
cidit  rtifi ,  inquit,  vulncrc  super  vutnus.  q.  d.  Pia- 
gas  piagis,  vulnera  vulneribus  addidcrunt,  ut 
totumcorpus  concisum  unum  continuum  vidc- 
ri;lur  rssc  vuliuis.  Psal.  7'2.  i/4.  Et  fui  flagellalus 
lola  die.  Et  Psal.  128.  3.  Super  dorsum  meurn  fa~ 
bricaverunt  peccalores ,  id  est,  quasi  fabri  dorsum 
nieum  ,  quasi  incudem  coutudcrunt.  Hebr.  est 
VJ"in  ckarescu,  quodvcrti  potest,  araverunt  ara- 
tores  dorsum  meum,  id  cst ,  llagcllis  suicos  in 
dorso  duxerunt,  sicul  aratro  sulci  ducuntur  ia 
agro.  Unde  Aquila  et  Tlicod.  vcrtunt ,  prodaxc- 
Tunt ,  sivc  in  longum  protraxerunt  sulcum  suum. 
Idcm  indicat  illud  Jacobi,  Genes.  UO.  11.  Lava- 
bii  in  vino  slolani  suam  ,  et  in  sanguine  uvce  pal- 
liunisuum,  per  slolam  et  pallium  carncm  de- 
n)onstrans,etpervinum  sanguinem,  aitTcrtul- 
lianus  lib.  h.  contra  Marc. 

Sexto,  quia  Christus  llagellis,  idest,  funicu- 
lis,  vcl  ioris,  more  servorum  c.xsus  est.  Addit 
PjuIus  a  Palatio  hic,  penes  quem  sit  lidcs  ,  tra- 
(iituni  a  gravissimis  auctoribus,  Christum  lla- 
gcilaiuui  fuisseprimo  ,  virgis  spineis;  secimdo, 
chordis  cum  stimuHs  ferreis;  tcrlio,  catenis 
achuicis.  Flagella  cnim  olim  muliiplicia  erant; 
sciliccl  lora,  sive  corrigi;e  cx  corio  exscctx', 
tlagra,  fusles,  virgae  cx  betula,  ulmo,  salice, 
iiuercu,  vite  ;  nervi,  plumbatoB,  et  scorpiones, 
uti  ostendit  Anlonius  Gailonius  de  CruciatuMar- 
lynun  c.  h.  Porro  (juid  sint  scorpiones,  explicat 
S.  Isidorus  Ktym.  lib.  6.  c.  ult.  inquicns  :  Virgoi 
sunt  extrcmitates  frondium  arborumquc  :  si  levis , 
lir^a  est :  si  autem  nodosa,  velaculeata,  scorpio 
rcciissimo  nominevocatur,  quia  arcuaio  vulnere  in 
corpus  inlUgilur. 

Deniquc  S.  Hrigitt^  tradit  B.  Vii'gincm  inter- 
fuisse  (lagellationiChrisli,  cujus  dolor  clmocror 
njirum  in  modum  auxit  dolorem  Chrisli.  Porro 
O)odum  ct  atrocitalcm  nagcllationisChristiitaox 
revelaiione  13.  Vii^ginis  describitS.  Brigitta  lib.  1. 
lievel.  c.  10.  Deindc  ductus  adcolumnam  pcrsona- 
liter  se  vrstibus  exuit.  Pcrsonaliler  ad  columna;n 
manus  appUcnit  ,  quas  inimici  sine  miscricordiu 
Ugaverunf.  AlUgatus  autem  nilnt  omnino  opcri- 
vicnli  Imbebat,  scd  sicut  natus  est,  sic  stabat ,  et 
pulicbatur  erabesccntiam  7mditatis  sua^.  Consur- 
rcverunt  autem  inimici  rjus ,  qui,  fugiemibus 
iinucis  suis,'  undique  astabant ,  ct  flagellabant 
cnrpus  cjus,  ab  omni  macula  et  peccalo  mundum. 
/Id  primum  igilur  iclum,  ego  qua;  astabam  pro- 
pinquius  cecidi  quasi  niortua,  ct  rcsumpto  spirilu 
vidi  corpus  ejus  vcrbcratum  ct  flagcllatum  usqtte 
lul  costas ,  ifa  ut  costfc  ejus  vidrrcntur.  Et  qtiod 
amnrius  erai ,  cum  rctrahercnlur  flagclla ,  carncs 
ipsis flagtiUs  stdcabantur.  Cumqur  filius  mcus  loltcs 


ATTH;r.UM.  Cap.   XXVII.  .'>« 

sanguinoientus,  lottis  sic  iaceratus  stabat ,  ul  tn  eo 
non  invcniretur  sanitas,  necquid  flageUaretur,  clc. 
Et  lib.  h.  cap.  70.  Deinde  jubente  lictore ,  seipstim 
vestibus  exidt,  columnam  sponte  amplectens,  rcste 
ligatur,  et  llagetlis  actilcalis ,  infixis  aculeis  cl 
retractis  non  evetlendo,  scd  sulcando  lolum  corpu:. 
ejtis  iaceratur.  Adprimam  igitur  icttim  ego  qtuisi 
corde  percussa ,  sensihus  ahducor ,  cl  pcst  tem- 
pus  cvigilans ,  corpus  cjus  taceralum  video;lolf) 
enim  corpore  nttdus  erat  ctim  flageliarctur. 

l\alio  a  priori  fuit,  quod  Christus  nostras  vu- 
luptatcs,  concupisc(;i)tias,  scelcraquc  omnia, 
quo!  pliirima  et  gravia  erant,  hac  nagcllationi- 
luerc  et  expiare  voiucrit  :  qua  in  rc  non  solum 
attendit,  ait  S.  Thom.  3.  p.  q.  Z|6.  art.  G.  ad  6. 
qtiantam  virtulem  dolor  cjus  Imbcret  cx  divini- 
tate  unita,  scd  etiam  quantum  dotor  cjtis  sulficc- 
ret  ,  secundum  liumanam  naturam  ad  tantaui 
salisfactionem,  Insuper  n)ereri  voluit  Martyribus 
robur  ct  vircs  ad  flagcllationcs  quaslibet  fortiur 
tolcrandas.  Unde  Isaias  dc  eo  c.  53.  5.  ail :  ISon 
est  specics  vi,  neqtie  decor.  El  :  Vidimus  eum  ,  el 
non  crat  aspectus,  ctc.  viram  dolorum  ct  scientem 
infirmitatem  ,  etc.  et  nos  putavimtts  eum  quasilc- 
prosttm,  cl  percussum  ii  Deo  ct  litimiUatum. 

Jam  vcro  in  his  omnibus  Chrisius  siupendam 
et  divinam  aninji  paticntiam,  fortiludinem  et 
constantiam  ostenclil,  ut  nec  gcmitum  ederct, 
nec  signum  aliquod  doloris  darct,  sed  velut 
petra  immobilis  consislcrct;inioomnia  vcrbcra 
omnesque  dolores,  (piasi  rex  dolorum  sibisub- 
jiceret,  iisqu(;  dominaretur,  animoque  cciso 
impcraret.  Unde  Genlilis  quidam  scripior  id  ad- 
miratus  exclamavil :  O  virum  infracltimanimo  , 
qui  nec  prcccm  nec  iacrymam  fudit !  HincS.  I.au- 
rent.  Juslinian.  lib.  dc  Triumphali  agone,  c.  Ih. 
Tanquam  gigas  ,  inquit  ,  imperterritus  stetit , 
et  coronalionis  pccnam  ivimtilaia  mcnte  sustintUt. 
Unde  S.  Cyprianus  lib.  de  Bono  patientiac  :  Inter 
cetera,  inquit,  admirabiUa  virtuttim,  quibtis  in- 
dicia  divincc  majestatis  cxpressit,  paternam  quo- 
que  paticntiam  toleranticf  tenore  servavit,  Et 
Tcriullian.  lib.  de  Paticniia  c.  3.  QiU,  inquit,  in 
liovUnis  figura  proposuerat  laterc ,  nihil  dc  im- 
patientia  Iwminis  imilalus  esl.  flinc  vel  maxime, 
Pharisai,  Dominum  agnoscere  debttistis  :  patien- 
tiam  hujttsvwdi  nemo  hominum  perpetraret.  Et 
S.  Ambros.  scrm.  17.  iii  psal.  118.  Cltristus,  ait, 
calumniis  appetittts  silentium  dctttUt  tritimphale^ 
Ouai^c  cx  paticntia  hac  plusquam  humana  et 
divina,  Juda:i  colligcro  debebant  Christum  essc 
hominem  divinum ,  inio  Deum,  uti  collegil 
Cenlurio  dicens  :  Vcrr  FiUus  Dci  crat  istc. 

Facicbatid  amor  Dei  cl  hominum.  Amorenim 
superabat  doloron,  ct  pr.-c  amorc  exiguus  erat 
illi  omnis  dolor.  Ilinc  ct  Christus  in  omnibus 
rcbus,  et  in  omiiibus  n^cmbris  ct  sensibus  pali 
voluit.  Nam,  ut  ait  D.  Thoin.  parl.  3.  q.  hO.  a.  5. 
in  corporc  :  Passtts  cst  Chrislus  in  .fuis  ainicis , 
cum  descraitibtts  :  in  fnma,  pcr  blasphcvuas  con- 
ira  eum  protatas  :  in  honorc  cl  gloria,  prr  irri- 
sicnes  ct  contitmrlias  ci  ilUitas  :  in  rcbus ,  pcr  hofJ 
quod  elitim  vcstibtis  spoliiittts  cst :  in  anitna ,  pcr 
trislitiam ,  taulium  ct  timorcm  :  in  corpore ,  pcr 
ritlnrra  ct  flugella,  Terlio ,  potest  considerari 
quanlum  atl  corporis  vicmbra,  Passus  cst  cnim 
Christiis  in  carifc  f:ungrntium  spinaram  coronam  , 
in  manihus  ct  pedibus  fixioncm  clavoruvi,  in  facic 
alapas  ct  spula,  ct  in  tofocorporcpagclla.  Eititctiam 
passus  srctindum  omncm  scnsum  corporeiim  :  jc- 


OIC" 


COMMENTAr.IA  IN  MATTH.EUM.  Cap.  XXVIT. 


cundum  taclum  quidem  ,  flagellatus  ct  clavis  con- 
ftxus  :  secundtimgustum,  fclle  ct  acelo  potatus  : 
secundum  olfactum ,  in  loco  fetido  cadavcrum 
mortuorum  (qiii  dicitur  Calvariw)  appensus  pali- 
bulo  :  secundum  auditum ,  lacessitus  vocibus  blas- 
phemantium  ct  irridentiuni  :  secundum  visum, 
videns  malrcm  et  discipulum  quem  diligebat , 
flentes.  Longe  majores  Iiktc  in  Ciirislo  dolores 
animi ,  priesertim  compuncii  ol)  peccata  omnia 
singulorum  homLnum ,  itcm  dolor  de  multitu- 
dine  damnandorum  ;  ad  ha3c  compassio  Mar- 
tyrum,  ct  aliorum  fidelium,  qui  dura  erant  pas- 
suri,  ut  dixi  cap.  5G.  38.  Ad  hos  omnes  dolores 
subeundos  Chrisium  adegit  amor  immensus. 
Mensura  enim  doloris  est  amor,  quia  sine  do- 
lore  non  vivitur  in  amore.  Unde  illud  de  Christo 
patienic  ; 

Cernis  ul  in  toto  corpore  sculptus  amor  ? 

Tradidit  f.is  tT  CRuciFiGEnETCR.]  Scilicet  post 
llagcllationem  ei  coronationem,  qunc  sequitur, 
uti  dixi.  Esl  ergo  hic  hysterologia.  Multa  enim 
hic  pcrcompendium  perstringitMatthaeus,  quai 
fuse  enarrat  Joannes  c.  19.  a  v.  1.  usque  ad  v.  16. 

Porro  Pilatus  tradidit  Judaeis  Jesum,  quasi 
judex  per  sententiam  eum  condemnando  ad 
mortem  crucis.  Sententia  vero  Pilati  ex  vetustis 
Annalibus  accepta,  uti  refert  Adricomius  in 
Descript.  Jcrusalem  pag.  163.  fuit  ha^c  :  Jesum 
I^azarenum  subversorem  genlis ,  conteinptorem 
Ccesaris,  et  falsum  Messiam,  ut  majorum  sulv 
gentis  testimonio  probatumest,  ducite  adcommu- 
nis  supplicii  locum,  et  cum  ludibrio  regicB  majes- 
tatis  in  medio  duorum  latronum  cruci  affigite.  l , 
lictor,  cxpedi  cruces.  Ubi  nota  to  ut  majorum  sucb 
gentis  testimonio  probatum  est  :  hoc  enim  su;e 
damnationi  Ciiristi,  apud  Caesarem  et  Romanos 
quasi  velura  ignavice  sua3  et  injustitite  obiendit 
Pilatus,  quod  scilicet  pontifices  testati  essciii 
Jesum  esse  pseudochristum,  cum  ipse  conira- 
rium  sciret.  Perperam  ergo  dicit  probatum  est  : 
iiec  enim  pontifices  id  probarunt ,  sed  tanium 
asseruerunt,  idque  falsoetpercalumniam. 

Quocirca  Pilatus  ralionem  suai  gubernalionis 

dc  more  Ccesari  Tiberio  per  litteras  reddens, 

inter  alia  scribit  se  Jesum  crucifixisse  ob  im- 

portunitatem  Judseorum,  ceteroqui  eum  fulsse 

virum  sancium  et  divinum.  Audi  Pauium  Oro- 

^ium  lib.  7.  Histor.  c.  h.  Pilatus  ad  Tiberium  Im- 

per.  retulit  de  passione  et  resurrectione  Clirisli , 

consequentibusque  virtutibus ,  qua  vel  per  ipsum 

pcdam  factce  fuerant ,  vel  per  discipulos  ipsius  in 

nomine  ejus  fiebant ,  et  de  eo  quod  ccrtatim  cres- 

cente  plurimorum  fide  Deus  crederetur.  Audi  et 

Eusebium  in  Chronico  anno  Christi  38.  Pilaio 

de  Christianorum  dogmate  ad  Tiberium  referente , 

Tiberius  relulit  ud  senaium,  ut  inter cetera  sacra 

reciperetar.  Verum  cumex  consulto  patrum  Chris- 

tianos  eliminari  arbe pLacuisset ,  Tiberius  per  cdic- 

tum  accnsatoribus  Christianorum  comminalus  est 

mortem.  Ita  Tertullianus  scribit    in  Apologet. 

cap.  5.  et  21.  Eusebius  etiamliij.  2.  Histor.  c.  2. 

Nicepiiorus  Hb.  2.  c.  8.  Orosius  hb.  7.  cap.  h. 

Gregorius  Turonensis  hist.  lib.  1.  c.  24.  Regino 

ci  Hermannus  Contractus  in  Chronicis,  et  Chio- 

iiicorum  compilator  in  suo,  Ado  Viennensis  ci 
alii. 

Igiiurexipsius  judicisPilati  testificalionecon- 
demiiaius  fuit  ab  eo  in  hoc  suo  iniquissimo  ju- 
'iicio  Christus  Deus  noster,  in  quo  paiain  accu- 
^ahal  invidi.i,  totincr.hntur  odium,  criinencrat 


innocentia,  corrumpebat  timor  ,  condemnabat 
ambitio,  plectebat  crudelitas. 

27.  TUNC    MILITES  PRJESIDIS  SUSCIPIESTES  JESUM 

IN  PR/ETORiLM  (Marcus,  in  atrium  prcetorii)  coN- 

(iREGAVERU.NT  AD  EUM  UMVERSAM  COHORTEM.]  TunC 

refer  non  ad  t6  tradidit  ut  crucifigeretur,^  nam 
ante  damnationem  et  traditionem  Christi  ha.'C 
contigere,  utdixi ;  sed  ad  Tbflagellatum,  grsec, 
o>a/£;,;wja?,  id  est,  cum  flagellasset.  q.  d.  Mihles 
llageiianles  Jesum  ,  mox  simuleum  spinis  coro- 
naruut. 

CoNGREGAVERUNT.]  Ut  cum  quasi  (iclum  pic- 
tumque  regem  Judaeorum  pcr  ludibrium  regiis 
insignibus  ornarent  et  saiuiarent.  Est  enim  mi- 
litum  genus  crudele,  voluiJtalem  capiens  ex 
coniumeliis,  ait  Ciirysoslomus. 

CoHORTEM.JCohors  erat  decima  pars  legionis  , 
continens  milites  1250.  vel,  ui.  alii,  500.  dum- 
taxat.  Vide  dicta  c.  26.  53.  Cohors  iiu;c  crat  Prae- 
toria  ,  quae  scilicet  praetorem  Pilatuni  slipabat , 
ct  contra  furorem  populi  et  hoslium  insidias 
inuniebat.  Quarecohors  Iitec  erat  in  arce  Anto- 
nia ,  quae  media  erai  inter  praetorium  et  tem- 
pium,  ut,  si  alterutroin  loco  lumultusoriretur, 
illico  accurreret ,  eumque  compesceret. 

28.  Et  exuentes  eum,  culamydem  coccineam 
ciRCUMDEDERU.VT  Ei.]  LusuiH  sibi  J csujn  facienles , 
ait  Origenes. 

ExuENTEs.jGraec,  ^zoiicavTcs,  idest,  cum  exui^- 
sent  :  quod  referri  potest  tam  ad  Chrisli  llagel- 
lationem,  quam  ad  coronationem.  q.  d.  Cum 
exuissent  Jesum  flagellaturi ,  mox  peracta  Uagel- 
latione  chlamydem  coccineam  circumdederunt 
ei.  Incertum  ergo  hic  est,  an  Cliristus  po.sl 
llagellationem  resumpserit  vestimenta,  quiluu^. 
deinde  rursumfueritspoiiatus,  utcliiamys  coc- 
cinea  ei  injiceretur ;  an  vero  post  nagellationem 
ipsi  adhuc  nudo  statim  chlamydem  hanc  impo- 
suerint.  Hinc  consequenter  incertum  est,  an 
Christus  ter,  an  bis  dumtaxat,  fuerit  spoliatus 
vestibus,  ut  dixi. 

Symbolice ,  S.  Hicron.  In  clamyde  coccinea , 
inquit,  Dominus  opera  Gentium  cruenta  sustentat. 
Et  S.  Athanasius  :  Gesia6a?,  inquit^  in  coccineu 
chlamyde,  speciem  sanguinis,  quo  terra  per  dia- 
bolum  funestata,  et  multis  cruoris  undis  imbuta 
fuerat.  Et  Orig.  Suscipiens ,  ait,  Dominus  cocci- 
neam  chlamydem  ,  in  se  sanguinem  mundi  susce- 
pit,  hoc  est,  peccata,  quae  sanguinea  et  rubra 
suut  sicut  coccinum  :  eteuim  Dcus  posuit  in  eo 
iniquitatem  omniam  nostrum. 

Anagogice ,  S.  Gregorius  :  Quid  enim  purpura , 
nisi  cruor  et  tolerantia  passionum,  amore  regvi 
exhibita.  Et  rursus  :  Rex  noster  ascensum  pur- 
pureum  fecit  in  ferculo ,  quia  ad  regnum  quod 
intus  aspicitur,  per  tribulalionem  sanguinis  per- 
venitur, 

GuLAMYDEMCOCCiNE.AM.]Dices,  Marcus  et  Joaii- 
nes  vocant  eam  purpuram.  Respondet  S.  Ambro- 
sius  in  LucK  c.  23.  fuisse  has  vestes  diversas, 
ac  utraque  vestiium  fuisse  Christum.  Melius 
S.  Athanas.  serm.  de  cruce  et  pass.  S.  Aug., 
Euthymius,  Toletus,  Barrad.  Grelserus  lib.  1. 
de  cruce  et  alii  censent ,  fuisse  eamdem ,  quia 
color  coccineus  simillimus  esi  purpureo,und(; 
subinde  purpureus  vocatur,  uti  docet  Lazarus 
Raifius  de  Re  vestiaria  :  aut  vestis  haec  erat  di- 
bapha,  id  estbis  tincta,  scilicet  semcl  purpura  , 
id  cst  murice ,  et  iterum  cocco  infecta  :  hinc  et 
purpura  et  coccinea  appellari  polerat ;  hcTC  enim 
sic  bis  tincta  acrius  coloratur,  quam  LentuJus 


nOMMENTARIA  IN  MA 

fpinter  in  adililalc  primiis  iiKluisse  fertiir,  ait 
Alex.  al)  Alexand.  lil)ro  5.  Genial.  c.  18.  Ita  nos- 
lcr  Salazar  in  IMoverl).  cap.  21.  v.  25.  nciin.  119. 
Erat  liiTC  veslis  renuni,  qnak-m  hic  ironice  et 
per  ludibrium  creant  Chrisium,  quasi  illum 
subsannaiJles  et  illudenlcs  :  q.  d.  En  (u  dixisti 
le  regem  Jud.eorum,  accipe  ergo  palliaslrum, 
hocque  pakuhimenlum  regium.  Olim  enim 
lalc  paludamenium  fuit  chlamys  ex  purpura  : 
e.ulamys  autem  erat  veslis  sirictior  et  bre- 
vior  pallio,  quam  mililes  super  arma  indue- 
hant.  Videturauiem  ha;c  chlaniys  fuisse  viiis  et 
ilelrila  mililis  alicujus  Uomani,  quae  quia  pur- 
))urea,  signum  erat  et  habitus  Imperaloris. 
rhlamyde  primus  usus  eet  Numa  Pompilius , 
()ui  Komulo  in  regno  Homce  successit,  tesle 
Suida  verbo  Clilamys  :  et  apud  Macedones  nulla 
vcslis  chlamyde  fuit  rcgalior,  ait  Phitarchus  in 
vila  Enmenis.  Hinc  Claudianus  lib.  2.  de  Rapt. 
l'roserpiiice  ,  loquens  de  morte  ait : 

Sub  tuci  purpurci  vcnicnt  vcsllgia  rcgcs. 

Et  Gassiodorus  lib.  2.  Variar.  cpist.  2.  Purpurce , 
nit,  color  rcgnantem  discernU ,  dmn  conspicuum 
facitf  ne  dc  aspectu  principis  possit  errari.  Et 
Trobellius  Pollio  in  Salurnino  21.  Tyran.  pur- 
puram  vocat,  imperatoriam  peplum.  Et  Silius 
dc  Scipione : 

Al  coutra  ardcnti  radiab.il  Scipio  cocco. 

Uinc  Symbolice  S.  Cyrilius  lib.  12.  in  Joan. 
<;.  15.  Per  purpuream  vcslem  ,  ait,  regnum  tolius 
viundi,  quod  per  fidern  Cliristus  accepturus  crat , 
significiitumfuisse  volunt.  Idemcensent  Origenes, 
S.  Anihros.  August.  Theophyl.  Euthym.  et  ceteri 
liic.  Hoc  autem  regnum  sibi  Christus  pugnando, 
et  sanguiiiem  fundendo  comparavit.  Nam  olim 
Afri  aliiquemililes  in  pr.Tlio  russatas  vestesges- 
labaul.  Causam  dat  Alcx.  ab  Aiexandro  lib.  1. 
c.  10.  Ul  eo,  inquil,  argumcnio  vulncra  et  san- 
guis  cffusus  liaud  innotescercnt,  confidentiusquc 
etsine  pavore  dimicarant.  Idquod  ctiam  apud  Per- 
ius  in  usu  fuit;  namque  Arlaxerxcs  ducturus 
contra  Cyrum  mililesornavil  rubro  sagulo;  /tgc- 
silaus  qitoque  itacopias  instruxit  annis ,  ut  oninia 
(crea  punicea  vidcrentur.  De  Chalda;is  eliam 
liabes  apud  Nalmm  c.  2.  v.  3.  Clypeus  fortium 
cjus  igni(us,  viri  excrcitus  incoccincis. 

29.  Er  PLECTENTKS  CORONAM  DE  SPl.MS,  POSUE- 
nUNT  SlJPEIl  CAPUT  FJUS,  ET  ARUNUINEM  IN  DEXTERA 
EJUS.    ET  GENU  FLEXO  ANTR   EUM  ,  ILLUDEIJANT    EI , 

DiCENTES  :  Avr,  HEX  JUD.EORUM.]  Christus  quasi 
fictus  rex  Judaeorum  ,  ad  ludibrium  ct  ad  lor- 
mentum  coronalus  ftiitspinis,  exmilitum  petu- 
laniia,  Pilato  non  jubente,  sed  permiitente  ,  ut 
facilius  Cbrislum  omnino  dcformatum  Judoeo- 
riim  commiserationi  ohjiciens,  a  mortc  libera- 
rct.  Spinas  has  fuisse  cx  junco  marino,  cujiis 
acuniina  sunt  quasi  spina;  longissimaj  et  acu- 
tissima? ,  ccnsent  Toletus,  Pererius  et  alii,  licel 
id  neget  Baronius.  Ex  rhamno  vero  illas  fuisse 
i.ontendit  Bellonius,  et  ex  eo  Gretserus  lib.  1. 
de  Cruce  cap.  12.  Forle  in  ea  spinae  junci  spinis 
rhamni  interlextce  fucre.  Vidi  duas  spinea-  hujus 
Christi  coron;e  spinas  Romic,  (pias  S.  llekna 
ex  Jerusalem  Romam  in  basilicam  S.  Crucis 
transtulii:  suiii  illa^  longaD  et  acutu:  instarcras- 
sarumacicularum.  S.  lirigida  1.  1.  Revel.  c.lO. 
scribit  sibi  revelatum  ,  hanc  coronam  spineam 
rursuni  Christo  in  cruce  fuisse  impositam, 
eamqiie  pcriigisso  ad  mcdiam  frontem ,  ac  lan- 
luni  sanyuiuis  ex  punciura  spiiiarum   harum 


Ti'.I^UM.  Cap.  XXVTI.  527 

eflluxisse,  iit  oculos  et  aures  Christi  implcrel, 
nec  potuerit  matrem  intueri ,  nisi  prius  com- 
pressis  ciliis  sanguinem  ex  oculis  exprimeret. 
Sic  pariter  cum  corona  spinea  fuisse  Christum 
crucifixum,  indicant  omnesejus  piciurje,  idem- 
que  diserle  docent  Oiigenes,  et  Tertullianus 
lib.  Contra  Judaosc.  13.  etinnuit  Matlh.  hoccap. 

Atrox  fuit  h.ec  Christi  ignominia  ,  qua  ipsi 
(juasi  regi  ficto  corona  spinea  illudunt,  aeque  ac 
ingens  cruciatus  ,  tum  qiiia  sj^ina^erant  acutis- 
sinKe,lumquia  infixcE  capilietcerebro  inquocst 
omnium  nervorum,  musculorum,  sensuum, 
ac  sensalionum  fons  et  origo  :  ibi  ergo  \iget  sen- 
sus ,  lactus,  ac  iniime  sentit  dolores  etpunc- 
turas,  etiam  levissimas  etminimas.  Excerebro 
enim  oriuntur  septenae  nervorum  sj^i^viatjidest, 
conjugia  sivc  paria,  qu;e  per  totum  corpus 
distribuuntur,  ut  sentire  et  movere  se  possit, 
uli  ex  Galeno  docet  Andr.  Vesalius  Anatomico- 
rum  princeps  lib.  /i.  de  Humani  corporis  fabrica 
c.  1.  el  seq.  ubi  et  docei  inslrumentum  lactus 
csse  nervos;  quare  cerebrum  esse  sensus  et 
moius  arbitrarii  princii)ium,  ralionis  sedem, 
membrorum  viscerumque  regem  ,  ideoque  in 
altissima  corporis  arce  locatum.  Vide  eumdem 
lib.  7.  cap.  ^i. 

Sed  audicoronationis  Christiacerbitaiem  pau- 
cis  describentem  ,  ex  revelatione  B.  Virginis 
S.  Brigidam  lib.  1.  Revel.  c.  10.  Ouofacto,  ait , 
aptaverunt  coronum  de  spinis  capili  ejus ,  quw 
tam  vehementer  rcvcrendum  caput  filii  mei  pupu- 
git ,  utex  sanguine  jluente  replerentur  oculiejus, 
obstruei-entur  aures ,  et  barba  tota  decuiTcnte 
sanguine  deturparctur.  Et  I.  h.  c.  70.  Et  tunc 
corona  spinea  capiti  ejus  arctissimc  imposita  fuit , 
qua;  ad  medium  frontis  descendebat,  plurimis  rivis 
sanguinis  ex  aculeis  infixis  decurrcntibus  per  fa- 
cicm  ejus ,  ct  crines  et  oculos  et  barbam  replenti- 
bus ,  ut  quasi  milii  niliil  nisi  sanguis  totum  vide- 
retur ;  nec  ipse  me  astantem  cruci  videre  potuit , 
nisi  sanguineexprcsso  per  ciliorum  compi-essionem. 

Causa  hujus  corona;  spineai  lilteralis  fuit,  ui 
milites  Christum  quasi  falsum  regem  Juda;orum 
illuderent,  ct  cruciarent.  Ha'C  enim  corona 
Christi  tempora  lancinavit  el  fcEdavit,  ait  Ter- 
tullianus  lib.  h.  Coiitra  Marc.  el  ut  ait  S.  Bern. 
traclat.  de  Passionc  Dom.  Millc  puncturis  spe- 
ciosum  rjus  caput  divulneravit.  Moralem  et  mys- 
ticam  dat  Origencs  :  In  liac,  ait,  spinea  corona 
suscipit  Dominus  spinas  pcccatorum  nostroruni , 
intextas  in  capile  suo.  Peccalorumcst  cnim,  a\t 
S.  Hilar.,  aculeus  in  spinis,  ex  quibus  Clirislo  vic- 
toricB  corona  conlexitur.  Sed  audi  Tertulliaiumi 
lib.  de  Corona  mililis  sub  finem  :  CliristusJesus 
quale ,  oro  te ,  sertum  pro  utroque  sexu  subiit  ?  ex 
spinis  ,  opinor ,  et  trihulis  in  figuram  delictorum , 
qua:  nobis  protulit  terra  curnis  :  abslulit  aulcm 
virtus  crucis ,  omnes  aculeos  mortis  in  Dominici 
capitis  tolerantia  obtundens.  Certc  prcetcr  figu- 
ram  ,  contumelia  in  promptuest ,  et  turpiludo  ,ct 
dcdecoraiio ,  ct  liis  iinplrxa  sa^vilia,  qucc  tunc 
Domini  tcmpora  ct  fipdavcrttnt  et  lancinavcrunt. 
Haec  ille  :  in  capile  enim  viget  tactus  reliquique 
sensus.  Unde  Varro  :  Caput ,  ait,  dicitiir  quod  ab 
ro  ncrvi  initium  capiant ,  per  quos  in  totum  cor- 
i;us  omnes  \itae  sensus  et  molus  dislribuuntur. 
Spinie  ergo  pungentes  caput  Christi,  acri  dolore 
eum  cruciarunt. 

Tropologice,  spinap  hre  nos  docent  cariiem 
pungore  et  doman-  jejuiiiis,  ciliciis,  discipli- 
nis  :  .\on  enim  dccct  sub  capitc  spinis  coronuto 


S?8  COMMENTARU  IN  WAT 

mevibra  esse  ddlcala ,  uit  S.  BcrnarJus.  Hinc 
Tcriullianus  libro  jam  citato  cap.  l^.  docet 
Christianos  olim  ob  reverentiam  coronaespineic 
Christi,  coronis  ex  florii^us  contexiis,  quibus 
Gentiles  ulebantur,  abstinuisse.  S.  Calluuinae 
Senensi  Christus  obtulit  duas  coronas ,  unam 
spineam  ,  alteramgemmeam,  dans  ei  opiionem 
eligendi  utram  mallet,  sed  hac  lege,  ut,  si 
unam  eligeret  in  bac  vita,  alteram  ejus  vice  re- 
ciperet  in  fuiura.  Mox  illa  arripiens  spineam 
de  manu  Chrisli  coronam,  capili  suo  infixil 
adeovalide,  ul  per  plures  dies  capitis  dolores 
senserit,  ideoque  jam  pro  spinca  gemmeam  in 
cffilis  recepit.  S.  AgapittisMartyrcumlS.  tanlum 
osset  annorum,  ct  capili  ejus  prunse  ardentes 
ijnponerentur,  memor  spineae  coronpe  Christi, 
exiiltans  aiebat :  Parum  cst  in  terra  capul  aduri , 
(oronandum  in  ccelo.  Quavi  decore  corona  glorice 
ornabit  caput  alJlictum  pro  Cliristo!  Idem  cogila 
quisquis  capitis  dolores,  angores  ,  gravedines  , 
molestias  ,  tenialiones  ,  tribulation<^  pateris  , 
cogila  Christum  unam  e  spinis  coronai  spinea! 
suae  tibi  communicare. 

Anagogice,  S.  Ambros.  in  cap.  52.  Lucae  :  Co- 
rona ,  ail,  de  spinis  quce  capiti  Cliristi  imponilur, 
ostendit ,  quod  de  peccatoribus  mundi  tanquam  de 
s-ctculi  spinis ,  triumphalis  Deo  gloria  qucBrcretur. 

Symbolice  ,  S.  Bernardus  de  Passione  Domini 
cap.  19.  Licet ,  inquit,  in  irrisione  coronent ,  ta- 
men  ignorantes  et  irridcntes  coronatum  regcm 
fatentur.  Ergo  rex  eoruin,  vel  ab  ipsis  nescientibiis 
demonstratur.  ElS.  Augustin.  Iract.  116.  in  Joan. 
■Sic,  inquit ,  regnum,  quod  de  hoc  mundo  non  erat, 
superbumque  mundum  non  atrocitale  pugnandi , 
sed  patiendi  humilitate  vincebal ,  porians  spineam 
coronam ,  et  purpurcum  vestimentum ,  non  ciaiiis 
imperio,  sedplenus  opprobrio.  Rursum  Purpureus 
color  (ail  Elias  Cretensis  ad  orationem  3.  Na- 
zianz.  in  Julianum)  vei-os  Imperatores  admonet, 
ut  promptis  animis  sanguinem  suumpro  subdito- 
rum  salule  fundcmt ,  uti  fudit  Christus.  Hinc 
Cardinalibus data  est  a  Pontifice  purpura  ( ut  illos 
moneat  pro  Christo  et  Ecclesia  sanguinem  fun- 
dere,  cum  opus  est,  ut  alibi  dixi.  Quocirca 
.S.  Germanus  Patriarcha  Conslantijiop.  orat.  in 
sepult.  Chrisli  :  Purpura  itla ,  ait,  et  corona  ex 
spinis  plexa  ante  crucem ,  confirmabat  vicloriam 
diccntis  :  Confidite ,  cgo  vici  mundum  mundiquc 
principem. 

Proeclarc  S.  Alhanasius  serm.  de  Cruce  ci 
Passione  :  C«m  exueretur,  inqult ,  Dominus ,  ct 
indueretur purpmci ,  eo  ipso  invisibiliter  troplujcum 
de  diabolo  crigebatur.  Mirctculum  novum  et  in- 
credibile ,  et  magnce  sine  dubio  victoria'  insigne  : 
quem  per  ludibriam  subsannationemque  pulsabant, 
ei  triumphalia  addiderunt  ornamenta ,  coccineam 
rldamydem  et  coronam  spineam.  Ea  de  causa  hoc 
genere  veslimenti  indutus  ad  mortem  processit , 
ut  ostenderet  victoriam  de  morte  non  teniere,  sed 
pro  nostra  salute  parlam  esse.  Ibidem  S.  Athana- 
sius  docel  Christum  spinis  coronatum ,  ut  nobis 
lignum  vitae  restitueret,  ac  ut  nostras  spinas, 
id  est,  sollicitudines  in  se  iuscipiens  curaret. 

Uac  dc  causa  Godefridus  Bulionius,  capta  a 
Christianis  Hierosolyma  ,  cum  ipse  primns  ejus 
rcxChristianuscrearetur,noIuilcoronaricorona 
regia,  dicens  : /\o?i  decere  regcm  Cliristianum , 
rorona  aurea  insigniri  iu  illa  urUc ,  in  qua  Christus 
gestasset  spineam,  uli  Wilhelrnus  Tyrius  et  alii 
icfcrunt. 

/)ptiiqMc    hanc    «pincam    Christi   coronam. 


TII.EUM.  Cnp.  XXVII. 

vcluthumilitaiis  mundique  contemptus  insignc, 
reprcesentanl  sacerdotes  et  monachi  tonsura 
sua,  quam  instar  coronjje  gestant  in  capitc.  Ita 
Bcda  lib.  5.  Histor.  Angl.  cap.  22.  et  Germanus 
Patriarcha  Constantin.  in  Theoria  rerum  Eccle- 
siasticarum. 

Anagogice ,  TertuUian.  de  Corona  mil.  cap.  lU. 
Indue  spineam  Christi  coronam  ,  ut  et  illam, 
inquit,  Christi  coronam  cemuleris,  qucv  postea  ei 
oboenit ,  quia  et  favos  post  fella  gustavil ,  nec  ante 
rex  gloricB  a  coelestibus  salutatus  est,  quam  Uex 
JudcEorum  proscriptus  in  crucem,  miiwratus  a 
Patre  modicum  quid  citra  angelos ,  ct  ita  gloria 
et  honoj-c  coronatus.  Et  S.  Hieronym.  Spinis,  ait, 
cqronatus  est  Christu^ ,  ut  nobis  regni  diadema 
compararet. 

Et  arundinem  i?{  dextera  ejus.]  Ut  arundo  esset 
quasi  sceptrum  Christi  Regis  .Tudeeorum ,  sed 
arundineum ,  id  est,  fragile,  inanc  ,  vileet  ri- 
diculum.  Qualis  fuerit  hiec  arundo,  describit 
Lajvinus  Lemnius  de  Herbis  Biblicis  c.  27.  Arun- 
dinis ,  ait ,  plures  sunt  dijferentice  :  una  species 
cst  lcevore  perpolila,  enodis  nuUisque  distincta 
geniculis  aut  internodiis  ,  quce  typha  palustris  vo- 
catur,  qualis  Christo  pro  sceptro  reguli  in  manum 
tradita  in  affectati  regni  iudibrium.  Est  huic  stirpi 
sceptri  regaiis  aut  Imperatorii  forma ,  cujus  ca- 
cumen  duarum  fere  palmarum  altiludine  ,  et  cras- 
situdine  pollicari,  densa  compactaquc  lanuginc 
stipatur,  quam  si  manu  aut  digilis  demulceas, 
holosericum  aut  villosam  qutxmdam  congeriem  con- 
treclare  te  credas  ;  quce  tamcn  post  dies  aliquot 
dissolvitur  in  pappos  ;  atque  indi/fusam  (anuginem 
cvanescit.  Rursum  Terlullianus  lib.  de  Corona 
mililis  c.  l^.  Abstul.it ,  ait,  virtus  Christi  omnes 
acideos  mortis,  in  Dominici  capitis  toLerantia  ob- 
lundens, 

Symbolice,  S.  Hieron.  et  S.  Athanas.  serm. 
dc  cruce  :  Arundo  ,  inquiunt,  fugat  necatquc 
serpentes,  sic  Chrisius  vcnenatas  concnpiscen- 
tias.  Audi  S.  Hieronymum  :  Ouomodo  Caiphas 
dixit  oportere  unum  hominem  mori  pro  omnibus, 
nesciens  quid  dicerct  :  sic  et  isti  quivcumque  fece- 
runt ,  licet  alia  mente  fecei'int ,  tamen  nobis  qui 
credimus,  sacramenta  tribuerunt.  In  chlamydc 
coccinea,  opera  Genlium  cruenta  sustentut  :  in 
corona  spinea,  maledictum  soLvit  cmtiquum  :  in 
caLamo  ,  venenata  occidit  animcdia  :  sive  caLamum 
tcnebat  in  manu,  ut  sacriLegium  scriberet  Judceo- 
rum.  Porro  S.  Ambros.  in  c.  22.  Lucn: :  Arundo , 
uit ,  comprehenditur  manu  Chrisli ,  ut  humana 
fragilitas  jani  non  sicut  arundo  moveatur  ii  vento, 
sed  operibus  Christi  corroborata  firmetur  :  vei 
sccundum  Marcum  caput  ejus  percutit,  ut  soli- 
data  divinitatis  attaclu  nostra  conditio  nutare 
non  possit, 

Denique  arundinem  hanc  cum  columna,  ct 
spinca  corona  ac  spongia ,  qua  Clnistus  accto 
potatus  fuil,  magna  diligentia  a  Christianis 
luissc  asservata  tradit  Beda  de  Locis  sanctis 
cap.  20.  et  Grcgor.  Turon.  de  GIoriaMatth.  c.  7. 

Et   GENi:   FLEXO    AXTE    EUM    II.LlDEnANT  EI  ,  DF- 

CENTES  :  AvE  (  grjec,  x^^pi,  id  est,  gaude,  salve; 
Syrus,  pax  tibi)  Rex  JuDiEontJM]  Nola  hic  Chris- 
tum  per  ludibrium,  a  mililibus  quasi  inaugu- 
rari  rcgem,  cum  omnibus  regum  insignibus. 
Nam  Primo,  totam  cohortem,  quasi  lotum  exer- 
ciium  cum  stipantem  cingeniemquc  adducunt. 
Sccundo,  thronusruitlapisautscamnum,  idquc 
in  modum  tril^unaiis  altum,  nt  docct  Clemcns 
Alixand.  lib.  2.  P.Td;-;:.  c.  8.  et  alii.  Tcrlio.co- 


COMMEMARIA  LN  MATTHAiUM.  Cai-.  XXVII. 


b2'J 


rona  irgalis  fuil  spinea.  Quarlo,  paludanienlum 
fuii  chlaniys  coccinea.  Quinio,  sceptruuri  fuit 
iirundo.  Sexto,  faustae  acclaniutiones  et  reve- 
rentia  populi ,  fuere  niiiilun)  genullexiones  et 
>alulationes  ludicrce,  ilein  sputa,  alapje,  ver- 
hera  :  qua;  oniiiia  Clirislus  divina  liumililate  et 
j)atientia  suslinuil,  ideoque  meruil  ut  in  nomine 
./esu  omne  genuflectatur,  coelcstium,  terrestrium 
rt  infcrnorum ,  ct  omnis  linifua  confitealur,  quia 
Domittus  Jesus  m  gluriaest  Dci  Palris,  Pliiiip.  2.  9. 

Tropologice,  Cln-istus  voluit  liic  ,  Primo , 
cxliibere  nobis  ideam  vanilatis  ,  ieque  ac  afHic- 
lionis  regnorum  el  honorum  mundi,  omnium- 
que  regum  et  principum.  Secundo,  lieec  ludibria 
\erlere  in  arnia  victoriie  su£e,  ac  priesertim 
liumililate  sua  vincere  superbissimum  Lucife- 
rum.  Tertio  ,  docere  regnum  mundi  silum  esse 
in  honoribus,  pompis,  deliciis;  suum  vero  con- 
sistere  in  contemplu  honorum ,  votuplalum  et 
sui  i|)sius.  Plura  vide  ajvud  S.  Alhanas.  serm. 
de  Cruce  et  Pass.  Tlieoi>hyl.  et  Jansenium  hic, 
cl  Tertullianum  de  Corona  mililis  c.  \h. 

Denique  justa  Dei  vindicla  faclum  est,  utpaulo 
post  simili  prorsus  illusione,  qua  Christus  per 
ludibrium  Kex  Judacorum coronatus  est ,  Agrippa 
rex  Jndaeorum ,  licet  absens,  Alexandriie  per 
comocdum,  qui  ejus  personam  susiinebat,  illu- 
deretur.  Rem  gestam  multis  enarrat  Pliilo  in 
Flaccum,  quie  ego  in  pauca  contraham  :  Flaccus, 
ait,  Jligypti  prceses  ,  ALexandrinam  muUitudinem 
ronviciis  passus  cst  regi  maLediccre.  Eral  insanus 
quidamnomine  Kai^rabas ,  pucrorum  et  adolcscen- 
(um  ludibrium.  llunc  miscrum  profjulsum  ad  (fym~ 
nasium,  in  superiori  Loco  statuunt,  ut  spectari 
liossct  abomnibus,  moxque  capiti  diadema  impo- 
suerunt  pafjyraceum,  pro  /ntliuluinento  corpori 
stoream  induunt ,  pro  sceptro  frustum  arundinis 
liumo  sublatum  quidam  ci  dedil  in  manum.  Sic 
ornatum  rcgiis  insignis,  et  in  regem  transfor- 
matum ,  viore  histrionico  adolescentes  perticas  in 
humeris  gestantcs  stipabant  pro  satellitio  :  tu7n 
alii  salutatum  acccdebunt ,  etc.  Ecce  Karrabas 
hic  suslinens  personam  Agripp.i; ,  repraesenlat 
Barabbam,  quem  Judiei  prcetulerunt  Chrislo. 

30.  Et  expuentes  in  eum,  ACOKPERUNT  AI\r>DI- 
WEM,  F.T  percutieba>t  caput  Ejis.  J  Taiiquam 
slulti,  ait  S.  Tliomas,  qui  slulleadregnum  Jud;e;e 
aspirassel  :  sinuil  coronam  spineam  altius  lir- 
miusque  capiti  ejus  inhgerent;  quse  onmia 
summ.e  erant  contumelia; ,  et  atrocissimi  dolo- 
ris,  nontam  abhominibus,  (piam  ad^emonibus 
inveuta;  el  suggestie,  ail  Origenes.  !Son  unum 
membrum,  inquit  Chrysost.  scdunivcrsum  corpus 
atroces  has  injurias  patiebatur.  Caput  afllicliim 
rorona;  caLamo,  pugni;  facies,  spulis ;  maxillw , 
alapis  ;  reliquum  corpus  ,  \lagcLlis ,  nudilate, 
amicCu  chlamydis,  adorationc  simulala;  ynunus, 
ralamo ,  qucm  pro  sceplro  lenore  dederunt ;  os 
quoque  ipsum  el  lingua,  accti  jwlionc  ac  fclLis. 

Uic  subneclenda  sunl  et  ordiiie  historico  in- 
lcxenda,  qu;e  tacenle  Mallha-o  supplel  Joannes 
cap.  19.  i\  vers.  1.  ad  v.  10.  seilitel  Christiim  sic 
□agellatum,  spinis  coronalum  ei  ehlamydatdm. 
ii  Pilato  fuisse  prodiictum  ,  osleiisum(|ue  Jud.Tis, 
(iicendo,  Etre  liomo,  ut  eos  ad  niisericordian) 
neoterel;  Jiukcos  vero  niagis  in  eum  elTeralos 
obstinate  cxclamasse  :  Cruc'fige ,  crucifige  cum, 
quia  lilium  Dei  se  fecit.  Id  audicns  Pilalus ,  ti- 
uiensquc  nc  Jesus  Jovis,  Herculis,  aiit  alleriiis 
Dei  essel  liiius,  qui  ejus  necem  ulcisceretur, 
*'Jor»im  rogavilJcsnm  :  Indecs  !u?  Jcsulacentc, 

GOUNEL.    A   I.AriUE.    TOM.    VllT. 


Pilalus  subjfjcil  sc  habere  potestatem  nccandi 
ipsum.  Cliristus  respondit  :  l^on  liaberes  potesla- 
tcm  adversum  mc,  nisi  tibi  data  csset  desuper. 
Potestaiem  ,  id  esl  facultatem,  permissionem  et 
viies  occidendi  me  :  Pilalo  enim  erat  ii  Deo  data 
potestas ,  id  est  auctoritas  et  jurisdiclio  in  ce- 
teros  Judajos ;  in  Christum  v<,'ro  duntaxat  per- 
missa  crat  a  Deo.  Christus  enim  ut  homo,  cum 
Dei  esset  Filiiis,  liber  erat,  imllique  potestati 
humana;  subjectus,  imo  omnium  rex  etdomi- 
nus,  uti  dixi  v.  11.  Lnde  Pilatus  hic  judicando 
et  damnando  Ciuistum,  peccavit  contra  justi- 
liam  tripliciter  :  Primo,  usurpatione  poteslatis 
et  jurisdictionis  in  Chiislum  ;  utpolt;  quam  niil- 
lam  liabebat.  Secundo,  pervertendo  ordinem 
judiciorum  ,  quia  tiimultui  Judaeorum  cessil , 
nec  Chrisium  ob  crimen,  sed  ob  tumultum 
damnavit.  Tertio,  perverlendo  justiliam,  quia 
Christum  innocenlem  damnavit,  ne  haberetur 
inimicus  Ciesaris,  ut  subdit  Joannes.  Hisce  ex 
Joanne  ordine  inlertexlis  usque  ad  Christi  con- 
demnationem  factam  a  Pikito,  jam  proxime 
subnectenda  sunt,  qute  hic  subjicit  Matthaeus 
dicens  : 

31.  Et  postquam  illuserunt  ei,  exuerlnt  evm 
chlamyde  ,  et  inuuerunt  eum  vestimentis  suis,", 
et  dijxerunt  eum  ut  crucifigerent.]  Vbi  mUitcs, 
ait  Victor.  in  Marci  cap.  15.  ud  salictatem  usque 
Christum  redemptoi'em  noslrum  LuxLibrio  Imtnierunt , 
abduxerunt  eum  ut  crucifigercnl. 

Exuerunt  EUM  ciiLAMYDE.  ]  Relictd  \\\\  corona 
spinea  semel  imposita,  et  nunquam  detracta,  ait 
Origenes.  Exuitur ,  ait  S.  Aihanas.  serm.  dc 
Cruce,  d  cumificibus ,  quas  nos  in  Adam  induera- 
mus  pcLliccas  lunicas,  ut  pro  his  possimus  indueir 
Chrislum. 

Induerunt  eum  vestimentis  siis.  ]  Tum  ul  illa 
sibi  vindicarent  crucifixores,  tum  ut  ex  illis 
Jesus  aguosceretur  a  populo,  et  subsannarclur 
ad  majorem  ejus  infamiam. 

Et  DUXERUNT  eum  ut  crucifigerent.]  Praecuntc , 
ut  videtur,  tubicine,  qui  tubam  iuflans,  ad  sup- 
plicium  hoc  spectandum  populum  convocabat. 
Hoc  enim  fuisse  moris  apud  Homanos  docel 
Gretserus  1.  1.  de  Cruce  c.  16. 

Fatigatus  erat  Christus,  crebris  longisque  ili- 
neribus  hac  nocte  et  hoc  mane  peractis;  nam  a 
ccenaculo  iverat  in  montcm  Oliveti ,  distantem 
gressibus  sive  passibus  minoribus  liOO.  (minor 
passus  continet  duos  pedes  cum  dimidio,  ma- 
jor  vero  sive  geomctricus,  est  duplus,  conti- 
netqu(;  quinqtie  pedes  :  mille  passus  majores 
faciunt  milliare  Italioum  ,  mille  vero  minores 
faciunt  dimidium  milliare  Ital. )  Inde  eodem  fere 
spatio  reductus  esl  ad  donuim  Annae,  inde  ad 
donuim  Caiplia»  distantem  gressibus  330.  indc 
ad  donium  Pilati  distantem  mille  passibus  ;  inde 
addomum  Ilerodis  distantem  passibus  SoO.  indc 
reductns  ad  Pilatum;  a  Pilato  deniqiie  ad  mon- 
tem  Calvariae  ikm-  gressus  sivc  passus  mino- 
res  1S?1.  Vide  Adrichomiiim  in  Descriptione 
Jerusalem  num.  118.  graphice  ex  Geographis 
describentem  viam  crucis  Chrisli,  variasqueiii 
ea  Christi  staliones,  occursus  et  casus. 

ExEUNTES  AUTKM  (  sivc  domum  Pilali,  ul  vull 
S.  Hieronym.  Adrichom.  ct  Geographi  viae  cru- 
cis;  siveurbcm  Jerusalem,  utvuUrranc.  Luca* 
et  alii)  invknkrunt  iiominem  CvREN.tuM,  NOuiNr. 

SlMONE.M  :  IIUNC  ANGARIilVERUNT  VT  TOILFHET  CRl  - 

CEM  Ejus.  ]  Cyrcn(tnm,  oriundum  cx  Cytcne. 
sivc  ea  qiiac  esl  iu  Libya ,  ^  qua  quasi  melropoli 

G7 


5j0 


COM.MENTARIA  IN  MATTII^UM.  Cap.  XXVII. 


totn  rcgio  Cyrrnaica  dicitiir,  quam  ad  fidein 
Chiisli  converiil  S.  Marcus,  ut  vult  Origcnes, 
Franc.  Lucas  ct  Gagneius  in  c.  2.  Aclor.  Sivcex 
ea  qucT  est  in  Syria ,  ut  vull  Maldon,  sivc  ca  qua; 
est  in  Cypro,  qunc  ^  Cyro  aedificala  dicta  est 
Cyrene,  ul  volunt  alii.  Inde  ergo  commigravit 
in  Jud.Tam.  QuarcSimon  hicorigine  fuit  Genti- 
lis,  uti  censent  S.  Hilarius,  Amhros.  ,  IJeda  , 
S.  Lco  serm.  8.  de  Pass.  etaiii,  licet  Maldon.  et 
Franc.  Lucas  putent  fuisse  Judaeum,  forte  quod 
in  Judaeam  veniens  factus  sit  proselytus,  el  in 
Judoeorum  religionemtransierit,  idque  ad  mys- 
terium ,  ut  significareturnonJudaeosincredulos, 
sed  Gentes  in  Christum  credenles,  fidem  et 
crucem  Chrisli  amplcxuras,  ac  per  ilias  Judieos 
quoque  in  fine  mundi  idem  faciuros. 

SiMO^EM.  ]  Traditio  est,  aitPererius,Simonem 
hunc  posiea  ad  fidemChrisli  cum  filiis  esse  con- 
versum.  Unde  Marcus  addit  eum  fuisse  patreui 
Alexandri  et  Rufi,  qui  eo  tempore  quo  haec  Mar- 
cus  scrihebat,  videntur  fuisse  Christianis  noii 
et  celebres  discipuli  Christi  :  nam  Rufus  hic 
primo  Thebarum,  deinde  Dertosse  (Tortosae) 
in  Hispania  fuit  Episcopus,  ac  proinde  Ecclesia 
ejus  festum  celebrat  12.  Novembr.  De  eodem  sic 
scribit  S.  Polycarpus  ad  Philippens.  Rogo  onines 
vos  insistere  verbo  justilia  ct  patienlice ,  qiiam 
oculate  vidistis  non  soiuni  in  beatissimis  illis  ,  Ig- 
natio  scilicet ,  Zosimo ,  etRufo,  sedetin  atiis  qiii 
ex  vobis  sunt ,  et  in  Paulo  et  in  ceteris  Apostolis, 
Alexander  vero  fraterRufi,  et  alter  filius  Simo- 
nis,  Marlyr  ponitur  in  Martyrol.  ab  Adone  et 
Beda  die  11.  Martii.  Unde  L.  Dexter  in  Chronico 
ad  annum  Christi  112.  n.  10.  sic  habet :  Cariha- 
gine  Spartaria  (civitas  est  Hispaniae)  S.  ALexan- 
der  frater  Rufi. ,  primi  Dertosanorum  Episcopi  in 
Hispania  Tarraconensi ,  filius  Simonis  Cyrenensis, 
qui  post  Christum  ejus  crucem  bajulavit ,  patitur 
cum  Candido  et  Zosimo  et  sociis  martyrium.  In 
r^ligione  scquitur  Simon  fiUos,  nec  fruudatur  de- 
bita  mercede  portatce  post  Christum  crucis  :  nam 
post  multa  hona  opera  Hierosolymis  placide  quies- 
cit.  Et  Braulio  sive  Helecas  in  Addit.  adChroni- 
con  Maximi  haec  habet  :  Sanctorum  Rufi  et 
Alexandri  memoria,  Simonis  Cyrenai  {quibusdam 
Niger  est)  liliorum,  celebris  est.  Venit  cum  fUiis 
Simon  in  Hispaniam ,  comitatus  S.  Paulum,  ubi 
pradicavit ;  quam  prius  adierat  comitatus  D.Jaco- 
bum,  et  ibi  prcedicavit  tunc ;  quem  dicitur  conse- 
crasse  cum  aliis  S.  Petrus  in  Episcopum,  obiissequc 
Hierosolymis ,  coiitur  prima  Decembris.  Rursum 
L.  Dexter  ad  annum  Christi  100.  n.  h.  Rufus , 
inquit,  Thcbis  reversus  ad  Hispanias ,  Dertosce 
Pontifex  scdet.  Vide  utrobique  annotationes  Bre- 
viarii,  qiii  censet  Simonem  hunc  csse  illum  qui 
Nigerdicitur,  sociusque  fuit  Pauli  et  Barnabac, 
Actor.  13.  1. 

HuNC  A.NGARUVERUNT.  ]  Id  cst ,  compulerunt, 
Vide  dicta  de  etymo  angarioe  cap.  5.  vers.  ^l. 
Magna  fuit  haec  militum  injuria  et  ignominia  iii 
peregrinum  Simonem,  quod  euni  publice  infa- 
mem  Christi  crucem  ad  locum  supplicii  portare 
coegerint.  Patienter  tamen  utram^iue  tulit  Si- 
mon,  ideoque  meruit  a  Christo  illuminari,  ac 
Christianus  sanetusque  fieri,  utdixi.  Sicutenim 
socius  fuit  crucis ,  sic  et  gloriaj  ejusdem  parti- 
cepsextitit. 

Symbolice,  S.  Gregorius  lib.  S.  Moral.  c.  2G. 
Crucem  Jesa,  inquit,  m  angaria  portare,  cst 
afJliciione7n  abstinentite  pro  aliaquam  necesseest 
intentionc  tolerare.  An  nonJesu  crncem  portat  in 


angaria,  qui  quasi  ad  prOsccptUTn  Domini  carncm 
domat ,  sedtamen  spiritalem  patriam  non  amat? 
Unde  et  Simon  idem  crucemportat ,  sed  nequaquam 
moritur  :  quia  omnis  hypocrila  corpus  quidem  per 
abstinenlium  afficit ,  scd  tamenpcr  amorem  gloriit 
mundo  vivit. 

Ut  tollebet  CRiiGEM  Ejus.  ]  Chrisius  primo 
porlavit  crucem  suam  longam  (ut  ferunl) 
15.  pcdes,  lalam  8. ,  idque  jam  toto  corpon; 
ot  humeris  ex  fiagellalione  cruenlus,  fe.ssus, 
fraclusquc  :  ita  autem  porlavit  ut  partem  unam 
extremam  humerobajularet,  altcramperterram 
protraheret,  quam  protrahens,  ad  saxa  et  scro- 
bes,  uli  fit,  allidensj  concutiebatur  coniinuc, 
adeo  ut  flagellorum  vulnera  hacconcussione  as- 
sidue  renovarentur,  qua;  continua  et  gravis  ei 
fuit  aflliclio.  Christum  portasse  suam  crucem 
diserte  ait  Joannes  cap.  19.  17.  E^  bajulans,  in- 
quit,  sibi  crucem  -exiit.  Ita  Eulhymius  hic,  cl 
S.  Athanasius  serm.  dc  cruce.  Moris  enim  erat 
ut  crucifigendi  crucem  suam  ferrent,  uti  docet 
Plularch.  de  Sera  numinis  vindicta,  Lipsiuset 
Gretserus  deCruce.  Deinde  cum  Judaiietmilites 
viderenl  Christum  subcrucedeficere,  imposue- 
runt  eam  Simoni,  ut  Jesum  vivum  servareni 
majoribus  tormenlis,  ludibriis  et  crucifixioni, 
utque  citius  pervcnirent  ad  monlem  Calvariac, 
citiusque  Christum  crucifigerent,  ac  deindedo- 
mum  ad  prandium  redirent.  Eratenim  jamme- 
ridies,  quae  est  hora  prandii. 

Ubi  Nota ,  non  videri  Simonem  crucem  ges- 
tassecum  Christo,  hacratione,  utChristusprio- 
rem  crucispartem^Simon  posterioremportarct, 
uti  pingunt  pictores;  sed  ipsum  solum  toiam 
Christi  priceuntis  crucem  gestasse.  Nam  Lucas 
cap.  23.  26.  ait :  Et  imposuerunt  UU  cruccm  :  et 
Matth.  et  Marcus  :  Hunc  angariaverunt ,  ut  toUe- 
ret  crucem  ejus.  Ita  SS.  August.  Ambros.  Athanas. 
ct  passim  alii  Patres ,  qui  varia  hic  mysteria 
agnoscunt.  Primo  S.  Athanas.  serm.  dc  Cruce: 
Nametsibiipsi,  inquit,  Dominus  crucem  gestavit , 
et  rursum  Sinjon  homo  portavit  iUam.  Primum 
igitur  portavitveluti  trophceum  adversus  diabolum 
Jesus,vo(ens  autemcrucem  sibi  ipsi  ferebat  :neque 
enim  necessitate  compulsus  accessit  ad  mortem. 
Rursus  autem  gestavit  eam  Simon  homo ,  ut  om- 
nibus  notum  fieret,  quod  non  suam  ipsius,  sed 
hominum  mortem  moreretur  Dominus. 

Secundo,  S.  Ambros.  in  c.  23.  Lucae,  Idfactum 
cst  ut  prius  ipse ,  inquit,  cracis  sucfi  trophceum 
erigeret  :  clcinde  Martyribus  iraderet  erigendum. 
Convenit  enim  ut  trophoeum  suum  prius  ipse  victor 
attoUat;  ac  dcinde  illud  idcm  Christus  in  homine, 
et  homo  portet  in  Christo. 

Tertio,  Origenes,  ]Sonsolum,\\\(\\x\i,  eumcon- 
vcniebat  accipere  crucem  suam,  sed  et  nos  conve- 
niebai  portare  eam,  salutarem  nobis  angariam 
adimpLentcs.  Sic enim  i|)se sanxit :  Quinon  ciccipit 
cruccm  suam,  et  sequitur  me ,  nonestme  dignus, 
Matth.  10.  38. 

Deuique  TertuIIianus  lib.  de  Praescripl.  c.  ItG. 
et  lib.  6.  contra  Marcionem,  S.  August.  lib.  do 
Hacrcs.  et  Euscb.  lib.  U.  histor.  cap.  8.  tradunt 
hacresim  fuisse  Basilidis  et  Marcionis,  quod 
Christus  ita  perstrinxerit  oculos  Judaeorum,  ut 
rclicto  Simone  ipse  Christus  sc  subduxeril 
eorum  oculis,  et  cvanueril  :  undc  factnm  ut 
Judsei  occidenies  ct  crucifigentes  Simonem. 
putarent  sc  Christum  crucifigcre.  Ita  errant  et 
hodie  Mahometani. 

Hic   ordine   historia)  intexenda   suni,  quff? 


COMMENTARIA  IN  MA 

Clirislo  eiiiili  in  moiitfin  Calvariae  in  ilinere 
eontigerunt,  quse  taeel  Maltljieus,  et  supplet 
Lucasc.  23.  v.  31.  sciiicct  Christum,  mulieribus 
l)iis  se  scquentil)iiset  lamentantibus  dixisse,  ut 
llerent  non  su|)cr  se ,  sed  super  filios  suos ,  qui  a 
Tito  et  Vespasiano  ob  ca;deui  Cliristi  in  tantas 
angustias  rcdigendi  erant,  ut  in  speluncas  se 
abderent,  (licerentquc  montibus,  Cadite  supcr 
nos;  et  collibus,  Operite  nos.  Vide  dicta  Osee  10.  8. 
ila  S.  Hieron.  Causam  subdit  :  Qaia  si  in  viridi 
ligno  fuec  faciunt ,  in  arido  quid  fiet?  Christus 
cnim  quasi  viridis  arbor  eral,  gratiae  frondibus 
etfructibus  sempcrvernans,  ac  proinde  indigna 
cl  inepla  igni,  id  est,  Dei  vindiclfc  el  excidio  : 
Judaei  veroerant  quasi  arbor  arida,  quia  gralia 
vacui,  ac  sleriles  bonorum  operum,  idco  dig- 
njssimi  et  aptissimi  foco  et  vindictae  Dei.  Nota 
t6  faciunt,  scilicet  milites  Homani ;  vel  imperso- 
naliter  per  bebraismum /'rt(7(/?if ,  idcsl,  liunt, 
racienlibus  Judapis,  sive  faciione  Judseorum. 

Inter  lias  feminas  una  fuit  Berenice,  siveVc- 
lenice,  vulgo  Vcronica,  qua;  sudarium  Chiisio 
cxhiljcns,  ut  faciem  sudorc  et  sanguine  maden- 
tem  abslergerct,  ab  eo  illud  recepit,  cuni  ini- 
pressa  in  illo  ejusdem  Cliristi  efligie,  ui  liabet 
Cliristiana  traditio,  acMethodiusEpiscopusapud 
Marianum  Scotum  in  Chron.  anno  Doniini  39. 
et  exeo  Baronius  anno  Christi  3Zj.  cap.  116.  Su- 
darium  hoc  Chrisii  efligie  insignitum,  Romam 
iranslatum  in  basilica  S.  Petri  asservatur,  et 
(juotannis  in  Parasceve  populo  religiose  osten- 
ditur ,  uti  ipsc  scepius  vidi.  De  eo  ejusque  mira- 
culis  extat  liber  vctustus  in  archivio  Bibiiolh. 
Valicanre.  De  Veronica  sic  scribit  L.  Dexter  ad 
annum  Domini  /i8.  num.  2.  Verenice  sancta  inu- 
lier  d  Gallia  Komain  vcnit ,  ibiquc  divino  relicto 
vullu  miraculis  clara  migrat  ad  Dominum,  anno 
septuagesimo ,  quam  dicunt  dCkristo  sanatam  a 
sanguinis  fluxu.  De  eadem  sic  liabent  acta  sancti 
Martialis  ,  primi  Lemoviccnsium  Episcopi  :  Venit 
nutem  cum  li.  Petro  Apostolo  liomam,  et  per  euni 
missus  fuit  in  Galliam ,  liabcns  in  condtatu  siio 
Amatorem,  cl  conjugem  cjus  Veronicam,  qua^fa- 
miliaris  et  pra;cordialis  amica  fuit  Virginis  Maria". 
Sanctus  vero  Amator  in  rupe,qucemodo  Amatoris 
dicitur,  soiitariam  vitam  egit ,  ibique  obiit  :  Vc- 
ronica  autem  S.  MarticUcm  prccdicantem  secuta 
cst  in  terrilorio  Burdegalensi ,  ibique  conHenuil. 
De  eadem  vide  Bredenbachium,  Saligniacun», 
Pasch.  et  Adrich.  in  Descript.  Jerus.n.  ^6.  ctll8. 

33.  Et  venehu.nt  IX  locum,  qvi  uicrrcR  Coi.- 
liOTUA,  (jijou  KST  Calvari.p.  locus.  ]  Calvaria  est 
cranium  hominis  carne  nudum,  quod  ct  calva 
dicitur.  Unde  Syrus  verlit,  GogouUlio,  cujus  in- 
lcrprelatio  est  crcmium,  sic  ct  /F.thiopicus.  Gol- 
gotlia  ergo  idcm  esi,  quod  caput  sive  cranium 
bominis,  quodiia  dictum  a  voiubilitale  ct  rotun- 
ditate;  a  rad.  gal  vcl  gcdal,  idest,  volvil,  nnol- 
vit.convolvii.  Cnde  g-,7/ir<i/estcirculusetca>hnn. 
Hebr.  dicunl  nbubj  gulgolctli;  Chaldici  ct  Syri 
nddilo  alcph  iVicmil  gulgotha;  quodvulgus  more 
suo  corrupte  clTcil  Golgotha. 

Qdoi)  kst,  scilicel  si  inlcrpreteris,  idem  quod 
Calvari.i:loci;s.  ]  Puta  locus  ubi  calvariiv  honii- 
uum  apparcnt.  Hinci»utant  nonnulli  MattlKcuin 
grapce  scripsisse,  scd  non  obstat  <|uin  hcbraice 
t-cripserit:  i)otuii  cniin  voccin  Hcbroeam  GolgxUha 
alia  pariter  Hebriea  ,  scd  clarior»*,  interpr.Mari. 
Alii  putant  hanc  inierpictatioucm  nomiiiis  Gol- 
polhu  .  addilain  ab  'ntcrpretc  Grceco  S.  Mnttli;ci. 
Ludc  hxc  iuicrprclatio  non -extat  in  Evangelio 


TTH.tUM.  Cap.  XXVII.  531 

Hebraico  S.    Mattb.Ti,  quod  jam  circumferlur. 

Ouoercs,  unde  hic  locus  ubi  crucifixus  esi 
Christus,  dictus  sit  Golgotha  ,  sive  Calvaria? 
Resp.  Communis  Origcnis,  Terlul.,  S.  Atbanasii, 
r.piphan.,  S.  Augustinl,  Cyrilli,  ceterorumque 
Patrum,  uno  excepto  S.  Hieron.,hic  sententia 
est,  ita  dictum  esse  ex  eo,  quod  iraditio  sil  in 
Go/g-o//ia  sepultum  esse  Adamum,  quem  Chris- 
tus  ibidem  sanguine  suo  e  crucedistillante  rede- 
mcrit,  et  ad  vitam  gralire  revocarit,  juxta  illud 
Ephcs.  5.  1/|.  Surge  qui  dormis ,  et  exurge  d  mor- 
luis ,  ct  illuminabit  te  Christus.  Lbi  Palres  jarn 
dictoscitavi. 

Hiic  facit  quod  scribitJacobus  Orrobaiia,  si\o 
Edessenus ,  magister  S.  Ephrem.  teste  Andrea 
Masio  in  Josue  cap.  ult.  vers.  32.  scilicel  Noe 
ossa  Adami  in  arcam  religiose  suscepisse,  ac 
post  diluvium  illa  inter  filios  distribuisse,  ipsi- 
(lue  Sem,  quem  anteferebat  cetcris ,  Adami  cal- 
variam  dedisse ,  et  cum  ea  Judaeam.  Tanta  apud 
priscos  erat  cura  honorque  sepulchri,  ob  ani- 
marumimmortalitatem.ForlepraesagiebalChris- 
lum  in  Calvaria  apud  Judaeos,  Adamum  ^  morle 
suscitaturum.  Unde  S.  Ambros.  in  cap.  33.  Luca; 
docet  Christum  in  Golgotha  crucifixum,  quia 
congruebal,  inquit,  ut  ibi  vitoi  nostrce  frrimitia 
locarentur ,  ubi  fuerant  mortis  exordia. 

Aliam  causam  magis  liiteralem  et  obviam  dat 
liicS.  Hieronymus,  Beda,  Jansen. ,  Franc.  Lucas 
ct  alii;  scilicetcalvariam  dici  hunc  montem,  eo 
(juod  in  eo  locus  esset  supplicii,  in  (|uo  reiplec- 
tcbantur  et  decollabanlur ;  unde  ibi  niulta  de- 
collatorum  erant  crania.  Negant  hoc  Baronius, 
Lorinus  et  Gretserus  lib.  1.  de  Cruce  :  Quia,  in- 
(luiunt,  apud  Juda^os  gladii  et  decollationis  non 
cratusus,  scd  tantum  lapidationis,  criicifixionis 
ct  combuslionis  :  harum  cnim  irium  p(Enarum 
tantum  meminit  Scriplura.  Ita  Sigonius  lib.  6. 
de  Republ.  Hebr.  cap.  ult.  Verum  gladioin  sup- 
pliciis  usos  fuisse  Juda;os,  docet  Auctor  libri 
Sanedrim,  etPelrus  Gregorius  lib.  31.  Synlagm. 
cap.  16.  Certum  cst  post  subactam  ii  Romanis 
Judceam.  reos  in  ea  capile  fuisse  plexos  :  nam 
llerodes  Antipas  decollavit  Joannem  Baptistani; 
ct  ejus  nepos  Herodes  Agrippa  decollavit  S.  Ja- 
cobum  fratrem  S.  Joannis  Apostoli,  Actor.  12. 
Adde,inGolgotha  multa  sparsiin  jacebantcrania 
non  soluni  dccollalorum,  sed  et  lapidatorum, 
combustorum  et  crucifixorum. 

Mystice  Gretserus  :  Prophetice,  ait,  Idc  locus 
diclus  est  Golgotha,  co  quod  in  ea  verum  caput 
nostrum,  scilicet  Cltristus  Dominus ,  occubuit. 

Voluit  Christus  in  loco  supplicii  publico  el 
infami,  qiialis  erat  Golgotha ,  cruciligi,  ut  infa- 
mia  etcxccrabilia  nostra  scelcra  lu(*rel  et  expia- 
icU  Qiiocirca  ipse  locum  hunc  supplicii  iu 
locum  honoris  et  adorationis  convertit.  Chris- 
liani  cnim  in  Calvaria  Christum  crucinxuni  re- 
Vficntur  ct  adorant  :  Christus  cnim ,  ut  ciuiil 
Scdtilius, 

rcpn.im  vc.^nivit  li  iiiore  ; 
Ipsaqut;  saiictiilcaiis  in  sc  lorincuta  bcavit. 

SicdeSocrate  ait  Seneca  in  Consolat.  ad  Hclviam : 
Socrates  carccrcm  inlravit ,  igJiominiam  ipsi  loco 
dctracturus. 

NolatcxS.  Hieronymoet  S.  Augusl.  serm.  71. 
dc  Tcmp.  Bcda  dc  Locis  sanclis  cap.  5.  et  alii,  in 
hoc  nionte  Abraham  i\  Dco  jussuin  iinmolarc 
iilium  suiini.  ,Mons  cniin  Moria,  in  (luo  id  ronti- 
gil,  viciniiscs*  monti  Caharia?,  adcoipic  uicrquc 


JM 


CO JfM£KTAniA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  XX\ir. 


unii»  idcmquc  vidctur  essemons,  in  duojuga 
sive  duos  collcs,  scilicet  Moria  et  Calvariam  , 
dissectus. 

Cur  Cliristus  extra  Jerusalem  crucifixus  sitiu 
Calvaria  ,  causam  quadruplicem,  scilicet  Litte- 
ralem,  Allegoricam,  Anagogicamet  Tropologi- 
cam,  assignat  Apostolus  Hebr.  13.  \ers.  11.  et 
seq.  Unde  conciudit  :  Exeamus  nd  eitrn  extra 
castra ,  improperium  ejus  portanles.  Vide  il)i  dicta. 
Primaria  causa  fuit,  iil  signiJicaret  virtutem 
crucis  Christi,  scilicet  fidem,  graliam,  et  Ec- 
clesiam  Ji  Judocistransferendam  adomnes  lotius 
mundi  gentes,  ut  crux  Christi  non  templi  esset 
ara,  sed  mundi,  aitS.  Leo  serm.  9.  de  Passione. 

Sft.  ET    DEDKnUNT    EI    VINtM   BIBERE    CUM    FELLE 

MISTUM  (Aral)icus,  acetum  cum  myrrha  mislum) 
KT  CUM  GUSTASSET,  NOLUiT  BiBERE.]  Inierimduni 
terebratur  et  apparalur  crux,  ejusque  fossa  , 
Christo  nonnihil  quiescenti  propinatum  est  hoc 
vinum  :  quoddemore  reis  damnatis,  ad  sitiin 
qua  in  tanio  angore  laborant  levandam,  et  ad 
confortationem,  ut  robur  habeant  ad  ferenda 
tormenta,  dari  solebat,juxlailludProverb.  31.6. 
Date  siceram  mcerentibus  ,  et  vinum  his  quiamaro 
sunt  corde.  Verum  Judcei  inaudita  barbarie,  par- 
timadludibrium,  partim  ad  tormenlum,  vinum 
hoc  Christi  felle  amaricarunt  et  corruperunt. 
Id  factum  est,  parlim  insolentia  militum,  par- 
tim  malitia  Judaeorum.  Unde  queritur  Christus 
dicens  :  Dederunt  in  escam  (TerluU.  lib.  Contra 
Jud.  cap.  10.  legil,  in  potum)  meam  fcl  :  quia  fel 
fuit  quasi  panis  et  esca;  vinum  vero  potus 
Christi.  Unde  Euihymius  :  Arbitror ,  inquit, 
fragmenta  aridi  fellis  in  aceto  emoilila  faisse ,  ut 
acetum  quidem  loco  vini  esset ;  illa  vero  fragmenta 
pro  buccella  panis  :  et  prtecipue  sane  potum  dede- 
runt,  consecutive  vero  etiam  cibum  :  his  enim  qui 
animo  destituuntur,  vinum  prcsbere  soletnus,  in- 
jccto  pane,  ut  primum  bibentes,  postmodum  etiam 
possint  edere. 

Nota  Primo,  hanc  Chrisli  potationem  aliamet 
diversam  esse  ab  illa ,  de  qua  vers.  h'^.  et  de  qua 
agunt  Lucas  et  Joannes;  quam  scilicet  Christo 
jam  crucifixoclamanti  •.Sitio,  porrexerunt.  Haec 
enim  ante  cruciflxionem  data  est  Christo,  et 
hsec  fuit  vini,  illa  vero  aceti.  Vinuni  enini  hic 
legunt  constanter  omnes  codices  Lalini,  ac  Ori- 
genes,  S.  Ambros.,  S.  Hieron.,  S.  Uilarius,  S.  Aii- 
guslinus,  1.  3.  de  Consensucap.  11.  Licet  Gr?eca 
ac  S.  Chrysost.,  Theophyl.,  Titus,  Euthym.  ct 
Syrus  pro  oIjov,  id  est  vinum,  corrupte,  ut  vide- 
tur.  legantojoj,  ideslacetum,  nisi  dicas  vinum 
boc  vocari  o-ioi,.  id  est  acelum,  quia  erat  acer- 
bum  et  acetosum.  De  hac  ergo  potationc  ait 
Chrislus  :  Dederunt  inescam  meamfel;  de  posle- 
riore  vero  vers.  68.  Et  in  siti  mea  potaverunt  me 
aceto.  Dicitur  fel  non  potus,  sed  esca,  quia  fel 
hoc  videtur  inlegrum  injeclum  in  vinum,  nec 
cum  eo  commistum,  uti  jam  dixi. 

Nola  Secundo.  Vinum  hoc  cuni  felle  Marcus 
vocat  vinum  viyrrhatum  :  quia  scilicet  vino 
nuic  imposita  fuit  myrrha  cum  frlle,  vel  certe 
niyrrha  sola  sine  felle,  ut  myrrha  ipsa  fel  dica- 
lur  ob  amaritudinem  :  ita  passim  omnes  Pa- 
ires  et  Interpretcs,  uno  dempto  C.  Baronio,  qui 
anno  Chrisli  3i.  cap.  86.  ccnset  vinum  myr- 
rhaiuni  fuisse  aromaiicum,  tam  sapore  quam 
odore  suavissimum;  ita  dictum,  quod  in  vasis 
myrrhinis,  admixtis  variis  aromatibus  condire- 
lur,  quod  licet  ipse  acute  et  eruditeprobet,  aliis 
lamen  non  persuadet :  nec  enimvinum  myrrha- 


tum  potest  dici  fel,  vel  felleum,  uli  hic  illud  vn- 
cat  Matihicus;  nec  Judaei  Christo  infensissini» 
permisissent  id  dari  Christo.  Unde  vers.  68.  illi 
silienti  propinarunt  acelum.  Denique  Baroniu:* 
suam  sententiam  revocat  in  fine  tomi  10.  ac  ce- 
terislnterpretibusassentitur,  quicensentvinum! 
myrrhalum  fuisse  acerbum  et  amarum. 

Et  cum  gustasset,  noluit  bibere.  ]  Sive  quod 
aversarelur  malitiam  Judaeorum,  qui  vinuui 
fellc  corruperant;  sive  quia  volebat  majorem 
pati  sitim  in  cruce,  ut  nobis  mortificationis 
gulae  et  sensuum  vivum  daret  exemplum. 

Quocirca  Palamon  mirae  sanctitatis  vir,  cum 
in  die  Paschatis  jussisset  S.  Pachomio  discipulo 
suo  apparare  cibum  festo  tanto  congruentem  ; 
illeque  agrestia  olera,  quibusvesci  solebat,  ap- 
parasset,  illisqueoleumcum  sale  praetermorem 
condimcnti  vice  injecisset;  Palamon  frontem 
pulsans,cunilacrymisdixit :  Dominus  meus  fuit 
crucifixus,  conlumeliis  affectus,  colaphis  appe- 
titus ,  felle  et  acelo  potatus ,  et  ego  oleum  come- 
dam?  Quare  illud  gustare  noluit,  soIitumquK 
olerumcibum  sibi  apponi  jussit.  Ita  habet  Vita 
S.  Pachomii. 

35.  POSTQUAM  autem  crucifixerunt  eum,  divi- 

SERUNT  VESTIMENTA  EJUS ,  SORTEM  MITTENTES  :  UT 

impleretur  quod  dictum  est  per  Prophetam 
dicentem  :  dlviserunt  sibi  vestimenta  mea,  et 
supervestem  meam  miserunt  sortem.  ]  Matthaeus 
partim  more  suo  brevitati  studens,  et  gesla 
Christi  conlrahens,  partim  horrescens  indigni- 
talem  et  atrocitatem  crucifixionis  Christi,  eam 
non  quasi  praesentem,  sed  quasi  praeteritam 
enarrat ,  ac  velut  oculis  ciausis  perstringit , 
dicens  :  Postquam  autem  crucifixerunt  eum. 

Nota  Primo.  Dogma  fidei  est,  Christum  non 
funibus,  sed  clavis  cruci  fuisse  afTixum,  quibus 
perforat.ne  fuere  manus  Chrisli,  ut  in  eas  manus 
suas  immiiterepossetThomas,  utpatetJoan.20. 
vers.  25.  et  seq.  Unde  psalm.  21.  dicitur  :  Fode- 
runt  manus  meas,  et  pedes  meos.  Fieri  lamen 
potest,  ut  funes  quoque  adhibiti  sint  ad  colli- 
gandum  cruci  corpus  Christi  ;  alioqui  enim 
tota  moles  corporis  &  manibus  vix  pendere  et 
sustentari  potuisset.  Imo  S.  Hilarius  libr.  10.  de 
Trinit.  ait  Christum  cruci  clavis  aflixum,  et  fu- 
nibusalligatumfuisse.  Funes  ostendunturRomae 
in  templo  S.  Crucis  in  Jerusalem,  a?dificato  a 
S.  Helena.  Addit  Nonnus  Panopolitanus  para- 
phrastes  Evangelii  S.  Joannis  cap.  19.  vers.  18. 
manus  Christi  prseter  clavos  ferreo  vinculo 
fuisse  cruci  astrictas.  Sic  enim  ait :  lllic  inter- 
fectores  ad  lignum  quadrilaterum  sublime  supra 
terram  erectum,  extenderunt  Christum,  adstrin- 
gentes  viexplicatas  utrimque  manus  ferreo vinculo, 
ct  immenso  ac  singalari  clavo  pedis  utriusque  per- 
lusculum  uno  impetu  perforatumtransfixere ,pedi- 
bus  sibimutuo  impositis  ac  complicatis ,  inflexibilc 
exitii  vinculum. 

Addunt  S.  IreuKus  ,  Justin.  et  Gregorius  Tu- 
ron.  apud  Gretserum  lib.  1.  de  Cruce  cap.  29.  in 
cruce  fuisse  suppedaneum,  sive  asserculum, 
in  quo  innixi  et  lixi  fuerint  Christi  pedes.  Verum 
in  cruce  delicatior  haec  fabrica  videtur,  ait  Lip- 
sius  de  Cruce;  nec  Christus  in  cruce  stetit,  sed 
suspensus  pependit,  ut  patet  Actor.  6.  30.  Ga- 
lat.  3.  13.  Minus  incommode  Franciscus  Lucas 
et  alii  censent,  crucem  ad  pedes  Christi  fuisse 
excavatam,  ut  calcibus  pedum  ejus  in  cavo  hoc 
receptis,  pedcs  non  incurvi,  sed  erecti  etextensi 
penderent  in  cruce. 


COMMENTARIA  IN  MATTIIiEUM.  Cap.  XXVII. 


Porro  clavos  hos  alii  Ires ,  alii  qnatuor  fiiisse 
autumant,  ut  sicul  singiil.T  manus,  sic  et  sin- 
guJi  pedes  suum  habueriiit  clavum.  S.  Brigida 
lib.  1.  Revelat.  cap.  10.  asserit  unum  pedem 
alterisuperpositum,  cruci  fuisse  aflixumduobus 
clavis,  idque  sibi  revelasse  B.  Virginem.  S.  Fran- 
cisci  stigmaia  qualuor  claves  repra;senlant,  ait 
Lucas  Tudensis  lib.  2.  conlra  Aibigenses  c.  11. 
et  ex  eo  Lucas  VVaddingus  in  Annal.  Minorum 
anno  Cbristi  122^.  niini.  19.  Minus  probabiliter 
S.  Bcrnardiis  serm.  de  triplici  custodia,  manus, 
linguae  et  cordis,  autumat  sex  fuisse  clavos  in 
manibus  et  pedibus  Christi.  Vidi  ego  Roma; 
magno  animi  sensu  clavum  Chrisli  inlegrum, 
in  templo  S.  Crucis  in  Jcrusalem,  longum, 
modicc  crassum,  quadratum,  habentem  tuber 
ingens  rotundum ,  sed  caviim ,  in  capite ,  et  sen- 
sim  tendentem  in  acumen.  Latrones  quoque 
cum  Christo  crueifixi  clavis  cruci  aflixi  sunt  : 
alioqui  enim  ex  clavis  S.  Helena  dignoscere  po- 
tuisset  crucem  Chrisli  a  se  inventam  ii  crucibus 
iatroniun  :  quod  tamen  non  nisi  per  miraculum 
fieri  potuit.  Christus  ergo  clavis  ferreis  malleo 
adactis,  fuit  cruci  affixus;  clavis,  inquam,  per 
volam  manus  (ubi  vigel  taclus,  ideoque  acris 
est  dolor)  adaclis,uii  habetcommimis  fidelium 
sensus;  itaque  passim  pictores  Chrisium  per 
volam  manus  crucifixum  pingunt.  Favet  illud 
Zachariac  cap.  13.  6.  Quidsunt  plagce  istce  in  me- 
(iio  manuum  tuaruvi? 

Nonnulli  tamen  censent  Chrlstum  crucifixum 
clavis,  non  pcr  volam  manus,  sed  per  carpum 
adactis.  Carpus  vocatur  brachii  extremitas,  ubi 
esl  pulsus,  et  ubi  brachium  jungitur  manui. 
Adactis,  inquam,  per  carpum  non  directe,  sed 
transversim,  ita  ut  per  carpum  adigerentur  in 
manum^  et  clavi  extremitas  in  extremam  ma- 
nus  superficiem  desineret,  illamque  cruci  affi- 
geret,  clavi  enim  valde  fuere  longi,  ut  patet  ex 
illo  quem  Romae  conspicimus.  Id  ita  esse  liquet 
clare,  inquii  Mallonius,  ex  sacra  sindone,  cui 
involutum  fuit  corpus  Chrisii  a  cruce  deposi- 
tum,  in  quo  hcec  sacra  Chrisli  siigmata  manifesto 
visuntiir,  quod  religiose  servatur  et  colitur 
Taurini  apud  Allobroges.  Favet  illud  psal.  21. 
ForferMnf  man«5mffff5,etc.  Idemexliibentantiquae 
picturae  Christi  crucifixi.  Ita  crucifixerunt,  in- 
Cjuiunt,  Chrislum,  tum  ut  firmius  eum  cruci  af- 
ligerenl,  tum  ut  majori  eum  dolore  afficertnt : 
eienim  major  fiiit  dolor,  quo  longior  clavoruin 
fuit  per  carpum  manumquc  ductus ,  ideoqu»; 
longior  plaga  et  vulnus  :  et  quia  hoc  vulnus 
transversum  et  longum,  ex  graviiate  corporis, 
el  brachiorum  carpum  manumque  degravan- 
tium,  jugiter  cfiiciebatur  majus  et  produclius. 

Secundo,  acerbitas  crucifixionis  Chrisli  patet, 
Primo,  ex  co  quod  in  ea  clavis  perfossae  sunt 
manus  et  pedes  ;  ubi  sensus  tactus  est  aculissi- 
mus.  Secundo,  quod  in  crucc  totum  corporis 
pondus  ex  manibus  transfixis  pependerit.  Tei- 
lio,  quod  dolor  hic  diulurnus  sil,  adeo  ut  Chris- 
tus  per  tres  horas  vivus  in  hoc  crucis  cruciaiii 
vixerit :  hinc  crux  i  cruciando  dicta  est.  Undo 
mystice  applicatur  Christo  illud  de  Jerusalem  ad 
litteram  dictum  Thren.  1.  Ovos  omnesqui  trans- 
itis  per  viam,  attcndile  et  vidctc,  si  est  dotor  sicul 
dolor  mcus.  Qui\r\o ,  in  cruce  distensa  fuerunt 
•  hrachia  et  membra  Christi,  ado  ut  singula  ejus 
ossa  numerari  possent,  juxta  illud  :  Foderuni 
Iq.  d.  Fodiendo  fossas  fecerunt)  manus  meas,  rt 
ped£s   meos,  dinumeravcrunt  onmia  ossa  mea, 


5C3 

Psal.  21.  Unde  S.  Catharina  Senensis  dictiiabat 
maximum  dolorem,  quem  Christus  sensit  iii 
crucr,  fuisse  in  peclore;scilicet  in  extensione  , 
indcqueconsequente  disjunctione  ossum  pecio- 
ris,  idque  se  experienlia  didicisse,  cum  a  Chrisio 
omnium  ejus  dolorum  particeps  facta  fiiif.  Et 
raiiofavel:  illa  enim  ossa  pectoris  data  sunt  ad 
defensionem  cordis ,  et  inde  fil  iminanis  dolor. 
Ita  habet  ejus  Viia  lib.  2.  cap.  29.  scripta  per  Am- 
brosium  Catharinum.  Oret  quis  extensis  bra- 
chiis  per  duo  vel  tria  Miserere,  et  sentiet  quan- 
tus  sil  hicdolor.  Notat  Genebrardus  in  psal.  21. 
20.  pro  dinumeraverunt,  hebr.  esse  "i-roN  asapper, 
id  est,  dinumerabo ,  id  esl,  dinumerarc  possim 
ego,  aeque  ac  quivis  aliusmeinspiciens;  ideoque 
Noslrum  vertere,  dinumeraveiuint ,  id  est,  dinu- 
merare  poiuerunt :  quia  Christus,  inquit ,  hac 
dislentione  artuum  tantum  crucialumscnliehat, 
ut  ipsi  non  vacaret  ossa  sua  diniimerare. 

Tcrlio,  Christus  cum  spinea  corona  fuit  cru- 
cifixus  uiijam  dixi.  Rursum  inter  duos  latrones, 
quasi  corum  princeps.  Item  nudus  more  Roman.. 
Imo  multi  Doctores  cum  S.  Ambrosio  et  S.  Bona- 
ventura  docent,  ne  verenda  quidem  habuisse 
tecta  et  velata,  licel  id  putet  Abulensis,  Dion. 
Carthus.  et  Barradius,  quod  id.  inhoneslum  sit 
coram  viris  et  feminis ;  sed  magis  indecora  pas- 
sus  est  Christus.  Ita  Gretserus  lib.  1.  de  Cruce 
c.  22.  et  Suarez  3.  p.  q./46.  art.  8.  sect.  ti.  et  Franc. 
Lucas  hic  :  qui  sane  Christo  summe  pudico  et 
verccundo,  summus  fuit  pudor  et  dolor.  Audi 
S.  Ambrosium  lib.  10.  in  cap.  23.  Lucae  -.Nudus, 
ait,  crucem  ascendit ,  nudum  ecce  video.  Talis 
ergoasccndatquisceculum  vincere parat ,  ut  sctculi 
adjumenta  non  qucerat.  Victus  est  Adam,  qui  ves- 
timenta  quwsivit  :  vicit  ille ,  qui  vestimenta  depo- 
suit,  et  talis  ascendit ,  qualcs  nos  auctore  Deo  na- 
tura  formavit.  Sed  Adam,  inquit  D.  Taulerus 
c.  33.  Exerc.  vitre  Christi,  ob  amissam  innocen- 
tiam  tegere  se  ct  vestibus  operire  festinavit  : 
Christus  vero  nudatus  est ,  eo  quod  intcgram  et 
illcesam  servarat  innocentice  purilatem ,  nec  ulto 
ei  alio  tegmine  opus  erat.  Hinc  Christi  exemplum 
sequi  volens  S.  Franciscus,  in  morle  nudum  sc 
in  terra  prostravit,  ut  dixi  Matlh.  5.  ad  illa  : 
Beati  pauperes  spiritu. 

Hacc  cogitans  S.  Flavia  virgo  nobilissima  ef 
Martyr,  sororque  S.  Placidi  Martyris,  cum  jussu 
Manucliac  tyranni  nuda  suspenderetur,  utChris- 
tiim  negaret  :  Ego ,  inquit,  nontantumnudilatem 
corporis  sustinere  parata  sum,  sed  etiam  gladium 
et  ignem  propter  eum,  qui  pro  me  denudari ,  fla- 
geilariet  crucifigi  voluit.  Ita  liabent  acta  S.  l'la- 
cidi  apud  Surium  ad  diem  o.  Octobris. 

Quarto.  passim  censent  Chrislum  in  cruce 
humi  strata  fuisse  crucifixum  :  ita  enim  fiebai 
in  illis  qui  crucem  suam  ferebant,  secus  esl  di- 
illis,  qui  in  cruce  priiis  fixa,  v.  g.  in  patibulo 
jam  erecto  suspendebantur.  Humi  ergo  Chrisium 
fuisse  cruci  aflixumcensent  S.  Anselmus,  Laur. 
Juslinianus,  Abulensis,  Gretserus  et  alii.  Alioqiii 
enim,  inquiunt,  difhcilior  fuissct  Christi  cruci- 
fixio  in  cruce  alla  et  erecta.  Contrarium  tamcD, 
scilicct  Christum  in  cruce  erecta  fuisse  cruci  af- 
fixuin, nimirum  ita  ut  stans  in  suppedaneo  altior* 
extenderel  manus,  ut  faciie  fiierit  illas  clavjs 
adcrucemjam  in  terra  firmatain  configere,  do- 
celNonnus,  cujus  verba  jaivi  citavi,  et  S.  Bona- 
ventura,  Lipsius  tract.  deCriice,  Joan.  Molanus 
tract.  de  Imag.  et  picturis,  Tole'us  et  Ribera  iii 
cap.  19.  S.  Joan.  v.  18.  ac  S.  Brigiiia  !ib^  k  RevcU 


.34 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XXVII. 


cap.  15.  ac  ibidcm  Consalvus  Duranlus,  ilem 
Daniel  Mallonius  comuiontans  in  Alphonsi  Pal- 
leolli  lil)runi  ile  Stigniat.  S.  Sindonis  c.  lo.  Favel 
illud  Cant.  7.  8.  Aicendum  in  palniam,  ct  apprc- 
hendain  fructtis  cjtts.  Vide  ibi  dicla.  Niliil  in  liac 
«juaestione  deliniunt  Salmeron,  Suarezel  Lorinus 
iu  psal.  21.  V.  17.  nec  ego  definio. 

Quieres,  cur  Chrisius  sit  cruciflxiis  polius 
quam  combuslus,  lapidalus ,  capile  plexus? 
Uesp.  Causa  litieralis  fuit,  quod  Judivi  ex  odio  in 
Chrislum,  utejus  nonien  et  sectam  infamarent 
et  plane  abolerent,  voluerunleum  morlesumme 
infami  plectere.  Talis  auiem  est  mors  crucis. 
Hac  de  causa  crimen  ei  imposuerunt,  quod 
affectasset  regnum  Judaeae  ,  et  Caesari  rebellas- 
set  :  rebelles  autem,  seditiosi  et  regnum  am- 
bientes  jure  Roniano  crucifigebantur,  ul  qui  vo- 
luerant  ceteris  emiuere  in  regno,  ceterisemine- 
rent  in  patibulo.  Adde,  vidcri  Judasos  crucis 
supplicium  Barabbac,  quasi  seditioso  et  latroni 
famoso  debitum,  voluisse  in  Christum  tranferre. 
Unde  electo  ab  eis  Barabba  pree  Christo,  illico 
contra  Christum  clamare  coeperunt,  Crucifige 
eum.  Causa  ex  parte  Dei  fuit,  quia  placuitDeo 
per  stultiliam  crucis  salvos  facere  credenies. 
Crux  enim  Jtidceis  est  scandaltim,  Gentibtis  stul- 
(itia,  ipsis  aulem  vocatis  et  electis  Dei  virtus  et 
sapientia,  uti  fuse  docel  Paulus  1.  Corintli.  2. 
Accedit,  quod  victimae  olim  elevabantur;utsig- 
nificaretur  eas  ofTerri  Dco,  deinde  igne  cremya- 
banlur.  Sic  Christus,  qui  totum  seexpansisbra- 
chiis  Deo  Patri  in  holocauslum  etviclimam  pro 
peccatis  nostris  oblulit,  elevatus  fuit  in  cruce, 
ihique  dolore,  el  magis  amore  hominum,  assus 
et  tostus;  sicut  ejus  tjpus  agnus  paschalis,  dis- 
lentus  in  veru  per  modum  crucis,  assabatur. 

Causoe  morales  ex  parie  Christi  et  hominum 
fuere  variic.  Prima,  ut,  sicut  Adam  et  Eva  pec- 
carunt  extendendo  manus  ad  lignum  veiitum, 
isic  Cln-istus  peccatum  hoc  lueret  extendendo 
manus  ad  lignum  crucis.  Ita  S.  Aug.  in  Append. 
de  Diversis  serm.  tx.  Unde  canlt  Ecclesia  :  Per 
lignuvii  servi  facti  sunuts,  et  per  sanctam  cruceni 
liberati  sumus.  El :  Ut  unde  mors  oriebatur,  inde 
vita  resurgeret  ^  et  qui  in  ligno  vincebat ,  in  ligno 
quoque  vincerelur.  EA.  S.  Gregorius' Nazianz.  in 
orat.  de  seipso  ad  Arianos  :  Ad  vitce  ligntim 
undn  excideramus ,  per  ignominice  (ignum  revocali 
sumus.  El  S.  Amhros.  in  Lucie  cap.  d.  Mors  per 
arborem,  vita  per  crucem.  Imo  ipse  Christus 
Cant  8.  Sub  arbore  malo  suscitavi  te.  Ibi  corriipla 
cst  mater  tua,  ibi  violata  est  genilrix  ttia.  Rursum 
crux  est  expiaiio  et  remedium  concupiscenti.-c 
expeccato  Adcc  contractae ,  quae  fonsetorigoest 
omnium  peccatorum  :  quare  exemplo  crucis 
suse  docet  nos  Christus,  concupiscentiam  nos- 
Iram  assidue  crucifigere  et  mortificare,  si  pec- 
cata  cavere  et  animam  ealvare  velimus.  Itu 
S.  Athanas.  de  Incarn.  Verbi. 

Secunda ,  ut  pendens  in  aere ,  inter  coclnm  et 
terram,cu;liies  terrenis  reconciliaret.  Ita  sanrJi 
Ambr.  in  Lucse  cap.  23.  Vt  non  sibi  soli,  inquii, 
sed  omnibtts  vinceret ,  mantis  in  crucc  exlendit , 
qiio  omnia  ad  se  iraheret;  ut  nodo  morlis  exiita, 
jugo  fidei  suspensa,  coclestibus  ea,  quie  priuseranl 
teiTcna,  sociaret.  S.  Cyprianus,  vcl  quisquisest 
aucior,  iract.  de  Passione  ait :  Considero  operu 
tua,  et  admiror  tc  cruci  intcr  damnatos  affixum , 
jam  ncc  tristeni,  nec  pavidum,  sed  stippliciorinn 
victorem,  elcvatis  manibus  triumpluintem  de  Ama- 
l''^r,  ct  quasi  sanctificantcm  de  excelso.plebem,  et 


elevatum  in  stibliiin ,  et  quasi  ccslo  proximum, 
superioribus  infcrentem  cOnsummati  agonis  vcxil' 
Itim,  et  inferioribus  erexisse  scalam  in  Palris 
occuTsum. 

Hinc  S.  HierOn.  hic  docet,  Cln-istum  in  cruce 
per  quatuor  e}us  cornna,  quasi  amplecti  lotum 
mundum,  ejusque  quaiuor  plagas  :  Ipsa  speciet 
crucis, inquit,  qtiid  esl  nisi  formaquadratamundi? 
Oriens  de  vertice  futgcns ,  Arcton  dextra  tenel , 
Auster  in  lceva  consistit ,  Occidens  sub  plantis  ftr- 
mattir.  Vnde  Apostolus  dicit ,  Vt  sciamus  quoe  sit 
altitudo,  et  latiludo,  et  longitiido,  ct  profundum. 
Aves  qiiando  volani  ad  cnthera,  formam  trucis 
assumiint  :  homo  natans  per  aauas ,  vei  orans, 
forma  crucis  visitur  :  navis  pcr  maria  ,  antennu 
cruci  similata  stiffiatur.  Et  S.  Gregorius  Nazianz. 
in  carm.  de  Virgin. 

Quin  eliam  expandens  sacrati  corporis  arliw 

In  fines  orbis  ,  mortalc  e\  ilnibus  orbis 

Coliegit  genus,  aique  liominem  contraxitin  unum  , 

Et  mcdiis  magnx  |X)suit  deitaiis  iu  uluis. 

Iloc  esl  quod  ait  Christus  :  Egosi  exaltaius  fuero 
d  terrii ,  omnia  traliam  ad  meipsum,  Joan.  12. 32. 

Terliam  dat  S.  Athanasius  de  Incarn.  Verbi  : 
Nam  si  ideo  venerat ,  ut  nostra  piacula  execra- 
lionesque  portaret,  quomodo  aliaratione  execratio 
aut  piaculum  fnisset ,  nisi  execrabilem  mortem  in 
se  recepisset?  Est  autemhoc  ipsam  crtix ,  quemad- 
modiim  scriptum  est  :  Execrabilis  qiiicumque  in 
ligno  pendet,  Deuter.  21.  25.  Galat.  3.  13. 

Accedit,  quod  in  cruce  omnia  poenaium  ge- 
nera  concurrunt  :  quare  illa  Christus  in  sua 
crucecomplexusest,  ut  Martyribusdaretexem- 
plum  quaelibet  supplicia  perferendi.  Crux  enim 
manus  pedesque  secat  ut  gladius,  corpus  dis- 
tendit  ul  equuleus,  lacerat  ut  ungula,  laniai  ut 
bestiae ,  urit  cri>ciatque  ut  focus ,  adeoque  lento 
quasi  igne  hominem  assat  et  necat,  eic.  Quare 
Christus  omnium  Mailyrum  tormenta  sensit, 
illaquc  sibi  repraesenlavit  et  pro  iis  afflictusfuit, 
ut  omnibus  virtutem  illa  superandi  impetraret : 
nimirum,  ut  aitB.  Laurent.  Juslin.  lib.  de  Tiium- 
phali  Chrisli  agone  c.  19.  in  Stephano  lapidaba- 
tiir,  in  Latirentio  assabatur ,  sicque  in  singuUs 
singtilii  Martyritm  ceterorumquejustorum  sustine- 
bat  lormentcu 

Quartam  dat  S.  August.  Appcnd.  de  Diversis 
serm.  69.  Notiiit,  ait,  lapidari,  aiit  etiam  gladio 
percati,  qiiia  videlicet  nossempernobiscumlapides 
atit  ferriim  ferre  non  possiimus ,  qtiibus  defenda- 
mtir.  Elegit  vero  crucem  qtice  levi  motu  manus 
exprimilur,  qua  ei  contra  inimici  versiitiasmiini- 
miir.  Hoc  est  quod  ait  Paulus  Galat.  3.  Chrislus 
redemit  nos  de  maledicto  legis ,  factiis  pro  nobis 
malcdictmn.  Srriptumestenim  :  Maledictus  omnis 
qtiipendet  in  ligno,  utin  gentibusbenedictio  Abrahw 
fierel  in  Christo  Jesti. 

Quiniam  assignatS.  Anselm.  in  epist.  adPhil. 
cap.  2.  Tam  pessimam,  inquit,  mortein  Salvator 
elegit ,  iit  omnem  morlem  occideret.  El  ut  ait 
S.  August.  psalm.  140.  Vt  discipuli  ejits  mortem 
non  modo  no7i  timerent ,  scd  nec  gentis  mortis 
horrescerent.  Ideni  S.  Aug.  lib.  de  Agone  Chris- 
tiano  cap.  11.  Nolite,  aif,  timere  contiimelias 
et  criices  et  morlem,  quia  si  nocerent  homini,  non 
ca  pateretur  liomo.  qitem  susccpit  FHiiis  Dei.  Sic 
elS.  Tlioai.  3.  p.  q.'6S.  art.  U. 

Sextam  dat  S.  Athanasius  de  Incarn.  Verbi  : 
Dominus  venic ,  inquit.  at  diaholiim prcmpitarai , 


COMMENTAP.IA  IN  MATTII/EtM.  Cap.  XXVII. 
€t  viam  ad  ccelum  nobls     in  Jonnnrni  :  IJgnum,  inqiilt,  Inqco  firn  rrnnt 


an-cmque  purificarct, 

invcniret.  Ergodthuilin  acre  crucifigi.  Eauidem 
ralionem  dat  S.  Chrysost.  hom.  dc  crucc  cL  la- 
trone.  Plures  alias  cansas  congerit  S.  Tl)omas  3. 
p.  q.  liO.  art.  U.  Jac.  Hosius  1.  1.  de  Cruce  Irium- 
phanle  c.  10.  et  Grclseius  jijj.  1.  deCruccc.  hl. 
ct  42.  Dcniquc  D.  Basilius  homil.  de  humiiii. 
Diabolus,  inquit,  in  eo  crucijixus  cst,  quem  se 
crucifixurum;  et  in  co  mortuus ,  quem  morte  se 
extincturum  spcraverat.  Accedit  D.  Leo  serm.  10. 
dc  Passionc  :  Clavi,  inquil,  Chrisli  perpetuis 
diabolum  fixere  vulneribus ,  et  sanctorum  poena 
membrorum,  inimicarum  fuit  interfectio  potes- 
tatum. 

Porro  in  cruce  verum  fuil  illud  psal.  95.  juxta 
Scptuag.  oiim  lectum  :  Rcgnavit  d  ligno  Deus, 
quia,  ut  aii  S.  Ambros.  in  cap.  23.  Lucae  :  Licet 
in  cruce  erat  Dominus  Jesus,  supra  crucem  tamen 
regis  majestate  radiabat.  Et  ut  ait  S.  Aug.  Cliristus 
domuit  cn'bem  non  ferro,  sedligno.  Cruxergofuit 
currus  triumphalis  Christi,  in  quo  ipsc  de  dia- 
bolo,  pcccato,  morte  et  inferno  triumphavit. 
Hinc  S.  Aml)ros.  lib.  10.  in  Lucae  cap.  23.  crucem 
vocat  curram  triumphaloris  ,  et  iriumpfiale  pali- 
bulum. 

Hinc  et  crux  dicitur  compacta  fuisse  ex  cu- 
presso,  cedro,  palnia,  olea.  Unde  carmen  : 

Lignacrucis  palma,  cedrus,  cupressus,  oliva. 

Quod  citat  Glossa  in  Clcment.  1.  de  summa  Tri- 
nitate.  Et,  Corpus  tcnet  alta  cupressus.  Et,  Pars 
est  oliva  suprema.  Vide  nostrum  Grelserum  I.  1. 
de  Crucc  cap.  5.  ex  S.  Chrysost.  In  crucc  cnim 
Christus  quasi  cedrus  exallatus  fuit,  quasi  cu- 
pressus  comata  pulchruit,  quasi  oliva  gratia; 
oleum  fudit ,  quasi  palma  victrix  de  morle 
iriumphavit.  Quocirea  S.  Cyprianus,  vel  quis- 
quisest  auclor,  tract.  dePassion.  ait :  Ascendisti, 
Domine,  pulmam  :  quia  illud  crucis  tum  lignuin 
portendebat  triumphum  de  diabolo ,  vcl  de  princi- 
patibus  et  potestatibus  et  nequitiis  spiritualibus 
vicloriam,  crantque  in  manibus  tuis  duo  cornua, 
m  quibus  erat  fortiludo  tua  abscondita,  et  impe- 
rium  tuum  super  humerum  tuum  :  tu  ipse  patibuli 
tui  bajulus,  heerebas  ligno  quod  luleras,evectionis 
et  passionis  anxietates  sustinens  et  labores.  Consi- 
deravi  opera  tua,  et  cxpavi. 

Denique  Deus  voluit  crucem  Christi  essc 
Primo,  pretium  redemptionis  nostrae;  Secundo, 
librum  sapientise  divinrc;  Tertio,  speculum 
omnis  virtutis  etperfeciionis.  Librum  sapienti» 
Del  dico,  quia  in  crucis  atrocitalc  Christus 
Primo,  ostenditsummum  inhomines  amorem, 
utpote  pro  quibus  lam  atrocitcr  et  ignominiose 
crucifixus  sit  :  Secundo,  gravitatem  pcccali 
mortalis,  uipoie  quod  non  nisi  morie  crucis  ex 
justoDei  decreto  expiari  poluerii :  Tertio,  acer- 
bltatem  poenarum  gehennfe.  Si  enim  Deus  casli- 
gavitadeopeccatumalientimin  Christo  filiosuo, 
quomodocastigabitpeccata  propria  in  ipsis  vilis- 
simis  peccatoribus  in  ignegehcnnje?  ISamsiinvi- 
ridi  ligno  lutc  faciunt ,  in  arido  quid  ftet?  Quarto, 
quanti  facienda  sit  anima  hominis  cujuslibet, 
utpotc  cujus  pretium  fuit  vita  Chrisli,  quo  ipse 
eam  appreliavit  et  redemit;  quanioquc  sludio 
animarum  salus  procuranda  sit,  ne  sanguis 
Christi  pro  illis  inaniler  sit  enusus,  et  quasi 
perdlius.  Quinto,  quanta  sil  fuiura  feliciiasBca- 
torum  increlo,  utpote  quic  empia  sit  lormcntis 
\  Christo  iQ  cruce.  Jureergo  S.  Aug.  Iract.  119. 


mcmbra  patientis,  etiam  cailiedra  fnit  mogittri 
doceniis. 

Ciux  quoquc  est  spcculr.m  omnis  virtiitis  ct 
perfectionjs,  qulaChristus  in  cruceostendit  api- 
cem  et  culnicn  summae  hiimililatis,  paupertatji», 
patientiic,  foriitudinis,  constantiae,  mortifica- 
tionis,  obedienliae,  charitatis,  celerarumque 
virtutum  omnium.  Inspice  ergo,  o  Chi-istiane, 
ct  fac  secundum  cxemplar,  quod  tibi  in  monte 
Calvarice  monslratum  est ,  Exodi  25.  vers.  40.  Hoc 
est  quod  ait  Aposlolus  Ephcs.  2.  in  charitate  ra- 
dicati,  ut  possitis  C07nprehendere  cum  omnibus 
sanctis,  quce  sit  latitudo ,  et  longitudo,  et  subli- 
milas,  et  profundum,  scire  etiam  supereminentem 
scientice  charilatem  Christi.  Vide  ibi  dicta.  Quo- 
circa  Martyres  meditatione  crucis  Christi  anima- 
bant  se  ad  cruces  quaslibet.  Ita  S.  Feliciila 
virgo  et  martyr  S.  Petronillae  coUactanea,  cuiu 
in  equuleo  torqueretur,  exultans  dicebat ;  £n 
Christum  sponsum  video,  qui  prome  tanta  susti- 
nuit.  S.  Jgnatiusepist.  adRomanos  :  Amormeus 
crucifixus  est.  SS.  Marcus  et  Marcellianus  fratres 
et  Martyres  crucifixi  :  ^unquam,  inquiebant, 
tam  jucunde  epuluti  sumus,  quam  libenter  luec 
Christi  causa  perferimus,  in  cujus  amore  nunc  fixi 
esse  cccpimus.  Ltinam  nos  tam  diu  pati  sinat , 
quamdiu  corruplibili  hoc  corpore  vestiti  erimas. 
Ita  crux  Chrisli  quasi  mel  dulcorat  cruces 
Sanctorum.  SS.  Savinus  ct  Cyprianus  Martyres 
Brixiani  superrotasextensietdilacerati,  gratia» 
agentes  Deo  canebant :  Quam  dulcis  est  dilectio 
tua,  DominelS.  HesteriaBergomas  virgo  ctMar- 
tyr  :  En,  inquit,  cervix  mea  prcesto  est ,  in  hanc 
scevite  :  hanc  pro  Christi  Domini  mei  fide  libenti 
animo  irado.  SS.  Eusebius,  Pontianus,  Vincent. 
et  Peregrinus  Martyres  sub  Commodo  Imper. 
cum  in  equuleo  quasi  in  cruce  distenti  nervis 
et  fustibus  caederentur,  insiillabanl  tortoribus  : 
Nvlite  remitlcre  :  ante  enim  vobis  tempus ,  quam 
nobis  animus  pro  Christo  paliendi  deficiet.  Cumque 
Vitellius  praeses  tantam  in  tormentis  laetitiam 
magia;  tribueret,  S.  Vincentius  respondit  :  Aon 
gaudemus  nisiin  Domino  Jesu  Christo.  Haecomnia 
recenset  Philippus  Ferrarius  in  Catalogo  Sanc- 
torum  Italiae.  Sic  hoc  saeculo  Christiani  pro  fide 
Christi  in  Japone  crucifixi  exultabant,  quod  si- 
miles  essent  Christo  crucifixo,  et  crucem  cruci 
rependerent.  S.  Franciscus  beatum  sc  icstima- 
bat,  quod  pcr  impressa  calitus  sibi  quinque 
vulnerum  Christi  sligmata ,  conformis  esset 
Christo  crucifixo.  Gaudeant  et  Religiosi,  quod 
per  tria  vota  quasi  per  tres  clavos  Christi  amore 
suscepios,  cum  cocrucifigantur.  Qua  de  re  vide 
elegantcm  el  piam  orationem  Abbatis  Pinufii 
apud  Cassian.  lib.  6.  de  Instit.  renunt.  cap.  34. 
et  seq.  ac  Hieron.  Platum  lib.  2.  de  Bono  status 
Religiosi  cap.  11.  Denique  pie,  vere  et  pathetice 
Franc.  Salcs.  nuper  Episc.  Genevensis : 

Aut  amor ,  aut  furor  est ,  qui  te,  bone  Clirislc,  peremit  : 
Esi  ainor ,  ct  furor  est ;  hic  meus,  ilie  tuus. 

Quaercs  Secundo,  quo  tcmpore  Christus  sit 
crucilixus?  Resp.  Christus  dic  25.  Marlii  in  utero 
Virginis  conceptusest,  ctpost  33.  annos  eodem 
(iie  crucifixus  est  in  requinociio  verno,  natus 
vero  est  die  25.  Dccembris  in  solstitio  hybcrno. 
Lnde  et  Ecclesia  in  Martyrologio  die  25.  Martii 
recolit  meiuori;im  S.  Dismae  latronis,  qui  cum 
Chrislo  crucifixus  ab  co  conversus    audivii  ;. 


'II' 

t-w  J 

llodic  mecum  eris  in  paradiso.  Idem  docelS.  Aug. 
lil).  18.  Civit.  cap.  ullim.  Clirysost.  Teriullianus, 
L).  Tliomas,  S.  Anlonius,  riatina,  el  Usuardus, 
<|uos  cilal  el  scquitur  Suarez  3.  p.  disput.  iO. 
secl.  5.  in  linc.  lli  omncs  docenl  Christum  pas- 
sum  die  25.  Marlii,  ita  ulillo  die  prcecise  cxple- 
vcril  ih'  annos  a  conceplione  el  incarnationc 
sua.  Hinc  L.  Dextcr  in  Clironico  ad  aimum 
Cliristi  3^.  Christus  Dominus,  inquit,  in  crucem 
iiitus  Vlll.  Calend.  Aprilis  (hoc  est  dic  25.  Mar- 
I  i  i )  iavidia  Judccorum  crucifixus ,  pro  salutc  totius 
i^iueris  liumani  libenter  viortem  oppetit.  Hinc 
rursum  in  appendicc  ad  Adonis  Martyrol.  quam 
rdidit  nostcr  Heriberlus  Rosweydus ,  ad  diem  25. 
Martii  sic  iegimus  :  Uierosolyma;  Dominus  nosler 
■Jesus  Cliristus  crucijixus  est,  ct  in  cadcm  civitate 
passio  S.  Jacobi  Apostoli ,  sicul  in  Actibus  Aposto- 
lorum  legitur.  Eodem  die  immotalio  Isaac,  et 
iransilus  fdiorum  Israel  per  mare  liubrum  :  quo- 
I  um  ulrumque  fuit  lypus  Chrisli  in  cruce  pro 
nobis  immolati  :  Et  vicloria  Micliaelis  Arcliangeli 
contra  draconevi.  Undeinferas,  eodem  die  crea- 
lum  esse  a  Deo  mundum  :  nam  simul  cum  eo 
creali  sunlangcli,  quimox-acreatione  coeperunl 
dueliare. 

Resp.  Secundo,  Christus  die  25.  Marlii  cruci- 
fixus  est  in  meridie.  S.  Joannes  enim  ait 
cap.  19.  IZi.  Erat  liora  quasi  sextci,  scilicet  ab 
oriu  solis,  quae  esl  in  meridie.  Uices,  Marcus 
cap.  15.  25.  ait  :  Erat  autem  liora  tertia,  et  cruci- 
fixerunt  cuvi.  Resp.  Erat  hora  tertia  non  inci- 
piens,  scd  fmiens  :  fmis  autem  horae  lerlisecrat 
inilium  sextae;  hse  enimhoras  olimapud  Juda^os 
( l  Romanos  lernas  modernas  continebant.  Non 
aliud  velle  Marcum  patet  cap.  15.  33.  dum  ait  : 
Et  factahorasexla  tenebrce  factce sunt  super  totavi 
lerram.  Hae  enim  tenebrac  cceperunicum  cruci- 
fixione  Chrisli,  uli  patebit  v.  hh.  Causam  sivc 
congruenliam  dat  Theo|)hylactus  :  Sexta  die, 
inquit,  liomo  est  conditus ,  qui  et  sexta  hora  de 
ilgno  comedit :  qua  igilur  liora  Dominus  hominem 
xondidit ,  eadevi  et  lapsum  curavit.  Sexta  die  et 
sextahora  cruci  affixusest.  SimiliterinterLalinos 
Beda  Marcum  cnarrans  ;  Rationis,  ait,  ivio  di- 
vince  pietatis  ordo  poscebat,  ut  qua  hora  primus 
Adam  peccando  moiHem  luiic  viundo  invexerat , 
eadem  liora  secundus  Adavnnortem  moriendodcs- 
irueret.  Meridie  enim  Adam  cibum  vetilumgus- 
tarat,  Genes.  3.  v.  8. 

Porro  cadem  diecreatum  esse  Adam,  scilicot 
in  iequinoctio  verno,  eteadem  hora  comedisse 
pomum  vclilum,  qua  Christus  in  cruce  moriens 
culpam  expiavii,  et  eum  quasi  recreavit,  mulii 
censent,  inter  quos  Tcrlull.  L  1.  carmin.  coniia 
Marcion.  ila  canit : 

Qua  (lie ,  quove  ioco  cocidit  clarlssimus  Adam  , 
Hac  eadeiii  redeuiitc  die  volventibusannis, 
In  stadio  ligiii  fortis  congressus  allilcta, 
Extenditquc  minus  pffiiiam  pro  iaude  seculus, 
Devicit  morlcm  ,  clc. 

Quodveroattin6tadhoram,itadocuitProcopius 
in  cap.  3.  Genes.  Christus,  inquit,  amarampas- 
.Honem  passus  est  ipsis  horis,  quibus  Adam  edit; 
scilicet  ab  lioro.  srxta  ad  lioram  nonam.  Adamus 
inim  hora  sexta  comedil  :  est  enim  ea  liora  quasi 
certa  rcgula  hoviinibus  constituta ,  lU  cihum 
capiant. 

Nota,  Christum  ita  fuisse  crucifixum,  ul  facic 
ab  Hierosojymis  aversa  (quasi  qui  ejus  hostis, 
.udignijs  essei  oam  mtuen,  sed  revera  quasi 


COMMENTARIA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXVlL 


impios  Judgeos  reprobalurus,  el  Geulcs  clcclu- 
rus)  Occidentem,  puta  Italiam  et  Romam  spec- 
laret.  Inde  Christiani  ex  Apostolorum  institu- 
tione  orant  ad  Orientem ,  quasi  Christi  crucifixi 
faciem  inlucntcs  :  hinc  et  templa  eorum  respi- 
ciunl  Orienlem,  in  quibus  imago  Cbristi  cru- 
cifixi  Occidenlem  prospicit,  quam  qui  adspiciunl 
et  adorant,  necessario  Orientem  spectant.  Ita 
Damascenus  lib.  h.  de  Fide  cap.  13.  S.  Hieron., 
Beda,  Germanus,  Sedulius,  Adrichom.  et  alii, 
quos  citat  et  sequilur  Alphonsus  Paleottus  dc 
Christi  Sligmatibus  c.  20.  p.  278.  num.  27.  Hoc 
est  quod  Judegis  praedixit  Jerem.  cap.  18.  17. 
Dorsum ,  et  non  faciem  ostendam  eis ,  in  die  per- 
ditionis  eorum.  Et  David  psalm.  65.  7.  Oculi  cjiis 
super  gentes  respiciunt. 

Porro  modum  crucifixionis,  sibi  in  monte 
Calvariae  oranti  a  Christo  revelatum ,  scribit 
S.  Brigitta  lib.  7.  Revel.  cap.  15.  ubi  sic  ail : 
Dion  coactus ,  sed  stalim  voluntarie  exendit  bra- 
chium  suum,  et  aperta  sua  dextera  manu,  posuit 
eam  in  cruce,  quam  illi  scevi  tortores  immaniter 
crucifixerunt ,  perforabant  eam  clavo  per  illam 
partem  quaos  solidius  erat;  lunc  eliam  trahentes 
cum  fune vehementer  nianum  ejus  sinistram,cruci 
affixerunt  eam  simili  modo.  Deinde  extenso  corpore 
uUra  modum,  junctos  pedes  affixerunt  in  cruce 
duobus  clavis,  et  in  tantum  extenderunt  iUa  glo- 
riosa  inembra  in  cruce  vehementer ,  quod  quasi 
omnes  vence  et  nervi  ejus  rumpebantur.  Eadem 
lib.  1.  ReveL  c.  10.  Christi  in  cruce  figuram  et 
livores  ex  revelatione  B.  Virginis  ita  describit  : 
Timc  oculi  ejus  apparuerunt  semimortai,  maxillce 
cjus  submersce  et  vultus  lugubris ,  osejus  apertum, 
et  lingua  sanguinolenta,  venter  dorso  inhcerens 
co)tsumpto  liumore ,  quasi  non  haberet  viscera. 
Omne  corpus  pallidum  et  languidum ,  ex  flexu  et 
cgressione  sanguinis.  Manus  et  pedes  ejus  rigidis" 
sime  extenti  erant ,  el  Juxta  formam  crucis  cruci 
attracti  et  conformati.  Barba  et  crines  ex  toto 
respersi  sangaine.  Itaque  cum  filius  meus  sic  lace- 
ratus  et  ilvidus  slaret ,  solum  cor  recens  erat , 
quia  optinm  et  fortissimce  naturcB  erat.  Et  lib.  /j. 
cap.  70..  Tanc  color  mortis  in  partibus ,  quibus , 
prce  sanguine  aspici  potuit ,  accessit,  dentibus 
viaxilUe  inhcnserunt.  Costcs  vero  attenuatcB  dinu- 
merari  potercmt.  Venter  aulem  consumptis  humo- 
ribus  dorso  appUcatur ,  etjam  naribus  attenuatis , 
cum  cor  prope  scissionem  esset ,  totum  corpus  ejus 
contrcviuit ,  et  tunc  barba  ejus  super  lyectus  ejus 
cecidit. 

Denique  Laclant.  lib.  h.  cap.  26.  Quoniam, 
Inquit,  qui  in  patibulo  suspenditur,  etconspicuus 
est  omnibus ,  ct  cetcris  altior ,  crux  potius  electa 
est  ,  qufB  significca-et  iUum  tam  conspicuum , 
lamque  suhUmem  futurum,  ut  ad  euvi  cognoscen- 
duvi  pariter  et  coiendum ,  cuncia'.  nationes  ex 
omnlorbe  concurrerent ,  elc.  ExteraUt  ergo  inpas- 
sionc  manus  suas,  orbevique  dimensus  est ,  utjam 
tunc  osicndcrel  ab  ortu  soUs  usqiie  ad  occasum , 
magnum  populum  ex  omnibas  Unguis  ei  tribubus 
congregatum ,  sub  alas  suas  esse  venturum,  sig- 
numque  iUiul  viaximum  atque  subiime  frontibus 
suis  suscepiuram.  Jam  cetera  quae  ad  crucem 
spectant ,  scilicet  crucis  figuras ,  oracula ,  usum, 
gloriam,  adorationet^i,  virtuteni,  miracula  ei 
imitaiionem  vide  apu<1  Grets(;rum  1.  1.  de  Cruce 
cap.  39.  et  scq.  ac  S.  Thomam  3.  p.  q.  hG.  elibi 
Suaniz.  Decrucemorali,  idesldo  iribulationuui 
omnium  toleraniia,  cuique  Chrisiiano  in  omni 
affllclioue  palienter,  hilaritcr  ct  foriiter  exhi- 


licnda,  vide  Grelscruin  1.  /i.  dc  Crucc,  qui  tolus 
csldc  hacre. 

Tropoloy.  fruclus  cl  clogia  crucis  ita  rcccn- 
set  S.  Cbrys.  liouiil.  de  Crucc  sub  liucm  tomi  3. 
Crux  spes  Christianorum  :  crux  rcsurrectio  mor- 
tuorum  :  crux  ccccorum  dux  :  crux  desperatorum 
via  :  crux  cluudorum  bucuLus  :  crux  consoialio 
pauperum  :  crux  rcfroinatio  divitum  :  crux  des- 
tructio  saperborum  :  crux  male  viventium  pccna  : 
crux  adversus  dcemones  iriumpiius  :  crux  devictio 
diaboU  :  crux  adolescenlum  pa-dagogus  :  crux 
sustentatio  inopum  :  crux  spes  desperatorum  : 
crux  navigantium  gubernalor  :  crux  periciilan- 
tium  portus  :  crux  obscssorum  murus  :  crux  pater 
orphanorum  :  crux  defensor  viduarum  :  cruxjus- 
torum  consiliarius  :  crux  tribulalorum  requies  : 
crux  parvulorum  custos  :  crux  vivorum  caput  : 
crux  senum  finis.  Plura  dcindc  conglomerans, 
sic  proscquKur  :  Crux  lumen  in  tcnebris  seden- 
tium  :  crux  regum  magnificentia  :  crux  scutum 
perpctuum  :  crux  insensatorum  sapicntia  :  crux 
tibertas  scrvorum  :  crux Imperatorum  plulosophia : 
crux  lex  impiorum  :  crux  Prophctarum  prceco- 
nium  :  crux  annunliatio  Apostolorum  :  crux  Mar- 
tyrum  glorialio  :  crax  monachorum  ubslinentia  : 
crux  virginum  castitas  :  crux  guudium  sacerdo- 
lum  :  crux  Ecclesict  fundumentum  :  crux  orbis 
terrcB  cautela  :  crux  templorum  destructio  :  crux 
idolorum  repuisio  :  crux  scandalum  Judceorum  : 
crux  perditio  impiorum  :  crux  invalidorum  virtus : 
crux  cegrotantium  medicus  :  crux  emundalio  lc- 
prosorum  :  crux  paralyticorum  requics  :  crux  esu- 
ricntium  panis  :  cruxsiticntium  fo7is  :  cruxnudo- 
rum  protectio.  Similia  habct  S.  Ephrcm  serm.  dc 
S.  Crucc ;  el  Damasc.  1.  h.  dc  Fidc  c.  12. 

Ex  dictis  colligc,  varios  pios  affcctus ,  sed 
maxime  s<!plcm  ,  fideH  in  lcctionc  ,  inspcctionc 
ct  mcditationoCiirisli  crucifixi,  cxcilandos  cssc. 
Primusest,compassio  :  secundus,  conipunciio: 
tcrtius,  graliarum  actio  :  quartus,  imitatio  : 
quintus,  spcs  :  scxtus,  admiralio  :  septimus, 
amor  ct  charitas. 

Intcxcndum  hic  cx  Luca  cap.  23.  2>U.  Jcsum  il- 
lico  ut  fuil  crucifixus,  orasse  Patrem  pro  Judieis 
cl  militibus  eum  crucifigcntibus,  diccndo  :  Pa- 
ter ,  dimitte  illis  j  non  tnim  sciunt  quid  fiwiunt ; 
hoc  enim  antc  divisioiiem  veslium  ejus  conii- 
jjTsse  palet  cx  I.uca.  Hoc  primum  cst  verbum 
intcr  scplem  mcmoral)ilia,  quic  Christus  in 
crucc  edidit,  quo  post  toi  tantosque  dolores, 
injurias  ,  illusioncs  ,  quasi  eorum  oblilus  ,  ct  dc 
salute  torquentium  sc  soilicitus,  ex  pectore, 
ccu  ex  foruace  ardore  charitalis  a?stuante,  vo- 
cem  hanc  igueam  in  coeUun  ejaculaiur,  postu- 
lans  iisignosci.  Atque  exaudilus  est  pro  sua 
rcvercntia.  Nam  mulli  cx  iis  in  Peuiecosle  ad 
prcedicaiionem  Peiri  poenitentes ,  ad  Chrisium 
conversi  suut,  ut  patet  Aclor.  2.  Docuit  nos 
Chrisius  pro  persecutoribus  orare ,  malefa- 
oieniibus  beneracere,  iiacpie  vincere  in  bono 
malum.  Chrislum  imiialus  S.  Slephanus  ,  cuu. 
lapidarettu-,  llrxis  gcnibus  orabat  :  Domine,nc 
ilatuas  iltis  hoc  pcccatum ,  ct  cum  hoc  dixisset, 
quasi  cyguus  cygnea  vocc  cmissa  obdormivit  in 
Domino. 

Non  cnim  sciunt  quidfaciunt^  quia  nesciuntnie 
esse  Christuuj  filium  Dei  :  quod  si  scirent ,  uii- 
(pjc  non  me  crucingerent,  iiec  auden-ut  com- 
niillere  hoc  innuanc  sacrilcgiuni  et  dtit  idiuni. 
Ncsciunt  me  esse  salvalorcm  niuiuli  d  siium, 
ncsciiuil  me  mori  pro  ij)borum  salule.  lla  </'■ 

COIl?«F,l,.    A   I.Al'lur..    lOM.    VIU. 


COMMENTARIA  IN  MATTU/tUM.  Cap.  XXVIL  657 

impielate  etinalitia  Judctorum  suavitas  pietasque 
Christi  triumphat ,  ait  S.  Cypriauus  tract.  dc 
1'assioue  Christi. 

Hieroglyphicum  dilectionis  iuimicoruui  esi 
silex,  hoc  lemmate  :  Silex ,  ex  quo  ignis  excuti- 
tur,non  sine  ictii.  Silex  enim  lapis  durus  est,  ex 
quo  iguis  exculi  solet :  et  sic  nuncupatur,  vel 
quod  ignis  ex  eo  saliat,  vel  quod  silcntem  iulra  se 
igncmliabeat,  quiallrituexcilatur;quare  a  Vulgo 
lapisvivus,  adillorumlapidumdiCferentiam,  qui 
mortui  dicuntur,  nuncupari  solet.  Silex  hic  esl 
Chribtus,  qui  est  iapisangularis.  Christus  enim  la- 
lentem  in  sc  diviuitalis  ignem  ct  charitatem  im- 
mensamenuditin  ciuce,  at  non  sine  iclu,dum  ic- 
tusa  crucifixoribus  pro  iis  ardenleroravit.  Ipse 
eiiim  olim  dixeiat:  Ignem  veni  mitterein  tcrram, 
elquid  volo  nisiul  ardeat?  Lucas  12.  Christuui  imi- 
teturClnislianus,ac  se  laciat  silicem  iguituui,  el' 
alios  ignieutcm,  et  dum  injuriai  alicujus,  ceu 
ferri  et  chalybis  ictu  ferilur,  scintillas  amoris 
divini  in  ferientes  ejaculctur,  uli  fecit  Christus. 

DlVISliUt.NT   VESTI.ME.NTA    EJCS  ,  SORTEM   MITTE.N- 

TEs.  ]  Fusius  hocenarrat  Joauues  cap.  19.  v.  23. 
diceus  :  MUiles  ergo  cam  crucifixissent  eum ,  ac- 
ceperunt  vestimenta  ejus  ( et  fecerunt  quatuor 
partes,  unicuique  milili  partem)  ct  tunicciTn. 
Erat  autem  tunica  inconsutiiis ,  desuper  contexta 
per  totum.  Dixerunt  ergo  ad  invicem  :  Kon  scin- 
damus  eam,scd  sortiamur  de  ilia  cujus  sit.  Lbi 
S.  Cyrillus  :  Vestcs  damnatorum,  ait,  quasi  liwre- 
ditatis  lege  adse  pcrtinentes  sibi  vinclicant,  quasi 
mercedem  sua)  opera^  in  cruciligendo.  Porro 
S.  Chrysost.  Vestes,  ait,  inter  se parliuntur,  quod 
in  condcmnatis  vilibus  et  abjectis  fieri  solct,  ac  07n- 
nino  destilutis.  VA  uiox  :  Partiuntur  ea  vcsti77ienia 
per  quce  7niracu(a  facta  sunt,  sed  tu/tc  nUiil  efficie- 
bantf  Christo  incfl'abile/7i  eoru/n  virtuLeni  colubenle. 
Fuit  haecinsigois  Christo  ignominia  et  alDiclio, 
quod  coram  sc  videret  insolenier  vestes  suas  a 
militibus  lacerari,  et  alea  jacta  softe  dividi.  Sed 
nimirum  voluit  in  extrema  paupertate,  uuditale 
et  opprobrio  mori ,  palique  pro  nobis  ,  ac  nou 
tautum  vestes,  sed  et  corpus  vilamquc  exuere  , 
ut  iguomiuiam  nudiiatis  Adse  et  nostrai  tege- 
rtt,  vestiretque  sua  ignominia  ,  eaque  resti- 
lueret  nobis  vcstes  iuunortalitatis  ,  ut  nos  i/i- 
due/-et  vita//i  et  im/nortalitatej/i ,  ait  S.  Anathas. 
serm.  de  Cruce. 

Tropologice,  voluit  nos  docere,  ut  audemur 
rebus  supcrvacuis  hujus  mundi, 

Nota  Primo,  Chrisius  habuit  tunicam  incon- 
sutikm,  qua3,  ut  ait  Joauncs,  dcsupcr  ;  graece  , 
£<  ruv  u.JOi?svj^  i(l  cst  cx  suuuno,  contexla  erat  per 
totum  ;  hoc  est  tota  texiilis  erat,  sine  sutura  , 
quam  idcirco,  ait  Euthymius,  verisimile  est 
fuisse  quasi  subuculam  loco  camisi^e  proxime 
eorpori  adhaereutem.  Additque  vetermn  opinio- 
nem  (quaniipse  approbat  )  esse,  eamdem  a 
maire  U.  Virginc  Christo  puero  faciam  textani- 
que  fuisse.  Unde  consequens  videlur,  tunicaui 
!:anc  ciim  Chrislo  cresccnte  crevisse ,  uli  cre- 
vere  vesl«?s  Ikbra-orum  per  ZiO.  anuos  peregri- 
nantiiim   in   deserto.  Tunica  Ikcc  inconsutilis 


iiodie  Treviris  rcligiosc  as.«ervatur  et  >isiiur. 

Symbolioe,  S.  Alhana^ius  serm.  de  Crucc : 
fuil  li.x'c  luuica  inconsutilis  ;  quo  vcl  hinc ,  ait, 
crcderc  iwsscHt  Jiulcpi ,  quis  csset  ct  unde  csset, 
qni  h(cc  i/uluit ;  quod  yfrbti/ii  c/at ,  non  a  te7'ra  , 
sediica-lis  vcnicns ,  quodqac  n07i  divisibile ,  std 
i/tdivisibilc  Vc/bui/i  cst  Patris,  quodque  fuctus 
l'.oi/io  non  habi-.it  cQriins  e.r  ri7f>  feminaque ,  coii- 

68 


555 


COMMENTAIilA  IN  MATTH/EUM.  Cap.  XXVII. 


tcxiuiii,  5cd  ex  virgine  sota ,  conlextum  spirilus 
^ralia.  El  niox  :  JSeque  cniin  hoc  illorain,  seciSer- 
vatoris  in  crticc  pcndenlis  factum  erat.  Suspensus 
tnim  ut  homo ,  principatus  pcrscquebalur,  ipsum 
diabolum  comprehcndit ,  ac  milites  terruit ,  ne 
sciiulcrent  tunicam,  ut  hac  manente ,  manerel  et 
qu(V  paulo  post  facta  est  adversus  Judaos  redar- 
^utio ;  quoniam  velum  quidem  scissum  est ,  tunica 
ve.ro Servatorisne d  miiitibus  quidem scissa  est,  sed 
viansit  integra.  Manet  cnim  Evangelium  semper 
inlegrum,  cum  interim  dissipentur  umbrcB. 

Nota  Secundo.  Mililcs  sciderunt  alias  Chrisli 
vesles  ,  easque  diviserunt  in  quatuor  partes  pro 
qualuormilitibus  Christumcrucifigcnlibus,  rur- 
sunique  sortiti  sunl  quis  quid  tolleret,  ui  ait  Mar- 
cus.  Quse  et  quod  fuerir)t  hae  Christi  veslcs  ,  iu- 
certum  est.  Probabile  est  quod,  ait  Euthymius, 
(res  fuisse ;  5Cilicet  primam  tunicam  inconsuti- 
lem,  quae  iniima  fuit  instar  indusii ,  secundam 
tunicam  illi  injectam  similem  illi  Ecclesiasti- 
oornm  ,  quam  llali ,  aliique  sottanam  vocant ; 
tertiam  tunicam  exlimam  ,  quae  exterius  corpus 
tegebat  et  ornabal  instar  pallii.  Nam  ihoracis  , 
femoralium,  libialium,  non  erat  usus  apud 
judcTOs,  uti  hoc  modo  esl  apud  multos  Orien- 
tales. 

Symbolice,S.  Athanas.  serm.  deCruce  ;  Miii- 
tes,  inqnH,  vestes  Chrisli  dividunt  in  quataor  par- 
tes,  eo  quod  pro  peccatis  mundi  quadrifarium  di- 
visi,  ad  Exortam,  Occasum,  Septenlrionem  ac 
Meridiem ,  gestabat  ilia  :  quibus  indutum  cum 
videret  eum  Joannes ,  ait :  Ecce  agnus  Dei ,  ecce 
qui  tollit  peccalu/n  mundi. 

36.  Et  sf.dentes  servabant  eum.  ]  Gra3ca  ad- 
dnnt  exET,  id  esl  i.iic ,  scilicet  in  cruce  penden- 
tem  in  monte  Calvariae ,  q.  d.  Militescum  Judeeis 
servabant  Jesum,  nc  quis  c  discipulis  vel  fauto- 
ribus  eum  6  cruce  deponeret ,  vel  ne  ipse  per 
miraculnm  e  cruce  descendcret.  Verum  Dei 
consilio  id  aho  fmc  fiebat ,  qucm  ipsi  ignora- 
banl.  Nam,  ut  ait  S.  Hieron.  diiigentiamilitum 
et  sacerdotum  nobis  profuit ,  ut  major  etapertior 
resurgenlis  virtus  appareat.  Milites  enim  et  Ju- 
daei  viderunt  enm  in  cruce  morientem  :  quarc 
cum  postea  redivivus  multis  apparuerit,  ne- 
cesse  est  ut  fateantur,  eum  vi  divina  i  morte 
resurrexissc. 

37.  ET   IMPOStJERU.NT   SUPER  CAPUT  EJUS  CAUSABI 

(  Syrus ,  occasionem  mortis  ipsius )  ipsius  scrip- 
TAM  :  Hio  EST  REX  JrjDyEORUM.  ]  Imposuerimt  ta- 
beliam,  ut  vertit  Arabicus  j  in  (jua  inscripta  erat 
causa  et  culpa  crucifixionis  ipsius ;  scilicet  quod 
esset  rex  Judaeorum,  id  est,  quod  affectasset 
rcgnum  JudaeaB,  ideoque  rebellasset  Tibcrio 
CcEsari.  Unde  pontifices  suggesserunt  Pilato , 
ut  ait  Joan.  c.  10.  ISoli  scribere,  Rex  Judoeorum  , 
sed  quia  ipse  dixct :  Rex  sum  Judceorum.  Respondit 
Pilatus  :  Quodscripsi,  scripsi,  id  est,  quod  scrip- 
si,  recle  et  conformiler  scripsi,  nolo  id  mutare 
vel  revocare.  Inlendebat  Pilatus  idem  significare 
quod  suggerebant  pontifices  ,  sed  Deo  manum 
<jus  dirigente,  aliter  alioque  sensu,  eoque  vero 
scripsil :  Hic  est  rex  Judceoruni,  id  est,  hic  est 
Messias  sive  Christus.  UndeSyrus  vertit,  hic  est 
rex  ille  Judceorum:  t/^e,  scilicet  per  antonoma- 
.-ram,  puta  r'ex  Messias  ;  Arabicus  ,  hic  est  Jesus 
lyx  Judceorum.  q.  d.  Hic  Jesuscrucifigilur,  quia 
ipse  cst  Messias ,  mundi  Salvator,  qui  ex  Dei  de- 
creto crucifigi  ei  mori  debet,  ut  humani  gcncris 
P<ccata  luat  et  expiet,  Jiominesque  Dco  recon- 
crhet  ct  salvei.  Quare  hic  litulus,  fuit  Christo 


summi  honoris  elogium  :  ostcndit  cnini  cjirs 
non  tantum  innocentiam ,  sed  et  dignitatem, 
quod  scilicet  ipse  csset  Christus  mundi  redemp- 
tor,  quareJudaeos  quasi  christicidas  confurrdii , 
et  confundet  accondemnabil  in  acternum,  quod 
ipsi  Pilatum  coegerint  ut  crucifigeret  Christum  , 
qui  crat  ipsorum  Mcssias  adhoc  a  Deomissus, 
ut  ipsos  salvaret.  Hoc  ergo  eis  Pilalus  litulo  ipso 
oxprobrat:itaquedeeorum  pervicaciaet  impor-- 
tunitate  se  vindicat,  iraducens  et  infamansillos 
quasi  christicidas  per  totum  orbem  :  sat  eniin 
sciebat  Pilatus  Jesum  esse  Messiam,  hic  cnirn 
vocabatirr  ab  omiiibus  illo  a'VO,  rex  Judceorum  , 
ab  omnibus  desidcratus  et  expectatus.  Undc 
Oi"igenes  :  Hic  tiiulus  atp«f  Jcsu ,  inquit,  iiistar 
coroncB  exornat.  Et  Beda  m^gens  rh  super  caput 
ejus  :  Apte ,  inquit ,  quia  iicet  in  cruce  pi-o  nobis 
hominis  infirmitate  dolebat ,  supcr  cracem  taincn  * 
regis  majestate  fulgebat.  Hoc  enim  lilulo  siguifi- 
cabatur  Jesum  csse  Messiam,  et  jam  incipcre 
ivgnare  a  ligno  super  Judaeos ,  id  cst  confitentes, 
pula  Christum  per  fidem.  Unde  Pilatus  eum  ad 
pctilionem  Judaeorum  mutare  noluit.  Quo  mys- 
tice  significabatur,  quod  Judaeis  incredulis  in 
sua  contra  Christum  perfidia  obstinare  perma- 
nentibus,  Geniiles  (qualiseratPilatus)  Christum 
quasi  regem  el  salvatorem  suum  agnoscereni 
ctcolerent. 

Nota  Primo.  Solebattitulus  damnatis  ad  mor- 
tem  more  Romano  proefigi ,  qui  crimen  et  cau- 
sam  mortis*indicaret.  SicS.  Attalo  Martyri  hunc 
titulum  praefixerunt ;  Hic  esl  Alicdus  Christianus, 
teste  Eusebio  lib.  5.  sub  initium.  Sic  hic  Christo 
praefixerunt :  Hic  est  rex  Judceorum  ,  hoc  est , 
hic  est  Messias,  sive  Christus.  Unde  rursus  col- 
ligitur,  crucem  Christi  non  fuisse  commissam, 
quae  habet  formam  litlerse  Graece  T,  qualis  esl 
crux  S.  Antonii ,  sed  immissam  sive  quadran- 
gulam ,  ila  ut  sursum  uua  quartaque  crucis 
pars  emineret,  in  qua  titulus  affigi  posset. 

Nota  Secundo.  Nemo  Evangelistarum  titulum 
crucisChristi  integre  pleneque  exprimit,  scd  ex 
omnibus  inter  se  coUatis  colligitur  fuisse  hunc : 
Jesus  isazarenus  Rex  Judceorum.  Franc  Lucas  ait, 
Syra  lingua  ,sedcharactereHebraso  ita  scriptum 
fuisse  :  Kmnn  NDbrD  J<ni"j  yiay>  Jescua  JSaze- 
raia  maica  dihoudaie,  uti  habet  Syrus  Joan.  19. 
vers.  19.  Maldonatus  vero  et  alii  censent  hunc 
fuisse  :  Hic  est  Jesus  ISazarenus  (ut  habet  Mat- 
thseus  et  Marcus  )  rex  Judceorum.  Communiter 
lamen  Gretserus,  Kosius,  Pagnin.  et  alii  omit- 
lunt  ri  hic  est ,  quia  saiis  significatur  inscriptionc 
crucifixo  afiixa. 

Extat  titulus  hic  Roniae  in  basilica  S.  Crucis 
in  Jerusalem,  ubi  saepius  eum  vidi  et  veneratus 
sum,  sed  imperfectus  et  dimidiatus.  In  co  enim 
nil  extatnisi  rb  /\'flcfl?'enH5  scriptum  litteris  Grae- 
cis  et  Latinis,  scriptum ,  inquam,  retrogrado 
ordinc,incipiendo  alateredextroeipergendo  ad 
sinistrum ,  uti  scribuntHebrjei.  Titulus  enim  hic, 
utait  Joannes  ,  scriplus  fuit  hebraicc,  graece  ct 
latine,  sed  ita  ut  Kebraca  scriptura  ,  utpote  in 
Judjea  apud  Hebraeos  scripta:,  primum  et  sum- 
mum  in  litulo  locum  obtineret ,  secundum 
Gritca,  lertiuni  Laiina  ;  qna  de  causa,cumin 
titulo  hoc  Hobraea  scripta  fuerit  more  illius  lin- 
gua  retrograde,  hinc  pariter  simili  modo  scriptae 
fuerunt  Grasca  et  Latina.  Porro  Hebra-ac  litterac 
in  licuio,  ita  velustate  exesa  sunt,  ut  apices 
durntaxatnonnulli  appareant,  nuUa  vero  littera 
integra  plenaque  cernatur,  quoe  dignosci  possii. 


COMMENTARIA  IN  MATTH^DM.  Cap.  XXVII. 


iili  patct  in  cfngie,  qua  tiluluin  hunc  exacie 
expingilJac. Bosiuslib.  1.  de  Crucetriumpiianie, 
cap.  U.  . 

38.  TuNC  CRTXiFixi  SUNT  [aculcis  ct  clavis  si- 
mitibus ,  ail  Nonnus  in  Joan.  19.  v.  19. )   cuM 

EO   DUO  LATROKS  ;    UNUS    A    DEXTIUS  ,    ET    UNUS   A 

siNisTRis.  ]  Latronum  enini  supplicium  erat  crux, 
ul  Christus  inter  eos  meclius  videretur  esse  la- 
tronum  choragus  et  princeps.  Hoc  significarc 
volebant  Judsei,  itaque  Chrislum  infamare;  sed 
Deus  eorum  technas  evertit  et  invertit.  Nam,  ut 
ail  S.  Chrysostomus  :  Voluit  dcemon  rem  ipsnm 
tegere,  non  tamen  valuit.  Crucifixi  sunt  tres,  cla- 
ruit  unus  Jesus ,  ut  intelligas  ejus  virtute  omnia 
f)rovenis$e;  ntque  Iribus  crucifixis  miracula  patue- 
runt  ,nemotamen  ullum  alteri  latronum  attribuit, 
sedsoliJesu.  Ita  diaboli  insidice  irrilcc  factce  sunt, 
et  in  ejus  caput  omni  modo  irruerunt ;  nam  ex 
duobus  unus  salvus  factus  est.  ISon  solum  igitur 
nrucifixi  gloriam  non  offendit  ,  sed  non  parum 
nuxit  :  neqiie  enim  minus  fuit  in  cruce  latro- 
nem  converti  et  paradisum  intrare,  quam  petras 
collidi. 

Symbolice,  Christus  in  mcdio  latronum,  quo- 
rum  unus  poenitens  salvatus  est  a  Christo  , 
alter  damnatus,  repraesentat  formam  extremi 
judicii ,  in  quo  Christus  judex  electos  qui  a 
dextris  erunt,  glorincal)it ,  improbos  vero  qui 
h  sinistris  erunt,  damnabit  ad  tartara.  Ila 
S.  Ambrosius  in  cap.  23.  Luca;,  et  S.  August. 
iract.  31.  in  Joan.  quem  audi :  Ipsacrux,  siatien- 
das,  tribunalfuit :  in  medio  enimjudice  constituto, 
unus  qui  crediilit ,  libcratus  :  alius  qui  insultavit , 
damnatus  est  :jam  significabat  quod  facturus  est 
de  vivis  et  mortuis ,  alios  posilurus  ad  dextram, 
alios  vero  ad  sinistram. 

39.  Pn^TEnEUNTES   AUTEM  BLASPHEMABANT  EUM 

MOVENTEs  CAPiTA  suA.J  Hoc  cst,  malcdicebant, 
conviciabantur  et  exprobrabant  Christi  crucis 
culpam  et  pocnam,  ac  movendo  caput  insulta- 
bant  et  subsannabant.  Hiec  autem  maledicta, 
convicia  et  probra  hoc  loco  propric  dlcta?  erant 
blasphemiae  ,  quia  jaciebantur  in  Filium  Dei,  et 
Sanctum  sanctorum,  juxta  illud  Isaiae  1.  k.  Va; 
genti  peccatrici ,  populo  gravi  iniquitate,  semini 
nequam ,  filiis  sceleratis :  dereliquerunt  Dominum, 
hlasphemaverunt  Sanctum  Israel.  Et  illudDavidis 
psalm.  21.  8.  Omnes  videntes  me  dcriserunt  me : 
ioculi  sunt  labiis  ,  et  moverunt  caput.  Ingens 
fuit  tormcntum  Christo  crucifigi ,  scd  majus 
tormentum  fuit  crucifixo  illudi  et  subsannari. 
Unde  Ecclesiastic.  c.  7.  12.  monet :  A'e  irrideas 
hominem  in  umariludine  animiv.  Unde  et  queri- 
turChristus  psalm.  68.  23.  Quem  tu  pcrcussisti , 
persecuti  sunt ;  ct  super  dolorcmvulnerum  mco- 
rum  addidcrunt.  Et  psalm.  21.  ylperuerunt  super 
me  os  suum ,  sicut  lco  rapicns  et  rugiens.  Magna 
ergo  fuit  lix>c  Judixorum  in  Christuin  saevitia  et 
barbaries. 

^lO.    Et    DICENTES  :  VaH  !    QUI  DESTRUIS  TEMPLUM 

Dei  (Syrus,  dcslructor  tcmpli  ;  Arabicus,  6  dcs- 
truens  tcmpium,  et  ttdificans  itlud)  et  in  triduo 

ILLUD   nE^DIFICAS  :  SALVA   TEMETIPSUM  :  Sl  FILIVS 

Dei  es,  descende  de  cnucE.  ]  Frt/i/ jam  non  est 
in  Grajco,  quod  alias  gra?ce  diciiur,  sJ^it;  llebr. 
rnr[  heach(ul  habet  Evangelium  Hebr.  S.  Mat- 
ihapi,  quod  jaui  circumfertur  ),  sed  subintclligi- 
tur.  r(j/i  cst  inierjeciio  irrideniis,  objurgantis  . 
insuUantis,  exprobrantis  et  deteslantis;  (|ualis 
apud  Flandros  est  phi,  q.  d.  flii,  phi,  pudeat  to, 
Jesu  crucifixe,  quod  arruganter  el  irrellgiosc 


5S9 

jactaveris  te  lempluni  Dci  destructurum  ,  cl  ter- 
lio  di(>  illud  reajdificaturum ;  ostcnde  nunc  tc 
id  facere  posse,  liberando  te  a  cruce.  Si  eniui 
hoc  tam  modicum  facere  non  potes,  quomodo 
illud  in  templo,  quod  tam  magniun  est  et  vastimi, 
efficere  poteris  ? 

61.    SlMILITER    ET   PniNCIPES    SACERDOTUM    ILLr- 

dentes  cum  ScniBis  et  SENioiuncs  dicebast  : 
Alios  salvos  fecit,  seipsim  non  potest  salvum 
FACEnE  :  si  nEX  IsnAEL  (  Messias  )  est  ,  descen- 
dat  nunc  de  cruce  ,  et  crepimus  ei.  ]  Viru- 
lentiores  in  Christum  sunt  pontifices  et  Scribae, 
quam  populus  :  nam  subsannanl  ejns  miracula, 
(]uibus  alios  sanosfecit.  q.  d.  Miracula  ista  non 
fuere  facta  ope  Dei,  sed  Bcelzclxib,  iliaboli ;  aiu 
certe  non  realia,  sed  phanlastica  fuere ,  aii 
Euthym.  et  Theopbylact.,  quia  si  Dei  ope  fact.'. 
essent,  Deus  utiqueillum  ipsum  jamin  summa 
afllictione  constitutum  salvaret,  et  a  cruce  li- 
beraret ;  quod  cum  non  faciat ,  signum  est  euni 
non  esse  ex  Deo,  sed  esse  impostorem  et  pseu- 
doprophelam.  Votebant  enim,  ul  tanquam  seduc- 
tor,  arrogans  el  Jactabundus,  et  in  conspectu  om- 
ninm,  vitupcratus  decederet ,  ait  Chrysost.,  ut  ita 
plane  ejus  nomen  et  sectam  obtererent,  ne 
quis  discipulorurn  ejus  docirinam  deinceps 
sequeretur,  eumque  ut  Messiam  coleret  ac 
praidicaret ,  hoc  est,  volebant  Christianorum 
gentem,  rcligionem  et  Ecclesiam  cum  Christo 
abolere. 

Re^  IsnAEL.]  Jacobus  patriarcha  cum  angelo  , 
Dei  vicario,  luctans  et  praevalens,  dictus  est 
Israel ,  id  est,  dominans Deo ,  Genes.  32.  28.  hinc 
cjus  filii  et  posteri,  puta  Judai,  dicii  suntlsrael, 
id  est  filii  Israel.Quare  rex  Israet,  idein  eslqu()(i 
rex  Judieorum,  lioc  est  Messias :  Israeli  enim,  sivi; 
JudiPis  ,  promissus  erat  Mcssias ,  quasi  coelestis 
corum  rex  fulurus. 

Audi  S.  Bernardum  serm.  1.  in  die  Pasduc  : 
Quid,  inqviH ,  consequenticevidetur  habere ,  ut  des- 
cendat  de  cruce  si  rex  Israel  est ,  et  non  magis 
ascendat?  Sic  tibi,  Judcee,  excidit  quod  audisli , 
quia  Dominus  regnavit  a  ligno  :  ut  regem  abneges, 
quia  manet  in  ligno  ?  Imo  quia  rex  Israel  est , 
tituium  regni  iton  deserat ;  virgam  imperii  non 
deponat ,  cujus  impcrium  sitper  liumerum  ejus. 
Si  Pilatus  quod  scripsit,  scripsit ;  Cliristus  non 
perficiet  quod  incepit  ?  Subdit  S.  Bern.  llcec  plane, 
inquit,  serpentisastulia,  hcec  adinventio  nequitice 
spirilucdis.  ISoverat  impius  quantum  pro  salute 
illius  poputi  zelum  gcrere  viderctur  :  propterea 
matitiose  nifnis ,  linguas  crudicns  btasplu  morum , 
suggei-ebat  ut  dicercnt  :  Descendat ,  et  crcdimus  ; 
quasi  Jam  niliil  posset  obstare  quin  desccnderet , 
qui  cpram  credulilatem  tantopere  desidcrarct.  Sed 
non  movctur  vana  pollicitatione,  qiii  novit  onmiuni 
corda.  Eo  quippe  tendcbal  malitiosa  siiasio,  ut  non 
ipsi  credrrcnt ,  sed  nostra  qiioque  fides  in  cum  om- 
nimodisdeperiret.  Legentes  enim ,  Dci perfecla  sunt 
opcra,  Deuter.  52.  /|.  quando  fatercmur  Dcum,  qui 
saluds  opiis  irliquissct  imperfcclum  ?  Tertiaui 
causani  adjicit  S.  Bernard.  dicens  :  ?>e  darct  oc- 
casioncm  surripiendcv  nobis  perscveranticv  ,  qucv 
sola  coroualur.  Et  ne  faccret  obmutcscere  prcedi- 
calorum  lingiicu  consolantium  pusitlanimcs  ,  et 
dicentiuvi  singulis  :  Tu  locum  luum  ne  dcseras. 
Ouodsine  dubio  sequcrclur,  si  respondere  possenl : 
Oaia  Chrislus  suum  dcseruit. 
"  DtscENDAT  DE  CRVCE.  ]  Noluit  Ciirlsius  dcs- 
cendere  ( lict  t  id  facere  potuisset )  irrilalus  lot 
pontificuui  sannis.  qula  ex  Patris  pra^ceplo  iii 


t!iO  COMMENTARIA  LN  MAT 

crucc  niori  dobobat ,  iit  nos  i  niortc  redimcret. 
Confcmpsil  orj^o  inipiorum  ini|)ropcria,  uL  nos 
idcm  fac<'rc  doccrct.  lla  Thoopliyl.  in  Marci  c.  15. 
Si  voluissct  j  inquit ,  dcsccndcre ,  neque  principio 
ascendissct :  scicns  cnimper  liocsalvandos  komines, 
sustinait  nt  crucifigcrctur.  ]Son  curabat ,  ait  Ori- 
gcnes  ,  iiidigniim  aliquid  ogcrc  proptcr  dcrisionis 
injuriam,  et  facere  quod  dicebnlur  ab  eis ,  extra 
rationcm  ct  ordincm.  Et  August.  tract.  37.  in 
Joanncm  :  Quia  potieniiam  doccbat,  idco  poten- 
tiam  differebat ;  si  enim  commotus  ad  corum  verba 
descendcret,  victus  conviciormn  dolorc  putarctur. 
Et  rursum  :  Distulit  potentiam;  quia  de  cruce 
noluit  descendere ,  qui  poiuit  de  sepulchro  rcsur- 
gerc  :  scd  publicavit  vuscricordiam,  quia  pcndcns 
in  cruce  dixit,  Patcr  ignosce  ittis,  quia  nesciunt 
quid  faciunt. 

Deniquc  S.  Gregorius  hom,  21.  in  Evang.  Si , 
inquil,  tunc  de  cruce  dcsccnderct,  nimirum  insul- 
tantibus  cedens,  virtutcvi  nobis  patientianondc- 
monstraret ;  scd  expectavit  paukdum,  toleravit 
opprobria,  irrisiones  sustinuit,  servavit  patien- 
tiam,  distuUt  admiralioncm  :  et  qui  de  cruce  des- 
cendere  noluil  ,  de  scpulchro  surrexit.  Plus  igitur 
fuit  de  scpulchro  surgcre,  quam  de  cruce  desccndere : 
plus  fuit  mortcm  resurgendo  de§truere,  quam  vi- 
tam  desccndendo  servarc. 

Et  CRLDiMus  Ei.  J  Id  cst,  crcdcmus  cum  essc 
rcgem  Israel,  idesl  Messiam  noslrum.  Meniiun- 
tur  :  nam  qui  non  credidcriuii  Ciiristo,  Lazarum 
aliosquc  mortuos  suscitanti ,  uiiquc  nec  credi- 
dissent  Christo  scipsum  a  morle  liberanii ;  sed 
dixissent  eum  oculos  populi  suis  pra;stigiis 
perstrinxissc,  oc  phaniasiice,  non  revera  de 
cruce  descendisse ,  ideoque  esse  pnestigiatorem 
et  magum  ,  uli  alias  dixerunl  Malth,  12.  Unde 
S.  Hieron.  Fraudulenta  promissio ,  ait  :  quid  est 
plus ,  de  cruce  adhuc  descendere  viventem,  an  de 
scpulchro  mortuum  resurgere?  Resurrexit,  et  non 
credidistis  :  ergo  si  etiam  de  cruce  descenderet , 
simiiiter  non  crcdcreiis.  Sic  hodie  haeretici  di- 
cunt :  Credcremus  Sanciis ,  si  facerent  mira- 
cula  :  at  cum  eorum  rairacula  afferuntur , 
illa  calumniantur  ut  licia,  \cl  magica  et  phan- 
tastica. 

63.    COKFiniT  IN  DEO  ,    LIBERET  ACNC  ,    SI    VULT 

EUM  (Arabicus;  si  ditigebat  eum)  :  dixit  enim, 
QiJiA  Fatus  Df.i  siM.  ]  Uumtur  hic  ponlifices  ,et 
Scribaeiisdem  plane  verbis,quibus  hostes  Ciiristi 
usuros  illique  illusuros  praedixil  David,  et  per 
Davidem  Ciuistus  psalm.  21.  8.  Ojjjjiw,  inquit , 
videntes  me  deriserant  me  :  locuti  sant  labiis  et 
moverunt  caput.  Speravit  in  Domino;  cripiat  eum  : 
salvum  faciat eum ,  quoniamvutt  eum.  Quareipso 
facto  leslantur  sc  esse  hos  Chrisli  illusores  a 
Davide  pr«signatos,  ac  Josum  esse  vcrum  Mos- 
siam,  sivc  Christum.  DeChristo  enim,  ejusquc 
passione  ct  illusione  lolus  hic  psalmus  a  Spirilu 
sancto  Davidi  dictaliiscgt.  Porro  liomini  in  crucc 
et  agoue  luortis  conslituto,  nulLi  superest  liu- 
mana  spes,  sed  tantum  confidcnlia  in  Deum  : 
liancquasi  uitimam  salutis  anchoram  Ciirislo, 
poniifices  liic  eriperc  conantur.  q.  d,  Vane  spe- 
rasli ,  el  speras  in  Dcum  ;  jam  cnim  actum  est 
de  te  :  jam  in  crucc  moriendum  tibi  est :  non 
esi  crgo,  quod  spores  in  Deurn.  Vane  et  false 
dixisti  te  esse  filium  Dei  dilectum  :  Si  enim 
Deus  vult,  id  est  amat  ct  diligit  te,  te  Uberet 
nunc  ctantis  crucis  doloribus.  Hoc  aulem  non 
laciei,  ergo  signum  est  te  non  esse  filium  Dei , 
sed  Jmpostorem  Deo  exosum.  Ita  insi  Chrislum 


TfLtUM.  Cap.  XXVII. 

conviciantur  et  blaspbemanl,  sed  ad  despora- 
tionom  adigereconantur,  uti  facit  diabolus  dum 
tentat  homines  'm  agone  mortis.  Sed  errant  et 
paralogizant :  Deus  enini  summe  diligebat  Chris- 
lum;  idooque  volebatcum  moriincruce,  uteum 
doinde  summe  glorificarct  in  rcsurreciione,  ac 
per  eum  plurimos  salvaret.  Quare  hoc  sciens 
Christus,  nil  corum  probris  conimolus  est,  sed 
omnem  spem  suam  in  Deum  dofigere  perrexit, 
ideoque  reipsa  utrumque  i»  Deoconsecutus  est. 
Unde  posi  illusiones  has,  novos  validosque  con- 
fidentiic  in  Deum  elicuit  aclus,  ul  nos  idem 
facoredoceret,  quos  stalim  subjicit  psal.  21. 10. 
dicons  :  Quoniam  tues,  qui  extraxistime de  ven- 
tre  :  spcs  mea  ab  uberibus  matrismece :  Deus  meus 
es  tu,  ne  discesseris  h  me.  Idem  dixere  Martjres 
pivxsidibus,  dum  abeis  ad  cruces,  leones ,  ignes, 
bestias  damnarentur;  Deum  scilicet  nolle  eos 
liberarc,  utmeliorem  per  martyrium  eis  daret 
vilamot  coronam. 

Hioc  omnia  de  poniificil)uset  Scribis  Christum 
iliusuris,  prjcdixitSapiens  Sapient.  2. 16.  dum  ex 
persona  eorum  ait :  Filium  Dei  se  nominat,  et 
gloriatur  palrem  se  liabere  Deum.  Videamus  ergo 
si  sermones  ittius  veri  sint,  et  tenlemus  quiB  ventu- 
ra  sunt  itli,  et  sciemus  qare  erunt  novissima  illius : 
si  enim  est  verus  filius  Dei ,  suscipiet  illum,  et  libe- 
rabit  iUum  de  manu  contrariorum.  Contumelia  et 
tormento  interrogemus  eum,  morte  turpissima 
condemnemus  eum  :  erit  enim  ei  respectus  ex  ser- 
monibus  iltius ;  hoc  est ,  respiciot  et  eruet  eum 
Deus,  sicut  ipse  sermonesuo  professus  est,  sed 
subdit  Sapiens  :  Ucec  cogitaverunt  et  erraverunl. 
Excacavitenim  itlos  malitia  eorum,  et  nesciverunt 
sacramenta  Dei,  neque  speraverunt  mercedemjus- 
tifice  (justie  sanciaeque  passionis  et  crucis), nec 
jadicaverunt  honorem  anirnarum  sanctarum.  Vide 
ibi  dicta. 

Tropologice  ,  Chrislo  exprobrant  peccatores, 
qui  suis  peccatis  cum  dehonestant  et  blasphc- 
mant,  ad  quos  paihetice  Chrisium  loquentem 
ita  inducit  S.  Bernardus  Rilhmo  de  Passione 
Chrisli : 

Ad  te  clamo,  qui  pro  te  morior  : 

Te  exliortor,  qui  in  cruce  patior : 

Vide  lalus  quoaporior. 

El  cum  lantus  sit  dolor  intus  et  exterior , 

Pius  tamen  crucior,  quod  le  ingratum  experior. 

Quinet  Zacharias  cap.  13.  G.  rogans  Christum  : 
Quid  sunt  ptagce  istce  in  mcdio  manuum  tuarum? 
audit ;  llis  plagatus  sum  in  domo  eorum  qui  diU~ 
gcbant  mc.  Vide  ibi  dicta. 

hk.    iDlPSUn     ATJTEM    ET    LA.TUONES  ,   Ql'I   CRUCI- 

Fixr  EnANT  cuM  EO ,  raPKOPERABANT  Ei.  ]  GraBci, 
iit  Oriironi^';  .S.  rhrysosl.  Thodpliyl.  Euthymius, 
ac  ex  Latinis  S.  Hilar.  probabiliter  putant,  ulrum- 
quc  latronem  initio  Cliristum  blasphemasse ; 
sed  allorum  postea  visa  Christi  paiieniia,  tene- 
bris,  aliisque  signis  et  miraculis,  resipuisse,  ac 
in  Cliristum  credidisse.  Melius  ceteri  Latini, 
scilicet  S.  Hieron.  hic,  S.  Ambros.  lib.  10.  in 
Lucam ,  S.  August.  lib.  3.  de  Consensu  Evangol. 
cnp.  16.  S.  Leo  serm.  dc  Passione ,  S.  Cyprian. 
sorm.  de  Pass.  Domini,  S.  Gregor.  27.  Moral. 
cap.  16.  Maldon.  Franc.  Lucas  ct  alii  censeni, 
per  synecdochen  numerum  pluralem  poni  pro 
singulari  :  Latroncs,  id  est  unus  latronum.  Sic 
Lucre  23.  v.  36.  dicuntur  milites  obtutisse  Jesu 
acetum  :  milites,  id  est  unus  militum.  Voluit 
enim  Matthaeus  per  latrones ,  non  tam  personas 


COMMKiNTAHIA  IN  MATTH;T-LM.  Cap.  XXVII. 


5!»1 


latronum,  quam  condilionem  signific.irc,  ul 
oHenderclCiuisiuin  in  crucc  al)  omni  honiinum 
gcucrc  et  condilionc ,  ctiam  lalronum  ,  con- 
vicia  atrocia  pcrlulissc.  q.  d.  Adeostcvcclinso- 
leutcr  ccrlatim  oumcs  Chrislo  conviciaii  sunl, 
ut  eliam  collaleralis  cjus  latro  jam  cum  co 
crucifixus,  et  aniniam  agens,  impudenler  in 
nium  probra  conjecerit.  Addil  Lucas,  alicrum 
iatronem  ipsum  reprehendissc ,  ac  Cliristo 
dixissc  :  Mcmciuo  vici,  Domine,  cum  vencris  in 
regnum  luam,  idcoque  ab  eo  audivisse  ;  Ilodie 
mecum  cris  in  paradiso,  de  quo  plura  dicenda 
8unt  Lucic  2.").  /|0. 

Hic  ordine  historico  intexcnda  sunt  dicta 
Christi,  ad  matrcm  et  ad  Joanncm  ,  quac  fucrc 
lertium  Cluisii  in  crucc  vcrbum  ,  qucX  sic  cnar- 
ratJoan.  19.  2b.  Slabanl  aatcmjaxta  cruccmJesu 
malcrejus,  ct  soror  malris  ejus ,  Maria  Cleophce  , 
et  Maria  Magdalenc.  Cum  vidissct  crgo  Jesus  via- 
treni  et  discipulum  stantem  ,  qucm  diligcbat ,  dicit 
matri  sua; :  Mjdier,  ccce  filius  tuus;  dcivdo  dicil 
discipuio  :  Eccc  malcr  tua.  Et  cx  iila  liora  accepit 
cani  discipulus  in  sua.  Dc  quibus  suo  loco  in 
Joanne  dicenduu). 

65.  A  SKXTA  ACTEM  HOr.A  TE>EER;E  FACT.E  STOT 
SUPER  UMVEUSAMTEUKAM  USQUE  Al)  IIORAM  N0>'AM.] 

Tenebrce  ergo  ha:  coRperuntin  mcridie,  quando 
crucifixus  est  CluisLus  ,  et  durarunt  per  tres 
horas,  scilicet  usque  ad  lioram  nonam,  id  cst 
usque  ad  terliam  pomeridianam,  quaexpiravit 
Christus,  quo  temi^orc  solel  cssc  clarissima  et 
summa  diei  lux  -.  ut  manifcstc  apparerct  lias  te- 
nebras  essc  insoliias  ,  prodigiosas  el  supcrnatu- 
rales,  nimirum  sol ,  ca-Umi ,  omniaque  astra 
atrata  luxcrunl  lam  indiguam  necem  Christi 
Dei  ct  creatoris  ac*Domini  sui ,  ideoque  lucein 
ct  radios  suos  a  terra  et  terrigenis  Deum  suum 
occidentibus  sublraxcre.  Ita  S.  Dionys.  mox  ci- 
tandus,  acS.  Hicron.  Jiic,  quiait:  Vidctarviihi, 
Inquil,  clarissimum  mundi  lunicn,  hoc  cst  lumi- 
nare  viajus,  rctraxisse  radios  suos.  Et  Cyprian., 
serm.  de  Rono  patientiae  :  Cuni  solne  Judicorum 
facinus  aspicerc  cogatur,  ct  radios  ct  ocaios  suos 
sublrahat.  Item  Chrysost.  in  Catena  ex  serm.  de 
Passionc  Domini ;  A'o«  poterat  fcrre  crcatura  in- 
juriavi  creatoris  :  unde  sol  rctraxit  radios  suos, 
nc  videret  impioram  facinora. 

Ouacrcs,  luule  ort;c  sunt  hoe  tencbrse?  Res- 
pondent  aliqui,  orlas  csse  ex  inierposilione 
densarum  nubium  inler  solera  et  tcrram.  Ita 
S.  ChrysosL  ,  Theophyl. ,  eiEuthymius.  Vernin 
S.  Diouys.  Areop.  harum  tene))rarum  teslis  ocu- 
latus,  cpist.  7.  ad  Tolycarp.,  docct  illas  ortas  cx 
eclipsi  solis;  sciiicel  cx  intcrposilionc  miracu- 
losa  UuKC  inlcr  terram  et  solem.  Sic  cniin  ait 
agens  de  se  el  Apollophanc  :  Eramas  una  ambo, 
et  stabamas  ad  UcliopoUn ,  ac  ccrncbamus ,  7icc 
opinato  ,  cum  luua  sc  soli  objicicbat  {  ncquc  enivi 
conjuHCtionis  tempus  crat )  rarsamque  cam  eadcvi 
ab  liora  nona  ad  vcsperam  se  mcdite  sotis  linetv 
prcctcr  natura:  ordinevi  opponcbat.  Ucdige  autem 
etiam  aliquid  aliad  ti  (  Apollopliani )  in  mcmo- 
rlavi  :  scit  enim  ctiam  objcctum  ipsuvi  dt  nobis 
visum  esse  oriri  ab  oriu  solis,ct  ad  solis  exlrcmavL 
pervenire ,  dcindc  repcdare.  lUirsumquc  nonabea- 
dein  parte  solis  et  objectum  ct  reccssum  cvenire, 
sed  ab  ca  qua;,  at  ila  dicam ,  cx  diamelro  crat 
contraria. 

tx  quibus  S.  Dionysii  verbis  iiquet ,  in  hac 
cclipsi  solari  multa  concurrisse  miracula  ei 
prodigia.  rrioiuni  esl,  quod  ipsa  contigciit  in 


Paschate  ,  lioc  est,  in  plenilunio  piimi  njcnsis 
Nisan  :  in  plenilunio  auten)non  polest  fieri  eclip- 
sis  solis,  quia  lunc  luna  a  sole  longissime  distat, 
imo  est  in  opposito  solis  :  quarc  eclipsis  soLs 
non  fii  nisi  in  conjunctione  solis  cum  luna,  qua.' 
fit  in  novilunio:  tunc  enim  luna  soli  vicina  fa- 
cile  se  ilii  snpponit ,  ipsumque  eclipsat. 

Secundum  ,  quod  durarit  ad  tres  horas,  cimi 
alias  cclipsis  solis  parum  duret,  eo  quod  luna 
solem  legens  celerrime  moveaiur ,  et  solem  per- 
transeat.  Hic  ergo  luna  sub  solc  constitit  per 
treshoras;  quod  ingcns  fuil  miraculuin. 

Teriium  ,  luna  solel  inoveri  ab  Occidente  in 
Orienlem  ,  ideoque  in  eclipsi  solari  ab  Occidente 
solem  subingreditur ;  hic  autem  subingressa  est 
solcni  al)  Oriente  ,  leste  S.  Dionysio. 

Quartum,  luna  ultra  solem  non  perrexii  ver- 
sus  Occidentem,  sed  resiliii,  slatimque  lediii 
ad  locum  suum,  puta  ad  Orientem  unde  vene- 
rat,  iia  ut  vesperc  soli  occidenli  cx  diainetro 
opposita  ,  in  Orienle  eo  loco  consisteret,  ad 
quem  pervenissel,  si  molu  nalurali  progressa 
fuisset,  nec  ad  solcmeclipsandum  accessisset. 

Quiniiun,  quod  luna  cum  sit  minor  sole,  non 
possit  totum  solem  tegere  et  obscurare,  unde 
in  eclipsis  solis  sol  mullum  apparel,  ac  mul- 
tum  lucis  difTundit  in  terram  :  hic  auiem  sol 
plane  fuit  obscuralus,  ila  ut  densic  tenebr<\;  es- 
sent  in  terra ,  quales  fucre  tenebrre  iEgypiia,- 
inducloc  a  Mose,  Exod.  cap.  10.  v.  23.  et  Sapient. 
cap.  17.  vers.  3.  et  seq.  ideoque  Matth.  hic  cas 
vocat  tenebras ,  non  eclipsin.  Id  auiem  factum 
esthac  ratione  ,  quod  solea  partequa  luna  non 
tesebatur ,  Deo  agenic  subiraxerit  radios  suos 
h.  tcrra  chrislicida,  uti  paulo  ante  audivimus  ex 
Hieronymo  ,  Cypriano  et  Chrysostomo.  Sic  et 
luna  non  luxit  terrse,  eo  quod  supposita  soli 
superius  tantum  ab  eo  illuminareiur,  inferius 
vcro  versus  tcrram  remaneret  obscura  :  quare 
cum  nec  sol,  nec  luna  tcrrac  lumen  pr.x-bcrent, 
nccesse  fuit  in  terra  summas  esse  tenebras. 

Sextum  ,  quod  stelke  in  ccelo  vi>ae  sint,  el 
lerrae  motus  acciderint,  de  quibus  ila  scribit 
Phlegon  Gcntilis  Olympiadum  scriptor,  libertus 
Adriani  Imper.  Sic  enim  de  eo  narrat  Eusebius 
in  Chron.  ad  annum  Christi  33.  Scripsit  vero  su- 
per  his  et  Phlegon  qui  Olympiadam  egregius  sup- 
putator  est ,  in  1/j.  libro  ita  diccns  :  Qaarto  autem 
anno  202.  Olympiadis  viagna  et  exceUens  inter 
.omncs  qacc  ante  eam  accidcrat ,  defectio  soUs  est 
facta.  Dics  hora  sexta  in  tenebrosam  noctcm  vcr- 
sus,  ut  stello;  calo  viscv  sint ,  tcrrfvque  molus  in 
Ditliynia,  Mccena;  urbis  multas  ctdcs  subverterit. 

Septimum,  quod  hacc  eclipsis  et  hte  tcnebrae 
occupaiint  univcrsam  terram.  Undc  seqniiur  ; 

SuPEn  UMVEnsAM  TKnnAM.  ]  JudffiT,  iuquifOrt- 
genes  ct  Maldonatus,  qui  hanc  eclipsin  arctant 
ad  solam  Judaeam.  Melius  alii  censeut  hnnc  eclip- 
sin  fuisse  universalem,  ac  tenebras  induxisse 
toti  orbi.  Ita  S.  Clirysost. ,  Theophyl. ,  Euthym. 
et  alii.  Hoc  cnini  pl.ine  significat  -osupcr  anivcr- 
sam  ten-am.  Unde  ct  S.  Dionysius  ail  seeclipsiri 
hanc  vidisse  lleliopoli  in  .l^.gypto  ,  ideoque  fer- 
lur  exclamassc  :  /lat  Dcas  nalurif  auctor  mumU 
palilur,  aut  mitndi  machina  dissotvitur  ;  licetMi- 
chael  Syngelus  in  encomio  S.  Dionysii  asserai 
cum  dixisse  :  Dcus  ignolus  in  carne  patitur  , 
idcoque  anivcrsam  hisce  tenebris  obscaratur  cl 
conculiiur.  Idem  asscrit  Suidas.  Unde  po?te."a 
pranlicante  Paulo  Athonis,  ac  asserente  Deum 
jgnoluiu  csscChrisluuj,  in  cujus  mortc  obsci»- 


m 


COMMENTARIA  IN  MATTHyEUM.  Cap.  XX.VII. 


raius  sit  sol,  S.  Dionysius  ad  Chrislum  fuit  con- 
versus,  Actor.  cap.  18.  Vidc  ibi  dicta. 

Hinc  et  Phlcgon  jam  citatus ,  asscrit  nunquam 
antca  talem  tantamquc  visam  esseeclipsin.  Haec 
«M-go  eclipsis  fuii  index  divinitatis  Christi  :  soi 
enim  qui  cst  oculus  mundi  obscuratus  ct  quasi 
emoriens,  significal^at  Christum  Deum  ac  Do- 
minum  suum,  qui  sol  est  justitiae ,  in  cruce 
••mori,  ideoquc  eum  morientem  ,  tam  sol  et 
luna,  quam  coelum  et  terra  omniaqueelemcnta 
atrala  luxcrunt :  quarctolo  tempore  quo  Chris- 
tusincrucc  patiebaturet  agonizabat,  obscurata 
etconcussa  sunt;  quocirca  subitonox  atraterris 
obducta  cst, 

Impiaquo  aternam  limueriiiit  saecula  noctem, 

ait  Paulus  Orosius  lib.  7.  Histor.  cap.  4. 

Sj  mbolice ,  hae  tenebrte  significabant  excajca- 
tionem  Judaeorum.  Ita  S.  Chrysostom. ,  hom.  dc 
crucc  et  latrone  :  Jlodie ,  inquit ,  apud  Jadceos 
tenebrce  sunt ,  apud  nos  autem  nox  in  diem  con- 
versa  est.  Etenim  pictati  hoc  proprium  est ,  ut  in 
tcnebris  fuigeat ;  impietas  autem  etsi  in  iumine 
fuerit,  tenebrescit.  Fidelibus  nox  in  diem  muta- 
Lur,  infidclibus  autem  eliam  ipsa  lux  tenebrescit. 
Et  de  fidelibus  quidemScriptura  dicit  :  Quia  tene- 
hrte  non  obscurabuntur,  et  nox  sicut  dies  iliumi- 
nabitur.  Infideli  autem  et  dies  in  noctem  mutatur, 
dicente  Scriptura  :  Palpabunt  sicut  caci  parie- 
tem ,  et  ambulabunt  in  meridie  sicut  in  medio 
noctis ,  Job  5. 

^6.  Et  circa  nouAM  nonam  clamavit  Jesus 

VOCE  MAGNA  ,    DICENS   :    ElI,    ElI  ,    LAMMA   SABAC- 

THANi?  (male  quidam  legunt,  Sabatani)  hoc  est  : 

DEUS    MEUS,    Deus  MEUS  ,    UT    QUID   DEnELIQUISTI 

ME?)  Citat  Christus  psal.  21.  1.  in  quo  hebr. 
habetur  >jnDrP  azabtani;  sed  quia  Judffii  Baby- 
!one  redeuntes,  corruperuntsuamlinguam  He- 
hranim,  et  induxerunt  Syriacam ,  hinc  Christus 
pro  Hebrseo  azabtani;  Syriace  more  genlis  suae 
dixit,  Sabacthani.  Syra  moderna  habent ,  clmo- 
nosbactoni.  Unde  liquet  temporum  successu 
nonnihil  variatam  esse  linguam  Syriacam ,  uti 
variata  est  lingua  Latina,  Italica  ,  Gallica  ,  Ger- 
manica,  et  cetcrse. 

Porro  Christus  in  cruce  continue  orans ,  sese- 
que  totum  Deo  in  victimam  offerens  pro  salut<> 
hominum,  sub  fineni  vittc  jam  moriturus  reci- 
Javit  psal.  21.  jam  citatum ,  qui  totus  est  de 
Passione  Christi  ,  ut  ostenderet  se  esse  illum 
ipsum  de  quo  psalmus  ille  agit,  scilicel  Mes- 
siam,  ut  Scribne  et  Judaei  scrutentur  et  cognos- 
cant  causam,  cur  e  cruce  nolit  descendere,  vel 
}il)erari ,  esse  hanc,  quod  ex  Patris  decrcto 
moricndum  illi  erat  in  cruce,  pro  salule  homi- 
JHim.  Hoc  enim  David  psalmo  illo  fore  prc-edixir. 

Impie  ergo  Calvinus  (  ex  quo  similia  liic  iu 
Comment.  Joan.  Feritransscripta  sunt)  ait  hyoc 
esse  Chrisli  desperantis  verba :  debuisse  eniin 
Christum  omnem  Dei  iram  peccatis  nostris  dc- 
I)itam  experiri ,  ac  per  consequens  damnatorum 
pcenas  sentire,  inter  quas  una  est  desperatio. 
Verum  haec  biasphemia  seipsam  elidit.  Si  enim 
Christus  in  cruce  desperavit :  ergo  peccavit  pcc- 
•^ato  grandi  :  ergo  irae  Dei  non  satisfecit ,  sed 
magis  eam  accendit.  Ei  quomodo  dici  potest 
desperasse  Christus,  qui  paulo  post  moriens 
clamavit  :  Pater,  in  manus  tuas  commendo  spi- 
ritum  memi,  ut  habet  Lucas  cap.  23.  ZiG. 

Igitur  clamat  Christusse  desertum,  non  a  di- 
j'initate  et  unione  hypostatica  Verbi,  non  eiiam 


a  gratia  ct  amicitia  Dei;  sed  quod  Patcr  cum  . 
a  morte  jam  instantenon  eripiebat,  necconso- 
latione  ulla  lam  diram  passionem  ,  in  carne  et 
parte  anim^e  inferior^  mulccbat  et  miligabat, 
sed  cum  doloribus  et  tormentis  meris  cruciari 
permittebat ;  ut  ostendat  quam  amara  et  acerba 
sit  illi  in  cruce  mors  ,  et  anima-  a  corpore  per 
tantos  dolores  extorsio,  ac  tamviolentapartium^ 
adeo  amicarum  separatio,  sicut  in  liorto  ago- 
nizans  sudansque  sanguinem  oravit  :  Pater,  si 
fieri  potest ,  transeat  a  me  culix  iste,  Ita  S.  Hier. , 
Chrysost.  ,  Thcophyl.  ,  Eutiiymius  ,  et  passim 
ccteri .  nec  aliud  voliint  S.  Hilarius  ,  ct  S.  Am- 
brosius,  dum  ail  :  Clamavit  homo  divinitalis  se- 
paratione  moriturus.  Separationem  enim  intel- 
ligunt  non  essentiac  et  unionis  hypostatice,  sed 
opis  ,  auxilii  et  consolationis  :  fidcs  enim  docei 
in  morte  Christi  animam  quidcm  separatam 
fuisse  a  corpore  ;  deitatem  tamen  tam  animjB 
quam  corpori  hypostatice  mansisst  unitam,uti 
erat  prius.  Adde,  Christum  queri  hic  se  deser- 
tum  a  deitate,  quia  dcitas  ad  ahiwl  ei  non  suc- 
currebat ,  quam  ut  eum  sustentarel  in  tormentis, 
eique  ad  plura  et  diriora  patienda  vitam  proro- 
garet ,  imo  dolores  Christi  augeret,  quod  sc 
deitati  unilum  videret  tam  indigna  et  atrocia 
pati.  lia  Laurent.  Justin.  tract.  de  Triumph. 
agone  Christi  cap.  8. 

Symbolice  Primo,  rogat  hic  Christus  causam, 
cur  a  Patre  in  cruce  sit  dereliclus.  q.  d.  Quac  est 
causa ,  Paler  mi ,  ut  mori  debeam  in  hac  cruce. 
quid  culpae,  quid  mali  commisi?  sum  enim  in- 
nocentissimus,  imo  Sanctus  Sanctorum.  Undc 
responsio  subditui-  psal.  21.  1.  Sibi  enim  res- 
pondet  Christus  :  Longe  d  salute  mea  verba  de- 
lictorum  meorum.  q.  d.  Deli<;ta  hominum  ,  quae 
mihi  Pater  meus  luenda  et  expianda  imposuit , 
haec  mihi  salutemet  vitam  adimunt,  acad  cru- 
cem  mortemque  adigunt. 

Secundo ,  nonnulli  apud  Theophyl.  censent 
Christum  hic  loqui  non  de  sua,  sed  de  populi 
sui  Judaici  derclictionc  et  reprobalione.  q.  d. 
Cur,  o  Pater,  mc,  id  est  meam  gentem  ,  meum 
populum,  id  est,  Judaeos ,  qui  secundum  car- 
nem  mihi  cognati  sunt ,  deseris  ,  et  a  te  abdicas  ? 

Tertio  ,  Origenes  censet  Christum  queri  de 
paucitate  salvandorum,  etmultiludine  damnan- 
(iorum,  in  quibus  perit  fructus  passionis  et 
mortis  Christi.  q.  d.  Utquid,  6  Domine,  me,  id 
est,  homines  mihi  sccundum  carnem  cognatos, 
pro  quibus  morior,  deseris ,  ut  paucos  ex  eis 
salves,  plurimos  reprobes?  Sic  enim  meipsum 
quasi  deseris  :  facis  enim  ut  frucius  meoe  pas- 
sionis  exiguus  ,  derelictus  et  quasi  perditus  sit. 

Tropologice ,  S.  Cyprianus,  tract.  de  Passione, 
censcl  Christum  hoc  dixisse  ut  nos  inquiramus 
causas  ,  ob  quas  Pater  eum  dereliquerit :  Tu , 
inquit,  Domine,  de  morte  non  agis ,  de  opprobriis 
non  contendis;  sed  hoc  vis  intelligi ,  quce  sit  causa 
mortis  ,  quis  qucestus  ,  ut  utraque  re  cognita  pec- 
caiam  appareat  et  gratia :  et  quanti  ponderis  sit 
utrumque  ,  rerum  probet  cffectus  ,  cum  originali 
morti  nuilum  nisi  in  Cliristi  morte  potuerit  esse 
remedium ,  nec  reconciliare  Deo  potuit  exules  et 
damnatos  qucelibel  oblatio,  nisi  sanguinis  hujus  sin- 
gulure  sacrificium.  Et  nonnullis  interjectis  :  De- 
relictas  est  Dominus ,  ne  nos  derelinqueremur  ; 
derelictus  est ,  ut  a  peccalisceternaque  morte  iibe- 
raremur ;  dcreiictus  cst ,  ut  amorem  suum  erga 
nos  ostenderel ,  nl  justitiam  misei-icordiamquK 
suam  nobis  patefacerct ,  ut  amorem  ncstrum  aU 


COMMENTAUIA  IN  MATT^L^UM.  Cap.  XXVII. 


5.'i2 


se  rapcrcV ;  denique  ut  cxemplum  nobis  putiendi 
rxliiberet  :  patet  in  ccelum  via ,  sed  ardua  et  dif- 
ficilis;  prceire  voluit  exemplo  admirabili ,  ne  via 
terreret ,  sed  slupendum  Dci  patienlis  exemplum 
nos  concitaret ,  ul  scilicet  nos  cum  Pauio  Rom.  8. 
in  quavis  Uibulalione  fidenler  el  exullanter  di- 
cerenius  :  Quis  nos  separabit  a  charilale  Cliristi? 
Kl  mox :  In  liis  omnibus  superamus  propter  eum 
yui  diiexit  uos. 

Hoc  ergo  luit  quarlum  Cliristi  in  cruce  ver- 
J)un)  eldiGtum,  quo  soialur  omnes  desolatos , 
nfllictos  et  mocslos,  sicul  eodem  solalus est  sanc- 
tum  Petrum  Martyrem  ex  ordinc  S.  Dominici. 
Cum  enim  ipse  visitatus  a  S.  Cfccilia  ,  S.  Agnete 
vx  S.  Calliarina,  cum  eisque  in  cubiculo  collo- 
(juens ,  a  transeuntibus  auditus  et  accusatus 
foret,  quod  ieminas  in  cubiculum  admisijjset, 
ideoque  iufamatus  ,  el  ad  duram  longamque 
pocnilentiam  damnalus  ,  quereretur  coram 
(>hrist()  crucilixo,  dicerelque  :  Domine ,  tu  scis 
innocenliavi  meam  ,  cur  ergo  me  silente  tu  taccs? 
cur  me  non  defendis,  sed  in  liac  infamia  lamdiu 
dei'clinquis  ?  Respondit  ei  Clirislus  :  Et  ego  ,  6 
Petrc  ,  quid  comnieruij  ut  pro  te  in  liac  cruce  con- 
fixus  sim?  disce  ex  me  patientiam  exercere  in  qui- 
buslibel  ajjlictionibus  tuis,  quia  omnes  tuce  meis 
(Vquiparari  nequeunt.  Qua  voce  Petrus  ila  robo- 
ratus  et  exhilaralus  esl ,  ul  plura  pali  oplaret, 
imo  nollet  suas  ignominias  cum  regum  sceptris 
<t  coronis  commutare.  Quare  Cin^isius  ejus  in- 
nocentiam  tandem  patefecit,  ac  infamiam  om- 
nem  in  gloriam  convertit.  Ita  habel  ejus  Vita 
apud  Surium  ad  diem  29.  Aprilis. 

hl.    QUIDAM   AUTEM  ILLIC    STANTES  ,    ET  AUDIEN- 

TF.s,  DiCKBANT  :  Eliam  vocat  iste.  ]  S.  Hicron.  et 
aiii  censent  hos  fuisse  milites  Romanos  :  nam 
iili  acetuni  porrexerunt  Cliristo,  ut  docet  Lucas 
cap.  23.  V.  36.  Hi  ergo  cum  Hebrceam  linguam 
non  callerent ,  audirentque  Christum  claman- 
tem,  EU,  FJi ,  putabant  Eliam  vocari  et  invo- 
cari  a  Christo :  Eliam  enim  rediturum  in  adventu 
Messiae,  a  Judaeis  inaudierant. 

Zi8.  Et  continuo  curhens  unus  ex  eis  accep- 
tam  spongiam  implevit  aceto,  et  imposuit  auun- 
DiNi ,  et  dabat  ei  BiBEnE.  J  Spongiam  enim  , 
acetum ,  et  arundinem  de  more  jam  paraverant : 
solebani  enim  iis  potare  crucifixos. 

Et  continuo.  ]  Scilicet  postquam  Jesus  cla- 
masset  Silio  ,  ul  explicat  et  supplet  Joaanes 
cap.  19.  v.  28.  Hoc  enim  fuit  quinlum  Christi  in 
cruce  verbum,  quod  mox  post  quarlum,  scili- 
("et,  Eli ,  Eli ,  iamma  sabaclliani,  sul)junxit.  Audi 
Joannem  :  Poslea  sciens  Jcsus ,  quia  omnia  con- 
summata  sunl  ,  ul  consummaretur  Scriptura  , 
dixit :  Silio.  Vas  ergo  eral  positum  acelo  pLenum, 
llii  autcm  spongiam  plenam  acelo,  liyssopo  cir- 
cumponciUes  obtulerunl  ori  cjus.  Cum  ergo  accc- 
pissct  Jesus  acetum  ,  dixil  :  Consummatum  est. 
Quod  fuit  sexium ,  et  penultimum  Christi  iu 
cruce  verbum. 

SpONfiiAM.  ]  Ut  sciiicet  Chrjstus  e  spongia  exu- 
geret  acelum.  Spongia  enim  cum  sit  porosa  , 
copiosum  humorem  cui  immergiiur,  imbibit , 
quem  pressa  refundii ;  nam  poculum  Chrisio  ita 
in  cruceelevato  porrigere  non  poterant.  Spongia 
haec  religiose  scrvatur  Romac,  ct  populo  osten- 
diiurin  hasilica  Lateranensi. 

AcETO.  ]  Nota.  CruciHxis  ceterisque  reis  in 
supplicio  dari  solebat  vinum  ,  tum  ad  levandam 
f iliiu ,  qua  in  tanlo  doiore  el  angore  cruciari  so- 


lent;  tum  ad  confortatloncm,  ul  animosius  ff- 
ranl  tormenta  et  mortem.  Sed  Judaei,  et  milites, 
ut  gralificarentur  Judaeis  Christo  infensis  ,  pro 
vino  dederunt  ei  acetum.  Unde  queritur  Chris- 
tus  psalm.  68.  v.  22.  Et  in  siti  mea  potaverunt 
me  aceto.  Addit  Lyran.  quia  Salomon  dixerat, 
Proverb.  31.  Date  siceram  mcerentibus,  etc.  Ideo 
ex  occasione  hujus  verbi  seniores  Judceoruni  sta- 
tuerunt ,  ut  condemnatis  ad  mortem  daretur  vi- 
num  aromaticum  ad  bibendum,  ut  facilius  tolera- 
renl passionem.  InJerusalemautemeranlmatronct 
devotce  ,  qua;  Iwc  vinum  cx  devotione  procurabant ; 
sed  Judcei  tale  vinum  datum  pro  Christo  et  aliis 
duobus  accepcrunt  sibi ,  et  loco  cjus  posuerunt  ace- 
lum  cumfellc  mixtum. 

Igilur  Primo,  acctum  ei  dederunl  ad  illusio- 
nem,  quia  ci  illudebant ,  ut  aitLucas  cap.  23.  36. 
Secundo,  ad  tormentum,  ut  in  siti  non  duici 
el  suavi ,  sed  acri  et  acetoso  potu  eura  crucia- 
rent.  Tertio,  utsilimejusnon  tam  extingucreni, 
quam  augerent.  Nam  acetum  licet  initio  silim 
levare  videatur  ;  mox  tamen  eam  auget,  etquia 
siccumest,  desiccal  valde.  Quarlo  ,  Baronius 
censet  acetum  Christo  datum  ut  sanguinem  strin- 
gendo  et  sistendo,  ac  stomachum  celeraque 
membra  cum  hyssopo  roborando,  Christum  ditj- 
tius  in  vita  conservaret  ad  hoc  ,  ut  cruciatus 
•'jus  essetproductior  et  vehementior.  E  contra- 
rio  Theophylacius  ,  Cajetan. ,  Jansen. ,  Toletus, 
Franc.  Lucas,  Barradius,  Emmanuel  Sa,  et  alii 
censent  acetum  Christo  datum,  ut  moriem  ei 
acceieraret,  idque  a  custodibus ,  qui  famentes 
cupiebant  domum  ad  prandium  redire.  Erat 
enim  jam  hora  tertia  pomeridiaua;  scilicet  ut 
citiuseumcouficeret  aceti  amaritudo,  ait  Theo- 
phyi. ,  acetum  enim  vim  liabet  penetrandi,  suam- 
que  amaritiem  et  maiignitatem  omnibus  mem- 
hris,  vulneribus  et  piagis instiilandi.  Ita  S.  Hilar . . 
Chrysost.  et  Nonnus  in  cap.  19.  Joannis  ,  qui 
acelum  iioc  vocat,  acerrifnum  potum  ,  ct  siticu- 
losam  muriam ,  item  acetum  exitii  pennixtum 
liyssopo. 

Symboiice,  acetum  significat  maiignitatem  . 
quam  peccaiores  exhibent  Christo,  uli  fecere 
Judcei.  Unde  S.  Augustin.  in  Joann.  caj;).  19.  29. 
Date,  ti\t,quod  estis,  Judai:  quippe  crant  acetum 
degenerantes  a  vino  Patriarcliarum  et  Propheta- 
rum,  et  tanquam  vas  ptenum  aceto  habentes,  sci- 
licet  cor  pienum  iniquitate ,  et  velut  spongiam 
cavei^nosis  et  tortuosis  latibulis  fraudulentum. 

Rursum  Christus  bihendo  acetum  ,  illud  nobi> 
in  vinum  convertit ,  duin  per  hoc  meruit  vitia 
nostra  vertere  in  virtutes  ,  infirmitates  in  glo- 
riam.  Unde  S.  Hilarius  :  Vinum,  ait ,  quod  in 
Adam  coacuit ,  immortalitatis  est  honor,  aut  vir- 
tas  :  polavit  ergo ,  ad  se  in  communioncm  im- 
viortaUtatisca,  qucein  nobis  erant  vitiata,  trans- 
fundens.  Et  Remigius  :  Acetum,  Juda:i  a  patribus 
dcgencrantes ;  spongia,  fraudulenta  corda ;  arun- 
do,  .Scriptura  sacra,  quce  hoc  facto  implebatur. 

Et  imposuit  arundini.  .  ]  Grccce ,  za/x,ui),  id  est, 
calamo  :  caiamus  autem  non  tanlum  arundi- 
ncm,  sed  etculmum,  sive  surculum  cujusvi> 
seminis  ct  herba;  significat.  Unde  voratur  cab- 
mus  siveculmus  tritici,  aven.x,  hordoi,  hyssopi. 
Hinc  S.  Joannos,  cap.  19.  29.,  hunc  calamum 
fuisso  hyssopi  asseril,  dicens  :  Illi  anlcm  spon- 
giam  plcnam  ,  acclo  iivssopo  circumponcntcs  :  ubi 
idem  est  verbum  GrcTCum  :T£=(SivT£^ ,  quod  Iiic 
Inlerprcs  verlil,  imposuit.  Uride  Syrus  Joannis 


tw 


COMMENTARIA  IN  MATTH^UM.  Cup.  XKVII. 


cap.  19.  vertit,  implcvcrunt  aceto  ,  et  posuerunt 
super  hyssopuvi;  ol  Arabiciis,  ct  implcvcrunt  spon- 
giain  arclOfCt  imposua-unt super  arundinem.  Ergo 
arundo  sivc  calanius,  quo  porrexerunt  Christo 
spongiain  aceii ,  fuit  ipsa  hyssopus.  Crux  enim 
non  crai  aiia,  liinc  caianio  exiguo  polerat  al) 
honiine,  brachiis  cxtcnsis  spongia  admovcri  ori 
Chrisii.  Et  in  l^alsestina  hyssopus  hortcnsis  al- 
lius  qnani  in  Europa  cxcrescit.  Hortcnsis  dico, 
nam  in  parictibus  ,  utpotc  siccis ,  hnniilis  est , 
ut  patct  3.  Reg.  h.  S3.  Qnin  et  de  vulgari  ac  nos- 
trali  hyssopo  sic  scribit  Dodonaeus  lib.  l\.  dc 
Stirpibus  ,  cap.  19.  in  pemptadc  i.  Uyssopus  cau- 
ies  erigit  dodrantaies ,  aul  aitiorcs  ,  duros  ac  Lig- 
nosos,  i7i  LHrgulas  aliquot  divisos  ,  ah  imo  ad  fas- 
tigium  usquc  foliis  circumvcslitos  obiongis  ,  veluli 
polygoni  aut  lavendulcs.  AdditClusins,  hyssopos 
reperiri  scsquipcdalcs:  harnni  summitas  in  bra- 
chiis  hominis  extcnsis,  attingerc  potestos  cru- 
cifixi.  Unde  calamnm  cui  imposita  fuit  spongia 
accti,  ut  ori  Christi  admoveretnr,  utiaiuntMal- 
thicus  et  Marcus  ,  non  fuisse  alium  quam  hys- 
sopum,  uti  explicat  Joanncs,  censent  Euthym.  , 
Chrysostom. ,  Theophyl.  ^  Lyranus,  S.  Thomas, 
Titelmannus,  Dionysius  Carthus.,  Barradius,  ct 
alii. 

Nonnulli  suspicantur  in  Joanne  pro  vaau7to> 
legendum  uffuw,  id  cst,  pilo  vel  hasta  instar  ca- 
lami,  quo  utpote  longo  ,  facile  crat  coniingere 
os  Christi  crucifixi ;  sed  omnia  exemplaria  ha- 
bent  iiaa-J^-^u,  non  Oaiu.  Alii  cum  S.  Augustino  pu- 
tant  spongiam  aceti  impositam  hyssopo,  deindc 
utrumque  impositum  fuissc  arundini.  Alii  cen- 
scnt  succum  ex  hyssopo  expressum,  mixtuni 
cum  aceto ,  et  spongia  exceptum ,  imposilum 
fuisse  arundini.  Ut  ut  est,  certum  cst  spongiani 
fuisse  impositam  hyssopo,  sive  hyssopus  fuerit 
ipse  calamus ,  sive  ab  co  diversa,  et  calamo 
imposita. 

Hyssopum  adhibuere  Primo ,  quia  hyssopus 
solet  ad  vinum  et  acetum  adhiberi.  Undc  Colu- 
mella  lib.  12.  cap.  35. ,  et  Plinius  lib.  li.  16. 
asserunt  fieri  vinum  cx  hyssopo  tusa  ,  ct  in  vi- 
num  injecta,  quod  hyssopilcs  dicltur.  Sccundo, 
([uia  hyjsopus  naribus  adhibila  roborat,  ei  ani- 
mam  fugientem  rcvocat.  Tertio  ,  quia  hyssopus 
sanguinem  sislit.  Quarto  ,  quia  hyssopus  purgat 
pectus  et  fauc(;s ,  aliisque  morbis  et  plagis  me- 
detur.  Nam  Galcnus  docclhyssopum  aceio  mix- 
!am  ,  exanimalis  auimum  cl  \ires  reddere. 
Mihles  ergo  hic  spongi:e  circumiigarunt  hysso- 
pum,  ne  acetum  cx  spengia  dilaberetur,  sed  cx 
ea  diflluens  vel  distilians  hyssopi  fasciculo  exci- 
peretur,  ut  Chrislus  tam  hyssopi  quam  accti 
succum  cx  spongia  sugcret,  ilaque  animumvi- 
resquc  reciperel.  Pas>im  enim  medici  hyssopo 
iribuunt  vim  inlcrnam  purgandi ,  praesertim 
pnlmones,  et  animi  dcliquium  passos  ad  sc 
icvocandi,  ac  pectoris  dolores  mitigandi.  Vide 
Dioscorid.  lib.  ?.  cap.  26.  Joan.  lUiellium  lib.  S. 
ile  Stirpibus  cap.  2/i.  Dodonaenm  pemptade  1. 
lib.  /j.  cap.  19. 

Hac  de  causa  olim  in  lcgc  vetcri ,  per  hysso- 
pum  ficbat  expiatio  in  mundatione  leprosi ,  Le- 
vit.  lii.  69.  Item  in  sacrilicio  pro  peccato ,  ct 
aspcrsione  lustralis  aqcuT  per  cinerem  vitulaj 
riirae  percolat.-E  ,  Nunier.  19.  6. 

Hyssopus  ergo  fuii  typus  sangninis  Christi , 
<iui  omnes  fidcles  mlre  piiigat,  rcficitetrecreat. 
lni\{:  s.  Aiiguslinus  in  Joan.  cap.  19.  29.  Ilysso- 


pus ,  ait,  herba  humilis  pectus  purgam ,  Cliristi 
liumilitatem  significat  :  Christi  enim  liumilitate 
mundaynur-r  liutic  Judini  circumdcdcrunt,  et  cir- 
cumvenisse  putaverunt. 

Zj9.    CeTERI    VF.ro    DICEBANT   :    SlNE,    VIDEAMCS 

AN  VENIAT  Elias,  libeuans  eum.  ]  Sinc ,  id  esl, 
Sinite  ,  ut  habct  Marcus  cap.  15.  acSyrus,  Ara- 
bicuset  nonnullicodices  Latinihic.  q.  d.  Sinite, 
hoc  est ,  tacetc  ,  qiiicscite ,  exspectate  :  sinitc 
res  alias  ,  ut  toli  attendatis  ad  Jesum  ,  ac  videa- 
tis  an  veniat  Elias  ab  eo  invocatus  ,  ut  liberct 
eum.  Hserent  ct  dubitant  an  Elias  venturus  sit, 
quia  ex  tcnebris  aliisqnemiraculis  qua?  videbant 
in  passione  Christi  ,  dubitabant  an  Christus 
Messias ,  cujus  pra^cursor  erit  Elias,  uti  non 
solum  Chrisliani,  scd  et  Judan  credunt,  a  qui- 
bus  idipsum  intcllexerant  hi  mililes  Romani. 

Dices,  Marcus,  cap.  15.  v.  36,,  ait  non  mili- 
tes,  sed  eum  qui  Christo  olTcrebat  acetum, 
dixisse ,  Sinilc.  Sic  enim  habet :  Potum  dabat  ei , 
dicens  :  Siniie ,  videanius  si  veniat  Elias  ad  de- 
ponendumeum.  Respond.  NonnuUi  codices  Latini 
et  Gr;eci,  a^que  ac  Syrus  in  Marco ,  pro  /jyuv^ 
id  est  dicens,  habent  e>£/ov,  \AGs,idixerunt ,  Sine ^ 
ut  habet  Matthaeus  ,  quem  Marcus  imitari  solet. 
Idemcrgo  dixit  Marcusquod  Malthacus,  scilicct 
milites  dixisse  oiTerenti  acetum,  ^me,  juxta  sen- 
sum  mox  dandum. 

Verum  quia  passim  codices  Latini  et  Graeci  in 
Maico  habent  dicens ,  Sinite ;  verius  cum  Eu- 
ihym. ,  S.  August.  hb.  3.  de  Consensu  cap.  17. 
ct  aliis  dicemus  ,  utrumque  contigisse,  scilicel 
tam  milites  ,  quam  offerenlem  acctum  Christo 
dixisse ,  sine ,  vel  sinite  :  cum  enim  milites  ac- 
clamarent  ofTerenti  acctum  Christo  ,  Siiie  ;  ille 
rcspondit,  Sinite  eiso%,  quodPrimo,  explicari 
potest  generatim  et  p]ane,juxta  sensum  initio 
datum,  q.  d.  jSinite  alia,  et  relinquite  omnia, 
iit  attendatisetvideatis,  an  veniatEliasliberans 
Jesum. 

Sccundo,  magis  particulatim  milites  dixere 
ofTcrenti  acetuni  Chrislo,  sine ,  id  esl,  cessa , 
noli  dare  acetiun  Jesu,  ne  ex  eo  ciiius  moria- 
tur,  quia  acefum  inortem  reis  accelerat ;  sed 
sine  eum  vivere,  nt  videamus  an  veniat  Elias 
adenmdeponendum,  itaquo  satisfaciamus  nos- 
tras  curiosiiati :  oftercnsvicissimrespondet  mi- 
liiibus  :  Siniie  et  vos ,  me  Jesu  sitienti  porrigerc 
acetum ,  nc  ex  siti  moriatnr  ;  sed  illud  biben» 
vivcre  pergat,  ut  sic  videamus  an  veniat  Elias 
ad  cum  liberandum.  Ita  Jansen. 

Tertio ,  militcs  dicunt  ei  qui  oITercbat  acc- 
tum  Chrislo,  Sine ,  idest  quiesce,  noli  accederc 
ad  Jesum  illumque  vexarc  ,  ut  videamus  si  ve- 
niat  Elias  liberans  eum.  Putabant  enim  Eliam 
venturum  ad  Jesum ,  si  is  solus  esset :  nolle  eniin 
Eliam  sc  ceteris  hominibus  miscere  ,  et  pa- 
tefacere.  Vicissim  respondet  offerens  acetum , 
Christo,  5/?i<7eetvos,  idest  desiniteclamare,  ne 
veslro  clamore  arceatis  Eliam  ne  veniat  ad  Je- 
sum  ;  vcl  sinile  eum ,  ut  vertit  Arabicus  ,  id  est, 
sinite  Chrislum,  nolile  eum  turbare  et  vexare 
ne  moriatur,  nt  videamns  an  Elias  venturus  sit 
ad  cum  liberandum.  lla  Carradius.  Autq.  d.  Si- 
nitc  adluic  me  hoc  modo  ilkidere  Jesu,  acetum 
siiienti  propinaiulo  :  ila  facilius  videbimus  an 
veniat  Elias,  quo  enim  magis  Jesus  vexaiur,  eo 
citius  acciirrct  Elias,  si  quidem  \clit  ei  auxi- 
liari.  q.  d.  Nihil  obstat  id  quod  facio,  quin  ve- 
niat  Elias  ;  imo  potius  hoc  acculerabit  ejns  ad- 
vcntum.  Ita  Franc.  Lucas. 


COMMENTAniA  IN  MATTlIfX.M.  Cap.  XXVII. 


545 


QuarlO  .  .ilii  sic  cxponunt  ;  Cum  ccteri  dicc- 
renl  offerenii  acctuin,  Sine ,  id  esl,  cessa,  noli 
ei  propinare  acetum,  itaque  mortein  accelc- 
rare  ,  ul  videamns  an  vcniat  Elias  lil)erans  eum; 
offerens  respondil,  Sinile,  id  est ,  permittite  mc 
Jesu  praeberc  acelum  ,  cgo  liac  ralione  moricm 
illi  acceleralio ,  et  videbimus  num  Eiias  libera- 
turus  sit  eum.  q.  d.  Eniciam  ne  Elias  libcret 
eum;  quia  eum  acctoconficiam.  lllusorie  enim 
ha)c  egisse  ct  dixisse  milites  ,  ut  Ciiristo  illude- 
rent,  significatLucas  cap.  23.  SG. 

50. JESUS    AUTKM   ITEnUM   CLAMANS   VOCE  MAGNA, 

EMisiT  SPIRITUM.] /fmtm,  quia  Jesus  septies  cla- 
mavit  in  cruce,  scptemque  verba  cygnsea  edi- 
dit,  scilicet  primo  :  Pafer,  ignosce  illis,  quiu 
nesciant  quid  faciunt  :  Secundo  ad  latronem , 
llodie  mecum  cris  in  paradiso  :  Tertio,  ad  ma- 
irem,  Mulier,  ecce  (ilius  tuus  ;  et  ad  Joannem  , 
Ecce  mater  tua  :  Quarto  ,  Eli ,  EU ,  lamma  sa~ 
bacthani :  Quinto,  Silio  :  Sexto  ,  Consummatum 
est.  q.  d.  Omnia  sacrificia  vctera,  omnes  pro- 
phetia) ,  omnes  typi  dc  me  et  mea  passione  jam 
rei[)sa  in  mc  expleli  sunt,  superest  ergo  ut  mo- 
riar  :  Septimo,  In  manus  tuas  commendo spiritum 
meum. 

CLAMANS.JGrcTC.  xoalaj,  id  cst,  cum  clamasset : 
nec  enim  simul  clamavitetexpiravit,  sed  prius 
clamavit,  dcinde  expiravit.  Clamavit  autem  di- 
cens ,  ut  habet  Lucas  :  Pater,  in  manus  tuas  com- 
mendo  spiritum  meum ,  id  est,  animam  meam 
cum  halitu  meo,6Pater,  depono,  vel,  utGraeca 
habent,  nupcc^ir.ao/j.xt ,  id  cst,  jam  jamdeponam ,  ct 
vclut  depositum  consignabo  in  manus  tuas,ut 
illam  ,  velul  deposilum,  Ix  tc  tertio  die  rcsusci- 
landus  recipiam.  Hinc  fideles  moricnlcs  hunc 
versura  usurpant,  qucm  primitus  David  in  sua 
iribulationc  psalm.  30.  ac  deinde  Christus  hic  ui 
niorte  sua  usurpavit. 

Nota,  Christum  voce  magna  clamasse  pcr 
miraculum  :  moribundos  enim  deficitvox,  ut 
vix  loqui  queanl.  Liccl  cnim  D.  Thomas  3. 
p.  q.  Ul.  art.  1.  ad  2.  dicat  quod  Chrislus  con- 
scrvarit  naturoe  sute  corporc;e  vigorcm  et  robur 
usque  ad  extremum;  lamcn  vcrius  alii  ccnsent 
vlres  in  Christo  pcr  tol  labores  cl  dolores  dcfc- 
cisse,  ut  naturalitcr  clamarc  non  posset.scd 
tantum  per  miraculum  :  alioqui  cnim  mortiuis 
ruissel  non  vi  dolorum  ct  tormcntorum  ,  sed  cx 
mera  voluntate  sua  scparando  animam  ix  cor- 
pore,  ac  consequcnternon  fuissct  occisns  ,  ncc 
inorle  hac  violcnta  satisfecissct  Patri  pro  nos- 
tris  peccatis  ei  mortc. 

Clamavit  ergo  per  vircs  supcrnaturalcs ,  quas 
deitas  et  suggerebat,  idquePrimo,  ut  signifi- 
caretse,  utpote  Deum,  non  coactum  cx  inlir- 
tnitate  ei  ncccssitatc,  sed  libcrc  ex  voluntatc 
mori.  Et  hoc  est  quod  ait  Chrisius  Joan.  10.  Ncmo 
loilit  eam  (animam)  ii  me ,  scd  cgo  pono  cam  a 
meipso.  Potcstatem  habco  ponendi  cam  ,  ct  polcs- 
tateni  habeo  iteruvi  sumcndi  cam  ,  idquc  ad  hoc, 
ul  plane  libera  ct  voluntaria  cssct  hicc  Chrisii 
nblatio  et  sacrificium  pro  salutc  toiius  mundi 
ohlatum.  Lnde  Victor  Antioch.  in  Marci  cap.  15. 
Per  hocfactum,  ait,  Dominus  Jcsus  dcmonstrabat, 
se  totam  vitam  mortemque  suavi  in  libcra  sua  po- 
teitate  positanihabuisse.  Sic  cl  S.  Chrysost.  Ilic- 
ronymus ,  Euthymiiis,  Thcophylactus. 

Secundo,  clamavit  ut  sc  silpra  homincni . 
Deumque  essc  ostcndcret.  Cndc  crnturio  vidciis 
c^\.\\mic  clamans  e.rpirassel ,  ulail  Marcus,  dixit: 
iere  fdius  Dei  erat  <sfe;(|uia  scilicctclanianduos- 

COUMiL.     \    LAPlDli.      TOM.    VIII. 


tcndfbnt  sc  csse  viiic  niorii&que  suae  Dominum, 
ideoque  Dcum. 

Tcrtio,  uiclamore  hoc  vehemenfem  suumin 
Dcuin  amorem,  religionem ,  obedientiam,  ac 
desidcrium  salutis  humanae  declararet.  Unde 
PaulusHebi'.  5.  l.Quiindiebuscarnis  suce ,  inquit, 
preccs  supplicationesque  ad  eum  qui  possit  iilum 
scUvum  facere  d  morte,  cum  clamore  valido  et  la- 
crymis  (undc  patct  Chri&tum  cum  clamore  tunc 
lacryinas  (luo^iue  fudissc )  o/ferens ,  exauditus 
est  pro  suarevcrenda.  Vidc  ibi  dicta. 

Quarto,  ut  signilicarct  se  confidcnler  et  se- 
cure  mori ,  cum  ccrta  spe  rcsurrectionis  et 
gloriae  tertio  dic  a  Patre  sibi  dandfc ,  ac  suis  fide- 
libus  in  cum  ciediiuris.  lla  Origcn. 

E.MisiT  (  Arab.  tradidit  )si'inni;M.]  Voluntarie 
quod  enim  emillilur,  volunlariuin  est;  quod  amil: 
titurnecessarium,  ait  S.  Ambros.  inc.  23.  LuciC- 
Et  S.  August.  1.  /i.  de  Trinii.  cap.  13.  Spiriius 
medialoris  carnem  non  descruit  invitus ,  sed  quia 
voluit,  quando  voiuit ,  quo  modo  voliiit;  quippe 
Dei  verbo  ad  unitatem  commixtus  cst  homo.  llinc 
ait  :  Protestatem  habeo  iterum  sumendi  eain, 
nemo  totlct  cuni  a  me ,  sed  ego  pono  eam  a  me  , 
ct  iterum  sumo  cam. 

Sic  et  S.  Hicroii.  Beda  ct  alii.  Unde  etiam  m- 
clinato  capite  emisit  spiritum,  ait  Joan.  c.  19. 
crgo  inclinavit  caput,  quasi  Dominus  morlls, 
ait  Theoph.  Naincclcri  hoinincs ,  dum  moriun- 
tur,  prius  cxpiraiit,  ac  dcindc  caput  inclinant. 
Caput  enim,  praescrlim  cjiis  qui  cx  alto  pendct, 
vila  ctvigore  suo  dcslilulum,  pondcre  suo  dcor- 
sum  incluuit.  Ita  S.  Cyrillus  1.  12.  inJoan.  c  76. 

Audi  S.  Chrysost.  hom.  8/i.  Jnclinato  capite 
tradidit  spiritum,  ut  non  necessitatc,  sed  volun- 
tarie  se  mori  ostenderet.  Quod  voluit ,  vixit; 
quando  voluit ,  tradidit  spiritmn.  Inclinato  capile , 
inquit  S.  Athanasius  ,  q.  6.  ad  Antiochum  ,  quia 
mors  Christum  metuens ,  ad  ipsum  non  audebat 
accedcre  :  Christas  autem  inclinalo  capite  eam  vo- 
cavit  :  antequam  cnim  inclinasset  caput,  propius 
accedere  verebatur.  Licct  cnimChristi  humanitas- 
vi  dolorum  dcficerct,  debcrctquc  mori;  tameii 
cjus  dcitas  potcrat  humanitati  robur  addcrc, 
ct  prorogarc  vitam,  adcoquc  nisi  permitienle 
dcitatc  Christi ,  non  poluil  mori  hunianilas  cjus. 
Libcr  crgo  mortuus  cst  Chrislus  qua  Dcus  ,  et 
cliam  qua  homo,  quia  poicral  humanitas  hoc 
robur  pctere  h  deitate  sua,  et  pelens  impc- 
trassct. 

Nota.  Chribtus  cxpiravit  feria  scxta ,  circa  horam 
nonam,  qua  Adam  pcccavit,  ut  cjus  pcccatuni 
cxpiarct.  Itcm  qua  occidi  solcbat  agnus  pa^cha- 
lis,  et  qua  jugc  sacrificium  quolidic  Judaei  iii 
tcmplo  inmiolabant,  ut  ostcndcrct  sc  has  figu- 
ras  sua  mortc  codcm  tcmpore  adimplcrc.  Inde 
Christiani  hora  nona  orarc  solenL  Unde  dicla 
cst  hora  orationis  nona,  Actor.  3. 

Symbolicc  et  moralitcr,  Christus  inclinato  ca- 
pitc  cmisit  spiriium  :  Priino,  quia  omnium  pcc- 
cata  cum  portarct ,  corum  oncrc  gravabaiur, 
idcoqu»;  caput  hoc  onus  susliucns  scsc  inclina- 
bat,  uti  solcnt  bajuli  oncrum,  sub  iis  capul 
incurvarc.  lloc  cnim  onus  pcccati  est  gravis- 
sinumi. 

Sccuudo,  ut  significarct  se  mori  cx  obcdicn- 
lia  :  dccuil  crgo  Rcligiosos  cl  subdilos  suis  Prae- 
lalis  inclinaro  caput ,  cl  obcdirc  ,  juxta  illud  : 
llumilidiit  sc ,  ctc.  faclus  ohcdicns  usquc  adtnor- 
tcm  ,  mortcmautcm  crucis,  Philip.  2.  8. 
Tcriio,  ut  Patri  sc  humiliarct,  illi(|uc  rcvc- 

69 


o/iG  COMMENTARIA  IN  MATTILELM. 

rcnliani  oxhihprcl,  ac  in  ojiis  vohintaio  capnt, 
idost,  niont(>m  ot  voluniatoin  suani  in  omnibus 
iisquo  ad  morlcm ,  ot  mortom  crucis.resignaret. 

Quario,  ut  ultimum  valc  diccrct  mundo,ac 
praesortim  Occidonli,  id  cst,  Europse  ct  Italia;. 
q.  d.  En,  populc  meus  ,  on  pro  te  morior,  ad 
quem  caput  inclino  ct  spirilum  omitto.  Christus 
cnim  ,  ut  superius  dixi,  crucifixus  est  facie 
avcrsa  i  Jorusalem,  et  conversa  ad  Occidontom 
ctlialiam,  quam  sua  fidc,  poniificalu  ac  mar- 
tyrioSS,  Potri  ot  Pauli  iilustrare  volehat.  Roliclis 
enim  Judaiis  convertit  se  ad  Gontes. 

Quinlo,  ut  annucret  et  valediceret  malri  ad 
cruccm  adstanti. 

Sexto,  ut  locum  lanceoe  ,  'qua  transfigcndum 
erat  latus  dextrum  et  cor,  inclinalione  capitis 


dcsignarct 

Scplimo,  ut  ostenderet  sc  ct  patrom  suum 
hac  passione  sua  liominibus  esse  roconcilia- 
tum,  cosque  quasi  amicos  amplecicrctur  ot 
oscularctur.  Ita  S.  August.  tract.  de  Virgin.  In- 
spice,  ait,  vulnera  pendentis ,  sanguinem  mo~ 
rientis  ,  pretiam  redimentis ,  cicatrices  resurgen- 
tis.  Capul  liabet  incUnatum  ad  osculandum ,  cor 
apertum  ad  diligendum,  braclda  extensa  ad 
amplexandum,  totum  corpus  exposituni  ad  re- 
dimendum.  Hcec  quanta  sint  cogitate ,  lioc  in 
staterd  vestri  cordis  appenditc ,  ut  totus  vobis 
flgatur  incorde,  qui  pro  vobis  totus  fixus  est  in 
cruce. 

Octavo,  ut  ostenderet  spiritum  suum  post 
mortem  descensurum  sub  terram  ad  limbum 
Pctrum,  ut  eos  inde  liberaret. 

Nono,  ut  viscora  misericordise  suac  nobis 
ostenderet.  ItaS.  Laur.  Justinian.  lib.  deTrium- 
phali  Christi  agone  c.  20.  Capat  hoc,  inquit, 
dum  passionum  ludibria  et  moriis  supplicia  pro 
hominibus  pertulit  mediator,  liquefecit  ad  miseri- 
cordiam ,  flexit  ad  gratiam ,  incUnavit  ad  indui- 
gentiam. 

Decimo  ,  ut  S.  Joannem,  Magdalonam  ct  si- 
miles  cruci  suae  astantes  complocterotur ;  ac 
faciem  avcrterot  ah  iis,  qui  fugiunt  crucem. 

Undecimo ,  ut  caput  a  titulo  crucis  in  quo 
scriptum  erat :  Je5HS  Nazarenus  RexJudccorum, 
deorsum  inclinans ,  ostenderet  se  declinarc 
regnum ,  omnesque  mundi  honores  et  pompas  , 
nobisquc  idem  faciendumesseinnueret. 

Duodecimo,  ut  osienderet  suam  morlem  po- 
tius  esse  somnum  quam  mortom,  ob  futuram 
tortio  die  resurroclionom.  Sic  enim  dormionles 
caput  lecto  inchnant  ot  recHnant,  juxta  illud: 
/n  pace  in  idipsum  dormiamet  requiescam,  ps.li. 

DeniqueChristusperactolegationis  suae  oJRcio 
inclinando  caput  Pairi,  quasi  pelit  ab  eo  bene- 
diciionem ,  et  missionern  ac  facultaiem  disce- 
dendi  e  lorra,  et  redoundi  ad  Patrem.  q.  d. 
Ecce,  o  Pater,  ofTicium  legationis  tuae  in  tcrram 
mihi  commissum  cum  fide  poregi,  opus 
quod  mihi  imposuisii  porfoci ,  cursum  meum 
consummavi ,  feci  et  passus  sum  pro  sa- 
lute  hominum  quaecumque  jussisti  :  supplcx 
orgo  postuio ,  ut  milii  dos  liccntiam  moriendi, 
ac  per  mortem  abeundi  o  lorra,  ct  redeundi  in 
coelum ,  simulque  poio  prumissum  milii  a  tc 
prsemium  convorsionis  ot  salutis  omnium  gen- 
tium,  ut  iilae  por  moam  passionem  et  mortem 
salvenlur,  tuaquegraiiaetgloria  donentur,juxta 
illud  Poslula  d  me^  et  dabo  tibi  Gentes  hceredita- 
tcm  taam  ,  et  possessioncm  tuam  terminos  tcrrce  , 
psal.  2.  feci  quod  jussisli ,  da  quod  promisisli. 


Cap.  XXVII. 

Uoc  imitaniiu-  Roligiosi  ot  sacerdotcs,  qui  per- 
acto  missionis  oflicio  ad  Praelatos  suos  rodeunt, 
Jlexaque  cervicc  ab  eis  benodictionem  ,  et  gra- 
dum,  siatumquo  pristinum  postulant.  Moraliter, 
sed  nervose  S.  bornard.  opist.  ad  Guarinum  : 
Quid  prodest ,  ait ,  Cliristum  sequi ,  si  non  con- 
tingat  cons^^qui?  idco  Paulus  aiebat  :  Sic  currite 
ut  compreliendatis.  Ibi,  Christiane  fige  tui  cursus 
profeclusquc  metam  ,  ubi  Christus  posuit  suam , 
Factus  cst ,  inquit,  obediens  usque  ad  mortem. 
Quantumlibct  crgo cucurreris ,  siusque  admorteru 
non  pervenei'is ,  bravium  non  apprehendes. 

61.  Et  ECCE  VEI.UM  TEMPLl   SCISSTOI  EST  IN  DUAS 
PARTES  A  SUMMO  USQUE  DEORSUM  ,    ET  TERRA  MOTA 

EST,  ET  PETR.«  scissvE  suNT.  ]  Morionte  Christo 
croatore  turbaniur,  indignantur  etconculiuntur 


omnes  crcaturac.  Et  ecce.  Hinc  notat  S.  Augusr. 
1.  0.  do  Consensu  Evangel.  cap.  lO.voIum  teinpli 
scissumosse  moxuiChrislus  oxpiravil,ulindica- 
rctur  veluni  scindi  propter  necom  Christi.  Lucas 
ergo,  qui  hoc  factum  tenobris,  Chrisio  adhuc 
vivonte  induclis ,  jungit,  anlicipatione  utilui% 
Duplox  erattempli  volum,  unum  ante  Sanctum 
sanctorum ,  allerum  anto  Sanctum  ;  uti  disertc 
docot  Josephus  I.  6.  Belli  c.  6.  Sanctum  erat 
quasi  navis  templi,  in  quod  sacordotes  quotidie 
ingrediobantur  :  Sanctum  sanctorum  erat  quasi 
chorus,  et  sanctissima  pars  templi;  ideoque 
semper  erat  clausum,  nec  ullus  illud  ingredi 
poterat  nisi  poniifex;  idquc  semel  dumtaxat  in 
anno,  puta  in  festo  expiationis,  Levit.  16.  Pu- 
tantnonnulli  Christomorienle  velum  anteSanc- 
tum  fuissc  scissum ,  quia  illud  erat  exlimum ,  et 
populoforteconspicuum.IlaS.  Hieron.  epist.  150. 
ad  Hedibiam ,  q.  8.  Verum  dico  velum  ante  Sanc- 
tum  sanctorum  fuisse  scissum  :  hocenim  sanc- 
tissiinum  erat ,  ideoque  absolute  dicebatup 
volum,  quia  somper  velabat  Sanctum  sancto- 
rum  :  hoc  enim  sompor  orat  clausum  excepto 
die  expiationis,  quo  pontifex  illud  expiaturus 
intrabal. ItaS. Loo  serm.  10.  de  Passione,  Cyrill. 
in  c.  19.  Joannis  ,  Euthym.,  Cajet.,  Barrad.  et 
alii  hic. 

Quaeres,  cur  scissum  fuit  hoc  velumPResp.^ 
Varias  causas  dant  veteres.  Litteralem  causam 
dat  S.  Cyrillus ,  Theophyl.  ct  Euthym.  scilicet 
id  factum  esse  quasi  tomplum  lugens  mortem 
Christi ,  qui  erat  Dominus  et  Deus  ejus ,  vestem 
suam  more  Judseorum  sciderit  ob  rei  indignita- 
tem,  quod  scilicet  sacerdotes  etpontifices,  qui 
quotidie  Deum  colebant  in  templo,  idooque 
primi  debebant  Christum  ab  eo  missum  agnos- 
cere,  et  aliis  indicare,  eumdem  negassent  et 
occidissent,  ideoque  eos  privandos  sacerdotio, 
vita  et  salute  portenderit ,  et  quasi  comminatum 
sil.  lia  S.  Leo  serm.  10.  de  Pass. 

Mysticam  dat  Theophil.  Scilicetut  significare- 
lur  tomplum  hoc  deinceps  fore  profanandum, 
£C  cum  suis  sacrificiis,  C£cromoniis  ,  ritibus  le- 
galibus  dissolvondum  ot  abrogandum,  imo  et 
ot  dosolandum,  ait  Chrysosl.  Scissum  estvclum, 
ait  Tlieophyl.  in  Marci  cap.  15.  per  hocmanifes- 
tanic  Deo ,  quod  gratia  spiritus  k  templo  evolet  , 
ct  quod  Sancta  sanctorum  (antea  omnibus  inac- 
ccssa  el  nunquam  visa)  omnibus  conspicua  et 
manifesta  fiant.  Tunc  enim,  ait  Cyrill.  Hb.  12.  in 
Joan.  c.  37.  a  gratia  Dei penitus  Israel  decidit ,  re- 
siUitque  longe  ab  ea,  cum  tanto  furore  salvatorem 
suum  impie  occidit.  Et  S.  Hilarius  :  Veli  honor, 
inquit ,  cum  custodia  angeU  protegentis  aufertur. 
Ilinc  S.  Ephrcm  serm.  dc  Pass.  Domini  iradit. 


COMMF.NTARIA  IN  MATTIIJXM.  Cap.  XXVII. 


0:1, 


uinc  cum  vclum  scissum  fsi ,  columbam  e  tcm- 
plo  cvolassc.  Columba  cnim  index  csl  Spirilus 
sancli. 

Allegorica  causa  fuil,  ul  significaretur  vela- 
mentum  cseremoniarum  legalium  veleris  legis 
el  templi  per  Clirisium  patefactum  osse,  et  im- 
pletum  ,  ut  jam  deinceps  non  soli  Judrei,  sed  et 
Gentiles  inlideles  clare  cognoscerent  Deum  et 
Christum,  ejusque  mysleria  quse  Jud:ei  per  tot 
(ignras  adumbrabant,  imo  quod  Dei  |cullus  et 
Kcclesia  e  Jerusalem  et  tcmplo  ad  Gentes  Ro- 
mamquetransiret.  Ita  Origcn.  Hieron.  Ambros. 
et  alii  passim-  Audi  S.  Leoncm  serm.  17.  de 
Pass.  Adeo ,  inquit,  lanc  a  lcge  ad  Evangelium , 
h  Synagoga  ad  Ecclesiam,  a  muUis  sacrificiis  ad 
una^n  liostiam ,  quce  Deus  est,  evidens  est  facta 
translatio,  ut  emittente  Domino  spirilum,  velum 
vi  subita  sclnderctur.  Audi  el  S.  Hieron.  Velum 
(empti  scissum  est ,  et  omnia  legis  Sacranienta  quw 
prius  tegebantur  prodita  sunt  ,  atque  ad  Gentium 
populum  transicrunt.  Josephus  quoque  refert  vir- 
iutes  angelicas  ,  pra:sidcs  quondam  templi,  tunc 
pariter  conclamasse  :  Transeamus  ex  his  sedibus. 
«espicit  locum  Joscphi  lib.  7.  de  Bclioc.  12.  Ve- 
rum  Joscphus  dicit,  id  contigisse  non  in  morto 
<;hristi,  s(!d  post38.  annos  in  excidio  Jerusalem 
et  tcnipli  per  Titum. 

Anagogicam  causam  dat  AposloIus  Hebr,  9.  8. 
scilicct  jam  per  Chrisii  mortem  apertam  esse 
viam  in  co^^lum  ,  quod  prius  eratclausum  :  quia 
Sanctum  sanclorum  eral  typus  cceli,  velum 
vero  significabat  illudessc  velatum  et  clausum  , 
donec  Chrisius  mortc  sua  velum  hoc  rupit,  el 
viam  patcfccit. 

Notat  S.  Ilieronym.  epist.  150.  ad  Hedibiam 
<|uaest.  8.  in  Evangclio  Nazaraeorum  addi,  quod 
tunc  superliminare  templi  infinitse  magniiudi- 
nis  fractum  sit  atque  divisum,  citaiqu(!  Josc- 
phum.  Verum  Josephiis  hoc  factuni  dicit  in 
excidio  urbis  et  tcnipli  pcr  Titum  ,  quod  lanien 
excidium  post  paucos  annos  factum  est  in  nl- 
tionem  sanguinis  Christi.  Elhoclantum  vidctur 
\elle  S.  Hieronymus. 

Etterra  mota  f.st.]  Terra,  scilicet  tota  :  fuit 
ergo  hic  terrae  motus  universalis,  maximus  cl 
vehementissimus,  ita  ut  totus  lerrae  globus  e 
centro  suoconvulsus  contremueritctconcussus 
sit,  sicut  eclipsis  solis  fuit  pariter  universalis 
per  totumorbem,  utdixi  vers.  65.  uti  inter  alios 
docet  Paulus  Orosius  lil).  7.  cap.  l\.  et  Didymus 
in  Catena  Gnvca  in  Joh  cap.  9.  ait  hoc  terrcc 
molu  terram  c  centro  suo  fuissc  conquassalam  , 
idque  prophetatum  fuisse  a  Job,  cum  ait  c.  9.  G. 
Qui  commovct  tcrram  de  loco  suo ,  et  coUunna' 
ejus  conculiuntur.  Unde  et  Phlegon  libertus 
Adriani  Imp.  quem  citat  Origenes  hic ,  et  Euse- 
bius  in  Chron.  ad  annum  Christi  .33.  scribit  hoc 
lerrne  molu,  extra  Judsam  miiliasdomosNic.Tje 
in  Bithynia  fuisse  eversas.  Quin  et  Plinius  lib.'2. 
cap.  8^.  testatur  sub  Tiberio  (sub  quo  passus 
est  Chrislus  )  ingenti  lerroe  molu  dirutas  essc 
duodecim  civilates  in  Asia.  Idcm  asserit  Su(!- 
ton.  in  Tiberio  c.ip.  /18.  Causa  hujus  terr.-emotus 
liiteralis  fuit,  u(  per  eum  signincaretur  divinitas 
Chrisli ,  qui  esl  Domiiniscneli  ei  lerr.x;  hic  enim 
terram  concutiebal,  Lnde  passim  concussio 
lorraB  tribnitur  Deo,  et  index  est  divinitatis, 
jiixtaillud  Dei  ad  Eliain  :  Et  ecce  Dominus  transit, 
c(  spiritus  grandii  ct  fortis  ,  subvertens  montcs , 
ct  conterens  pctras  ante  Dorninum.  Sic  olim 
Mioni  Sina,  cum  in  co  Dcus  daret  legem  Moysi 


et  Hebra.'is,  totus  contremuit,  Exodi  19.  Siiniiia 
sunt  psal.  17.  8.  et  Nahum  3.  6.  etalibi.  In  pas- 
sione  ergo  Christi  impletum  est  illud  Aggsei 
c.  2.  7.  Adhuc  unum  modicum  est ,  et  ego  commo- 
vebo  ccclum  et  terram, 

Rursum  significabatur  natiiralis  quasi  terrce 
scnsus,  ad  taiUuniscelusinDominiim  suumcom- 
missum,quasi  indignanlis,  et  in  Judaeos  deicidas 
insilire  volentis  ,  ut  eos   absorberet  in  tartara. 

Mystice ,  signilicabatur  nova  terra  et  novus 
mundiis  lidclium  per  Christum  instituendus , 
juxla  illud  Isai;e  C5.  17.  Ecce  ego  creo  ccclos  no- 
vos ,  ct  terram  novam.  Vetus  enim  lerra  hoc 
moiu  vidcbatur  abiiurire. 

Tropolog.  significabatur  per  mortcm  Christi 
commoveiida  fore  terrea  et  saxea  hominum 
corda  ad  poenitcntiam.  Porro  si  totus  terrje  glo- 
bus  e  centro  suo  convulsus,  concussus  fuit, 
ergo  et  marc  ac  fiumina  :  mare  enim  cum  tcrra 
unum  globum  efncil.  Quarc  moiienlc  Christo 
maie  lluclibus  horrcndis  insouuit,  .-estuavit, 
exundavii,  nt  suo  fremitu  indigniiatem  nccis 
sui  creatoris  loqucretur,  sicut  camdcm  loque- 
batur  sol  ct  c(Klum ,  subduccndo  radios,  acp 
suis  tenebris,  lcrra  suo  lcira;  molu,  petrfie  sua 
scissione. 

Videhic  ut  Chrislusin  summa  sui  abjeclione, 
summam  suam  majcstalcm  et  omnipotenliani 
more  suoostenderit,  nevideretur  coaclus  mori, 
ac  ut  homines  discerent  quis  et  quantus  esset , 
qui  pro  illis  tam  vilia  ct  indigna  tania  digna- 
tione  palicbatur,  idque  obsUipcscercnt  el  ve- 
nerarentur.  Nam  ,  ut  ait  S.  Ambrosius  lib.  5.  de 
Eide  c.  2.  Fatigatur  ex  itincre  Jesus  ,  ut  reficiut 
fatigatos  :  petit  btbere ,  sitientibus  potum  spirita- 
iem  daturus  :  csurit ,  cibtim  salu.tis  esurienlibiLS 
traditurus  :  morilur ,  vivificaturus  :  sepelilur , 
rcsurrccturus  :  trcmulo  pendet  in  ligno,  confir- 
maturus  trementes  :  ccelum  caligine  obducit ,  ut 
illuminet  :  terras  tremefacit ,  ut  solidet  :  maria 
conturbat,  ut  mitiget  :  rcserat  tumulos  vioriuo- 
rum,  ut  oslendat  domicilia  esse  vivorum  :  creatur 
ex  virgine ,  ut  ex  Dco  natus  csse  credatur  :  nes- 
cire  se  simulat,  ut  scire  faciat  nescicntes  :  adorare 
qnasi  JudcBus  dicitur ,  ut  quasi  verus  Dei  Filius 
adoretur. 

Et  rETR.E  sciss^  sunt.  ]  Primo  in  Golgotha , 
ubi  crucifixus  est  Christus.  Unde  Cyrillus  Hie- 
rosolymit.  catechcsi.  13.  Ilactenus,  ait,  Gotgo- 
tha  monstrat ,  ubi  propter  Clvistum  petrce  scisscs 
sunt.  El  S.  Liicianus  Prcsbylcr  et  Martyr,  lidel 
siue  rationcm  praesidi  reddcns  :  Adstipulatur, 
ait,  his  ipse  in  llierosolymis  locus  ,  et  Golgolhana 
rupes  sub  patibulo  oncre  disrupta.  Rcm  plenius 
narrat  Adrichomius  in  Dcscriptionc  Jerusalem 
n.  252.  diccns  :  Cujus  rci  cliam  hoc  prceclaruvi 
in  petroso  Calvarict  monte  adhuc  extat  argumen- 
ium  :  ibi  cnim  conspici  etiamnum  potesl  illa  ,  qucB 
submanu  Chrisli  lcrva,  et  d  sinistris  pendaitis  lu- 
tronis  in  cruce ,  in  morte  Domini  facta  cst  scis- 
siira ,  in  qiia  Dominici  sangainis  cotoretn  adhiic 
dcprehendere  licel.  W  post  pauca  :  Cujus  quidcm 
scissurceea  est  latituck»,  quod  hiimani  corporis  cras- 
siticni  facile  capcre  possit.  Profunditas  vc7'0  tanta, 
ipiob  ab  hfijus  rci  curiosis  demissa  holide  ncqita- 
qiictm  potucrit  invcstigari,  iitvcrisimilcsit  infernum 
iisqiie  patcre  :  et  quemadmodum  tatroni  dextcro 
via  per  Chrisli  mortem  in  ccvliim  irserata  est,  ita 
pcr  pclrcc  hujus  scissiiram  latroni  sinistro  [ut  olim 
rebelli  Corc)  viam  in  infernum  apcrlam  esse.  E.v 


fyk$,  COMMI^NTAUIA  IN  RIA 

t;(io  palct  quam  vermn  sit  tjnixl  tlc  ipsU  ail  llicrou. 
Cliristus ,  inquielis,  unum  rclinquil  sinistrum, 
alterum  assumit  dcxterum ,  sicut  in  die  JuUicii 
faciet  :  cx  simiU  criviinc,  dissimiles  sorliunlar 
fines  ;  alter  anlcccdit  Pctrum  in  paradisum ,  altcr 
Judam  in  infcrnum.  Confessio  brevis  ,  vilam  ac- 
(^uisivit  longam  :  ct  blasphemia  finita  ,  pccna  plec- 
litur  mtcrna.  Huc  usquo  Hicroii.  in  Marci  c.  15. 
vel  quisquis  est  auclor  :  non  enim  videlur  csse 
S.  llicron.  Slridonensis.  Porro  non  tanlum  Hie- 
rosolymis,  ait  Baron.  anno  Ciu-isiio^i.  num.  107. 
sed  et  in  plerisque  aliis  orjjis  parlibus  scissos 
montes  codem  lerra;  motu,  incoloelirma  iradi- 
lione  teslanlur,  ncm|)e  in  Ileiruria  monlcm  A!- 
verniBe  diclum,  et  prope  lillus  Campanuin  Ca- 
jclaepromontorium ;  indehorrcndaillautriusque 
monlis  pclrarum  pnecipilia.  Nam  scissas  lunc 
esse  petras  montis  Alvcrniic,  revclavit  angelus 
S.  Francisco  il)idcm  oranti.  Undc  mira  fuit 
S.  Francisci  erga  liunc  montcm  devotio,  adeo- 
quc  in  eodem  quinquc  sacra  Christi  crucifixi 
stigmata  acccpil.  Sensit  crgo  Chrisli  morlem 
lapidum  scissura,  ut  eam,  quae  inter  ClnMsii 
animam  ct  corpus  adeo  crudelilcr  ct  inhumanc 
factaestscissio,  rcproesentarct.  Neque  aliquando 
ad  has  monlis  scissioncs  rcspiciebat  S.  Fran- 
ciscus,  quin  staiim  veniret  in  mentem  Cluisii 
passio,  sequc  scindi ,  vuhierari  et  cruciari 
optaret ,  ut  pai-ticeps  ficret  dolorum  cruciOxi , 
quos  sibi  objici  videbat  in  lapidc  inanimato. 
Ita  Waddingus  in  Annalibus  Minorum  anno 
Christi  1215.  n.  15. 

Quare  merito  exclamat  S.  Ambros.  1.  10.  in 
Lucam  :  O  duriora  saxis  pcctora  Jadavrum!  fin- 
duntur  petrce ,  sed  Iwrum  corda  durantur,  horam 
immobilis  duritia  manet  orbe  concusso. 

AUegorice,  S.  Hieron.  ad  Hedibiamq.  8.  Petrce 
scissce  sunt ,  id  esl  dura  GentUium  corda  sive  pc- 
trce ,  aniversavaticinia  rrophetarum ,  qui  cl  ipsc  d 
petra  Christo  cum  Apostolis  petrctvocabulum  acce- 
perunt ,  ut  quidquid  in  eis  duro  legis  velamine  clau- 
debatur ,  scissum  paieret  Gentibus.  Monumenla 
quoque ,  de  quibus  scriptum  est  :  Vos  estis  sepul- 
chra  extrinsccus  decdbata ,  quce  intus  plena  sunt 
osslbusmortuorum ,  ideo  sunt  aperta  ,  ut  egrede- 
rentur  de  iis  qui  prius  in  infidelitate  mortui eranl , 
et  cum  resurgente  Christo  atque  vivenle  viverent , 
et  ingrederentur  ccelestem  Jeruscdem,  et  habcrent 
munlcipatum  nequaquam  in  terra,  sed  In  ccelo , 
morientesque  cum  terreno  Adam ,  resurgerent  cum 
Adam  superccelesti.  Addit  Eusebius  1.  5.  Praepa- 
rau  Evang.  c.  9.  exPluiarcho,  sub  Tiberio,  apud 
Paxas  insulam  auditam  voccm  :  Magnus  Pan 
mortuus  est ,  idcoque  magnum  multorum  fuissc 
ululalum  :  quod  Eusehius  interpretalur  dcLu- 
cifero,  quasi  ille  sil  Pan,  qui  moriente  Christo 
quasi  mortuus  sit :  eo  auod  Christus  ei  vires  et 
quasi  vitam  ademerit.  Alii  tamen  ,  ut  Barradius  : 
Pan  ,  iuquiunt,  esl  .Chrisius  :  Pan  (7r5v)cnim 
graece,  idem  est  quod  omne  :  Christus  autem 
quia  Deus,  est  omne  bonum  et  omnia,  juxia 
illud  :  Deus  meus,  et  omnia  ;  hujus  mortcm  de- 
ploraruni  daemones ,  eo  quod  per  illam  dominio 
suo  in  tcrram  spoHati  sint. 

52.  Et  monumenta  aperta  sunt,  et  multa  coi\- 
rORA  sanctorum,qui  uormierant,  surrexerunt, 
i:t  exeuntes  ue  monumentispost  resurrectionebi 
ejus,  venerunt  in  s.inctam  civitatem  ,  et  appa- 

r.UERUNT  MUI.TIS. 

Et  monumenta  aperta  sunt,  statim  ii  mortc 


•rnUiVM.  Cup.  XXVH. 

Clirisii ,  lioc  ciiim  insinualhic  Mattha^us  ,  idque 
decebat,  ut  signilicarctur  id  lieri  vi  passionis 
Christi ,  ac  consequenlcr  eadcni  vi  morlem  csse 
supcratam,ct  vitam  humano  generi  reslitutam. 
Ita  Beda,  Theophyl.  el  S.  Hieron.  qui  ait  :ilion«- 
menta  aperta  sunt  in  signum  futurce  resurrec- 
tionis.  Et  S.  Ambros.  1.  10.  in  h\xcam:Momumen- 
torum,  inquit,  reseratio  quidaliud,  nisi  claustris 
mortis  effractis  resu7rectionem  significat  mortuo- 
rum?  Sic  ct  Hilarius  :  Uluminans ,  aitj  mortis 
lcnebras  ,  et  infcrnorum  obscura  coUustrans  ,  in 
sanctorum  ad  pr-cvscns  coniopitorum  resurrectio- 
nem  ,  mortis  ipsius  spolia  detrahebat.  Sed  lamen 
ex  monumenlis  non  prodierunt  Sanclihi;  nec 
resurrexcrunt  nisi  post  rcsurreclionem  Christi, 
ui  innuil  Malth.  vcrs.  53.  ct  Paulus  Coloss.  1. 18. 
ubi  Christum  vocat  primogenitum  moriuorum, 
et  primitias  resurgentium  :  Christus  enim  sua 
mortetam  sibi  quam  nobis  meruit  resurreclio- 
nem.  Par  erat  ergo  ut  ipsedevicta  morte,  pri- 
mus  quasi  moriis  viclor  et  triumphator  resur- 
gerct,  ac  post  eum  el  per  eum  ceteri.  Ita 
Origcnes,  S.  Hieron.,  Beda. 

SuRREXERUNT.J  A  morlc  ct  scpulchro  ad  vitam. 
Causa  prima  fuit,  ut  Christus  fidem  resurrec- 
tionis  suae  per  hos  socios  suos  quasi  ct  proBcones 
firmaret.  Tcstabantur  enim  hi  Sancti,  dicebant- 
que  :  Chrislus  a  morte  resurrexit,  ac  nos  ah 
eadem  resurgere  fecit  :  credite  ergo  eum  re- 
surrexisse;  sicut  nos  videlis  per  eum  ix  morte 
surrexisse,  esseque  redivivos.  Secunda,  ut  in 
eis  ,  etper  eas  Chrisius  virtulem  passionis  suaj 
osienderet ;  scilicct  quodper  eam  animae  patrum 
ex  inferno  ct  limbo  essent  liberatce  ,  ac  quod  si- 
mili  modo  mystice  animse  hominum,  quae  per 
peccaia  erani  mortuae,  jam  per  Christigratiam 
essent  vivificanda;,  et  aUquando  per  gloriam 
lam  in  corpore  quam  in  anima,  resurrecturae 
ad  vilam  beatam  et  seiernam,  ilaque  beandaeet 
glorificandaB  in  aelernum. 

Quicres,  an  hi  Sancti  post  resurrectionem 
rursum  sint  mortui ,  et  ad  sua  monumenta  re- 
dicrint,  an  vero  manscrint  vivi  et  gloriosiper- 
pelim?  INonnulli  censent  eos  rursum  esse  mor- 
tuos,  ac  resurrecturos  cum  aliis  ad  vitam 
beatam  in  die  judicii;  id  enim  videlur  innuere 
Paulus  Hebr.  11.  ull.  dicens  :  Ut  non  sine  nobis 
consummarentur.  Ita  Theophyl.  Euthym.  Barra- 
dius,  Franc.  Lucashic,  et  S.  August.  ep.  99.  ad 
Evodium,  et  S.  Thom.  3.  p.  q.  53.  art.  3.  ac 
S.  Brigiiia  1. 6.  Revelationum  cap.  9^.  et  1.  7.  c.  26. 
Scias,  inquit  B.  Virgo,  quodnuUum  corpus  huma- 
num  inccclo  est  nisi  corpus  gloriosum  fUiimei,  et 
corpus  meum.  Verius  alii  censent  Sanctos  hos 
non  amplius  esse  mortuos,  sed  resurrexisse  ad 
vitam  immortalem:  tum  quia  hoc  decebatChris- 
tum ,  ut  fructum  mortis  et  resurrectionis  suce 
statim  ostenderet  in  beaia  hac  Sanctorum  re- 
surrectione  :  tum  quia  animee  horum  jam  erant 
beatae,  ac  proinde  par  erat  eas  nonuniricor- 
poribus  nisi  gloriosis  et  immortalihus  :  tum 
quia  exigua  fuisset  earum  felicilas,  ac  longe 
major  fuissct  eorum  miseria ,  quod  mox  rur- 
sum  del)erent  mori :  maluissent  enim  non  re- 
surgere,  quam  tam  cito  rursum  mori;  tum  quia 
congruebat,  ut  hiSancti  Chrislum  resurgentem 
et  scandentem  in  coelum ,  ejusque  triumphum 
sua  resurreciione  decorarent,  quasi  captivi  a 
Christo  redempii,  et  a  morte  liberati,  ac  quasi 
spolia,  quae  Christus  morti  et  inferno  eripue- 
rat  :  tum  deniquc  quia  convenit  ut  Chrislus  in 


COMMKNTARIA  IN  MA 

(fulohabcal  Bcalos,  qiiornin  aspociii  el  collo- 
ciilione  exlerna  sc  pascai  ejus  liiimaniias,  ne 
alioqui  solilaria  sit  expersqu(;liuniaiia3  consola- 
lionis.  lla  Origenes,  S.  Ilieronynius,  S.  Tlionias, 
Beda,  Anselm.  liic,  Cleniens  Alex.  lib.  G.  Slrom. 
liuseb.  lil).  U.  Demonslr.  Evang.  c.  i'2.  lipiplian. 
hseresi75.  eipassimreccuitiores.  Necobstallocns 
Hebr.  11.  ult.  quia  -o  sine  nobis  ,  non  significal 
ante  dieni  judicii,  sed  anle  Christuni  el  Cbris- 
tianos,  sive  anle  lilios  novi  testamenti,  pris- . 
cos  patres  non  rcsurrexisse,  ul  ibi  lusius  os- 
lendi. 

Porro  quinam  fuerint  lii  Sancli,  qui  cum 
Cliristo  resurroxerunl,  non  plane  liquel.  Verisi- 
niileestimprimis  eos  fuisse,  qui  peculiarem  ad 
Ciirislum  relationeni,  vel  parentehe,  vel  pro- 
missionis  sibi  facl;e,  vel  lypi  vl  figurae;,  vel  lidci 
el  spei,  vcl  castilatis  el  sanctitatis  habuere,  uli 
fuereAdam,  Ahraham,  Isaac,  Jacob,  Melchise- 
dec,  David,  qui  non  nisi  in  terra  promissio- 
nis  sepeliri  voluerunt,  ul  resurrectionis  Christi 
foreni  parlicipes.  Item  Job  el  Jonas,  qui  resnr- 
reclionem  Chrisli  in  se  adumbrarunt.  Adhtcc 
MoseSjJosue,  Samuel,  Isaias,  Jereraias,  Eze- 
chiel,  aliique  Propbetce.  Unde  Pineda  in  Job 
cap.  19.  vers.  25.  censet  tunc  pariter  resurrexissc 
Danielcm,  eltrcs  ejussocios  Ananiam,  Azariam 
et  Misaelem :  scd  id  obslat,  quod  horum  cor- 
j)ora  el  reliqiii;e  ostendaniur  Komce  in  lemplo 
Sancli  Adriani,  utiobservavit  nosler  Lorinus  in 
Actor.  cap.  2.  vers.  29.  qui  et  addit  nec  Evam, 
iiecaliani  feminamtunc  resurrexisse,  quia  dece- 
hat,  inquil  ipse,  Deiparam  csse  primogenitam 
lesurgcnlium  inler  feminas ,  sicul  Cbristum  in- 
ler  viros.  Verum  Evan  cum  Adamo,  quasi  ma- 
trcm  omnium,  resurrexisse  opinatur  cuni  aliis 
l-ranc.  Lucas  hic,  qui  el  adjicit  cum  S.  Epipha- 
nio  in  Ancorato,  videri  poiius  tunc  resurrexisse 
eos  qui  nuper  obierant,  erantque  testes  magis 
noti  Apostolis  cc^lerisque  Juda^is;  unde  iis  magis 
persuadere  polerant  Christum  resurrexisse,  et 
suoe  rcsurrectionis  esse  auclorem,  uti  fuerc 
Zacharias,  Simeon,  Joan.  Baptisla.  Verum  Bap- 
tislae  obstat,  quod  ejus  caput  Roinoe  el  Am- 
I)iani,  digitus  Florentiaj,  reliqui  corporis  ci- 
nercs  Genu;e  oslendantur.  Noster  Theopliilus 
Baynaudus  opinatur  tunc  resurrexisse  boiuim 
lalronem,  lib.  de  eo  cap.  13.  Unde  et  nulUc  ejus 
reliquiic  rcperiuntur.  August.  lainen  lib.  contra 
relicianum  cap.  15.  ait  deco,  Ctijus  corpus  ad 
fuluram  rcsurrertionanmors  communis  conclusil; 
sedobiler  el  aliud  agens  id  dicit  S.  Augustinus. 
Praeter  jam  dictos  plures  alii,  pnescrlim  ii  quos 
celebrat  Apostolus  liebr.  cap.  11.  etiam  extra 
Jnd.eain  mortui  et  sepulti,  resurrcxerunt :  nam 
Mattlueus  ail,  Mulla  corpora  sanctoram ,  quidor- 
viicrant,suircxcrun(.  Hoc  enini  decebat  libera- 
litatem  et  magniliceniiam  Chrisli,  ut  suam  re- 
surrectionein  el  ascensionem  in  ccclum,  niagiia 
Sanctorum  siuiul  rcsurgenlium  copia  el  pompa 
Mdornaret. 

Tropologice,  S.  Hieron.  Uwc ,  ait,  videntur 
typum  fcrre  credcnlium,  quod  pristinis  errorum 
vitiis  derclictis,  ct  cordis  emollita  duritia,  qui 
prius  crant  similcs  (umulis  mortuorum,  posl  ea 
(li^novcrint  creatorcm,  ct  ad  vitam  (p-atice  per 
ptvnilentiani  surrcxcrint. 

VKNEnUNT    IN    SANCTAM   CIVITATEM.  J   Id  CSt,   iu 

Jorusalein,  qua:>  sancta  dicitur,  quod  in  eadem 
Deus  sanclussanciecolerclur  in  lemplosancto. 


TTH/tUM.  Cap.  XX.VII.  bh9 

quodqu(!  inea  niulli  fuissenl  Sancti,  praeserliui 
Proplietae,  actandem  Sanclus  Sanctorum,  scili- 
cet  Ciirisius  in  <;adein  sanctam  suam  Ecclesiam 
inslitiiissei,  ac  morle  sua  sanxissel. 

Er  APPAncEra.rT  multis.  )  Pula  Apostolis  et 
discipulis  Chrisii,  aliisque  Judaeis  necdum  ad 
Chrisium  conversis,  ut  eis  fideni  el  resurrectio- 
nem  Christi  persuaderent,  quasi  ejus  tesles  et 
prajcones.  Ut  ex  eorum  resurrectione ,  ait  Eu- 
•  Ihymius,  alii  certiores  redderentur ,  et  de  resur- 
rectione  illius  (Chrisli )  cogitantes,  quod  qui  tios 
resuscitavit ,  multo  inwgis  seipsum  resuscitavit. 

bh.  Centurio  autem  ,  et  oui  cum  lo  erant, 

CUSTODIENTES  JeSUM,  VISO  TERR.E  MOTU  LT  UIS  qvs. 
FILBA.NT,     TIMUEUU.NT     VALUE,     1)ICE.\T>.S     :     VeRE 

I  iLius  Dei  euat  isTL.  ]  Multi  cum  Baronio  cen- 
seni  centurionein  hunc  fuisse  Longinum,  cui 
Chrisli  custodia  ii  Pilalo  sit  commissa,  quique 
ex  iniraculis  quai  in  morte  Christi  contigerunt, 
agnoverit  Chrislum  esse  Filium  Dei,  ejusque 
resurreclionis  teslis  et  pracco  extiteril,  ideoque 
reliclamiliiia  secedens  in  Capp^dociam,  ibiquc 
Deo  vacans,  a  Judseis  occisus  Martyr  occubue- 
rit,  cujus  vitam  scripsit  Metaphrastes,  et  ex  eo 
Suiius  ad  diem  15.  Martii.  Undc  Chrysost.  Qui~ 
dam,  ait,  dicunt  centurioncm  liunc  postca  in  fide 
roboratum  adeo  fuisse,  ut  etiam  martyrio  sit 
coronatus.  Lucius  Dexter  vero  in  Ciironico  ad 
annum  Christi  3/i.  censct  liunc  ceniurionem 
fuisse  C.  Oppium  Ilispanum  ,  de  quoita  scrihit  : 
Florel  per  id  tempus  inllispania  C.  Oppius  centu- 
rio  F.  Corn.  pariter  cen(urionis ,  qui  morien(em 
Ckristum  proidicat  llicrosolymis  esse  Filium  Dei , 
intcr  fragores  saxorum  mutuo  sese  coHidentium 
obducto  (enebris  die  :  ex  Gentilibusque  u  Christi 
morte  primus  hic  Clirisdanus,  ccnturio  credidit  : 
qui  fuit  civis  liomanus ,  baptizatasque  a  D.  Bar- 
naba  factus  est  tcrtius  Mcdiolancusis  Episcopus  : 
vir  quidem  Apostolicus ,  qui  Chrisli  viorlcm  el 
eclipsim  admirabilem,  primus  omnium  Ilispanis , 
genli  succ ,  cum  audieniium  stuporc  rcfcrt.  Penes 
Dcxlrum  sil  horum  fides,  qu.-e,  qualis  et  quanta 
sil,  dixiproocniio  in  Acta  Aposiolorum. 

VlSO  TERRE  MOTU  ET  IIIS  f)U.i:  FIE BANT.  ]  SciHcct 

solem  obscurari  ,  petras  fuidi ,  moniimenla 
aperiri,  ac  proesertim  quod  Jesus  clamans  expi- 
rasset,  ut  ait  MarcUs  :  inde  cnim  Deo  mentem 
illuminante,  agnovit  Jesum  csse  plusqiiam  ho- 
ininein  ,  cssequeDeum,  qui  quasi  vilaj  el  morlis 
Dominus  clamans  exspirasset,  ac  exspirando 
oinnia  elcmenta  totiiniqiie  orbem  conciississet. 
Jam  aiidierat  cenliirio  Chrislum  a  Jiidv-eis  el 
Filalo  dainnatuin ,  qiiod  se  regem  Judicorum, 
id  est,  Messiam  Filiuin  Dei ,  esse  dixissct :  nunc 
videns  Deum  tot  miraculis  Jesu  alteslari,  agno- 
vit  enm  vera  dixlsse,  vereque  esse  Filium  Dei. 
Voliiit  hoc  Deus,  nl  cenlurio  hic  Judaeos  con- 
funderet,  ac  irrefragabile  Chrislo  testimoniuni 
perhiberet.  Vt  ergo  inftdclitatis  facinus  Israeli 
accumularetur ,  ailHilarius,  ccnturio  ct  custodes 
hanc  todus  naturtv  fK^rturbadonem  contuentcs  , 
Dei  Filium  confitcntur.  Ceiiset  S.  Aug.  lib.  3.  de 
Consensu  Evangel,  cenlurionem  liiiiic  coiilileri 
Jesum  esse  filium  Dei,  non  jialuralem,  sed  spi- 
ritualem,  cpiod  videlicet  esset  valde  justus,  nt 
ait  Lucas,  sanctiis.  Deoque  pralus.  Melius  alii 
censent  ciim  conliieii  Jesuni  esse  Filium  D»m 
naturalem,  uli  jam  dixi.  Ita  S.  Hieron.  Ex  hor 
considcrandum ,  ail,  quodcenturioin  ipso  scandalo 
passionis  vere  Dei  FHium  confiteatur,  el  Ariui  in 


550 


COM^irXTARlA  IN  aIATTI]A:L1I.  Cap.  XXVTI. 


Lcclesia  pnFdicat  creattiram.  Addilque  :  Novis- 
simi  aiitem  nunc  primi  efjiciuntur  :  Gentilis  confi- 
tetur  populas  :  Judaa  cxccecata  negal ,  ut  (iat 
ultimus  ciTor  pejor  priore.  ElTheopbyl.  Sic  ordo 
convertitur ,  dum  Judwi  occidunt,  discipuli  fu- 
giimt ,  et  Gcntilis  confitctur.  El  rursiis  :  ISuncvi- 
detureffectum  sortiri  quod  Dominus  dixerat  :  Cum 
cxaltatus  fucro  a  terra ,  omnia  Iruliam  ad  meip- 
sum.  ExaUatus  namquc  in  cruce,  attraxit  latro- 
nem  et  ccnturioncm.  Beda  aulem  :  Gentiles  Deum 
timentes  apcrlcc confessionisvoce glorificant,  Judai 
percutientes  solum  pcctora ,  silentes  domum  rc- 
deunt.  Unde  merito  per  ccnlurionem  fides  Ecclesice 
designatur ,  qa(S  Dei  Filium  tacente  Synagoga 
confirmat.  Denique  S.  Bcrnardus  serm.  2.  de 
Epiphan.  Videte,  inquit,  quam  oculata  sit  fidcs! 
cognoscit  Dcifdium  (actcnlem,  cognoscit  in  iigno 
pendentem ,  cognoscit  morienlcm.  Siqaidem  latro 
in  patibulo,  Uagi  in  slabulo  cognoscunt  :  cen- 
turio  vero  agnovit  vitam  in  morle.  Lalro  regem^ 
centurio  Dei  Filium  simul  et  Iwminem  pronuntiat. 

Non  solus  centurio  et  milites,  sed,  ut  addit 
Lncas,  Omnis  turba  eorum  qui  simul  aderant  ad 
speclaculumiliud  ,  et  videbant  quce  fiebant ,  percu- 
tientes  pectora  sua  (in  signum  doloris  et  pceni- 
lentiae)  revertebantur.  Jam  incipiunt  producere 
flores  pcenitenliae,  ut  prccdicantibus  Pelro  et 
Aposlolis  fructum  pariant,  Actor.  2. 

Hic  ordine  suointexe  quaehabet  Joan.  cap.  19. 
vers.  31.  decrurifragio  lalronum,et  lancea  latus 
Christi  perforante ,  ac  sanguine  et  aqua  ex  eo 
manantibus,  sic  enim  ait :  Judcei  ergo  [quoniam 
Parasceve  erat),  ut  non  remanerent  in  cruce  cor- 
pora  sabbalo  (erat  enim  magnus  dies  ille  sabbati) 
rogaverunt  Pilatum  ut  frangerentur  eoramcrura 
et  loUerentur.  Venerunt  ergo  milites,  et  primi 
quidem  fregerunt  crura ,  et  alterius  qui  crucifixus 
est  cum  eo.  Ad  Jesum  autem  cum  venissent ,  ut  vi- 
derunt  eumjam  mortuum ,  non  fregerunt  ei  crura, 
sed  unus  miiilum  lancca  latus  ejus  aperuit,  etcon- 
iinuo  exivit  sanguis  et  aqua,  de  quibus.suo  loco 
in  Joanne  dicendum. 

55.  ErANT  AtTEM  IBI  MULIERES  MULTiE  A  LOXGE, 
QVM  SECUTiE  ERANT  JESUM  A  GALIL/EA,  MINISTRAN- 
TES  EI  :  INTER  QUAS  ERAT  MARIA  MaGDALENE,  ET 
Maria  Jacobi  et  Josepii  MATER,  ET  MATER  FILIO- 
RTM  Zebed.^ei.  ]  Dicithoc  Maithasus,  lum  ut  mu- 
lierum  harum  prae  viris  fideni,  constantiam  cl 
pietalem  in  Jesu  celebret,  quod  spectantibus  Ju- 
dseis  Christi  hostibus  aus.Tc  fuerinl  cruci  ejus 
iisiare,  et  compassionem  suam  in  eum  testari. 
UndeEuthymius  :  Vide,  ait,  conversum  ordinem: 
discipuli  siquidem  fugerant ,  discipulce  vc)'o  assis- 
lentes  permanebant.  Solcnt  enim  femiuce  viris 
.esse  pientiores  :  unde  Ecclesia  orat  pro  devoto 
femineo  sexu.  Tum  ut  significet  illas,  utpote 
matronasgraveset  pias,  testesfuisse  fidedignas 
eorum  quae  Christus  in  cruce  egit  et  dixit  :  tum 
ut  indicet  illas  ofllcia  sepulturae,  ac  praesertim 
unguenta  ad  Christum  ungendum,  sedulo  cu- 
rasse  :  tum  denique,  ut  Jesu  Chrisli  in  cruce 
patientiam  et  ?anctitatem  indicet,  quae  tanta 
iuii ,  ut  femin£C  liae  ab  eo  iniuendo,  meditando, 
el  admirando,  Judaeorum  metu  et  minis  avelli 
non  poluerint. 

MuLiEnES  mulT/E.  ]  Inler  quas  praecipua  erat 
B.  Maria  mater  Jesu  :  hujus  enini  comites  et  as- 
.seclaeeraniceierae,aitEuihym.,de  qua  aitJoau- 
nes  c«p.  19.  25.  Slabat  autetn  Juxta  crucan  Jesu 
vtattr  cjns.   Stabal ,   suslinens  oninc^   dolores 


compaticndo,  quos  Jesus  sustinobal  paliendo, 
idque  simili  conslantia  et  fortiiudinc.  Undo 
S.  Antoninus  part.  li.  Theolog.  tit.  15.  cap.  41. 
§.  1.  Stabat,  ait,  Virgo  iia  divina:  voluntali  con- 
formis ,  quod  (  ut  Anselmus  ait)  si  oportuissct  ad 
implendam  secundum  rationem  voiuntatcm  Dei^ 
ipsa  filium  in  cruce  posuisset ,  ac  obtulisset  :  neque 
enim  minoris  fuit  obedientice ,  quam  Abraham,  elc. 
Denique  giadius  iliius  animam  pertransivit  :  iila 
iamen  modestia  metas  non  transivit. 

Porro  quam  ingens  fuerit  ejus  dolor,  indicat 
Damascenus  lib.  Zt.  de  Fide  c.  15.  dicens  :  Virgo 
partus  doiorcs  quos  cffugit  pariens ,  iilos  tempore 
passionis  sustinuit.  Et  S.  Ansehn.  de  Excelient. 
Virginis  cap.  5.  Quidquid  crudelitatis ,  ait,  inflic- 
tum  est  corporibus  Marlyrum ,  ievc  fuit  compara- 
tione tuce passionis ,  oVirgo.  EtS.  Lau{ent.  Juslin. 
de  Agone  Christi  cap.  2.  Clarissimuni ,  ait,  pas- 
sionis  Christi  specaium  effectum  crat  cur  Virginis. 
Et  cap.  17.  In  corpore  fiiius,  in  menle  erat  geni- 
trix  crucifixa.  Et  S.  Bern.  serm.  in  illud  Apoc. 
cap.  12.  Signum  viagnum  :  Tuam,  ait,  6  Virgo, 
animam  pertransivit  vis  doioris,  ut  plusquam 
Martyrem  non  immerito  prcedicemus ,  in  qua  nimi- 
runi  corporece  sensum  passionis,  excesserit  com- 
passionis  affectus. 

Deconstaniia  vero  B.  Virginis  ila  ex  anliquis 
monumentis  scribit  Metaphrasles  ad  diem  15. 
Augusti,etexeo  Baronius  anno  Chrisli  Zh.  c.ll. 
Dicunt  hi  qui  de  liis  rebus  tractarunt ,  eam  ab  ini- 
tio  usque  ad  finem  se  fortiter  atque  constanter 
gessisse,  Itoneste  quidem  et  non  indecore  utentem 
viotu  animi,  factis  etiam  ostendens  se  esse  ma- 
trem;  sed  viatrem  omnino  iilius,  quimotumanimi 
certis  finibus  continuit : mortuumque vidensfiiium, 
eo  viotu  animi  usa  est  ut  oportait :  quin  etiam  in 
€0  de  cruce  deponendo  maternis  manibus  inservivit , 
et  clavos  qui  extrahebantur,  in  sinu  suo  accepit , 
et  membra  illius  ampiexa  est ,  partim  quidem  ulnis 
astringens ,  partim  quidem  suis  iacrymis  plagas 
emundans;  deinde  tota  toti  corpori  circumfusa  : 
Ecce  tibi  ab  pmni  sa;cuio  praifinilum  vtysterium  ad 
fmem  usque  venit ,  6  Domine ;  placida  voce  dicit. 
EtJosepho  inmanus  tradens  sudarium ,  ait  :  Tibi 
autem  deinccps  curce  erit,  ut  sepuiturce  tradens, 
hoc  eum  honeste  componas,  myrrlia  condias,  et  ei 
justa  facias. 

A  LONGE.  ]  Dices,  Joannes  ait,  Juxta  crucem 
oas  stetisse.  Respond.  Jaxta,  idest,ex  adyerso 
crucis,  sed  ita  ut  non  omninoprope,  sed  paulo 
reniotius  starent.  Militum  enim  Christum  cuslo- 
dienliumexcubiae,itempopuhaflluentisdensitas, 
non  permittebant  eas  proxime  ad  crucem  acce- 
dere :  accedebant  ergo  tam  prope quam poterant, 
ila  ut  Jesum  commode  videre  et  audire  possent. 
Vidc  Adrich.  in  Descript.  Jerusalem  num.  252. 
ubi  locum  stationis  earum  assignat  a  cruce 
Christi  distanteml5.  ulnis,quas  nunc  octodecim 
gradibus  metiuntur.  Alii  respondent  eas  ali- 
quando  prope  accessisse,  afiquando  longius 
recessisse,  prout  ferebal  necessitas  vel  occasio. 
Addunt  grajca  &£upoOefat,  id  est,  spectcmtes  et 
specuiantes,  tum  miram  Jesu  paiientiani,  tum 
prodigia  quae  circa  eum  contingebant,  hajcque 
omnia  pia  mente  et  meditalione  revolventes. 

Ministrantes  ei.  ]  Suis  facultatibus  eum  cum 
discipulis  suis  sustentantes.  ItaEulhym.  Chorus, 
ait,  discipularum  apud  Deivialrem  conjunctarum  . 
et  expensas  de  suis  facuilalibus  suppeditantium. 
Nam,  utaitS.  Hicron.,  ConsueludinisJudaicce  fuct 


COMMENTARIA  IN  MATTHvEUM.  Cap.  XXVII. 


^  ^  t 

00 1 


{nec  ducebatur  in  culpani,  more  gentis  anliquo) 
ut  muUcres  dc  substantia  sua  victum  atquevcstitum 
priBceptoribus  mlnistrarent. 

INTER  QUAS  (  primaria  ,  praccipua  ,  et  quasi 
choraga  ccterarum)  euat  Maria  Magdalene.  j 
Quae  liberata  per  Gliristum  a  septem  dacmonibus, 
flc  tam  corporis  quam  animi  sanitali  restituta, 
tanti  bcnericii  mcmor  el  grala,  indivulse  ei 
adhajrebat. 

Et  Maria  Jacobi  et  JosEPn  mateh.  ]  PutaMaria 
Cleopho;,  sive  Alpliaei ,  nimirum  uxor.  Unde 
Salmeron  :  Muria  luec ,  inquit ,  dicta  est  Cleoplicc 
iipatre ;  dfUiis  dicta  estMariaJacobi  etJosepli;  d 
cognatione  dicta  est  Maria  soror  matris  Jesu  ;  d 
viro  dici  poterat  Maria  Alphcei,  licet  ita  eam  nus- 
quam  vocet  Evangelium.  Alii  ccnsent  Cleopham 
non  fuisse  patrem,  scd  mariiuni  huius  Mari^  , 
qui  alio  nomine  diclus  sit  Alpheeus,  de  quo  dixi 
capite  13.  v.  55. 

Etmater  FiLionuM  Zebed.ei.]  Scilicet  Jacobi  ct 
Joannis  Apostolorum  ,  nomine  Salome,  ut  haljct 
Marcnsc.  15.  /4O.  llaOrig.  S.  Chrysost.  Thcopiiyl. 
Eutl)ymius ,  ei  passim  ceteri. 

57.  CuM  autem  sero  factum  esset  ,  venit  qui- 

DAM   UOMO  DIVES  AB  AlUMATIl^A  ,  NOMINE    JOSEPII, 

Qi;i  et  dfscipulus  eiiat  Jesu.  ]  Narrat  sepulturam 
Chrisli  gloriosam  a  fidelibus,  Dei  provideniia 
procuratam. 

SEno.  ]  Durante  adhuc  die,  sed  inclinante  in 
vesperam  ;  nain  ante  vesperam,  in  qua  incipie- 
bal  sabbatum ,  quo  quiescendum  erat ,  sepeliri 
debuit  Christus. 

DiVEs.  ]  Quia  pauper  non  fuissct  ausus  ad  Pila- 
lumpraesidem  Romanum  accedere,  etcrucifixi 
i-orpus  impetrare,  ait  S.  Hieronymus. 

Ab  ARiMATHiEA.  ]  Ilicc  urbs  cst ,  ait  S.  Hieron. 
in  Locis  Hebr.  quac  1.  Reg.  1.  vocatur  iiamaf/ia/m 
Sophim,  ubi  habilarunt  Elcana  et  Anna,  ibique 
genuerunt  Samuelem.  Sita  cst  in  regione  Tam- 
nitica  juxla  Diospolin  :  postea  dicla  est  Rama, 
Aarima,  et  Memphtis.  Sita  erat  in  loco  alto,  unde 
dicta  est  Rama  ,  id  est  excelsa.  Oriundus  ergo 
erat  Joseph  e  Rama,  sed  civis  et  senator  erat 
Ilierosolymae.  Hinc  S.  Hieronymus  in  Nomiu. 
Hcbr.  Arimalhaca ,  inquit,  idem  est  quod  alti- 
tudo  ejus,  vel  exallatus  est  ipse,  ut  fuit  hic 
Joseph. 

NoMiNE  JosEPii.  ]  Notandum  est  Christum  in- 
troisse  in  mundum  per  Joseph  sponsum  Virgi- 
nis  :  nam  non  nisi  exVirginedesponsata  Joseph 
iiasci  voluit  :  ac  rursum  exisse  6  mundo  ac 
sepultum  esse  per  Joseph  ab  AriinathKa;  Joseph 
enim  idem  est  quod  auctus,  scilicetgratia  Dei  : 
^icut  enim  Joseph  patriarcha  auctus  fuit  casti- 
tate  et  pietaie  in  paircm ,  sic  Joseph  sponsus 
Deiparae  excelluitcaslitale :  hic  vero  Joscph  emi- 
nuit  pietate  in  Christum,  quasi  patrem  suuni 
spiritualem  jam  vita  functum. 

Hunc  Josephum  Marcus  vocatnobilem  decu- 
rionem,  ubi  gr.xce  esl  ^ou^tuTvi?,  id  est,  consi- 
liarius,  senator:  quicnim  RouKf  dicebatur  sena- 
lor,  inmunicipiisdicebalurdecurio.  Huncaulem 
Josephum  fuisse  scnatorem  Hicrosolymitanum 
conjicitur  ex  eo ,  quod  ibi  habiiabal :  ibi  enim 
exciderat  sibi  sepulchrum.  Rursum  colligiiMal- 
donatus  eum  interfuisse  concilio  Juil.coruni  de 
capiendoel  crucifigendo  Chrislo,  Matth.  26.  U. 
«ed  non  voluissc  aliis  subscribere  et  assentiri. 
VuAcquidani,  ail  ?.  Jlicronjmus,  pnra/ii  de  ipso 


primum  psalmum  esse  compositum  :  Beatus  vii  > 
qui  non  abiit  inconsilio  impiorum,  etc. 

Qui  ET  uisciPULUs  ERAT  Jesu,  ]  HcXC  crgo  ratjo 
movit  Josephum  ad  sepeliendum  Cliristum  ,  ut 
quasi  discipulus  magistro  suo  ex  pietate  funeris 
justa  persolveret,  et  parentaret. 

58.  HlC  ACCESSIT  AD  PlLATUM  ,  ET  PETHT  CORPUS 

Jesu.  Tunc  Pilatus  jussit  reudi  corpus.  ]  Accessit 
audacter ,  ait  Marcus  :  licet  enim  ipse  occultus 
esset  discipulus  Jesu  ob  melum  Judx-orum, 
tamen  animante  eum  Christo ,  ac  hortan  te  B.  Vir- 
ginc,  uti  dixi  v.  55.  opus  tam  arduum  sine  for- 
midine  audacter  aggressus  est.  Kx  lioc  facto , 
ait  Victor  Antioch.  in  cap.  15.  Marci ,  sammam 
Joseplii  constantiam  et  fortitudinem  spcctare  licet ; 
parum  enim  aberat  quin  vilam  ipsam  Christi 
causa  impenderet  :  quippe  qui  Judceorum  ovinium 
inimicitiam  propter  illum  in  se  suscipcrct.  Et 
S.  Chrysost.  Fortitudo,  inquit,  Joseph  maxime 
admiranda  est ,  cum  propter  amorem  Cliristi  peri- 
culum  morlis  susceperit,  el  univei'sorum  se  odio 
tradiderit ,  etc.  Causam  constanli;e  dat  Lucas  et 
Marc.  dicendo :  Quiet  ipse  erat  exspectans  liegnuvi 
Dei.  q.  d.  Credebat  in  Christum ,  et  pcr  ejus  gra- 
tiam  sperabat  salutem  et  gloriam  caMestem, 
jdeoque  exposuit  se  periculo  pro  Christo,  ejus- 
que  corpus  petiit. 

Petiit  corpus  Jesu.  j  S.  Anselmusdial.  de  Pas.«. 
ait  sibi  a  Deipara  revelalum,  quod  cum  Joseph 
ab  Ariniathaeapeteret  a  Pilaio  corpus  Jesu,  hanc 
in  ccteris  rallonem  assignasset,  quia  mater  ejus 
prse  dolore  moriebalur.  Quasi  dixisset  :  Maler 
ejus  sancla  est  et  iunocens,  casus  gravis  et 
repentinus,  crucifixus  aulem  erat  unicus  ci 
filius  ;  rationi  autem  non  est  consentaneum ,  ut 
simul  cum  filio  mater  innocens  moriatur;  erit 
autem  ei  aliqua  consolatio ,  eum  sepelire.  Con- 
ccde  ergo  malri  afilictisssimce,  ut  cum  sepeliat. 
Insuper  verisimile  esl,  Joseph  Pilato  allegasse 
innocenliam  ct  sanctilatem  Jesu,  sat  Pilato  cog- 
nitam,  ideoque  non  videri  cum  ceteris  soniibus 
ejus  corpus  in  vallem  cadaverum,  quae  eral 
juxta  Golgoiha,  abjiciendum,  sed  honesta  sepul- 
tura  dignum.  Daret  ergo  illud  sibi,  se  funus 
ejus  digne  curaturum. 

Porro  audi  quidde  hoc  Josepho  Christum  sc- 
peliente  scribal  Gregorius  Turon.  lib.  1.  Histor. 
c.  21.  idque  ex  actis  Pilali ,  ul  ipse  ait,  ad  Tibc- 
rium  Romam  transmissis  :  Apprehcnsus,  inquit, 
et  Joseph,  qui  cum  aromatibus  conditum  in  suo 
monumcnlo  recondidit ,  in  cellam  includitur,  et 
ab  ipsis  sacerdotum  principibus  custoditur ,  mn- 
jorem  in  cum  habcnlibus  sccvitiam  (  ut  gesla 
riUcti  ad  Tibcrium  missa  referunt)  quam  in  ipsum 
Dominum  ,  cum  illc  d  mililibus ,  hic  d  saccrdoti- 
bus  cuslodiretur.  Scd  resurgcntc  Domino  custodi- 
bus  visione  angelica  territis ,  cum  non  invenir^etur 
in  tumulo ,  nocte  parietes  de  cellula  ,  in  qua  Jo- 
sepli  tenebatur ,  suspcnduntur  insubli^ni ,  ipsc  vero 
dc  custodid  absolvcnle  angclo  libcratur ,  paricti- 
bus  restilutis  in  locum  suum  :  cumquc  pontificcs 
viililibus  cxprobrnrcnt  ,  ct  sanctum  corpus  ab 
iisdcm  instanler  rcquircrcnt ,  dicunl  cis  militcs  : 
llrddite  vos  Joseph,  et  710S  rcddimus  Christum  : 
scd  ut  vcrum  cognovimus  ,  ncc  vos  bcncfaclorcm 
Dci,ncc  nos  Filium  Dcircddcrc  nuncvalemus.  Tum 
illis  confutalis,  milites  ab  hac  accusatione  libc- 
rantur.  Verum  Iktc  cx  Kvnngelio  Nicodemi  ac- 
ccpta  sunl,  (luod  apocryplium  est,  quare  incerl.-o 
Ctdubiac  sunt  fidci. 

Deniqiie  hic  Jo.-^cpli  fcrtur  a  Judcris  na\i   'inc 


552 


rOMMENTAniA  IN  llMTimVM.  Cap.  XXVII. 


vt-lis  et  remid  cuni  Magdaleim,  Miirllui,  Lazaro 
et  Maxiniino  iniposilus  ,  Deo  rc/nige  Massiiiam 
appulisse,  iiule(|ue  in  Anglianinavigasse,  ibiquc 
Christuni  pra-dicasse  ac  defunctum  esse  ;  undo 
ab  Anglis  (luasi  Angli.c  Apostolus  colitur.  lla 
Baron.  anno  Chrisli  35.  e.  ^.  et  Lucius  Dexler  iu 
ChronicO  anno  Chrisli  /i8.  ilenupie  vetera  Uis- 
pania:  Breviaria,  prtTsertim  Asturicense  et  Pa- 
ienlinum,  (lua;  ibidem  cilat  Fianc.  Bivarius. 

TuiNC  (audilis  et  probatis  rationibus  Josephi 
jam  recensitis )  Pn.ATUs  jussii"  reddi  cohpus.  ] 
Ut  hac  ratione  aliquo  modo  satislaceretChristo, 
quem  injuste  ob  instanliam  principum  art  mor- 
lem  damnarat,  ac  snum  iactum  lionestando 
Christi  sepulturam  tegeret,  velexcusaret,  quod 
seilicet  coactus  eum  damnassel,  uipoie  qucm 
honorilica  sepultura  dignum  judica])at. 

Reddi.  ]  Ualo  ii  Joscplio  pretio  el  auro,  ait 
Theopltyl.  sed  hoc  paium  est  verisimile ,  ob 
lationes  jam  datas  ,  et  ([uia  Marcus  ail ,  Donavit 
corpus  Joseph  :  ergo  Joseph  illud  gratis  douo 
accepit,  non  pretio  comparavitrnimis  enim  sor- 
didae  avaritiae  Pilato  prassidi  fuisset,  illud  ven 
dere.  llcddi  ergo,  id  est  dari ,  ut  vertit  Syrus ; 
sed  dicit  rcddi ,  quia  corpus  Jesu  a  Pilato  jam 
traditum  eratmiUlibus  ad  crucifigendum  ;  jubei 
ergo  ut  ipsi  illud  rcddant  Josepho.  Addit  Mar- 
cus,  c.  15.  Pilatus  aulevi  mirabatur  si  jam  obiii- 
set  :  tum  quia  considerahat  solos  doloresllagel- 
lationis  et  crucis  Christi,  qui  latrones  Christi 
socios  necdum  occidcrant  :  tum  quia  ,  ut  ait 
Euthym.,  sperabat  Pilalus  Jesum  larde  moritu- 
rum,  tanquam  hominem  divinum,  qui  ceteros 
excederet.  Pergit  Marcus  :  Et  acccrsito  centurione 
Lnterrogavit  eurn,  si  jam  inortuus  esset.  Et  cum 
cognovissel  a  centurione  (eum  mortuum)  donavit 
corpus  Joseph. 

59.  Et  accepto coiiPOnE ,  Joseph  i^volvit illid 
IN  siNDONE  MUNDA.  ]  Syrus,  in  lintco  lini  mundi. 
Mundissimum  enim  cbrpus  decehatnumda  sin- 
don.  Sindon  est  pannus  ex  lino  subtiliore  el  de- 
licatiore  textus  :  hoc  ergo  quasi  subtilissimo 
velo  et  linteo  Josepli  corpus  Christi  involviL 
Dicta  sindon  h  Sidone  urbe  Phoenicia.^,  in  qua 
primo  lexi  coepit.  Unde  MartiaUs  : 

Nec  «ic  in  Tjria  sindone  tnlus  eris. 

Krat  enim  Tyrus  vicina  Sidoni.  Solebant  JudjEi 
defunctos  sepeliendos  sindone  involvere,  mauus 
et  pedes  ligare  institis ,  id  est  fasciis  ,  faciem 
velare  sudario,  uti  fecere  Lazaro  Joan.  11.  /i/i. 
Idem  Joseph  fecit  Christo,  ut  palet  Joan.  19.  /lO. 
.^cceperunt ,  inquit,  corpus  Jesu,  et  ligaverunt 
illud  linteis  cum  aromatibus  ,  sicut  mos  est  Judais 
sepelire.  Audi  S.  Hieron.  Ex  simplici  sepultura 
Domini  ambitio  divilum  condemnatur ,  qui  nec  in 
tumuUs  quidcm  possunt  carere  dioitiis.  Possumus 
autemjuxta  intelligentiam  spiritualcm  cl  hoc  sen- 
tire ,  quod  corpus  Domini  non  auro,  genimis  et 
serico,  sed  Unteamine  puro  obvolvendum  sit ,  quan- 
quam  et  hoc  significet,  quod  ille  insindone  munda 
involvit  Jesum ,  qui  pura  mente  eum  susceperlt. 

Hac  de  causa  et  corpus  Christi  in  Missa  non 
nisi  in  sindone  collocatur  mundissima ,  quod 
vulgo  corporale  vocanl  a  corpore  Chrisli ,  quod 
ad  instar  sepulchri  in  se  continet,  ait  Pasclia- 
>ius  Ratbertus  scribensin  hunc  Mattliai  locum. 

Addit  Joannes  c.  19.  39.  Nicodemum  unguenta 
altulisse.  Venit ,  ail,  ct  ISicodemus,  qui  veneral 
ad  Jesum  nocte  primum ,  ferens  vuxturam  myrrhce 


ct  aloes  quasi  Ubras  centum,  ut  co  tolum  corpus 
Jesu  pcrfunderet,  et  quasi  balsamaret.  Myirha 
enim  et  aioe  sua  amaritie  corpora  ix  putrefac- 
tione  conservant.  Myslice,  his  nos  unguentis 
fragrare  vult  Euthymius ,  cum  pcctore  nostro 
veluti  sepulcliro  novo  Cln-isti  corpus  excipimus. 
Et  nos  (inquit  ille)  Domini  corpus  in  uLtarl  acci- 
pientes,  odoramentis  illud  ungamus  suavibus ,  vide- 
Ucet  virtutum  operibus ,  ac  opere  et  contempUi- 
tione ,  etc. 

Modum  j)ollincturae  corporum  describit  Baro- 
nius  ex  R.  Jacob  et  R.  Mose.  Solebant ,  ait,  viri 
virorum  ,  femince  feminarum  corpora  curare  ;  hoc 
modo  :  Ocutos  imprimis  et  ora  claudebant  defunc- 
torum,  stinngebant  fascia ,  tondcbant  capittos, 
luvabant  corpus,  unguentis  ungebant ,  Unteis  in- 
volvebant ,  sicque  curatum  in  sepulchro  locabant. 

CO.  ET  POSUIT  ILLID  l!S  MONUMENTO  SUO  ^OVO, 
(^UOD  EXCIDERAT  IN  PETK.V  :  ET  ADVOLVIT  ?AXUM 
MAGNUM  AD  OSTIUM  MONUMENTI  ,  ET  ABIIT.  ]  Joan- 

nes  19.  Ztl.  addit :  Erat  autem  in  loco  ubi  cruci- 
tixus  esl,  hortus ,  et  in  horto  monumentum  novuvi, 
in  quo  nondum  quispiam  positus  erat.  Jbi  ergo 
proptcr  Parasceven  Judxorum,  quia  Juxta  crat 
monumentum,  posuerunt  Jesum. 

Novo.  ]  Ne,  Christo  resurgenle,  quis  alius 
prius  iu  eo  sepultus  ,  resurrexisse,  ait  S.  Chry- 
sostomus,  putaretur;  vel  fingeretur,  ait  S.  Hie- 
ronymus.  Mystice  S.  Augustin.  Sicut ,  ait,  in  Ma- 
riie  virginis  ulero,  nemo  ante  illum,  nemo  post 
iUam  conceptus  est  :  ita  in  hoc  monumento  novo, 
ncmo  ante  iUum,  ncmo  post  ilUim  sepuitus  est. 

In  petra.]  Ne,  si  ex  mullis  lapidibus  cedificatum 
csset ,  suffossis ,  tumuli  fundamentis ,  ablatus  furto 
diceretur,  ait  S.  Hieronymus.  Formam  sepulchri 
Christi  fuse  describit  Beda  in  Marci  cap.  16.  di- 
cens  :  De  monumento  Domini  ferunt ,  qui  nostra 
cetatc  de  Hierosolynus  Britanniam  venere ,  quocl 
domus  fuerit  rotunda ,  de  subjacente  rupe  excisa  , 
tantce  altctudinis ,  ut  intro  consistens  homo  vix 
manu  exlenta  culmen  possit  attingere.  Quoe  habet 
introitum  ab  Oriente ,  cui  lapis  itle  magnus  ad- 
voiutus  est.  Incujus  monumenti  parle  Aquilonari, 
sepulchrum  ipsum ,  hocest  Dominici  corporis  locus, 
de  eadem  petra  factus  est ,  septem  habens  pedes 
longitudinis ,  trium  vero  palmorum  mensura  ccb- 
tero  pavimento  aUius  eminens.  Qui  videUcet  locus 
non  desuper ,  sed  a  latere  meridiano  per  totum 
patulus  est  :  unde  corpus  inferebatur. 

Breviter  Adrichomius  in  descripiione  Jerusa- 
lem  num.  239.  Sepulchrum  Domini  gloriosum , 
ait,  inonumentum  erat  novum  octo  pedes  longum, 
quod  a  rnonte  Calvarice  centum  et  octo  pecUbus  ,  a 
rnonte  autem  Sion  passibus  mille  cUstabat  in  horto 
vionti  Calvarice  propinquo ,  quod  in  petra  sibi 
Jffseph  exciderat.  Joseph  ergo  suum  sepuichrum 
cessit  Christo ,  et  Christus  in  alieno,  sriUcet  Jo- 
sephi,  sepukhro concUtus est.  Causam  dat Thcopb. 
dicens  :  Qui  non  habuit  domum  in  vita,  neque 
sepulchrum  habet ,  sed  in  aUeno  deponitur,  et  cum 
sitnudas,  dJosephvestitur.  S.  August.  serm.  135. 
de  Temp.  Ideo ,  inquit,  in  aliena  sepuitura  poni- 
tur,  quia  pro  aiiorum  moriebatur  salute.  Ut  quid 
iUi  propria  sepullura  ,  qai  inse  pi-opriam  mortem 
non  habebat?  Addit  :  Ut  quid  et  tumulus  in  terris, 
cujus  sedes  manebat  in  ccelis?  Ut  quid  ilU  sepul- 
tura ,  qui  tridui  tantum  temporis  spatio  non  tarn 
in  sepulchro  mortuus  Jacuit ,  quam  veUil  in  lecto 
quievit  ?  etc. 

Anagogice,  significavit  Christtis,  se  et  Chri»- 
lianos  esse  peregrinos  in  terra ,  ac  tendere  in 


COMMCNTARIA  IN  M 

Coclum,  quasi  patriam,vc]ui  civesSanctorum  cl 
domcslicos  Dci.  Hac  de  causa  sanclus  Anioiiius 
S;  Ephrem,  S.  Franciscus  etalii,  proprium  no- 
lucre  liaberc  scpulclirum,  sedin  a)ieno  sepeliri 
voluerunt ,  excniplo  Clirisii. 

Flic  crgo  implelum  esl  illud  Isaiae  cap.  11.  10. 
de  Cliristo  oraculum  :  Et  crit  sepulchrum  ejus 
gtoriosum.  Vide  ibi  dicta.  Hinc  per  tot  sa;cula 
huc  usque  frequens  et  religiosa  est  fidelium  cx 
loto  orbe  pensgrinaiio  in  Jerusal(;m  ,  ad  visen- 
dum  et  venerandum  S.  Sepulchrum  Domini. 
Ouam  ergo  ignominiosa  fuit  passio  et  mors 
Chrisli ,  tam  gloriosa  fuit  ejus  scpultura  ;  hanc 
cnim  illa  moruit.  Unde  a  S.  Helena  matre  Cons- 
tautini  Magni,  hoc  in  loco  condita  est  basilica, 
quacreliquas  toiius  orbis  amplitudine  atque  pul- 
chritudine  longe  exccUil  :  nam  anratis  corusca 
Jaqucaribus,  ct  aurcis  dives  altaribus  ,  marmo- 
reis  scptuaginla  tribus  columnis  fulcitur  :  et 
itam  resurrectionis  quam  crucifixionis  locum, 
sub  uno  eodcmque  lecto  comprehendit ;  quod 
in  sui  medio  rotundo  palet  foramine  apertum, 
isub  (luo  iu  inferiori  Ecclesisc  partc  Dominicum 
yconsistit  sul)  dio  sepulchrum  :  cui  passionis 
rjinsii  thcatrum ,  mons  Calvarise,  tunc  viginti 
octo  pedes  altus  ,  chori  loco  adhaeret ;  qui  octo- 
dccim  gradibus ,  quorum  singuli  pedem  et  se- 
misscm  in  altitudine  continent,  sui  acccssum 
prapbet.  Quocirca  in  hac  basilica  scpeliri  voluit 
Godefridus  Dux  BuIIonii,  e  Christianis  primus 
HierosoIyma3  rex,  ceterique  reges  omnes  post 
x;um.  Hic  quoquc  viri  insignes  nobilitanlur ,  ct 
cquitcs  aurati  creaniur  :  ila  Adrichom.  in  Dcs- 
cript.  Jerusalcm  numer.  252. 

Denique  sepulchrum  Christi  fuit  in  horto ,  quia 
in  horio  paradisi  peccarat  Adam,  ac  moriis 
sententiam  incurrcral.  Hiuc  in  horio  passionem 
orsus  est  Christus,  in  horto  consummavit  et 
sepultusest,  ut  sententiam  hanclucretetexpia- 
ret ;  lUque  horlum  amocnissimum  fioribus  et 
fructibus  virtutum  omnium  vernantem,  puta 
Ecclesiam,  institueret,  et  plantaret.  Porro  Chrisii 
corpus  in  sepulchro,  sicut  et  in  cruce,  ita  col- 
^ocatum  fuit,  teste  Beda  ct  Adrichom.,  ut  capite 
el  facie  ab  Orientc  et  Judaea  aversa,  Occidcn- 
iem,  id  esl  Italiam  et  Romam,  respiceret. 

Nota.  Christus  mox  ut  exspiravit ,  quoad  ani- 
mam  descendit  in  limbum  patrum,  illisquc  sc 
suamque  deitatem  osteiulit;  itaque  cos  beavil. 
Animas  quoque  in  Purgatorio  detentas  liberavii, 
eisque  primum  ct  universale  jubilseum  dedit. 
Unde  eis  pariter  suam  deilatem  ostendit,  eas- 
que  beatas  effecit ,  uli  dixi  1.  Petr.  3.  19.  dsemo- 
nes  vero  et  homines  impios  in  inferno ,  rursum 
ad  gehennam  perpetuam  damnavit,  tanquam 
eorum  dominus  ,  judex  ,  victor  et  triumphator. 
Mansit  anima  Chrisii  in  limbo  usque  ad  terliam 
diem ,  quo  e  iimbo  cuni  palribus  aliisque  Sanctis 
egredieus,  Corpus  suum,  quod  Iriduo  jacuerat 
in  sepulchro,  resumens,  gloriose  resurrexit,  ac 
patres  deindecorpora  sua  resumere,  secumque 
resurgcre  efit-cii.  Ouoordine,  modo  et  lemporo 
hanc  omnia  sint  peracia,  dicam  iniljo  cap.  28. 
Porro  Christi  diviniia»,  puia  divina  Verbi  per- 
sona,  in  Christi  moric  uiaiisii  simper  tam  cor- 
pori  in  sepulchro,  quam  aniinat  in  linibo  hypcs- 
talicc  unita  :  quod  erilru  ipsa  seiuel  assumpsit, 
hoc  nunquam  dimisii ,  nec  dimiltel  in  acler- 
Wum,  uti  docent  Theoiogi. 

Et  advoi.vit  (adjuius  ^  Nicodemo  ct  famulis. 


ATTIIyEUM.  Cap.  XXm  553 

Unde  Syrus  verlit  in  plufafi',  Gdvotverunt)  saxuu 

M.iG.M'.M  AD  OSTICM  (ingfeSSUm)  MOJiUMENTI.  ]  Nc 

quis  corpusChristi  auferret  vel  surriperet.  Magis 
autem  consilio  Dei  id  factume.M,  nc  Christo  resur- 
gente  ct  vi  divina  saxum  penetrante  ac  cxeunte, 
Judcci  dicerent  Christum  non  resurrexis.se  ,  sed 
Apostolos  corpus  ejus  (";  sepulchro  clam  furatos 
palam  fingere  eum  resurrexisse.  Hac  enim  de 
causa  voluit  Deus  Christi  corpus  a  viris  fidc 
dignis,  scilicet  Josepho  et  Nicodemo,  sepeliri,  ac 
triduo  in  sepulchro  manere,  ibique  lapide 
magno  claudi ,  ac  a  Judieis  obsignari  et  custo- 
diri,  ut  manifesta  esset  omnibus  ejus  mors,  ct 
conscquenter  e  morte  rcsurrectio  tertio  dic 
facta.  Alque  hujus  resurrcclionis  et  gloriae  spe- 
cimen  et  pra;ludium  dedit  Chrisli  corpus  in  ipso 
sepulchro,  dum  ineo  per  triduum  non  compu- 
Iruit,  scd  integrum  illaesumque  permansit,  ulpolo 
virgiueum  et  sanctum ,  ac  formatum  a  Spiritu 
sancto  ,  laleque  in  jelcrnum  perdurat. 

61.ErataltemibiM.\i\iaMagdale>e,  etaltera 
Maria,  sedentes  cotra  sepllchrum.  ]  Aliera 
Maria,  scilicct  Jacobi  ct  Joscph  mater  :  ha.s 
enim  duas  dumtaxat  nominavit  vers.  58.  Vidctur 
ergo  quod  mater  filiorum  Zebeda-i,  scilicet  Sa- 
lome,  quam  pariter  ibidem  nominavit,  videns 
Jesum  h  viris  sepeliri ,  quasi  non  habens  quod 
ultra  Jesu  impenderet,  moesla  domum  redicrit, 
aut  B.  Virginem  domum  reduxerii :  licet  Mc- 
taphrastes  ad  diem  15.  Augusti,  asscrat  B.  Vir- 
ginem  perpetim  mansisse  apud  Christi  sepul- 
chrum,  usque  ad  ipsius  resurreclionem,  quam 
ipsa  die  tertio  fuluram,  uti  Cliristus  praedixe- 
rat,  corto  crcdebat  ct  sperabat. 

Sedentes  co.ntra  sEPLLcnBUM.  ]  Quia,  ul  dixi» 
decebat  Jesum,  utpole  virum,  non  a  feminis, 
sed  a  viris  lavari ,  et  linteis  involvi  et  sepeliri. 
OuareipscTG,  dum  viri  eum  in  sopulchrocondunt, 
ex  honestate  et  vcjjecundia  non  ausae  sunt  se- 
pulchrum  ingredi,  sed  exspectant  dum  viri 
abeant,  itaque  ipsse  sepulchrum  intrent,  ac  vi- 
deant  modum  quo  conditus  sil  Christus;  ut 
instante  jam  sabbato,  quo  Judajis  quiescencjum 
crat,  transacto ,  summo  mane  diei  Dominicai 
redeant,  Christumque  ungaut,  uli  eas  fecisso 
patebit  cap.  seq.  v.  l. 

62.  Altera  al'tem  die  ,  qu.b  est  post  Paras- 
CEVEN  ,  convenerunt  principes  sacerdotcm  et 
PiiARis.Ei  AD  PiLATi'M.  ]  Purosceve  vocabatur  feria 
sexta  ,  sive  dies  Veneris,  qui  proxime  sabbatuni 
prcecedit,  eo  quod  illo  die  Judai  pararent  cibos, 
eireliqua  necessaria  pro  sabbato,  quo  ab  opere 
quicscendum  erat.  Parasceve  enim  graec.  ^tpa^ 
c^vjT,,  idem  est  quod  prccparalio. 

Altera  ebgo  die  post  parasceven.  ]  Id  est 
postridic  feriae  sextcT,  puta  in  sabbato ,  simul 
venerunt  principes  hi  ad  Pilatum.  A'o«  nominat 
sabbatum ,  ait  Theophyl,,  co  quod  non  rrat  sab- 
iatum  quoad  Judaoruin  insaniam.  Furebant  enim 
iuMar  rabidorum  contra  Jesum,  ut  ejus  nomen 
et  memoriain  planc  abolerent.  Ei  rabiem  acue- 
bai,  quod  vidissenl  Jesum  i»  Joseph  et  Nicodcmo 
1.11)1  honorifice  scpeliri,  quasi  i(l  ipsum  praelu- 
dii;m  essei  fulurae  resurrecliouis,  vel  revera 
fuiura? ,  vel  a  Jesu  discipulis  Qngcudae. 

63.  DiCENTES  :  D0MI>E,  BECORDATI  StUlS,  QTIA. 
SF.DCCTOU  ILLE  DIXIT  ADniC  VIVENS  :  POST  TBES 
DIES    RESUBCAM.  ]   ScduClOr ,    graCCC ,    i    Kiave;,   id 


C0n>KL.    .\    LAPIDE.      TOM.    VIII. 


70 


C5/i  COMMKNTARIA  IN  MAT 

est,  ut  legil  S.  August.  hoinil.  3G.  iutcr  50.  iUc 
(Hanus,  idest,  illc itnposlor.  Ilocnoininc ,  aitidem 
August-  in  Psal.  (53.  v.  7,  vocabaiur  Dominus  Jc- 
sus  ChrislHS,  ud  solalium sci^onun  suorum  quando 
vocantur  scductores. 

PosT  THKs  uiEs.  ]  Non  finitos,  scd  inchoalos , 
id  est  inira  tros  dies,  vcl  tcrtio  post  dic.  Ita  ipsi- 
mei  sc  cxplicant  dum  subdunl :  Jube  ergo  cus- 
todiri  sepulchrum  usquc  in  tcrtium  dicm. 

GU.  Jl'BK  EUr.O  CUSTODIBI  SEPULCURUM  USQUE  IN 
DIEU  TKRTIUM  :  ME  FOUTE  VExMANT  UISCIPUM  EJUS , 
ET  FURENTUn  EUAI  ,  ET  DICANT  PLEni  :  SURREXIT  A 
MORTUIS;  ET  EIUT  NOVISSIMUS  ERUOR  PEJOU  PRIORE.  ] 

Cupientes,  ait  S.  Chrysostomus,  ostendere,  ctiam 
antea  impostorcm  fuisse ,  ad  sepulchrum  usquc 
malitiam  ea:lcndunt  et  producunt.  Videntur  lii 
principcs  vchcmenter  timuisse  nc  Jcsus  rcsur- 
gerct,  idcoquc  cuslodcs  mililcs  poscunt,  qui 
resurreclionem  impcdiant ,  aut  resurgcntcm 
comprehendant,  iterumquc  occidant.  Nam  quod 
de  discipulis  cum  furaluris  subjiciunt,  pro)- 
textus  erat  limoris  :  scicbant  enim  discipulos 
plane  pavidos  ci  consternatos  fugisse,  nec  lale 
quid  cogitaturos  vel  ausuros. 

Et    ERIT  NOVISSIMUS  EUROR  PEJOR    PRIORE.  ]  Er- 

rorem  vocant  doctrinam  Evangelicam ,  quae  do- 
cet  Jesum  esse  Christum  Dei  Filiura,  et  Salva- 
torem  mundi :  quod  prius  vivens  docuerat  Jesus. 
Hic  ergo  crat  crror  prior :  poslerior  sive  novis- 
simus  ,  quod  ipse  a  mortuis  resurrexisset,  huuc 
dicunt  fore  pejorem  priore  :  tum  quia  confir- 
mabit  priorem  :  si  enim  Jesus  resurrexit,  ergo 
fuit  Filius  Dei,  ut  ipse  proedicavit  :  si  enira 
falsura  praedicassct,  Deus  eum  non  resuscitas- 
sei :  tum  quia  multos  habebit  sequaces  et  asse- 
clas  ,  si  credatur  eum  resurrexisse,  ac  semel 
infixa  haec  opinio  mentibus  hominum ,  deinceps 
evelli  non  poterit  :  lum  denique  quia  crcabit 
odiumetinvidiamponlificibus  etRomanis,  quod 
cum  injusle  ccciderint;  quare  causa  erit,  ut 
multi  eos  aversentur  ,  ac  forte  ut  bello  vel  rebcl- 
lione  necem  Jesu  ulciscantur.  Quocirca  satius 
fuisset  eum  non  occidere,  quam  permitlere 
ul  cccisus  rcsurrcxisse  putetur.  Diabolus  enim 
pracvidens  futuramEcclesiam  Christi,  puta  mul- 
litudinem,  fidemet  sanclitatemfideliura  Christi 
sequacium ,  cam  jam  nascentem  per  Juda^os 
hic  quasi  in  semine  elidere  et  suffocare  cona- 
batur.  Verum  nonest  consilium  contra  Dominum, 
Proverb.  21.  v.  50. 

65.  AlT  ILLIS  PlLATUS  :  Habetis  custodiam  , 
iTE,  cusTODiTE  sicuT  sciTis.  ]  Custodiani,  scilicet 
militum,  id  est  custodes  milites.  q.  d.  Habetis 
milites  a  me  heri  deputatos ,  vobisque  dalos  ad 
Jesum  crucifigendum ,  eumque  in  cruce  usque 
ad  mortem  custodiendum;  nunc  concedo  ut 
iisdem  utamini  ad  custodiendum  eum  jam  se- 
pultum.  Custoditc  ergo  eum  sicut  scitis,  id  est 
upiima  ralione  et  modo,  qiiera  nostis,  q.  d.  Mo- 
i!um  custodiendi  vestrjc  scieniia;  permiito,  ego 


ni/EUil.  Cap.  XXVil. 

araplius  huic  causic  immiscerc  mc  nulo  :  Tan- 
quam  rebus  ipsis  edoctus,  ailS.  Chrysost.,  ampUus 
ipsis  cooperari  non  vult. 

Pro  habetis,  grsece  cst  txin,  qnod  alii  vertunt 
quasi  imperalivura,  habete,  id  est  accersite  cus- 
todes.  Nervosius  Noster  vertit  in  prajsenli  habetis: 
jara  enim  habuerant  milites  custodes  Christi  in 
cruce,  quos  Pilatus  cis  dederat.  Unde  Arablcus 
vertit,  apud  vos  sunt  custodes,  ite  et  claudite  se- 
pulchrum  sicut  scitis. 

06.  Ille  autem  abeuntes,  munierunt  (Arabi- 
cus ,  clause)'unt)  sepulciiuum,  signantes  lapi- 
DEM,  cuM  cusTODinus.  ]  Muulcrunt  crgo  Christl 
sepulchrum  duplici  muniraento,  scilicetcusto- 
dia  militum ,  quos  assiduc  vigilare  et  sepul- 
chrura  circumdare  jusserunt ,  ct  obsignationc 
lapidis. 

SlGNANTES.  ]  GrffiCe    a<fpa.yit!(x.-nii  ,  id  CSt,  Obsig- 

nantes,  sigillantes ,  scilicet  annulo,  non  Pilati, 
utinnuitS.  Chrysost.,  scd  suo;  scilicet  annulo 
urbis  Hierosolymoe,  vel  annulo  summi  concilii 
ipsorum ,  quod  Sanedrim  vocabatur  ,  ne  a  quo 
lapis  a  sepulchro  amovcri,  et  corpus  Christi 
extrahi  posset,  quin  idipsum  cx  sigilli  violatione 
deprchenderetur.  Simile  fccit  Darius  rex  Da- 
nieli  in  lacu  leonum,  scWicei obsignavei-at  os  laci 
annulo  suo,  et  annulo  oplimalam  suorurn,  Da- 
niel  6.  17.  Addit  Niceph.  lib.  1.  cap.  32.  et  Beda 
de  Locis  sanctis,  Judaeos  utrumque  sepulchri 
lapidem  perforasse  ,  in  vinculo  ferreo  cons- 
trinxisse.  Ita  ipsi  dum  Christo  resurrecturo 
omni  modo  conantur  exitum  occludere  ,  auxe- 
runt  miraculura  et  fidem  rcsurrectionis  ejus, 
tesiimonium  Deo  ab  hominibus  ipsis  extor- 
quente.  Ita  S.  Chrysost.  Certa,  ait,  resurrectionis 
demonstratio  per  ea,  qu(B  vos  ipsi  procurastis,  red- 
dila  est.  Si  enivi  obsignalum  fuil  sepulchrum , 
fraudi  et  dolo  nuUus  locas  relinquebatur  :  quod 
si  nuUa  fraus  admissa  fuerit ,  sepulchrum  vero 
repcrtum  est  vacuum,  perspicuum  est,  quod  pro- 
culdubio  et  citra  controversiamresurrexit.  Vides 
qaomodo  vcl  inviti  veritalis  adjuvent  demonstra- 
tionem.  Et  S.  JHierou.  Non  suffecerat,  inquit,  p)'in- 
cipibus  sacerdotum  et  Scribis  ac  Pharisceis  cruci- 
fixisse  Dominum  Salvatorem ,  nisi  scpidchrum 
custodirent ,  cohortem  acciperent ,  signarent  lapi- 
dem,  et  quantum  in  iUis  est,  manum  opponcrent 
resurgenti ,  ut  cliUgentia  eoruni  nostrm  fidci  pro- 
ficeret.  Quanto  enim  magis  rescrvatur ,  tanto  ma- 
gisresurrcctionis  virtus  ostenditur. 

Tropologice  ,  noster  Barradius  :  Ex  hoc  facto 
impiorum,  inquit,  discamus  pietatem  :  postquam 
Christi  corpus  ex  altari  in  pectus  velut  novuni  se- 
pulchrum  cxcipimus ,  diUgentem  adhibeamus  cus- 
todiam,  ut  in  eo  semper  per  gratiam  permaneat , 
neque  unquam  nos  dcserat.  Vigiiantes  apponamus 
miUtes,  hoc  est  vigiiantcsvirtutes ,  quce  somnum, 
id  est,  ignaviam,  dnobisrepellant,  plusqaam  fer- 
reo  instrumento  nos  astringamus,  hoc  est  ada- 
mantino  non  peccandi  decreto  pectus  muniamus. 


COMMENTARIA  IN  MATTII.EUM.  Cap.  XXYIII.  555 

CAPUT  VIGESIMUM  OCTAVUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
Magdalena  cum  sociabus  visit  Ciiristi  SEPULcnRUM.  Angelus  ab  eo  lapidem  amovet, 

AC  CUSTODES  PERCELLIT,  MULIERIBUS  VERO  ChRISTUM  RESURREXISSK  ASSERIT.  ReDEUNT 

ill;e  idipsum  nuntiatur^  Apostolis.  In  itineae  occurrit  illis  Christus,  jubetquf 

UT  ILLUD   IISDEM    ANNUNTIENT.   JddJEI   DATA    PECUNIA    PERSUADEx\T    custodibus,    ut 

dicant,ip8is  dormientibus,  Apostolos  FiRATOS  esse  corpus   Christi.  Deniqde, 

V.    l6.  ChRISTUS  APPARET  DISCIPULIS  1N  MONTE    GaLIL/E^,   EOSQUE    MITTIT  AD  BAPTI- 
ZANDUM  ET    DOCENDUM    OMNES  GENTES. 

}.  3%OT^^|^3S5S!^ESPERE  autein  sahball,  quae  lucescil  in  prima  sabbati,  veniL  Maria 

Magclalene,ct  altera  Maria,  videre  sepulchrum.  i.  Et  ecceteriae  motus 
'factus  est  magnus.  Angelus  enim  Domini  dcscendit  de  coelo  :  ct  acce- 
dens  revolvit  lapidem,  et  sedebat  super  eum  :  3.  crat  autem  aspectus 
[ejus  sicut  fulgur  :  et  vestimentum  ejus  sicut  nix.  4.  Prae  timore  autem 
ejus  exterriti  sunt  custodcs,  et  facti  sunt  velut  mortui.  5.  Respondens 
^autem  angelus  dixit  mulierlhus  :  Nolite  timere  vos  ;  scio  enim,  quod 
Jesum,  qui  crucifixus  est,  quaeritis  :  6.  non  est  hic  :  surrexit  enim,  slcut  dixit :  venite,  et 
videte  locum,  ubi  positus  erat  Dominus.  'j.  Et  cito  euntes  dicite  discipulis  ejus  quia  sur- 
rexit  :  et  ecce  prsecedet  vos  in  Galilajam  :  ibi  eum  videbilis.  Ecce  praedixi  vobis.  8.  Et 
exierunt  cito  de  monumento  cum  timore  et  gaudio  magno,  currentcs  nuntiare  discipulis 
ejus.  9.  Et  ecce  Jesus  occurrit  iUis,  dicens  :  Avcte.  Illae  autem  accesserunt,  et  tenuerunt 
pedes  ejus,  et  adoraverunt  eum.  10.  Tunc  ait  illis  Jesus  :  Nolite  timere  :  ite,  nuntiate  fra- 
trihus  meis  ut  cant  inGalilicam,  ibi  me  videhunt.  11.  Quae  cum  abiissent,  ecce  quidam 
de  custodibus  venerunt  in  civitatem,  et  nuntiaverunt  principibus  sacerdotum  omnia  quac 
lacta  fuerant.  12.  Et  congregati  cum  seniorihus,  consilio  acceplo,  pecuniam  copiosam 
dederunt  militihus,  i?).  dicentes  :  Dicite  quia  discipuli  ejiis  nocte  venerunt,  et  furali  sunt 
eum,  nobis  dormientlbus.  i4-  Et  si  hoc  auditum  fuerit  a  praeside,  nos  suadebimus  ei,  et 
securos  vos  faciemus.  i5.  At  illi,  accepta  pecunia,  fecerunt  sicut  erant  edocti.  Et  divulga- 
tum  est  verbum  istud  apud  Judaeos,  usque  in  hodiernum  diem.  16.  Undecim  autem  disci- 
puli  abierunt  in  Galilaeam,  in  montem,  ubi  constituerat  illis  Jesus.  17.  Et  videnles  eum 
adoraverunt  :  quidam  autem  dubitaverunt.  18.  Et  accedens  Jesus  locutus  est  eis,  dicens  : 
Data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo,  et  in  terra.  19.  Euntes  ergo  docete  omnes  gentes, 
haptiz.antes  eos  in  nomine  Patris,  el  Filii,  ct  Spiritus  sancti  :  20.  docentes  eos  servare 
omnia  quaecumque  niandavi  vobis.  Et  ecce  ego  vphiscum  sum  omnibus  diebus,  usque  ad 
consummationem  saeculi. 

1.  Vespere  autem  sabbati,  qu;C  lucescit  iN  loquUur,qu(VvesperesabbatorumveneriMl;Jvan- 

PBiMA  SAUBATi,  VEMT  Mabia  MA«D.il.ENE,  ET  AL-  ves  Magdaknatu  venisso  ail  in  tencbris;  Lacas 

TERA  Maria  (Jacobi,  (le  qua  cap.  27.  vcrs.  5G.  alias  circa  dilacalum;  Marcus  aliam  orientc  soLe 

<'l  61.)  viDEiiE  SEPiacijiwiw.  ]  S^jmSyVespcre  in  adjunclis  nonnuUis,  quce  jam  antea  admonumen- 

sabbato,  cum  expritura  esset  prima  liebdomadis ;  tum  fuissent.  Verum  Evangclislas  inler  se  confe- 

Arabicus,  iu  vcspore  unasabbatorum,  laccscente  renti  liquet,  illos  Io(|ui  tle  eodem  carumdem 

l)rima  sabbatoram ,  venit  Maria  Magdatene,  elc.  cgressu  ad  viscndum  Chrisli  scpulclirum. 

Dilliciliscsl  hicaniilogia  :  quomodoenim  crat  Teriio,  Baronius  i)iiv  vespcram  iiUcUigit  *lcl- 

vcspcr  vcl  vespera,  «i  luccsccbat,  injo,  ut  Mar-  lain  Veneris,  quae  dicilur  Lucifcr,  graecc  «-«ss,-, 

cus  ail,  or/(>/a)«  io/tf.^ncspondct  PrimoS.  Hicr.  laiiiie  Vespcrus,  al  ASiiVVQn&Vesperugo,  q,  d. 

Jias  muiicrcs  sicpius  cxisse   ad  sepulcljkruni,  Cum  Lucifcr  mane  anle  soicm  orirclur,  \cnil 

sciliceivcspereetuiane^quarctvangelislasnar-  Maria  Magdalcnu  ad  Chrisii  sepulcluum.  Haec 

fare  aliasctnliascarunicxeundivices.  Secundo,  cuini  stclla  ;cmula  solis  ci  Iuna3,  vespcre  sequi- 

S.  Ambrosius  pulal  alias  fuissc  mulicres  quaj  iiir  solcm  occidcntem,  ac  pras  aliis  slcllisprima 

vespcre,  alias  qu;o  mane  e\ieruU,  ac  consc-  lncet,  unde  vocaiur  Hcspcnis;  uianc  vcro  pr»- 

qucnicr  alioscarumcgrcssus,  aliasquchislopias  ccdit  solcni  orientcm,  nndc  vocalur  Lucifcr, 

ab  EviuigelisUs  narrari,  Sic  Nysscaus  orat.  2.  dc  quia  auroram  ct  luccm  diei  afTert.  Yerum  lianc 

rcsurreciionc,  cmsci  nnilicres  (juatcr  adiissc  siellam  non  significat  Grxcum  ff£,  nec  Lalinum 

scpulchrum  :  Maiiiuvus,  iuquil,  de  iis  fcminis  Vespere. 


o3'i  COMMENTAUIA  IiN  MAT 

Dico  crgo,  vcspere,  sive  vesperani  sabbati, 
esse  noclem  qiuc  seqiiobaUir  sabbatuni,  qua) 
nox  lucescit,  irt  est  terminalur  etdesinil  in  lu- 
cem  ;  in  prinia  sal)bati,  id  esl  mane  diei  Domi- 
nicoB,  quac  prima  dies  est  post  sabbatum.  lla 
Nysscn.  orat.  2.  de  Resurrect.  S.  August.  lib.  3. 
de  Conscnsu  Evangel.  c.  %.  Theophyl.  Euthym. 
S.  Thomas  et  alii.  Id  ita  esse  patet  Primo,  ex 
Marco,  qui  clare  ita  explicat  dicens  :  Et  cum 
transissct  sabbatum.  Secundo,  quia  solet  Matth. 
multa  breviter  et  paucis  perstringere.  Sic  hic 
perstringit  tempus,  quo  convenerunt  mulieres 
liac  amore  Christi  fervenles ,  seseque  compara- 
runt  emendo  aromata  advisendum  elungendum 
Christum  jam  sepullum,  quod  erat  vespera, 
sive  statim  iransacto  sabbato,  quoabhoc  opere 
aliisque  juxtalegem  debuerant  quiescere.  Voluit 
quoque  indicarc  tempus  quo  ad  sepulchrum 
venerunt,  quod  fuii  illucescente  die  Dominica. 
Unde  Rabanus  :  Vespere,  ait,  venire  cccperunt, 
paraverant  cnim  aromata,  sed  lucescente  mane 
pervenerunt.  Nam  et  ante  sabbatum  in  flne  Pa- 
rasceves,  sive  feriae  sextae ,  statim  post  morlem 
et  sepulturam  Chrisii ,  se  ad  eum  ungendum 
comparare  incipiebant.  Hoc  cnim  est  quod  ait 
Lucas  cap.  23.  vers.  56.  Et  reverientes  (  a  Christo 
jam  sepulto)  paraverunt  aromata  et  unguenta; 
ct  sabbato  qiiidem  quieverunt  secundum  manda- 
tum,  una  autem  sabbati  valde  diluculo  venerunt 
ad  monumentum ,  portantes  quce  paraverant  aro- 
mata,  Et  Marcus  cap.  16.  1.  Cum  transisset  sab- 
batumy  is\l,  Maria  Magdalene,  et  Maria  Jacobi, 
ctSalomecmerunt  aromata,  utvenienlcs  ungerent 
Jesum,  etvalde  manc  una  sabbatorum  vcniunt  ad 
monumentum  orto  Jam  sole.  Marcus  euim  solet 
esse  interpres  Matihoei.  Tertio,  idipsumpatetex 
Grffico  oUs  aaSSaTwv,  quod  dupliciter  vertas  : 
Primo,  sero  sabbatcrum,  seu  transacio  jam  sab- 
bato,  cum  jam  profunda  esset  nox,  ita  ut  inci- 
peret  desinere  et  lucpscere  in  manc  diei  Domi- 
niccB  :  6'1/i  enim  signiflcat  sero,  tardc,  ad  exire- 
mum,  longe  post,  din  posl  transactum  sabbatum. 
Hebrsei  cnim  sabbatum  aliaque  festa  inchoabant 
a  vesperaproccedente,  etterminabant  in  vespera 
sequenle,  Levit.  23.  32.  quare  haecnox  sequens 
non  erat  nox  finiens  sabbatum .  sed  inchoans 
dicm  Dominicam.  Rursum  o^^i,  idem  est  quod 
vespere,  vel  vespera,  ut  verlit  Noster  et  alii 
passim.  Sic  o|e  ■hiJ-ipot.i,  idem  est  quod  vespere 
diei,  teste  Budaeo  et  aliis.  Jam  vespere,  id  est 
nocte.  Vesper  enimestnox  quam  lux  ierminat , 
aitS.  August.  Unde  S.  Prosperin  SenlenL  sen- 
lenL  203.  exS.  August.  Vcspcre ,  ait,  Dominus  in 
cruce ,  mane  in  resurrectione ,  meridie  in  ascen- 
sione.  Hebrtei  enim  vesperam  vocant  noctem , 
quia  noctisinilium  est  vespera.  Lnde  Habacucl. 
lupi  vespertini  vocantur  lupi  nccturni ,  qui  noclu 
grassanlur.  HincHebr.  DTjjerefr,  id  estvespera, 
dicitur  ab  3-iy  arab ,  id  est  obtenebrescere, 
obscurare,  qnod  facit  nox. 

Juxta  prius  ergo  6>£  significalum  sensusest, 
q.  d.  Sero,  sive  diu  posttransactum  sabbalum, 
sive  profunda  jam  nocte,  cum  illucesceret  dies 
Dominica ,  venit  Maria  videre  sepulchrum.  Juxta 
posterius  vero  idem  fere  sensus  est,  q.  d.  Ves- 
pere  sabbali,  id  est  nocte  quae  sequitur  sabba- 
tum,  jam  valde  procedente  ad  auroram,  cum 
scilicet  illucescerctdies  Dominica,  venit  Maria, 
elc.  appetente  scilicel  jam  die ,  prospcctante  et 
nrienie,  ait  Euthymius,  hoccstin  aurora  et  di- 
laculo  Dominica?.  Audi  S.  Augustinum  loco  jom 


T!lyKU11.  Cap.  XXVIIL 

citato  :  Sic  itaque  dictum  est  Verpere  sabbati,  ad 
sidicei-etur  Nocte  sabbati,  id  est  noctequa  sequi- 
lur  diem  sabbati,  quod  ipsa  verba  ejus  satis  indi- 
cant.  Sic  enim  ait,  Vespere  autem  sabbati  quce 
lucescit  in  p)-ima  sabbali,  quod  fieri  non  potest 
si  tantummodo  primam  noctis  particulam ,  id  est 
solum  initium  noctis  intellexerimus  dicto  vespere 
significatam.  Neque  enim  ipsum  initium  lucescit  in 
prima sabbati,  sed  ipsanox  quie  luce  incipit  termi- 
nari.  Nam  terminus  primce  partis  noctis,  secundce 
partis  initium  est :  lux  autem  terminus  totius  noctis 
cst.  Unde  potest  dici  vcsper  iucescens  in  prima  sab- 
bati,  nisi  nomine  vesperi  nox  ipsa  inteliigatur, 
quam  lux  tei-minat? 

Indicat  ergo  Matthaeus,  quod  mulieres  hae 
nocte  paraverintunguenta,  sedoriente  diluculo 
venerint  ad  sepulchrum,  uthabct  Lucas,  Joan- 
nes  et  Marcus.  Dices,  Joannes  additeas  venisse 
mane  cum  adliuc  tenebras  essent.  Resp.  Id  quoque 
verumestquiaerataurorasivediluculumquando 
necdum  sole,  sed  radiis  ejus  ad  montes  vel 
nubes  reflexis  apparenlibus,  adhuc  aliquae  in 
aererestantlenebraB.  Auroraenimest  conflnium 
lucis  et  tenebrarum;  aut  cerie  tenebrse  erant 
dum  domo  cgressse  sunt,  lux  autem  et  sol  or- 
tus,  ut  habet  Marcus ,  cum  venerunt  admonu- 
mentum.  Iia  Dionys.  Alex.  epist.  ad  Basilidemr 

Aliam  causam,  sed  symbolicam  datB.  Peirus 
Chrysolog.  serm.  deResurrect.  Erant,nit,juxta 
naturam  tenebrce ,  et  tamen  dicitur  ortosoie,  quia 
eo  die  ( quo  Christus  resurrexit)  sol  quasi  Christo 
resurgenti  congratulans  ,  antelucanus  fuit  ,  et 
prius  soiito  exortus  est.  Ita  ipse,  penes  quem 
hujus  rei  fides  siL  Favet  Chrysologo  Remigius 
dicens  :  Prcedicatur  noctis  iliius  dignitas  :  alioqui 
enim  vespera  non  iucescit  in  dicm ,  sed  obtene- 
brescit  in  noctem  :  sed  Dominus  noctcm  iilam  to- 
tam  luce  suce  resun^ectionis  festivam  et  coruscatn 
reddidit. 

Sabbati.  ]  Gra^ce  est,  aaeSaTwv-,  id  est  sabbato- 
rum,  hod  est  sabbati,  ut  vertit  Noster,  Syrus, 
Valabl.  et  alii,  imo  sic  habet  Evangelium  Hc- 
brapum  Matthaei,  quod  ciicumfertur,  scilicet 
r\j\£}  sabbat,  idGSt,  sabbali.  Nam  sabbatumin 
Scriplura  saepe  vocatur  sabbata  in  plurali  :  tum 
quia  sabbatum,  crebro  et  pluries  per  singulos 
anuos  et  menses  recurrebat,  erantque  plura 
sabbaia,  scilicetquolibetmensequatuor,  quoli- 
bet  anno  52.  quaeque  enim  hebdomada  suum 
liabebat  sabbatum  :  lum  quia  in  sabbato  mulla 
erant  sabbata,  id  est  quietes  multae;  quiescen- 
dum  cnim  erat  ab  omni  omnino  opere.  Sanctis- 
simum  enim  erat  festum  sabbali.  Sic  Lucas  Act. 
cap.  13.  \h.  ait :  Ingressi  synagogam  die  sabbato- 
rum,  id  est  die  sabbati.  Etcap.  16.  13.  Die  autem. 
sabbatorum  (id  est  die  sabbati)  egressi  sumus. 
Hinc  etomnes  quaiuor  Evangelistae  hoc  loco  in 
Graeco  vers.  1.  vel  2.  sabbatum  vocant  sabbata 
in  plurali,  quod  alias  vocalur  ciQSarovin  singu- 
lari,  per  o,  non  per  w,  uti  nonnulli  putarunt. 
Adde  tertiam  rationem  huic  loco  propriam,  ni- 
mirum  sabbatum  hoc  vocari  scMnua  in  plurali . 
quia  magnuserathic  dies  sabbaii,  utait  Joannes 
cap.  17.  vers.  31.  tum  quia  erat  hoc  sabbatum 
paschale,  siveincidens  in  heljdomadam  Paschai, 
quaetotaerat  festa  :  lum  quiahoc  sal)batoChris- 
tus  Dominusrequievitinsepulchro,  aceoexacto 
resurrexit. 

QU/E  LUCESCiT.  ]  Dices,  Cnr  dicii  qua?  dicen- 
dumenim  erat7«t,  scilicet  vesper,  i.l  praeces- 
sit.  Resp.  Dicit  quce,  quiarespicit  non  ad  nomcn 


'  COMMENTARIA  IN  MA 

significane,  sed  ad  rem  nomine  signilicatam. 
GroECum  enim  ifi,  id  (.'sl  vespere,  sero,  larde, 
significat  vespcram  sive  noctem,  quae  icrmina- 
lurellucescitinaurorasequenlisdieiDominicae: 
alioqui  proecise  loquendo  ro  &pi,  sicut  et  rb  ves- 
pere,  non  est  nomen,  sed  adverliium;  quod  ta- 
rnen  in  sc  includit  et  significat  nomen,  scilicet 
vesperamet  noctem,  ad  quam  refertur  prono- 
men  qua'.  Rursum  «  vespere  potcst  accipi  ut 
nomen,quod  nontantum  masculini  estgeneris, 
sed  et  feminini;'  utpalctex  illo  Virgilii  1.  Georg. 

IlliG  sera  rubens  accendit  lunrina  vesper. 

Ita  Amliros.  Calepimis,  licet  alii:  rb  sera  referant 
iul  lamina.  Ergo  t6  r/^rt?  rcfert  vesperam,  id  est 
Acsperam  sivc  noctem,  qu;c  lucescit,  id  est, 
desinit  in  lucem  scquentis  dici. 

Hinc  liquet  lias  mulieres  vcnisse  ad  scpul- 
dirumin  aurora  etdilucuio  :  adhoccnim  urge- 
i)at  eas  tum  auior  Christi ,  ut  ad  cum  festinarent 
ta.diem  prcevcnirent :  tum  timor  Jtidajorum,  ne, 
si  claralucc  venissent,  a  JudsDis  Christoinfcnsis 
vis.T,  male  ab  eis  fuissent  acceptae.  Porro  di- 
r<!Cte  Matthaeus  hic  narrattantum  tempus  adven- 
tiis  mulicnmi  ad  sepulchrum  :  indirccte  tamen 
imiuitquoquc  lempus  quo  Christus  resurrexit; 
scilicet  in  aurora  paulo  ante  adventum  mulie- 
rum,  uti  hal)ct  communis  Doctorum  ei  Ecclesife 
sensus,  quem  S.  Hicron.  et  S.  August.  probant 
ex  illo  psalm.  56.  9.  Exurgain  diluculo,  etEuse- 
hius  lib.  10.  de  Demonstr.  Evang.  cap.  ult.  titu- 
lum  psalm.  21.  pro  susceptione  viatulina,  intcr- 
pretatur  dercsurrcctioneChristi,  quae  mane  cst 
pcracta. 

Communis  crgo  sentcntia  est,  Christum  post 
mediam  noctcm  anle  solis  ortum  dic  Dominica 
iTsurrcxissc  :  alioqui  enim  a  mulieribus  inven- 
tus  fuisscl  mortuus;  idque  ad  hoc,  ut,  sicut 
antc  33.  annos  eodem  temporc  crat  natus  ex 
l\.  Virgine,  ita  ct  jam  rcnatus  per  resurrectio- 
ncm,  novus  justitiie  Sol  orbi  illucesceret.  Unde 
ct  olini  Christiani  post  mediam  noctcm  in  die 
Paschse,  solvebant  jejuniuni  et  vigiliarum  cce- 
tum ,  ac  magna  Icetiiioe  signa  edebant.  Ita  Eu- 
thymius. 

Porro  non  videlur  Clirislus  stalim  i  niedia 
nocte  resuricxissc.  Nan»  Marcus  c.  IG.  9.  pres- 
.sius  ait  Christum  mane  rcsurnxissc;,  idque 
plcrique  Palrcs  docenl,  quos  cilal  Suare/3.  part. 
disp.  tiG.  sect.  2.  imo  Ecclesia  in  hymno  Paschali 
dum  ita  orditur  :  Aurora  lucis  rutilat ,  ctc.  Cuvi 
rcx  ille  fortissimus ,  pcde  ronculcans  tartara,  etc, 
Victor  sargit  dc  funere. 

In  PRiMA  SABHATr.  j  Idcst,  dic  prinia  post  sab- 
balum,  idest,  dieDominica.  HehraM  enim  ^  sab- 
bato.  utpotc  sanctiosimo,  denominabanlomnes 
licbdomadse  dies.  Sic  sccunda  sabbati,  id  est 
post  sabbatum,  erat  feria  secunda;  lonia  sab- 
l)ati,  eral  feria  tertia,  sive  dics  Mariis  ,  cl  iia  dc 
ceteris.  Hinc  tota  hebdomada  vocabalur  quoque 
sabbatuni  ,  ut  jejuno  bis  in  sabhaio ,  k\  est  in 
hebdomade,Eucsel8.  Sichic/;r<ma5(t66tja'accipi 
potest  prima  dies  hcbdomada;,  piitn  Uominica, 
de  cujus  veneratione  et  cultu  ila  scribit  S.  Aug. 
serm.  251.  de  Tenip.  Dominicum  dicm  ApostoU  et 
Apostolici  viri ,  ideo  rcHgiosa  solemnitatc  haben- 
dam  sanxcrunt ,  quia  incodcm  Rcdcmptor  nostera 
viortuis  resun-e.Tit.  Qui  ideo  Dominicus  appclUitur, 
ut  in  eo  ii  terrcnis  operibus  vcl  mundi  iUccebris 
abstincntes ,  tanlum  dicinis  culiibus  scrviamus, 
dantes  scilicet  Imic  diei  honorem  et  reverentiam. 


TTHyEUM.  Cap.  XXVIIJ.  557 

frropter  spem  resu7rectionis  nostrce,  quam  liabe- 
inus  in  illa.  ISmn  sicut  Dominus  resurrexit  d  mor- 
tuis,  ita  ct  nos  resurrecturos  speramus ,  elc. 
Idem  :  Dominicus,  ait,  dies  est  primus  dies  sce- 
cuU,  in  ipso  formata  sant  elementa  mundi ,  in 
ipso  creati  sunt  angeli.  FMura  vide  apud  eumdem 
serm.  25/|. 

Mabia  Magdalene,  et  Ar/fKitA  MAniA.]  Scilicei 
uxor  Cleophae,  et  niatcr  Jacobi.  Ha;  fuere  duces 
et  antesignanaj  cctcrarum,  qii;n  Christum  co- 
mitari  solebant  :  plures  enim  alias  fuissc  patct 
ex  Luca  23.  55.  et  seq.  ubi  inter  alias  nominat 
Joannam  uxorem  Chusce  prociiratoiis  Herodis, 
et  Marcus  addit  Salomen.  Porro  hisce  non  ade- 
rat  B.  Virgo  Deipara  ,  quia  cerlo  sciebat  et 
exspectabat  Chrisium  eodein  dic  resurrectu- 
rum  :  unde  sciebat  unciionem  hanc  fore  frus- 
traneam. 

Moral.  discehicChristimi  se,  suamque  graiiam 
et  gloriam  revelare  animabus  illis,  quse  ipsuni 
bonisoperibus  oratiotiis,  poeniteiitiic,  charitatis 
ungere  saiagunt,  ut  in  iis  illas  animel  et  rcboret. 
Unde  S.  Gregorius  hom.  21.  //te  muUeres,  ait, 
angelos  vident ,  quct  cum  aromatibus  venerunl , 
quia  videlicet  illce  mentes  supernos  civcs  aspiciunt, 
quce  cum  virtutum  odoribus  ad  Dominum  per 
sancta  desideria  proficiscunlur. 

ViDEfjE  (graece,  Sewp^iat ,  id  cst,  speciarc, 
contemplari)  sEPULcnRiM.  ]  Utscilicet  Cliristum 
ungerent,  uti  ait  Marcus  16.  2.  ad  hoc  enim 
cum  Christus  ^  Josepho  scpelirelur,  spectarant 
et  considerarantformametmodum,  quo  Chris- 
tus  collocatus  erai  in  sepulchro.  scilicetut  post 
sabbaium  redeuntes,  posseni  commodcetdc- 
core  eum  ungere.  Quare  verisimile  est,  eas 
nescivisse  dc  cuslodia  militum  i»  Juda-is  adhi- 
biia  scpulchro,  deque  cjus  obsignaiione,  sed 
antequam  ha?c  duo  fierent,  illas  asepulchrodo- 
mum  rediisse.  Nam  si  haec  duo  scivissent,  non 
ausa;  fuissent  venire  ad  sepulchrum,  ne  in 
cnstodes  inciderent,  multo  minus  sigillum  ef- 
fringere.  Sed  Deus  ipsis  insciis  ante  earum  ad- 
ventum,  utrumquehoc  impedimentum  amovit, 
ul  patebit  ex  sequent.  Hinc  disce  heroica  opera 
timbiro  ad  Dei  gloriam,  ac  cerlo  confiderc 
quod  Dcus  obices  omnes  obsiantes  vel  tollet, 
vel  superare  nos  faciet, 

Mystice,  Beda  in  cap.  1h.  Luca?  :  I'er  hoc ,  in- 
quit,  quodmulieres  valde  dilurulo  veniunt  admo- 
numentum,  datur  nobis  exemplum ,  discussis  vitio- 
rum  tcnebris,  ad  Domini  corpus  accedere.  Samet 
scpulchrum  hoc  fxgaram  Dominici  habebat  altaris, 
in  qao  corporis  Chrisli  rnystcria  non  in  scrico, 
7io?i  inpanno  lincto,  sed  inslar  sindonis,  quo  cum 
Josephinvoivlt,  in  Untco  puro  dcbent  consccrari : 
ut .  sicut  ipse  veram  terrcnce  naturcB  subsiantiam 
pro  nobis  morli  obtutit ,  ita  ct  nos  in  commcmo- 
rationc.  ipsius  ,  purum  de  terra;  gcrmine ,  candi- 
dumque,et  muiiimodo  quasi  morli[icationis  genere 
castlgatum,  altari  tinum  imponamus.  Aromata 
autcmqiae  inulierrs  dcfcrunt ,  significant  0(U)rcm 
virtulam,  ct  orafionumsuavitatem,  quibus  attari 
appropinquare  dcbcmus. 

Nota.  Hicc  fuit  series  rcsurrcclionis  Christi. 
Primo,  Christr.s  inPassione  fiiit  pcr  IS.  circiter 
horas.  Nam  feria  qninla  ad  vosi)crani  comedit 
agnum.lavit  pedcs,  iiislituit  Eucbaristiam,  et 
prolixum  habuit  sermoncm  de  charitaie.  Joan. 
cap.  13.  et  seq.  ac  tandem  ivii  iu  (leihscmani  • 
qujc  omuia  facilc  exigunt  ires  horas.  Quare  sub 


558 


COMMENTARIA  IN  MATTITJ.UM.  Cap.  XX^TII. 


iioram  niorlis  tcrliam  in  Gelhsemani  coepit 
contristari,  et  orare,  ut  calix  translret  k  se. 
Inde ,  si  compuies  horas  omnesusque  ad  horam 
lertiam  pomeridianamferiaj  sexta),  quaniortuus 
est  Christus,  invenies  lioras  18.  ubi  moraliter 
disce  quam  tempus  passionis  Christi  et  Chris- 
fianorum  sithreve,  tempus  vero  resurreclionis 
ri  gloriic  longum,  quia  aelernum.  Tam  liberalis 
(>st  Deus,  tam  modica  est  passio,  tam  longa 
merces  et  gloria.  Momenlum  est  quod  craciat, 
felernum  quod  deleclat.  Christus  per  18.  lioras 
passus  est,  sed  in  aeiernum  erit  gloriosus. 

Secundo,  Cliristus  moriens  hora  terlia  pome- 
1  idiana ,  illico  quoad  animam  descendil  in  in- 
lernum ,  corpus  vero  c  cruce  depositum  fuit 
lolum  et  sindone  involuium ,  ita  ut  ante  noctem 
^erat  enim  nox  sabbali ,  in  qua  quiesceodum 
cratJudaeis  ab  omni  opere)  sepulius  sit.  Quare 
fuit  in  inferno  per  36.  circiler  horas  (in  sepul- 
chro  vero  33.) :  tot  enim  sunt  si  numeres  tres 
horas  residuas  a  lertia  pomeridiana ,  usque  ad 
noctem  feriae  sextae,  et  horas  2^.  sabbati,  ac 
novem  nociis  Dominicae.  Videturenim  Chrislus 
resurrexisse  post  mediam  nociem  ante  auro- 
ram,  pula  sub  horam  nonam  nociis  :  nox  enim 
eratluuc  sequalis  diei,  puia  12.  horarum,  quia 
erat  circa  a^quinoctium.  Quare  mirum  est 
S.  August.  lil),  3.  de  Trinit.  cap.  6.  ii  morte 
Christi  usque  ad  ejus  resurrectionem  numc- 
rare/iO.  horas,  ix  sepuiiura  vero  usquead  resur- 
rectionem  3G. 

Tertio,  Christus  illicoutcomparuitin  iuferno, 
puta  in  iJmbo,  Adae,  Abrahae,  ceterisque  patri- 
bus  etProphetis,  ostendit  non  tantum  auimani 
suam,  sed  et  deitatem  ei  conjunctam  :  quare 
eos  visioue  divinitatis  suae  beavit  :  tunc  ergo 
infernus  erat  quasi  coelum.  Undc  Christus  ail 
latroui  ituroadChristum  in  limbo  :  llodie  mecum 
eria  in  paradiso. 

Quarto,  sub  horam  nonam  nociis  Dominicee 
Ghristus  cum  patribus  egressus  ex  inferno ,  ve- 
nit  ad  sepulchrum,  ibique  eis  ostendit  corpus 
suum  totum  defiguratum,  lividum,  cruenlum, 
discissum,  ctc.  pro  ipsis,  ac  mox  purgans  lioc 
corpus  ab  omni  livore,  sanguine,  unguenio, 
etc.  rursumque  mittens  angelos  ( licet  nonnulli 
opinentur  haec  omnia  facta  esse,  non  per  auge- 
los,  sed  per  ipsam  animam  Christi,  quae  hanc 
vim  habuit  ex  unione  liypostatica  cum  VerlDO  : 
ita  Suarez  3.  p.  t.  1.  disp.  45.  sect.  2. )  qui  san- 
guinem  suum  in  flageliatione,  et  per  iier  spar- 
sum,  item  pilos  vulsos,  etc.  colligerent;  eum 
coUectum  rursum  indidit  venis  corporis  ,  ac  il- 
lud  anima  Christi  gloriosa  introiens  sibique 
uuiens  animavit,  vivificavit  et  glorificavit.  Glo- 
riam  enim  suam  quasi  sol  per  radios  in  illud 
transfudit,  praesertim  in  quinque  plagas,  quae 
cJarius  cetcris  membris  resplenduerunt. 

Quinio,  multis  e  Patribus,  ut  Abraliae,  Isaac, 
Jacob,  Aiosi,  Davidi,  etc.  suumcorpus  reslituit, 
ut  ros  participes  faceret  suae  resurrectionis  et 
storiic,  cjusque  testes  apud  Judaos,  ut  palct 
ilMh.  27.  53. 

Sexto,  Chrislus  resurrexit  penetrans  lapidem 
tegentem  sepulchrum.  Mox  descendit  angelus 
terrte  niolumexcilaus,  lapidenuiue  ii  sepulcliro 
removens,  utcustodes  exciiaret,  et muiieribus 
aditum  dd  sepulchruui  patefaceret. 

Sepiimo,  mox  apparuit  gloriosus  B.  Virgini 
mairi  snae,  eique  ostendit  Pairiarchas ,  qui  jam 


resurrexerant,  quiomnes  eam  honorificc  salu- 
lantes  miro  repleverunt  gaudio.  Deinde  appa- 
ruit  S.  Magdalcnae  perseveranti  apud  sepul- 
chrum,  etc. 

Tropologice,  discehic,  quam  religiose  sepulr 
chra  et  reliquiasChristi,Martyrum,  aliorumque 
Sanctorum  venerari,  ornare  et  colere  debeamus. 
Causas  quatuor  punctim  assignat  S.  Ambrosius 
scrm.  de  SS.  Nazario  et  Celso  :  llonoro,  inquit, 
in  carne  Martyris  exceptas  pro  Cliristi  nomine 
cicatriccs.  Ilonoro  viventis  memoriam  perennitate 
virtutis.  Ilonoro  per  confessionem  Domini  sacralos 
cineres.  Ilonoro  in  cineribus  scmina  celernitatis. 
Non  sunt  contemncnda ,  ait  S.  Augustinus,  cor- 
pora  justorum,  quibus  tanquam  organis  et  vasis 
ad  omnia  opera  bona  sanctus  usus  est  Spiritus^ 
Vide  S.  Chrysost.  homil.  ult.  in  epist.  ad  Roma- 
nos  in  Morali. 

2.  ET  ECCE  TERO/E  motus  factus  est  magnus. 
ANGELUS  ENIM  DOMINI  DESCENDIT  DE  COELO  :  ET 
ACCEDENS  REVOLVIT    LAPIDEM,    ET  SEDEBAT   SUPEft 

EUM.  ]  Terrce  motus.  Cur  ?  Resp.  Primo ,  ut  eo 
significarelur  potentia,  gloria  et  magnificentia 
Christi  resurgentis,  quasi  Dei,  qui  nutuconculit 
orbem,  dominantis  inferis,  cceIo  etterra;.  Terrae 
motu  enim  Deus  in  Sina  et  ahlii  suam  praesen- 
tiam  et  potcntiam  oslendit;  juxta  illud  :  A  facis 
Domini  mola  est  terra ,  psalni.  113.  7.  Et :  Deu^ 
cum  egredereris  in  conspectu  populi,  cumpertrans- 
ires  iri  deserto,  terra  m,ota  est,  psalm.  67.  8. 

Secundo,  ut  inulieres  angelum  non  tanium 
ex  sua  augusta  luce  et  specie ,  sed  ex  hoc  lerrae 
moiu  agnoscerent,  faciliusque  resurrectionem 
Chrisli  ab  angelo  nuntiaiam  crederent;  praeser- 
lim  quia  hoc  terra;  motu  angelus  revolvit  lapi- 
dem  ab  ostio  sepulchri,  ut  niulieres  illudingre- 
derentur,  ac  vacuum  sepulchrum  cernentes 
Christum  resurrexisse  scircnt.  Ita  S.  Chrysosl. 
August.  Theophyl.  et  alii. 

Tertio ,  uimilites  sepulchri  custodesnocturno 
frigore  torpentes,  vel  dormientes  excitarentur, 
ac  testes  essent  Christum  divina  virtute  resur- 
rexisse,  ut  timore  terrce  motus  erecti,  ait  Eu- 
Ihymius,  et  Iwrrore  ejus  qui  lapidem  revolverat 
consternati  fugerent ,  et  hac  Judceis  nuntiarent , 
ac  testes  ipsi  fierent  veritatis. 

Symbolice,  terra,  quae  in  Christi  morte  prae 
horrore  contremuit,  in  cjus  resurreciione  praj 
gaudio  quasi  subsiliit ,  ac  resurgenti  congratu- 
lata  applausit.  Sic  in  S.  Paulini  Nolani  Episcopi 
et  aliorum  Sanctorura  felici  morle  et  transituiu 
coelum,  legimus  terram  concus^am  exiliisse, 
Magnus  adeo ,  ut  cuncta  concuterel, ,  et  eveisionem 
terrce  funditus  minaretur,  ait  S,  Hieron.  Sie  in 
morteChristi  tota  lerraconlreflfiuit,  ut  dixi  c  27. 
V.  51. 

Angelus  emm  DoMiNi.]Toen(wsignificatterrae 
motum  qui  praecessit,  factum  per  angelum,  ac 
cum  eo  revolutum  fuisse  lapidem.  Franciscus 
l.ucas  et  alii  censent  hunc  angelum  fuisse  Ga- 
bi  ielem ,  qui  jiuta  nomen  suum  administer  est 
fortitudinis  Dei ,  ac  ejus  opera  exequitur.  Ga- 
briel  fnim  idem  est  quod  fortiujdo  Dei.  Non 
dubium  cst  plures  illi  angelos  adfuisge,  o|  per 
triduum  cuslodiisse  gcpulclirum,  ac  in  eoado- 
rassc  sacrum  Christi  corpus,  utpoie  de.ilali 
hypostatice  unitum.  S.ic  naacente  Cliristo ,  mm 
angelo  nuntianie  pastoribus  Cjiristi  orlum, 
facla  cst  muUitudo  miliiice  avlesiis  laudantium 
Deum,    et   dicentiuvi :  Oloria  in   cxcehis  Deo , 


COMMENTARIA  IN  MATTIIEDM.  Cap.  XXVIII. 


S59 


Liica  2.  13.  Sicut  enim  ibi  Clirislus  cx  Virgiue 
nutus,  ila  hic  6  sepuicluo  resurgens  vi  Spirilus 
^jancli  renatus  csl,  et  quasi  regeneralus. 

Porro  angelus  iiic  apparuit  specie  juvenis,  ul 
ail  Marcus,  Primo,  quia  juvenlussiguificat  an- 
gelorum  vigorem,  decorem  et  rpjjur  jyge  et 
percnnans :  quo  fit  ut  nunquam  lassescimt,  vel 
delicianl  aut  senescant;  sed  seniper  vegeti,  vi- 
v«(ces,  celeres  et  agiles  perdurent.  llinc  i)ingun- 
lur  quasi  juvenes  aiali.  Ita  S.  Dionys.  de  Ccclest. 
hier.  Secundo,  quia  angelus  hic  repraesentahal 
Christum,  qui  erat  juvenis  :  mortuus  enim  est 
ct  resurrexit  anno  aiiatis  34.  Tertio,  juventus 
significat  eum  essc  validum  el  hellicosum,  ut 
contra  custodes  dimicet.  Juvenes  enimsuntop- 
timi,  audacissimi,  expediiissimi  ct  rohustissimi 
mintes.  Unde  poeta  : 

id  est ,  Opcra  sunl  virormn,  bella  juvenum ,  con- 
silla  vero  senum. 

Denique  juventus  reprassentat  pulchritudi- 
ncm,  vivacitatem,  immortalitatem,  agilitatem, 
gloriam  corporis  gloriosi,  quodChrislus  in  re- 
surrectioue  assumpsit. 

Et  accedkns  nEVOLViT  LAPiDEM. ]  Scpulchri 
Christi,  non  utChristus  ex  eo  resurgeret :  Cliris- 
lus  cniin  jam  ante  claiiso  sepulclu^o  ilhid  vi  di- 
viua  per  dotem  suhtiliiatis  penetrando,  resur- 
rexerat;  sed  ut  Cliristum  Deum  ac  Dominum 
suum  jam  rcsurrexissc  mulieribus  ostenderet, 
diim  eis  pandens  aditum  ad  sepulchrum  ,  illud 
corpore  Cliristi  vacuum  monstravit  :  Christus 
enim  sicut  cx  clauso  Virginis  utero  natus  est, 
sic  et  e  clauso  sepulchro  resurrexit. 

Audi  S.  August.  serm.  138.  de  Temp.  Juclcci 
pcrfidl,  ait,  inomancnli  lapidem  signaverant ,  ut 
non  haberet  Chrislas  egressum  :  sed  quonwdo  de 
sepulchro  exire  non  posset ,  qui  ex  incorruptis  ma- 
tris  visceribus  salva  virginitale  processit  ?  Fefellit 
cuslodes ,  cxilivit  de  sepulchro,  appuruit  discipulis 
junuis  non  apertis  :  inde  clausus  exiit ,  huc  exclu- 
sus  intravit.  SicetEuthym.  Chrysost.  Tlieophyl. 
hic ,  ac  S.  Hieron.  ad  Hedibiam  q.  G.  Nyssen. 
orat.  2.  de  Resurr.  Justin.  q.  117.  ad  Ortho- 
doxos,  S.  Epiphanius  orat.  de  sepultura  Christi, 
Chrysologus  serm.  75.  Nazianz.  tragccdia  dc 
Christo  patiente,  et  alii  passim.  Quare  quod 
S.  Leo  epist.  83.  ad  Monachos  Pahestinos  ait, 
Christum  revoluto  (apide  die  tertio  surrexisse , 
zh  revoluto  lapide  non  causam ,  sed  signum, 
cffectum  ct  argumentum  non  phantasticte ,  sed 
verae  resurrectionis  Christi  significat.  Agit  enim 
contra  eos,  qui  Christum  phantasma ,  ac  omnia 
opera  ejus  phantastica  fuisse  dicebant,  uti  ipse 
se  in  sequenli  explicat. 

Hinc  collige  contra  Calvinum  nostrosque  No- 
vantes ,  simili  Dei  omnipolentia  posse  toium 
Christum  in  Eucharistia  contincri  sub  parva 
hostia.  Si  enim  Christuspenetrandolapidem  se- 
pulchri  potuitesse  in  eodem  loco  cum  lapide  : 
crgo  et  in  eadem  hosiia  possuut  simul  essc 
magna  ctplura  memhra  Christi.  Cahinistce,  ut 
hoc  telum  effugiant,  respondeut  lapidcm  se- 
pulchri  instar  ceroB  mollefacium  deiluxisse, 
itaque  Chrislo  resurgenti  locucu  aperuisse  et 
cessisse.  Verum  ridiculum  hoc  est«orum  fig- 
mentum,  ac  commuui  Patrum,  Doclorum  et 
Ecclesitc  sensui,  quod  Chrisius  e  cianso  sepul- 
chio  xcs\\rrexerit,    ex   di^cU:o  iepuijujns. 


Adde,  si  lims  potest  lapidem  durum  in  molleui 
ceram  vertere,  cur  non  potest  et  corpori  spiri- 
tualem  existendi,  et  lapidera  pcnetrandi  moduui 
tribuere  ? 

Lapidem.]  Putant  aliqui  dupliccm  fuisse  se- 
Vulchri  lapidein,  primum  exteriorera,  qui  ex- 
terius  sepulchri  ostiuin  clauderet  ;  alteruui 
interiorem,  qui  proprie  ipsum  sepulchrum 
obluraret.  Sepulchrum  enim  Chrisii  erat  in 
crypla  quasi  in  camera  sive  cubiculo,  ita  ul 
camera  suum  haberet  oslium,  ( t  sepulchrum 
quoque  suum.  Ita  S.  August.  lii).  3.  de  Consensu 
Evang.  cap.  1!x.  Beda  ,  Doichardus,  et  Maldona- 
tus.  Verum  Evangelistse  non  nisi  unius  lapidis 
meminerunt,  scilicet  ejus  qui  exterius  cryptae 
oslium  claudehat  :  interius  enim  sepulchrum  a 
parte  Australi  pateris  erat,  ideoque  ostio  etla- 
pidecarehat,  uti  liquet  ex  ejus  idea,  licctBor- 
chard.  in  Descript.  terrae  sanctie  contrarium 
censeat ;  scilicet  lapidem  hunc  clausisse  ipsura 
sepulchruni  interius ,  non  cameram  exteriorem. 
Vere  Chrysolog.  serm.  Ik.  Lapis ,  inquit ,  advo- 
iutas  probavit  viortcm,  revolutus  exlitit  resiirrec- 
tionis  assertor.  Et  Severianus  in  Catena  :  Non 
dicit ,  Volvit ,  sed,  lievolvit  iiipideni,  quia  iapis 
advolatus  probavit  nimtem ,  ef  revolutas  extitit 
resurrectionis  assertor.  Mutatur  hic  ordo  rerum. 
Sepulcliruni  morlem,  non  mortuani  dcvoral  :  do- 
7nus  mortis  mansio  fit  vitalis,  uteri  nova  forma 
mortuumrecipit ,  reddil  vivum. 

Hujus  rei  typus  fuit  Samson,  qui  ingressus 
Gazapa,  obsessus  a  PhilistiTiscustodientihuspor- 
tam,  media  nocte  surrpxit,  porlasque  abstulil 
in  montis  verticem  :  quia,  ut  explicatS.  Gregpr. 
hom.  21.  Redemptor  noster  ante  lucemresurgens, 
non  solum  liber  de  inferno  cxiit,  sed  et  ipsa  inferni 
clauslra  deslruxil  :  portas  lulit ,  et  montisverti- 
cem  subiit ,  qaia  resurgendo  cluastra  inferni  abS' 
tulit ,  et  ascendendo  cuciorum  regna  penetravit. 

Et  sedeuat  super  eum.  ]  Non  quasi  fessus  ex 
lahore  amovendi  lapidem  a  sepulchro,  sed  ut 
ostenderet ,  Primo^  se  esse  qui  lapidem  revol- 
visset :  Secundo ,  ut  mulieres  adventantes  pla- 
cide  exciperet,  et  contra  custodes  tueretur  : 
Terlio,  ut  esset  cuslos  sepulchri  Dominici,  ait 
S.  Hieron.,  ne  quis  videns  illud  vacuum  ,  aliud 
cadaver  in  illud  inferret,  itaquc  diceret  Chris- 
tum  non  resurrexisse.  Quarto,  ut  milites  cus- 
todes  terreret.  q.  d.  Vos  armati  ad  sepulchrum 
vigilalis,  ut  illud  ,  et  Christum  in  eo  quasi  clau- 
sum,  ne  resurgere  queat,  custodiaiis  :  en  ego 
coelitus  missus  illud  reseravi ,  ac  Christiim  ex 
eo  claiiso  vohis  invitis  resurrexisse  oslendi.  Ac- 
cedite  ad  me,  si  audetis,  et  in  me  insurgite,  ego 
sedens  et  securus  vos  exspecto,  vosque  omnes, 
si  accedatis,  levi  attactu  prosternam,  et  quasi 
pulices  conficiam. 

Symbolicas  sessionis  angeli  causas  dat  hic 
S.  Thom.  Sedebat ,  ail ,  cui  nulla  incrat  lassitudo, 
ut  fidei  doctor,  ut  rcsurrcctionis  magister  :  scde- 
bat  supra  pctram,  ut  solidilas  sedends  darel  cre- 
dcntibus  firmitatcm  :  poncbat  angelus  super  pc- 
tram  fundamcnta  fidei ,  superquam  Clwistus  crat 
Ecclcsiam  fundalurus.  Vcl  per  lapidcm  monumenti 
potest  designarl  nwrs,  qaa  omms  premcbanlur  : 
pcr  hoc  c.rgo  qnod  angclas  supcr  lapidcm  scdit , 
significatur,  quod  Cluistus  mortcm  sua  virtute 
subjecit.  Audi  et  Bedam  :  Stdcbat ,  ut  sedendo 
significaret  cum  supcrnto  uwrtis  auclore  sedein 
regni  jam  consccndissc  pcrpctui :  scdcbat  autcjn 
sapcr  lapidcm  rcvoluium,  quo  osliummonumcnii 


560  COMMF.NTAniA  IN  M 

claadebatur ,  ut  cUmslra  inferoram  ipsum  saa 
virtute  dejecisse  docerel. 

Dices,  Oiiomodo  Mallhaeus  ct  Marcus  aiunt 
angelum  sedissc ,  cum  Lucas  dicat  eum  stetisse  ? 
l\esp.  Stare,  per  hcbraismum  competit  cuilibefc 
situi;  tantum  enim  significat  rcm  esse  praesen- 
lem,  sive  recta  consistat,  sive  sedeat,  sive 
jaceat.  Sic  de  Magdalena  jacente  ad  pedes 
Cliristi,  cosquc  lavante  et  ungente,  ait  Lucas 
c.  7.  37.  Stans  relro  secus  pedes  ejas ,  lacrymis 
coepit  rigare  pedes  ejus ,  et  capillis  capitis  suiter- 
•^ebat;slans  >  id  est,  jaccns.  Adde,  aliam  esse 
narrationem  Matthaei  etMarcia  narrationc  Luccx, 
iili  mox  dicam. 

Dices  Secundo,  Quomodo  Mattheeus  aitange- 
him  sedisse  super  lapidem  revoluium,  id  est, 
extra  sepulchrum,  ibique  visum  a  custodijjus , 
oum  Marcus  dicat  muHeres  non  extra,  sed  intro- 
euntes  in  monumentum ,  id  est,  intra  sepul- 
chrum  vidisse  angehHH.  Resp.  Angelum  primo 
removisse  iapidem,  qui  oslium  cryptae,  in  qua 
erat  sepulchrum,  claudebat  exlerius  ,  et  tum 
intuitum  custodes,  qui  erant  exterius,  eos  exter- 
ruisse,  et  in  fugamcompuhsse,  ne  ipsi  arcerent 
lcminas  ab  aditu  sepulchri,  deinde  ingressum 
esse  ipsum  sepulchrum,  ibique  visum  a  mulie- 
ribus,ut  eis  ostenderet  sepulchrum  vacuum, 
ideoque  Christum  resurrexisse.  Unde  ait :  Sur- 
rexit ,  sicat  dixit :  Venite  et  videte  locain  ubi  posi- 
tus  erat  Dominus.  Ila  Theophyl.  Aut  poiius  alius 
luit  angelus,  de  quo  Matthaeus,  ab  angelo  de 
quo  Marcus.  Angelus  enim  Matthaei  sedebat  su- 
pcr  lapidem  extra  sepulchrum,  ac  mulieres 
jussit  ingredi  sepulchrum.  Ingressie  ergo  illae 
sepulchrum  ,  viderunt  ibidem  alium  angelum , 
de  quo  Marcus  ,  qui  idem  prorsus  dixit  et  con- 
lirmavit,  quod  prior  angelus  Matthsei  dixerat 
extra  sepulchrum.  Ita  Barradius. 

Verum  dico ,  idepi  prorsus  dici  a  Marco  cum 
eo  quod  dicit  Matth.  Solet  enim  Marcus  Malihaei 
/)sse  assecla  et  inlerpres.  Quare  quod  Marcus 
ait,  Introeuntes  in  monamentum,  sic  accipe , 
q.  d.  Cum  pararent  vel  inciperent  ingredi  mo- 
numentum  :necdum  enimillud  ingressac  erani, 
sed  adhuc  extra  illud  erant,  ibique  viderunt  et 
audierunt  angelum  ,  ut  habet  Matthaeus.  Introire 
cnim  hic,  ut  et  alibi,  significat  actum  inchoa- 
ium,  non  perfectum.  Si  velis  significare  actum 
perfectum,  dicito  cum  S.  Augustino  lib.  3.  de 
Consensu  Evangel.  cap.  2^.  et  Franc.Luca,  mu- 
lieres  introisse  in  monumentum,  id  est,  in 
veslibulum  vel  septum  quod  erat  ante  monu- 
mentum,  quodque  illud  dividebat  et  separat  a 
reliquo  horto:  ab  eo  enim  decebat  sepulchrum 
sepe  vel  sepio  (luopiam  sejungi.  Porro  quod 
Lucas  cap.  1Z.  ait,  mulieres  in  monumentovi- 
disse  ct  audisse  duos  angelos,  alia  et  diversa 
,est  narratio  abhacnarratione  Matihaei  et  Marcj, 
de  qua  inferius  siio  loco  el  ordine  dicam. 

3.  ErAT  AUTEM   ASPECTUS  EJCSSICUTFULGUR,  ET 

VESTraENTCM  Ejus  sicvT  MX.]  Sicui  falgur.  Cur  ? 
Hesp.  Primo,  quia  fulgur  alHne  esl,  et  optime 
reprassentat  naturam  t;i  doies  angelorum.  Ful- 
gur  enim  est  splendidissimum,  cel<  rrinium, 
eflicacissimum,   el  plusquam    igneiun  omnia 

Servadit  el  steruit.  Hac  de  causa  de  Cherulrinis 
ei  ciirrum  triuuiplialem  stlpanlibus  dicitur 
1''zecli,  1.  1^1.  Ibanl  ei  racertebnntur  in  iimilita- 
dinem  fulgiirii  coriiscanti.s.  Ki  psalni.  102.  quem 


•NTTII/EUM.  Cap.  XXVni. 

cilat  Paulus  Ilebr.  1.  Qui  facii  angelos  suos  spt- 
ritus,  et  ministros  flammam  ignis. 

Secundo,  fulgur  significat  gloriam  angelor 
rum,  quas  djvinae  cognitionis  fulgure  coruscat : 
fulguri  enim  natura  quasi  est  spiriiualis  et  C(E- 
lestis  origo,  aeque  acangelis,  tam  quoad  natu- 
ram,  quam  quoad  gratiam  et  gloriam.  Rursuni 
fulgur  significat  gloriam  Christi  resurgentis; 
corpus  enim  Chrisii  gloriosum  radiabat  ut  ful- 
gur.  Angeli  enim  cum  apparent ,  ea  specic 
apparent,  quae  convenit  rei  propier  (^uam 
apparent.  Cum  ergo  hic  angelus  appareat  ut 
repraesentet  resurrectioncm  gloriosam  Christi, 
hinc  facies  ejus  fulgurabat  :  fulgur  enim  est 
fulgidissimum,  fortissinunn  ,  su})lilissimuin 
et  agillimum.  Unde  oplime  repr.esentat  qua- 
luor  dotes  corporis  gloriosi,  tam  Christi 
quam  Beatorum;  scilicet  claritaiein,  impassi- 
bilitatem,  sublilitatem  et  agilitatem.  Per  resur- 
rectionem  enim  Christi  infirmitas ,  ait  S.  Leo 
serm.  de  Ascehs.,  m  virtutem  ,  morlalitas  in 
immortalitatem ,  cpntamelia  transivit  in  gloriam. 

Terlio,  et  magis  apposite,  fulgur  rcpraesenialt 
zelum  ,  terrorem  et  iram  angeli ,  conlra  impios 
Judaeos  et  milites  custodes  sepulchri  ,  volentes 
impedire  Christi  resurreciionem  :  fulgur  enim 
est  symbolum  belji  acrig  et  celeris,  ac  bellato- 
rumacriumet  arcjentiuni.  Fulgur  enim  jungitur 
cum  tonitru ,  ex  eoque  quasi  tlamma  erumpiL 
Unde  fulgur  dicitijr  filjus  tonitrui.  Gabriel  ergo 
hic  inducitur  ut  Mars  quidam  fulgurans  et 
fulminans,  ac  suo  robore  quasi  fulmine  omnia 
penetrans,dejiciens,  afllans,  incinerans,  utcus- 
todes  percellat.  Unde  iis  solis  apparuit  ita  elTul- 
gurans,  ut  in  eos  viderelur  velle  insilire  :  mu- 
lieribus  vero  fulgur  hoc  attemperavit,  ac  vultum 
gloriosum  quidem,  sed  blandum  et  jucundum 
ostendit.  Beali  enim  apparent  singulis  ea  specie 
et  forma ,  qua  ipsi  yolunt  :  quare  mulieribus 
apparuit  dumtaxat  candidatus  ,  §cilicet  indutus 
stola  candida,  ut  habet  Marcus  cap.  IG.  3.  Sic 
idem  Gabriel  Danieli  cap.  10.  5.  reprajsentans 
robur  et  vlctorias  Machabajorum  contra  Antio- 
chum  Epiphanem ,  apparuit  fulgurans  :  Facies 
cjus,  inquit,  velat  species  fulguris ,  et  oculi  ejus 
ut  lampas  ardeus.  Audi  S.  Gregorium  hom.  21. 
in  Evang.  Infaigureeteniw-  lerror  timoris  est,  in 
nive  aulem  blandimenlum  candoris  :  quia  vero 
omnipotens  Deus  et  ierribilis  peccatoribas  ,  et  btan- 
das  cst  Jastis  ,  recte  testis  resurrectionis  ejus  an- 
gelas ,  et  in  fulgure  vultus,  et  in  candore  liabilus 
demonslratur,  ut  de  ipsa  sua  specie  terreret  repro- 
bos  et  mulceret  pios.  Unde  recte  quoque  populum 
pcr  deserta  gradientem,  columna  ignis  in  noctc 
et  columna  nubis  pritibat  in  die.  In  igne  enim 
lerror  est,  in  nube  autem  visionis  lene  blandimen-: 
tiim  :  dies  vero  vitajusti,  et  nox  accipitur  vita 
ppccatoris. 

Tropologice ,  sancti  et  angelici  proedicaiores 
sint  sicut  tonitrua  etfulgura,  quae  peccatorum 
vitia  tonando  et  fulminando  conterant,  afllent 
et  perdant.  Sic  de  S.  Basilio  ait  S.  Gregor.  Na- 
zianz.  in  ejus  funere  :  Tonitra  taus,  oBasih, 
erat  sermo,  atvitafulgur.  SicJoannes  et  Jacobus 
a  Christo  vocantur  Boanerges  Marci  3.  17.  id  est, 
filii  lonitrui ,  hoc  est  lonantes  et  fulminantes 
contra  impietatem  et  impios.  Phira  hac  de  r«j 
dixiApoc.  U.\.  5. 

Anagog.,  fulgur  reprajsenlat  ignem  geliennac, 
paratum   inipiis  Judaeis  et  cuslodibus  Christi 


COMMENTARIA  IN  MAT 

ljOSlibus:quiafulgnrasuiii  .sulpliurca,  oltTitque 
ignem  ct  sulpliur ;  gelieniia  aulem  arclcl  ignc 
el  sulphurc,  Apocal.  '20.  9.  Isai^  SO.  33.  Hinc 
et  Si))ylla  prredixit  AMliclirisluni  ab  angclo 
occidenduin  cl  aniaiidum  fuluiiiic,  uli  dixi 
Apocal.  19.  11. 

Kt  vestimkmum  rjus  sicuT  Mx.]  Purum  etcan- 
didum.  liudc  Marcus  illiid  vocat  slulain  canUi- 
dam,  Luc.  vcstem  fulf^cntcm.  Candor  liic  ct  fulgor 
siguifical,  Primo,  piirilateni ,  iniioceiiliam  et  cas- 
litatem  aiigcloruni.  Sccundo,  gaudiumeigloriam 
resurrcclionis  Clnisli ,  ac  pra\sertim  dotcm  cla- 
ritalis.  Audi  S.  Creg.  homil.  21.  in  Kvang.  Quia 
stola  candida  coo/^oHus  ajipurult ,  quia  feslivi- 
talis  noslraf  gaudia  unnunliacil.  Candor  etcnim 
vestis  spimdorem  nosircv  denuntiat  solcmnitalis. 
Nostra;  dicamus  ,  an  sua;  ?  Sed  ut  fateamur,  verius 
et  suiv  dicamus  el  iioslra'.  lUu  ciuippe Redemptoris 
noslri  rcsurrectio  et  voslru  fcstivilas  fuit ,  quia 
nos  ad  immortalilalem  rcduxit ;  et  angelorum 
festivitus  cxtitit ,  qtiia  nos  revocando  ad  ccelestia 
eorum  numerum  implevit.  Jn  sua  ergo  ac  nostra 
fcstivitute  ungelus  incdbisvestibus  apparuit,  quia 
dum  nos  per  resarrectionem  Dominicam  ad  sit- 
perna  rcducimur ,  caiestis  putrice  damna  repa- 
rantur.  Vide  dicta  Eccles.  c.  9.  8.  adilla  :  Omni 
tempore  sint  vcstimcntatuacandida. 

U.  Pra:  TIMORK  AUTEM  F.JUS  EXTEURITI  SUNT  CUS- 
TODES  ,  ET   FACTI   StNT  VELtJT  MOUTUI.]  IdCSt,  at- 

lonili  ct  stupcfacli  instar  mortuorum,  aitS.  Hic- 
ronymus,  qiiia  fulminantem  angelum  sibi  nccis 
fulmen  niinitaiilciji,  et  quasi  evibranlcm  cernc- 
bant.  Timcbant  cnim  nc  ab  co  quasi  a  fulmine 
afilarenlur,  necareniiir  et  in  cincrcs  redigeren- 
tur.  Si  angchis  solo  vullu  fulgureo  inluendo 
custodes  ,  adco  cos  perculit  et  slupefecit,  quid 
fecisset  si  manus  in  eos  injccisset,  suumque 
roburexeriiissct?  Nam  iinus  angclusliacralione 
occidit  uiia  nocle  185.  millia  mililum  in  castris 
.Sennachcrib  ,  Isaice  37.  v.  36. 

5.  ReSPONDENS    AUTEM   ANGELUS   DIXIT   MULIERI- 

Bus  :  NoLiTE  TiMEHE  vos.]  Dices  ,  Quomodo  Mat- 
tliaeus  ct  Marcus  unum  dumtaxat  angclum  a 
feminis  visum  dicunl,  cum  Lucas  duos  visos 
asscrat,  qui  mulicres  consternalas  aliis  verbis 
quam  iis  quce  liabet  Malihacus  et  Marcus,  conso- 
lati  siui?  Hesp.  aliani  csse  liistoriamet  narratio- 
nem  Luca;  ab  hac  Malthaii,  ac  posterius  conti- 
gissc  ,  uli  inferius  oslendam. 

MuLiEniRUS.]  Scilicet  Magdalenoe ,  Mariae  Ja- 
cobi,  Joannaj,  et  ceteris,ut  liabetLucasc.  2Zi.  10. 
Falluntur  igitur  qui  putant,  Magdalcnam  viso 
sepulchro  vacuo  illico  recurrisse  ad  Apostolos  , 
ui  eis  hoc  nuntiaret,  ncc  vidisse  angelos,  sed 
eos  dumtaxat  visos  fuissc  a  Maria  Jacobi  ct  cc- 
tcris.  Joaunes  ergo  c.  20.  1.  dum  solam  Magda- 
lenam  noininat,  eamquead  Apostolos  recurrisse 
narrat,  sub  ca  cetcras  omucs  socias  intelligit. 
Magdalcna  enim  erat  dux  et  cboraga  omnium. 
Eva  cum  diabolo  coUoquens  iucurrit  mortem  , 
hac  vcro  cum  augelo  colloiiucnlcs  iuvencrunt 
vitam.  Audi  Sevcrianum  in  Caleua  :  Surgente 
Domino  terrcnis  redditur  cccleste  consortitnn ,  et 
muticri  cui  fticrat  cum  diubolo  lctiuile  consilium, 
fitcum  angclo  vitate  cotloquittm.  Evam  imilanlur 
magae  cl  sagic  ,  qu«  cum  diaboio  colloquentcs 
hauriunt  mortem  :  Magdalenam  vero  in.ilantur 
pceniientes,  quie  angclos  invocanles  viiain  nan- 
ciscuntur. 

Noi.iTE  TiMEUE  vos.  ]  To  vos  habct  cmphasin : 

COHNEL.    A    LAPIUE.    TOM.    MU. 


THEV^A.  Cap.   XXVIII.  561 

Ctimait  yos,  inquit  S.  Chrysost.,  maltum  id prcr. 
se  fcrt  honoris ,  et  simul  declarat  eos,  qui  suninia 
audacia  facinus  illud  ausi  fuerant  patrare ,  nisi 
resipucrint ,  extrcma  passuros  esse.  ISonenimves- 
trumest,  metuere ,  sed  iltorum  quicrucifixcrunt. 
Et  S.  Gregorius  homil.  21.  in  Evang.  Paceant 
illi ,  inquit,</fa'  non  amant  adcentuni  supernoritm 
civitim  :  pertimescunt  qtii  curnalibus  desideriis 
pressi,  ad  eorum  se  socictutcm  pcrtingere  posse 
desperant.  Vos  autem  cur  pcrtimcscilis,  qucc  ves- 
tros  concives  videtis? 

SCIO    EMM     OCOD    JeSUM,    Qfl    CRUCIFIXUS    EST , 

QU.ERiTis.  ]  Ti  cniiu  dal  causam,  cur  angelo  viso 
non  debeant  timere,  sed  (.'xliilarari  et  gaudcre, 
quia  scilicet  utrique  amaiit  et  colunt  Jcsiim 
crucifixuin,  eiqiie  famulantur  et  serviunt.  q.  d. 
angelus  :  Ad  ittius  obscquium  veni,  ad  cujus  vos 
venilis ,  et  tinum  Dominum  liabemus ,  et  unam  vo- 
tuntalcm,  ait  Christianus  Drulhmarus,  qui  ante 
seplingcntos  annos  scripsit  in  Malthieum  ,  sub 
annum  Domini  850.  acRabano,  AngeIomo,Sl- 
meoni  ^leiaphrasti  et  Haymoni  fuit  coacvus. 

Nominat  crucifixum  :  tum  ut  ostendat  se  non 
crubscerc,  sed  palam  profitcri  crucem  et  cru- 
cifixum  ,  seque  ejus  esse  servum,  eo  quod  crux 
Chrislo  ejusquc  asseclis  sumrao  sit  honori  et 
gloriac;  tum  ut  significet  fruclumcrucisChrisii , 
scilicet  quod  ipsa  caput  ct  summa  sit  bonorum, 
ail  S.  Chrysost.  quodque  per  crucem  Christus 
non  solas  feminasj  ceterosque  homines  rcdc- 
merit,  sed  et  angclos  exhilararit,  iino  eis  gra- 
tiametglorjamcontulcrit,  ulicensent  graviorcs 
TheologicumFrauc.  Suarcz,sicut  ostendi  c.  18. 
V.  12.  et  13.  Denique  quod  per  cruccm  angelos 
hominibus,  cl  coelum  tcrr;e  reconciliarit ,  paci- 
ficans  per  sanguinem  crucis ,  sive  quce  in  terris , 
sive  quce  in  ccctis  suiit ,  ail  Paulus  Coloss.  1.  20. 

6.  NoN  EST  nic  :  surremt  endi,  sicct  dixit  : 

VENITE,  ET    VIDETE   LOCUM  ,  UBI  POSITUS  ERAT   DO- 

minus.]  Syrus,  Dominus  noster.  Non  est  liic  per 
prcvscntiam  carnis ,  ait  S.  Grcgor.  qui  tumen  nus- 
quamdeerut  per  pntsentiam  mujcstatis. 

SuRREXiT  EMM.  ]  Graecc,  y.yi^^^v  ,  id  est,  evigila- 
vit,  cxcilatus  ,  expergefacius  cstamorte,  quasi 
e  brevi  levique  somno.  ad  vigiliam  lucis  cl 
viiac :  e/siju  enim  esl  exciio ,  expcrgefacio  ,  sus- 
cito,  erigo.  Christoenim  mors  fuit  instar  somni ; 
in  scpulchro  enim  perSG.  horas  quasi  dormivit, 
mox  mane  diei  Dominicae  quasi  expergefactus 
surrexit.  Sic  fiet  ct  nobis.  Quare  sicut  somnus 
est  brcvis  quccdain  mors,  sic  ei  mors  cst  ion- 
gior  quidam  somnus.  Unde  Pocta  : 

Stulte,  quid  est  somnus ,  gelidae  nisi  morlis  imago  ? 

Hinc  Paulus  1.  Corintb.  15.  vila  functos  non 
vocat  mortuos,  sed  donnicntcs  ,  quia  scilicetcx 
somno  morlis  omues  suscitabimur,  el  resur- 
gemus  ad  vilam  in  die  judicii. 

Rursum  r.yiz^br; ,  \(\  cst ,  evigilavit,  sicut  arbores 
in  hicme  quasi  nudalre  et  dormienles  ,  evigilant 
invere,  cum  frondere,  norere  et  fructu?  pro- 
ducere  incipiunt.  Ita  S.  Hieron.  vel  quisquis  est 
auctor,  in  Marcic.  16.  Radix ,  ail,  amara  crucis 
ciamdl  :  flos  enim  vK.e  cum  fructibus  erupit,  id 
est ,  quijacuit  in  morte ,  sarrexit  m  gtoria;  ac  in 
eadeni  fideles  suos  resurgcre  faciet.  Quare  ,  ut 
ait  S.  Leo  serm.  1.  de  Ascens.  Quo  prctccssit  glo- 
ria  capitii,  co  spcs  vocatiir  ctcorporis.  Ipse  enim 
reformabit  corpus  tunnilitatis  noslrce  configura- 
ttini  corpcri  clarttatis  sutr,  Philipp.  S.  1\.  Ser.ii- 

71 


£62 

natur  enhn  corpus  in  corruptione ,  surget  in  in- 
corruptione  :  scminalur  in  ignobilitate ,  surget  in 
gloria  :  saninalur  in  infinnilalc ,  surgct  invir- 
tute  :  scininalur  corpus  aniniale,  surget  corpus 
spirilale,  1.  Cor.  15.  42.  Hoc  sibi  jugilcr  propo- 
bueruiiiomncs  Martyres  et  Sancli ,  idcoqucliac 
spe  roboraii  quoslibet  labores  ,  ajrumnas  , 
cruccs  gcncrose  superarunt,  quorum  primiliic 
fucrc  Machabiei  :  lege  eorum  gcsta  cl  dicta  2. 
Rlachab.  7.  nimirum  spes  Chrislianorum  est  re- 
surrcctio  viortuorum,  ait  Tertull.  1.  de  Resur- 
reci.  EiS.  August.  serm.  3.  de  Asccns.  iV05,  ait, 
mors  Cliristivivificavit,  nos  resurreciio  erexit,  nos 
ascensio  consecravit. 

SicuT  DixiT.  ]  Urgct  angelus  oraculum  etpro- 
missum  Christi.  q.  d.  Christus  quem  omnes 
habuistis  ut  sanctum  et  divinum  Prophetam, 
praedixit  ct  promisit  se  a  mortcdie  tertia  surrec- 
turum.  Ergo  crediic  eum  surrexisse  :  nec  enim 
tanlus  Propheta  menliri  potuit  autvoluit,  pra;- 
sertim  cum  jam  videatis  corpus  e  sepulchro 
abiisse  etsurrexisse,  utiegoqui  sum  angelusDei 
vivi  ct  veri,  annuntio  et  certissime  assevero. 
Idcm  praedixit  ipse  per  Davidem  psal.  15.  di- 
cens  :  Quoniam  non  clerelinques  animam  meam  in 
inferno  ,  nec  dabis  Sanctum  tuum  videre  corrup- 
tionem  :  quia ,  ut  ait  S.  Petrus  Actorum  2.  2lx. 
Impossibile  erat  teneri  illum  «6  eo  (inferno. ) 

Porro  Christus  prius  resurrexit  quam  unge- 
returamulieribus,  ut  ostendcrct  se  ea  unctione 
non  egcrc,  utpotc  qui  propria  virtute  resurge- 
ret.  AliamcausammoralcmdatS.Bern.  serm.  12. 
in  Cant.  quod  mallet  hujus  unctionis  pretium 
pauperibus  quam  sibi  altribui.  Proincle ,  inquit, 
Dominus  Jesus  paratam  sibi  confectionrm  expendi 
notuit  in  suo  corpore  mortuo,  ut  servaret  vivo ,  id 
est ,  EcclesicB  :  ipsa  est  charius  corpus  Christi  : 
quod  ne  mortem  gustaret ,  morti  illud  alterum 
traditum  fuisse ,  nullus  Christianus  ignorat  ;  ip- 
sum  ungi ,  ipsum  fovcri  desiderat ,  ipsius  infirma 
menibra  cupit  fomentis  accurationibus  relevari : 
ipsi  ergo  pretiosa  unguenta  rctinuit ,  cum  antici- 
pans  horam,  et  accelerans  gloriam ,  mutierum  de- 
votionem  non  elusit ,  sed  instruxit.  Exemplum 
simile  reccnsetS.  Hicron.  epist.  adJ\ustic.  E\u- 
perius ,  inquit,  Tolosce  Episcopus  ,  viduce  Sarep- 
tensis  imitator ,  esuriens  pascit  alios ,  et  ore  pal- 
lente  Jejuniis,  fame  torquetur  aliena,  omnemque 
substantiam  Chrisli  visceribus  erogavit.  ISihilillo 
ditius,  qui  corpus  Domini  canistro  vimineo ,  san- 
guinem  portat  in  vitro. 

Vemte,  ingredimini  mecum  in  sepulcrum  ; 
nam  propter  vos  ingressuras  ego  lapidem  gran- 
dcm  ab  eo  removi :  et  videte  locum  ubi  positus 
ERAT  DoMiNus.]  Ut  per  ocularem  inspeclionem, 
ail  Clirysostom.  videatis  corpus  ejus  hic  non 
esse ,  sed  ex  eo  resurrexissc ,  ut  si  meis  verbis 
non  creditis  ,  vacuo  credatis  sepuLcixro ,  aitS.  Hie- 
roii.  Angelus  ergo  pracivit  viam,  et  quasi  dux 
introduxit  muUeres  in  scpulchrum,  eisquc  illud 
vacuum  ostendil,  ut  ex  eo  Christum  surrexissc 
non  dubilent. 

7.  Et  cito  euntes,  dicite  discipums  ejus  quia 
srRiiExiT  :  et  ecce  prvEcedet  vos  in  Galil>eam  : 

IBI  EUM  VIDEBITIS,  ECCE  PR;ED1XI  VOItlS.]  CilO ,    Ul 

cito  levelis  et  abstergalis  discipulorum  moe- 
rorem  ,  conceptum  ex  mortc  Christi  magistri 
sui,  ac  animos  eoruin  moestos  erigalis,el  gau- 
dio  repleatis  per  nuniium  resurrectionis  Christi 
Iseiissimum.  Hoc  enim  accipere  prae  aliis  me- 


COMMENTARIA  IN  MATTHiEUM.  Cap.  XXVHI. 


ruere  haj  mulieres ,  quia  pra?  aliis  Christi  stu- 
diosaj  ejus  scpulchrum  adierunt.  Causam  sym- 
bolicam  dat  S.  Grcgor.  liom.  25.  dicens  :  Quia 
cnim  in  paradiso  mulier  viro  propinavit  mortem,a 
sepulchro  mulier  viris  annuntiat  vitam  :  et  dicta 
sui  vivificatoris  narrat ,  quoi  mortiferi  serpentis 
verba  narravcrat.  Ac  si  humano  generi  non  ver- 
bis  Dominus ,  sed  rebus  dicat :  De  qua  manu  vobis 
iliatus  est  potus  mortis  ,  de  ipsa  suscipite  poculum 
vitce. 

DiciTE  DisciPULis.  ]  Addit  Marcus  ,  et  Pelro. 
q.  d.  Et  maxime  Petro,  et  imprimis  Pctro;  lum 
quia  Petrus  absente  Christo ,  erat  primus  ei 
princeps  Aposlolorum  ;  tum  quia  Petrus  uli  praj 
ceieris  Christum  diligcbat ,  ita  et  \)vx  ceteris  in 
morte  ejus  mcercbat.  Addit  tertiam  causam 
S.  Gregor.  homil.  21.  in  Evang.  Quia,  inquit,  si 
liunc  nominatim  non  exprimeret  qui  magistrum 
negaverat ,  venire  inter  discipulos  non  auderet : 
vocalur  ergo  ex  nomine,  ne  desperaret  ex  nega- 
tione.  Qua  in  re  considerandum  nobis  est,  cur 
omnipotens  Deus  eum  quem  cunctce  Ecclesioi  prce- 
ferre  disposuerat ,  uncillce  vocem  pertimescere  et 
seipsam  negare  permisit.  Quod  nimirum  magnce 
actum  esse  pielatis  dispensatione  cognoscimus  : 
ut  is  quifuturus  ercct  pastor  Ecclesice,  in  sua  culpa 
disceret ,  quaiitcr  aliis  misereri  debuisset.  Prius 
ilaque  eumoslendit  sibi,  et  tunc  prceposuit  celeris, 
utex  sua  infirmilale  cognosceret,  quam  miseri- 
corditer  aliena  infirma  loleraret. 

PRiECEDET.]  Id  cst,  praeccdere  decrevit,  dcsti- 
natque  et  de  facto  praecedct  per  doiem  agili- 
tatis,  qua  omnes  anteverlet.  Unde  Eulhym. 
Prcecedet,  ait ,  id  est  prceveniet  vos,  prius  ibi 
erit  quam  vos. 

In  GALiLyEAM.]  Cur?  Rcsp.  Primo,  quia  Galilaea 
crat  Apostolorum  patria,  in  quam  ipsipost  mor- 
lem  Jesu  rcdire  cogiiabant ,  ut  apud  suos  com- 
modius  el  tutius  agcrcni.  Secundo ,  quia  in 
Galilaea  volcbat  sc  Christus  omnibus  discipulis 
convocaiis  cl  congrcgatis  palam  ostendcre:  hos 
enim  Judoei  iu  Judaja  congregari  non  pcrmisis- 
sent :  nam  ipsi  perpetuo  Christum  ejusque  Apos- 
tolos  fuerant  persecuti,  ulpatetJoan.  11.  8.  ei 
seq.  Unde  Apostoli  avcrsabantur  Judajos  ctJu- 
daeam ,  cupicbantque  rcdire  in  Galilaeam,  ne 
in  Judaea  Judicorum  metus  perturbaret,  ait 
S.  Chrysost.  Tertio,  quia  in  Galilaea  plerumque 
praedicayeratetmiracula  plurima  patraratChris- 
tus.  Jubet  crgo  Apostolos  eo  redire,  utex  locis 
ipsis,  in  quibus  prsedicaverat,  suorum  dogma- 
tum  et  miraculorum  recordentur. 

Synibolice  ,  audi  S.  Gregor.  homil.  21.  Galiloea 
namque  nolat  transmigrationem  d  morte  ad  vi- 
tcim.  Jam  quippe  Redemptor  noster  d  passione  ad 
resurreclionem,  d  morle  ad  vitam,  u  pcena  ad 
gloriam,  d  corruptione  cul  incorruplionem  transmi- 
graverat.  Et  prius  post  resurrectionem  in  Galilcea 
d  discipulis  videlur  :  quiaresarrectionis  ejus  glo- 
riam  post  lccii  videbimus ,  si  moclo  d  vitiis  ad  vir- 
tulum  celsitudinem  transmigramus.  Qui  ergo  in 
sepulchro  nuntiatur,  in  transmigratione  ostcndi- 
tur  :  quia  is  qui  in  mortificalione  carnis  agnos- 
citur,  in  transmigralione  vientis  videtur.  Sed  de 
Calilaia  rursum  dicendum  v.  17. 

Apparuittamen  Christus  Apostolis  quoque  in 
Juda,'a ,  sed  clam  et  obiter,  uti  mox  videbimus  : 
in  Galila-a  vero  publice  et  diu.  Audi  S.  Hieron. 
cpisi.  150.  ad  Hedibiam  q.  7.  In  attero  (in  Jeru- 
salem)  pro  consolatione  timentium  videbatur,  et 
videbatur  breviter,rursumque  ex  oculis  tollebatur: 


COMMF.NTARIA   15  MATTH^EUM.  Cap.  XXTIIl. 


in  alt ero  [in  Galilaea)  autem  tanta  familiaritas 
erat ,  el  ijcrseveranlia ,  ut  cum  ipsis  pariter  ves" 
ceretur.  Unde  et  Paulus  Apostolus  refert  eurh 
quingentis  simul  apparuisse  discipulis,  1.  Cor. 
15.6, 

Hic  jam  ordine  liislorico  intexenda  sunt  quae 
habet  Lucas  Itu  3.  nimirum  Magdalenam  cuni 
social)us  ,dum  invitante  angelo  ingrcssa)  Cliristi 
sepulchrum,  viderentilludvacuum,  corpusque 
Chrisli  abesse ,  partim  ex  ejus  absenlia  ,  partim 
ex  aspectu  duorum  angelorum  il)i  apparentium, 
vultum  dejecisse  et  conslernalas  fuisse  :  quare 
angelos  earum  timorem  ct  consternalionem 
erexisse,  et  simul  earum  diflidentiam,  quod 
angelo  priori  dicenti  Christum  resurrexisse  aon 
planecredidissent,  duriuscula  increpatione  cas- 
tigasse.  Illam  enim  Lucae  narrationem  non  ea- 
dem  esse  cum  bac  Matthaei  et  Marci,  uli  nonnuUi 
putant,  sed  diversam,  liquet  ex  ipsis  verbis, 
quie  plane  diversa  sunt.  Ilem  ex  eo,  quod  in 
Luca  duo  angeli  apparuisse  dicuntur,  hic  vero 
in  Matthaeo  et  Marco  unus  dumtaxat.  Audi  Lu- 
cam  :  Et  ingressa  non  invenerunt  corpus  Domini 
Jesu.  El  factum  cst  dummente  consternatce  essent 
de  isto  ,  ecce  duo  viri  sleterunt  secus  illas  in  veste 
fulgenti.  Cum  timerent  autem,  et  declinarent  vuL- 
tum  in  terram  ,  dixerunt  ad  illas  :  Quid  quceritis 
viventem  cum  mortuis  ?  non  est  hic ,  sed  surrexit  : 
recordamini  qualiter  locutus  est  vobis  ,  cum  adlmc 
in  Gaidcca  esset ,  dicens  :  Quia  oporlet  Filium  /io- 
minis  iradi  in  vmnus  hominum  peccatorum ,  et 
crucifigi,    et  die  tertia  resurgere.    Groece  est, 

iv  i°!r,se.civ  «apK7tToiiffa(5 ,  id    CSt,in   VCStibuS    fulgU- 

rantibus  ,  et  instar  fulguris  coruscantibus ,  ut  ex 
iis  agnoscercntur  non  esse  homines,  sed  cceli- 
les ,  ac  simul  Christi  resurgentis  et  de  morte 
triumphantisgloriam  repra;sentarent.Vide  dicta 
vers.  3. 

8.  Et  exierunt  cito  de  monumento  cum  timore 
et  gaudio  magno  ,  currentes  nuntiare  disci- 
puLis  Ejus.]  Cu7n  timore ,  id  est,  cum  sacrohor- 
rore  quem  spirabat  tum  Christis  epulchrum, 
lum  angeli  fulgurantes,  tum  resurrectio  Chrisli 
cis  ab  angelis  nuntiata ,  quce  eis  utpole  de  Christi 
morte  mujslis  ,  dequeeo  ungendo  cogitantibus, 
uti  inopinata,  ita  pene  incredibilis  accidit  : 
quare  novus  accessit  limor ,  ne  forle  haec  ange- 
lorum  visio  phantaslicum  esset  spectrura ,  quod 
illas  deluderet,  ac  Jesu  corpus  furio  sublatum 
forel. 

Et  gaudio  magno.1  Quod  angclos  vidissent,  et 
tam  laelum  ab  eis  resurrectionis  nuntium  accc- 
pissent.  Ilabebant  ergo  alternanies  animi  motus 
limoris  et  gaudii,  inter  se  conlligentes  et  dimi- 
canies  ,  ut  patebit  cx  seq.  Ita  S.  Hieron.  Duplcx, 
ait,  mentes  mulierum  tencbat  affectus ,  timoris 
ct  gaudii  :  cdler  de  miraculi  magnitudine ,  al- 
tcr  cx  dcsidcrio  rcsurgenlis.  Et  EiiLhym.  Cam 
timore ,  ait,  ob  admiranda  quce  vidernnt :  cum 
gaudio  vcro,  ob  laium  nuntium  quod  audicrant. 

CuRRENTESNUNTIAUEDlSCIl'ULlSEJUS.]QuoraodO 

ct  (piid  nunliarint,  tacot  Malth.  sed  explicant 
Joaiuios  el  Lucas  :  verum  diversimodc.  Joan- 
nes  enim  ait ,  Magdalenam  redcuntem  tantum 
dixisse  Petro  :  Tulcrunt  Dominum  mcum  de  mo- 
numento,  et  nescimus  ubi  posucrunt  cum.  Lucas 
vero  ait,  illas  omnia  visa  ct  audila,  ac  percon- 
sequens  eliam  visioncm  angelorum  ,  narrassc 
Apostolis. 

Dices,  Undc  hajc  diversitas?  Rosp.  Ex  eo, 
quod  hae  mulicres  eraulpavidai  cl  dubiae,utjam 


563 

dixi,  ideoquenemini  in  via  quidquam  dlxerunf , 
iil  habet  Marcus.  Ilaque  quia  ipsic  non  certo  et 
firmiter  credebant  Christum  resurrexisse,  quod 
tamcn  ab  angelis  audierant ;  hinc  alternantes 
earum  cogitationes ,  similes  et  alternantes  emit- 
tuni  voces ;  modo  enim  visionem  angelorum 
referunt,  modo  suam  sententiam  eloquuntur, 
qua  putabant  corpus  Dominie  sepulchro  a  quo- 
piam  esse  sublatum.  Hoc  posterius  quia  ab  aliis 
Evangelistis  prcetermissum  erat,  idcirco  solus 
idipsum  narratJoannes. 

Hic  ergo  ordinc  historico  inserendum  est, 
quod  recenset  Joan.  20.  a  vers.  2.  usque  ad  19. 
Verba  ejus  in  pauca  contraham  ,  ut  ordinem  rei 
gestoe  assignem  ,  per  quem  inter  sewjncilianlur 
Evangelistae,  qui  alioqui  videntur  implexi  et 
inter  se  diversi  ,  imo  conlrarii.  Ordo  bic  fuit : 
Magdalena  cum  sociabus  visis  auditisque  ange- 
lis,  e  sepulchro  cucurrit  et  rediitin  Jerusalem, 
ut  visa  et  audita  nuntiaret  Apostolis.  lis  auditis 
inox  Petrus  et  Joannes  cucurrerunt  ad  sepul- 
chrum  :  secuta  est  currentes  Magdalena  cura  so- 
ciabus  :  Petrus  et  Joannes  ingressi  sepulchruin 
Chrisli,  visis  dumtaxat  ejus  linteis,  mirantes 
domum  rcdierunt.  Redeuntes  secutae  sunt  so- 
ciaeMagdalenae  ;  sed  Magdalena  ipsa  mansit  apud 
sepulchrum,  plorans  ex  metu  ,  et  desiderio  in- 
veniendi  corporis  Christi.  Quare  subinde  res- 
pectans  in  monumentum,  vidit  duos  angolos 
reverentiam  exhibenles  Christo,  qui  cral  a  torgo 
Magdalense.  Magdalena  ergo  vertcns  se  ut  vide- 
ret  quis  essct  a  tergo,  cui  reverentiam  exhibe- 
bant  angeli ,  vidit  Jesum  specie  horlulani ,  ac 
audita  ejus  solita  compellatione,  Maria,  eum 
agnovit,  pedcsque  ejus  tenuit,  elc. ,  quae  in 
Joanne  explicanda  sunt. 

Prima  ergo  sola  Magdalena  ,  ut  est  in  Marco  , 
vidit  Christum  rcsurgentem  ,  utpote  qux  amorc 
Christi  prae  ceteris  ardebal,  ideoque  ejus  sopul- 
chro  indivulsa  adhaerebat.  Mox  Christo  jubente 
Magdalena  ceteras  mulieres  abeunles  fesiino 
gradu  subsecuta  et  assecuta,  ibi  cum  eis  rur- 
sum  Christum  vidit  et  audivit  saluiantem.  Ita 
S.  Chrysost.  Hieron.  Theophyl.  Euthym.  et  alii. 
Unde  sequitur  : 

9.  Et  ecce  Jesus  occurrit  illis,  dicens  :  Avete. 
Ill/e  autem  accesserunt  et  tenuervnt  pedes 
ejus  ,  et  adoraverunt  eum.]  Sicut  post  aulicos 
sequitur  rcx,  post  sacerdotes  Pontifex  :  sic  hic 
post  angelos  sequitur  Christus ,  ac  resurrectio- 
nem  suam,  quam  angeli  verbis  asseruerant, 
ipso  facto,  ostcndens  se  redivivum  piis  fominis, 
confirmat.  Volcbatenimangelosad  hoc  siernore 
sibi  viam,  tum  ut  facilius  illoe  cred(Mont  ipsum 
resurroxisse,  ttimne,  si  sine  prjemonitione,  ox 
inopinato  se  gloriosum  eis  speciandum  exhibe- 
ret,  eas  percelleret  et  exanimarot. 

Occurrit.]  Quia  ipscT  proe  viris  ipsum  quaere- 
hant  magno  pietatis  affcctu  et  desiderio.  Qui 
enim  JesumardenterquiBrit,  Jesum  sibi  aman- 
ter  occurrenLcm  invenit ,  juxla  illud  :  Pelite,  et 
dabilur  vobis  :  qaccrile,et  invcnictis,  Matth.  7.  7. 
Ita  S.  Hier.  Qucc  sic  ,  inquit,  qua;rebanl,  quce 
ita  currcbant ,  merebanlur  obvium  habcre  resur- 
gentem  Dominum ,  ct  primum  audire  Avcle ,  ut 
malcdictum  Ev(t  mulicris  in  mulicribus  subverte- 
rctur.\n  (|uam  sonlentiameL  Hilar.  Quod  primum 
muliercubc  Dominum  videnl,  salalantur ,  gcnibus 
advolvuntur ,  nuntiarc  Aposlolisjubentur,  ordo  in 
contrarium  causa;  principalis  cst  redditus,  ut  quia 
d  scxu  isto  capta  mors  cssct ,  ipsi  primum  resur- 


iG4  COMMKNTAUIA  IN  MAT 

rcctionis  gloricc  ct  visu.i ,  et  fructiis,  et  nuntius 
rcddcrctar. 

Tropolog.  Riibanns  :  Itcr  virtutum  inchoanti- 
bus,  ait,  Christus  adjuvando  orcurrit.  PoiTO  Kva 
nobis  prrdilionis  rl  ploratns  est  malcr.  Unde 
nolanl  (|niiiani,  infantcs  niascnlos  qui  vx  AcKlni 
noscnnlnr,  piorando  infj;cniinarc  A,  quic  cst 
prima  lillcra  Adie  :  rcmcUas  vcro  vagicndo  ingc- 
minaro  E,  qu;ccst  prinia  lillcra  Ev.t,  quasi  sno- 
rum  parcntnm  lapsum,  indeque  snam  ruinam 
depiorent.  lltc  nuilicrcs  pro  Eoa  audiunt  Ave, 
(juia  re.surreclionis ,  salutis  cl  gaudii  sunt  ad- 
minislr;e.  IlincB.  Virgini  Clirisliparae,  liarum  re- 
ginai  ct  principi  accinimixs  :  Ave,  maris  stelia, 
Dei  rnater  alma,  ctc. 

AvETE.  ]  Graece  yv<-?'=-~'-  •  icl  cst,  gandcte,  salvc- 
te;  Syrus  ,  pax  vohis.  llajc  eniin  est  He])ra;orum 
propria  salulatio,  qua  nomine  pacis  omnc  1)0- 
num  omnemque  felicitatcm  apprecantur  :  Ara- 
bicus,  Utlamini ,  qui^  mc  magislrum  vestrum 
quem  morientem  vidibtis  ,  jam  redivivum  vide- 
tis,  ut  eamdem ,  finam  prius,  vcstri  curam 
geram,  ac  ad  similem  resnrreciionem  glo- 
riamque  vos  pcrducam.  Ila  exemplo  Christi 
animi  bealae  el  angeli,  dnm  apparent  homini- 
bus ,  ingerunt  eis  isctiliam,  fiduciam  el  gau- 
dium,  dcemones  veroetanim;c  damnalae  inge- 
runt  moesliliam,  pavorem  et  desperalionem 
facinntquc  mocslos,  anxios,  pcrplexos  et  despe- 
raI)undos. 

Ill/E  altem  accessebuet,  tam  amica  saUita- 
lione  Jesu  allect;c  :  et  tenueuu^t  (  Vatabl.  [)re- 
hcnderunl)  pedes  ejus.  ]  Id  esl,  ex  reverentia  et 
amore  tantaj  majestatis,  ac  ex  gaudio  tam  no- 
v.-e,  et  gloriosoc  resurrectionis  Christi  Domini 
dilectique  sui,  complexa;  sunt,  conslrinxerunt , 
et  osculatai  sunt  pcdes  iliius.  Doeuit  hoc  illas 
facere  suo  cxemplo  Magdalena  ,  quat!  primo  poe- 
nitens  pedes  .lesu  lavit  et  tersit,  deinde  posi 
resurrectionem  prima  eosdem  voluit  tcnere  et 
osculari,  Joan.  20.  17.  SicSunamilis  apprehen- 
dit  pedes  Elisaei,  orans  nt  lilium  mortuum  re- 
suscitaret,  U.  Ticg.  /j.  27.  Sic  lideles  amplectuntur 
et  oscnlanlnr  pedesPonlilicis,  ajque  ac  virorum 
sanctilate  illuslriinii.  Chrislus  hic  se  a  feminis 
langi  permisii,  ut  eis  sc  vere  resurrexisse  de- 
monslrarel,  easqueresurrcctionis  suae  tesces  et 
praeconcs  efTiceret.  Unde  Chrys.  Postiiuam,Rii, 
immensa  ciim  tatilia  ad  eum  accurrissent ,  per 
tactum  resu7i'ectionis  documentum  et  ccrtitudinem 
accepcrunt.  Et  Eulhym.  IlUc  quidem  ex  desiderio 
et  reverenlia  pedes  tenaerunt  :  ipse  vero  non  pro~ 
hibuit,  prcestans  ut  per  tactum  certiores  efficeren- 
tur,  quod  pkantasma  non  esset. 

Et  adouaverunt  eum.  ]Latria,  quasi  verum 
Messiam,  sive  Christum  Dei  Filium  :  qui  vi  dei- 
tatis  suao  hnmaniiatem  suam  e  morte  suscitas- 
set ,  uti  ipse  vivens  cis  praedixcrat.  Visio  ergo 
resnrrcctionis  Christi  illustravil,  conlirmavit, 
auxitque  fulem  divinitatis  ejusdem  ,  ac  cete- 
rorum  mysteriorum ,  quac  a  Christo  dum  vi- 
verct  docentc  audicranl,  scd  non  plene  in- 
lcllexcrant.  Qnarc  cum  Thoma,  si  non  ore  , 
certe  corde  clixerunt :  Dominas  meus ,  ct  Deus 
meus. 

10.  Tu.NC  AiT  n.Lis  Jesus  :  Nolite  timere  ,  ite, 

NUNTIATE  l-RATRIBUS   MEIS  UT  EAXT   IN  GaLIL^.AM  , 

iiii  ME  viDEBU.NT.  ]  ISoUle  limerc  :  visio  eniin  re- 
rnm  sui)crnaturalium  et  coelestium  ,  uli  erat 
icsurrectio  Chrisli,  naturam  ipsam  inlucntium, 
eorumquc  oculos   et  animos  concutit,  eisquc 


Tn.f:UM.  Cap.  XXVIII. 

timorcmet  horrorem  sacruni  injicil.  Vidc  S.  llio' 
ronymus.  Et  in  octeri ,  ait,  et  in  novo  testamento 
hoc  scmpcr  observandum  est ,  quod ,  qiiando 
augustior  aUqua  apparet  visio ,  primum  limor 
pcUilur,  ut  sic  mcnte  pacata  possint  qiue  dicunlur 
uudiri. 

Ite,  nuntiate  FRATRiBUs  MEis.  ]  Christcis  jam 
gloriosus  mira  beiiignilate,  ad  dandum  nobis 
humilitatis  exemplum  ,  dignatur  discipulos  suos 
vocarc  fratres,  ad  eorum  consolationem,  ut  cos 
mocstos  ct  dejectos  in  speni  animumque  erigal. 
((.  d.  Dicite  Apostolis  ,  ([ui  fdii  snnt  unius  ejus- 
dem  mccum  Dei  Palris,  sed  adoptivi  p(>r  gra- 
liam ,  cum  ego  siin  filius  naiuralis  per  deitatem, 
(Itiam  ab  eo  accepi  ([ua  Deus,  et  per  unionem 
hyposlalicam  cum  deitale  quam  ab  co  accepi 
qna  homo.  CansamdatS.  Chrysost.  et  ex  co  Eu- 
thym.  MuUeribus  autcm,  inqnit,  pro  Aposlolis 
usus  est  ad  Apostolos ,  honorans  genus  quod  ex 
serpcntis  scduclione  infame  faclum  fuerat.  Et  quia 
mulicr  viro  facta  est  causa  maroris  ,  nunc  mulie- 
rcs  fiunl  viris  minislrce  gaudU.  Perperam  cx  hoc 
dicto  Christi  collcgit  Lutherus  ,  feminis  quoque 
licere  concionari  :  aliud  enim  est  nuntiare, 
aliud  concionari.  Quod  si  Christus  Magdalenae 
dixisset :  Concioaare,  ipsa  concionari  potuisset 
et  debuisset. 

iBi  ME  viDEBUNT.]  q.  d.  In  Galilaca  familiariter, 
crebro,  diu,  palam  et  liberc  mea  visione  f ruen- 
tcir,  mecum  ore  ab  os  colloqucsntur  et  agent :  in 
Jud;ea  nonita  ,  etsi  ibidem  eliam  qnaiido([ue  eis 
appariturus  sim.  Nam  in  Judoea  Cluistus  ipso 
die  rcsurrectionis  ,  sive  Paschalis,  sexics,  hoc 
ordine  apparuit.  Primo,  apparuit  matri  suEe 
Virgini  Dcipaije ,  ut  docct  S.  Ambros.  lib.  de 
Virgin.  post  principium,  S.  Anselm.  lib.  6.  dc 
ExccUentia  Virginis  ,  Fiupert.  lib.  7.  Divin.  OfTic. 
c.  25.  S.  Honavent.  in  Vita  Christi,  c.  87.  Eslque 
hic  comnmnis  Docloium  et  fidelium  s(;nsus, 
quem  cvincit  uun  Virginis  pivecedens  dolor  de 
passione  cl  mortc  sui  unigenili,  item  merita  et 
dignitas  tanUe  matris;  tiim  amor  ct  pietas  tanti 
lilii  erga  talem  malrem.  Secundo  ,  apparuit 
Magdalenae  apud  scpulchrum,  Marci  16.  9.  et 
Joan.  20.  16.  Tertio,  apparuit  eidem  cum  celcris 
mulieribusredeuntibus  Jeiusalcm,  iii  via  Matth. 
28.  9.  Quarto,  ap[)ariiit  Petro ,  Luca;  Ih.  34. 
Ouinto,  duobus  discipulis  eunlibus  in  Emmaus, 
ibidem.  Sexlo,  omnibus  ,  puta  decem  Apostolis  : 
Thomas  enim  aberat,  Judas  vero  se  suspcnde- 
rat,  crgo  ex  duodecim  soli  restabant  dccem, 
Lucye  ^h.  36. 

Post  dicm  Paschatis  vero,  Primo ,  apparuit 
undccim  Apostolis  prcesente  jam  Thoma  ipsa 
octava  Paschatis,  quae  jam  vocatur  Dominica 
inAlbis,  Joan.  20.  26.  Secundo,  apparuit  septem 
discipulis,  iuter  quos  erant  Petrus  et  Joannes, 
piscantibus  in  mari  Galikeae,  Joan.  21.  1.  Tertio, 
apparuitinmonleGalil?e;c  mullis,imoi)lusquam 
quingentis  fratribus,  id  est  fidclibus.  Matth. 
28.  10.  etl.  Cor.  16.  6.  Quario,  apparuit  Jacobo 
fratri  Doinini,  ibidcm.  Quinlo,  apparuit  omni- 
bus  Apostolis  a!iisqucrideli!)usin  monle  Oli^^eli, 
asccnsurus  inccclum,  Actor.  1.  9.  Sexto,  appa- 
ruit  Saulo  cum  eum  fecit  Panhim  ,  Act.  9.  Alias 
sacpius  apparnit  Christas,  scd  illas  ejus  appari- 
tioncs  subticuerunt  Evangelistae. 

11.  QU.E  CUM  ABIISSENT,  ECCE  QUIDAM  DE  CUSTO- 
DlBUS  VEXERUNT  I.V  CIVITATEM  ,  ET  NUNTIA VERU.XT 
PRINCIPIBUS   SACERDOTUM    OMMA    QU/E  FACTA    FUE- 

RANT.]  Hinc  coUige  milites  sepulchri  custodes , 


COMMENTARIA  IN  MATTIIvEU.M.  Cap.  XXVIII. 


viso  angolofulgiireo  ainovonte  lapidcim,  percul- 
sos  dinugisso  sequc  post  scpes  ai)didisse ,  ibi- 
que  slupefaclos  el  peiie  exanimalos  quasi  im- 
niobiles  haesisse,  ut  se  loco  niovere  non  possent, 
nec  auderent,  idque  Dei  consilio,  ul  ipsi  ex  la- 
tebris  hisee  \id(!rent  ct  audirent  omnia,  quae 
de  Jesu  resurrcclione  angeli  dicei)ant  niulicri- 
bus,  ut  ipsi  cadem  ponlilicibus  referrciil,  ila- 
que  fiercnl  nuntii  resurrcclionis  Chrisli.  Quo- 
circa  cuslodcs  hosce,  ulpote  in  sepibus  abscon- 
ditos,  ncc  viderunt  niulicres,  nec  Pelrus  ct 
Joannes  a  mulieribus  adducti  ad  scpulchrum. 
Sed  postquam  omnis  illa  angelorum  visio  dis- 
paruit,  cmn  jam  muhercse  sepulchro  in  Jerusa- 
h-m  abiissent,  ut  ait  hic  Mattiueus,  milites  lu 
liuc  usque  timore  et  stuporc  quasi  colligati, 
sibi  reddili  sunt,  ac  ad  sc  rcdeuntes  adi(;runt 
sepulcln'um,  illudquc  vaciumi  vidcntes,  consi- 
lio  inter  sc  inilo,  aliquos  b  suis  miserunt  ad 
poniifices,  qui  h£cc  omnia  a  se  visa  et  audila 
iis  narrarent :  lum  ut  custodiae  sui-c  rationcm 
ipsis  redderent,  ost(Mulcrentque  sua  incuria 
ct  culpa  non  accidisse,  quod  Christi  corpus 
0  sepulchro  abierii,  co  quod  ipsi  contra  homi- 
nes  pugnare  solcant,at  contra  cocliies  dimi- 
care  nequiverint ;  lum  ut  dispicerent  ponlinces, 
(juid  in  futuro  hac  in  rc  facto  sit  opus. 

12.  Et  congre(;.\ti  cum  semoiubus,  consilio  ac- 
cepto,  pecumam  copiosam  nederunt  militibus.  ] 
Vide  hic  pcrversitatem  pontilicum  et  seniorum, 
qui  non  conlcnti  Christum  vivum  occidisse, 
eum  postmortcm  pcrscquuntur,  ac  resurrcclio- 
nem  cjus  abolere  conantur;  ut  scilicet  tcgant 
suum  scelus  et  christicidium,  neve  aliquis  in 
oos  quasi  christicidas  insurgat,  Christiquc  nc- 
cem  ulciscatur.  Fuit  hoc  diaboli  consilium,  qui 
conabatur  Christi  scholam  et  Ecclesiam,  quam 
fore  pr£evidebat,  id  est,  Christianos  omnes  in 
Cbristo  sulTocare.  Quare  qui  vivenlis  sanguincm 
einerant  ait  Chrysost.,  eum  qai  de  resarrectione 
cral  crucifixi  et  rcdivivi,  rarsus  per  pecanias  , 
sermonem  saffocant.  Corrumpunt  enim  pccunia 
custodcs  qui  erant  teslcs  verilalis,  ait  Eiilhym. 
ul  fiant  testes  mendacii.  Addit  S.  Hier.  coshanc 
pecuniam  ex  templi  rerario  accepisse,  idcoquc 
illos  sacrilege  ipsa  sacra  abusos  ad  pretium 
mendacii  et  perlidiie.  Pecaniam,  inquit,  qucE  ad 
usas  lempLi  data  fuerat,  vertant  in  redemptionem 
mendacii ,  sicali  antcalriginta  argenteos dedcrant 
Judce  proditori.  Vide  liic  gradus  peccatorum , 
quibus  peccatores  profundius  descendunt  assi- 
due,  donec  in  infernum  ruant  :  unum  enim 
l^eccatum  nisi  pcenitcnlia  deleatur,  trahit  ad 
aliud  et  aliud,  donoc  hominem  Irahat  ad  tarla- 
ra,  juxta  illudlsaiae  5.  18.  Vccqui  traldtis  iniqui- 
tatem  in  funiculis  vanitatis ,  ct  qaasi  vinculam 
plaustri  pcccatum.  Vide  ibi  dicta  de  funibus 
quibus  peccata   peccatis  coUigala  sunt. 

13.  DlCENTES  :  DlClTE  QUI.V  DISCIPULI  EJUS  NOC- 
TEVENEnUNT,  ET  Frr»AT!    SUNT    EUM  ,    NOBIS    DOK- 

MiENTinus.]  Inlucrebicquamcajcasilpontilicum 
pcrversitas  :  nam  per  cam  auxerunt  resurreclio- 
nis  Christi  famam  ct  Iidcin,  quam  conabanlur 
extingucrc.  aitS.  Chrysost.  Dicuntcnim  aoJvaTa, 
et  incredibilia.  Nam  Primo,  ait  Uemig.  67  custo- 
des  dormicrunt ,  quomodo  furtum  viderant  ?  Et 
S.  August.  in  psal.  63.  Dormicntcs,  ait,  testes 
adliibes.  Vere  lu  ipse  obdormisti ,  qui  scratcmdo 
talia  fccisti.  l 

Secundo,  discipuli  Christi  pavidi  fngeranl,  e 
de  sua  saUiie  solliciti  in  lalebras  se  abdidcrant: 


565 

qu(.)mod()  ergo  ausi  fuissent  Christi  corpus  ra- 
pcre,  qiiod  sciebant  a  tot  miliiibus  custodiri  ? 
Magna  crgo  caecu(iue  fuit  malignitas  senioruin, 
<pii,  ut  ait  Severianus  in  Catena ,  no«  co/Uc/t/i 
inlcrfecisse  maf^istrum ,  discipulos  eliam  perdere 
violiuntur,  ut  scilicel  in  eos  quasi  Jesu,  rei  a 
se  dumiuui,  fures  Pilatus  poena  capilis  animad- 
vcrtat. 

Tertio,  incredibile  est  milites  Romanos  adeo 
fidelesetvigiles,  adunumomnes  apudChrisli  se- 
pulchrum  obdormisse,  pra^sertim,  cum  scirent 
de  capite  suo  agi.  Et  eslo  omnes  obdormissenl , 
sane  excilali  fuisscnt  strepitu  lapidis  grandis, 
(juiesepulchro  abApostolis  raptoribus  corporis 
Christi  ainovenduserat,  ac  corporis  Christiadeo 
magni  compositione,  involulione  el  exporta- 
tione.  Ita  S.  Cbrys.  Quomodo,  '\i\c[\x\i,furarenlur, 
qui  nec  apparere  audcbant  ?  et  si  viium  adhuc 
videntes  fugcrunt ,  quomodo  eo  mortuo ,  mililes 
non  limuissent  ?  et  quare  non  prima  potius  nocte 
furuli  esscnt ,  quando  nemo  adcrut  ?  el  si  essc-nt 
furali,  an  sudariam  reliqaissent?  an  ia  cxeando 
morarentur  ?  Cerle  confirmant  isti resurreclionem: 
confilcnlur  enim  corpus  non  esse  in  scpulchro  : 
non  esse  autem  sublalam ,  oslendit  custodia  mi- 
litum  et  pavor  discipulorum.  Ergo  mcnlita  cst  hic 
iniquitas  sibi.  Quocirca  vere  el  acute  Severianus : 
Discipulorum  crimen  csse  faciunt ,  ait,  virtutem 
magislri.  Ptane  amiscrant  mililcs\  pcrdidcrunt 
Judcei  :  sed  discipuli  niagistrum  suum  non  furto , 
scd  fidc;  virlulc,  non  fraade ;  sunclitutc ,  non  cri- 
minc ;  vivum ,  non  mortuum  suslatcrant.  Porro 
Severianns  hic  fuit  Episc.  Gabalensis,  vir  elo- 
qucnlissimus ,  de  quo  Gennad.  lib.  de  Viris 
illustr.  Fuit  cooevus  ct  familiaris  S.  Chrysost. 
cujus  invilatu  subindc  Constantinopoli  concio- 
natus  est.  Extat  ejus  concio  tom.  5.  Operum 
S.  Chrysost. 

Diccs,  Quomodo  custodcs  non  timuerunt 
Chrisli  resurgcntis  ct  angeli  fulgurci  qucm  vi- 
dcrant,  vindictam  tanti  sui  mcndacii ,  imo  ma- 
nifcstant  cjus  confusionem,  quod  scilicet  Chris- 
tus  se  redivivum  publice  ostcnderet  ?  Resp. 
Jansen.  Pontifices  eis  persuasisse,  Christum 
non  resurrexisse  ad  vitam  communem  et  cor- 
poream,  ut  hominibus  visibilis  apparerel,  sed 
ad  spiritualcm,  ut  cum  an^elis  ageret  :  aut 
certe  non  in  Judcea,sed  in  Galilaea  suis  Galilreis 
dumtaxal  apparilurum.  Vcrum  planius  dicas, 
milites  excoecatos  fuisse  auctoritate  pontificum, 
et  sua  avaritia  siiiquc  pecuniae,  reque  ac  Judas 
qui  erat  Aposlolus  Chrisli.  Quare  in  auro  prae- 
scnti  habcntcs  defixos  oculos  et  mcntem  ,  non 
cogitabant,  nec  metuebant  vindictam,  pr;eser- 
tini  cum  nullam  talcm  vimangcli  adscpulchrnm 
cxcubanlis  experti  fuissent. 

ilx.  Et  SI  HOC  AUDITIM  FUEBIT  A  m.ESIDE,  NOS 
SUADEBIMVS  F.I,   ET  SECl  ROS  VOS  FACIEMrS.]  5(/(7rfc- 

bimas,  idcst,  pcrsuadcbimus  Pilato,  somnum 
et  ncgligentiam  vestram  in  corporc  Christi  cus- 
todicndo  esse  levem,  et  vcnia  tlignam  ;  nec  ex 
ca  quii)piam  mali  accidere  posse  :  scitcnimipse 
noslram  .  non  ipsius  causam  hic  agi,  adcoque 
ipsc  in  nostri  gratiam,  conlra  suam  conscien- 
tiam  Jesmn  damnavit  ad  cruccm  :  si  tam  inollis 
fiiit  in  Jesu  ad  nostram  instantiam  injuste  dani- 
nando.  nuilto  molliorem  sc  cxhibcbit  in  vobis 
ad  nostram  inslaiuiam  absolvcndis.  Vcnim  ini- 
litcs  hosce  Pilalo  sccrclo  hunc  fucum  cl  reni 
lotam  dctexissc  ,  ac  Chrisliresnrrectioneni  con- 
firmasse ,  idque  rilatum  ad  Tibcriuni  C.Tsarcni 


56« 


COMMENTARIA  IN  MATTH^DM.  Cap.  XXVlll. 


scripsisse,  qni  proinde  Clirisliim  inter  deos  rc- 
ferre  volueril,  ila  v\  ipsius  Pilali  actis  narral 
Hegcsippus  in  Anaceplialceosi ;  JMd<eor«7n  pi-in- 
clpes ,  inquit,  ??i£7(t  vientienles  assercbanl'Jesuin 
magiun  esse,  et  fonlra  lcgem  eorum  agere.  Ego 
autem  credidi  ila  essc,  et  llagellatum  tradidi  ar- 
bitrio  eorum.  llli  autem  crucilixcrunt  eum ,  et 
sepulcliro  cuslodes  adhibuerunl.  lUe  autemmilitibus 
meis  custodientibus  die  tcrtio  resurrexit.  In  tantum 
enim  c.vursit  nequitia  Judccorum  ,  ut  darent  pecu- 
niam  custodibus ,  et  dicerent  :  Dicite,  quiadisci- 
puli  ejus  corpus  ipsius  rapuerunt :  sed  cum  acce- 
pissent  pecunium ,  quod  factum  fuerat  tacere  non 
poluerunt ;  nam  et  illumsurrexisse  testali  sunt  se 
vidisse,  et  se  h  Judceis  pecuniam  accepisse.  Ilcec 
ideo  ingessi,  ne  quisaliter  mentiatur,  et  existimet 
crcdcndum  esse  mendaciis  Judceorum. 

Pilatum  aulem  haec  retulisse  ad  Tiberium 
Caesareni,  docent  quoqueTertul.  inApolog.  c.  5. 
et  Eusol).  in  histor.  lib.  2.  cap.  2.  et  in  Chronico 
anno  Christi  38.  quem  audi  :  Pilato  de  Chrislia- 
norum  dogmate  ad  Tiberium  refcrente,  Tibcrius 
retuiit  ad  senatum,  ut  inter  celera  sacra  recipe- 
rentur.  Verumcumex  consultopatrum  Christianos 
eliminari  urbe  placuisset ,  Tiberius  per  edictum 
accusatoribus  Christianorum  comminatus  est  mor- 
tem.  Et  Orosius  Ub.  7.  cap.  h.  Pilatus ,  ait,  ad 
Tiberium  Imp.  relitiit  de  passionc  et  resurrectione 
Christi,  consequentibusque  virtutibus,  qucevel  per 
ipsum  palam  factce  fuei'ant ,  vel  per  discipulos  ip- 
sius  in  nomine  ejus  fiebant ,  et  deeoquod  certatim 
crescente  pluriviorum  fide  Deus  crederetur. 

13.  At  ILLI ,  ACCEPTA  PECUNIA ,  FECERUNT  SICUT 
ERANT  EDOCTI.  Et  DIVULGATUM  EST  VERBUM  ISTUD 
APUD  JUD>BOS,   USQUE  IN  HODIERNUM  DIEM.]  SciUcet 

apud  plebeios  et  eos  qui  parvi  erant  cerebri : 
nam  prudentiores  facile  fucum  hunc  deprelien- 
derunt,  et  a  militibus  rem  totam  secreto  inda- 
garunt :  quinLonginus  centurio  palam  militibus 
restitit,  etChristumresurrexisse  asseruit,  ideo- 
que  pro  eo  Martyr  occubuit,  uti  habet  ejus  Vita 
die  16.  Martii.  Maxime  vero  fucus  liic  confutatus 
est  ab  Apostolis,  affirmantibus  Christum  redivi- 
vum  iis  apparuisse,  idque  per  miracula  multa 
confirmantibus,  adeo  ut  fides  resurrectionis 
Christi  a  toto  quasi  mundo  recepta  et  credita  sit. 
Quod  enim  in  Judcea  Judceus  obscurabat  auro , 
inquit  Severian,,  fide  tolo  claruit  in  rnundo.  Idem 
diserte  confutatus  est  a  Josepho,  licet  gente  et 
secta  Judeeo.  Audiant  eum  JudcXi,  suoque  He- 
I)raBO  credafit,  qui  nolunt  credere  Christo.  Sic 
enim  scribit  lib.  18.  Antiq.  c.  U.  Eodem  tempore 
fuit  Jesus ,  vir  sapiens ,  si  tamen  virum  eum  fas 
est  dicere.  Erat  enim mirabiliumoperum  patrator, 
et  doctor  eorum  qui  libenter  vera  suscipiunt ;  plu- 
rimosque  tamde  J udceis quam  de  Grcecis  sectatorcs 
tiabuit.  Christus  hic  erat  :  quem  accusatum  a  nos- 
trce  gentis  principibus ,  Pilatus  cum  addixisset 
cruci,  nihilominus  non  destilerunt  eumdiligcrequi 
ab  initio  cccpei'ant.  Apparuit  enim  eis  tertia  die 
vivus,  ita  ut  divinitus  de  eo  vates  hoc ,  et  alia 
multa  miranda prcedixerant :  et  usque  in  hodiemum 
diem  Christianorum  genus  ab  hoc  denominatuin 
non  deficit. 

16.  Undecim  actem  discipuli  C  Judas  enim 
duodecimus  jam  se  suspenderat)  abierunt  in 

(iALIL.CAM,   IN    MONTEM,    UBI  CONSTITUERAT  ILLIS 

JEsus.]Mattbaeus,omissis  ceteris  Chrisli  appari- 
tionibus,  illamdumtaxatrecenset,  quae  facta  est 
in  Galilsea  ,  tum  quia  iliam  promiserat  augelus 


V.  7.  ac  Christus  v.  10.  lum  quia  illa  celebris  et 
publica  fuit  coram  600.  fratribus  ,  ut  ait  Paulus 
1.  Corinth.  c.  15.  0.  Nam  ad  eam  ex  Christi  pra-- 
ccpto  convocati  sunt  omnes  discipuli ,  quos 
plurimos  hal)ebat  in  Galiliea,  quia  ibi  tutiores 
erant  ab  odiiset  persecutione  Judaeorum,  quam 
in  Judaea,  ait  Clirysost.  et  Euthymius. 

In  montem.  ]  Certum  cst  hunc  montcm  non 
fuisse  Oliveti,  ex  quo  Christus  in  coclum  coraai 
discipulis  ascendit,  acproindedeilla  apparitione 
hic  non  agi.  Nam  mons  Oliveii  in  Judaea  est,  non 
in  Galila;a.  Lyran.,  Dionys.  Carlhus.,  S.  Bonav., 
Jansen.  et  alii  verisimiliter  suspicantur  mon- 
lem  hunc  fuisse  Tabor,  ubi  primitus  Christus 
transfiguratus  gloriam  suam  ostenderat  Petro, 
Jacoboet  Joanni,  Matlh.  17. 

Mystice,  S.  Hieron.  Galikea,  inquit,  erat  om- 
nium  vitiorum  voluiabrum,  ui)i  ante  error  et 
lubricum  ;  ideoque  oportuit  eam  Christi  prae- 
sentiaetgloria  illustrari,  juxta  oraculum  Isaiae 
cap.  9.  1.  et  2.  Rursum  Beda  in  hom.  Jam,  ait, 
Dominus  de  morle  ad  vitam ,  de  corruptione  ad 
in  corruplionem  transierat  :  Galilcea  enim  idem 
cst  quod  transmigratio.  Vnda  Glossa  :  Nos  ,  ait, 
si  a  viliis  ad  virtutes  migremus,  resurrectionis 
gtoriam  videbimus. 

Allegor.  S.  August.  lib.  3.  de  Consensu  Evang. 
sub  finem  :  Galilaea,iuquit,idemestquod  trans- 
migratio,  a  rad.  nSj  gala,  idestmigravit,  quia 
Christi  graiia  de  populo  Israel  transmigratura 
erat  ad  Gentes.  Lnde  de  ea  ait  :  Prcecedam  vos  in 
Galiiceam :  quia  Apostohs  praedicantibus  Evange- 
lium  non  crederetur,  nisi  eis  ipseDominus  viam 
in  cordibus  hominum  praepararet.  Ibi  eum  vide- 
bitis ,  id  est,  ibi  ejus  membra  invenietis,  ibi 
vivum  corpus  ejus  in  iis,  qui  vos  susceperinl, 
agnoscetis.  Hsec  ad  verbum  S.  August.  sed  non- 
nullis  brevitatis  studio  omissis. 

Anagog.  S.  Augustin.  ibidem :  Galilaea,  ait , 
hebraice  quoque  significat  revelaiionem  ,  a  rad. 
nSj  giUa,  id,  est  revelavit  :  unde  repraisentat 
coelum  et  visionem  beatiflcam.  IlUieritrevelatio, 
ait  AugVLSiia. ,  tanquamvera  Galilcea.  Consimiles 
ei  erimus,  ibi  eum  videbimus  sicuti  est.  Ipsa  erit 
etiam  beatior  transmigratio  ex  isto  scecalo  in  illam 
(elernitatem,  siejus  prcecepta  sic  ampleclamur ,  ul 
ad  ejus  dexteram  segregari  mereamur  :  tunc  enim 
ibunt  sinistriin  combustionem  ceternam ,  Justiau- 
tem  invitam  celernam.  Hinc  itlud  ,  Transmigra- 
bunt ,  et  ibieum  videbunt. 

17.  Et  videntes  eum  adoraverunt  :  quidam 
autem  dubitaverunt.]  Non  ex  undecim  Aposto- 
lis ,  sed  ex  aliis  discipulis.  Apostoli  enim  omnes 
jam  tot  visionibus  et  argumentis  Christi  erant 
confirmati,  ut  non  dubiiarent  eum  resurrexisse. 
Aut  certe  si  rb  dubitaverunt ,  malis  referre  ad 
Apostolos,  de  quibus  in  praeced.  et  seq.  omnis 
est  sermo,  intellige  dubitaoerunt,  id  est ,  jam 
ante  dubitaverant,  nunc  autemnon  dubilabant: 
ponitur  enim  praeteritum  perfectum  pro  plus- 
quamperfecto  :  hoc  enim  significat  aorislus,  qui 
est  in  Graeco  loigxzxv.  VoIuitenimMatthaeussum- 
matim  perstringere  dubitationem  Thoma;,  et 
aliorum  Apostolorum  de  rcsurrectione  Christi, 
anlequam  sufficienter  a  Chrislo  apparente,  es- 
sent  de  ea  instructi,  quam  fusius  narrant  Lucas, 
Marcus  et  Joannes.  Ita  Theoph.  Debes ,  inquit, 
sic  intettigere,  quod,  cum  venissent  in  Gcdilceam  , 
adoraverunt  cam.  Itti  autemqui  adorarunt  inGa- 
litcea,  primum  dubitaverunt  in  Jerusalem.  Sic  et 


COMMENTARIA  IN  MATTIIyEUM.  Cap.  XXVIII. 


567 


Barradius,  Franc.  Lucas  ct  alii.  Verum  dubitatio 
illorum  noslram  auxil  fulcm  ,   ait  S.  Hieron. 

Porro  Christus  apparcns,  cadem  forma  ct 
figura  apparuil,  quam  hai)uii.  diim  viveret,  ut 
cx  iis  al)  Aposlolis  agnosceretur  esse  idem,  non 
alius.  Ita  S.  Cyriil.  lib.  12.  in  Joan.  c.  35.  Quo- 
circa  dolem  claritatis  suae  abscondit  :  hanc 
cnim  fcrre  non  potuisscnt  debiles  mortalium 
oculi.  Audi  S.  hu^.  22.  de  Civitate  Dei  c.  19. 
Clarilas  in  Cfiristi  corpore  cum  resurrexit ,  ab 
oculis  discipulorum  potius  abscondila  fuisse  cre- 
dcnda  cst.  fSon  enim  eam  ferret  kumanus  atque  in- 
firmus  adspectus ,  quando  ille  u  suis  ita  deberet 
attendi,  ut  posset  agnosci. 

18.  Et  accedens  (vicinius  ct  familiarius  osten- 
dens  se  discipulis  ,  majestatem  Christi  revercn- 
tibus)  Jksus  locutus  est  eis,  dicens  :  Data  est 

MIUI    OMMS    POTESTAS    IN    COELO     ET    IN     TERRA.  ] 

A.riihicus,  donatus  sum  omni  potestate  in  ccelo  super 
terram.  Maldon.  et  alii  probabiliter  opinantur 
haec  non  esse  facta  et  dicta  a  Chrisio  nunc , 
hoc  est  cum  appareret  suis  in  Galiloea  ;  sed  in 
ultima  apparilione  qnse  facta  est  in  monte  Oli- 
veti,  cum  ex  eo  gloriosus  in  coelum  ascendit. 
Videtur  enim  hic  Christus  Apostolis  ultimum 
Vale  dicerc ,  ullimaque  monita  et  jussa  dare, 
ac  eos  quasi  lcgatos  suos  mittere  ad  evangeli- 
zandum  per  totum  orbem,  quod  fecit  in  die 
Asccnsionis. 

Data  kst  Mini.  ]  Scilicet  soli ,  idque  lum  qua 
Filius  Dei  et  Deus  sum  :  sic  enim  ab  seterno  data 
csl  mihi  a  Patrecum  essenlia  divina  omnis  ejus 
poleslas  el  majestas;  tum  proprie  qua  honio 
sum,  ait  S.  Cyril.  Nyssen.  Athanas.  et  alii.  Data 
est,  inquam ,  mihi  inchoative  in  incarnatione 
mea,  ob  dignitatem  unionis  hypostaticai  cum 
Verbo  :  compleie  veroomnis  poiestas  mihi  nunc 
data  esl  a  Deo  post  resurrcctionem,  ob  merita 
passionis  mese,  quando  dcvicta  morte ,  peccato, 
inferno  ct  diabolo  quasi  triumphalor  et  redemp- 
tor  hominum,  plenum  et  proximum  mei  san- 
guinis  prelio  ,  iu  eos  jus  et  doininium  acquisivi, 
ut  eos  prnpedicm  et  proxime  mihi  per  fidem  et 
gratiam  sulxlilos  in  Ecclesiam,  quae  meum  est 
spirituale  regnum,  per  me  et  Apostolos  congre- 
gem ,  regamque  in  terra  et  coronem  beemquc 
in  coclo.  Hoc  Ciirisli  universale  dominium  et 
regnuin  fusedescribii.  Dan.  cap.  7.  IZj. etAposto- 
lus  Ephes.  1.  20.  Philip.  2. 10.  et  seq.  etS.  Petrus 
Aclor.  10.  3G.  et  S.  Joan.  Apocal.  17.  l^.  Vide 
dicta  cap.  27.  11. 

Meminit  Chrisius  sunc  potcstatis,  ul  significet 
seex  hac  potcstaie  miiiere  Aposiolos  ad  omnes 
gentes  fidei  suae  subjugandas.  Unde  subdit  : 
Euntes  ergo ,  clc.  Porro  Suarez  3.  part.  agens  dc 
Christi  dominio,  hnnc  locum  explicat  de  potes- 
tate  excellentice,  Christoqua  homo  erai,  ralione 
unionis  hypostaticc-e,  in  primo  conceptionis  ins- 
tanti  a  Verbo  communicala  ,  quam  ipse  pro 
temporum  commoditaie  demonsiravit,  ct  post 
resurrectionem  perfectc  plenequc  excrcuit. 

19.  EUNTES  ERGO  DOCETE  OMNES  GENTES  (  mcam 

fidemet  doctrinam  Evangelicam.  Hic  ergo  Apos- 
toli  a  Christo  acceperunt  tubam  Evangelii,  ait 
S.  Leo  epist.  81.  el  pricdicandi  ofTicium)  uapti- 

ZANTES  EOS  IN  NOMINE  PATUIS  ,  ET  FlLII,  ETSpIRI- 

Tcs  SANCTi.  ]  Hinc  ex  Ecclesia3  traditione  consiat 
hanc  esse  formam  Baplismi  :  Ego  te  baptizo  in 
nomine  Patris,  et  Filii ,  et  Spiritus  sancti  :  in 


qiia  fidem  S.  Trinitatis,  et  unius  deitatis,  di- 
cendo  in  nomine,  non  ,  in  nomiiiibus,  clare  pro- 
fitemur.  In  nomine  enim  idem  est  quod  appel- 
lalo  et  invocato  nomine,  et  per  consequens 
persona  ,  divinilate  et  virtute  trium  persona- 
rum,  qucfc  suntinunaeademque  deitate;  scilic»'t 
Patris,  et  Filii ,  ei  Spiritus  sancti.  Hoc  signi- 
ficat  GrcTCum  iU  ovo/xa,  id  est  in  nomen,  hoc  est, 
invocando  nomen  Patris ,  et  Filii ,  et  Spiritus 
sancti ,  ut  per  l)aptismuni  corporis  ,  animani 
a  peccalis  abluat  et  sanclificet  per  gratiam.  Ita 
S.  Hicrori.  ^omen  Trinitatis,  ait,  unus  Deus  est , 
ut ,  quorum  una  est  divinitas,  una  sit  largitio.  Et 
Euthym.  Unum  nomen  Irium ,  inquit,  donotat 
unam  S.  Trinitatis  naturam.  Hinc  S.  Isidor.  I.  7. 
Etymol.  c.  Zi.  Trinilas  appellatur,  inquit ,  quod 
fiut  totum  unum  ex  quibusdam  tribus  quasi  tri- 
unitas ,  ut  memoria ,  inteUigentia  et  voluntas ,  in 
quibus  mens  liabet  in  se  quamdam  imaginevi 
divincc  Trinitatis  :  nam  cum  tria  sint ,  unwtn  sunt. 
Et  S.  Bonavent.  in  1.  dist.  2/i.  Trinitas  dicitur , 
inquit,  quasi  ter  unitas ,  vel  trium  unitas.  Unde 
contra  Arianos  ,  Maccdonianos  ,  Nestorianos  , 
aliosque  haereticos  liquet,  Filium  esse  verum 
Deum  et  6/j.oucto-^  Patri ,  ajque  ac  Spiriium  sanc- 
tum,  uti  passim  docent  S.  Athanasius,  Hilar., 
August.,  Ambros.,  el  ceteri.  Hic  ergo  clarissime 
exprimit  Christus  mysterium  S.  Trinitatis,  quod 
Moys.  in  veteri  testamento  obscure  adumbravit, 
ne  Judcei  rudes,  ircs  personas  crederent  ires 
esse  deos ,  iiaque  plures  deos  moi-e  suo  colerent. 

Moralit.  disce  hic  discipuliet  Apostoli  Christi, 
imo  ipsius  Christi,  opus  divinum  esse,  docere 
et  convertere  omnes  gentes,  etiam  rudes,  rus- 
licas  et  barbaras.  Unde  S.  Greg.  hom.  12.  in 
Ezech.  Nullu7n ,  ait ,  omnipolcnti  Deo  tate  est 
sacrificium,  quuleest  zelus  animarum.  Et  Richard. 
de  S.  Vict.  JSescio,  ait,  an  inajus  beneficium  possil 
a  Deo  conferri ,  quam  ut  per  ejus  obsequium  alii 
salutem  consequantur.  Celebre  est  illud  magni 
Dionysii  Areopag.  Omnium  divinorum  divinissi- 
mum  est ,  cooperari  Deo  in  conversione  erran- 
tium  ,  et  reductione  peccatorum  ad  ipsum  ;  et  qui 
visceribus  charitatis  affluentes,  ac  communica- 
tionem  bonitatis  Dei  imitantcs ,  puro  amore  pro 
universorum  salute  laborant ,  recte  deiformes  et 
divini,  imo  divinissimi  nuncupantur. 

20.    DOCENTES    EOS   SERVARE   OMMA   OtJ.ECrMQCE 

MANDAvi  voKis.  ]  Puta  oiiinia  pra-cepta,  quae  in 
Evangelio  mandavi :  non  enim  sola  fides  sufTicit 
ad  salutem,  sed  requiritur  observatio  manda- 
torum  et  assidua  virtutum  operatio.  Aon  cnim 
auditorcs  lcgisjustisunt  apud  Deum,  sed  factores 
legis  Justificabuntur ,  Rom.  2.  et  3. 
Et  ecce  ego  vobiscubi  sum  omnibus  diebus, 

USQUE    AD    CONSUMMATIONEM    S.ECULI.  ]    q.    d.    Etsi 

asccndam  in  coelum,  vos  tamen  quos  mitto  ut 
peragretis  totum  mundum,  non  deseram.  Esto 
ei"go  ubique  ex  meo  hoc  prcecepto  evangelizetis 
cum  magnis  laboribus  ,  penuriis ,  adversitali- 
bus,  pcriculis,  persecutionibus  ,  nolite  cadere 
animo,  cogitare  vos  desolatos  et  i\  me  desertos ; 
ecce  euim  ego  spondeo  me  vobiscum  semper 
fore. 

Vobiscumsum,  tum  qua  Deus,  tura  qua  homo 
per  pnesentem  opem,  gratiam,  robur ,  conso- 
lationem ,  directionem  ,  liberationem,  quam 
vobis  et  vestris  successoribus  semper  alTeram, 
per  quam  vobis  omnia  diflicilia  reddam  facilia, 
ailS.  Chrysost.,  ul  ex  omnibus  gentibus  Eccle- 


568  COMMENTARIA  IN  MATTH;EUM. 

siam ,  itl  cst ,  fidflcs  ct  sancios  mihi  congregctis. 
Idquc  asque  ad  consiiininutiomm  s(J'ctili,  J'rius 
mundus  hic  dcsinct ,  quam  nica  in  Kcclcsia  dc- 
sinat  prcpscniia.  Alagno  crgo  animo  opus  hoc, 
numusquc  Aposlolicum  «luod  vohis  injungo,  ca- 
pcssilc  :  (piia  vos  visiJ)iiitcr  Ixclcsiam  rcgclis, 
cgo  vcro  invisiJ)ilitcr  camdcm  rcgam  cl  pro- 
legam.  Qni  tisqac  ad  constimmalioncm  sacidi  se 
cinn  disciptdis  ftUtiriim  cssc  promillit ,  ait  S.  Ilicr. 
ct  illos  oslcndit  scmpcr  cssc  victtuos  ( in  suis  pos- 
teris  et  succcssorihus )  et  se  ntimjtiam  d  creden- 
tibtis  recesstirtim. 

?\olite ,  ait  Prosper  lih.  2.  de  Vocat.  Gcnt.  c.  1. 
de  vestra  infirmilate  trepidare ,  sed  dc  mea  po- 
testate  confidite ,  qai  vos  in  lioc  opcre  non  d<rc- 
linqaam,  non  ad  hoc  ut  nildt  patiamini,  scd,  qiiod 
multo  majus  est ,  prcestiturus  ut  nuUa  sccvienlium 
crtidelitate  supercmini. 

IIoc  csl  quod  Christus  iturus  ad  mortem  Apos- 
lolis  promisit  Joan.  \h.  IG.  Ego  rogabo  Vatrem, 
et  aliinn  Paracletttm  dabit  vobis ,  ut  maneat  vobis- 
cmn  in  ceternttm,  Spiriltim  vcritatis.  Eadcm  enim 
sunt  dona  Spiritus  sancti  et  Christi,  cum  utrius- 
que  cadcm  sit  dcilas,  et  conscqucnLcr  cadem 
opcratio.  Oj^cra  cnim  S.  Trinilalis  ad  cxlra  sunt 
indivisa  :  d  quod  una  pcrsona  opcraiur,  lioc  et 
ceterEe  duoe  operantur.  Spiriiui  sancto  tamcn 
qui  proccdil  ut  amor,  pcr  attri])ulioncm  con- 
gruam  ai^proprianluropera  gratiae  elsanctitatis. 
Gr.Tce  et  Syriace  addilur,  amcn.  q.  d.  Ita  ccrto 
fiet  ut  dixi  ct  promisi.  Sic  Christus  cliam  visi- 
hiliter  adfuil  Paulo,  Actor.  22. 17.  ct  S.  Stcphano 
in  marlyrio,  Act.  7.  Sic  adfuit  S.  Petro  cctcris- 
que  Aposlolis,  Martyrihus  ct  Doctoribus.  Hac 
dc  causa  Cluistus  vocatur  Emmanuel ,  idest, 
nohiscuni  Dcus,  Isaiee  7.  Et  Ecclesia  vocalur 
civilas  Dei.  Unde  Ezcchiel  cap.  tiS.  ult.  ISomen 
civitatis  ex  illa  die ,  inquit,  Domintis  ibidcm, 
Unde  Deus  pcr  Zachar.  cap.  2.  Ecclcsiic  pro- 
mittit  dicens  :  Ego  ero  mitrus  igneus  in  circuitUf 
et  in  gloria  cro  in  medio  cjtts.  Vide  ihi  dicta. 

Hac  paritcr  de  causa  Clnislus  voluit  in  V.  Eu- 
charistiae  Sacramcnto  jugitcr  mancre  in  Eccle- 
sia ,  imo  in  ecclcsiis  omnihus  ct  singulis  usque 
ad  finem  mundi.  Sicut  enim  Cliristi  liumanitas 
et  deitas  gloriosa  cst  coelo  ,  adoralurque  visi- 
hiliter  ah  Angclis  et  Sanctis,  sic  eadem  cst  in 
Eucharislia  ,  scd  occuliaia  suh  speciehus  panis 
ct  vini,  ideoquc  invisihilis,  ihiquc  adoralur, 
imo  manducatur  a  fidelibus,  ut  earum  ani- 
mahus  omne  id  praestet,  quod  panis  et  vinum 
pra'stat  corporihus,  puta  omne  nutrimentum, 
omnem  vigorcm,  omne  robur,  omncm  suavila- 
tem,  omncs  dclicias  ,  omne  gaudium.  Quocirca 
Christus  est,  qui  per  singulos  sacerdotes  dum 
celebrant ,  facit  quotidie  miraculum  miraculo- 
rum  ;  nimirum  admirahilcm  illam  conversio- 
nem  panis  et  vini  in  corpus  et  sanguinem  suum, 
quam  Theologi  vocant  Transsuhslantiationcm  : 
hanc  cnim  ncc  homo.nec  angelus,  nec  vis  creata 
efriccre  posset.  Ipsc  ergo  ctiamnum  actu  cst  sa- 
cerdos,  dum  pcr  sacerdoles  singuIaresEucharis- 
tiam  conficit,  seque  in  ea  Dco  Patri  quasi  in- 
cruentam  victimam  in  holocaustum  oITen,  uti 
dixi  cap.  26.  26.  ex  Conc.  Tridcnt. 

Tropol.  Christus  esl  in  anima  el  cum  anima 


Cap.  XXVIII. 

fidcli  ct  sancta,  usque  ad  flncm  vitcc,  donans 
ei  magnum  ilhul  pcrscvcrantiae  donum,  (|uod 
clcctos  in  cffilum  pcrducit;  ipse  cnim  justum 
non  dcserit,  nisi  prius  a  justo  descratur,  ut 
ait  cx  S.  August.  Conc.  Tridcnl.  scss.  G.  llaque 
Christus  in  anima  sancta,  Primo,  i)olitice  cst 
quasi  rcx  in  rcgno  suo,  quod  sccundum  lcgcs 
jusliti.T  rectc  dirigit  et  moderatur,  ct  quasi  dux 
in  cxcrcilu  cum  rohorans ,  ul  hoslcs  ouuies  , 
puta  mundum,  carnem  el  daemoucm  superel 
cl  dchcllct. 

Secundo,  oeconomicc  ipse  estin  anima,  quasi 
patcr  irt  domo  cl  familia ,  quam  sapicnlcr  ille 
rcgit,  protcgit  ct  (lilal.  Rursum  ipsc  in  ea  quasi 
jiavarchus  in  navi ,  cam  per  undas  et  llucfus 
luijus  maris  procellosi,  i(i  est,  pcr  tcntationes 
hujus  vita)  periculosae,  securc  dirigit  ad  por- 
tum  salulis  ceteruce.  Ipsc  cst  in  ca  quod  auriga 
cst  in  curru,  ut  nos  quasi  dormicntcs  vchat  in 
urhcm  ct  palriam  ca>Ieslem.  Unde  ci  jugitcr 
acclamare  debcmus,  quod  Eliseus  succlamabat 
Elia),  dum  curru  igneo  rapcrctur  in  coelum  : 
Patcr  mi,  ciirrus  Israel,  ct  auriga  ejtis ,  U.  Reg.  2. 

Tertio,  cthice  Christus  in  anima  cst  quasi 
ratio  et  prudcntia  qiia*  omnes  actioncs  pru- 
dcntcr  dirigit,  juxta  normam  ralioiiis  divina? 
ct  lcgis  a^tcrnee,  quce  est  in  mcnte  Dci,  ut 
anima  non  crrorcs  suse  concupisccntiee ,  sed 
dictamina  vcritatis  divinac  ac  rationcs  eelernas 
quee  sunt  in  mente  Dci ,  cjusquc  sanctam  vo- 
luntatem  in  omnibus  ct  ubiquc  sequalur. 

Quarto,  physicc  ipse  est  in  anima,  id  quod 
anima  cst  in  corpore  :  ipse  enim  est  quasi 
animae  anima,  ipsam  vita  gratiae  vivificans  ,  ut 
anima  vivat  vilam,  non  animalcm  etcarnalcm, 
scd  spiritalcm  ct  divinam,  utque  omncs  cjus 
actus  ipsius  in  opcratione  sint  non  naturales , 
sed  supernaturales  et  divini,^  ideoque  merilorii 
vilse  ct  glorice  seternae. 

Dcniquc  ipse  cst  quasi  ignis  divinus,  ani- 
mam  flamma  charitatis  ignicns  et  inflammans. 
Ipse  est  in  anima  id  quod  sol  est  in  mundo; 
scilicet  ipse  cst  sol  coelcstis,  totum  animae 
nostrae  orbem  luce  gratiae  suae  illustrans,  vivi- 
ficans,  calefaciens  ,  et  honis  virtutum  omnium 
operihus  foecundans,  juxta  illud  :  Operatur  in 
nobis  velle  et  perftcere,  Philipp.  cap.  2.  Et,  Qui 
operatttr  omnia  in  omnibtis  secundum  propositum 
voluntatis  sua ,  Ephes.  1.  Ipse  esl  qui  vcrbis 
nostris  vim,  \igorem  et  efficaciam  inspirat , 
ut  audilores  ct  proximos  nostros  a  peccatis  nd 
poenitentiam  ct  sanctitatem  convertamus ,  juxta 
illud  Pauli  :  Ego  plantavi,  Apoiio  rigavit ,  sed 
Detts  incrementtim  cledit,  1.  Corinth.  3.  6.  Ergo, 
o  anima  sapicns  ct  sancta,  vicario  amorc  et 
desiderio  occurre  Dco  tuo  :  Jcsus  tuus  cupit 
csse  tccum;  tu  vicissim  non  nisi  cum  Jesu  csse 
cupias.  Delicin  cjus  sunt  esse  tecum,  dcliciac 
tuic  sint  csse  cum  illc».  Ah  illo  ergo  sine  tc 
regi,  flccti  ct  dirigi,  uti  regnum  sinit  sc  regi 
a  rege,  cxercitus  a  ducc,  domus  ahhcro,  navis 
a  nauclero,  currus  al)  auriga,  voluntas  a  ra- 
lione,  co.^pus  ab  anima  ,  mundus  a  sole.  Stif- 
ficis  tu  Deo,  sufficiat  libi  Deus  ttuis,  ait  sanctus 
Augustinus. 


CORNELIUS  A  LAPIDE. 


COMMENTARII 


IN 


S.  MARCI 

EVANGELIUM. 


COMjVIENTARIUS 


IN 


EVANGELIUM  S.  MARCL 


— n-'&&B'^tS~~ 


ARGUMENTUM 


jAHCUs ,  inquit  S.  Hieronym.  in 
ICatal. Scrip.  Ecch, discipulus et 
lintcri)rcs  S.  Pclri  ,juxla  quod 
IPetrum  refcrentcm  audierut , 
\rogatus    Homce   a    fratribus  , 
(1  brcvescripsit  Evangclium.  Quod 
\cum  Petrus  audisset ,  probavit, 
[et  Ecclesice lcgendum sua aucto- 
'rilate  dcdit.  El  niox  :  Assumpto 
itaque  Evungclio ,  quod  ipse  confeccrat,  perrcxit 
in  Ai.g^'plum,  ct  primus  Alexandria;  Christum  an- 
nunlians,  constiluit  Ecclesiam  tanta  doclrina  ct 
vitcc  continentia ,  ut  omncs  sectatores  Cliristi  ad 
exemplum  sui  cogeret.  Denique  Pliilo  disertissi- 
mus  Juditorum,  videns  Alcxandria;  primo.m  Ecclc- 
siam  adlmc  judaizantcm,  quasi  in  laudem  gentis 
suoi  librumsuper  eorum  conversalione  scripsil.  Et 
quo  modo  Lucas  narrat   Hicrosolymce  crcdenles 
omnia  habuisse  communia :  sicel  illc  quod  Alexan- 
drice  sub  Marco  ficri  doclore  ccrnebat ,  memorice 
iradidit.  Mortuus  est  autcm  oclavo  I^eronis  anno, 
et  sepullus  Alcxandrix ,  succedcnte  sibi  Aniano. 
Iilem   tcslantur  ClenuMis  Alexandrin.  lib.  6. 
Stronial.    ct  Papias  Episcopus  Uierapoleos ,  et 
cxiis  Euscbius  lib.  '2.  liisior.  c.  15.  qui  ct  addit, 
S.  Pctrum  Evangcliuni  Marci  confirmasse,  cl 
in   pcrpetuum  Ecclesiis    legendum  tradidissc. 
Idem   docent  S.  Athanasius  in  Synopsi  sub  li- 
ncni,  S.  Epipbanius  lix>resi  51.  ct  Eulbymius 
bic.   Quocirca  Tertull.   lil).  U.  Contra   Marcion. 
Evangelium  S.  Marci  S.   Petro  attril)uit,  quia, 
ul  ait  S.  Hieron.  cp.  150.  ad  Hedibiam  quaest.  11. 
Pclro  narrantc  ct  Marcoscribcnte  compositum  cst. 
Idem  S.  Ilieron.   vel  quis<juis  cst  auctor,  prse- 
fat.  Comment.  in  S.  Marc.  Marcus,  ait,  seminat 
post  Malthivum ,  qui  fremit  ut  lco ,  qui  volcu  ut 
aquila,  qui  discit  iit  liomo ,  qui  ivimolat  ut  sa- 
cerdos,   qui  irrigal  ut   jlumcn,  (jui   florescit   ut 
agcr ,  qui  fcrvct  ut  vinum.  Chrislus  ctenim  ,  dequo 
loquitur,  liomo  nascendo ,  vitulus  moriendo ,  leo 
surgendo  ,  aquila  cst  uscendcndo. 

Ilac  (le  causa  Ezccb.  1.  ct  Apnc.  Cberubini 
qiialuor  faciebus  inslriicti  signilicant  qualiior 
Evangelistas ,  ila  scilicet  ut  facies  hominis 
signilicet  Malllurum,  qui  bumanitatis  Christi 
opera  describit ;  facies  aquibe  Joannem,  qui 
eanit  divinitaleni  Cinisli,  dicens  : /»  principio 
eral  Vcrbum,clc.',  facies  bovis  nolet  l.ucam,  (pii 
iiicipita  sacordotio  etvictiniis  Zacbaria;  ;  facies 
veroleonis  designetMarcuni,  qiiia  ipse  a  lerriliiii 
et  forii  riigiiu  Joan.  BapL,  quasi  lconis,  incboai 
suum  E\angeliuni,  ul  in  cap.  1.  Ezccb.  docel 


S.  Hieronym.  S.  Gregor.  et  alii  passim.  Hi  enim 
qualuor  currum  glorise  Dei,  puta  quadrigani 
Evangelii  per  totum  orbem  circiimegerunl,om- 
nesque  genles  illi  quasi  triumpbanti  subegcriint. 

Huic  sjmbolo  appositccongruit  nomcn  Mnrci 
juxla  etymon  tamHebrceum,  quam  Laiinum. 
Marcus  cnim  Hcbr.,  inquit  Pagnin.  in  Inlerpret. 
noin.  bebr.,  idem  esl  quod  limatus,  fricatus,  ex- 
politus ,  idest,  «  rubigine  abstei-sus ,  ix  rad.  pio 
marac  ,  id  est ,  tcrgcre ,  fricare ,  polirc.  Unde  Jc- 
rem.  c.  /i6.  h.  State  ,  ait,  m  galeis,  potile  lanceas, 
induile  vos  loricis,  ut  vos,  o  .^igyptii ,  praeparetis 
ad  instans  praelium  conlra  Nabucbodonosor; 
ubi  pro  polite  bebr.  cst  'pin  mircu.  Sic  S.  Marc. 
polivit  lanceam  sui  Evangelii  cl  pr.Tdicationis, 
ut  ea  instar  leonis  .l^gyptios  aliasquc  gcnlcs 
Cbrislo)  subigeret.  S.  Isidorus  vcio  1.  7.  Origen. 
cap.  y.  Marcus,  ait,  idem  esl  quodexcetsus  man- 
dato  (nescio  a  qua  radice),  utique  propter  Evan- 
geiium  Altissimi  quodprcedicavit.  Rurstim  Marcus 
liebr.  dicilur  quasi  D13  10  mar  cos ,  id  est  Domi- 
nus  calicis,  puta  passionis  ct  marlyrii  :  ipse 
enim  dira  passiis,  nobili  martyrio  triumphavit 
de  morte  ,  a'que  ac  de  infidelirale. 

Laline  vero  Carolus  Sigonius  de  nomin.  Ro- 
man.  ex  Valerio  :  Marcus,  inquit,  dictus ,  qui 
mense  Martio  natus  est.  Isidorus  autem  lib.  19. 
Origcn.  cap.  7.  Marcus,  ait,  vocatur  malleus,  et 
dictus  Marcus,  quod  major  sit  ad  tundendumot 
{ov\\ov '.  marccllus ,  mediocris  :  3Hrt/r«/((5,  mal- 
lcus  pusillus.  SicS.  Marcus  malleus  fuit  magnus 
et  foriis  conterens  petras,  id  est,  saxca  Genti- 
lium  corda  compungens,  et  ad  poeniteniiam  vi- 
tauKiuo  Cbristianam  commovons.  Marcus  crgo 
ct  Marcellus  idem  est  quod  Marlellus,  id  esl 
niallcus.  Unde  Carolus  avus  Caroli  Magni ,  ob 
fortitudinom  bellicam,  qua  quasi  malleus  iro- 
centa  millia  Saraceuorum  conludit ,  cognomi- 
natus  cst  Martellus.  Aut  Marcus  quasi  Marlius  . 
et  Mars  quidaui  coclestis.  Unde  Marcia  familia 
Rom.  prisca  patricia,  dicla  est  ab  Anco  Marcif) 
quarto  bouian.  rege  fortissimo.  Ab  Anco  Marcio 
sunt  Marlii  Hcgcs ,  ait  Cjcsar.  oral.  in  funero  Ju- 
liic  amitic  apud  Suetonium.  Et  Ovid.  1.  G.  Faslor. 

Marcia  sacrilico  dcduclum  nomen  ah  Anco. 

Ancus  rcx  vocatur  sacrificus,  quia,  ut  Livius 
lib.  2.,  religiones  noglectas  aut  pravo  cultas  res- 
tiluit.  Religio  enim  cst  parens  fnrlitudinis.  Hinc 
Marciiu  gentis  stemma  orat  Vicloria  colunin;u 
iinposila.  Ila  Anton.  Augusl.  in  Familiis  Romaui<. 
Porro  .Marcii  dicli  sunt  a  Marco  ,  Tcl  Maniorco, 


572  ,  ARCUME.NIUM  1 

flit  Plularch.  inNuma.  ObcieiiimMarlcai  appcl- 
Ial)aiii  Mamcrcum,  ait  Festus.  Primus  auiem 
Pylhagoras,  liliuiu  suuin  vocavii  Mamcrcum, 
qucm  secutus  Numa,  secundus  rex  Romanorum, 
lilium  suum  nominavit  Mamercum ,  teste  Plu- 
larclio  ,  el  ex  co  Sigonius.  Marcus  crgo  pcr  cra- 
sin  itlem  esl  quod  Mamercus  sive  Maniers,  id 
cst  Mars,  ail  Sigonius  :  Qmd  tnbn  forlius ,  ail 
Scholiastes  Marci  apud  S.  llicroii. ,.</»«?«  animas 
salvure ,  qitcc  errorimi  vitics  jwlerant  intcrire  ? 
Juxla  illud  Psal.  Gl.  Do7ninus  dabitverbumcvan- 
gcUzantibus  virtutc  multa. 

Ouam  religiosus  foriisque  fuerit  S.  Marcus, 
liquel  cx  instilutione  Essasorum,  qui  primi 
fuere  Religiosi ,  et  Religiosorum  omnium  pro- 
totypi,  de  quorum  mira  sanclitate  paulo  post 
plura.  Joanues  Major  et  nonnulli  alii  censent , 
Marcum  iunic  esse  mancum  illum,  qui  ex  re- 
ligiosa  huniilitate  pollicem  sibi  iimputavit,  ne 
fieretsacerdos.  Sed  hic  fuitMarcus  Eremila.non 
Marcus  Evangelista,  ut  patet  ex  Vitis  Palrum. 

Deniquc  Romani  pracnomen  Marcus  dahant 
iis,  qui  crant  primogeniti.  Unde  Marcus  TuUius 
Cicero  vocalur,  quia  ipse  erat  primogenitus,  ut 
hotat  Aldus  Manutius  iniiio  Commentariorum 
in  lih.  Cicer.  ad  Herennium.  Sic  S.  Marcus  fuit 
primogenitus  unicequedileclusa  S.  Petro  :  unde 
ipse  de  eo  solo  dixil  :  Salutat  vos  Ecclesia,  etc. 
et  Marcas  filius  meus ,  epist.  1.  cap.  5.  in  iine. 
Quarc  ipse  ut  filius  a  S.  Pelro  hausit  tanium 
spirilum,  ardorem  et  zeluni ,  ac  exprcssa  sa- 
pieutiic  et  sanctilatis  S.  Petri  fuit  imugo  :  hanc 
enim  ei  S.  Pelrus  ceu  pater  impressit. 

Queeres,  cujas ,  quis  et  qualis  fuerit  S.  Marcus? 
Resp.  Primo ,  eum  natione  fuisse  Hohraeum  ex 
iribu  Levi.  Addit  Beda  et  auctor  Commenl.  in 
Marcum  apud  S.  Hieron.  cum  fuisic  sacerdotem 
Aaronicum. 

Secuudo ,  Tlieophylact.,  Victor  Antiochen.  et 
Euihym.  liic,  aique  ex  eis  Sixtus  Senensis  in 
Bibliolli.  Sacra  in  Marco ,  putant  Marcum  hunc 
eumdem  esse  cum  Joanne  Marco,  qui  fnit  con- 
sobriuui  Barnabae,  cum  eoque  et  Paulo  profectus 
est  ad  pricdicandum  Genlibus  ,  AcT.or.  11.  et  13. 
quem  proinde  Marcuminlelligii  Paulus  ei)ist.  ad 
Pliilcm.  elCoIoss.  k.  el  2.  Timoth.  h.  verum  dico 
Marcum  liuncalium  csse  a  Joaune  Marco  :  nam 
eodem  temporc  quo  Joan.  Marcus  adlisesitPaulo 
etEarnaba;  in  Griccia,  noster  hic  Marcus  adhic- 
sit  S.  Pelro  Roma? ,  et  i\b  eo  missus  est  pncdi- 
catum,  primo  Aquileiam,  deinde  Alexaudriam, 
utircctcex  EuselJio  et  aliis  oslendit  Baronius. 

Terlio,  Origen.  lib.  de  Recta  in  Deum  fide , 
S.  Epiphan.  haercsi  51.  et  Dorotheus  inSyilopsi, 
censent,  Marcum  fuisse  unum  ex  72.  Christi 
discipuiis.  Sed  verius  esl  contrarium ,  scilicet 
eum  post  morlcm  Christi  a  S.  Peiro  conversum 
ct  baptizatum  esse  :  nam  ipse  eum  vocal  filium 
suum  ( spiriiualcm )  ep.  1.  c.  5.  IS.  {Wcem -.Scdutat 
vos  Ecclesiaquce  est  inBabylone  (Romae)  coclccta, 
el  Marcus  fdius  mcas.  Ita  S.  liier.  Euseb.  lib.  7. 
hist,  c.  1Z|.  S.  Epiplian.  hccresi  61.  Tlieodor. 
praef.  in  Hist.  S.  Palrum,  lib.  3.  cap.  1.  Baron.  el 
alii  passim ,  qui  tradunt  S.  Marcum  discipulum 
et  comilem  fuisse  S.  Petri. 

Quarlo,  S.  August.  lib.  1.  deConsensu  Evang. 
cap.  2.  Marcum  vocal  breviatorem  Mallha-i, 
non  quod  eum  in  compendium  redegerit,  ut 
volunt  nonnulh,  sed  quod  brevius  secundum 
«iu«  acccperal  k  S.  Pelro ,  narrel  ca  quac  Mai- 


N  MARCUM. 

llj«Ea^  ioiiiiius  fusius  proscquitur.  Dixi  saepius : 
nam  sui)inde  Marcus  ul)erius  quam  Malth.eus, 
hisloriant  rei  a  Christo  gestae  enarrat,  uti  li- 
<iuet  in  narratione  negationis ,  qua  Pctrus  ter 
Christum  ne^avit ;  quoedam  etiam  clarius  quam 
Matlhieus  explicat.  Quarc  in  historiis  Christi 
enarrandis  Marcus  fusior  est  quam  Matihuius, 
sed  in  ductrinis  j^arcior.  Euit  ergo  Marcus  verus 
Evangelista ,  ajque  ac  Patriarclia  ct  Apostolus. 
Unde  Arabicns  Evangelro  Marci  ironc  lilulum 
praefigit  :  In  nomine  l'atris ,  ct  Filii,  et  Sfjiritus 
sancti,  Dci  unius  ,  Evungelium  Patris ,  Patriar- 
chce,  ApostoU  S.  Mur  ( id  esl  Domini )  Marci 
EvangeUsta;. 

Quinto  ,  Marcus  Romce  rogatus  a  Christianis 
conversis  a  S.  Pctro,  ui  sumniam  eorum  cons- 
criberet,  quae  a  Pelro  prsedicante  audierant, 
scripsithoc  Evangelium  anno  Chrisii  65.  Claudii 
Imper.  3.  ail  Euseb.  in  Chron.  paulo  antequam 
pergeret  Alexandriam  ,  ubi  Ecclesiam  Christia- 
namfundavit,  et  sanclissime  per  novemdecim 
annos  gubernavit,  ac  in  ea  discipulos  adeo 
eximios  liabuit,  ut  Essa-i,  id  est  sancti  et  pii, 
cognominati  sint.  Hi  enim  quasi  primi  Religiosi 
in  tanta  purilate,  pietale  et  sanctitate  vixerunt, 
ut  toti  orbi  cssent  admirationi ,  ceterisque  Ec- 
clesiis  essent  perfeciionis  exemplar  et  specu- 
lum ,  adeo  ut  eos  mirifice  laudet  Josephus  et 
Philo  iib.  de  Therapeutis.  Unde  S.  Hier.  et  Cas- 
sian.  Marcum  vocant  principem  ei  institutorem 
Cccnobitarum.  Videqua;  de  Essocis  dixi  Act.  5.  2. 
Atque  hac  dc  Causa  Essaci,  se  ex  Alexandria 
per  lotam  yEgyplum  ct  Tliebaidem  propagarunt. 
Unde  factum  ut  ibi  esscnt  plurima  Monachorum 
et  Anachoretarum  examina,  qui  angelicam  in 
leiTis  vitam  agebant,  idque  duravit  per  plura 
soecula  ,  ul  patet  ex  S.  Ilieronym.,  Vitis  PaCrum, 
Evagrio  ,  Palladio,  Cassiano  et  aliis. 

PorroS.  Marcus  Alexandriae  primam  Christia- 
norum  scholam  erexit,  cx  qua  lot  sancti  doc- 
torcs,  Episcopi  etMartyres  prodicre.  Mamschola 
Alexandrina  mire  lloruit  sub  Commodo  Imp. 
anuo  Domini  180.  cum  ei  praesedit  Panteenus , 
cui  successit  Clemens  Alexand.,  Clementi  Ori- 
genes,  cujusdiscipulifuere  S.  Gregor.  Thauma- 
turgus,  Athenagoras,  et  postea  S.  Athanasius, 
S.  Basilius,  Na/ianzenus,  eic.  Hi  omnes  ergo 
S.  Marci  fuere  sequaces  et  discipuli. 

Denique  S.  Marcus  apostolatus,  doctoratus  et 
Evangelislae  lauream  martyrii  corona  decoravii. 
Unde  de  eo  in  Martyrologio  Romano  die  25.  April. 
sic  legimus  :  Alexandritv  natalis  B.  Marci  Evan- 
geUstce ,  etc.  qui  pro  fide  Christi  lentus  et  funibus 
vinctus,  et  per  saxa  raptutus  graviter  afflictusest. 
Deinde  recUisus  in  carcere  primo  angeUca  visione 
confortatus ,  et  denium  ipso  Domino  sibi  appa- 
rente ,  cul  ccelestia  regnavocatus  cst  octavo  ISero- 
nis  anno,  El  Gelasius  Pontifex  in  Conc.  Rom.  de 
I.  authent.  et  apoc.  Marcus  Evang.,  inquit,  a 
B.  Petro  in  Mgyptum  direclus,  fidem  veritutis  prce- 
dicavit ,  ct  gloriose  consummaoit  martyrium.  Sic 
et  Nicq^hor.  ,  Metaphrastes,  Procopius  et  alii. 
Corpus  S.  Marci  Alcxandria  ii  mercatoribus 
translatum  cst  Veneiias  anno  Domini  827.  ubi 
summa  religione  colitur,  adeoque  senatus  in- 
signia  S.  Marci,  pula^  lconem,  pro  slemmate 
usurpat,  atque  cum  quippiamimperat  velman- 
dat,  asserit  S.  Marcum  id  mandare. 

Quaeres  Secundo  ,  qua  lingua  Evangelium 
conscripsit  Marcus,  Lalina    an   Grzeca?  Mulii 


ARGUMENTUM 

ccnsent  enm  Laiina  scripsisse.  Et  ratio  videlur 
clara  :  Marciis  cnin)  scripsit  Rom^  I\omanis,  ex 
S.  Pclri  JJ)idcni  pradicanlis  orc;  ergo  paritcr 
scripsit  lingiia  Roniana,  piila  Latiiia.  (Jriecain 
enini  Ilonianinon  iiilclltixisseiil,  nli  mullis  pro- 
batBaronius  anno«fJliristi  65.  Licelenini  S.  Cliry- 
sost.  in  Marcum,  asseral  Marcum  Kvangelistam 
scri[)sisse  in  TEgyplo,  tamcn  rionnc  eum  scrip- 
sisse  asserunl  S.  Hier.,Eusei).,Clemens,  S.  Lpi- 
plian.  el  alii  passiin;  alqne  auctor  commenl.  in 
Marcum  non  liiit  S.  Clirysost.  ut  inlcrius  oslen- 
dam.  Iia  Syrns,  qui  in  iine  Evangelii  S.  Marci 
liajc  discrle  addil :  Finit  Evangelium  sanclum, 
EvangeUum  Murci,  quod  locutus  est  et  cvangc- 
lizauit  llomiE  rvmane.  Idem  docet  S.  Damasus 
Pontifex  ( vd  quisfiius  est  auctor  )  iuilio  lib.  de 
Ilomauis  Poniif.  in  Viia  S.  Petri,  quoe  ponilurad 
iniiium  lomi  primi  Conciliorum.  Idem  salis  in- 
sinuat  S,  Crcg.  Nazianz.  in  Carm,  quo  recenset 
catalogum  S.  Scriplurte  ,  dum  EvaugcJisLas  per 
Uuguas  ct  nuliojics  ita  parlitur  : 

Matllixus  Cliristi  Het^raeis  miracula  scripsit  , 
Ausonibus  Marcus  ,  Lucas  at  doctus  Achivis  , 
Cuuctis  Joauncs,  penetraus  ccelestia  nientc. 

Ex  advcrso  Marcum  grcxce  scripsisse  diserte 
asscritS.  Hieron.  pncfat.  inEvangelinm.  Denovo, 
ait,  toquor  testamento ,  quod  Gra;cum  esse  non 
dubium  cst ,  excepto  Apostolo  Matlha^o ,  qui  pri- 
mus  in  Juda'a  Evangelium  Chrisli  Ilebraicis  litte- 
ris  cdidit.  Addilquc  seliac  decausajussu  Damasi 
veierem  Vulgatam  versionem  Lalinam  novi  les- 
tamenti,  ac  consequenter  et  Evangelii  S.  Marci, 
correxisse  secundum  Grajcum  aulogpaphum. 
Idem  expresse  docet  S.  August.  lib.  1.  de  Con- 
sensu  Evangeliorum,  c.  2.  Matlhceus ,  ait,  Ile- 
hrcco  scripsisse  perhibctur  ctoquio,  ceteri  Grceco. 
Idem  fuit  commtinis  velerum  et  recenliorum 
sensus,  ut  Chrisliani  Drulhmari,  qui  lloruit 
annoChristi  800.  Jacohi  Clirysopolilani ,  Maldo- 
nali  pivcfat.  inMallhccuni,  FrancisciLuc,  hic, 
Genebrardi  in  Cliixmolog.  ad  annum  Christi^i. 
quem  audi  :  Marcas  Evangelista  Aquitei(U  [qucv 
sccunda  lloma  quondam  diccbalar)  roganlibuslio- 
rr.unis  suuvi  Evangetium  conscripsil  grcece,  sive 
etiam  tatinc ,  ut  volunt  llodulpli.  et  Armacanus. 

Idem  suadet  ratio  :  nam  S.  Marcus  scripsit 
Evangclium  iiurus  Alexandriam,  ut  illud  ibi 
prcedicarcl  :  Alexandrini  autcm  lunc  loqueban- 
lur  gra'cc.  Alexandria  enim  condila  et  dicia  est 
abAlexandro  Magno,  qui  fuii  MaccdoctGrjecus. 
Ouocirca  S.  Alhanasius,  S.  Cyrillus,  Theophilus, 

Clemens  AlexandrinusccteriqueAlexandiunisua 
groece  scripscrunt.  Ergo  Marcus  Grreca  liiigua 
scripsil.  niirsuin  Mnrcus  pcritior  erat  lingUcX' 
GrjECJC  quam  Lalina:.  Undc  el  Gr.ccus  texlus  in 
ejus  Evangclio  poliiior  et  cleganiior  est  qiiaui 
Lalinus  :  iiam  Judcei  vicini  Givcciae  ,  ac  subjecti 
Alexandro  Magno  et  Givccis,  Groecam  linguam 
perdisccbant,  non  ita  Latinam  ;  uipote  ii  Roma 
clLatitiis  semoli.  Addc,  :  Gneca  lingua  lunc  la- 
lissimc  patcbat,  utailCiccro  :  adco  ntllomani, 
praestrtiiii  patricii  et  honcstiores  ,  Grcecamcal- 
lcrent,  imo  lilios  suos  Alhenas  mitterent,  ui 
Grcecam  sapienliam  et  eloquentiam  perdisce- 
rent.  Marcus  autem  Evangclium  hoc  scripsii 
Romanis,  non  plcbeiis  ,  sed  patriciis  et  nobili- 
biis,  uii  eranlS.  Clcinens  ,  S.  Pudcns  ,  S.  Torpes. 
Audi  Clemenlem  Alexand.  in  ep.  1.  S.  Petri 
(exlai  lom.  6.  Biblioih.  S.  Palrum  iii  edit.  Pari- 


LN  MARCUM.  blZ 

siensi).  Marcus,  \n(\ml,  Petri  seclator ,  pra;di- 
cante  Pctro  Evangelium  palam  lioma,  coram 
quihasdam  Ccesarianis  equilibus ,  ctmulla  Citriili 
lestimonia  fxroferenle,  pclilus  ab  cis,  ut  passenl 
qace  dicebanlur,  meinorioi  connnendare ,  zcripsil 
ex  iis  qua'  a  Pelro  dicta  sunt,  Evangetiam ,  quod 
secundum  Marcum  vocatur,  elc.  Simili  modo 
S.  Paulus  epistolam  ad  Piomafios  scripsitgrcece, 
uti  ostcndi  procemio  in  illam  epistolam. 

Denique  S.  Marcus  cum  S.  Petro  versatus  fuit 
Antiocliiie,  ubi  prinuim  discipuli  Chri-sti  dicli 
sunt  Christiani  :  Anliocbiae  autem  loquebantur 
graece.  Unde  S.  Chrysost.  qui  fuit  Antiocbenus  , 
prfcdicavil  et  scripsit  jrrjece.  Qnare  Grceca  lin- 
gua  S.  Marco  usitatior  fuit  quam  Latina  ,  ac  fortc 
Grajca  ei  fuit  vernacula.  Licet  enim  AposioH  1 1 
priiui  fideles  acceperint  doi'.um  lingnarum  in- 
fusum  a  Spiriiu  sancio,  tamen  illud  acceperunt 
ad  sufricienliam,  iion  ad  elegantiam  ;  quare  lin- 
gua  sibi  propria  vel  vcrnacula  melius  et  elegan- 
lius  loquebaniur,  v.  g.  llcbraica  vel  Graeca  . 
quamextera,  velaliena,  v.  g.  Laiina,  Illyrica  , 
Germanica. 

Utramquc  senientiam  conciliabis,  si  dicas , 
S.  Marciim  utraque  lingua,  scilicct.Graxa  et 
Lalina  ,  scripsisse  Evangcliiun  ,  uti  censet  Ge- 
nebrard.  anno  Domini  [\h.  et  noster  Barradiiis 
loiu.  1.  lib.  1.  c.  19.  ac  Possevinus  in  Biblioth. 
in  Marco.  Audi  Petrum  de  Natal.  Aquilinum 
Episc.  in  Catalogo  Sanctorum  lib.  h.  cap.  Sfi. 
Petrus ,  ait,  Marcum  Aquitciam  Protoepiscopum 
dcstinavit ,  ibi  Evangclium  suum  quodcdias  Roviw 
Latinis  liltcris  conscripserat ,  iterum  Grcvco  eto- 
quio  exaravit ,  quod  usque  hodie  in  Aquileiensi  Ec- 
ctesia,  cum  sede  cburncain  qita  srdens  iltud  scrip- 
serat,  demonslralur.  Idem  censellladrian.  Finus 
lib.  6.  Flngclli  Jud.  cap.  80.  et  Bellarm.  lib.  de 
Vcrb.  Dei,  cap.  7. 

Porro  ccnsent  nonnulli  autographum  Marci 
Latinum,  injuriatemporum  periisse,  sicut  periit 
Evangelium  Hebraeum  S.  MatthaH.  Vcrum  hoc 
difficile  cst  crcdilu.  Quomodo  fMiim  Ecclesia 
Romana  tam  fida  fideiet  sacrorum  codicum  cus- 
los,  ac  primis  illis  Marci  temporibus  usquc  ad 
Constaiitinum,  zelo  rcligionis  ardcnlissima  et 
constantissima,  permisisset  tantum  thesaurum 
sibidicatuminlercidere?  Uli(|uequae  aliena  tain 
accurale  servavit,  sua  non  perdidit,  ncc  prodidit. 
Ilane  toi  codiccs  Evangel.  S.Marci ,  quos  nobiles 
Romaniceierique  Itali  a  Peiro  et  Paiilo  adChris- 
tum  convcrsi  ceriatim  sibi  describi  curabani, 
ad  unum  omnes  intcriere,  ut  ne  unus  qnidem 
supcrsit?  Quare  verisimilius  dicemus  ,  Marcuni 
primitus  grsece  scripsissc,  ob  causasjam  dic- 
tas  ,  sed  illico  vcl  per  se,  vel  per  aliquem  suum 
interprclem,  Grascum  in  Laiinum  convertisse. 
et  utrumquc  Romanis  iradidisse,  uti  S.  Pauhis 
scripsit  epistolam  ad  Roiuanos  grsece,  sed  eam 
dcm  a  lertio  scribat;iinterprelc  suoconversam 
in  Latiiuim,  misil  ad  Romanos  ,  uli  dixi  prooem. 
in  illam  epistolam.  Ratioest,  Prima,  (luiaS.  Ilie- 
roniclS.August.  ainrmanl  Marcum  grocce  scrip- 
siss<:! ,  non  laline.  Unde  Latinam  vcrsioncm 
juxla  Griccum  jussu  Damasi  correxil  S.  Ilieron. 
Sccunda,  quia,  ul  recle  adverlit  Bellarni.  lib. 
deScripl.  Ecchs.  in  Marco  ex  collalione  lextus 
Gro-ci  el  Latini  conslal,  I.aiinam  velerem  ei 
Vulgatam  editionem,  tam  MalthaM  quam  Mar^i 
ex  (iroeca  editionc  translaiam.  Idem  pluribus 
exemplis  probalFranc.  Lucas  hic  :  quibus  adde  . 


574 


ARGUMENTCM 


I.alinum  Marci  intprpretcm  graecizare ,  ul  cum 
cap.  5.  2.  ail  :  lit  couvcncrunl  vitiUi ,  ita  ut  non 
rapcTct  nequc  ad  januam  :  quoil  obscurc  lalinc 
cx  Graeco  iranslalum  cst,  qui  ciare  ct  ornatc  sic 

habct  '.  wjTc-  ///;xeTi  ;^w:eiv /t/ioe  ri  7:^65  •:t,v  ^iica.v ,  itl  CSt 

iit  non  capcrcnt  (turbam  amiuMitcm)  ncque  illa 
quic  adjanuain  crant  loca.  Etc.  /j.  10.  Et  cum  csset 
singrularis  ,  graecc  clarc  xaTa//6vK;,  id  cst  solus.  Et 
c.  7.  V.  17.  18.  20.  Quai  de  liomine  exeunt,  illa  com- 
jnunicant  homincm  ,  graecc  zotvoi,  idestcommu- 
iicm  faciunt,  hoc  cst,  immundum  rcddunthomi- 
ncm  :  Hcl)ra'i  cnim  immundavocant  communia, 
quibus  scilicetcommuniicr  ctpromiscucomncs 
f^tiam  immundi  utuniur.  Sic  c.  1.  hl.  tiiaf»;/ii?Etv, 
adverbum  vcrlit,  dljjamare,  pro  divulgare.  Sic 
c.  15.  hl.  7T,;o5ioo«Tov  ad  verbum  vertit  cmtc  sabbci' 
tnm,  id  cst  profestum  sal)])ati,  vel  vigilia ,  puta 
Parascevc  ,  aut  pridie  sabbali. 

Venctiis  rcligiose  scrvatur  Evangelii  S.  Marci 
auiographum  ,  s(!d  ob  vctustatcm  in  co  lilter.c 
ita  corros.x  ct  cxcsae  sunt ,  ut  lcgi  ncqucant.  Id 
mihi  Komse  inquirenti,  Vcnctiis  pcrscripscrc 
nonnuUi  viri  gravcs  ,  qui  idipsum  studiose  in- 
vestigarunt,  hancquc  apud  Venctos  cssc  tradi- 
lioncm  asscruerunt.  Fcrunt  Evangclium  hoc 
Aquileix  a  S.  Marco  conscriptum  ,  et  rclictum, 
indcque  Venctias  translatum  :  cum  enim  Attila 
rex  Hunnorum  Aquilciam  pcr  triennium  obscs- 
sam  ccpit ,  vastavitquc ;  tunc  multi  Aquilcicnses 
Attilam  fugicntes  ,  conccsscruut  ad  vicinas 
Adriatici  maris  paludcs,  ibiquc  Venetias  admi- 
rabilioperccondiderunt,  sub  annumDomini/i52. 
ait  Baron.  Porro  vir  gravis,  Canonicus  S.  Marci 
Vcnetiis,  qui  cjiis  reliquias  in  manu  habet, 
ideoquc  oculatus  tcstis,  mco  rogatu,  hac  dc  rc 
sludioseinquircns  ,  hisce  diebus  rescripsit,  au- 
tographum  hoc  S.  Marci  Groeca  lingua  essecon- 
scriptum,  ac  Aquilcia  Venetias  dclatum  fuisse 
anno  Chrislil/i72.  Quarcgroecc  vidcturprimitus 
a  S.  Marco  editum. 

Scripsit  hac  dc  rc  dissertationem  ad  Magnum 
Helruriac  Ducem  Paganinus  Gaudentius ,  Profcs- 
sor  Pisanus,  in  quo  contendit  S.  Marcum  pri- 
mitus  latinc  Evangelium  scripsisse  Piomse , 
deindegrsece  Aquileioe,  sedLalinum-evanuisse  : 
quod  enim  modo  extat  Laiinum  S.  Marci  Evan- 
Kelium,  cx  Gnccocsse  translaluni.  Addit  Romce 
olim  niagnum  fuisse  usum  linguac  GrEccai,  lum 
quod  mulli  senatorcs  aliiquc  cam  discercnt, 
lum  quod  miiUi  Graeci  Romam  confluerent.  Id 
Uquet  ex  gravissima  qucrcla  Satyr*  3.  Juvena- 
lis,  cui  propterca  ait  se  odisse  Romam,  quod 
Gncca  esset  urbs  : 

Noi)  possum  ,  inquil ,  ferrc  ,  Quiritcs 
Graecim  urbem  ,  quamvis  quota  porlio  f.Tcis  AcliiEX? 
Jam  pridem  SjrusiiiTiberim  conduxilOro.-iles. 

q.  d.  Mulli  Syri  connucban|  Romam.  Citat  Da- 
masum  lib.  de  Vitis  Ponlificum  in  Vita  S.  Petri , 
ubi  Evangelistas  ait  scripsisse  latine  (  notans 
Marcum  )  gr.-ece  el  hebraicc.  Verum  notum  est 
hunc  librum  non  csseDamasi,  sed  Anastasii 
Bibliothecarii,ait  Bcllarm.  lib.  deScript.  Eccles. 
io  Damaso,  Quod  vero  addit  Paganinus,  S.  Pe- 
irum  Romanis  praedicassc  graccc,  S.  Marcum 
vcro  ejus  intcrpretcm  ea  vcrtisse  laiine,  para- 
•Joxum  vidciur,  ac  fidem  exccdcrc ,  uti  annota- 


IN  MARCUM. 

vit  Haronius.  Porro  alia  erant  inicrpretis  officia, 
uti  dixi  1.  Corinth.  12.  v.  10. 

Porro  Syri,  ut  testalur  Guido  Fabricius  in 
praefalione  novi  Tcstamenti  Syriaci,  asserunt 
Marcum  scripsisse  latine,  Latinumque  Evange- 
lium  Vcnetiis  asservari  aiunt,  praeterea  eum- 
dem  ipsum  Marcum  lingua  patria ,  id  est 
GaliliTa,  sive  Syra,  Iransiulisse,  non  modo 
Evangelium  suum,  sed  etiam  ceteros  omnes 
novi  Testamenti  libros. 

Verum  hoc  diflicile  est  creditu  :  nam  liuju» 
editionis  nullaextat  mentio  apud  Clem.  Alexan- 
drinum,  Origen.,  Euseb.,  Athanas.,  Epiphan. , 
Cyrillum,  Theodor.,  S.  Hieron.  aliosque  Patres, 
quivel  Syrifuerunt,  velinSyria  etyEgypto  vixc- 
runt,  ac  de  variis  S.  Script.  cditionibus  exacte 
disseruerunt,  aut  eas  accurate  periractarunt. 
Quae  editio  Syriaca  novi  testamenti  S.  Marco 
videtur  posterior.  Ita  Bellarm.  Hb.  2.  de  Vcrbo 
Dei  cap.  h. 

Denique  S.  Marci  Evangelium  semper  habitum 
fuit  Canonica  Script.  excepto  ult.  cap.  de  quo 
nonnulli  olim  dubitarunt  testc  S.  Hier.  ep.  150. 
ad  Hedibiam  q.  3.  eo  quod  in  eo  inscrta  forem 
qurcdam  manicheeismum  redolentia ,  qua;  re- 
citat  S.  Hieronymus,  lib.  2.  contra  Pelag.  anle 
medium.  Erantquc  hicc  :  Et  illi  salisfaciebant  di- 
ccntes  :  Sceculum  istud  iniquitatis  et  incredulitatis 
substantia  est ,  quce  non  sinit  pcr  immandos  spi- 
ritus  veram  Dei  apprenhendi  virlulem  :  idcirco 
jam  nunc  revocajusliliam  tuam.  Verum  liaecjam 
sublata  sunt.  Unde  de  ejus  fide  ex  Conc.  Trident. 
scss.  4.  dubitare  non  licet.  Vide  Bellarm.  lib.  1. 
de  Verbo  Dei  cap.  16. 

Nota.  Marcus  totus  rei  narrandae  intendit : 
unde  non  curat  rei  gestaj  ordinem ,  sed  prius 
facta  poslerius  enarrat,  et  vice  versa.  Audi 
S.  Hieron.  Prsefal.  in  Matth.  Secundus ,  ait ,  Mar- 
cus  interpres  ApostoU  Pelri,  et  Alexandrince  Ec- 
clesice  primus  Episcopus,  qui  Dominum  quideni 
Salvatorem  ipse  non  vidit,  sed  quce  magistrum 
audierat  prcedicantem ,  juxta  fidem  magis  gesto- 
rum  narravit  quam  ordincm. 

Extat  tom.  2.  S.  Chrysostomi  Comment.  in 
S.  Marcum ,  qui  Hcet  ingenio,  eruditione  ac 
pielatc  non  careat ;  genio  tamen,  stylo,  sub- 
tilitate  et  judicio  S.  Chrysostomi  carere  videtur. 
Unde  Bellarminus  deScripL  Eccles.  inChrysost. 
Commentaria  ,  ait  in  Marcum  sine  dubioChry- 
sostomi  non  sunt,  sed  alicujus  simplicis  mona- 
chi,  qui  fratribus  suis  Evangelium  explicabat, 
ut  consiatexhom.  ch.  89.  ct  aliis. 

Scripsit  peculiariter  in  S.  Marcum  cx  veterum 
Commentariis  Victor  Antiochcnus,  priscus  auc- 
tor,  quem  ex  Gra^co  in  Lalinum  convertit  noster 
Theodorus  Peltanus. 

Auctor  Commcnt.  sive  Scholiastcs  in  S.  Mar- 
cum  apud  S.  Hieronymum ,  muUa  elegante^r  el 
pie  concinnat ,  scd  non  cst  S.  Hicrou.  ncc  enim 
ejusstylum,  doctrinam,  gravitatem  assequitur 
ct  adajquat :  oslcndit  cnim  se  neque  Grapcae  lin- 
gutc,  neque  Hcbraicoc  fuisse  peritum,  etin  cx- 
plicaiione  cap.  l/i.  ct  15.  multa  scribit  inepta  ct 
falsa  ,  uti  observavit  Bellarm. 

Pauca  hic  notanda  occurrunt,  quia  pleraque 
jam  dicta  sunt  in  Matth.  ibi  inveniet  ca  Lcctor 
locis  ubique  ad  marginem  annotalis.  Hic  ergo 
brcvis  ero. 


67» 

SANCTUM 


JESII  CPIRISTI  EVANGELIUM 


SECUNDUM  MARCUM. 


T^B^o^S" ~ 


CAPUT   PRIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIMO,    DESCRIBITUR    JoANNIS  BAPTISTiE    PR^EDICATIO,    ET  VIT^    AUSTERTTAS.    SeCUXDO  , 
V.  9.  CHRISTI  BAPTISMUS,  JEJUNIUM  ET  TENTATIONES.  TeRTIO  ,  V.    I^.  ClIRISTI  PR>EDI- 

CATio  AC  vocATio  Petri ,  AndrrvE,  Jacobi  et  Joannis.  Quarto,  V.  23.  d;emoniaci 

CURATIO,  AC  VERS.    3o.  SOCRUS  PeTRI  rCBRIClTANTIS ,  AC  ALIORUM  PLURIUM  SANATIO. 
QuiNTO,   V.  /jO.  LEPROSI  MUNDATIO. 

?nitium  Evangelii  Jesu  Clirlsti,  Filii  Dei,  1.  sicut  scriplum  est  in  Isaia 
(proplieta  :  Ecce  ego  niitto  aiigelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  prae- 
jparabit  viam  tuam  ante  le.  3.  Vox  clamantis  in  deserto  :  Parate  viani 
jDomini,  reclas  facitcsemitas  ejus.  l\.  Fuit  Joannesindescrto  baptizans, 
,et  praedicans  baptismum  poenitentite  in  remissionem  peccatorum.  5.  Et 
jCgrediebatur  ad  eum  omnis  Judaeae  regio,  et  Jerosoiymilae  universi,  et 
^baptizabantur  ab  illo  in  Jordanis  flumine,  confitentespeccata  sua.  6.  Et 
erat  Joanncs  vestitus  pilis  cameli,  et  zona  pellicea  circa  lumbos  ejus,  et  locustas  et  mel 
silvestre  edebat.  Et  praedicabat  dicens  :  "7.  Venit  fortior  me  post  me  :  cujus  non  sum  dig- 
nus  procumbens  solvere  corrigiam  calceamentorum  ejus.  8.  Ego  baptizavi  vos  aqua,  ille 
vero  baptizabit  vos  Spiritu  sancto.  9.  Et  factum  est  :  in  diebus  illis  venit  Jesus  a  Nazareth 
Galilaeoe  :  et  baptizatus  est  a  Joanne  in  Jordane.  10.  Et  statim  ascendens  de  aqua,  vidit 
calos  apertos,  et  Spiritum  tanquam  columbam  descendentem ,  et  manentem  in  ipso. 
II.  Et  vox  facta  est  de  coelis  :  Tu  es  fiiius  mcus  dilectus,  in  te  complacui.  12.  Et  statim 
Spiritus  expulit  eum  in  desertum.  i3.  Et  erat  in  deserto  quadraginta  diebus,  et  quadra- 
ginta  noctibus  :  et  tentabatur  a  Satana  :  eralque  cum  besliis,  et  angeli  ministrabant  illi. 
I  [\.  Postquam  autem  traditus  est  Joannes,  vcnit  Jesus  in  Galilaeam,  pixedicans  Evangelium 
regni  Dei,  i5.  et  dicens  :  Quoniam  implctum  cst  tempus,  etappropinquavit  regnum  Dci  : 
pocnitcmini,  et  credile  Evangelio.  16.  Et  pra^lcriens  secus  mare  Galilaea3,  vidit  Simonem, 
et  Andream  fratrem  ejus,  mittentes  rctia  in  mare  (erant  enim  piscatores)  17.  et  dixit  eis 
Jesus  :  Venite  post  me,  et  faciam  vos  fieri  piscatores  hominum.  18.  Et  protinus  relictis 
relibus,  secuti  sunt  eum.  19.  Et  progressus  inde  pusillum,  vidit  Jacobum  Zebedaei,  ct 
Joannem  fratrem  ejus,  et  ipsos  componcutes  retia  in  navi  :  et  statim  vocavit  illos.  20.  F.t 
rclicto  palrc  suo  Zebedoe.o  in  navi  cum  mcrcenariis,  sccuti  sunt  cum.  21.  Et  ingrediuntur 
Capharnaum  :  ct  statim  sabbatis  ingressus  in  synagogam,  doccbat  cos.  22.  Et  stupebant 
super  doctrina  ejus;  erat  enim  docens  eos,  quasi  potestatem  habens,  et  non  sicut  Scrilne. 
23.  Et  erat  in  synagoga  eorum  homo  in  spiritu  immundo  :  et  exclamavit,  i[\.  diccns  : 
Quid  nobis  et  tibi,  Jesu  Nazarenc  :  venisli  pcrdere  nos?  scio  qui  sls,  Sanctus  Dei.  25.  Et 
comminatus  est  ei  Jesus,  dicens  :  Obmutesce,  et  exi  de  homine.  2G.  Et  disccrpcns  euin 
spiritus  immundus,  et  exclamans  voce  magna,  cxiit  ab  co.  27.  Et  niirati  sunt  omncs,  ita 


576  COMMKNTAniA  IN  MARCUM.  Cap.  L 

ut  conquirercnt  iutcr  se  diccntcs  :  Quidnain  cst  hoc?  quaenam  doctrina  haec  nova?  quia  la 
potestale  etiani  spiriLihus  inimundis  impcrat,  et  obediunt  ci.  a8.  Et  proccssit  rumor  ejiis 
statim  in  omncm  rcgioncm  Gahlaeaj.  29.  Et  protinus  egrcdicates  dc  synagoga,  venerunt  ia 
domum  Simonis  ct  AndrcaD,  cinn  Jacobo  el  Jo;miTc.  3o.  Deciimbebat  autem  socrus  Simo- 
nis,  febriLiLJus  :  et  statim  dicuuL  ei  (k  iUa.  3iu  Et  acccdens  devavit  eam,  apprelicnsa 
manu  ejus  :  et  continuo  dimisit  eam  febris,  et  ministrabat  eis.  32.  Vespere  autem  facto 
cum  occidisset  sol,  afferebant  ad  eum  omncs  male  habcntes,  et  da;monia  habenlcs  :  33.  et 
crat  omnis  civitas  congregata  ad  januam.  34-  Et  curavit  multos,  qui  vexabantur  variis 
languoribus,  et  da^monia  muUa  ejiciehat,  et  non  sinebat  ea  loqui,  quoniam  sciebant  euni. 
35.  Et  diUiculo  valdc  surgens,  cgrcssus  abiit  in  dcsertum  locum,  ibiquc  orabat.  3().  Et 
prosecutus  cst  eum  Simon,  et  qui  cum  iHo  erant.  87.  Et  cum  invcnisscnt  cum,  (hxerunt 
«>i  :  Quia  omnes  quaerunt  te.  38.  Et  ait  iUis  :  Eamus  in  proximos  vicos,  et  civitates,  ul  et 
ibi  pra}dicem  :  ad  hoc  enim  veui.  39.  Et  erat  praidicans  in  synagogis  eorum,  et  in  omni 
Gahlaea,  et  dsemonia  ejlciens.  4o.  Et  vcnit  ad  eum  leprosus  dcprecans  eum  :  el  genu  flexo 
dixitei  :  Si  vis,  poles  me  mundare.  4i-  Jesus  autem  miscrtus  ejus,  extendit  manum  suam  : 
ct  tangens  eum ,  ait  iUi  :  Volo  :  Mundare.  4^-  Et  cum  dixisset,  slatim  discessit  ab  eo 
lepra,  et  mundatus  est.  43.  Et  comminatus  cst  ci,  statimque  ejecit  illum  :  44-  et  dicit  ei  : 
Vide  nemini  dixcris  :  sed  vade  :  ostende  te  principi  saccrdoLum,  et  offcr  pro  cmundatione 
tua,  quae  preecepit  Moyscs  in  testimonium  illis.  45.  At  ille  egressus  coepit  praedicare,  et 
difiamare  sermonem,  ita  ut  jam  non  possct  manifeste  iutroirc  in  civitatcm,  sed  foris  in 
desertis  locis  cssct,  et  convenicbant  ad  eum  undique. 


1.  Initium  Evangkui  Jf.su  Ciiristi,  Filh  Dei, 
SJCUT  scr.iPTiJM  EST  IN  IsAiA,  clc.]  Mulli  aiite  siciU 
ponunt  punclum ,  censentes  to  inilium  Ecan- 
n^clii,  ctc.  cssc  titulum  libri.  Vcrum  ha;c  verba 
non  esse  titulum,  scrt  initium  et  proojmium  libri, 
palet  ex  nomiHO  iniiiam;  quia  haec  vcrba  pen- 
(tent  a  -c>  sicui  scrifjiaiacst,  etc.  quare  ante  sicut 
poncndnm  csi  comma,  non  punctum.  Vox  crgo 
Kvan^elii  hic  non  significat  scripluram  Kvan- 
gelii,  quam  scrlpsil  Marcus,  ut  siguificat  cum 
i\\c\im\sjivnngclinm  Marci;  sed  significat  prajdi- 
cationcm  Rvangelicam  Jcsa  Ciiristi,  ut  sequitur. 
Sonsus  igiuir  est,  q.  d.  Evangelica  Chrisli  prai- 
di(j;Uio  inii.iuni  habuil  tale,  qualcprajdixitlsaias 
et  Malaciiias;  scilicet  prcedicationem  .Toannis 
Hapiistas,  ejusque  tcstimonium  de  Christo : 
Joannc.'»  cnim  coepit  pricdicarc  regnum  coeio- 
rum,  Chrisli  preedicalione  ct  morte  reseran- 
dum.  Liidc  ipse  suos  ad  pumiicuiiam  induxit, 
ul  pcr  eam  capaccs  fiercnt  graiice  Christi  et 
rcgni  Cfclorum  diccns  :  Pa'nil<:nliam  agile  :  ap- 
propin(iuavU  enim  regnuni  calorum.  Haec  ergo 
fjus  pr^jedicatio  hiit  inilium  Evangclii,  id  est, 
pracdicationis  EvangcliciC  inchoataj  a  Joanne,  et 
porlicicndic  pcr  Cliristum.  Moscs  cnim  et  lex 
velns  pricdicabant  ct  promittcbant  terram  pro- 
missam,  lacie  ct  mclic  manautcm,  si  Judaei  Dei 
mandatis  parcrent:  Cliristus  vero  et  lex  Evan- 
gclica  praulicati  promitlilquo  rcgnum  ca'lorum, 
si  homines  de  peccaiispoenilcant,  clChrisli  mau- 
data  obscrvcnt.  Prcedicatio  ergo  p(cnilcnli;«, 
quam  fccit  Joanncs,  fuit  pra^paralio  ct  initiuri: 
piicdicationis  Evangelica;,  quam  fccit  Cluislus 
cvangelizaus  regnum  cudorum. 

Kota.  Matlhaus  ct  JoanncsEvangelinm  ordiun- 
tur  a  Cin-isto  ipsc;  scd  Joanncs  a  divina,  Mal- 
ilucus  ab  humana  Christi  generalionc.  ISfarcus 
vero  ct  Lucas  illud  auspicauiur  ii  Joannc  Bap- 
lista;  sed  f.ucas  a  Joannis  nalivilale;  Marcus  au- 
icra  a  Joaunis  prfedicationc. 

2.  SicuT  scniPTrM  Ksr  n  IsAi.A  pr.ornKTA:  Eccf, 

r.(;0  MITTO  A.NGUI.CM    MI.UM   AXTK  rAClEll  TU.\..\I ,   QVl 
>t.Cl'AP.AUT  VIAM  TUAM  A.NTE  TE. 


3.  VOX  CLAMANTJS  IN  DESEBTO  :  PABATE  VIAM 
DOMIM. 

Prior  sentcntia  v.  2.  est  Malachise  cap.  3.  v.  1. 
posterior  est  Isaise  cap.  ZiO.  3.  Unde  (ira^ca  ba- 
bent  v.  2.  Sicut  scriplum  est  in  Proplictis ,  scili- 
cet  Malacliia  et  Isaia;  sed  Latina  Vulgata,  ac 
Graeca  nonnulla ,  item  Syrus  et  Arabicus  ha- 
bcnt,  Stcut  scriptum  est  in  Isaia  Proplieta  ,  et  ita 
Grascos  olim  legi&se  docet  S.  Hieron.  lib.  de  Op- 
timo  geuere  interprel.  Script, 

Dices,Cur  Marcus  solum  Isaiam  citat,  non 
Malachiam?  Rcsp.  Quia  potior  hic  cst  Isaias  : 
nam  vox  Joannis  in  dcserto  clamanlis  :  Pceniten- 
tiam  agite ,.  crat  inilium  Evangelii,  id  est,  Evan- 
gelica^  prsedicalionis  CluTsii :  scd  quia  Malacliias 
indicat  hanc  Joannis  voccnij  non  ab  homine, 
sed  a  Deomissam,  proplcrea  Marcus  pra-misii 
verba  Malachia;,  ul  per  illa  excitet  aUentionem 
lectori  s ,  ad  vencrandam  ct  capcssendam  vocem 
Joannis  ab  Isaia  praenuntiatam.  Adde ,  idcm  in 
re  dicere  MalaChiam  cum  eo  quod  dicit  Isaias: 
nam  angelus  missus  a  Deo  ad  praeparandam 
viam  Christo  non  alius  fuit  quam  Joannes  vocc 
sua  clamans,  prae  dicansque  pa-nitentiam,  qusB 
corda  hominum  praspararet  ad  Christi  praedica- 
lionem  et  gratiam.  Eslergo  hocunumquasi  duo- 
rum  Prophctarum  idemquc  oraculum,  eodem- 
(fue  sensu  de  uno  eodemque  Joannc  prolatum, 
licct  aliis  et  aliis  verbis,  qua?  se  mutuo  confir- 
mant  el  explicant.  In  Isaiae  crgo  oraculo  reipsa 
continotur  oraculum  Malachia; ;  quod  enim 
})roedixit  Malachias ,  ideni  clarius  et  pressiiis 
aliis  vcrbis  prajdixit  Isaias.  Haec  ergO'  est 
causa  cur  Marcus  hiCj  ceterique  EvangeUstaj 
ct  Apostoli  ,  cum  duos  Prophctas ,  vcl  duas 
plurcsque  scntcntias  ejusdem  lii)ri  vcl  diversi 
evotori  lcstamento  citant,  quasi  unum  idcmqne 
teslimoniimi  cii.ent,  utpatctl.  Pclri  2.  7.  collato 
cum  psalm.  117.  22.  et  Isaiic  8.  I/4.  Item  1.  Co- 
rinth.  15.  5.1.  colhuo  cuni  Isaia;  c.  25.  v.  8.  et 
Osccr.  13.  vcrs;^  l't.  Causa,  inquam  ,  cst,  (fuod 
nna  scntcntia  alicram  confirm('t  ct  exphcei, 
adcoque  reipsa  iiiem  dical  quod  altera  :  quare 


CO.MMENTARIA  IN 

iilraquc  noii  tani  du.-c,  quain  una  eadcmquc  in 
re  senlcnlia  essc  vidclur. 

Kdiqua  quse  hic  dc  Joanne  dicuniur  cxi)licui 
Mallli.  3.  3.  elcap.  11.  v.  10.  ac  Malacii.  3.  1.  cl 
Isai*  c.  /»0.  3.  quarc  illa  liic  non  repclain,  nec 
audiam  illud  vulgo  jaclalum,  CraniOe  recoclu. 

U.  Fl  IT  JOA.NNES  IN  DKSKRTO  R.\PT1ZANS  ;  KT  VW.V.- 

DiCANs  nAPTiSMUM  poENiTENTi/E  (id  cst,  cxcitando 
homin(!s  ad  ixjenilcntiam ,  ut  per  eam  dispone- 
icntur)  iN  (ad)  hemissionem  peccatoucm.]  Acci- 
I)icndam  a  Cliristo  ejusquc  baptismo,  qui  cral 
I)erfeclio  et  consummatio  baptismi  Joannis. 
Cliristus  enim  quasi  rex  ccelorum,  pnedicabat 
regnum  sua  gratia  accipiendum ,  cujus  prima 
pars  est  rcmissio  peccatorum,  quam  prsestat 
Cliristi  baplismus :  utpote  Chrisli  spiritu  ct  gra- 
tia  instruclus  et  quasi  animatus, juxta  illud  Joan- 
nis,  Ego  baptizo  vos  aqua  in  pccnilenliajn  :  qui 
autevi  postvieventaras  esl  ,Q\c.  ipse  vos  baptiza- 
bit  Spirilu  sanclo  et  igne,  Matth.  3.  Quod  rcpelit 
hic  Marcus  v.  8. 

12.  EtSTATIMSiMRITUS  EXPULIT   (griece,    szSa//£i, 

id  est,  emiltit,  educit,  expellit)  eum  in  desertum.] 
Spiritus,  scilicet  sanctus,  qui  paulo  anlc  in  bap- 
tismo  specic  columb.'c  in  eum  crat  delapsus.  Ex- 
pulit ,  id  est,  magna  vi  spiritus  et  ardoris  impulit 
Chrislum,  ut  ultro  et  sponte  iret  in  desertuvi,  ul 
ibi  quasi  in  palicstra  solus  cum  diabolo  congre- 
deretur  :  ibi  ergo  duellum  iniere  Cbrislus  et  An- 
tichrislus,  puia  diabolus,  sive  Lucifcr. 

13.  Et  ERAT  IN  DESERTO  QOADRAGINTA  DIEIIUS,  et 
QUADRACJINTA  NOCTIBUS ,  ET    TENTABATUR    (graeCC, 

niipuKiy.ivoi,  id  esl  tentationem  paticns)  a  Satana.] 
IJnde  multi  putant  Christum  per  hO.  dies  crebro 
lentatum  fuisse  a  Satana,  per  varia  spectra  et 
iiorribilia  monslra,  qualia  daemon  objccii  S.  An- 
lonio,  ut  eum  lerreret,  ac  ab  orationc  et  soliiu- 
dine  avocaret.  lla  Franc.  Lucas.  Vcrum  vidctur 
Marcus  unico  vcrbo  7r£(pa?o,a£vo;,  id  est  tentationem 
paiicns,  ires  solennes  Christi  tenlationes  quas 
iccenset  Matth.  cap.  U.  v.  2.  et  seq.  per  compen- 
diuin  perslringere  et  complecti  voluisse.  Unde 
l.ucas  c. /i.  2.  post  t6  7rejp«Co//svo5  statim  trcs  liascc 
tentationescnarrat.  Vide  dicta  Matlli.  U.  2.  Verum 
euim  hic  cst  illud  :  Dum  brevis  esse  laboro ,  obs- 
curus  f(o. 

EUATQUE  CUM  BESTIIS.]  &r,piuv    id  CSt  ,  fcris.    lu- 

nuitur  snmma  loci  soiitudo,  aequc  ac  Chrisli  in- 
nocenlia,  quod  scilicet  in  loco  desertissimo 
agens  cum  leonibus,  lupis,  pardis,  serpentibus, 
eos  non  timerel,  nec  ab  eis  licderetur  :  sicut 
Adam  quamdiu  fuil  innocens,  cum  iisdcm  in 
paradiso  innoxie  egit:  omnia  enim  ipsum,  ut 
dominum  intuebanlur  et  reverebantur. 

Et  angei.i  ministrarant  ei.]  Non  antc  tentatio- 
nem  et  vicloriam,  ut  vultBcda  :  sic  cnini  Jesus 
a  dial)ol()  fuisset  agnilus  cssc  Filius  Dci,  ex  an- 
gelorum  famulatu,  reverentia  et  adoratione , 
ncque  eum  diabolus  aggredi  el  temare  fuisset 
ausus ;  s("d  i)ost  tentationein  parla  jam  vicloria  : 
ul  pal(>l  Matlh.  U.  11.  Idtjuc  ad  hoc ,  ul  Jesus  so- 
luscum  solo  duellans  diabolo,  cuuique  vincens 
••t  superans,  in  se  oslenderel,  tculaiiienia  viu- 
ceniibus  i\  Deo  paraiam  esse  consolaiionem  ct 
roiisortium  obsequiumque  angelorum. 

l^i.  Postquam  autf.m  traditus  est  (carceri  ah 
Herode)  Joannes,  venit  Jesus  in  (iAi,ii..EAM,  pr.e- 
DiCANs  EvANf.ELiuAi  nEGNi  Dei.]  Sccundus  liic  fuii 
Chrisli  advenlus  c  Jud.-ca  in  GaliUtam ,  ul  fuge- 


MARCCM.  Cap.  l.  -77 

rct  Herodem,  nc  se  quoquc  incaiceraict.  Jarn 
cnim  Chrislus  praedicarat  et  bapli/aiat  in  Jii- 
(lcea ;  quaie  ibi  inclarescens  incurrit  invidiani 
Scribarum  et  Pharisieorum  ,  ([ui  eum  quasi  no- 
Aalorem  ad  Herodcm  dciulerunt  el  accusarunl. 
(Juaie  idem  hic  esl  Christi  advenlus  cum  eo, 
quem  recenset  Matlli.  cap.  /|.  v.  12.  et  Lucas 
cap.  U.  v.  l/i.  et  Joanncs  cap.  U.  v.  3.  et  Ui.  Licet 
;ionnuIli  illum  Joaiini.»,  ab  hoc  diversum,  clter- 
tium  Christi  in  Galil.x-am  advenlum  css;;  aulu- 
incnt,  eo  qiiod  in  eo  Cliristus  fugcrit  Phaiisae  >s, 
ut  ait  Joaunes;  in  secundo  vero  fugcrit  Ilerodem, 
ut  ait  Matth.  et  Marcus;  sed ,  ul  dixi,  Pharisaeos 
fugit ,  quia  Herodem  fugit  :  apud  liunc  enim 
accusarunt  Pharisici  :  quare  eadem  haic  fuit 
Chrisli  fuga,  idemque  in  Galiheain  adventus. 

Nota.  Chrislus  in  Judeea  baptizatus  a  Joanne, 
il)i([ii(!  familiaritatem  conlrahens  cum  Joaniiis 
discipulis,  Andrea  et  Pelro,  inde  abiit  in  Gali- 
la.'am,  ac  vocavit  Philippum,  et  in  nuptiis  Cana 
Galilse;e  aquas  converlit  in  viuum.  Hic  fuit  pri- 
mus  Christi  e  Judaea  adventus  in  Galiheam , 
quem  enarrat  Joannes  c.  1.  UZ.  el  seq.  Verum 
iustante  Paschate  ChrisLus  e  Galilx-a  rediit  iii 
Jndseam ,  ut  juxta  legem  sisteret  se  templo  , 
Joan.  2.  13.  tumque  ejecit  ementes  e  templo,  ei 
cum  Nicodemo  coUocnius  palam  coepit  bapii- 
zare  et  prsedicare  ,  Joan.  3.  26.  quare  inclarcs- 
censincurrit  invidiam  Scribarum.  Undemetuens 
an  ipsi  se  accusarent  apud  H(>rodem ,  uii  accu- 
sarant  Joannem  Haptistam,  audiens  eum  occi- 
siim,  secessit  iterum  e  Judaea  in  Galilaeam,  Joan. 
/j.  3.  et  /|3.  atque  hic  est  secessus  de  quo  agit  hic 
Marc.  et  Mallh.  c.  U.  12.  ul  ibidem  dixi.  Unde  in 
(Jalilaea  tunc  Christus  ad  se  vocavil  quatuor  pis- 
catores,  scilicet  Petrum  et  Andrseam,  Jacobuni 
et  Joannem,  uti  narrat  Marcus  v.  16.  ct  seq.  ac 
Matthaeus  cap.  U. 

15.  Et  dicens  :  Quoniam  (gr.-ccc  c-i,  id  est, 
quod)  iMPLETUM  EST  TEMPus.]  Adveutus  Messiic 
cl  regni  coelorum;  nt  scilicet  ilhul  tot  millibus 
annorum  clausum  ,  Christus  sua  pricdicatione, 
et  morlc  et  gratia  rescrct  ct  aperiat. 

Pqenitemim.]  Pcenitentiam  agiic  ,  u;  pcccaia 
commissa  detestemini,  et  proponatis  vitam  in 
melius  commutare.  Pulchre  Scholiaslcs  apud 
S.  Hieronymum  :  Amaritudinem  radicis,  ait,  dul- 
cedo  pomi  compensat ,  periculum  )naris  spcs  lucri 
delectat,  dolorem  medicincs  spes  saiutis  viitigal ; 
qui  desiderat  nucleum,  frangit  nucevi  :  sic  qui 
cupit  gaudium  conscienticc  sanctcv,  amariticm 
pccnilcntiit ,  ceu  pilulam  sorbeat. 

ly.     J.ACOBIM    ZeBEDEI     ET     JoANNEM.  ]    Pulchl»* 

Scholiastcs  apud  S.  Hieronymum  :  lluc,  ait,  pis- 
catorum  quadriga  vehimur  ad  (Vlhera,  sicut  Elias: 
his  quatuor  angiUis  construitur  prima  Ecc^csia. 
Quatuor  virtutiOus  in  imagincm  Dci  convcrlimur, 
obedicntes  prudentia,  viriliter  agcntcs  justilia. 
scrpentem  calcantes  temperantia ,  et  Dei  gratium 
merentes  forlitudinc.  Thcopli.  Prius,  ait,  vocalur 
Pclrus  ,  id  csl ,  aclio  :  dcinde  Joanncs,  id  est , 
contcmptatio. 

23.  Et  erat  in  SYNAGOGA  EOnUM  noMO  in  spirjtu 
JMMUNDO.  ]  Id  cst,  homo  spiritus  inimundi,  hoc 
e.>it,hab.  nsspiritum  immundum.  puta  possessus 
a  dicmone.  Talis  enim  ii  d;vnioiic  ita  agitur  el 
raptalur,  ut  iii  da;moiic  essc  et  habilare  videalur. 
Est  hebraismus  :  nebnci  enim  z  bcth,  id  esl  in, 
usurpaiit  loco  regiminis.  quo  unum  nomeii 
si;b>iiiiitivun!  regil  aliud  in  genilivo. 


conM.L.  a    I  Arinr..  tom.  Mll. 


73 


578  COiMMENTAniA  IN 

Et  txcLA.MAViT.J  Spiiilus,  i^iila  dJLiuon,  pcr 
os  honiinis  a  sc  posscssi ,  (juuii  lonnenla  susti- 
nens,  ait  Scholiasles  apud  Chrys.,  quasi  in  dolore 
positus,  quasi  flagclla  fcrc  non  vulcns.  Nani ,  ut 
ail  Beda  :  Pruscntia  Salcatoris  lormenta  sunt  dcc- 
monuin.  Voluil  id  ChrisUis,  ul  pcrhoc  puhlicum 
dicnionis  dc  sc  icslimoniuni ,  pcrque  cjus  cx- 
pulsioncni  Judici  in  synagoga  Capharnaensi  (i))i 
cnini  lucc  coniigcrunt,  ul  patel  21.)  congrcgati 
agnosccrcnl  ipsum  csse  Messiam.  Dc  hoc  dse- 
nioniaco  nil  hahcl  Mallh.  sed  Lucas  c.  U.  33. 

2Z|.  DicENs.]  Grseca  subdunt,  £« ,  quod  Inler- 
pres  Lncae  U.  3fj.  vcrlit,  sine,  ut  sit  imperativus 
vcrhi  idt»  id  cst,  sino,  permillo;  q.  d.  ait  Eu- 
thym.,  dimitie  nos,  noli  nos  vexare  et  ejicere. 
Alii  sa  accipiunt  quasi  adverhium  dolentis,  stu- 
penlis  cl  ohsccrantis;  q.  d.  Ah  !  hem!eialDo- 
mine,  quid  tihi  nocui  ?  ne  me  a  possessionc  mea 
yxpellas. 

QUID  NOBIS  ET  TIBI,  JESU  NaZARENE?  VENISTI  PER- 

BERE  Nos?  scio  Qui  sis ,  Sanctus  Dei.  ]  q.  d.  Ouid 
tihi,  6  Jesu,  nohiscum  est  negotii,  quando  te 
cgo,  aliique  dacmoncs  Isesimus,  ut  nos  pellere 
et  laedere  velis?  q.  d.  Nos  non  le,  0  Christe,  qui 
sanclus  es ,  sed  peecaiores  velut  nostri  juris 
invadimus.  Nil  ergo  nohis  tccum  est  lilis;  tu 
igitur  vicissim  noli  nohiscum  litigarc,  et  nos 
perderc. 

Venisti  perdere  nos?]  Quidam  codices  addunf, 
ante  tempus;  sed  id  delent  Graeca,  Romana,  Syr. 
ct  Arahicus :  videtur  enini  id  ex  Matth.  cap.  9.  29. 
huc  translatum.  Jam  quoad  sensum,  Primo, 
Beda  :  Dominum,  ait,  in  tcrra  cernentes  daemo- 
nes,  se  coniinuo  judicandos  credehant.  q.  d. 
Noli  tuo  advcntu,  6  Jesu,  tam  cito  inducere 
diem  judicii,  ut  nos  in  lartara  ahleges  sine  uQa 
spe  exeundi.  Secundo,  Scholiastcs  apud  Chrys. 
exponit,  q.  d.  Nobis  non  das  locum  in  homini- 
hus,  dum  divina  doces;  sed  hoc  mysticum  est. 
Tertio,  et  genuine,  Venistinos  perdere,  idest, 
torquere,  ui  liabel  Matth.  c.  8.  29.  ex  hominiJnis 
ejicere,etininfernnm  mittere.  Unde  Theophyl. 
Exire  ab  homlne ,  inquit,  suam  perditionem  dicit. 
Summa  enim  dsemonum  voluptas  est,  homines 
possidere,  vexare,  lentare.  Hoc  est  quod  ait 
Lucas  c.  8.  31.  Et  rogabant  illum  ne  imperaret 
ilUs,  ut  in  abysmm  (infernum)  irent. 

Scio  Qui  (quis)  sis ,  nimirum  Sanctus  Dei.] 
Arabicus,  5ao  quis  sis,  Sancte  Del;  graece,  5  a/to;, 
idest,  ille  sanctus^  scilicet  singularis  etperemi- 
neniiam,  qui  adeo  es  sancius,  ut  tuam  sanctita- 
tem  aliis  communices,  sisque  quasi  fons  et  sol 
sanctilatis,  quiomnes  Sanctos  sanctificas,  puta 
Messias  et  Dei  Filius,  quem  a  tot  milienis  annis 
omnes  avidissimeexspectant,  uti  exponunt  alii 
daemones  cap.  3.  v.  12.  Ita  Theophyl.  Euthym.  et 
alii.  Alludiladillud  Daniel.  9.  2^.  Ungatur  Sanc- 
tus  sanctorum,  id  est ,  Messias.  Vide  ibi  dicta. 
Porro  adulatur  hic  dsemon  Christo,  ne  eum  affli- 
gat  et  ejiciat,  atque  ut  in  vanam  gloriam  eum 
inducat.  Porro  Glossa  :  JSon  est,  inquit,  hcBc  vo- 
luntalis  confessio ,  sed  necessitatis  extorsio. 

Scio.]  Hoc  est,  suspicor,  conjecto ,  opinor; 
nam,  ut  ait  Scholiasles  apud  Chrysost.,  daemon 
non  hahebai  Hrmam  et  certam  adventus  Dei  no- 
titiam:  quia,  utinquitS.  August.  lih.  9.  deCivi- 
tate  c.  21.  tantum  eis  innotuit,  quanium  voluit: 
tantum  voluit ,  quantum  oportuit :  innotuii  vero 
l)cr  quacdam  suae  virtuti8  effccta  :  de  quo  plura 
c.  3. 1?, 


MARCUM.  Cap.  L 

25.     Er    COMMINATUS    EST   E!.]    GriCCC    i-iilfi.T,iiJ 

auTw,  id  est,  increpavit  eum,  objurgavit  cum 
minis,  scilicet  minaudo  quod  eum  afiligeret  ni 
taceret. 

DiCENS  :  Obmutesce.]  Arabicus,  claudeos  tuum. 
Cur?  Resp.  Primo,  quia  non  decebal  Chrislum  , 
id  est  Deum,  a  d.Tinone  laudari;  sicut  non 
decet  virgincm  a  meretrice  commendari.  Ita 
TerluU.  lib.  U.  Contra  Martioncm. 

Secundo,  ne  viderctur  esse  amicus  doemonis , 
et  cum  eo  commercium  habere  :  nam  postea 
Christo  id  ohjccerunl;  scilicet  quod  ope  Beelze- 
hub  ejiceret  daemonia,  Matth.  12.  Quo  facto 
Christus  nos  docuit  vitare  omne  cum  daemone 
commercium,  eo  quod  ipse  juratus  sit  Dei  hos- 
tis ,  et  totus  ad  uos  laedendum  et  peVdendum . 
etiam  cum  aliquam  corpori  opem  promittit,  vel 
affert,  inientus.  Unde  Scholiastcs  apud  Chrysost. 
Obviutesce ,  ait,  laus  mea  sit  silentium  tuum,  non 
vie  laudet  vox  tua,  sed  tormenta  tua  :  pccna  tua 
laus  mea  est.  !Son  quia  laudas  gratulor,  sed  quia 
cxis  gralulor. 

Tcrtio,  ut  doceretadulalioniesseresistendum, 
ne  illa  aliquod  vanae  gloriae  desiderium  inpec- 
tore  nostro  exciiet.  Ita  Bostrensis  in  Lucae  c.  8. 

Quarto,  Euthyraius :  I)ocH(7  no5 ,  ait,  ne  dcemo- 
nibus  unquam  credamus ,  etiam  vera  dicentibus  : 
cum  enim  ament  mendacium,  sintque  nobis  inimi- 
cissimi,  nunquam  vera  loquuntur,  nisi  ut  ad  fallen- 
dum,veritat€  quasi  esca  quadam  utantur.  Men- 
daces  enim,  ul  sua  mendacia  colore  veritatis 
celent  et  persuadeant,hac  arte  uti  solent,  ut 
initio  vera  quacdam  narrent,  ac  iis  deinde  falsa 
attexant,  ut  qui  prima  crediderint,  credant  et 
postrema.  Hac  de  causa  Paulus  Actor.  16.  18. 
pythoni  se  laudanti  os  occlusit,  imo  eum  cx- 
puUi. 

Quinlo,  quia  daemou  hic  inlempestive,  et  ni- 
mis  cito  prodebat  eum  esse  Messiam,  quare  hoc 
nocuisset  Christo,  et  populum  ab  eo  avertisset : 
tamgrandeenim  arcauum  seusim  aperiendum, 
et  per  miracula  multa  populo  erat  persuaden- 
dum ,  qui  alioqui  illud  iniiio  capere  et  credere 
non  poterat;  quia  necdum  ad  hoc  erat  dispositus 
et  praeparatus :  qua  de  causa  c.  6.  30.  Christus 
vetat  Aposloiis  quoque,  ne  ipsum  dicant  esse 
Chrislum.  lla  Maldonatus,  Franc.  Lucas  et  alii^ 

Symbolice  Beda :  Dcemon,  inquit,  quia  Evam 
tingua  sua  fefellerat,  lingua  punitus  est,  ne  toque- 
retur. 

26.  Et  niSCEUPENS  EUM  spiritus  immundus,  et 
EXCLAMANS  VOCE  MAGNA,  EXIIT  AB  EO.^DiSCCl-pens, 

non  hominem  a  se  possessum  lacerando,  discin- 
dendo,  mutilando  :  nam  Lucas  c.  h'  35.  nihililli 
nocuisse  ait  ;  sed  ejus  memhra  contorquendo, 
collidendo,  hucillucque  jactando,  convellendo, 
perinde  ac  si  eumdilaniare  etvcllicarevoluisset. 
Graecum  cnim  sTcapaTTw  significat  laniare,  dila- 
niare  et  discerpere,  unde  anv.p«.'jjj.hi,  est  convulsio. 
Hinc  S.  August.  lib.  h.  de  Consensu  Evang.  c.  2. 
etBedapro  discerpens  legunt  convexans,  id  est, 
contorquens;  et  Marci  interpresc.  9.  19.  vertit, 
conturhans.  Spiritus,  inquit,  conturbavit  illum, 
et  elisus  in  terram  voLutabalur  spumans.  Fecit  id 
daemon  ex  ira  et  rabic,  ut  coactus  a  Christo egredi 
homini  nocercl,  quantum  possct:  nimirum  quo 
vicinior  el  polcntior  estgratia  Christi,  eo  impo- 
lentius  furit  daemon ,  ut  dcclaret  quam  invite  a 
se  possessos  dimittat  et  concedat  Cliristo.  Sed 


COMMENTARIA  IN 
Nota,  daemonem  lumulluari  lantum  ac  lumul- 
tus  horrcndos  cicrc,  scd  vanos  cl  cassos :  ncc 
cnim  l.cdcre  potcsl  prohibcntc  Christo.  Permi- 
sit  id  Christus  Iribus  de  causis.  Primo,  ut  pateret 
liunc  homincm  vcrc  fuissc  posscssum  u  dre- 
monc.  Secundo,  ut  d.'emonis  niiiliiia  ct  indig- 
nalio  ccrncrctur.  Tcrtio,  ut  liqucret  deemoncm 
non  sponlc,  sed  coactum,  viclumquc  aChristo 
cgredi.  Ita  Thcophyl.  Eutl)ym.  ct  alii.  Hinc 

Tropologicc,  S.  Crcgorius  hom.  12.  in  Kzech. 
(locctdiemonempcccatorcs,  dumconverluniur, 
inirc  vexarc,  tentare  et  cruciare  :  MoXj  in^iuit, 
iit  animus  amare  ccelestia  cceperit,  mox  ut  ad  vislo- 
nem  pacis  intimce  tota  se  intenlione  collegerit , 
antiquus  iltc  adversarius  qui  dc  coelo  lapsus  csi , 
invidet,  insidiari  amplius  incipil,ct  acriores  quam 
consueverat  tcntationes  admovet ,  iia  ul  plerumque 
sic  resistentem  animam  tentet,  sicut  antenunquam 
tentaverat  quando  possidebat.  Vnde  scriptum  est : 
Fiii,  accedens  ad  servilium  Dci,  sta  in  juslilia  et 
timore  ,  ct  prcepara  aniviam  luam  ad  lentationem. 
Et  paulo  post ;  Quid  cst  enim  quod  obsessum  Iw- 
mincm  antiquus  liostis ,  qucm  possessum  non  dis- 
cerpserat,  dcserens  discerpsit,  nisi  qiujd  plerumque 
dum  de  corde  cxpellitur,  acriores  in  co  tcntationes 
{^encrai ,  quam  prius  excitaverat ,  quando  Iwc 
quietus  possidcbat  ? 

Et  kxclamans.  ]  Cum  horrendo  ejulatu  ,  in- 
condito  slridorccl  frcmilu,  ul  ostcndcrct  quara 
invile  cxircl,  quantaque  sibi  vis  ficrct  a  Chrislo  : 
nihil  enim  articulalum  dixit,  aut  prolocutus  cst. 
Nam  Chrislus  ei  loqui  vcluerat,  dicens:  Obmu- 
tesce.  Ita  Eulhymius.  Clamavit,  ix\l,  voce  ma^nia 
(lagetlatus  imperio  Dominico  :  non  di.vit  tanuii 
quid  clamaverit ,  eo  quod  voccs  niliil  significantes 
cdiderit.  Addit  Titus  in  Lucae  U.  35.  Elenim  animo 
restitutus  homo,  incntisque  compos  cffectus,  sobrii 
modestique  viri  oratione  utcbatur. 

27.  QUyl-NAM  nOCTUl^A  H.EC  NOVA  ?  QUIA  ((fUOd) 
!N  POTESTATE  ETIAM  SPIRITIBUS  IMMUNDIS  IMPF.RAT. 

<].  d.  QuiTiiam  est  luxc  doctrina  ccelcstis  ct  di- 
vina,  utpote  quam  Deus  c  coelo  tot  tamquc  po- 
lentibus  miraculis  confirmat  ;  Chrislus  enim 
cjus  doctor  non  perpreces,  sedmcra  polestate, 
soloquc  jussu  d.xmonibus  imperat  ut  exeant, 
ET  OBEDiuNT  Ei.  ]  Quarc  nccessum  cst  ut  ipsc  sit 
Messias  Dci  filius,  verusqne  Deus  :  hic  enim 
solus  pro  polestate  sua  imperal  dsemonibus. 

32.  GUM  OCCIDISSET  SOL.  ]  CrseC.   07=.  tovb  rilioi,  id 

est,  cum  sol  quasi  mari  absorptus  et  mersus 
csset ;  Suo/JM  cnim  est  absorberi ,  mergi ,  sub- 
mergi ,  diciturque  de  insulis  ,  quje  a  mari  sor- 
hentur  ct  mcrguntur.  H*c  phrasis  crgo  petita 
csl  i\  sensu  vulgi ,  (|ui  putat  solcm ,  dum  occum- 
*l)it,  mcrgi  oceano.  Unde  Viigihus  7.  vEneid.  sic 
canit  : 

Sol  utriuni]uc  recurrcns 
Ucspicitoccinum. 

Et  Tibullus  lib.  2. 

Solis  anliei.tDtcs  abluit  amois  equo<. 

EtBoelius  lib.  2.  de  Consol. 

Quos  viJct  condcns  rndius  sub  uiuias  , 
Pha?bus  extremo  vcniens  aborlu. 

El  lib.  3. 

Cadii  Hcsperias  Plxrbus  in  undas. 


MARCCM.  Cap.  I.  579 

33.  Et  erat  omnis  civitas  (Capharnaum,  ut 

palCt  CX  V.  21.  )    CONGREGATA  AD  JANUAM  ]    domu.S 

Pctri  ct  Andrese,  ubi  hospitabatur  Jcsus ,  ut 
palet  V.  29. 

S/j.  F,T  cuRAViT  MULTOs.  ]  Scilicct  omncs  qui 
ipsi  offcrcbantur,  ut  habct  Mallh.  cap.  8.  IG. 
hi  cnim  eranl  multi.  Ila  Theophyl.  ct  Euthym. 

Et    NON    SINEBAT    EA    LOQUI  ,    QLOMAM     (  qUOd  ) 

sciEBANT  EUM.  ]  q.  d.  Nou  siucbat  d£emoncs  lo- 
qui ,  quod  ipsi  nossent  Jesum  essc  Messiam  ,  oi) 
causas  quas  rcccnsui  vers.  25.  Qiialis  ct  quanta 
fucrit  haec  damonum  notitia,  dicam  cap.  3.  12. 
Arabic.  et  non  sincbat  dcenwnia  loqui,  quoniam 
sciebant  quod  ipse  csset  ipse ,  id  est,  quod  ipsc 
crat  is  ,  (]ui  reipsa  erat,  sciHcet  Messias  et  sal- 
valor  mundi. 

35.    Et  DII.UCULO  VALDE.]  CraC.  yyi  -=«'  ev>vxo>, 

idest,  et  mane  cum  nuilta  adhuc  esset  nox.  Erat 
cnim  diluculum  profundmn,  primum  et  sum- 
mum,cuin  adhuc  sunt  tcnebra-.  Undc  nox  vo- 
cari  potuit  a  Marco  ,  licet  a  Luca  cap.  k.  1x2. 
vocetur  dies  ,  quia  scilicet  erat  aurora  diei,  sive 
diluculum  quo  oriri  incipit  dies. 

Abiit  in  desertum,  ]  Tum  ut  ihi  quietius  et 
atlentius  oraret  :  unde  sequitur  Ibique  orabat : 
tum  ut  posttot  miracula  fugeret  hominum  lau- 
dcm  et  plausum ,  ut  nos  idem  faccrc  doccret. 
Simile  fccitMatth.  Ih.  21.  Iia  Theoph\  i,  et  Euthym. 
Discc  hic  a  Christo  auroram  dare  oraiioni ,  ac 
(liluculo  surgcre  ut  mcdilationi  vaces,  ctprimi- 
lias  diei  Dco  tribuas  ,  aurora  enim  musis  amica, 
scd  amicii'!'  Dco  ct  angelis.  Vide  dicla  Deutcr. 
G.  v.  7. 

ho.  Et  comminatus  est  ei  ,  statimque  ejecit 
ILLUM,  ]  Gracce ,  et  coniminatus  ei  statim  ejecit 
illum.  q.  d.  Graviter  ct  minans  jussit  ei  miracu- 
lum  sanilatis  a  se  patratum  cclare  ,  ideoque 
statim  ejecit  illum ,  id  cst ,  illum  a  se  ablcgavit, 
cmisit,  abirc  jussil ,  nc  scirctur  quod  ipsc  illum 
a  iepra  curasset,  idquc  ut  darct  nobis  cxem- 
plum  fugiend.-e  vante  gloriae  et  plausus  homi- 
num.  Undccxplicans  subdit :  Fidcncminidixeris. 

hh.    OSTENDE  TE  PUIXCIPI  SACEBDOTUM,  J  GriTCC, 

iipiX,  id  est  sacerdoti.  Non  cnim  solus  summus 
pontifex ,  scd  et  quivis  sacerdos  judicare  poteral 
dc  lcpra  ,  num  illa  cssct  curaia,  nec  nc,  ul  pa- 
tetLcvit,  13,  2,  Verisimile  tamcn  est ,  quod  quia 
causa  lepri»  erat  gravis  et  difBcilis,  judicium 
illius  ex  ponlificum  inlerpretalionc  et  dccreto 
reservatum  fucrit  principi  saccrdotum ,  ut  hlc 
dicitur,  hocesl,  uni  e  2^,  primoribus  sacerdo- 
tum  ,  qui  vicissim  per  hcbdomadas  singulas 
praeerant  cetcris  saiierdotibus  ac  sacrificiis ,  ce- 
terisque  templi  ofliciis  et  ritibus  ex  ordinationc 
Davidis,  ul  patet  1,  Paral  2;«.  v.  3.  ct  seq, 

65.   Ar  ILLE  EGRESSUS  COEPIT  Pn  r.DICABE  RT  DIF- 

FAMARE  (divulgai-e;  Arabicus,  [tromuigare)  ser- 
MONEM,  ]  Id  est,  rem  et  factum ,  puia  minaculuin 
sanatae  lcprae  in  sc  a  Chrislo  palratum:  (piia 
s(nitiehat  lioc  esse  ad  Dei  et  Chrisli  gloriam,  clsi 
Chrisius  humihlaiis  et  modesliie  siudio  impe- 
rassct  ci  silcnlium  ;  sed  ipse  lioc  imperium  ccn- 
schat  non  essc  praeccpium. 

iTA    VT   JAM  NON  POSSET  MANIFEST»-.   INTROIRK  IN 

ctviTATEM.  ]  Sinc  verccundia  ob  honorem  et 
plausum  populi,  Christo  ob  tanium  miraculum 
applaudcnlis  :  vel  non  posicl ,  id  est ,  non  venel. 
Sic  (nim  acclpi  subindc /xj.fi*  pro  relle ,  miiUis 
exemplis  docet  Naziaiu.  oral.  h.  ik  Theolog- 


5S0  COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap,  II. 

CAPUT  SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

l^Rl.MO,  PARVLYTICO  SANITATEM,  T\M  ANIMvE  QUAM  CORPORIS  RESTITUIT.  Sr.CLNDO, 
VERS.  l4.  E  TELONIO  VOCAT  MaTTH^UM  AD  SUI  SEQUELAM  :ScRIBIS  OBMURMUKANTIBUS 
RESPONDET  :  NoN  VENI  VOCARE  TUSTOS  ,  SED  PECCATORES.  TeRTIO  ,  PlIARIS^IS  DAT  CAU- 
SAM  CUR  DISCIPULI  SUI  NON  JEJUNENT ,  EOSDEMQUE  SPIGAS  IN  SABBATO  AD  FAMEM 
LEVANDAM  VELLENTES,  EXCUSAT. 

jT  iterum  Intravlt  Capliarnaum  post  dies,   2.  et  anditum   est  quod 

'iii   domo    esset,    et   convcnerunt    multi,   ita  ut  non   caperct   neque 

Kad  januam,   et   loquebatur  eis  verbum.  3.  Et  venerunt  ad  eum  fe- 

irentes    paralvticum ,    qui    a    quatuor    portabatur.    4-   Et    cum   non 

Ipossent  offerre  eum  illi   prae  turba,  nudaverunt  tectum   ubi  erat  : 

pct  patefacientes  submiserunt  grabatum,  in   quo  paralylicus  jacebat. 

5.  Cum  autem  vidisset  Jcsus  fidem  illorum,  ait  paralytico  :  Fiii,  dimit- 

luntur  tibi  peccata  tua.  G.  Erant  autem  illic  quidam  de  Scribis  sedentes,  et  cogitantes 

in  cordibus  suis  :   'y.   Quid  bic  sic   loquitur?  blaspbemat.   Quis   potest  dimittere  pec- 

cala,   nisi   soUjs  Deus?  8.  Quo  statim  cognito  Jesus   spiritu  suo,   quia    sic  cogitarent 

intra   se,   dicit   ilHs    :    Quid   ista  cogitatis   in   cordibus  vestris?   9.  Quid    est   facilius, 

dicere  paralytico    :   Dimittuntur  tibi  peccata  ;  an  dicere  :   Surge,  tolle  grabatum  tuum 

et    ambula  ?   10.  Ut  autem  sciatis  quia   Filius  bominis   habet  potestatem  in   terra  di- 

mittendi   peccata  ( ait   paralytico )  :    11.  Tibi    dico  :  Surge ,   toUe   grabatum   tuum  ,  et 

vade  in  domum  tuam.    12.   Et  statlm   surrexit  ille   :   et  sublato  grabato,  abiit  coram 

omnibus,  ita  ut  mirarentur  omnes,  et   bonorificarent  Deum,  dicentes  :  Quia  nunquam 

sic  vidimus.    i3.  Et  egressus  est   rursus  ad   mare   :  omnisque  turba  veniebat  ad  eum, 

et  docebat   eos.    i/|.  Et  cum  praeteriret,  vidit  Levi    Alph^ei  sedentem  ad  telonium,   el 

ait  illi  :  Se({uere  me.   Et  surgens  secutus  est  eum.    i5.  Et  factum  est,  cum  accumberet 

in  domo  iUius,    multi  pubUcani   et  peccatores  simul  discumbebant  cum  Jesu,  et   dis- 

cipuhs  ejus  :  erant  enim   multi,  qui   et  sequebantur  eum.   '16.   Et  Scribae  et  Pharisaei 

videntes,   quia  manducaret  cum   publicanis   et  peccatoribus ,   dicebant  discipulis  ejus  : 

Quare  cum  pubHcanis  et  peccatoribus  manducat   et  bibit  Magister  vester?    17.  Hoc 

audito   Jesus  ait   iUis  :   IVon  necesse  habent  sani   medico,   sed  qui  male   habent  :  non 

enim   veni   vocare  justos,   sed  peccatores.    18.    Et  erant  discipuh  Joannis  et  Pharisaei 

jejunantes  :  et  veniunt,  et  dicunt  iUi  :  Quare  discipuh  Joannis  et  PharisKorum  jejunant , 

tui  autem  discipuh  non  jejunant?  19.  Et  ait  iUis  Jesus  :  Numquid  possunt  filii  nuptiarum, 

quamdiu  sponsus  cum  iUis  est,  jejunare?  Quanto  tempore  habent  secum  sponsum,  non 

possunt  jejunare.   20.  Venieut  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis  sponsus  :  et  tunc  jejuna- 

bunt  in  iUis  diebus.  21.  Nemo  assumentum  panni  rudis  assuit  vestimento  veteri  :  aUoquin 

aufert  supplementum  novum  a  veteri,  et  major  scissura  fit.  22.  Et  nemo  mittit  vinuiu 

novum  in  utres  veteres  :  ahoquin  dirumpct  vinum  utres,  et  vinum  effundetur,  ct  utres 

peribunt  :  sed  vinum  novum  in  utres  novos  mitti  debet.   23.  Et  factum  est  iterum  cuni 

Dominus  sabbatis  ambularet  per  sata,et  discipuh  ejus  coeperuntprogredi,et  veilere  spicas. 

2/j.  Pbarisaei  autem  dicebant  ei  :  Ecce,  quid  faciunt  sabbatis,  quod  non  hcet?  25.  Et  ait 

ilhs  :  Nunquam  legistis  quid  fecerit  David ,  quando  necessitatem  habuit,  etesuriit  ipse,  et 

qui  cum  eo  erant?  26.  quomodo  introivit  in  domum  Dei  sub  Abiathar  principe  sacerdo 

um,  et  panes  propositionis    manducavit,    quos    non   licebat  manducare,    nisi   sacer- 

dotibus,  et  dedit  eis  qui   cum  co  erant?  27.  Et  dicebat  eis  :  Sabbatum   propter  ho- 

minem  factum  est,  et  non  homo  propter  sabbatum.   28.  Itaque  Dominus  est  Filius 

hominis,  etiam  sabbati. 


COMMENTARIA  IN 

1,  liT  IIEkUM  IiNTIIAVITCaPIIARNAUM  rOSTDIES.  ] 

Aliqui  codices  a'h^int,  octo ;  sed  t«  octo  delenl 
Gracca,  nomana,  Aral)ic.  ct  alii.  Vost  dies  ergo, 
id  est,  post  aliquoi  dies:  non  enim  definil  nii- 
merum  ,  ut  ncscianuis  an  pauci  fuerini,  an 
multi. 

2.  Et  CONVENERUNT  MUI,TI,  ITA  UT  >0N  CAPERET 
NEQUE  AI)  JANUAM,   ]  GrOGCe  clariuS  ,  i?e  /J.ny.iTi  x'ji- 

ptiv  /i/v)54  Ti  Ttfoj  Ti  Sw^«v,  id  esl  ul  non  capercnt  eos 
loca  eliam  qdae  ad  januam  erant,  scilicet  ves- 
tibulum  domus  ,  aut  cubicula,  fortc  eiiam  pla- 
tea  ostio  vicina.  Arabicus,  ct  confeslim  convene- 
runt  multi,  itautnoncaperet  eos  locus  adjanuam. 

5.    FlLI  ,  DIMITTUiNTUR  TIBI  PECCATA  TUA.  ]  Audi 

Bedam  ;  Curaturus  prius  dimiltit  peccata ,  ut 
ostcndereteuin  ob  culpam  pati.  Aflliguntur  vero 
homines  corporis  molcsiiis,  aut  ad  augmcntum 
meriti ,  ut  Job  et  Martyres  :  aul  ad  humilitalis 
conscrvalionem,  ut  Paulus  :  aut  ad  corrcctio- 
nem  peccati ,  ut  soror  Moysi ,  et  hic  paralylicus  : 
aut  ad  Dci  gloriam  ,  ut  ca?cus  nalus  :  autad  ini- 
lium  damnationis  ,  ut  Hcrodes. 

Addit  Bcda  ,  portari  hunc  paralylicum  a  qua- 
{uor  porliloribus  ,  nt  significelur  quod  quatuor 
virlutibus  ad  promerondam  sospilatem  homo 
fiducla  menlis  erigitur,  scilicet  prudeniia  ,  for- 
titudine,  jusiitia  et  lempcreniia. 

11.   SURGE,  TOLI.E  GRAHATUM  TUUM.  ]   GcnUS  CSt 

lecii ,  de  quo  uti  et  de  ceteris  dixi  Matth.  9.  6. 

14.  ViDiT  Levi  Alpii^i.  ]  Id  cst,  vidit  Mat- 
ih.Tcum,  qui  alio  nomine  dictus  cst  Levi,  ante- 
quam  a  Christo  vocaretur,  nam  post  vocaiionem 
nominatur  semper  Matlhoeus  :  /llplKVi,  sciiicet 
niius ,  ut  habct  Syrus.  Alius  est  hic  Alpiiaeus  ab 
Alphaeo ,  qui  fuit  maritus  Marice  Cleophse ,  ex 
oaque  genuit  Jacobum  Minorem  et  Judam ,  Mat- 
Ihaeus  10.  3.  Lucas  et  Marcus  vocant  eum  Levi, 
ul  ejus  honoriconsulant,  quia  hoc  nomen  pau- 
cis  erat  notum.  Matthacus  vero  se  Mattha;uni 
nominat,  ut  sese  humiliet,  ac  pcccatorem  et 
publicanum  fuisse  palam  profitcatur. 

Et  surgens  secutus  est  eum.  ]  Ulico  relictis 
omnibus.  Unde  Beda  :  Reliquit  propria ,  ait,  qui 
rapere  solebat  aliena  :  Reliquit  etiam  imperfectas 
et  incompositas  rationes  vectigalium  ,  quia  Do- 
minus  eum  ita  accenderat ,  ut  vocantem  statim 
sequeretur. 

26.  SuB  ABiATHAR.]Dices,  1.  Rcg.  21.  6.  dicitur 
id  factum  sub  Achimelech,  qui  erat  pater  Abia- 
iliar.  Resp.  Primo,  Abiaihar  jam  tum  erat  pon- 
lifex  cumpatre  Achimelech,  quia  patre  absentc, 
;egrotante ,  vel  occupato  ipse  poniificis  munia 
obibat ,  eratque  patri  seni  brevi  morituro  pro- 
pediem  in  pontificatu  successurus.  Hinc  sub 
Abiathar  dicitur  contigisse,  quod  propric  sub 
palre  ejus  Achimelech  contigit.  Audi  Bedam  : 
Quod  Dominus  Abiathar  principem  sacerdotiun 
pro  Achimclech  appcllai,  nihil  liabet  dissonan- 
tix'  :  ambo  enim  fucrunt  illic  ,  cum  venicns 
David  panes  petiit  et  accepit.  Occiso  autem 
Achimclech  ii  Saule,  fugit  Abiathar  ad  David,  ct 
comes  factus  est  totius  exilii  ejus.  Postca  eo 
regnante  sumnii  sacerdotii  graduni  accepit,  ac 


MARCUM.  Cap.  II.  Wi 

toto  temporc  rcgni  illlus  in  pontificatu  pcrsevc- 
rans,  niiillo  majoris  excellcntio)  qnam  pater 
effeclus  esl,  ideoquc  dignus  fuit ,  cujus  memo- 
riam  Dominus  etiam  vivcnle  patre,  quasi  summi 
faccret  sacerdotis. 

Sccundo,  ct  ccrtius,  liquet  ex  Scriptura  tam 
patrcm  quam  filium  fuisse  binomium,  ctutrum- 
que  nunc  vocari  Abiathar,  nunc  Achimelcch  , 
ut  patct  2.  Reg.  8.  17.  1.  Paral.  18.  IG.  ct  c.  2/i.  6. 
Ita  Janscnius,  Toletus  ,  Salmcron,  Franc.  Lucus 
ct  alii. 

27.  SAUBATUM  PROPTER  nOMI>EMFACTUM(SyruS, 

crealum)  est  ,  ET  non  iiomo  PROPTEa  sabbatum.  ] 
q.  d.  Sabbatum  ad  hominis  bonum  et  commo- 
dum  institutum  est,  ut  scilicet  homo  corpus 
suum  labore  continuo  sex  hebdomadaj  dierum 
fatigatum,  quiete  sabbati  rcficerct  et  restaura- 
ret :  mentem  vero  applicarel  ad  ca  quac  salutis 
sunt  acternae  ,  scilicet  ad  audiendam,  conside- 
randam  ct  mcditandam  Dei  legem,  voluntatcm, 
beneficia,  majestatem,  quibus  se  excitaret  ad 
pocnitentiam ,  gratiarum  actioncm  ct  amorem 
Dei,  itaque  se  juslificaret  et  sanctificaret.  Vis 
argumenti  est  ha^c  :  Sabbatum  propter  homines 
instilutum  est,  non  homo  proptcr  sabbatum. 
Ergo  si  quies  sabbati  valde  homini  sit  noxia  , 
relinquenda  est;  et  labor  capessendus  ,  ut  ho- 
mini  consulatur ;  idcoque  recte  ego  hic  permitlo 
meis  discipulis  modicum  laborcm  vellendi  spi- 
cas  in  sabbato  ,  ut  fami  suae  consulant :  praestat 
enim  sabbati  quietem  perirc,  quam  hominem 
perire. 

28.  Itaque  Dominus  est  Filius  homims  etia\c 
sabrati. ]  Nonnulli  -b  itaque  proprie  accipiunt, 
ut  illativum  ex  dictis  v.  prjpced.  q.  d.  Quia 
sabbatum  factum  cst  propter  homincm  :  Filius 
autem  hominis  ,  id  est  Christus,  est  Dominus 
omnium  hominum ,  et  rerum  omnium  quae  ad 
hominum  salutem  pertincnt  (illius  enim  causa 
in  mundura  et  carnem  venil)  ergo  ipse  quoque 
dominus  est  sabbati ,  ut  in  eo  dispensare  possit. 
Verum  planius  et  simplicius  t6  itaque  accipias 
non  ut  illalivum  ,  sed  ut  completivum  pro  deni- 
que.  Unde  Arabicus  vertit,  et  q.  d.  Denique  Fi- 
lius  hominis,  id  est  ego  Chrislus,  quia  Messias, 
ctDcus,  sum  Dominus  sabbati ,  qui  sicut  illud 
primitus  institui,  sic  pro  hominum  salute  illud 
ad  libituin  temperare,  laxare  et  abolere  pos- 
sum.  Kstnova  et  ullima  ratio  ,  quaChristus  Scri- 
bis  probat,  discipulis  suis  licere  vellere  spicas 
in  sabbaio  ,  ut  fami  suoe  succurrant. 

Cetcra  hujtu-  ■"»piiis  cxplicui  Matth.9.  etc.  12. 

Mystice  ,  Chrislus  sabbato  sanas ,  significat 
eos  qui  in  passionibus  habent  requiem  ,  aii 
Theophyl. ,  posse  peccatores  passionibus  agi- 
tatos  curcre,  et  ad  virtutcm  ducere.  Plenius 
Beda  :  Discipuli,  ail,  sunt  doctores  :  sala,  insti- 
tuti  in  fide,  quos  dum  illi  visitant ,  eorum  salu- 
tcm  csurienles,  i  terrenis  eruunt ,  et  manibus. 
idestexemplis,  h  carnis  concupiscentia  quasi  a 
folliculis  cxuunt :  manducant  autcm  ,  id  est  F.c- 
clcsiae  membris  incorporanl :  in  sabbato  vero , 
quia  pro  spe  fulurae  quictis  hoc  fit. 


582  GOMMliiNTAltlA  IN  MARCUM,  Cui).  111. 

CAPUT  TERTIUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PlUMO,  MA.NCO  MANUM  ARIDAM  ChRISTUS  RESTITUIT  SABBATO  ,  INDE  CUM  TURBIS  SECFIDIT 
AD  MARE,  UBI  MULTOS  ^GROS  ET  DiEMONIACOS  SANAT.  SeCUNDO,  V.  r3.  IN  MONTE  E 
DISCIPULIS  SELIGIT  DUODECIM  APOSTOLOS  ,  EOSQUE  EVANGELIZATUM  MITTIT  ,  CUM 
POTESTATE  INFIRMOS  CURANDI,  ET  D^MONES  EJICIENDI.  TeRTIO,  VERS.  22.  ScRIBAS 
CALUMNIANTES  QUOD  IN  BeELZEBUB  D/EMONES  EXPELLERET,  CONFUTAT  ,  AITQUE  ,  IIANC 
KSSE  BLASPHEMIAM  IN  SPIRITUM  SANCTUM,  QU^  NUNQUAM  REMITTITUR.  DeNIQUE,  V.  3l. 
DOCET  MATREM  ET  FRATRES  SUOS  ESSE  EOS,  QUI  faciunt  voluntatem  Df.i  PATniS  SUI. 

t  introivit  iterum  in  synagogam  :  et  erat  ibi  homo  habens  manum 
aridam.  2.  Et  observabant  eum,  si  sabbatis  curaret,  ut  accusarent 
illuiH.  3.  Et  ait  homini  habeati  manum  ariclam  :  Surge  in  me- 
dium.  4»  Et  dicit  eis  :  Licet  sabbatis  bene  facere,  an  male?  ani- 
mim  salvam  fac^re,  an  perdere?  At  illi  tacebant.  5.  Et  circum- 
spiciens  eos  cum  ira,  contristatus  super  ceecitate  cordis  eorum  , 
dicit  homini  :  Extende  manum  tuam.  Et  extendit,  et  restituta  est 
manus  ilH.  6.  Exeuntes  autem  Pharisaei,  statim  cum  Herodianis  consiLium  faciebant 
adversus  eum,  quomodo  eum  perderent.  7.  Jesus  autem  cum  discipulis  suis  secessit 
ad  mare  :  et  multa  turba  a  Galilaea  et  Judasa  secuta  est  eum,  8.  et  ab  Hierosolymis, 
et  ab  Idumsea,  et  trans  Jordanem  :  et  qui  circa  Tyrum  et  Sidonem,  multitudo  magna, 
audientes  quae  faeiebat,  venerunt  ad  eum.  9.  Et  dixit  discipuHs  suis  ut  uaviciUa 
sibi  deserviret  propter  turbam  ,  ne  comprimerent  eum.  10.  multos  enim  sanabat,  ita 
ut  irruerent  in  eum  ut  ilhim  tangerent  quotquot  habebant  plagas.  11.  Et  spiritus 
immundi,  cum  illura  videbant,  procidebant  ei  :  et  clemabant  dicentes  :  12.  Tu  es 
Filius  Dei.  Et  veliementer  coTnminabatur  eis  ne  manifeslarent  ilhim.  i'5.  Et  ascen- 
dens  in  moutem  vocavit  ad  se  quos  voluit  ipse  :  et  veneiiTnf  ad  eum.  i4.  Et  fecit 
ut  essent  duodecim  cum  iilo  :  et  ut  mitteret  eos  praedicare.  i5.  Et  dedit  ilHs  po- 
lestalem  curandi  infirmitates,  et  ejiciendi  daemowia.  16.  Et  imposuit  Simoni  noraen 
Petrus  :  17.  et  Jacobum  Zebedaei,  et  Joannem  fratrem  Jacobi ,  et  imposuit  eis  no- 
mina  Boaiierges,  ^uod  est,  Fihi  tonitrui  :  18.  et  Andream,  et  Phihppum,  et  Bar- 
iholomaeum,  et  Matthaeum,  et  Thomam,  et  Jacobum  Alph«ei,  et  Thaddaeum,  et  Simo- 
iiem  Cananaeum,  19.  et  Judam  Iscariotem ,  qui  et  tradidit  illum.  20.  Et  veniunt  ad 
domum  :  et  convenit  iterum  turba,  ita  ut  non  possent  neque  panem  manducare. 
2  1.  Et  cum  audissent  sui,  exieruut  tenere  eum  :  dicebant  enim  :  Quoniam  in  furo- 
i'em  versus  est.  22^  Et  Scribae,  qui  ab  Hierosolymis  descenderant,  dicebant :  Quoiiiam 
Beelzebub  habet  ^  et  quia  in  principe  daemoniorum  ejicit  daemonia.  23.  Et  convocatis 
eis,  in  parabdis  dicebat  iHis  :  Quomodo  potest  Satanas  Satanam  ejicere?  24.  Et  si 
regnum  in  se  dividatur,  non  potest  regnum  iHud  stare.  25.  Et  si  domtis  super 
semetipsam  dispertiatur,  non  potest  domus  illa  stare.  26.  Et  si  Satanas  consiu^rexeiit 
m  semetipsum,  dispertitus  est,  et  non  poterit  stare,  sed  finem  habet.  27.  Nemo 
potest  vasa  fortis  ingressus  in  domum  diripere  ,  nisi  prius  fortem  aHiget,  et  tunc 
domum  ejus  diripiet.  28.  Amen  dico  vobis,  quoniam  omnia  dimittentur  filiis  honii- 
iiuin  peccata,  et  blasphemiae  quibus  blasphemaverint  :  29.  qui  autem  blasphemavcrit 
in  Spiritum  sanctum,  non  habebit  remissionem  in  aeternum,  sed  reus  erit  seterni 
dehcti.  3o.  Quoniam  dicebant  :  Spiritum  immundum  habet.  3i.  Et  veniunt  mater 
ejus  et  fralres  :  et  foris  stantes  miserunt  ad  eum  vocantes  eum,  32.  et  sedebat  circa 
cuin   turba  :  et  dicunt   ei    :  Ecce  mater  tiu  et  fratres  tui   foris  quaerunt  te.  33.  Et 


COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.   III.  oHi 

rcspomlens  eis,  ait  :  Quae  est  mater  mea,  et  fratres  mei  ?  34-  Et  circumspiciens  eos, 
qui  in  circuitu  ejus  sedebant,  ait  :  Ecce  mater  mea,  et  fratres  mei.  35.  Qui  enim 
fecerit  voluntatem  Dci,  liic  frater  meus,  et  soror  mea,  et  mater  est. 


b.  Et  dicit  kis  :  Licet  sabbatis  bene  facere, 

AN  MALE  ?  AMMAM  SAiVAM  FACERE  ,  AN  PEnDERE?] 

Legil  inlerpros  ano^esai,  id  cst  perdere  :  jam  lc- 
gunt  «7rozT£tva(,  id  esl  occidere;  sed  perdere  hoc 
loco  esl  aplius.  Agiiur  enim  de  manco,  qui  ma- 
num  habcbat  aridam,  non  de  morluo  vel  occiso 
aul  occidcndo.  Dc  manco  hoc  curando  Scriba) 
moveranl  Ciirislo  scrupulum  et  dubium  :  Si  li- 
cet  sabbaiis  curare  ?  Chrisius  hoc  du])ium  alia 
interrogalionc  nondubia,  sed  clara  resolvit, 
dicens  :  Licel  sabbatis  bene  facere ,  an  male? 
animam  salvam  faccre,  an  perdere?  Animam,  jd 
est,  hominem ,  ait  S.  August.  est  synecdochc  : 
i»  parle  enim  significatur  toium.  Scnsus  est,  q.  d. 
Si  quis  segro  vel  graviter  aflliclo  ,  qualis  est  hic 
mancus,  habens  manum  aridam,  dic  sabbali  non 
succurrat  ct  benefaciat,  si  id  facere  possit  (uti 
cgo  Christus  possum  )  hic  ei  malefacit :  ncgat 
enim  ei  opem  lege  charitatis  debitam.  Similiter 
si  quis  hominem  in  gravi  necessitate  constitu- 
tum,  dic  sabbati  non  salvet,  cum  salvare  possit, 
hic  censetur  cuni  perderc ;  ergo  licet  mihi  sab- 
bato  mancum  hunc  curare  :  nisi  enim  hoc  be- 
neficium  ei  praistitcro ,  censebor  ei  nocuisse  ct 
malefccissc,  ac  nisi  eiun  salvum  fecero,  cense- 
bor  eum  perdidissc ,  utpote  qui  bcncficcniiam 
et  opem  illi  afHicto  quasi  dcbilam  ,  adcmcrim  , 
ac  durus  ctimmisericors  in  eum  extiterim,  re- 
linquens  eum  in  sua  alHictionc ,  quam  facilc 
tolJcre  poteram.  SimiU  sensu  ait  S.  Augustin. 
Si  fameniem  non  pavisli ,  occidisli ,  quia  pcrmi- 
sisti  eum  famccmori,  Sic  si  a  latrone  perimen- 
dum  non  lil)erasti ,  cum  posses  ,  cum  occidisti : 
ejus  eniin  mors  ct  ccedcs  tibi  ad  culpam  et  pce- 
nam  £1  Deo  imputabitur,  perinde  ac  si  eum  oc- 
cidisscs.  Significat  ergo  Christus,  sabbato  non 
benefacerc  jcgro  cum  possis ,  esse  eidem  malc- 
facere  :  atqui  nunquam  licct  malefaccre  :  ergo 
sempcrlicettali  benefaccre,  adeoque  in  sabbato; 
hoc  enim  Dco  ct  operibus  bonis  dicatum  est. 
Unde  gravius  pcccaium  est,  in  sabbalo  nialcfa- 
cere  quam  aliis  diebus :  sic  enim  violatur  sanc- 
litas  sabbaii ,  sicut  bencfaciendo  illa  magis  ce- 
iebratur  ct  sanctificatur. 

6.  Et  ciRcuMSPiciENs  KOs  cuM  iRA.  ]  Incrcduli- 
tati  eorum  irascens,  aitlnterlin.  nimirum  vultu 
lorvo  el  iralo  ostendens  se  indignariScribarum 
mentiCBEcaD,  pervcrsa;et  obstinaloe,  qua  Christi 
miracula  et  beneficia  in  sabbato  patrata ,  quasi 
maleet  contralegem  sabbalicolcndifactaaccu- 
sabant.  Hinc  paict,  quod  in^Chrislo  fueiil  vera  ira, 
tristilia,  celeraeque  passioues  et  affectus ,  qui 
sunt  in  aliis  hominibus,  scd  domita;  et  rationi 
subjectae  :  quare  ira  erat  ci  cos  virtutis.  Ira, 
ait  Franc.  Lucas,  nobis  est  passio,  Cltristo  tan- 
quam  actio  crat  :  nobis  sponte  oritur,  a  Cliristo 
in  se  excitatur :  orta  in  nobis  reliquas  corporis 
animique  vires  turbat,  nec  pro  arbitrio  potest 
repiyni:  A  Christo  cxcitata ,  movct  quod  ipsemo- 
verivelit,  turbat  nihii ,  denique  quicscit  pro  vo- 
luntate  ipsius.  Hoc  est  quod  ait  S.  Leo  epist.  11. 
Sensus  corporci  vigebant  (\n  Chrislo)  sinc  lcge 
peccati,  et  veritas  affectionum  sub  inoderamine 
deitatis  ct  vwitis. 

Porro  ira,  aii  Aristol.  lib.  1.  de  Anima  r.  1. 


tcxt.  IG.  esi  appetitio  doloris  vicisslm  adversarlo 
inferendi.  Unde  Nysscnus  {  vel  potius  Nemcsius 
Chrisiianus  Philos.  hujus  enim  nomine  cxtat 
hic  liber  tom.  9.  Biblioth.  SS.  Patruin)  lib.  l*.  Phi- 
los.  c.  13.  Ira,  ait,  cst  rccruciationis  appetitus.  Et 
Lactantius  I.  de  Ira  Dei  ex  Possidonio  :  Ira ,  aii, 
cst  cupiditas  puniendi  cjus  ,  li  quo  lc  inique  tasum 
putas.  Undc  iru  in  aliis  hominibus  nascitur  ex 
amore  sui ;  in  Christo  vero  nascebatur  cx  amore 
Dci  :  quiacnim  ipsesummeamabatDeum,  hinc 
de  ejus  offensa,  per  peccata  et  peccatores  facta, 
summc  tristabalur  et  irascebatur,  volens  illam 
ofTensam  compensare  vel  puniendo,  vel  corri- 
gendo  peccatores  et  infideles.  Quareira  Christi 
erat  zelus ,  vel  zelo  condita,  uli  in  angelis  et 
Bcatis  non  cst  ira,  sed  zelus.  Vide  D.  Thom.  et 
ScholasL,3.  p.  q.  15.  a.  9.  An  inDeositpropriut. 
irai  afTcctus,  variant  Doctorum  senieniia;  Alii 
enimcumSuarezopusc.  deDivlna  jusliliasect.  5. 
n.  2.  affirmant :  alii  cum  Vasquez  tom.  1.  in  1.  p. 
disp.  8^.  c.  U.  ncgant. 

Contristatus  super  c^ecitate  (  Syrus  duritie 
vel  ca^to)  cORDis  EORUM.]  Graece  ,  au).)v::oj/j.ivoi , 
id  estcondolens  et  commiserans,  quod  odio  ei 
invidia  excaecati  et  obdurati ,  nollent  agnoscere 
ipsum  csse  Messiam ,  sed  ipsius  bcneficia  sab- 
))ato  in  aegros  collata  pcrverierent,  et  ui  male- 
ficia  calumniarentur.  Significat  ergo  Jesu  iram 
non  processisse  ex  appetitu  vindicta;,  sed  mix- 
tam  fuisse  commiscratione,  Jesumque  peccatis 
iratum  fuisse,  sed  peccatoribus  condoluisse; 
uipotc  quos  amabat  ct  salvare  satagebat.  Deni- 
que  omnis  ira  mixta  est  tristitia  :  iratus  enim 
dolet  et  tristatur  ob  malum  cui  irascitur,  adeo- 
que  tristitia  de  malo  causat  acuitque  iram  ,  ui 
ipsa  animose  inalum  hoc  contristans  amoveat. 
Iia  D.  Thom.  et  Scholast.  loc.  cit. 

9.  Ut  navicula  sim  deserviret.  ]  Graice,  :t/:oa- 
■/'uprififi ,  id  est,  ul  csset  praesto  ad  manum  ,  ei, 
ut  Budaeus  vertit,  ul  assidua  esset  comes,  ui 
irruenle  turba  iilico  in  navim  se  recipcret,  ne 
ab  illa  comprimeretur. 

10.  Plagas.]  Gra^ce  /j.i(;iya.i,\A  estflagella,.pula 
plagx'  et  morbi ,  quibus  Deus  homincs  ob  pec- 
cata  casligat  et  flagellat.  Significat  ergo  snepe 
morbos  esse  flagella,  ac  a  Deo  ob  peccata  im- 
mitli,  ul  illa  castiget. 

11.  Et  SPIRITCS  IMMUNDI,  CUM  ILLUM  VIDEBAM, 

procideba^t  ei.  ]  Id  est,  accidcbant  ei  ad  pedes 
gcnuflexi,  non  ex  religione  et  ainore,  sed  ex 
meiu  et  timore  supplicium  suum  doprecaturi, 
ne  scilicet  cos  ex  hominibus  ejicerel  et  in  tar- 
tara  relcgaret  , 

Et  clamabant.  ]  Ut  ab  eis  honoratus  et  lau- 
datus  parceret  eis. 

12.  Dice>tes  :  Tu  es  Filids  Dei.  ]  Qujeres  ,  an 
dicmones  verecognoverintJesumcsse  Messiam, 
sivc  Christum  Dei  FiliumPResp.  Ex  hoc  loco  et 
cx  Mattli.  8.  29.  et  ex  Lucae  cap.  U.  ii.  ac  cx  Pa- 
tribus  et  Interprelibus  communiter  in  ca  loca 
coinmcntantibus ,  liquct,  daemones,  iicel  in 
baptismo  Chrisli  et  ante  baplismum  non  piane 
eum  cognoverint  :  nain  post  baptismum  tenta- 
runt  eum,  ut  quis  esset  ipse  ,  agnoscerenl ; 
ipsos  tamen  postea  id  cognovisse  cx  lot  tantisque 


:m  COMMENTAUIA  IN 

miraculis ,  quaj  evidenlcr  vick-banl  esse  vera 
niiracula,  ac  suam  et  anRolornm  omnemqne 
naluialcni  \ini  iranssccndcio,  ci  ii  solo  Dco 
supenialurali  vi  palrari,  quajque  Chrislus  fa- 
ciebal  lioc  linc  ci  scopo,  ul  probarct  Primo, 
se  csse  Mcssiam  l'airibus  promissum  ;  Sccundo, 
-sc  cssc  Dcum  Dciquc  Filiuni  ;  binc,  inquam  , 
ilicmoncs  cognovissc  Jcsuni  cl  cssc  Mcssiam  , 
el  cssc  Dci  Filium,  maxime  dum  cuni  miraculis 
Clnnsli  confcrcbanl  Scripturas  ct  prophclias 
vctercs  dc  Clnisto,  quoe  ipsum  talcm  fore  ,  qua- 
lis  erat  Jcsus ,  taliaque  miracula  patraturum 
pra'dixcrant. 

Lbi  tamcn  advcrtc,  dpemones  non  ila  clarc  ct 
lirmiter  idipsum  cognovissc,  quin  alia  cx  par- 
te  cogilantcs  magnitudincm  myslciii  ,  lantae 
dignationis  et  liuuiiliationis  Cbrisli  incarnali , 
(juod  vidctur  naturalitcr  incrcdibilc,  pricscrlim 
supcrbissimo  dia])olo  ;  subinde  hjcsitarcnt,  ct 
dubilarcnt  au  Jcsus  vcrc  essct  Mcssias,  et  Dei 
Filius.  Magis  haesitarunt,  imo  ignorarunt,  li- 
nem  et  fructum  hujus  mysterii ,  quod  sciUcet 
per  Ciiristi  incarnationem  ,  crucem  et  mortem 
i-edimendi  essent  homincs,  itaque  suum  in  eis 
regnum  essct  cvertendum  ,  et  regnum  Dei  cri- 
gendum  ;  maxime  quia  excsecaliat  eos  odium 
Jesu,  qucm  quia  vidc))ant  virum  essc  sanctissi- 
mum,  ct  plurimas  sibi  animas  eripere,  hinc 
eum  omninosibioppugnandum  everlcndumque 
et  necandum  sumpscrunt.  Unde  factum  est  , 
ut  ipsi  odio  Jesu  excsecati ,  et  S.  Scripturas  alio- 
quiclaras  de  Christi  cruce  et  morte,  ac  nostra 
per  eam  rcdcmptionc,  vcl  non  considcrarent, 
vel  non  intclhgerenl :  quocirca  ipsi  Jesum  velut 
hostcm  juralum ,  per  Jud;oos  cruciflxcrunt  ct 
occidcrunt,  iiaquc  ncscienlcr  suum  rcgnum 
everleerunt.  ItaS.  Leoserm.  9.  dePassione  :  Nec 
i.pse ,  inquit,  cUabolus  intellexit ,  qaod  sceviendo  in 
Cliristum,  saam  destrueret  principatum;  qui  tin- 
liquoe  fraudis  jura  non  perderct ,  si  se  a  Domini 
Jesa  sangaine  contineret.  Sed  malilia  nocendi 
avidus ,  dum  irruit ,  ruit ;  dum  capit ,  captas 
est;  dum  perscquitur  mortalem,  incidit  in  Salva- 
iorem. 

\U.    Et  FECIT    UT  ESSENT  DUODFXIM    CUM   ILl.O.  ] 

Quasi  cjus  Apostoli  ,  contubcrnales  et  lcgali 
ex  latere.  Unde  subdil  :  Et  ut  mitieret  eos  prce- 
dicare. 
■  15.  Et  dedit  iLLrs  potestatem  ccrandi  in- 
FiRMiTATES.]  Dedit ,  non  jam  cum  cos  designavit 
dumtaxat,  et  Apostolos  creavit,  sed  postea  cum 
misit  eos  praedicatum  cap.  6.  7.  lunc  cnim  pra-- 
dicationem  confirmare  debe])ant  miraculis.  Esl 
ergohic  prolepsis  ,  sive  anticipalio. 

16.  Et  imposcit  Simoni  nomen  Petrus.  ]  Ante 
haecverba  Gricci  codiccs  nonnuUiliabent,  TrpwTov 
SiycjvK ,  id est  primam  Simonem,  scilicct  constiluit 
inter  Aposlolos  ;  sed  hiec  veri)a  omittunt  celcri: 
idipsum  tamcn  satis  intcUigilur  cx  eo ,  quod 
Petrus  liic  primus  a  Clnisio  nominetur ,  no- 
menque  ei  mutetur,  ut  qui  prius  vocabatur 
Simon,  dcinde  vocetur  syriace  Ceplias,  gra^ce  ct 
latine  Petrus,  id  cst  pctra :  quia  ipse  a  Cliristo 
constituenduscratpetra  etbasisEcclesiaB.  Quarc 
hoc  nomen  Cepli;e,  sive  Pctri,  Simoni  a  Cliristo 
promissum  fuit  Joan.  1.  /i'2.  sed  reipsa  inditum, 
Matth.  16.  18. 

17.  Et  Jacobum  Zebed.^i,  et  Joannem  fratrem 
Jacobi  ( Jacobus  prius  nominatur,  quia  eral  se- 
nior  Joanne,  qui  omnium  Apostolorum  fuit  ju- 
Jiior,  ot  ajtatc  miniams )  et  imposuit  eis  nomi- 


MAUCUM.  Cap.  III. 

na  Boanerges,  quod  est  (significat)  Fiui  to- 
NiTRUi.  ]  Nomina,  non  dicit,  nomen,  sed  nomi- 
na,  quia  plures  erant,  scilicel  duo,  unde  plura 
requirebant  nomina,  scilicet  Boanerges,  quod 
est  plurale ,  ct  signiflcai  non  filium ,  sed  fdios 
tonitrui,  in  plurah,  id  est  tonanies ,  sciliccl 
Clnisti  Evangclium  cl  dogmata. 

Boaneuges.  ]  Sicct  Arabicus,  ^gyptius,  Persi- 
cus ;  yEthiopicus  vero ,  Baanerges.  Hoc  nomcn 
cst  corruptum;namlicbraice,vel  potius  syriace 
dicendum  cssal  Danerges,  aut  Bonerges,  quomo- 
do  habeni  qua^dam  excmplaria,  teste  Franc. 
Luca  in  Notaiion.  hic  notai.  ^60.  Syri  enim  ,  uti 
ct  Bavari  ac  'Westphali,  vocalcm  a  pronunciant 
ut  o,  ac  e  pronunciant  ut  a  :  unde  pro  Semuel 
dicunl  Samucl,  pro  Selomon  Salomon ,  pro  bene 
Aicum  bane,  id  cst  filii.  Forlc  Banerges  corrup- 
tum  versumque  est  in  Boanergcs  ab  impcritis, 
putantibus  boa  signiflcarc  boatum  touitrui.  Ila 
Franc.  Lucas. 

Porro  Banerges,  ut  recte  nolat  Jansen.  et  An- 
gelus  Caninius  in  Nomin.  Hebr.  capit.  11.  coni- 
positum  et  conflalum  est  ex  >jd  bane,  id  est  fi- 
lii ,  et  tyj-i  regesc,  id  est  fremitus,  hoc  est  loni- 
trui.  Sicenim  Jupiter  a  Groec  .vocaturu^6pE/*^T/j5, 
id  est  altifremens,  id  est  aliitonans.  Unde  ei 
Syrus  liic  vertit,  bane  reges,  idcst  fllii  tonitrui, 
pro  quo  Hebr.  dicunt  czyi  ':n  bene  raam;  sed 
Christus  syriace  more  illius  a^vi  locutus  est. 
Est  ergo  hic  metathesis  :  transponiiur  enim  lit- 
tera  r,  et  praeponitur  littera  e :  nam  pro  bane 
reges  dicitur  banerges.  Similcs  metalhcscs  in 
cadeni  littcra  r  sunt  apud  alias  nationes,  uli 
niultis  exemplis  ostcndit  Angelus  Caninius  in 
Hellcnismopagin.  6i.  Sic  Grgeci  Poetae  pro  x^poiK, 
id  est  cor,  dicunt  xpaoiv;,  pro  xpaTspo?  zapTepos,  pro 
T^TapTos  T£TpaT05  :  Lalini  pro  vei^pov  dicunt  nervus , 
pro  apTta?  rapax,  pro  ipndc^oi  rapio,  pro  n-^^pfh  f07'ma, 
pro  xapxTvo,-  cancer,  pro  xpea;  caro,  pro  xftvw  cerno; 
nam  qui  judicat,  ccrnere  dcbet.  Punice  gerac, 
«/-'a,  arx ;  etrusce  rocca,  bigr  virgo,  darag  gradus, 
mecar  marcor,  e/ntflra  mulier,  carmes  cramesy. 
Hebr.  arets  ( Belgice  aerde)  terra,  sippor  pas- 
ser  ,  kebara  cribrum,  cabbirim  Cherubim  ,  ke- 
raim  crura  ,  kerem  cornu. 

Scnsiis  ergo  est  q.  d.  Christus  Jacobum  el 
Joannem  nominc  novo  vocavit  banerges,  id  e£t 
fllios  tonitrui,  quia  eos  prae  cclcris  Apostolis  _ 
deputavit  ad  illustrem  praedicationcm  ct  propa- 
gationcm  sui  Evangelii,  ut  vitae  sanctitate  et 
miraculis  essent  quasi  fulmina  ,  et  vocis  cfTica- 
cia  esseni  quasi  tonitrua  ,  qua^  homincs  ctiam 
infidcles  et  barbaros  concutcrent,  et  ad  pceni- 
tcntiam  vitamque  sanctam  iraduccrent.ld  patet 
in  Jacobo  :  quia  ipse  ob  hanc  libertatcm  ct  ze- 
lum  pracdicandi,  primus  inter  Apostolos  Judaeo- 
rum  ctHerodis  iram  incurrit,  ab  eisque  capite 
plexus  Martyroccubuit,  Actor.  c.  12.  Idem  His- 
panos  el  per  eos  Indos  tam  Orientalcs  quam 
Occidcntales  convertit,  aliasque  genles  in  fidc 
Christi  vel  erudit  vel  conservat.  Joanncs  vero 
diiitissime  et  eiricacissime  praedicavit,  ultimus- 
que  Apostolorum  vita  functus  est ,  cum  Asiam 
aliasque  provincias  praedicando  Christo  sube- 
gisset.  Hinc  ct  Evaiigelium  a  tronitru  divino 
orditur,  quasi  Dei  tonaniis  aquila  clangens  et 
fulminans,  dum  ita  intonat  :  In  principio  crat 
Verbum,et  Verbam  erat  apud  Deam ,  et  Deus 
erat  Verbum,\[.d^S.  Epiphan.  haeresi73.  Quocirca 
dum  ipseEvangelium  scribcret,  ecoeloemicucrc 
fulgura  ct  tonitrua,pcriiKleac  emicuercc  monte 


COMMENTARIA  IN  MARGLM.  Cap.  IV.                                               58-5 

Sina ,  cum  Drus  \n  eo  tlarel  legem  Mosi  ct  He-  Chrisii ;  Syr.,  fratruclcs  ifJiUis.  Ha  Eulliym.  Tlieo- 

braels,  uli  exProchoro  Joaniiis  discipulo,  et  ex  phyl.  Beda.)  exierunt  tenere  (Iigare)  f.im-.oi- 

Metaphraste  docet  Baronius  anno  Christi  99.  in  cedant  emm  :  QtoNUM  (quod)  in  FunoREM  ver- 

fine.  sus  EST.  ]  Graccc  m<;n  ,  id  est,  extra  se  est,  mente 

Vidc  dicla  Ezech.  1.  vors.  Mi.  ad  illa ,  Ibant  in  alienatus  est,    ex  nimia  pietate  ct  z^do  factus 

similitudinein  fulguriscoruscantis  ,ub'\  rn  fiUi  to-  incntis   impos,  drlirus  et  insanus.    Vide  d;cla 

nitrui,  iripliciter  explicui.  Sic  Pericles  orator  Mallh.  12. /iG.  Arabif  us  ,  dicentes ,  quoniam  ipse 

non  tam   loqui  et  perorare  ,  nuam  fulgurare  v.i  vecors  esset  ;  Syrus  ad  verbum,  dicebanteum  ex- 

tonarc  videbalur,  ait  Quintil.  lib.  2.  cap.  6.  Undc  tra  mentcm  suam  exiisse ;  alilcr  alii,  dicentes  : 

Olympius.id  est ,  coDleslis ,  a  Poctis  cognomi-  Quod  in  deliquimn  incidit ,  c\  inedia,  co  quod 

natus  est,  pra)  turba  non  Iiabercl  oiium  manducandl.  Vide 

21.  Et  cum  audissem  sui  ( aliqui  e  cognalis  vers.  20. 

CAPUT  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ChRISTUS  PRIMO,  PROPONIT  PARA.ROLAS  :  PRIMO,  SEMINANTIS  ;  SECUNDO  ,  VERS.  2  1. 
LUCERN^  EXPOSITiE  IN  CANDELABRO  ;  TERTIO,  VERS.  26.  SEMINIS;  QUARTO,  VERS.  3l. 
SINAPIS.  SeCUNDO,  VERS.  'i'].  DORMIENTE  IPSO  ORITUR  TEMPESTAS  IN  MARI,  QUAM  A 
DISCIPULIS  EXCITATUS,  IMPERANS  VENTIS  ET  MARI,  SEDAT. 

|T  iterum  ccepit  docere  ad  mare  :  ct  congregata  est  ad  eum  turba 
Tmulta,  ita  ut  navim  ascendens    sederet  in  mari,    et   omnis  turba 
rcirca    marc  super   terram    erat  :   2.    et  docebat  cos    in    parabolis 
[multa,  et  dicebat  illis  in  doctrina  sua  :  3.  Audite  :   ecce  e.dt  semi- 
tians  ad  seminandum.  /\.  Et  dum  seminat,  aliud  cecidit  circa  viam, 
ht  venerunt  volucres  coeli,  et  comederunt  i!!ud.  5.  Aliud  vero  cecidit 
isuper  petrosa,  ubi  non  babuit  terram  multam,  et  statim  exortum 
est,  quoniam  non  babebat  altitudinem  terrae  :  6.  et  quando  exortus  est  sol,  exaestuavit  : 
et  eo  quod  non  babebat  radicem,  exaruit.  7.  Et  aliud  cecidit  in  spinas  :  et  ascenderunt 
spina;,    et   suffocaverunt  illud,  et  fructum  non  dedit.  8.  Et  aliud  cecidit  in    terram 
bonam  :   et  dabat  fructum  ascendentem,   et  crescentem,  et  afferebat  unum  triginta, 
unum  sexaginta,  et  unum  centum.  9.  Et  dicebat  :  Qui  babet  aures  audiendi,  audiat. 
10.  Et  cum    esset  singularis,  interrogaverunt  eum  bi   qui  cum  eo   erant  duodecim, 
parabolam.    11.  Et  dicebat  eis  :   Vobis  datum   est  nosse  mysterium  regni  Dei  :  illis 
autem,  qui  foris  sunt,   in  parabolis  omnia   fiunt   :    12.  ut   videntes  videant,   et   non 
videant  :  et  audientes  audiant,  et  non  inlcUlgant  :  nequando  convertantur,  et  dimit- 
tantur  eis  peccata.    i3.  Et  ait  ilHs   :  Nescitis  parabolam    banc?  et   quomodo  omnes 
parabolas  cognoscetis?    i/j.    Qui  seminat,   verbum  seminat.    i5.  Hi   autem    sunt,   qui 
circa    viam,  ubi   seminatur  verbum,  et  cum  audierint,   confcstim   veuit   Satanas,   et 
aufert  verbum,   quod    seminatum   est  in   cordibus  eorum.    16.  Et  bi   sunt    similiter, 
qui  super  pctrosa  scminantur  :  qui  cum    audierint  verbum,   statim  cum  gaudio   ac- 
cipiunt  ilkul   :   17.  et  non  babcnt  radicem  in  se,  sed  tcmporalcs  sunt  :  deinde   orta 
Iribulatione    et   persecutione   propter  verbum,  confestim    scandalizantur.    18.   Et    aUi 
sunt  qui   in   spinis  seminantur   :  bi    sunt,  qui  verbum  audiunt,  19.  et  aerumnae  siecuU , 
et  deceptio  divitiarum,  et  circa  reliqua  concupiscentiae  introeuiitcs  suffocant  verbum, 
et   sine  fructu  cfficitur.   20.  Et  hi   sunt,  (|ui   super  tcrram   bonani   seminati  sunt,   qui 
audiunt   verburn,    et   suscipiunt,   ct  fructificant,  unum   triginta,    unum    scxaglnta,   et 
unum  centum.    21.  Et  dicebat    illis  :  Numquid  venit  lucerna  ut  sub  modio  ponatur. 
aul    sub  lecto  ?  nonrie    ut    super   candelabriuTi     ponatur?    22.   Non    est   eniin   aliquid 
absconditum,    quod    non    rnanifestetur   :    ncc    factum   est  occullum,   sed    ut   in    palam 
veniat.    23.   Si    quis  liabct   aures  audiendi,   audiat.   2/}.  Et    diccbat   illis   :    Videte  quid 
audiatis.  In  qua  mensura   mensi  fucritis,  rcmctietur  vobis,  ct  adjicietur  vobis.  20.  Qui 
cnim  habct,  dabitur  illi  :   ct  ((ui  non  habel,  etiarn  quod  habet  auferelur  ab  eo.  26.  Kt 

COnNEL.    A   I.APIDE.   TOM.    VIII.  7i 


5S0  COiMMEMARIA  IN  MARCUM.  Cap.  IV. 

(licebat  :  Sic  est  regnum  Dci,  c|uemailmo(lum  si  homo  jaciat  scmentem  iu  terram, 
37.  et  dormiat,  ct  cxurgat  nocte  etdie,  et  semen  germinet,  et  increscat  dum  nescit 
ille.  28.  Uhro  cnim  tcrra  fructificat,  primum  herbam,  deinde  spicam,  deinde  plenum 
frumentum  in  spica.  29.  Et  cum  produxerit  fructus,  statim  mittit  falcem,  quoniam 
adcst  messis.  3o.  Et  dicebat  :  Cui  assimilabimus  regnum  Dci  ?  aut  cui  parabolae 
comparabimus  illud?  3i.  Sicut  granum  sinapis,  quod  cum  seminatum  fuerit  interra, 
minus  est  omnibus  seminibus,  quae  sunt  in  terra  :  32.  et  cum  seminatum  fuerit, 
ascendit,  ct  fit  majus  omnibus  oleribus,  et  facit  ramos  magnos,  ita  ut  possint  sub 
umbra  ejus  aves  cccH  habitare.  33.  Et  tahbus  multis  parabohs  loquebatur  eis  verbura, 
prout  potcrant  audire  :  34-  sine  parabola  autem  non  loquebatur  cis,  seorsum  autem 
discipuHs  suis  disserebat  omnia.  35.  Et  ait  ilhs  in  illa  die,  cum  sero  esset  factum  : 
Transeamus  contra.  36.  Et  dimittentes  lurbam,  assumunt  eum  ita  ut  erat  in  navi : 
et  ahae  naves  erant  cum  illo.  37.  Et  facta  est  procella  magna  venti,  et  fluctus  mit- 
tebat  in  navim,  ita  ut  impleretur  navis.  38.  Et  erat  ipse  in  puppi  super  cervical 
dormiens  :  et  excitant  cum,  ct  dicunt  illi  :  Magister,  non  ad  te  pertinet,  quia  peri- 
nius  ?  39.  Et  cxurgens  comminatus  est  vcnto ,  et  dixit  mari  :  Tace ,  obmutesce. 
Et  cessavit  ventus  :  et  facta  est  tranquiliitas  magna.  /[O.  Et  ait  illis  :  Quid  timidi 
cstis?  necdum  habctis  fidem?  Et  timuerunt  timore  magno,  et  dicebant  ad  alterutrum  : 
Quis ,  putas,  est  iste,  quia  et  ventus  et  mare   obediunt   ei? 


10.  Et  cum  esset  singularis.  ]  Graece  xxrx//.6vxi, 
id  est,  soliiarie,  lioc  csl  solus ,  ut  vertit  Arabicus, 
semoius  a  turba  populi;  Syrus,  cum  esset  solus. 
Sic  solus  ct  separalus  al)  aliis  latinc  dicilur 
singulus,  quasi  sinc  angulOj  co  quod  iila  quae 
unica  et  sola  sunt,  nequeant  consiituere  angu- 
lum  :  ;^  singulo  dicilur  singularis,  idestunicus 
et  solus,  Unde  Ciccro  Academ.  qurest.  lib.  l\. 
OmiltOf  ait,  Aristotelem  in  pldlosopliia  prope  sin- 
gularem.  Et  Caesar  lib.  Zj.  de  Bello  Gallico  :  Ubi 
aliquos  (solos)  ex  navi  egredi  conspexerunt ,  in~ 
citati  cquis  impeditos  adoriebantur.  Hinc  et  illud: 
Quoniam  lu,  Domine,singulariter  in  spe  consli- 
tuisti  me,  Psalni.  ^.  10. 

iNTEnROGAVERUNT     EUM    (  JCSUm  )    HI    QUI     CUM 

EO  ERANT  DUODECiM.  ]  Gmccus,  Syrus  et  Arabicus 
habent ,  cum  duodecim.  q.  d.  Septuaginta  disci- 
puli ,  qui  cum  duodecim  Aposlolis  erant  asse- 
cla)  Jesu ,  interrogabant  eum ,  quis  esset  sensus 
parabolic  seminis  et  seminantis.  Ita  Euthymius. 

21.  NuMQUiD  VENiT  ( id  cst  adducitur,  vel  in- 
fertur  in  domuni  vel  cubiculum)  lucerna  ut 
suB  5I0DI0  poNATURPut  abscoudaiur  subvase? 
q.  d.  Non ;  sed  ut  publice  exponatur,  omnibusque 
luceat.  Hac  parabola  slgnificat  Christus  nolle  se 
mysteria  hujus  parabolse,  ceteraque  Evangelii 
dogmata  celari  et  abscondi,  sed  vcUe  ul  disci- 
puli  eadem  suo  tempore  explicent  et  commu- 
nicent  aliis,  (lui  hoc  tempore  necdum  illa  ca- 
pere  poterant :  quare  illa  non  servent  occulta, 
sed  vulgent  et  palam  praedicent.  lla  S.  Hieron. 
Bedaet  alii,  el  paietex  v.  sequenti,  cum  subdil: 

22.  NON    EST  ENIM  ALIQUID  ABSCONDITUM  ,    QUOD 

NONMANiFESTETUR  ( quod  non  sit  manifestandum ) 

NBC  FACTUM  EST  OCCULTUM  ,  SED  UT  IN  PALAM  VE- 

NiAT.  ]  Ita  lege  cuni  Gra^cis  ct  Roman.  q.  d.  Licet 
doctrina  Evangelica,  et  gesta  dictaque  niea 
adliuc  arcana  sint  et  occuUa,  non  volo  tamen 
ea  semper  manere  occulla ;  sed  opportuno 
tempore  manifeste  a  vobis  ,  6  discipuli,  om- 
nibus  proponi  et  praidicari.  Ita  S.  Hieronym. 
et  Beda.  Hoc  est  quod  ait  Christus  Matlh.  10. 
vers.  27.  Quod  dico  vobis  in  tenebris,  dicile  in 
lumine;  et  quod  in  aure  auditis ,  prcBdicate  super 
tecta. 


2i.  Et  dicebat  illis  :  Videte  quid  audiatis.] 
q.  d.  ait  Euthym.  Altendite  ad  ea  quse  a  me  au- 
(litis ,  ut  illa  intelligatis  et  memoria^  mandetis  , 
ac  suo  tempore  opere  exequamini ,  nimirum  ut 
ea  aliis  communicetis.  Causam  subdit :  Nullam 
ex  dictis  meis  vos  effugiat,  ait  Theophyl.  Audi 
Bedam  :  Instanler  nos  docet  verba  auscuUare , 
quatenus  et  nostro  illud  pectore  continue  rumina- 
re,  et  alieno  ructare  sufficiamus  auditui. 

In  qua  mensura  mensi  fueritis  ,  remetietub 
voBis,  ET  adjicietur  vobis.  ]  q.  d.  Si  large  et 
copiose  doctrinam  meam  aliis  communicaveri- 
tis  et  proedicaveritis,  ego  quoque largc  et  copiose 
longe  majorem  ejus  inlelligentiam ,  sapientiam, 
gratiam  et  gloriam  quasi  antidotonet  praemium 
vobis  imperliar.  Sic  fontes  quo  plus  aquae  deor- 
sum  elTundunt,  eo  plus  sursum  recipiunt.  Dis- 
cant  ergo  doctores,  catechistae,  pwedicatores,etc. 
exhac  Christi  sententia  et  promisso,  quo  plura 
in  alios  docendo  contulerint,  co  plus  sapienticB 
et  gratice  ii  Christo  sese  recepturos,  juxta  illud: 
Qui  parce  seminat ,  parce  etmetet :  etqui  seminat 
inbenedictionibus  (beneficiis,  hoc  est  benefice , 
large,  copiose  )  de  benediclionibus  et  metet ,  2. 
Corinih.  9.  6.  Vide  ibi  dicta. 

25.  QUI  ENIM  habet,  dabitur  illi  :  et  qui  non 

HABET,  ETIAM  QUOD  HABET  AUFERETUR  AB  EO.  ] 

Habet,  id  est,  utitur  et  utendo  ostendit  se  habere : 
hic  enim  habetin  actu,  cum  ille  qui  non  utilur 
gratia  et  dono,  illam  habeat  in  habitu  ,  et  otio 
dumtaxat :  hoc  est  quod  Theologi  dicunt,  uten- 
tem  gratia  sua ,  habere  illam  in  actu  secundo  ; 
non  utentem  vero  habere  eam  dumlaxat  in  actn 
primo,  hoc  est,  in  potentia  et  habitu.  Vide  dicta 
Malth.  13.  12.  et  Matth.  25.  29.  Sensus  ergo  est, 
q.  d.  Qui  doctrina  sibi  a  Deo ,  sive  per  stndium, 
sive  per  infusionem  impertita  utilur,  huic  da- 
bitur  augmentum  doctrinaj  :  ab  illo  autem 
qui  doctrina  sua  non  ulilur,  Deus  illam  aufe- 
ret  ab  eo  ,  utpote  otiosam  et  inutilem  :  Christus 
enim  hic  slimulat  Apostolos  ad  diligentem  et 
ferventem  praedicationemEvangelii,  pollicendo 
eis,  si  id  fecerint,  majorem  sapientiae  suse  et 
gratiae  aflluxum. 

26.  Et  dicebat  :  Sic  est  regnum  Dei  ,  quem- 


COMMENTARIA  IN 

ADMODDM  SI  nOMO  JACIAT    8EMENTEM  IN   TEnRAM.  ] 

HaDC  parabola  alia  cl  diversa  eslab  illa  seminan- 
tis,  (\uiXi  prsecessit  v.  3.  licet  utraque  ab  eodem 
«emine  sit  peiila,  sed  diversimode  applicala  et 
explicaia.  Porro  per  semen,  ut  recte  docet 
S.  Chrysosl.  BedaetScholiast.  apud  Hieron.  hic, 
ajque  ac  apud  S.  Mattb.  c.  13.  significatur  doc- 
trina  Evangelica ;  per  agrum  audilores ;  per  mes- 
eem  consummaiio  mundi,  aul  etiam  mors  cu- 
jusque  lioininis. 

27.  Et  doumiat  (  scilicet  homo  qui  seminayit) 

ET  EXURGAT  NOCTE  ET  DIE  ,  ET  SEMEN  GEIIMINET  ET 

INCUESCAT,  DUM  NE8CIT  iLLE.  ]  Nonnulli  t6  exur- 
gat  nocte  et  die ,  referunt  ad  semen ,  ut  explicans 
Chrislus  subdat  el  (  to  et  accipiunt  ut  ot/jv/)T(zc)v, 
et  explicalivum  ejus  quod  pra^cessit ,  ac  sumi 
putant  pro  id  est )  semen  germinet  et  increscat 
dum  nescit  ille ,  scilicet  homo  dormiens.  q.  d. 
Semen  jactum  in  lerram  ab  agricola  ,  germinat 
et  crescil  conlinue  nocte  et  die,  ac  etiam  duin 
agricola  de  eo  non  cogitat,  sed  quiescit  et  dor- 
mit.  Ita  Bcda ,  Scholiastes  apud  S.  Uieron.  ei 
Glossa. 

Planius  S.  Chrysost.  Theopbyl.  Euthym.  Mal- 
don.  Franc.  Lucas  et  alii  -o  exurgat  die  et  nocte, 
referunt  ad  bominem  seminantem,  non  ad 
semen  ,  ita  ut  t6  nocte  pertineat  ad  to  dormiat : 
t6  vero  die ,  ad  exurgat.  q.  d.  Sicut  agricola , 
qui  seminavit,  otiose  per  noctem  dormiente, 
et  per  diem  surgente ,  aliisque  negoiiis  vacante , 
nec  de  semine  et  agro  cogitante,  ipsum  tameu 
vi  sua  germinal  et  crescit  agricola  nescienle , 
ita  ut  primo  germinet  herbam  sive  germen , 
deinde  spicam  ac  deinde  fnmientum  in  spica  : 
sic  pariter  se  habet  Evangelii  preedicatio  et  dpc- 
trina  :  haec  enim  ^  Christo  et  Aposiolis  seini- 
nata,  id  est,  praedicata  a  parvis  iniliis  continuo, 
sed  sensim ,  sine  sensu  crescit  in  magnas  et 
maturas  fidelium  fruges ,  ipso  Cliristo  quasi 
dormiente  in  coelis,  et  velut  nesciente,  eo  quod 
permittat  Judaeos  et  Gentes  infideles  ac  tyrannos 
contra  ApostolosetEvangelium  insurgerc,  eos- 
quepersequietoccidere:crescit,  inquani,  donec 
sensim  se  propagans  totum  orbem  occupet , 
quando  matura  jam  messe  frumcnium,  id  est 
electi  colligeniur  in  horreum  cccli ,  quod  fiet  in 
fine  mundi  et  die  judicii. 

Hac  ergo  parabola  significatur  vis  Evangelii, 
quodsensim  totum  orbem  pervasit,  eumque  ad 
«e  et  Cliristum  convertit.  Tacite  quoque  per 
ilKim  significatur ,  non  esse  gloriandum  Apos- 
loh's  proeconibus  EvangeUi  in  sua  praedicatione, 
quasi  ipsi  per  eam  orbem  converterint;  quia, 
ut  ait  Aposlolus ,  neque  qui  plantat  est  aliquid, 
neque  qui  rigat ,  sed  qui  incremcntum  dat  Deus , 
1.  Corintli.  3.  7.  Ex  alia  parte  innuit,  nec  eos 
dehere  cadere  animo,  si  videant  parvum  et  len- 
tum  esse  prcedicationis  susd  fruclum  ,  quia  Deus 
per  paucos  ab  eis  conversos  muUos  alios  seiisiin 
convertct,  uli  S.  Jacobus  per  sepicm  ,  vel,  x\i 
alii,  novem  a  se  conversos  iu  Hispania,  lotam 
Hispaniam  convcrtit. 

28.  Ultro  enim  terra  fructificat,  primcm 
uerbam,  deinue  spicam,  deinde  plenljm  fflumen- 
tdm  in  spica.  ]  Arabicus  ,  quia  terra  sota  proferl 
fructum ,  primo  licrbam,  ct  post  Hlam  spicam  • 
deinde  implctur  spica ,  ut  quando  perfectus  sit 
fructus ,  lunc  ponalur  falx  ,  quoniam  adest  mesiis. 
Sicparilcr  scnsim  pcr  praedicanoncm  Evangclii 
crevit  Christi  fidcs,  et  Ecclcsia  per  varios  incrc  - 
meDtorum  gradus;  crevit,  inquam  ,  lum  in  vir- 


MARCDM.  Cap.  IV. 


91 1 


tuiibus ,  tum  in  propagatlone  per  omnes  pro- 
vincias. 

Moraliter  haec  tria ,  herbam  ,  spicam ,  fruraen- 
tum  triplici  virtutum  el  meritorum  cujusque 
incremento  adaptant  Interpretes.  Terra  cnini 
cordis  nostri  germinat,  Primo ,  herbam,  cum 
bona  desideria  et  opera  in  se  concipil  et  inchoat ; 
Secundo,  spicam,  cum  ea  operando  slrenue  pro- 
sequitur;  Tertio ,  frumentum,  cuinopera,  vir- 
tutes  et  merita  ad  plenam  maturilatem  et  per- 
fcctionem  perducit.  Iia  Thcopliyl.  llerba,  aii, 
cst  in  principio  boni ,  spica  cum  resislimus  tenta- 
tionibus  ,  fructus  perfccta  operulio. 

Audi  S.  Gregor.  homel.  15.  in  Ezech.  etlib,  22. 
Moral.  c.  l^.  Herbam  producere,  est  inchoutionis 
bonce adhuc  teneritudincm  tenere.  Ad  spicam  herba 
pervenit ,  virtus  animo  concepta  ad  profeclum  boni 
operis  perducit.  Plenum  vero  frumentum  in  spica 
fructificat ,  quando  jum  in  tantum  virtus  proficit, 
ut  esse  robusti  et  perfecti  operis  possit.  Quare  non 
satis  est  ad  salutem,  inquit  Victor  Antioch.,  ut 
instar  viridis  fani  per  obedientium  floreamus  : 
sed  quadam  proBterea  mascula  animi  fortitudine , 
quaventorum  flatibus ,  hoc  est ,  tentalionibus  cir- 
cumacti,  erecti  culmi  instar  consislamus  opus  est. 
Tum  ctiam  ut  veluti  uberes  aristte  fructuum,  hoc 
est ,  virtutum  granis  turgeamus ,  meniisque  ma- 
num  impleamus. 

Innuit  crgo  hic  Christus,  Apostolos  ,  et  eos 
qui  animas  convertunt ,  debere  longanimiter 
exspectare  laboris  sui  fruclum  et  mcsscm  ,  uti 
exspectant  agricolae ;  ac  teneros  fidelcs  sensim 
docendo,  moncndo,  exercendo  fovcre  et  pro- 
moverc  ad  apicem  virtulis.  Nullus  itaqae,  inquii 
Beda,  qui  ad  bonum  propositum  adhuc  in  mentis 
teneritudine  esse  conspicitur ,  despiciatur ,  quia 
frumentumab  herba  incipit  ut  granum  fiat.  Sym- 
bol.  Scholiasles  apud  S.  Chrysost.  Ilerba,  ait, 
fuit  in  lege  naturce ,  spica  in  lege  Moysis,  fru- 
mentum  in  Evangelio. 

29.  Etcum  prodoxerit  frcctus,  statim  mittit 

FALCEM.  ]  Graece,    orxj   ck    ■nu^uou  i  z2::t5,-,  id   CSl , 

cum  vcro  prodiderit  se ,  vel  cum  productus 
fuerit  fructus  :  fructus  ergo  hic  est  nominativi 
casus  :  unde  alii  verlunt,  cum  provenerit  fructus; 
Eutbym.  cum  maturuerit ;  Syrus  ,  cum  pinguis 
cvaserit ;  Arabic.  cum  perfectus  fucril.  Est  he- 
braismus,  Apud  Hebrieos  enim  vcrba  in  con- 
jugationc  hiipael  sunt  passivic  significaiionis, 
aut  aclionis  reflexac  ,  qua  agcns  actioncm  in 
se  suscipit ,  ul  idem  sit  paticns  qui  est  agcns. 
Unde  quidam  codices  legunt :  Cum  se  produxerit 
fructus.  Alilcr  Maldonatus ,  Cu77i  sc  pi-oduxerit 
fruclus :  Cum  fructus ,  inquit,  idcst  ipsum  semen, 
quod  crat  fruclus  prioris  seminis ,  produxcrit . 
scilicet  alium  cx  sc  fructum. 

33.  Et  TALIBUS  MULTIS  PARABOLIS  LOQUEBATLn 
ETS    VERnVM,     PHOUT    POTERANT    AUDIRE.  ]    Id   CSl  , 

prout  digni  crant  audire  ,  ait  Maldon.  ex  Beda, 
Euihym.  et  Clcmcnte  AIcx.  lib.  1.  Strom.  q.  d. 
Christus  volentibus  Apostolis  iniclligere  et  cre- 
dcre,  sinc  parabolis  perspicue  loquebalur,  ut 
magis  et  magis  intclligcrent  :  Scribis  aulem  ei 
JiidaMS  noIeiUii)us  credere  ct  iniclligere,  adeo 
obscure  ci  parabolice  lunucbatur,  ut ,  ciiamsi 
vcllcnt,  intclligcre  taincii  non  posscnt.  Simpli- 
cius  el  planius  Tlieophyl.  ti  Franc.  Lucas  hic, 
ac  S.  Chrysost.  in  Maltii.  honi.  iii.  q.  d.  Christus 
talibus ,  piila  vulgarihus  cl  lacilihus  ,  parabolis  , 
quas  vulgo  onines  nossent ,  noii  vero  abstrusis 
ct  lurbcc  incognilis  loquel)atur,  ut  earum  cor- 


bSS  COMMENTARIA  IN  MAIICUM.  Cap.    V. 

tjcem  inlclligorol ,  iic  sul)  cis  ali([ui(l  ccdIcsIc  ct  celcrem  discipulorum  obedienliam  ,  ac  vicis- 

divinum  latcrf  cognosccrcl  :  ([uod  iicct  in  par-  sini  Cliristi  facililalcm  eorum  promptiludini  se 

liculari  ipsa  non  comprolKindcrcl ,  tamen  pcr  accommodanlem  ,  ul  turbajaflluentis  lumullum 

parabolam  noiam  adrcm  if,'uoiam  sub  ca  laten-  ■vitarel.  Paulo  aliter  Franc.  Lucas  :  lia  ut  erat 

tem  vcstigandam,  ct  ptMviuircndam  ,  h  Cbrislo  in  naoi,  boc  cst ,  inquit,  citra  ullum  c  navi,  in 

incitabalur  ol  stimulabalur.  (jua  eral,  cgressum.  UndeSyrusvertit,  (?«m  wsef 

36.  IrA  ur  eiiat  in  navi.  ]  q.  d.  Discipuli  as-  in  navi ;  Arabicus,  assumpseranl  eum  in  navi. 

sumpscrunt  Cbristum  in  altum  marc  ,  ut  illud  Et  mam  naves  erant  cum  illo.  ]  Consilio  Dci 

cum  co  trajiccrciU;  Cbristum,  inquam  ,  ita  ut  factum  est ,  ut  plurimi  qui  navibus  istis  vehe- 

cralin  navi,  scdcns  scilicet,  et  doccns  populum  baniur,  spectatores   ct  tcstes  forent  miraculi 

inlitiorestanlcm,  ul  patetv- 1.  nampostcav.  38.  proxime  a  Christo  patrandi  ,  scilicet  sedcudic 

situm  hunc  mutavit  dormiens  in  navi.  Notat  lempestaiis. 

CAPUT   QUINTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIMO,  CHRISTUS  AB  ENERGUMENO  EJICIT  LEGIONEM  DiEMONUM,  QU«,ChRISTO  PERMIT- 
TENTE,  INGRESSA  IN  PORCOS  ,  EOS  IN  MARE  PRJSCIPITAT.  SeCUNDO  ,  V.  25.  H^MORRHOIS- 
SAM  A  PROFLUVIO  SANGUINIS  SANAT.  TeRTIO  ,  V.  35.  JaIRI  FILIAM  A  MORTE  REVQCAT 
AD  VITAM. 

jT  venerunt  trans  frettim  maris  in  regionem  Gerasenorum.  2.  Et 
'exeunti  ei  de  navi ,  statim  occurrit  de  monumentis  liomo  in  spiritu 
^immundo,  3.  qui  domicilium  habebat  in  monumentis,  et  neque  catenis 
Ijam  quisquam  poterat  eum  ligare  :  4-  quoniam  saepe  compedibus  et 
■jcatenis  vinctus,  dirupisset  catenas,  etcompedes  comminuisset,  etnemo 
llpoterat  eum  domare  :  5.  et  semper  die  ac  nocte  in  monumentis  et  in 
Irnontibus  erat,  clamans,  et  concidens  se  lapidibus.  6.  Videns  autem 
Jesum  a  longe,  cucurrit^^^  adoravit  eum  :  7.  et  clamans  voce  magna  dixit  :  Quid  mihi, 
et  tibi,  Jesu  fili  Dei  altissimi?  adjuro  te  per  Deum,  ne  me  torqueas.  8.  Dicebat  enim  iUi  : 
Exi,  spiritus  immunde,  ab  homine.  9.  Et  interrogabat  eum:Quodtibi  nomen  est?  Et  dicit 
ei  :  Legio  mihi  nomen  est,  quia  multi  sumus.  10.  Et  deprecabatur  eum  muitum,  ne  se 
expelleret  extra  regionem.  11.  Erat  autem  ibi  circa  montem  grex  porcorum  magnus, 
pascens.  12.  Et  deprecabantur  eum  spiritus,  dicentes  :  Mitte  nos  in  porcos  ut  in  eos  intro- 
eamus.  i3.  Et  concessit  eis  statim  Jesus.  Et  exeuntes  spiritus  immundi  introierunt  in 
porcos  :  et  magno  impetu  grex  praecipitatus  est  in  mare  ad  duo  miUia,  et  suffocati  sunt 
in  mari.  i4-  Qui  autem  pascebant  eos,  fugerunt,  et  nuntiaverunt  in  civitatem,  et  in  agros. 
Et  egressi  sunt  videre  quid  esset  factum  :  i5.  et  veniunt  ad  Jesum  :  et  vident  illum,  qui  a 
daemonio  vexabatur,  sedentem,  vestitum,  et  sanae  mentis,  et  timuerunt.  16.  Et  narrave- 
runt  ilhs,  qui  viderant,  quahter  faclum  esset  ei ,  qui  daemonium  habuerat,  et  de  porcis. 
Et  rogare  coeperunt  eum  ut  discederet  de  finibus  eorum.  18.  Cumque  ascenderet  navim, 
coepit  illum  deprecari,  qui  a  daemoniovexatus  fuerat,  ut  esset  cum  illo  :  19.  et  non  admisit 
eum,  sed  ait  ilii  :  Vade  in  domum  tuam  ad  tuos,  et  annuntia  illis  quanta  tibi  Dominus 
fecerit,  et  misertus  sit  tui.  20.  Et  abiit,  et  cocpit  praedicare  in  Decapoh,  quanta  sibi  fecisset 
Jesus  :  et  omnes  mirabantur.  21.  Et  cum  transcendisset  Jesus  in  navi  rursum  trans  fretum 
convenit  turba  muUa  ad  eum,  et  erat  circa  mare.  22.  Et  venit  quidam  de  archisynagogis 
nomine  Jairus  :  ct  videns  eum,  procidit  ad  pedes  ejus,  23.  et  deprecabatur  eum  muUum, 
dicens  :  Quoniam  fiUa  mea  in  extremis  est,  Veni,  impone  manum  super  eam,  ut  salva  sit, 
et  vivat.  24.  Et  abiit  cum  iUo,  et  sequebatur  eum  turba  nudta,  et  comprimebant  eum. 
25.  Et  muher,  quaj  erat  in  profluvio  sanguinis  annis  duodecim,  26.  et  fuerat  muUa  per- 
pessa  a  compluribus  medicis  :  et  erogaverat  omnia  sua,  nec  quidquam  profecerat,  sed 
magis  deterius  habebat  :  27.  cuni  audisset  de  Jesu,  venit  in  turba  retro,  et  tetigit  vesti- 
inentum  ejus  ;  28.  dicebat  enira  :  Quia  si  vel  vestimentum  ejus  tetigero,  salva  ero.  29.  Et 


COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  V.  589 

confestim  siccatus  est  fons  sanguinis  ejus  :  et  sensit  corpore  quia  sanata  esset  k  plaga. 
?}0.  El  statim  Jesus  in  semetipso  cognoscens  virtutem,  quae  exierat  de  illo,  conversus  ad 
turbam,  aiebat  :  Quis  tetigit  vestimenta  mea?  3i.  Et  dicebant  ei  discipuli  sui  :  Vides  tur- 
bam  comprinientem  te,  et  dicis:Quisme  tetigit?  Sa.Etcircumspiciebatvidere  eara,quaeho€ 
fecerat.  33.  Mulier  vero  timens  et  tremens,  sciens  quod  factum  esset  in  se,  venit  et  proci- 
dit  ante  cum,  et  dixit  ei  omnem  veritatem.  3/j.lHe  autem  dixit  ei  :  Filia,  fides  tua  tesalvam 
fecit :  vade  in  pace,  et  estosana  a  plaga  tua.  35.  Adhuc  eo  loquente,  veniunt  ab  archisyna- 
gogo,  diccntes  :  Quia  filia  tua  mortua  est  :  quid  uhra  vexas  Magistrum?  36.  Jesus  autem 
audito  vcrbo,  quod  dicebatur,  ait  archisynagogo  :  Noli  timere  :  tantummodo  crede. 
3^.  Et  non  admisit  quemquam  se  sequi,  nisi  Petrum,  et  Jacobum ,  et  Joannem  fratrem 
Jacobi.  38.  Et  veniunt  in  domum  archisynagogi,  et  videt  tumultum,  et  flentes,  et  ejulan- 
tes  muhum.  ^g.Et  ingressus,  ait  ilhs  :  Quid  turbamini,  et  ploratis?  puellanonestmortua, 
sed  dormit.  4o.  Et  irridebant  eum.  Ipse  vero  ejeclis  omnibus,  assumit  patrem  et  matrem 
puella?,ct  qui  secum  erant,  et  ingreditur  ubi  puella  erat  jacens.  Ai.  Et  tenens  manuni 
puellae,  ait  illi  :  Talitha  cumi,  quod  est  interpretatum  :  Puella  (tibi  dico)  surge.  42.  et 
confestim  surrexit  puella,  et  ambulabat :  erat  autem  annorum  duodecim  :  et  obstupuerunt 
stupore  magno.  43.  Et  praecepit  illis  vehemcnter  ut  nemo  id  sciret :  et  dixit  dari  illi  man- 
ducare. 


2.  HoMo  iN  sPiRiTU  iMMUNDO.  ]  Icl  cst ,  homo  spi- 
ritus  imniundi,  sive  habens  spirilura  ininmn- 
dum,  puia  possessus  a  daimone.  Vide  dicla  c.  1. 
vers.  23. 

7.  Adjuuo  te  per  Deum  ne  me  tohqueas.]  Quia 
sciebal  da-nion  sibi  suisque  mcrilis  et  precibus 
nihil  tribuendum  a  Cluislo;  hinc  inlerponit 
noraen  Dci,  quod  sciebal  ClirisUmi  summe  reve- 
reri.  q.  d.  hiierposita  et  invocata  nominis  divini 
(quod  tibi  sacrum  sanctumque  esse  scio)  auc- 
torilaie  le  rogo,  obtestor,  elquoadpossumcons- 
tringo,  ne  me  ex  hoc  corpore  ejicias,  et  in 
infernum  ableges  :  hoc  enim  summum  daemoni 
est  torinenlum. 

9.  Legio  Miiii  NOMEN  EST  (Syrus  ,  Legio  nomen 
nostrmi.  q.  d.  Sumus  legio  daemonum  ,  unde 
explicans  subdil )  :  quia  multi  sumus.  ]  Legio 
propriecontinebatmiIites6666.  Videdicta  Malth. 
c.  26.  53.  sed  hic  ponitur  numerus  cerlus  pro 
incerlo.  Nota  :  Djemon  est  siniia  Dei ,  hincimi- 
lalur  Dcum.quiestDominusexercituum,  scilicet 
angelicoruni.  Siniili  enim  modo  dajmon  se  vocat 
legionem,  quia  plurimos  e  grege  suo  socios  in 
aciem  cducii,utDeumDcique  fideles  oppugnet : 
quocirca  nierito  eani  formidare  debent  homi- 
ces ,  scienies  sibi  cerlamen  esse ,  non  cuni  homi- 
nibus  ,  sedcum  da;monibus,  iisque  plurimis,  in 
perniciem  stiani  coujurantibus  ,  ideoque  Dei  et 
sanctorum  angelorum  opcm  imploraie  el  obti- 
uere  debere ,  uti  obtinuit  EUseus  U.  Regum  6.  17. 
Cetera  dixi  Maiih.  8.  28. 

21.    Et    CUM    TnANSCENDISSET    JESUS    IN   NAVI.  ] 

Graccc ,  ^iaTispasavTos ,  id  esl ,  cum  trajecisset 
navi  in  ulteriorem  et  adversam  maris  Galila\x 
rii)am. 

25.  Et  mulier  qvjB.  erat  in  profluvio  sanguims 
ANNIS  DUODECIM.  ]  MuUer  ex  Cajsarea  Philippi , 
quojprius  Dan ,  deinde  Paneas,  denique  Ca-sarea 
esl  dicta.  Hicc  est  hamorrhoissa  illa  celebris, 
qua;  a  lluxu  sanguinis  curata  a  Chrislo,  in  me- 
moriam  tanti  beneficii,  statuam  illius  indicem, 
Caesarea?  Chrislo  erexit,  e  cujtis  basi  nascens 
herba  cum  Chrisii  liml)riam  teiigisset,  morbis 
quibuslibel  inedebatur,  tesle  luiseb.  lib.  7.  Histor. 
c.  16.  Sozoraen.  lib.  5.  c.  21.  cl  Thcophylact.  liic. 
Julianus  apostata,hoslis  Clirisli,  statuam  bauc 


dejecit ,  et  sui  efflgiem  ejus  loco  collocavii :  sed 
haec  fulmine  icta  dissiliit,  leste  Sozomeno  et 
Histor.  iripart.  lib.  6.  c.  19.  Julianum  imitantur 
nostri  Novantes  ,  qui  Sanctorum  reliquias  abji- 
ciunt,  mergunt  et  comburunt,  cum  suormn 
reliquias  servent  et  venerentur.  Nam  cor  Zuin- 
ghi  combusli  inter  cineres  repertum ,  magno 
cultu  servant  cjus  asseclae  Zuingliani,  ait  Capito 
in  Vila  Zuinglii. 

Quare  non  estverisimilehsemorrhoissam  hanc 
fuisse  Martham  sororem  Magdalenae  ,  ut  opina- 
tur  S.  Ambros.  lib.  de  Salomone  cap.  5.  Martha 
enim  Bethaniffi  habitabat  juxta  Jerusalcm,  non 
Caesareae  in  Phoenicia.  Evangeliura  Nicoderai 
haemorrhoissara  hanc  vocat  Veronicara  ,  quae 
Christo  eunti  ad  crucem  velura  ad  sudorem 
tergendura  praebuit ,  in  quo  Chrislus  vultus  sui 
cfTigiem  expressit.  Sed  hoc  evangelium  est  apo- 
cryphum  et  inceriae  fidei. 

26.  Deterius  habebat.  ]  Arabicus,  addiderat 
dolorem. 

27.  Venit  in  turba  retro.  ]  Quia  non  audebal 
coram  eo  in  manifesto  accedere,  tum  ex  reve- 
rentia  Christi,  tum  quia  erat  immunda  cx  fluxu 
sanguini,  ait  Scholiasies  apud  S.  Chrysost.  Im- 
munda,  inquam,  tum  legaliter  :  lex  Mosi  enim 
immundos  a  lemplo  arcendos  decernebat  eos , 
qui  sanguinis  fluxu  laborabant ;  lum  physice  : 
est  enim  fcedus  hic  profluvii  morbus ,  et  tan- 
gentes  polluii. 

Et  tetigit  vestimentum  ejus. 

28.  DlCEBAT   ENIM    :    QUIA   Sl   VEL  VESTIMENTUM 

Ejus  TETiGERO,  SALVA  ERO.  ]  Malihaeus  cap.  9.  20. 
pro  vesdmcntum,  habet  fimbriam  vestimenti  ejus. 
Fi7nbria  vocalur  fila  extima^  vesti  attexta  vel 
assuta,  hyacinthini  sive  violacei  coloris  ,  quae 
jussit  Deus  Judaeos  geslare,  ut  per  ea  jugiler 
refricaretur  eis  memoria  pr;eceptorura  Dei ,  et 
coeli  ipsius ;  qua;  Christus  ex  lege  gestavit,  quasi 
insigne  gcntis  et  religionis  Judaicae.  Vide  dicla 
Numer.  15.  38. 

Est  hic  cxemplum  et  argumentum  ad  proban- 
dum  vim  et  usum  SS.  relitiuiarum  :  talis  enim 
fuil  fimbria  Christi ,  quae  haeinorrhoissam  sana- 
vit.  Respondet  Calvinus,  mulierem  hanc  fuisse 
superstiiiosam  ,  et  supcrstiiionera  aliquam  suo 


590  COMMENTARIA  IN 

facto  miscuissc.  Vcrum  hoc  rcfellii  hic  Christus 
et  Marcus ,  qui  non  superstitioni,  sed  fideiipsius 
sanitatem  hanc  tribuunl,  eamque  commendant 
et  confirmant.  Nam  vers.  30.  dicitur  :  Et  statbn 
Jcsus  in  scmetipso  cognoscens  virtutem,  qucs  exie- 
rat  de  illo,  id  est  de  fimbria  illius.  Et  vers.  3h. 
Filia ,  fidcs  tua  te  salvam  fecit  :  vade  in  pace. 
Rectc  S.  Hilar.  Sicut ,  ait,  auctor  natui'(S  dat 
magneti  vim  attrahendi  ferrum  :  ita  Christus 
dabat  vesti  suce  vim  sanandi  ex  fide  tangentcm. 
Si  vesli,  ergo  multo  magis  Eucharistia^.  Unde 
S.  Gorgonia  tactu  Eucharistiae  h  morbo  gravi 
sanata  est,  teste  Nazianz.  orat.  11.  aeque  ac 
S.  Catliarina  Senensis ,  aliique  permulti.  Vide 
noslrum  Salmeroncm  tom.  6.  tract.  15.  in  fine. 

29.  Et  confestim  siccatus  est  fons  sangui.nis 
Ejus.  ]  Id  est ,  stetit  profiuvium  sanguinis ,  quod 
t>  corpore  ejus  quasi  6  fonte  perenni  jugitcr 
scaturiebat.  Unde  Arabicus  \eriH,et  confestim 
cessavit  cursus  saiiguinis  ejus. 

Tropol.  fluxus  sanguinis  suntcarniseisangui- 
nisdelectationes,  ait  Beda,  utigulaj,  luxuriae,  etc. 
has  sanat  caro  Christi  purissima  in  pia  Eucha- 
ristiae  sumptione. 

30.  Et  statim  Jesus  in  semetipso  cognoscens 
virtutem  qu^  exierat  ab  illo.  ]  Et  sanaverat 
haemorrhoissam ,  non  quasi  qualitas  aHqua  a 
Christi  fimbria  exierit ,  aut  virtus  haec  de  loco 
in  locum,  puta  de  fimbria  Christi ,  in  haemor- 
rhoissam  migrarit ,  sed  ratione  effectus ,  quem 
in  muliere  Cimsabat.  Virtus  enim  manens  in 
Christo,  operabatur  efiectum  sanitatis  in  mu- 
Uere.  Sicut ,  ait  Tlieophyl.  doctrina  doctorum  di- 
citur  communicari  discipulis,  et  in  cos  transfundi, 
cum  tamen  doctrina  ipsa  in  doctoriljus  maneat , 
ct  sui  cITectum  dumtaxat,  puta  cognitionem 
similem  in  discipulos  traducat. 

Nota.  HcTC  virtus  sanandi  et  faciendi  miracula 
quaelibet  indita  aVerbo  humanitati  Christi,  non 
erai  qualitas  physica  ;  haec  enim  debuisset  esse 
infinita,  utpote  divinae  et  infinitce  eflicaciae, 
cujus  humanitas  Christi  creata  non  erat  capax; 
sed  erat  qualitas  moralis ,  puta  virtus  instrumen- 
laria  :  agebat  enim  haec  humanitas  Chrisii, 
quasi  instrumentum  divinitatis.  Ita  Abulens. 
q.  102.  in  c.  9.  Matth.  et  Salmeron  loco  cilato. 

Quis  tetigit  vestimenta  mea  ?  ]  Christus  id 
interrogat,  ait  Beda,  ut  salus  quam  mulieri  dede- 
rat ,  deciarata  et  agnita ,  fidei  virtute  multis  pro- 
ficiat ,  eosque  alliciat  ad  credendum  in  Christum. 
Addii  Scholiastes  apud  Chrysost.  ut  mulieris 
fidem  pracdicet  et  celebret ;  Theophyl.  vero  ter- 
liam  causam  adjicit,  ut  muiierem  ^  timore 
solveret. 

83.  MULIER  VEnO  TIMENS  ET  TREMENS,  SCIE?iS 
<^>UOD  FACTUM  ESSET  1N  SE  ,  VENIT  ET  PROCIDIT 
j\NTE  EUM,    ET  DIXIT  EI   OMNEM   VERITATEM.  ]    Ti- 

viens  et  tremens  ,  non  quod  superstilionem  com- 


MARCUM.  Cap.  V. 

misisset ,  ut  vult  Calvlnus ;  sed  quod  clanculum 
accessisset,  et  immunda  Christum  mundum 
tetigisset,  ac  beneficium  sanitatis  Christo  ins- 
cio,  quasi  suffurata  fuisset  :  ideo  timebat  ne 
^  Cliristo  increparetur,  aut  ne  Christus  benefi- 
cium  suum  repeteret  el  revocaret ,  vel  graviori 
malo  eam  plecteret.  Hinc  patet  eam  necdum 
perfectam  in  Christum  fidcm  et  spem  habuisse : 
non  enim  putasset,  Christura  latere  se  posse, 
nec  adeo  eum  timuisset.  Quare  Christus  eam 
animans ,  dixit  :  Confide,  filia,  ut  habet  Matth. 
c.  9.  Ita  Chrysost.  ibid. 

3Zj.  iLLE   AUTEM    DIXIT   EI  :  FlLlA,  FIDES  TUA  TE 

SALVAM  FECiT.]  Christus  hic  mulieri  timenti,  ne 
Christus  ipsam  ut  furtim  sanatam  ,  morbi  reci- 
diva ,  aliove  malo  puniret ,  sanitatem  acceptam 
confirmat,  stabilemque  esse  jubet.  q.  d.  Non 
nuda  fimbria  mea,  quam  magna  fide  et  certa 
spe  sanitatis  obtinendae  tetigisii,  0  mulier,  le 
sanavit ;  sed  principahter  omnipotentia  mea , 
secundario  vcro  fides  tua  :  hscc  enim  vel  ut  dis- 
positio ,  vel  ut  meritum ,  sive  causa  meritoria , 
le  a  fluxu  sanguinis  hberavit;  quam  liberatio- 
nem  ego  ratam  habeo,  imo  confirmo  et  roboro. 
Vade  in  pace.  ]  Mittit  eairt^  in  finem  bonorum , 
inquit  Scholiast.  Chrysost.  In  pace  enim  Deus 
habitat ,  ut  cognoscat  se  etiam  h  peccatis  mun- 
datam.  Nam  quos  corpore  Christus  sanavil, 
hos  etiam  in  anima  sanctificavit. 

PUELLA  NON  EST  MORTUA  ,  SED  DORMIT.  ]  LiCCl 

enim  vere  sit  mortua,  tamen  illico  per  me  h 
morte  quasi  a  somno  excitabitur  :  quare  non 
tam  mortua ,  quae  semper  manet  mortua ,  quam 
dormiens  esse  videtur.  Vel,  utScholiasles  apud 
S.  Hieron.  q.  d.  Vobis  morlua  est ,  mihi  dormil. 
k\.  Talitha  cumi.  ]  Hebraei  ib'  ieled ,  vocani 
puerum,  pro  quo  Syri  et  Chaldaei  dicunt  tali , 
unde  feminine  taUiha ,  id  esi  puella ,  cumi ,  id 
est  surge,  ut  e  lecto  ubi  jaces  mortua,  surgas 
et  stes  viva.  Porro  ut  i/j.fxrixuTtf,o-j  ( id  est  ma- 
jorem  emphasin)  faceret  Marcus,  et  sensum  vo' 
cantis ,  atque  imperantis  exprimeret ,  addidit  : 
Tibi  dico ,  ait  S.  Hieron.  lib.  de  Optimo  genere 
interpretandi. 

hi.    Et  CONFESTIM  SURREXIT  PUELLA  ,  ET  AMBC- 

LABAT.  ]  Ulmotu  se  vivam  ostenderet.  Mystice  : 
quia  ,  ut  ait  Beda  ,  anima  d  peccatis  resuscitata , 
non  soLum  d.  sordibus  scelerum  exurgere,  sed  et 
bonis  proficere  debet  operibus. 

43.  Et  dixit  dari  illi  manducare.  ]  Arabicus, 
et  dixit  :  Cibate  eam,  ut  ostenderet  eam  non 
tantum  vere  resurrexisse,  sed  et  valere  el  fa- 
mere.  Solent  enim  pueri  et  puellae,  cum  i» 
somno  evigilant,  famere  et  cibura  petere :  somno 
cnim  omnem  cibum  hesiernum  digesserunl , 
si  sanae  sunt  et  valentes  :  tunc  enim  pollent 
magno  stomachi  calore.  Mors  enim  illi  loco  fuit 
somni,  ut  ait  Christus  v.  39. 


COMMENTAniA  IN  MARCUM.  Cap.  VL  Wl 

CAPUT  SEXTUM. 

SYNOPSIS   CAPITIS. 

PaiMO,  NaZARENI  JeSUM  PR^DICANTEM  SPERNUNT,  QUASI  CIVEM  SUUM  ET  FABBI  FILIUM. 
SeCUNDO,  V.  7.  JeSUS  ApOSTOLOS  MITTIT  BINOS  PRjEDICATUM,  ADDITA  EIS  potestate 
cuRANDi  morboset  d^mones  ejiciendi.  Tertio,  V.  i/i.  Herodes  AUDITIS  MIRACULIS 

JeSU,  SUSPICATUR  JoANNEM  BaPTISTAM  A  SE  OCCISUM  1N  JeSU  RESURREXISSE  :  QUA  DE 
CAUSA  CvEDES  JoANNIS  RECENSETUR.  QUARTO,  V.  3o.  REDEUNT  AD  ChRISTUM  ApOS- 
TOLI,  NARRANTES  QUjE  EGERINT.  ChRISTUS  MOX  QUINQUE  PANIBUS  SATIAT  QUINQUEHO- 
MINUM  MILLIA.  QuiNTO,  V.  4^.  VENIT  AD  DISCIPULOS  AMBULANS  SUPER  MARE,  AC  TEM- 
PESTATEM  SEDAT,  MULTOSQUE  CONTACTU  FIMBRIiE  SANAT. 

ii  egrcssus  inde,  abiit  in  patriam  suam  :  et  sequebantur  eum  discipfuli 

'sui  :  1.  et  facto  sabbato  coepit  in  synagoga  docere  :  et  multi  audientes 

|admirabantur  in  doctrina  cjus,  dicentes  :  Unde  huic  haec  ornnia?  et 

[Iquoe  est  sapientia,  cjuffi  data  est  illiPet  virtutes  tales,  quse  per  raanus 

lejus  efficiuntur?  3.  Nonne  hic  est  faber,  fihus  Mariae,  frater  Jacobi,  et 

PJoseph,  et  Juda3,  etSimonis?  nonneet  sorores  ejus  hic  nobiscum  sunt? 

lEt  scandahzabantur  in  illo.  4.  Et  dicebat  iUis  Jesus  :  Quia  non  est  pro- 

pheta  sine  honore  nisi  in  patria  sua,  et  in  domo  sua,  et  in  cognatione  sua.  5.  Et  non  pote- 

rat  ibi  virtutem  uliam  facere,  nisi  paucos  infirmos  impositis  manibus  curavit  :  6.  et  mira- 

batur  propter  increduhtatem  eorum,  et  circuibat  casteila  in  circuitu  docens.  -y.  Et  vocavit 

duodecim  :  ct  coepit  eos  mittere  binos,  et  dabat  iUis  potestatem  spirituum  immundorum. 

8.  Et  prajcepit  eis  ne  quid  tolierent  in  via,  nisi  virgam  tantum;  non  peram,  non  panem, 

neque  in  zona  aes,  9.  sed  calceatos  sandaliis,  ct  ne  induerentur  duabus  tunicis.  10.  Et  di- 

cebateis  :  Quocumque  introieritis  in  domum,  iUic  manete  donec  exeatis  inde  :  1 1.  et  qui- 

cumque  non  receperint  vos,  nec  audierint  vos,  exeuntes  inde,  excutite  pulverem  dc  pedibus 

vestris  in  testimonium  ilhs.  12.  Et  exeuntes  praedicabant  ut  poenitentiam  agerent  :  i3.  et 

dsemonia  muka  ejiciebant,  et  ungebant  oieo  multos  aegros,  et  sanabant.  14.  Et  audivit  rex 

Herodes  ( manifestum  enim  factum  est  nomen  ejus )  et  dicebat  :  Quia  Joannes  Baptista 

resurrexit  a  mortuls  :  et  propterea  virtutes  operantur  in  illo.    i5.  Ahi  autem  dicebant  : 

QuiaEhascst.  Ahi  vero  dicebant  :  Quia  propheta  est,  quasi  unus  ex  prophetis.  16.  Quo 

audito  Herodes  ait :  Quem  ego  decollavi  Joanncm,  hic  a  mortuis  resurrexit.  17.  Ipse  enim 

Herodes  misit,  ac  tenuit  Joanncm,  et  vinxit  eum  in  carcere,  propter  Herodiadem  uxorem 

Philippi  fratris  sui,  quia  duxerat  eam.  18.  Dicebat  enim  Joannes  Herodi  :  Non  hcet  tibi 

habere  uxorem  fratris  tui.  19.  Herodias  autcm  insidiabatur  ilh  :  et  volcbat  occidere  eum, 

nec  poterat.  20.  Herodes  enim  metuebat  Joannem,  sciens  eum  virum  justum  et  sanctum  : 

et  custodiebat  cum ,  et  audilo  eo  multa  faciebat,  etlibenter  eum  audiebat.  2  i.  Et  cum  dies 

opportunus  accidisset,  Herodes  nataiis  sui  cosnam  fecit  principibus,  et  tribunis,  et  primis 

Gahlaeae.  22.  Cumque  introisset  filia  ipsius  Herodiadis,  et  saltasset,  et  placuisset  Herodi, 

simulque  recumbentibus,  rex  ait  pueUae  :  Pete  a  me  quod  vis,  et  dabo  tibi  :  23.  et  juravit 

ilh  :  Quia  quidquid  petieris  dabo  tibi,  licet  dimidium  regni  mci.  24-  Qua3  cum  exisset, 

dixit  matri  sufc  :  Quid  petani?  At  illa  dixit  :  Caput  JoannisBaptista?.  25.  Cumque  introisset 

statim  cum  festinationc  ad  regcm,  petivit  dicens  :  Volo  ut  prolinus  des  mihi  in  disco  caput 

Joannis  Baptista?.  26.  Et  contristatus  cst  rex  :  propter  jusjurandum,  et  propter  simul  dis- 

cumbentes,  noluit  eam  constristare  :  27.  sed  misso  spiculatore  praecepit  afTerri  caput  ejus 

iu  disco.  Et  deCoUavit  eum  in  carcere,  28.  et  attulit  caput  cjus  in  disco  :  et  dcdit  illud 

puellae,  et  puelladcdit  matri  sua^.  29.  Qiio  audito,  discipulicjus  venerunt,  et  tulerunt  cor- 

pus  ejus:et  posuerunt  illud  in  monumcnto.  3o.Et  convenicntcs  Apostoli  ad  Jesinn,  renun- 

tiaverunt  ei  omnia,  quae  egeraut,  et  docueraat.  3i.  Et  ait  illis  :  Veulte  seorsum  in  dcser- 


50a  COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  VI. 

tmu  locum,  et  requiesclte  pusillum.  Erant  enim  qui  veniebant  et  redibant  multi  :  et  nec 
spatium  manducandi  hahebant.  3a.  Et  ascendentes  in  navim,  abierunt  in  desertum  locum 
seorsum.  33.  Et  videruut  eosabeuntes,  et  cognoverunt  multi  :  et  pedestres  de  omnihus 
civilatihus  concurrerunt  illuc,  et  praevenerunt  eos.  34-  Et  exiens  vidit  turbam  multani 
Jesus  :  et  misertus  est  super  eos,  quia  eraut  sicut  oves  non  hahentes  pastorem,  et  ccepit 
illos  docere  multa.  35.  Et  cum  jam  hora  multa  fieret,  accesserunt  discipuli  ejus,  dicentes  : 
Desertus  est  locus  hic,  et  jam  hora  praeteriit  :  3G.  dimitte  illos,  ut  euntes  in  proximas  vil- 
las  et  vicos,  emant  sihi  cihos,  quos  manducent.  3-j.  Et  respondens  ait  illis  :  Date  illis  vos 
manducare.  Et  dixerunt  ei  :  Euntes  emamus  ducentis  dcnariis  panes,  etdahimus  illis  maa- 
ducare.  3o.  Et  dicit  eis  :  Quot  paneshahelisPite,  et  videte.  Et  cum  cognovissent,  dicunt : 
Quinque,  et  duos  pisces.  39.  Et  praecepit  iliis,  ut  accumbere  facerent  omnes  secundum 
contubernia  super  viride  foenum.  4o.  Et  discubuerunt  in  partes  per  centenos  et  quinquage- 
nos.  4i-  Et  acceptis  quinque  panihus  et  duobus  piscihus,  intuens  in  ccelum,  benedixit,  et 
fregit  panes,  et  dedit  discipulis  suis,  ut  ponerent  ante  eos  :  et  duos  pisces  divisit  omnibus. 
42.  Et  manducaverunt  omnes,  et  saturati  sunt.  4^.  Et  sustulerunt  reliquias,  fragmento- 
rum  duodecim  cophinos  plenos,  et  de  piscibus.  44«  Erant  autem  qui  manducaverunt  quin- 
que  millia  virorum.  45.  Et  statim  coegit  discipulos  suos  ascendere  navim,  ut  praecederent 
eum  trans  fretum  ad  Bethsaidam ,  dum  ipse  dimitteret  populum.  46.  Et  cum  dimisisset  eos, 
abiit  in  montem  orare.  47.  Et  cum  sero  esset,  erat  navis  in  medio  mari,  et  ipse  solus  in 
terra.  48.  Et  videns  eos  lahorantes  in  remigando  (erat  enim  ventus  contrarius  eis)  et  circa 
quartam  vigiliam  noctis  venit  ad  eos  ambulans  supra  mare,  et  volebat  praeterire  eos.  49.  At 
illi  ut  viderunteumamhulantem  supramare,  putaverunt  phantasmaesse,et  exclamaverunt. 
5o.  Omnes  enim  viderunt  eum,  et  conturbati  sunt.  Et  statim  locutus  est  cum  eis  et  dixiteis: 
Confidite,  ego  sum,  nolite  timere.  5i.  Et  ascendit  ad  illos  in  navim,  et  cessavit  ventus.  Et 
plus  magis  intra  se  stupebant  :  Sa.  non  enim  intellexerunt  de  panihus  :  erat  enim  cor 
eorum  obcaecatum.  53.  Et  cum  transfretassent,  venerunt  interram  Genesareth,et  applicue- 
runt.  54-  Cumque  egressi  essent  de  navi,  continuo  cognoverunt  eum  :  55.  et  percurrentes 
universam  regionem  illam,  coeperunt  in  grahatis  eos  qui  se  male  hahebant,  circumferre, 
ubi  audiebant  eum  esse.  56.  Et  quocumque  introibat,  in  vicos,  vel  in  villas,  aut  civitates, 
in  plateis  ponebant  infirmos,  et  deprecabantur  eum,  ut  vel  fimbriam  vestimenti  ejus  tan- 
gerent :  et  quotquot  tangebant  eum,  salvi  fiebant. 

1.  Et  egressus  inde  (ex  urbe  Capharnao  ,  iibi  et  illius  rursum  qni  curaturus  est  virtus  :  si  alte- 
filiam  Jairi  suscitarat )  abiit  m  patriam  suam.]  rum  horum  defuerit ,  non  temere  sanitatis  bene- 
In  Nazareth ,  ubi  Christus  non  natus  quidem  ,  ficium  obveniet.  Ut  ergo  miraculum  convenienter 
sed  educatus  fuerat,  et  ubi  ejus  Tratres  el  so-  fiat,  duo  requiruntur,  scilicet  potentia  in  pa- 
rores,  idest  cognati  et  cognatae  habitabant,  ut  trante  ,  el  fides  in  patiente;  cum  alterutrum 
patet  V.  3.  Ita  Beda.  deest,  diciiur  illud  fieri  non  posse.  Ita  Theophyl. 

2.  Admirabantur  in  doctrina  ejus.  ]  Id  est,  etEuthym. 

admirabantur  doctrinam  ejus  tamsanctam,  su-  6.    Et    mirabatur    propter    incredulitateh 

blimem  et  divinam,  tamque  eflicacem  ;  utpotc  eorum.  ]    Videlur  huic  diclo  repugnare  Lucas 

quam  Chrisius  per  tot  virlutcs ,  id  est  miracuhi  cap.  ^.  22.  dicens  :  Et  omnes  testimonium  illi  da~ 

confirmabat.    Est   Hebraismus.    Hebraei   enim  bant ,  et  mirabantur  in  verbis  gratice ,  qua  procc- 

usurpant2  beth  contactus,  sivc  corporalis,  sive  debani  de  ore  ejus.  Resp.  Nazarenos  quidem  mi- 

mentalis,  loco  accusativi,  ut  dicant,  Tango  in  ratos  fuisse,  quod  Jesus,  cumesset  filius  fabri 

manu,  id  est  tango  manum;  credo  in  Deo,  id  sibi  noti  et  vicini,  foret  tamen  tam  sapicns,  di- 

est ,  credoDeum;  admiror  in  sapieniia,  id  est,  sertus  el  eflicax  in  praedicando  ;  sed  eosdem 

admiror  sapientiam.  tamen  incredulos  fuisse  cjus  doctrinae  et  per- 

5.  Et  NON  POTERAT  iBi  viRTUTEM  ( miraculum  )  sonae,    quod    scilicet   ipse  esset  Messias  sive 

ULLAM  FACERE.  ]  Nonpoterat,  id  est  non  volebal,  Chrisius.Id  iia  csse  patetex  iis  quse  subjicitLuc. 

quia  censebat  non  decere,  ut  sanctum  dare-  13.  Et  ungebant  oleo  multos  ^gros  ,  et  sa- 

tur  canibus ,  ac  incredulis  et  ingralis  civibus  nabant.  ]  Opinanlur  nonnulli  hanc  unctionem 

suis  obtruderet  miracula  sua.  Sicnon  posse, pro  esse  eamdem  cum   illa,  dc  qua  S.  Jacobus  in 

non  velle  sumitur  Gen.  37.  Zi.  et  Joan.  7.  7.  Sic  epist.  sua  cap.  5.  Iti.  scilicct  Sacramenlum  Ex- 

vulgo  dicimus  :  Non  possum  mihi  imperare  ,  tremac  Unciionis.  Iia  Bcda,  Theophyl.,Lyranus, 

ul  illi  indigno  hanc  gratiam  praestem ;  non  pos-  Dionys.  Carthus,,  Franc.  Lucas  et  alii,  qui  cen- 

sum,  id  est  difficuUer  possum  ,   quia  nolo,  et  sentjam  a  Christo  instilutum  fuisse  Sacramen- 

voluntas  relucialur.  Quia  enim,  ait  hic  Victor  tum  Extremae  Unctionis,  illudque  hic  infirmis 

Antioch.,  arf  impetrandam  sanitatem  utrumque  contulisse  Apostolos  jussu  Christi.estonecdum 

coire  dtbet ,  nimirum  eorum  qui  cura  egent  fides,  ab  eo  ordinati  esseni  sacerdoles. 


COMMENTARIA  IN 

Vcrum  contrarium  vidnlur  vcrius,  Primo, 
quia  solus  sacerdos  esl  minister  Sacramenti 
Exlremae  Unclionis  :  Apostoli  autem  necdum 
crant  sacerdotes,  nam  in  uilima  cccna  eos 
Ciiristus  creavit  sacerdotes ,  dicens  :  Hoc  facile 
in  meam  commemoralionem. 

Secundo,  quia  Apostoli  liic  quoslibet  infirmos 
unxeiunt  ;  ergo  etiam  non  baptizatos,  non 
moribundos  :  atqui  Extrema  Unctio  coufertur 
tantum  baptizatis  etmoribundis. 

Tertio,  omnes  uncti  hic  ab  Apostolis  sana- 
bantur  ;boc  autem  non  fit  in  ExtremaUnctione, 
(iua3  primario  ad  sanitatem  et  robur  menlis 
dirigitur. 

Quarto,  quia  Concil.  Tridcnt.  sess.  Mx.  ait 
Sacramentum Extremae  Unctionis  apud  Marcum 
quidem  insinuatum  ,  per  Jacobumautem  Apos- 
tolum  ac  Domini  fratrem  fidelibus  commonda- 
tum,  ac  promulgatum  fuissc.  Fuit  ergo  brcc 
unctio  typus,  et  quasi  praiudium  instituendi 
Sacrameutum  Extremte  Unctionis,  non  ipsum 
Sacramentum.  Erat  igiiiir  haec  unctio  miracu- 
losa ,  seu  donum  miraculorum  datum  Apostolis 
ad  tempus,  ut  eo  suam  de  Christo  pncdica- 
tionem  confirmarent;  non  sacramentum  sem- 
per  duraturum  :  sicut  S.  Genovefa  ,  et  multi 
sancli  Anachoretae  oleo  a  se  benedicto,  et  ad 
iufirmos  misso,  eos  sanabant,  utpatet  exVitis 
1'atrum.  Causam ,  cur  oleo  potius  quam  vino 
uterentur,  dat  Victor  Antioch.  dicens  :  Oleam 
inter  nlia  et  laboram  molestiam  mitigat ,  et  la~ 
men  fovet ,  et  liilaritatem  conciliat.  Oleum  ergo 
quod  in  sacra  unctione  adhibetur,  et  Dei  mise- 
ricordiam,  ct  morJji  sanationem,  et  cordis 
illumiaalionem  denotat.  Idem  asserunt  Tlieo- 
phyi.  et  Euibym.  Simili  modo  baptismns  Joan. 
non  fuit  Sacramentum,  scd  typus  etprseUulium 
Sacramenti  Baptismia  Christo  mox  instituendi. 
Ita  passim  Inlerpretes. 

16.  QUO  AUUnO  HliRODES  AIT  :  QUEM  EGO  DE- 
COI.LAVI    JOANNEM,    HIC    A   MOlvrms   RESURREXIT.] 

In  Jesu  patranle  tot  miracula,  q.  d.  Anima 
Joanais  transiit  in  Jesum,  ideoque  ibi  quasi 
resurgendodivinior  facta,  tanta  el  tot  stupenda 
in  eo  operatur.  Lucas  cap.  9.  7.  ait  Herodem 
initio  hajsitasse;  postea  tamen  ob  comumnem 
celebremque  tot  miraculorum  Jesu  famam, 
credidit  Joannem  in  Jesu  resurrexisse,  ut  ait 
Marcus  hic,  et  Malth.  cap.  ifx.  lia  S.  Chrys. 
Tbeophyl.  Eulhym.  S.  Aug.  etalii;  vigebatenim 
tunc  Pytbagorse  sententia  de  /;.€T!//#JX"'=t,  id  est 
iransanimalione,  sivc  de  animarum  ex  uno 
corpore  in  aliud  transmigratioue.  Unde  ipse 
Pylhagoras  dc  seipso  aielwt : 

Ipsc  ego  mo  memiiii ,  TrojaHi  tcmpore  belli  > 

Panloidt>s  r.uplioriius  emui ,  cui  ppclorfiquomJam 
Hasil in  adyoxso  (,Tavis  liiwlu  miiions  Auida), 

puta  Menelai,  qui  fuit  fraler  Agamemnonis  rc- 
gis,  et  nilus  Atrei.  PoFlentosiim  plane  el  iuau- 
dilum  est,  quod  tradii  S.  AthanasLus  ,  primus 
Ca;.sar  augustanus  Episcopu.s,  creatus  i\  S.  Ja- 
cobo  Apostolo,  dc  S.  I'(>tro  primo  Hracarensi 
Episcopo,  condiscipulo  suo;  sciiicet  l'etrum 
huflc  esse  euuulem  ciim  Samuele  filio  Uriie. 
UiiasenimProphela  occisus  a  .loakim  regeJuda 
sub  tempus  captivilalirt  Bal)vlouic;e  ,  tesle  Je- 
remia  cap.  2G.  v.  20.  reliqiiitfilium  Samuelem. 
«lui  cunialiis  Judx>is  veuiens  iu  Hispaniam,  ibi 
mortuus  t>t  sopullus  est,  qiiem  post  scxceutos 

COn.-Mil..    A    l.APini'..     TOM.    VIII. 


MARCUM.  Cap.  VI.  5M 

scpulturicannosS.  Jacob.  veniensinHispaniam6 
sepuichro  suscitavit  nominavitque  Petrum,  ac 
priinum  Bracarae  Episcopam  creavit,  qm  deinde 
pro  Christi  fide  Martyrii  lauream  obtinuit.  Ita 
refert  B.  Caledonius  Bracarm  Episcopus,  qui 
obiit  anno  Clirisli  260.  Vide  Franciscum  Biva- 
rium  commentantem  in  Chronicon  I^  Dexlri 
ad  annum  Christi.37.  num.  2.  comment.  1.  Quid 
mirumergo  si  Herodes  putavit  Joannem  recens 
a  se  occisum  resurrexisse  in  Christo?Vide  hic 
quam  sanctus  fueril  Joannes  Baptista,  et 
quanta  cle  sanctitate  eju^  fuerit  opinio,  utpote 
quem  Herodes  ex  communi  fama  censuerit  re- 
surrexisse  in  Christo,  adeoqiie  Joannem  esse 
Messiam  siv(!  Christum  ,  ideoque  euin  jam  a  se 
occisum  timuit,  ne  resurgens  necem  suamvin- 
dicaret.  Unde  S.  Chrysost.  in  Matlh.  cap.  l.'j. 
Magnam  quid  ,  ait,  cst  virtas  :  nmnet  defanctam 
Ilerodes  timet.  Nam,  ut  ait  ibidem  Kabanus  : 
Omnium  sententia  est ,  majorem  fore  polcntiam 
Sanctornm  ubiresurrexerint.  Sic  et  Beda. 

17.  Ipse  e.m.m  Heuodes  3US1T  {saleilitcs  )  ag 

TENUIT  JOANNEM,  ET  VI?«XIT  EfM  15  CARCERE  , 
PROPTER   HERODIADEM    UXOREM    PniLIPPI    I'RATRIS 

sui ,  QijiA  duxerat  eam.  ]Hic  Hcrodes  non  fuit 
primus,  sive  magnus  ,  patria  et  cognomento 
Ascaloniia,  sub  (juo  natus  est  Chrislus,  qui  in- 
fantes  in  Bethlehem  occidit:  sed  fuii  cjus  filias 
cognomento  Antipas,  qui  Cliristum  veste  alba 
iiulutum  iilusumquc  ad  Pilatum  remisit.  Hic 
euim  incarccravit  et  occidit  Joann.  Baptistam. 
Dices,  Herodes  Anlipas  fuil  lelrarcha  dum- 
laxat  :  sic  cnim  vocat  eum  Matth.  cap.  Ik.  1. 
Quomodo  ergo  Marcus  hic  v.  l^.  vocat  eum  re- 
gem?  Resp.  Vocat  eum  regem,  quia  ipse  in  sua 
tetrarchia  summus  eratprinceps,quaiis  est  rex 
in  regno  :  unde  regis  nomen  assumpsit,  illud- 
que  ei  ab  aliis  tributum  fuit,  etiaiu  ah  ipso 
S.  Matth.  cap.  IZi.  v.  9. 

iN  CARCERE.  ]  Addil  Joscphus  Joannem  fuisse 
incarceralumin  arce  Maclieriinlina,  sita  in  rmi- 
bus  Galilce;e  et  Arabiie  ,  ibique  fuissc  decolla- 
tum.  Carcerem  ergo  hunc  nobilitavit  S.  Joan. 
Jam  locus,  inquit  Philo  lib.  de  Josepli,  non  tam 
carcer  eral,  quam  disciplina?  medilatorium. 
Seueca  in  Cousolatione  ad  Albinam  :  Carcerem  , 
int,  intraoit  Socrates,  ifrHominiam  ipsi  loco  de- 
iracturus  :  neque  cnim  poterat  carcer  vidcri. 
in  (fuo  Socralcs  erat.  Unde  D.  Cyprian.  lii).  k- 
epist.  1.  ad  Martyres,  ex  veleri  edjtioue  :  O  bea- 
tum,  ait,  carcerem ,  qu  m  illustracit  vestra  pro'- 
sential  O  tenebras  sole  ipso  Itccidiores,  ubi  cons- 
titiita  siinl  Dei  templa!  Ideiu  lib.  3.  epist.  25.  de 
Martyrum  viuculis  :  O/ »a»uM/<i  5M)i<  ista  ,  non 
vincula  :  ncc  Chrislianorum  pcdcs  ad  infamiam 
copulant ,  sed  clarilicaiU  ail  coronam.  Quoeirca 
S.  Ambr.  lib.  de  Joscph  cap.  5.  Ao«  tarben/ur, 
ait,  innocentes,cum  falsis  criminibus  appctuulur : 
visilat  Deus  et  in  curccre  suos  ,  et  idco  ibi  csl  plits 
auxitii,  iibi  plus  est  periculi.  Sed  quid  miruvi  si 
vLsitat  Deus  in  carcere  positos ,  qui  scipsum  in 
suis  in  curcere  inclusum  meiiun-avit?  In  carcerc , 
inquif ,  erain ,  ct  non  vcnislis  ad  mc  ,  Mat- 
tluei  25.  /i'i. 

Propteu  Hkrodhdkm.  ]  Herodias  Iicec  fuit  filia 
Arislohuli.  fralris  Herodis  Anlip.T  :  ipse  i;jitur 
eam  du.vit,  qu;c  eral  sil)i  ex  fralre  neplis.  Ila 
Josephus.  Fuit  ergo  Herodias  soror  Hei-odi."» 
Agrippa» :  qiii  Jaoobum  ocoidit.  el  al)  angelo 
vicissim  capsus  oocubuil.  AoOr.  cap.  12.  Quare 

75 


bOU  {.OHMliNTAniA  LN 

iTranlRuniii,,  elnxeoS.  Hicron.  liusel).  el  Beda, 
(iicenles  illain  fuisse  filiain  Arela;  regis  Ara- 
l)ura  :  confuiuluiU  enim  prinuiin  uxorem  Hero- 
(lis,  qua;  fuit  lilia  Areluc,  cum  secuiula,  quaj 
iuit  llerodias.  Nam  Herortes  iiliam  Aretae  rcpu- 
diavil,  ul  duceret  Herodiadem,  ideoquc  Aretas 
ei  bcllum  intulit,  ejusquc  cxercitum  ad  inter- 
necionem  delevit,  leste  Josepliolib.  18.  Antiq. 
cap.  7.  qui  et  addit :  Apud  Judaeos  fuit  opinio, 
justa  ullionc  Nuniinis  deletum  fuisse  Hcrodis 
cxerciium  ,  propter  JoanncmBaptistam  virum 
sanctum  ab  eo  occisum. 

UxORKM  FRATius  sui.]  Diccs ,  Joscph.  lib.  18. 
Anli(|.  cap.  6.  7.  et  9.  ait  eam  fuisse  uxorem 
iiUerius  Herodis,  qui  fuit  fratcr  Pliilippi  et  He- 
lodis  Aiilipce.  Uesp.  f^rrat  Joseplius  in  hoc,  uti 
et  in  niullis  aliis  :  uisi  dicas  Hcrodiadem  primo 
nupsisse  Hcrodi  Antipjc.  Sic  pariter  errat  ibi- 
(lem  Josephus,  quod  dicat  Joannem  occisum 
non  ob  Herodiadem  ,  scd  quia  Herodes  timeliat 
nc  per  populi  ad  cumconcursum,  seditioquac- 
piam  oriretur. 

An  vivo  marilo  Phihppo  Herodias  nupserit 
llerodi,  an  vero  (!0  morluo,  disscntiiint  Inlcr- 
pretes.  Certum  cst  cnim  utrumque  fuissc  illici- 
tum  ct  peccatum incestus ,  insuper  et  adulterii , 
siPhilippus  adhuc  vivebat.  Nani  Levit.  18.  v.  16. 
vetatur,  ne  frater  ducat  uxorem  fralris,  si  is 
ex  ea  reliquerit  prolem ,  uti  Philippus  relique- 
rat  filiam  hanc  sallatricem,  quam  Joseplius 
vocat  Salomen.  Verum  dico,  Herodem  vivo 
Philippo  et  invito  duxisse  Herodiadem,  idcoque 
peccasse  triplicitcr.  Primo ,  adulterio;  Se- 
cundo,  incestu;  Tertio  ,  raptu.  Probatur  Primo, 
(luia  id  diserte  asserit  Josephus  lib.  18.  Antiq. 
cap.  7.  Secundo ,  quia  eam  tluxit  sub  annum  15. 
Tibcrii  Cacraris  :  tunc  enim  priedicarc  ccepit 
Joannes,  ut  patet  Lucas  3.  1.  Philippus  autem 
mortuus  est  anno  20.  Tiberii ,  uti  afTirmat  Jo- 
scpli.  lib.  18.  cap.  6.  ubi  eumdem  a  modestiaet 
justitia  commendat.  Tertio,quia  passimPatres 
Hcrodem  accusant  adulterii ,  quod  fratri  vivo, 
scd  mansucto,  uxorem  absturerit  :  nimirum 
ejus  lenitate  abusus  est  Herodes. 

20.  Herodes  emm  metuerat  Joaynem,  sciens 
EUM  vinuMjusTUM  ET  SANCTU.M.  ]  luitio  crgo  sola 
Heiodias  voluit  occidere  Joannem ,  utpote  sui 
adulterii  et  Incestus  reprehcnsorem,  dissen- 
ticnlellerode,  ut  significat  hicMarc.  etLuc.  c.  9. 
Posiea  tamen  Herodias  idem  persuasit  Herodi 
marito,  idque  facile,  quiaHerodes,  teste  Jo- 
sepho  lib.  19.  Aniiq.  cap.  7.  malignar;  crat  in- 
dolis,  inalitiosus  et  proclivis  ad  saevitiam,  ac 
infensus  Joanniobcrebrasejus  rcprehensiones. 
Ipse  enim  erat  vox  clamantis  in  deserto,  Isaiae 
ZiO.  3.  Matthr  3.  3.  Tlmebat  enim  llerodias,  ait 
Beda  ,  7te  Ilerodes  ad  incrcpalionem  Jounnis  ali- 
qaando  rcsipisceret ,  et  nuptias  sotveret ,  ac  Ilero- 
diadem  fratri  Plulippo  ablalam  restilaeret. 

22.    CUMOUE    INTHOISSET   ril.lA    IPSIUS  Herodia- 

i)is  (ex  PJiilippo  priore  inarilo),  et  sai.tasset, 
ET  placuisset  Herodi.  ]  Saiialriccs  olim  convi- 
viis  adhibitas  apud  Jud;eos  ad  Iumiiu  ,  patet  ex 
Josepho  lib.  12.  Anliq.  cap.  .'i.  Idcm  de  Gra^cis 
liquet  ex  XenophoiUe  in  Symposio,  ct  Luciano 
Dialogo  de  saltatricibus,  uiii  mulUs  cxemplis 
aBque  ac  philosophorum  scntcmiis  docct,  quod 
aniinum  ciiam  virilem  et  duruni  einolliat,  ct 
ad  libiium  inllcctat  scita  ad  uukIos  musicos 
sallalio.  Vcre  Eccli.  cap.  0.  Cum  sailalrice,  ait, 
neassiduus  sis ,  nec  uudias  illain  ,  ne  forle  pereas 


MARCUM.  Cap.  VL 

incfjicacia  illias.  Vere  Rcmig.  in  cap.  \lx.  Maltli. 
Impudica  mulier,  ait,  impudicam  fUiamnutrivit , 
non  pudorem  docens  ,  sed  saltationcm.  Nec  minus 
rcprehcndendus  Ilerodes,  qui  passus  sit  rcgiam 
aulam  fieri  d  muiiere  tiieatrum. 

25.  VOLO  UT  PROTINUS  DES    Mllll  IN  DISCO   CAPUT 

JOANNis  Baptist.e. ]  Diccs ,  Ergo  Joannes  Bap- 
tista  non  est  Mxirtyr,  quia  Herodes  occidil  eum 
non  ob  fidem,  nec  ob  reprehensioncm  sui 
adulterii,  sed  ut  placeret  pucHae  saltatrici,  el 
promisso  suo  illi  facto  satisfaceret.  Resp.  Nego 
consequentiam  :  nam  Primo,  pueila  b;cc  petill 
caput  Joannis  cx  insliiictu  malris  Hcrodiadis, 
quae  Joannem  sui  adullerii  castigalorem  sic  b 
medio  tollere  volcbat.  Hcrodias  crgo  quasi  causa 
moralis  pcr  se  occidit  Joanncin ,  impcllcndo 
Ilerodem  ut  eum  decollarel,  itaquc  eum  Mar- 
tyrem  fcciu  Secundo,  Ilerodes  illi  assensit  : 
sciens  enim  malignum  suae  uxoris  animum, 
illi  obsecutus  est ,  et  Joanncm  peremit.  Tertio, 
Ilcrodes  quoque  volebat  Joannem  occidere  ,  ut 
disertc  ait  Matlh.  cap.  \k.  vers.  5.  sed  propter 
metumpopuli,  Joanni  quasiviro  sancto  applau- 
dentis ,  id  facerc  non  audebat.  Dcnique  ,  multi 
probabiliter  putant  hajc  omnia  cx  collusione  et 
ex  composito  esso  facta,  scilicet  Herodem  sug- 
gessisse  Hcrodiadi,  ut  filiam  saltatricem  in 
cocnam  immitteret,  illaque  peteret  caput  Joan- 
nis  :  sic  enim  sese  honestam  ex  promisso  suo 
occasionem,  vel  excusationem  occidendi  Joan- 
nemhabiturum,  atque  hac  de  causa  Herodes  i 
Christo  vocatur  vulpes  ,  Luca3  13.  32.  Fuit  ergo 
S.  Joannes  victimacastitatis,  quiapro  ea  Martyr 
occubuit,  ceque  ac  S.  Paulus  ,  S.  Matthaeus  , 
S.  Clemens  ,  S.  Lambertus  ,  aliique  plures. 

Porro  causamsublimiorem  pr?eproperaB  mor- 
tis  S.  Joannis  ex  parte  Dei  et  arcano  ejus  con- 
silio  assignat  S.  Greg,  Nazianz.  orat.  20.  Qais , 
inquit,  prcocarsor  Jesu?  Joannes ,  ut  vox  sermo- 
nis,  et  ut  iucerna  luminis,  ante  quem  et  in  virtute 
exiliit,  et  ad  inferos  per  Herodis  furorem  trans- 
missus  est ,  ut  illic  quoque  m.ox  venturum  prcedi-^ 
ceret.  Idem  Nazianz.  orat.  39.  docet  S.  Joannem' 
spiritu  prophetico  praecognovisse  suum  hoc 
martyrium.  Ait  enim  :  Ego  d  te  (  o  Chrisle  ) 
baptizari  debeo.  Adde,  et  pro  te :  exploratum  enim 
habebat  fore ,  ut  martyrio  baptizaretur.  Futurum 
enim  norat ,  ut ,  sicut  post  Ilerodem  Pilatus  fu- 
reret,  ita  eum  quoque  prius  vitafunctum  Christus 
sequeretur. 

26.  Et  contristatus  est  REXr]  Idest  contris- 
tari  se  finxit ,  inquit  S.  Hilar.  et  S.  Hieron.  in 
cap.  14.  Matlh.  quia  revera  volebat  Joannem 
occidere,  ut  ait  Matth.  Unde  Glossa  in  cap.  14. 
Matth.  Talis  ,  ait ,  Ilerodis  tristitia  fuit,  qualis 
pccnileniia  Pftaraonis.El  Inievlm.Simulator  tristi- 
tiam  prcp.ferebat  infacie,cum  l(Vtaretur  in  mente. 

Simplicius  S.  Chrysost.  Eutliym.  Theophyl. 
censeni ,  Herodem  vei  c  contristatum  fuisse, 
ut  hal)ent  Matth.  ei  Marcus;  licct  cmm  vellel 
JoanDeni  occiderc  ,  tamen  de  tam  crudeli ,  et 
sil)i  probrosa  ejus  iiece  doluit,  quod  scilicet 
Piophetam  tantum  occideretin  gratiam  pueliae 
sallaiUis. 

Propter  jusjurandcm.]  Neci  Joannis  Herodesr 
pnetendit  suum  jurameutum  filiae  datum  ,  quia 
licet  sciret  illud  hoc  casu,  scilicetin  petitione 
fili*  tam  indigna,  iiiiqua  et  sacrilega ,  non 
obligarc;  taineii  regalc  essc  censei^at  idcoram 
primoribusnonretractare,  juxta  illud  :  Verbum 
regis  cst  rex.  Iia  istc  mundanus.  Unde  S,  Aug. 


COMMENTARIA  IN 

6crm.  116.  in  novis  :  Puella  saltat ,  ait,  et  matcr 
navit ,  ct  inter  delicius  el  lascioius  convivanliuin 
temere  Juratur,  ct  impie  quodjuratur  imptetur. 
Nani,  ut  ait  S.  Isid.  In  malis  promissis  rescindenda 
fides :  impia promissio  esl,  quai  scelerc  adimplctur, 
J]l  S.  Hicron.  Sub  occasione  pietatis  impius  fuit , 
dum  juramento  scelus  excusat. 

27.  Ski)  Misso  SPICULATORE.  ]  Id  cst  carnilico, 
quia  carnifices  erant  milites,  et  stipatores  prte- 
torum  gestantes  spicula.  Undc  dicti  suut  spicu- 
latores,  ait  Calepinus.  Verum  noster  Jacol)us 
Grotserus  lib.  1.  de  Cruce  cap.  25.  ex  Suida  et 
Julio  Firmico,  carnifices  vult  dici  speculaiores 
(  Gr.  enim  est  o7i£/ou;,«TupK ,  quod  nomcn  ulique 
est  Lalinum  ,  idemque  quod  speculalor)  greece 
ortT^pa;,  eo  quod  corum  munus  esset  hostium 
consilia  et  facta  spcculari,cuslodiae  causa  prin- 
cipcs  stipare  instar  satelliium,  ac  damnaios  ab 
eis  plectere.  SicetFranc.  Lucashic,  ac  Lipsius 
inTacilum,  Brissonius  et  aliqui  alii,  qui  asse- 
4unt  SuctoniumetTacitum  speculaiorem  vocarc 
.carnificem  ;  sed  nullum  ex  eis  locum  citant, 
.nec  ego  ullum  invenire  potui ,  in  quo  vox  spe- 
ruialor  a  Lalinis  ,  vel  Graccis  usurpetur  pro  car- 
nifice,  nisi  hunc  Marci  in  Groec.  Hic  ergo  idem 
est  spicuUUor  lalin.,  qui  srTizoj/Twap  graec.  :  Gricci 
iCnim  mutantes  vocalem  t  in  e  (  uli  faciunt 
sajpe  Itali )  ,  pro  spiculator  Aixcnxnt  speculutor, 
uti  censet  Lexicographus. 

PU;ECKP1T  AFFEHRI  CAPUT  EJUS  IN  DISCO. j  Ut  Cpu- 

Jascrudelilate  et  horrendo  hoc  spectaculo  bar- 
harus  condireL  Addit  Beda  :  Vult  omnes  con- 
vivas  scelerissui  esseconsortes,  utin  luxurioso 
convivio  cruentoe  epulae  deferrenlur.  Porro 
.S.  Greg.  lib.  3.  Moral.  c.  Ix.  Premit ,  inquit,  Deus 
suos  in  injimis ,  quia  videt  quomodo  remuncret 
in  summis  :  quid  illi  passuri  sunt  quos  Deus  re- 
frrobat,  si  liic  cruciat  quos  amat. 

Et  decollavit  eum  i>  carcere.  ]  Scilicet  spi- 
culator  ad  hoc  missus  ab  Herodc.  Undc  Grseca 
et  Syrus  liabent,  qui  cum  abiisset,  decapitavit 
eum. 

Habetergo  S.  Joannes  laureas  multas.  Primo, 
doctoris;  Secundo  ,  virginis  ;  Terlio,  Marlyris; 
Quarto,  Prophetce;  Quinto,  eremitac  ;  Sexto, 
Apostoli;  Sepiimo  ,  priccursoris  ,  indicis  et  bap- 
tistae  Christi.  Vere  S.  Aug.  serm.  36.  de  Sanctis : 
.Joannes ,  ait ,  propter justitiam pcrdit  vitam,sed 
iucratus  est  gtoriam ,  quia  plena  et  perfecta  ti- 
(>€rtate  matuit  injtista  sustinere ,  quamjusta  non 
dicere. 

Quaeres ,  quo  temporc  occisus  sit  S.  Joannes  ? 
Primo,  Abulens.  ait,  id  definiri  non  posse.  Iia 
Ipse  in  cap.l^.  Matlh.  lu 

Secundo,  Beda  ,  el  ex  eo  Baron.  anno  Christi 
S3.  n.  8.  Maldon.  Barradius  (ac  favere  videtur 
S.  Aug.  lil).  2.  de  Consensu  Evang.  c.  /i5.)  cen- 
senl  Joannem  occisum  circa  Pascha  currente 
jnno  33.  ictatis  Clu-isti.  Probant  ex  eo ,  quod 
Matth.  cap.  l/i.  13.  ait,  Chrislum  audila  moric 
Joannis  secessisse  in  desertum  ,  ubi  pavit  quin- 
que  millia  hominum  :  id  autem  contigit  circa 
,Pascha ,  Joan.  6.  h. 

Tertio,  valde  probabiliier  noster  Salianus  in 
Annal.Toni.  6.  in  fin.  ad  annum  Chrisli  32.  n.  20. 
ccnset  Joannem  occisum  iu  fine  anni  32.  ?etalis 
Christi,  puta  in  Decembri.  Probat,  quia  Nice- 
phorus  lib.  1.  cap.  19.  in  fine  ait,  Joanncm 
occisum  cum  ageret  annum  iclalis  32.  cum 
dimidio,  id  cst,  cum  Christus  <>xpleret  annum 
utatis  32.  Natus  est  enim  Joajuies  2/j.  Jtiiiii,  et 


MARCUM.  Cap.  VI.  595 

dimidio  anno  sive  sex  mcnsibus  senior  fuit 
Chrislo  :  hic  eniin  natusesl  25.  IJecembrisejus- 
dem  anni.  .Secundo  ,  quia  ,  licetsece.ssioChrisli 
in  desertum,  de  qua  Malth.  cap.  \k-  contigerit 
circa  Pasclia,  tamen  mors  Joannis  diuliusprae- 
cessit  hunc  seces.^^um  :  secessit  <uim  Chrislus, 
non  tam  ob  mort«'m  Joannis  ,  qnani  quod  jam 
increbresceret  fama  miraculorum  suorum,  ut 
mulli  putarent  Joannern  in  eo  resurrexisse  ,  ut 
diserle  dicit  Theophyl.  et  Jausenius  :  hoc  auU-in 
factum  <;st  longiusculepostmorlcm  Joannis,  ita 
utDecembri  videalur  occisus  Joanncs  ,  secessio 
vero  Chrisli  facla  sit  in  Marlio  sub  Pascha  se- 
quens  :  teinpus  enim  intcrmediuin  deposcunt 
sibi  miracula,  qua;  Christus  posl  mortem  Joau- 
nis  patravit,  ileni  fama  eorum  iibique  .sparsa  , 
ita  ul  ex  ea  Herodes  suspicatiis  sil  Joannem  iu 
Jesu  revixisse;  quodubi  autiivit  Jesus,  metueus 
ne  Herodes  se  quoque  interficeret ,  secessit  in 
deserlum. 

Denique  nonnulli  congrue  0|)inantur  Joann. 
occisum  29.  Augusti  :  hoc  enim  dic  Ecclesia 
celebrat  festum  decollationis  Baptisla;  :  quani- 
quani  illo  die  celebrari  polius  ab  Ecclesia  nie- 
moriaminventionis  capiiis  S.  Joannis  Baplist.X', 
ex  Beda  censeat  Baron.  in  Marlyrol. 

28.  Et  attclit  caput  ejus  i.\  disco,  et  dedit 
illud  puell.1j  ,  et  puella  dedit  matri  su,«.  j 
Indignilatcm  hujus  homicidii,  imo  sacrilegii, 
muItisostenduntS.  Chrysost.  inMallh.  HomiI.Zi9. 
S.  August.  serm.  36.  de  Sanctis,  ct  serm.  116. 
in  noviSjS.  Ambr.  lib.  3.  Virgin.  sub  initium , 
ubi  inler  alia  ait :  Prctmium  sattatricis  mors  est 
Proplielcb ,  etc.  Uoc  crudclitati  ferculum  debeba- 
lur,  quo  insatiata  eputis  feritas  vesceretur.  Et 
mox  :  Ce7'ne  ocutos  in  ipsa  morte  sceteris  lui 
testes ,  aversantes  conspectum  deticiarum.  Clau- 
duntur  lumina  non  tam  mortis  nccessitale  ,  quam 
Iwrrore  tuxuria?.  Os  aureum  iiiud  cxsangue , 
cujus  sententiam  ferre  non  potcras  ,  conticescit , 
et  adliuc  timelur. 

Insultasso  Hcrodiadem  praeciso  capiti,  atque 
acu  discriminali  sanclissimam  illam  linguani 
l^erforassc,  Ilier.  iu  BufTinum  agens  tradit,  sic 
dicens  :  ISe  magnopere  glorieris  ,  si  feceris  quod 
fuciunl  scorpiones ,  atque  canlharides  fecerunt  : 
luBC  ct  Futvia  in  Cicei-onevi ,  et  Jlerodias  in  Joan- 
nem ,  quia  veritatcm  non  polcrant  audire ,  tin- 
guam  veriloquam  discriminati  acu  confoderunt. 
Haec  S.  Hieron.  in  fiue  Apologi.e  contra  RufTin. 

Quocirca  justa  Dei  ullio  in  omnes  desaeviii. 
Nam  H<!rodes  victus  fuil  ab  Ar<'ta,  deinde  in 
exilium  cum  Herodiade  pulsus  Lugdunum  ,  te- 
Irarchia  <'l  bonis  omnibus  s^poliatus  est  a  Caio 
Caligula  Imper.  idque  agente  el  accusante  eum 
Agrippa  fralre  Herodiadis ,  uli  iiarrat  Joseph. 
lib.  18.  cap.  10.  Porro  nii;e  sallalricis  caput  per 
glaciem  amputalum,  in  ipsa  glacie  saltiiaviL 
Audi  Nicephor.  lib.  1.  cap.  20.  Eundum  ei  quo- 
dam  l)ruma[i  tcmpore  erat^  et  puvitts  trajiciendus, 
qui  cum  gtacic  constrictus  coagmcnfatttsque  cssct, 
pcdes  cuintransibat  :  glacie  autem  rupta  ,  idquc 
nonsinc  Dci  numinc,  dcmergiltir  itla  slatimcapilc 
tcnus  ,  ct  infcrioribus  corporis  partibustascivieiis , 
moltitisque  semovcus  sattal  ,  non  in  tcrra  ,  sed  in 
tiudis  :  capiit  vcro  sccteslum  frigorc  ct  glaciecon- 
cirtum ,  dcinde  ctiam  convutneratum ,  el  a  retiquo 
corporc  ,  non  ferro,scd  glaciei  crustis  rcsectum, 
in  gtacie  ipsa  saltalionem  tetluitcm  cxhtbet,  spcc- 
tacutoque  ejusomnibus  ju-csbito ,  in  mrmoriam  ea 
quiV  fcccrat  spectantibus  rcvocat.  Audi  ct  Luc. 


50(5  OOMMKNTARIA  IN  MAllGUM.  Cap.  VII. 

Dcxtr.  in  Chi-on.  anno  (Jiri.sii  'il\.  UeroUes  Anii-  corpus  comijuri;  scd  reliquias  cjns  clani  suffu- 

pas  cum  Ucrodiade  pcllice  incesia  ,  tola  Judcta  rali    siiiit    Cliristiani.    De    revelalion<;    capili» 

ptilsus  prinmvi  ad  Gallias ,  deiiide  UeriUe  in  lUs-  S.  Joannis  vide  Historiam  Ecciejsiasticam  1.  11. 

pania  cxuUu ,  ibique  infeliriler  inoritnr.  Ucrodias  cap.  2H,  Haron.  et  alios.  Esl  et  inter  opera  S.  Cy- 

vero  saKons  supcr  Sicoriin  fliimcn  Ucrd<t; ,  concre-  priani  tract.  'le  Reveiatione  capitis  sancti  Joan- 

tum,  suhmersa  miserabililcr  pcriit.  nis.   Deniqiio  Sozomenus  lii).  7.  cap.  2/j.  narrat 

29.  l'osrEiu'.\Tii.iAM)iNMONUMF.NTO.]  S.  Ilieron.  Tlieodosiuin  Inipcsr.   proficiscentcm  in  Irellum 

loco  jani  ciiaio  tradit,  corpus  S.  Joannis  sepui-  contra  Eogeniuui  lyrannum  ,  adiissc  lemplum 

lum  in  Sel)aste  ,  quae  prius  Samaria  fuil  dicla,  S.   Joannis,    cique  pro   victoria  siipplicasse  : 

nl)i  pariter  Eliseus  et  A))dias  Prophetae  sepulti  quare  dat^monemc  tcmploexiissc  vocilerantera: 

sunt.  Porro  tanta  miracula  faciebat  S.  Joannes  Tumevinces,ineumexercitumproslerncs,\\.3^(i\XQ 

iii  Sebaste ,  ut  Julianus  Apostata  jusserit  ejus  laclum  esl. 

CAPUT  SEPTIMUM. 

SYiXOPSIS    CAPITIS. 

PRlMa.  ClIRISTUS  PHA^RIS^ORUM  CRIMINATIONES,  QUOD  APOSTOLI  ILLOTIS  MANIBUS  MAN- 
DUCARENT,  IN  IPSOS  KOKUMQUE  SCELERA  RETORQUET.  SeCUNDO  ,  V.  25.  SYROPHCffi:NlS-/E 
FILIAM  A  D/DMONE  LIBERAT.  TeRTIO,  VERS.  32.  SURDO  ET  MUTO  AUDITUM  ET  LOQUELAM 
RESTITUIT. 

r  conveniunt  ad  euin  Pharissei,  et  qiiidam  de  Scribis,  venientes  ab 
Jerosolyniis.  i.  Et  cum  vidissent  quosdam  ex  discipulis  ejus,  commu- 
uil)us  inanibus,  id  est  non  lotis,  manducare  panes,  vituperaverunt. 
3.  Phariscci  cnim,  et  omnes  Judaei,  nisi  crebro  iaverint  manus,  non 
manducant,  tenentcs  traditionem  seniorum  :  /j.  et  a  foro  nisi  baplizen- 
tur,  non  comedunt :  et  alia  multa  sunt,  quae  tradita  sunt  iUis  servare, 
baptismata  calicura,  et  urceorum,  et  aeranientorum ,  et  lectorum  : 
5.  et  interrogabant  eum  Pharisaei,  et  Scribae  :  Quare  discipuli  tui  non  ambulanfjuxta  tra- 
ditionem  senioium,  sed  communibus  manibus  manducant  panem?  6.  At  ille  respondens, 
dixit  eis  :  Bene  prophetavit  Isaias  de  vobis  hypocritis,  sicut  scriptum  est  :  Populus  hic 
labiis  me  honorat,  cor  autem  eorum  longe  est  a  me.  "y.  In  vanum  autem  me  colunt,  docen- 
tes  doctrinas  et  praecepta  hominum.  8.  Relinquentes  enim  mandatum  Dei,  tenetis  traditio- 
nem  hominum ,  baptismata  urceorum ,  et  calicum  :  et  aHa  simiha  his  facitis  multa.  ■g.  Et 
dicebat  iUis  :  Bene  irritum  facitis  prseceptum  Dei,  ut  traditionem  vestram  servetis. 
lo.  Moyses  enim  dixit  :  Honora  patrem  tuum ,  et  matrem  tuam  :  6>t ,  Qui  maledixerit 
patri,  vel  matri,  morte  moriatur.  1 1.  Vos  autem  diciHs  :  Si  dixerit  homo  patri,  aut  matri, 
Corban  (  quod  est  donum  )  quodcumque  ex  me,  tibi  profuerit  :  12.  et  ultra  non  dimittitis 
iMim  quidquam  facere  patri  suo,  aut  matri,  i3.  rescindentes  verbura  Dei  per  traditionem 
vcstram,  quam  tradidistis  :  et  simiha  hujusmodi  midta  facitis.  i^- Et  advocans  iterum 
lurbam,  dicebat  ilHs  :  Audite  nie  omnes,  et  inteUigite.  i5.  Nihil  est  extra  liorainem 
introiens  in  eum,  quod  possit  eum  coinquinare,  sed  quoe  de  homine  procedunt,  illa  sunt 
t|uge  communicant  hominem.  16.  Si  quis  habet  aures  audiendi,  audiat.  17.  Et  cum  introis- 
set  in  domum  a  turba,  interrogabant  eum  discipuH  ejus  parabolam.  18.  Et  ait  ilHs  :  Sic  e 
os  imprudentes  estis?  Non  intelligitis,  quia  omue  extrinsecus  introiens  in  hominem,  non 
potest  eum  communicare  :  19.  quia  non  intrat  in  cor  ejus,  sed  in  ventrem  vadit,  et  in  se- 
cessum  exit,  purgans  omnes  escas?  20.  Dicebat  autera,  quoniam  qua?  de  homine  exeunt, 
illa  communicant  hominem.  21.  Abintus  enim  de  corde  hominura  nialse  cogitationes  pro- 
cedunt,  adulteria,  fornicationes,  homicidia,  22.  furta,  avaritiae,  nequitiae,  dolus,  impu- 
dicitioe,  oculus  malus,  blasphemia,  superbia,  stultitia.  23.  Omnia  haec  mala  ab  intus  pro- 
cedunt,  et  communicant  hominem.  24.  Et  inde  surgens  abiit  in  fincs  Tyri  et  Sidonis  :  et 
ingressus  domum  neminera  voluit  scire,  et  non  potuit  latere.  25.  Midier  enim  statim  ut 
audivit  de  eo,  cujus  filia  habebat  spiritum  imraundura,  intravit,  et  procidit  ad  pedes  ejus. 
ii6.  Erat  enim  mulier  Gentilis,  Syrophoenissa  genere.  Et  rogabat  eum  ut  da^noniuni 
ejiceixjtde  filia  ejiis.  27.  Qui  dixit  illis  :  Sine  prius  saturari  filios  :  non  est  cnim  bonum 


V 


I 


COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  Vlf.  697 

suinerepanemfiliorum,etinitterecanibus. 28.  At  illaresponditjCtdi.-sitilli  :Utique,DomiDe, 
nam  et  catelli  comedunt  sub  mensa  de  micis  puerorum.  29.  Et  ait  illi  :  Propter  hunc  ser- 
monem  vade ,  cxiit  doemonium  a  filia  tua.  ,io.  Et  cum  abiisset  domum  suam,  ijivenil 
puellam  jaccntem  supralectum,  et  da^monium  cxiisse.  3i.  Et  ilerum  exiens  de  finibus 
Tyri  venit  pcr  Sidonem  ad  mare  Galilaeae  inler  medios  fines  Decapoleos.  32.  Et  adducunt 
ei  surdum  et  rautum,  et  deprecabantur  eum,  ut  imponat  illi  manum.  33.  Et  apprehendens 
eum  de  turba  seorsum,  misit  digitos  suos  in  auriculas  ejus  :  et  expuens,  tetigit  lingu.Hni 
ejus  :  34.  et  suspiciens  in  coelum,  ingemuit,  et  ait  ilh  :  Ephphelha,  quod  cst  adaperir-e, 
35.  Et  statim  apertai  sunt  aures  ejus,  et  sohitum  est  vinculum  hnguae  ejus,  et  ioquebatur 
recte.  3(3.  Et  praecepit  iihs  ne  cuidicerenl.  Quanlo  auteni  eis  praecipiebat,  tanto  magis  phis 
prjjedlcabant  :  S^.  et  eo  amphus  admiraJbantur,  diccntes  :  Bonc  omnia  fecit  :  et  surdos  fecit 
audire,  et  mutos  ioqui. 


2.  COMMUNUUJS    MANU5US  ,    ID    EST    NGN    LOTIS, 

MANDUCAUE.]  Manus  communcs  vocaiilur  noii  lota;, 
jd  est  jiumunda),  quia  sciliccl  rcs  immundee, 
profanjc  et  poIluUc  crant  comniunes  Judajis  ct 
Gcnlibus  ,  mundis  ct  immiuidis. 

Nota  ,  Apostolos  nou  fuisse  lam  ruslicos,ut 
pransuri  vcl  cobnaluri  manus  nou  Iavarent,cum 
ci  agricolae  et  opificcs  ante  cibum  eas  hivent, 
«cd  abslinuisse  a  lotioiie  rcligiosa ,  vel  polius 
guperslitiosa  Pharisaeoruni ,  quam  ipsiex  majo- 
rum  siiornm  rilu  et  traditione  acccptam  scru- 
pulose  scrvabant.  Riiiis  autem  eoruni ,  inquit 
Thcopliylactus,  erat  hic,  ut  ad  cubiium  usquo 
lavarcntur. 

3.  Crf.bro.  ]  Syrus  ,  belUaith ,  id  est  diligenler 
vel  curiosc ;  graece  ,  Truy//.^  ,  id  est  certatim. 
Hcbr.  t\2  ^n  c)3  caph  et  caph ,  id  cst  nianum  ad 
manum,  scilicct  saepe  confricando,  uti  faciuut 
qiii  manus  fcedalas  dcpurare  volunl.  Pharisici 
cnim  cum  vel  minimum  quid  impuri  altigissont, 
aut  se  alligisse  scrupulose  metuerent ,  iilico 
liivabant  manus,  idquc  toiics  quoiies  hic  eis 
metus  vel  scrupiilus  occiirrcbat. 

h.  Et  a  foro.  ]  Scihccivcnicntcs ,  ct  domum 
rcdeuntes  lavant  manus  ,  <iuia  scilicet  in  foro 
cst  omnc  genus ,  uli  reruni ,  sic  cl  hominum 
miindnrum  cl  immundoriuu  ,  quoriim  atlactu 
se  polliitos  vcrcbantur,  idcoquc  immundilicm 
hac  lotione  non  manuum  ,  sed  totius  corporis 
abslergere  scse  debcrc  pulal)ant ;  undc  scquilur : 

Nisi  iiAPTizENTLR.  ]  Hoc  cst ,  uisi  totuui  corpus 
nquis  immergant  etabluaut,  uli  etiamnum  sa'pc 
faciuut  .ludrei.  Plns  enim  cst  bapiizari,  quam 
manus  abhierc  :  qula  crgo  in  foro  Genliles  at- 
lingcrc  ct  alloqui,  qusedaui  ctiam  immunda 
attreclarc  cogebantur,  liinc  redeuutcs  domum 
tolos  sc  abluebanl ,  ait  Valablus. 

Calicum]  (iraice,  ■KoxT.pim ,  id  cst  pociUorum. 

tJncEORUM.  ]  Graece,  Ssfwv,  id  est  sextariorum: 
li^rii  onim  est  sextarius  ,  vclcyathus;  Syriis  , 
(enophororam ,  id  est  vasorum  ,'quibus  vina  af- 
fcrunlur  vel  cflundunlur.  Viitab.  jnlclligit  vasa 
liguea ,  quic  C^?»  dicunlur,  co  quod  torno  poiiau- 
lur,  aui  sculpturisornala  sint:  ?ju  cuim  cst  frico, 
polio,  rado,  sculpo  :  unde  %t^oi,  id  cst  polilus, 
rasihs  ,  cxcullus.  Uix;cus  propric  cs-t  vas  ,  quo 
«qua  iu  urnaiu  V(^l  uhenum  iufuiulitnr,  ait  Pau- 
lus  Jiirccousullus  ;  inde  ad  vasa  <iuailibct  sjmi- 
lia  iransfcrtur. 

iERAMtNTOKiiM.  3  Vasorum  fcreorum  ,  quibus 
c.ibi  vel  coquehautur ,  vcl  in  mensam  ixifcrc- 
hanlur. 

Et  i,KCTonuM.  ]  Quibus  ad  mcnsam  accumbe- 
liauf.  Vatalx.  vcrlit ,  sponUanfm.  Cclcra  cxposui 
Mattb.  15.  ct  scq. 


15.  CoMMOMCANT. ]  Id  est  coinquinant ,  ut  k- 
gunt  ahi  codices.  Idem  cst  v.  18.  cl  20. 

19.    QUIA    NON    INTRAT    IN    COU    EJUS  ,   id    CSt   iu 

animam  cjus,  ac  proinde  eam  coinqulnarc  ne- 
quil;  sED  in  ventuem  ,  scilicet  stomachum  va- 
DiT  ,  ubi  facta  sccrctione  purioris  cibi ,  ad  jecur 
ei  cor  pergit :  reliquum  vero,  quod  impurum 
et  faeculenium  cst,  in  secessum  exit,  ihrcans 
cxitu  suo,  id  cst  puras  relinqucns,  om.ves  es- 
CAs.]  Quia  scilicei  ipsum  cst  cibi  fa,'X  ct  purga- 
mentum:  quare  co  ipso  quo  exit,  alimentum 
reliquum  depiirat  et  expurgat. 

26.  Gentims.  j  Graec.  e//v;vic,  id  est  Grceca,  ul 
vcriit  Arabicus  :  Groccis  enim  dominantibus , 
omnes  Gentilcs  vocabanlur  Grcxci ;  hinc  illud 
Rom.  c.  1.  Judceo  primum  et  Grccco,  id  est  GentiU. 

Syropiiccmssa.  ]  Graece,  Syra  Phccnicissa  ;  Sy- 
rus,  ex  Punicia  Syricc ,  id  est  cx  illa  Phoenicia' 
I)arie,  quae  ad  Syriam  spectat.  Mattluxus  Chana- 
nac;am  vocat. 

32.  Et  hiutum.  ]  Grsece,  /Jioy0.ii/.ov ,  id  est  aigre 
loqueiiiem  ,  impedita;  linguae  ,  balbutieutem  : 
iiam  sanalus  a  Chrislo  loqucbatur  rccte ,  id  cst 
cxpeditc,  ut  dicilur  v.  35.  Non  ergo  erat  omnino 
mutus,  uti  sunt  ii  qui  a  nativitate  sunt  surdi , 
qiii  grajce  «/jt/ot  dicuntur.  Sic  enim  duo  fuisseni 
hic  Christi  miracula  ,  scilicct  solutionis  lingua?, 
ct  inditic  scicnlice  vocum.  Contrarium  tamen 
quoque  est  probabile. 

31.  Et  ExruFNs,  tetigit  linguam  ejus.  ]  Con- 
gruc  fecit  id  Christus,  quasi  saliva  sua  salvl- 
lica,  os  siccilatc  mulum  ct  ligatum  humectalu- 
riis  et  soluturus;  saliva  enim  est  in  lingua  ,  «i 
illi  se  assimilat,  ait  Galenus  aphor.  39. 

Expuit  aulcra  non  in  os  muti,  scd  in  suum 
ipsius  digilum,  ac  digito  salivam  ori  muti  ad- 
uiovit ,  utcolligitur  cx  Graeco  ;  hoc  cniin  hones- 
tas  et  decor  cxigebaut.  Porro  Christus  aperiendo 
auresclliuguam  corporis  ,  apcruit  parilcr  aures 
ct  linguam  mcutis,  ul  inspirationcs  ipsius  au- 
diret,accredcret  ipsum  esse  Messiam,  ab  coquc 
pcccatorum  suorum  vcniam  posceret  et  impc- 
traret.  Qiios  cuim  Chrislus  corporc,  hos  <'t 
mcnte  sanavit. 

Tropologice  idcm  cuiqm'  posccndum,  ac  di- 
cendum  cum  Psalle  :  Dominc,  labiumea  apcries, 
et  os  meum  (uvumtiabit  laudein  luam,  Ps.  50.  17. 
Idcmdc  auribus,  ut  posslmus  cum  Isaia  c  50.  l\. 
jiibilarc  :  Dominus  dcdit  inihi  linixuam  cruditam , 
u(  sciam  sustentare  cum  qui  lasstis  csl  verbo  :  eri- 
git  manc ,  manc  crigit  mihi  aurcm ,  <tt  attdiam 
qitasi  magislrttm.  Dominus  Dcus  aperuit  mihi  au- 
rcm  ;  hoc  auicm  fit  cum  ipsc  digito  suo  ,  id  esi 
Spiritii  sanclo  (hic  cuim  esl  digilus  Dci,  Exodi 
8.  19.),  ct  saliva  ca'Icslis  sapicnlia',  quac  est 


m  COMMENTAniA  IN 

ipsemct  ex  oie  Aliissioii  prodiens  ,    linguam 
meniis  tansit. 

2)U.  Er  si.spiciENs  IN  COELUM  (quia  inde  verl)a 
mulis,  audilus  siirdis,  medela  cunclis  inlirmis, 
ail  Beda)  i.vgkmuit.  ]  Tum  condoiens  miseriaj 
muti  el  surdi ,  tum  cum  gemitu  orans ,  ct  impe- 
trans  illi  sanitalem  i  Deo.  Expendebat  enim,  ait 
Victor,  in  quantarn  calamitatein  et  viiseriain  , 
omnis  bona;  lionesta:que  actionis  liostis  diabolus , 
primorumque  parentum  incuria  et  lapsus  ipsuni 
dejecisset. 

LpupnimiA,  QUOD  est  (  quod  significat)  ad- 
APERiRE.]  Id  est  aperiantur  libi  aures  et  os  :  ul)i 
utraque ,  ait  Beda  ,  unius  cjusdemque  medialoris 
Dei  et  hominum  natura  manifcsle  destinala  est. 
Suspiciois  cnim  in  ccclum  quasi  homo  ,  Deum  pre- 
caturus  ingcmuit ;  scd  mox  uno  sermone ,  quasi 
divina  potcns  majestate ,  curavit.  Omnes  enim 
iiabemus  oculos,  scd  cseci  clausos  ct  obstructos, 
qui  Syriaca  plirasi  eleganter  dicuniur  aperiri , 
cum  tegmina  illa  recluduntur,  ait  Augelus  Cani- 
nius  in  Nomin,  Hcbr.  cap.  10.  Porro  Hebr.  nns 
patach ,  est  aperire :  unde  in  imperaiivo  passivo 
niphal  nn?n  hippateach  ,  et  crasi  hippatach,  pro 
quo  Syri  dicunt  Ephphetha ,  idem  est  quod  ape- 
lire,  hoc  est  aperilor,  vel  csto  apertus. 


MARCUM.  Cap.  VIH. 

36.  Et  PRyECEPlT  ILLIS   NE  CUI  DICERENT.  ]  PrOC^ 

ceptum  hoc  fuit ,  non  proprie  dictum,  quod  ad 
culpam  obiigaret,  sed  urbanitas  dumtaxat,  d 
modesiia)  indicium ,  ut  scilicet  significanjt  se 
nolle  sua  miracula  ostentare,  et  ex  iis  aucupari 
vanam  hominum  gloriam.  Owa>'R  non  pecca- 
bant ,  qui  eo  non  obstante  illa  divulgabant.  Unde 
sequitur  :  Quanto  autemcis prcBcipiebat ,  lantoma- 
gis  plus  pra-dicabanl,  Docemur  hoc  ioco,  ait  Theo- 
phyl. ,  quod  quando  bencfacturi  sumus,  ne  plausus 
vel  celebritates  ex  bencficiis  quceramus  :  cum  au~ 
tem  beneficia  acceperimus ,  ut  benefactores ,  licet 
ipsi  recusent ,  laudemus  et  praidicemus.  Ut  enim 
illud  est  hominis  benefici  ,  ita  hoc  grati ,  ait 
Franc.  Lucas.  Et  S.  August.  de  Consens.  Evang. 
VoluitDominus,  ait,  prohibendo  docere,  quanto 
ferventiuseum  pr;edicare  debeant,  quibus  jubet 
ut  pra^dicent,  quando  illi  qui  prohibebantur 
lacere  ,  non  poterant. 

37.  Bene  omnia  fecit.  ]  Graece,  zk}w;,  id  cst 
belle,  decore  ,  concinne,  congrue,  irreprehen- 
sibiUter.  q.  d.  Nil  fecit  Chrislus,  quod  Pharisi-ci, 
vel  similes  momi  jure  culpare  queant.  Rursum 
bene  Hebr.  3^rn  hetcb ,  id  est  l)encfice  ,  quia 
surdo  auditum  ,  muto  loquelam  reddidit.  Tota 
enim  viia  Christi  fuit  assidua  beneficentia.  Act. 
cap.  10.  38. 


CAPUT  OCTAVUM. 


SYNOPSIS    GAPITIS. 

PriMO,  ChRISTUS  SEPTEM  PANIBUS  PASCIT  QUATUOR  HOMINUM  MILLIA.  SeCUNDO  ,  V.  I  5. 
DOCET  CAVENDUM  A  FERMENTO  PhARISjEORUM.  TeRTIO,  V.  22.  CURAT  C.ECUM,  QUI  HO- 
MINES  VIDIT  SICUT  ARBORES  AMBULANTES.    QuARTO,  V.  3l.  PR^EDICIT  SUAM  PASSIONEM 

ET  mortem,  Petrumque  illi  renitentem  quasi  satanam  REJtciT.  Denique  V.  33. 

JUBET  CUIQUE  TOLLERE  SUAM  CRUCEM,  ET  ANIMAM  SUAM  SALVARE. 

^N  (liebus  illis  itertim  cum  lurba  multa  esset,  nec  haberent  quod  man- 
iducarent,  convocatis  discipulis,  ait  illis  :  2.  Misereor  super  turbam  : 
quia  ecce  jam  triduo  sustinent  me,  nec  habent  quod  manducent,  3.  et 
'si  dimisero  eos  jejunos  in  domum  suam,  deficient  in  via  :  quidam  enim 
'ex  eis  de  longe  venernnt.  4-  Et  responderunt  ei  discipuU  sui  :  Unde 
lillos  quis  poterit  hic  saturare  panibus  in  soHtudine?  5.  Et  interrogavit 
'eos  :  Quot  panes  habetis?  Qui  dixerunt :  Septem.  6.  Et  pr«cepit  lurbae 
discumbere  super  terram.  Et  accipiens  septem  panes,  gratias  agens  fregit,  et  dabat  disci- 
puHs  suis  ut  apponerent,  etapposuerunt  turbae.  7.  Ethabebant  pisciculos  paucos  :  et  ipsos 
benedixit,  etjussit  apponi.  8.  Et  manducaverunt,  et  saturati  sunt,  et  sustulerunt  quod 
superaverat  de  fragmentis,  septem  sportas.  9.  Erant  autem  qui  manducaverant ,  quasi 
quatuor  miUia  :  et  dimisit  eos.  10.  Et  statim  ascendens  navim  cum  discipuhs  suis,  venit  in 
partes  Dalmanutha.  1 1.  Et  exierunt  Pharisoei,  et  coeperunt  conquirere  cum  eo,  quaerentes 
ab  illo  signum  de  coelo,  tentantes  eura.  12.  Et  ingemiscens  spiritu,  ait  :  Quid  generatio 
ista  signum  qu£erit?  Amen  dico  vobis,  si  dabitur  generationi  isti  signurt.  i3.  Et  dimittens 
eosj  ascendit  iterum  navim,  et  abiit  ti"ans  fretum.  14.  Et  obhti  sunt  panes  sumere  :  et  uisi 
unum  panem  non  habebant  secum  in  uavi.  i5.  Et  prajcipiebat  eis,  dicens  :  Videte,  et 
cavete  a  fermento  Pharisaeorum,  et  fermentoHcrodis.  16.  Et  cogitabant  ad  alterutrum, 
diceutes  :  Quia  panes  non  babemus.  17.  Quo  cognito,  ait  ilhs  Jesus  :  Quid  cogitatis,  quia 
panes  non   habetis?  nondum  cognoscilis  nec   inteJligitis?  adhuc  ca?catum  habeiis  cor 


(.UMME?<TAniA  IN  MAncrjVI.  Cap.   Vllf.  599 

Vcstrum?  i8.  oculos  habentes  non  vidctis?  et  aures  habentes  non  auditis?  nec  rccoidamini^ 
19.  cjuando  ({uiiupie  panes  fregi  in  quinque  miUia  :  quot  cophinos  fragmentorum  plenos 
.sustulistis?  Dicunt  ei  :  Duodecim.  20.  Quando  et  septem  panes  in  quatuor  miUia  :  quot 
sportas  fragTnontorum  tulistis?  et  dicunt  ei  :  Septem.  21.  Et  (hcebat  eis  :  Quomodo  non- 
(lum  intelUgitis?  22.  Et  veniunt  Bethsaidam,  et  adducunt  ei  cuicum,  et  rogabant  eum  ut 
illum  taiigeret.  23.  Et  apprehensa  manucaeci,  eduxit  eum  extra  vicum  :  et  expuens  in 
oculos  ejus  impositis  manibus  suis,  interrogavit  eum  si  quid  videret.  24.  Et  aspiciens,  ait : 
Video  homines  velut  arbores  ambulanles.  20.  Deinde  iterum  imposuit  manus  super  oculos 
cjus  :  et  coepit  videre,  et  restitutus  est  ita  ut  clare  videret  omnia.  26.  Et  misit  iilum  in 
domum  suam,  dicens  :  Vade  in  domum  tuam  :  et  si  in  vicum  introieris,  nemini  dixcris. 
11.  Et  egressus  est  Jesus,  et  discipuii  ejus,  in  castella  Coesareai  PhiUppi  :  et  in  via  interro- 
gabat  discipulos  suos,  dicens  eis  :  Quem  me  dicunt  esse  homines?  28.  Qui  responderunt 
iHi,  dicentes  :  JoannemBaptistam,  ahi  Eham,  ahi  vero  ({xiasi  unum  de  prophetis.  29.  Tunc 
dicit  ilhs  :  Vos  vero  quem  n»e  esse  dicitis?  Respondens  Petrus,  ait  ei  :  Tu  es  Christus. 
!5o.  Etcomminatus  est  cis,  ne  cui  dicerent  de  iUo.  3j.  Et  coepit  docere  eos,  quoniam  opor- 
let  fihum  hominis  pati  multa,  et  reprobari  il  senioribus,  et  a  summis  sacerdotibus,  ct 
Scribis,  ef  occidi  :  et  post  tres  dies  resurgere.  32.  Et  palam  verbum  loquebatur.  Et  appre- 
hendens  eum  Pctrus,  ccepit  increpare  eum.  33.  Qui  conversus,  et  videns  chscipulos  suos, 
comminatus  est  Pctro,  dicens  :  Vade  rctro  me,  satana,  quoniam  non  sapis  quac  Dci  sunt, 
sed  quae  sunt  hominum.  34-  Et  convocata  turba  cum  discipuhs  suis ,  dixit  eis  :  Si  quis  vult 
me  sequi,  dcneget  sometipsum  :  et  toUat  crucem  suam,  et  sequatur  me.  35.  Qui  enim  vo- 
luerit  animam  suam  salvam  facere,  perdet  eam  :  qui  autem  pcrdiderit  animam  suam  prop- 
ter  mc  ct  Evangehum,  salvam  faciet  eam.  36.  Quid  enim  proderit  homini,  si  lucretur 
rnundum  totum  :  et  detrimcntum  animae  suae  faciat?  3^.  Aut  c[uid  dabit  homo  commuta- 
tionis  pro  anima  sua?  38.  Qui  enim  mc  confusus  fuerit,  ct  vcrba  mea,  in  geiieratione  ista  - 
adultera  ct  peccatrice  :  et  filius  hominis  confimdetur  eum,  cum  venerit  in  gloria  patris 
sui  cum  angehs  sanctis.  39.  Et  chcebat  iihs  :  Amen  dico  vobls,  cpiia  sunt  c[uidam  de  hic 
stantibus,  qui  non  gustabunt  mortem,  donec  videant  rcgnum  Dei  veniens  in  virtute. 

10.  DALMANuxnA.  ]  Matth.  cap.   15.  39.  habet  extra  vicum.  ]  Extra  Bethsaidam ,  ut  patet  v.  22. 

Magedan,  quia  sciUcct  liaec  cluo  loca  sibi  erant  extra  quam  eum  eduxit  eadem  de  causa,  qua 

vicina,  ui  ibidixi.  cap.  7.  33.  mutum  surdiimque  curaturus,  eum 

15.  Cavete  a  fermento  PiuniSyEORUM ,  ET  FER-  a  turba  semovit;  scilicet  Primo,  orationis  causa. 

MENTO  HEnoDis.  ]  Fermentum  cst  doctrina  ,  qua  ut  scilicet  solus  animum  coUigens  ,   totum  se 

PharisaM  docebant  filios  dicerc  parcntibus  cor-  Deouniret,  etintcntius  attentiusque  oraret.  Se- 

ban,  aliaquc  legi  Dei  contraria.  Feiinentum'He-  cundo  ,   ut  fugeret  vanam  gloriam  et  plausum 

7-0rft5,esldoctrinaSadduciCorum;cumhisenim  hominuni ,  cuinque  nos  vilarc  docerct.  Teriio, 

proximefucratChrisloliset  disputatio,  utpaiet  qiiia  civos  Dethsaidae  indigni  eranlhoc  Christi 

cx  MallhiTO  cap.  16.  v.  1.  ct  12.  Herodcs  enim  miraculo  :  visis  cnim  tot  ejus  signis  ,  in  eum 

uli  etniuUi  piimores  tunceranlSadducaji,lesle  credere  noluerant.  Ita  Theophyl.   et   Euthym. 

JosepholS.  Anliq.  cap.  2.  qui  nogabant  animae  Vidc  Maiih.  11.  v.  21. 

iinmortaliiatein  ,  vivebantque  quasi  athei ,  uti         Mysticc ,  Scholiastes  apud  S.  Hieron.  Educit 

Herodes  vivobat  in  aduUerio,  Joannoni  occidit ,  Ciiristus  peccatorem  oxtra  vicum,  id  osi,  inquit, 

aliaque  scclera  comniisit ,  vivens  siiie  numinis  oxtra  socictatem  malorum.  Corrumpunt  enim 

metu.  Licet  enim  ipse  cap.  6.  16.  opinalus  sit  bonos  mores  colloquia  prava. 
Joannom  rcsnrroxisse  in  Christo  ;  tamen  ista         Et  expuens  in  oculos  ejus.  ]  Saliva  matutina 

opinio  non  tam  ipsius  fuit  quam  vulgi,  noctam  oculos  lippienios  purgat,  at  ca^cos  non  ilUuni- 

ir  fidc  quam  a  pavorc  ojus  oxpressa  fuit  ol  ox-  nat.  Christi  ergo  saliva  modicina  fuitcaxo  non 

torla.  Donique  Joanni,  utpote  viro  sanctissimo,  naturalis,  sed  supornaturalis,  quia  erat  instru- 

resurroctionom  concessit ,  sibi  vero  ct  sibi  simi-  incnium  deitatis  Chrisli. 

libus  eamdoin  nogavit,  ut  libere  carnis  voUip-         IIoc  Cln-isti  csecuin  illuminandi  mkaculum 

latibus  indnlgorot.  Alii  ex  Origone  ot  S.  Hiero-  imilatus  est  S.  Hilarion,  loslo  S.  Ilicronymo  in 

rtymo,  por  fcrmcntum  accipiunt  scctam  Horo-  ojus  Vita,  quem  audi :  Cwca  mulier  adducta  cst 

dianoruin ,  (|ui  adulantes  Horodi,  aiobant  eum  ad  B.   llilarionem  ,  qua;  omnem  se  substantitnn 

Csse  Mossiam.    Vorum   ha;c   socta    fuit  Hero-  cxpejidisse  ait  in  mcdicos.  Cui  rcspondit  :  Si  qu(P 

dis  Ascalonita>,  non  Antipae  ,   dc  quo  hic,  uti  in  mcdicis  pcrdidisti ,  dcdisses  paupcribns  ^  curas- 

dixi  Mallli.  22.  16.  sct  tc  vcrus  medicus  Jesus.  Clamantc  autem  illa, 

22.  Adducunt  ki  c.ecum  ,  et  nOGAnANt  F.u>r  ut  ct  miscricordiam  dcprccantc  ,  cxpuit  in  oculos 
iLtCM  Tangeret.  ]  Scientes ,  ait  Boda ,  quia  tactus  cjus ;  statimriuc  Salvatoris  cxcmplum  tirtus  cad^n 
Domini  sicut  tcprosum  mundarc ,  ita  ettam  ccBcos  prosccula  cst. 

illuminare  valcrcf.  Tropologico  saliva  cst  gralia  Spirilus  sanrti, 

23.  Et  apprehensa  manu  c.eci,  eduxit  eum      ail  Bcda  :  hajc  homiucs  ilUuninal,  ul  vidoani 


COO  COMMENTARIA  IN   M 

Noliiiiiaiom  Domiiii  pcr  flalum  Spiriius  sancli , 
:iit  Scholiaslos  apud  S.  ni<'ronymum. 

Impositis  MAMHis  suis.  ]  1(1  osi ,  ciim  imposuis- 
sel  mauus  suas  supor  oculos  caeci ,  ac  (loiiide 
illas  al)  ooiilis  romovissol.  Nam  improl)al)ilo  ost 
(juod  ail  Solioliasl(\s  ai)ud  S.  Clirysosl.  huiicc;e- 
cum  por  mamis  Chrisii  ooiilis  siiis  siipi^rpositas, 
vidisso  homiiies  v.  2/i.  lioc  euini  novum  et  im- 
poriiuens  fuissel  miracuUim. 

Tropolog.  Scholiasl(>sapudChrysosL  Christns, 
ail,  oxpuitet  manus  imponit,  vol(>nsoslendorc 
diviiium  verbum  operaiioni  adjunctura  mirabi- 
liler  pcrlicore. 

2'4.    Et   ASPICIENS,  AIT  :    VlDKO   nOMISES    VEI-UT 

AiwiouES  .\M»ULA>TES. ]  q.  d.  Vi(leo  ali«iuid  obs- 
oure  et  confuse  ,  non  clare  et  dislincle  :  video 
onim  homiiies  ambulantos  ,  ita  ut  non  possiin 
dislinguore  an  homines  sint,  an  arboros  :  uti 
Jiobis  solot  tieri  eu>inus  homines  cerncnlibus, 
duni  non  facile  distinguere  possumus ,  an  ho- 
mines  sint  an  arbores  (ait  Beda) ,  nisi  ex  motu, 
eo  (luod  homincs  ambulent,  arboresnon  :  t6  mn- 
bulantes  enim  ad  hominos  roferendum  ost,  non 
ad  arbores  ,  ut  paietex  Gr?eco.  Posset  tamen  in 
I.atino  textu  ad  arbores  quoque  referri  ,  hoc 
sensu,  q.  d.  Video  homines  quasi  arbores  bifi- 
das,  et  quasi  bipedes,  ideoque  ambulantes.  Vi- 
debat  orgo  hic  ciocus  adhuc  Ciccutiensliomines 
(juasi  per  caliginem  et  ncbulam,  in  qua  species 
(lensatae  repraescntabant  homines  majores  , 
quam  in  se  erant,  scilicet  crassos  ct  alios  ins- 
tar  arborum ,  uti  per  conspicilialittera}  majores 
apparont,  quam  revera  sint. 

Porrohomo  similis  est  arbori,  Primo,  proce- 
litate  et  alliludine ;  Secundo,  rectitudine;  Ter- 
lio,  rotuudilale;  Quarto,  corticeetcoma  :  quod 
enim  in  arbore  est  cortcx  et  folia,  hoc  in  ho- 
mine  est  pellis  et  pili  crincsqiio  ;  Quinto,  ramis : 
liomo  enim  expansis  brachiis  est  ([uasi  arbor 
expansis  ramis;  Sexlo,  vitaetvenis  :  sicut  enim 
homo  vivit  aliturque  cibo,  chylo  et  sanguine 
per  venas  in  totum  corpus  disiributis,  sic  arbor 
vivit  ahturque  succo  per  fibras  in  omnes  partes 
dispartilo  ;  Septimo,  arbor  e  parva  frutice  sen- 
sim  crescit  in  altum,  sicethomo  crescU  occuUo 
vslut  arbor  (evo  :  adeoque  sicut  homini  sua  est 
pueritia  ,  adolescentia,  virilis  8etas,senium  et 
inors  ,  sic  est  et  arbori ;  Octavo  ,  arbor  bona 
producit  bonos  fructus,  mala  malos  :  sic  homo 
bonus  bona  opera  profort,  malus  mala  :  quare 
siciil  ex  friictibus  cognoscilur  arbor,  sic  ex  ope- 
ribus  homo  ,  nti  docet  Christus  Mattb.  7.  17. 
Denique  arboribus,  sicut  animalibus ,  sua  est 
ciitis,  sanguis,  caro  ,  nervi ,  vena; ,  ossa,  me- 
(lulloe,  ait  Plinius  lib.  16.  cap.  38.  Unde  etex  ar- 
I>onbus  nasci  animalia,  ac  praesertim  anates, 
in  insulis  Scotiae  vicinis  ,  experientia  constat. 

Porro  arboros  videnfur  ambulare  ininsulis  et 
fiilvis,  qutein  llumiiK;  vel  mari  moventur  et  flui- 
lant,  quales  videre  est  Audomaropoli  in  Belgio. 
Idem  litcum  venlisagitantur.  Jam  Aquilonegau- 
dent  arbores  ,  illoqiie  firmantur  ct  opiime  ger- 
minant,  Austro  voro  blandiontc  fatiscunt,  ait 
Plinius  lib.  17.  cap.  2.  Sic  hoinincs  per  adversa 
jn  virtute  roborantur  et  proliciunt,  per  pros- 
pera  solvuntur  et  deficiunt. 

AddilPlinius  lib.  13.  cap.  /i.  arboribus,  pra?ser- 
lim  palmis,  sexum  inesse  sicut  hominibus,  ut 
<!li.'c  sini  mares,  aliac  feminrc  :  Mas  ,  ait,  in  pal- 
viiieflorct ,  feminacitra  {lorcm  germinat  tanlum 
'[lincvmodo.  Idem  lib.  17.  cap.  2/i.  asserit  arbores 


AnCUM.  Cap.  VIII. 

sicut  homineslaborare  famc  ,  cruditatc  ,  poslo, 
C(>lorisque  morbis  aigrotare.  Idoni  lib.  17.  c.  25. 
docet  arbores  subinde  instar  hominum  esse  lo- 
cutas  ;  sed  hoc  vel  fictiliiim  esl,  vel  per  angelos 
aui  da^mones  facluin.  Idein  lib.  23.  cap.  1.  docct 
primum  hominis  cibum  ,  oumqiie  paratiim  et 
illaboralum  fiiisseex  arboribus,  et  sic  inductos 
homines  c(i;lum  spectare  :  quare  arborem  sic 
inducit  loquenlem  :  Vlarimum  liomini  voluptatis 
ex  me  cst  :  ego  saccum  vini ,  liquorem  olei  gigno , 
ego  palmas  et  poma  totque  varietates ,  neque  ut 
tellus  per  labores  aranda  lauris  ,  etc.  at  cx  vie 
parala  omnia ,  et  sese  porrigentia  uttro ,  ct  si 
pigeat  attingere ,  ctiam  cadenlia.  Merito  ergo 
Ciccus  hic  videre  incipiens,  d.\\\{.:Video  komines 
sicut  arbores  umbulantes. 

Simili  modo  S.  Grogorius  Thaumalurgus  fu- 
gions  perseculionem  Decii ,  socessil  cum  Dia- 
cono  in  collem,  cumque  prodilor  (juidam  id 
persecutoribus  renuntiassel,  illique  lolum  col- 
lem  perscrutarentur,  ut  Grogorium  comprehen- 
dereut  ;  ipse  magna  in  Deum  fide  ,  immotis 
oculis  et  passis  manibus  in  oratione  constitit  : 
quare  Deus  persocutores  aorasia  ,  sive  caecitatc 
percussit.  Redeuntes  eniin  dixerunt ,  se  in  coUc 
nil  nisi  duas  arbores  paululum  inlor  se  distan- 
tes  vidisse  :  quibus  digressis  proditor  in  collem 
conscendens,  non  duas  arbores  ,  sed  duos  ho- 
niiiies,  pula  Gregorium  cum  Diacono  conspexit. 
Unde  vi  divina  id  factum  agnoscens,  r.t  illi  per- 
sequentibus  arbores  esse  viderentur,  procumbit 
ei  ad  pedes,  et  ex  proditorc  fii  fidei  confessor. 
Ua  S.  Gregor.  Nyssen.  in  ejus  Vita. 

Denique  tritum  est  illud  Philosophi  :  Quid  est 
homo?  est  arbor  inversa,  quia  pedes  quasi  ra- 
mos  deorsum,  caput  vero  et  cerebrum  quasi 
radicem  sursum  mittit,  eo  quod  homo  ex  C(e1o 
ccelestcm  vitam  ducere,  ac  coelestes  yirtulum 
fructus  proferre  debeat. 

Mystice ,  Scholiastes  apud  S.  Hieron.  Caecus , 
ait,  id  est  peccator  poenitens ,  videt  homines 
sicut  arbores  ambulanies  ^  quiu  omnes  exisiimal 
superiorcs  sibi,  indignum  se  judicans  ut  David, 
vocari  hominem,  aestimans  se  canem  mortuum 
et  pulicem  unum  ,  2.  Reg.  16.  Hinc  lalis  per 
humUitatemsuammereturilluminarietexallari. 

25.  DEINDE  ITERUM  IMPOSUIT  MANUS  SUPEK  OCU- 
I>OS  EjrS  ,  ET  COEPIT  VIDERE  ,  ET  RESTITUTUS  EST 
ITA    UT    CLARE   VIDERET    OMNIA.  ]   Voluit    ChristUS 

non  subito,  sed  sensim  hunc  cacum  perfecte 
illuminare.  Primo,  ut  omnis  generis  miracula 
ederet :  Secundo,  ut  pluris  miraculum  hoc  fic- 
ret:  Tertioet  maxime,  ut  imperfeclae  caeci  eum- 
que  oflerentium  fidei ,  sensjm  cum  miraculo 
crescentisese  atlemperaret,  ejusque  perficiemii 
lidcm,  spem  et  desiderium  in  eis  magis  accen- 
deret.  Primo ,  ccccum  hunc  imperfecte  curavit , 
inquit  Eiithymius,  utpole  imperfecte  cvedentevi , 
ut  qui  parum  adkuc  rcspiciebat ,  per  modlcum 
aspectum  credcret  perf.ectius ,  ac  sanaretur  per- 
fecfius  :  sapiens  enim  erat  medicus.  Et  mox  : 
Augmentum  fidei  augnientum  promeruit  sanitu- 
tis.  Et  Victor  :  Ipsum  visionis  incrementum,  in- 
quit  ,  et  accessio  ,  fidei  incrementum  et  accessio- 
nem  confirmat. 

Tropolog.  voluit  Christus  nos  docere,  sensim 
infidelem  et  peccatorem  a  Deo  illuminari ,  ac 
proinde  eum  sensim  in  Dei  cogniiione  ct  cullu 
proficere  debere.  Ut  magnitudinem ,  ait  Beda, 
ku7nance  ccecitatis  ostenderet ,  qucc  quasi  pedeteu- 
tim ,  et  per  quosdani  profecluam  gradus  od  luccvi 


COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  IX.                                             <!01 

divincB  t;/5(W.s  (COgnltJonls)  sotet  pervenire.  Nam,  accipere  sul.urbium,  vcl  vicum  Belhsaida;  an- 

ul  aitScholiastes  apud  S.  Chrysost.  Scientia:  irro-  nexiim  ,  vcl  adjacen  em.                semetipsum    ut 

fectussunt ,  nec  potest  aliquis  una  hora pcrfcctam  3/..  Dem-.jkt.]  Id  cM,  oi/y  ef  semetipsum,  ui 

«apere  sapientiam :  non  nisi  multo  lemporc  ad  per-  veiut  Inlerpres  M''^^"'  ^J;- f,^'  „,.__._  -,  n^^^^, 

fectam  scientiam  polest  quis  ptrvenire.   Experi-  ,  38.  Qu  e>'"  ^e  co^flsus  flerit^^ 

mur  hoc  in  pueris  et  scholaslicis,  qui  pedelenlim  ^«..x-.s? .  id  est  ^«^«^^' V.ss    nem^^^^^ 

crudiendi  et  edocendi  sunt ;  alioqui  si  magisler  doctnnam  ,  viiam  et  professiontm  pauptriaus , 

morie  et  laboris  impatiens  omnia  eis  simul  ira-  humililalis  et  crucis.                             T.„i^„^„rr. 

rrevelit   meniemetmemoriameorumobruet,  I>  g.nerat.o>e  ^^^.  .^,°,^' ^^^«tii ^Dd     a?  Z 

ut  nihil  capiant;  sicut  vinum  cum  in  vas  anguslj  pravorum,  qui  sunt  fidclcs  tt  hh^^  Dti .  al  non 

oris  infunditur,  si  totum  simul  effundatur,  nil  genumi  ,  sed  spurii  et  aduilenm ,  quia  a  lu  t 

rcrc    nfundilur,  sed  totum   quasi  effundiiur.  pairum  ct  Patriarcharum  suorum  degeneram, 

Notum  esl  illud  Ilalorum  :  Piano  piano  si  va  lon-  dum  me  Messiam  eis  promissum  recipere  no- 

So.  El  illud  Philosophi :  Succelsive  fu  motus.  lunt  :  ideoquc  non  lam  Dei  Jl»^^  d.ah«'!  «^^^ 

,    ,.        r,  ,    ,.     .              1  o    I,-        i#  f.l.i.  Hehr.  vocanlur  Hd:  ^jn  W'?"^  nec/iflr,  lu  tsi 

Symhol.ce,  Schol.astes  apud  S.  H.cr.  Manus  ,  jjjjj  ^y^^,^-^    scilicet  patris ,  hoc  est  ah  aheno  el 

ait,  Cliristus  imposuit  supcr  oculos  ejus ,  ut  vide-  adyHypQ  „eniti    ideoque  a  vero  patre,  sciiicel 

ret  clare  omnia,  idestper  operavisibiiia  invisi-  -^  j^^^     degeneres     iUique  moribus  dissimiles. 

bilia  intelligeret ,  et  quce  oculus  non  vidit  ;  et  yjde  dicta  Matth.  10*.  33. 

clare  animw  su(e  stutum  post  rubiginem  peccati,  gg^  Regnum  DEi.Jldesl  gloriam  regni  Dei,  in 

mundi  cordis  oculo  contuerctur :  Beati  cnim  mundo  meatransfiguratione  mox  futura. 

corde  ,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt.  Vem»>s  ,  id  est  apparens  ,  seseque  ostendens 

26.  Et  si  in  vicum.  ]  Id  est,  in  Bethsaidam  civi-  Petro,  Jacobo  et  Joanni,  i.n  virtite.]  Id  est  cum 

tatem,  quic  parva  erat  instar  vici  vel  pagi ,  ex  magna  potenlia ,  cfficacia ,  claritaie ,  splendore 

_qua  v.  23.  eum  cduxerat,  nisi  malis  per  vicum  etmajestalc. 

CAPUT  NONUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
Primo,  CnnisTus  transfiguratur  coram  Elia  etMose,  unde  Eliam  rediturum  prje- 

DICIT,  UT  ADVENTUM  SUUM  AD  JUDICIUM  PR^CURRAT.  SeCUNDO,  V.  l6.  E3VERGUMENUM 
SURDUM  ET  MUTUM  SANAT.  TeRTIO,  V.  32.  CONTENTIOPiEM  DISCIPULORUM  DE  PRIMATU, 
STUDIO  nUMlLITATIS,  UT  FIAMUS  SICUT  PUERI,  CURAT.  QuARTO,  V.  Sy.  VETAT  PROIII- 
BERI  EUM,  QUI  IN  NOMINE  SUO  EJICIEBAT  DjEMONIA  ,  LICET  EJUS  NON  FORET  ASSECLA. 
QUINTO,  V  4^'  DOCET  QUOD  GRANDE  MALUM  SIT  SCANDALUM,  QUOD  V.  48.  IGNE  MOR- 
TIFICATIONIS,  ET  SALE  DISCRETIONIS  T0LLENDU3I   DOCET. 

iT  post  dics  sex  assumlt  Jesus  Petrum,  et  Jacobum,  et  Joannem  :  et 
Mucit  illos  in  montem  excelsum  seorsum  solos,  et  transfiguratus  est 
Kcorain  ipsis.  2.  Et  vestimenta  ejus  facta  sunt  splendentia,  et  candida 

iiiiiiis  vehit  nix,  qualia  fullo  non  potest  super  terram  candida  faccre. 

'^.  Et  appai-uit  illjs  Elias  cum  Moyse  :  et  erant  loquenles  cum  Jcsu. 

.4.  Et  respondens  Petrus,  ait  Jesu  :  Rabbi,  bonum  est  nos  bic  esse  :  ct 

faciamus  Iria  tabernacula  ,  tibi  unum,  et  Moysi  unum,  et  Eliae  unuin. 
5.  Non  enim  sciebat  quid  diceret :  erant  cnini  liniore  exterriti.  6.  Et  facta  est  nubes  obum- 
brans  eos  :  et  venit  vox  de  nube,  dicens  :  Hic  cst  flius  meus  cbarissimus  :  auditc  ilUim. 
7.  Et  stalim  circnnispicientes,  rieminem  ampHus  viderunt,  nisi  Jesum  tanlum  secum.  8.  Et 
descendentibus  illis  de  monte,  praecepit  illis  nc  cuiquam  quae  vidissent,  narrarent  :  nisi 
cum  Filius  bominis  a  niortuis  resurrexeril.  9.  Et  vei'buin  conlinuerunt  apud  se,  conqui- 
rentes  quid  esset :  Cuni  a  mortuis  resurrexerit.  10.  Et  interrogabnnt  euin,  dicentes  :  Quid 
crgo  dicunt  Pbariscei  et  Sc.ibae,  quia  EUam  oportet  venire  prinium?  i  i .  Qui  re^pondcns, 
ait  iUis  :  Elias  cum  venerit  primo,  resiituet  omnia  :  ct  ([uo  modo  scriptu.n  cst  in  Filiuin 
homini  ,  ul  multa  patiati:r  et  (•onlemnatur.  12.  Sed  dico  vobis  quia  et  EHas  veiiit  (et  fe- 
cerunt  ilii  quacumque  voluerunt)  sicut  scriplum  cst  de  eo.  i3.  Et  veniens  ad  discipulos 
suos,  vidit  turbain  magnam  clira  eos,  et  Scribas  conquirentes  ciun  iUis.  i/i.  Et  confestiin 
omnis  popubts  videns  Jesum  slupefactus  est,  ct  expaverunt,  et  accurrentcs  sabitabant  eum. 
i5.  Et  interrogavit  eos  :  Quid  inter  vos  conquiritis?  16.  Et  rcspondcns  uniis  de  turba, 
dixit  :  Magister,  altuli  Gliuni  meuin  ad  tc,  babentem  spiiituin  nuiluin  :  17.  qui  ubicunKruc 

tU.l.>tI..    A    LAIMUK.      VOAI.    Mll.  ^^ 


COS  COMME>iTAniA  IiN  MARCUM.  Cap.  IX. 

onm  appre]jeij(lent,  aUicUt  illum,  et  spiinial,  et  stridet  dentibus,  et  arescit :  et  dixl  disci- 
j)ulis  tUkS  iJt  ejicerent  illuni,  ct  non  potuerunt.  18.  Qui  respondens  eis,  dixit :  O  generatio 
iucredula,  quamdiu  apud  vos  ero?  quanuliu  vos  patiar?  afferte  illum  ad  me.  19.  Et  atlu- 
lcrunt  euni.  Et  cum  vidisset  eum,  statim  spirilus  conturbavil  ilium  :  et  elisus  m  teri-am, 
vojulabatur  spumans.  20.  tt  inlci'i'ogavit  patrem  ejus  :  Quantum  temporis  est  ex  quo  ei 
hoc  accidit?  At  illc  ait  :  Ab  infantiii  :  oii.  et  fiequenter  eum  in  ignem  et  in  aquas  misit, 
iit  cum  pcrderet :  sed  si  quid  potes,  adjuva  nos,  miscrtus  nostri.  22.  Jesus  autem  ait  illi  : 
Si  potes  crcdere,  omnia  possibilia  sunt  crcdcnli.  23.  Et  continuo  exclamans  pater  pueri, 
cum  lacrymis  aiebat  :  Credo,  Domine  :  adjuva  incredulitatem  meam.  24.  Et  cum  videret 
Jcsus  concurrcntem  tmbam,  comminatus  est  spiritui  immundo,  dicens  iiii  :  Surde  et  mute 
spiritus,  cgo  prajcipio  libi,  exi  ab  eo  :  et  amplius  ne  introeas  in  eum.  25.  Et  exciamans  et 
niultum  discerpcns  cum,  exiit  ab  eo,  et  factus  est  sicut  mortuus,  ita  ut  multi  dicerent  : 
Ouia  mortuus  est.  26.  Jcsus  auteni  tenens  nianum  ejus,  elevavit  eum,  et  surrexit.  o.^j.  Et 
cum  introisset  in  domum,  discipuli  ejus  secrcto  interrogaljant  euin  :  Quare  nos  non 
potuinuis  cjicere  eum?  28.  Et  dixit  illis  :  Hoc  gcnus  in  nullo  potest  exire,  nisi  iii  oratione 
ct  jcjunio.  29.  Et  inde  profecti  praetergrediebantur  Galilseam  :  nec  volebat  quemquam 
scire.  3o.  Docebat  autem  discipulos  suos,  et  dicebat  illis  :  Quoniam  Filius  hominis  tradetur 
in  nianus  hominum,  ct  occident  cum,  et  occisus  tertia  die  resurget.  3i.  At  illi  ignorabant 
verbum  :  et  timebant  intcrrogare  eum.  32.  Et  venerunt  Capharnaum.  Qui  cum  domi 
esseiit  interrogabat  eos  :  Quid  in  via  tractabatis?  33.  At  iili  tacebant  :  siquidem  in  via 
inter  sc  dispulavcrant,  quis  eorum  major  esset.  34-  Et  residens  vocavit  duodecim,  et  ait 
iliis  :  Si  ([uis  vult  primus  esse,  erit  omnium  novissimus,  et  omnium  minister.  35.  Et  acci- 
piens  puerum,  statuit  eum  in  medio  eorum,  quem  cum  compiexus  esset,  ait  illis  : 
36.  Quisquis  unum  ex  hujusmodi  pueris  receperit  in  nomine  meo,  me  recipit :  et  quicum- 
que  me  susceperit,  non  me  suscipit,  sed  eum  qui  misit  me.  3^,  Respondit  iili  Joannes, 
dicens  :  Magister,  vidimus  quemdain  in  nomine  tuo  ejicientem  daemonia,  qui  non  sequitur 
nos,  et  prohibuimus  eum.  38.  Jesus  autem  ait :  Nolite  prohibere  eum  :  nemo  est  enim  qui 
faciat  virtuteni  in  nomine  meo,  et  possit  cito  male  loqui  de  me.  3^.  Qui  enim  non  est 
adversum  vos,  pro  vobis  est.  40«  Quisquis  enim  potum  dederit  vobis  calicem  aquae  in 
nomine  meo,  quia  Christi  estis  :  amen  dico  vobis,  non  perdet  mercedem  suam.  ^i.Et 
quisquis  scandalizaverit  unum  ex  his  pusiilis  crcdentibus  in  me  :  bonum.  est  ei  magis  si 
circumdaretur  mola  asinaria  collo  ejus,  et  in  mare  mitteretur.  42.  Et  si  scandalizaverit  te 
manus  tua,  abscide  illam  :  bonum  est  tibi  debilem  introire  in  vitam,  quam  duas  manus 
habentem  ire  in  gehennam,  in  ignem  inextinguibilcm  :  43.  ubi  vermis  eorum  nonmoritur, 
et  ignis  non  extinguitur.  44-  Et  si  pes  tuus  te  scandalizat,  amputa  illum  :  bonum  est  tibi 
claudum  introire  in  vitam  cEternam,  quam  duos  pedes  habentem  mitti  in  gehennam  ignis 
inextlnguibilis  :  45.  ubi  vermis  eorum  non  moritur,  et  ignis  non  extinguitur.  46.  Quod  si 
ocuius  tuus  scandalizat  te,  ejice  eum  :  bonum  est  tibi  luscum  introire  in  regnum  Dei,  quam 
duos  oculos  habentem  mitti  in  gehennam  ignis  :  47-  ubi  vermis  eorum  non  moritur,  et 
ignis  non  extinguitur.  48.  Omnis  enim  igne  salietur,  et  omnis  victima  sale  sahetur. 
49.  Bonum  est  sai  :  quod  si  sai  insulsum  fuerit,  in  quo  illud  condietis?  Habete  in  vobis 
sal,  et  pacem  habete  inter  vos. 

11.  Et  coNTEMNATun.  ]  Gra^cc  ,   E?«uoevw9^,  id  bas  luerelur  et  tlefenderet.  Rursum  quod  vide- 

est  exinaniatur,   nihili   fiat ,   subaudi ,   simili  rent  in  vultu  Jesu  paiilo  antc   transfigurato , 

modo  coniinget  Eliae  ,  ut,  cum  magnis  laborihus  reliquos  adhuc  aliquos  splendoris  radios,  sicut 

fidem  collapsam  restauraril,  pro  tanlis  meritis  Moysi  poslDci  colloquium  in  vultu  adhaeserunt 

Pt  beneficiis  ab  ingratis  et  impiis  maledicla  et  radii ,  et  quasi  cornua  lucis,  Exod.  3^.  v.  29. 

maleficia  recipiat ,  ac  tandem  ab  cis  occidalur,  undc  sequiUir  :  Et  accurrenies  salutabant  eum, 

Apoc.  cap.  11.  V.  7.  et  8.  Ita  Franc.  Lucas. 

13.  ScRiBAs  coNQuiRENTEs;  GrtEce,  ou?»!ToiTas,  15.   QiiiD  iNTF.n  vos  coNQUiRiTis  i>  ]  Graecc  , 

idest  disputanies,  altercanles,  ccm  ili.is.]  Sci-  ou?/jT£tTE,  id  est  disputatis,  aitercamini. 

licet  discipulis  Jesu,  an  videlicct  ipsc  csset  Pro-  19.  CoNTunBAViT  ( Graec. ,  iandculvj,  id  est  col- 

pheta  el  Messias ,  veraque  ejus  dogmata.  lisit ,  laceravit ,  discerpsit )  illum  ,  id  est  totum 

l^.  Et  confestim  omnis  populcs  videns  Jesum,  ejus  corpus  convulsit  et  dislorsit :  unde  expli- 

sTupEPACTus  est,  et  EXPAVEnuNT.  ]  Quod  scilicct  cans  subdit :  Et  eliscs  in  terham,  volutabatur 

vidcrei  Jcsum  abscntcm  lam  inopinaio  et  op-  spuma.vs.  ]  Quia  scilicct  daemon  hic  senticbat 

portuiic  adcsse,  ul  discipulcs  suos  contra  Scri-  vim  Chrisii ,  ac  mox  ab  eo  se  ejicicndum  prce- 


COMMFNTARIA  IN 

iitiehat,  hinc  indif^nans  ri  freiKh^ns  cncrgu- 
ciiun)  gra\i.>S)iiiic  aliligcbal  cl  contoniiiclial. 

29.     F^H^TEUGKKDIKIIAMUR   GaI.II./EAM  ,   AEC   VO- 

■".UAT  QUEMQUAM  scii\E.  ]  Nc  scilicct  a  Callhcis 
'm  ejusque  l)cnclicia  amantilius  dcljncrclur, 
lia  lestinaljat  Hicrosolyniain  ad  cruccm  et 
iiiortem,  dc  qna  eiiani  sccrcto  loquebulnr  cum 
discipulis,  ut  Patris  voluntati  saiisracerct,  ac 
genus  humanum  sua  morte  rcdimeret.  Ita  Mal- 
donatus  ,  Franc.  Lucas  ct  alii. 

31.  At  illi  ignorabakt  veubum.  ]  Quomodo 
scilicct,  et  qua  decausa  Cliristus  esset  moritu- 
rus  ,  ac  quomodo  ha;c  cjus  de  morte  sibi  ins- 
tantc  verba  consentirent  cum  iis,  quibus  saepe 
eis  dixerat  regnum  suum  appropinquare  :  nam 
alloqui  Aposlolos  inlcllexissectcrcdidisse  Chris- 
tummoriturum,  palct  Mattli.  17.  23.  ubl  dicun- 
tur  ex  hoc  Christi  de  mortc  sua  vcrbo  cl  oraculo 
fuisse  contristati.  Kisi  nialis  eos  dici  mortem 
Cliri^ti  ignorasse ,  quia  dc  ea  hagsitabant  et  fluc- 
:tuabant,  ob  diversa  rjirisli  dicta  in  speciem 
,contraria,  ac  proinde  cos  inciinasse  poiins  in 
partcm  miliorcm,  sibique  gratiorem,  scilicet , 
Cbrislum  non  moriturum :  hoc  enim  ipsi  opta- 
bant  et  verum  esse  cupiebant :  quia  amanles  sibi 
somnia  fingunt :  persuadere  ergo  sibi  conaban- 
lur  verba  Christi  de  morte  sua,  alium  haberc 
sensum  occultum,  esseque  mystice  accipienda, 
iion  ad  lilteram,  uti  sonabant. 

37.  Respondit  illi  Joannes,  dicens  :  Magister, 
vidimus  quemuam  in  nomine  tuo  ejicientem  d/e- 
monia,  qui  non  sequitur  nos,  et  prollibuimus 
KUM. ]  q.  d.  Fecimusne  bene  an  male?  Quaerit 
lioc  Joannes,  non  ex  invidia,  ut  vult  Calvinus; 
scd  ex  amore  et  studio  honoris  Christi;  idquc 
occasione  ejus  quod  vers.  36.  dixerat  Christus  : 
Quisquis  unum,  etc.  receperit  in  nomine  mco.  q.  d. 
Si  te  et  patrcmsuscipit,  quiparvulum  in  nomine 
tuo  suscipit,  quid  ergo  sentiendum  de  eo,  qui 
ii|  nomine  tuo  virlutcs,  id  esl  miracula,  facit, 
et  tamcn  non  scquilur  nos,  hoc  est,  non  est  tui 
assecla  ct  discipulns,  uli  nos  suinus  ?  Quia 
tradiderat ,  inquit  Cyrillus  in  Calcna  Lucae  9. 
vers.  U^,  iSalvator  potestatem  /ipostolis,  ut  spiii- 
tus  iminundos  ejicerent,  putaverunt  nulli  alteri 
tiuam  sibisolis  licerc  concessamf^ereredignitatem. 
Sic  el  Theophyl.,  Victor,  et  Titus  in  c.  9.  Lucoe. 

Ubi  Nola,  hosce  qui  daemonia  hic  ejicicbant  in 
nomine  Chrisli,  nec  tamen  cum  scqucbantur, 
fuisse  fideles,  sed  imperfectos,  utpote  abhor- 
rentes  ab  aspera  pauperlate  et  reruni  suarum 
abdicatione  (quam  fecerant  Aposloli)  ac  scquela 
Christi  ad  Evangelicos  labores,  pcrscculiones 
el  cruces  :  habuissc  tamen  aliquam  fidcm  in 
Christum,  cujus  virtule  pellebant  dicmoues.  Ita 
S.  Ambrosius,  in  cap.  9.  Lucaj  vers.  69.  idque 
agente  et  coopcrante  eis  Christo,  ut  co  inajor 
oslendcrctur  virlus  el  gloria  Christi,  (piu;  pcr 
lam  im|)crlccl()s  ei  quasi  alicnos  tanta  opcraba- 
lur.  ItaTheopliyl. 

Noia  Secundo.  Aposloli  prohibucrunt  ipsos 
non  cx  odio,  scd  cx  zclo  Clirisii,  ([uasi  <|tii  glo- 
rijD  Chrisli  rjusque  inslilnlioni  cap.  3.  lo.  (ubi 
Christus  solis  Aposlolis  dal  |toicsiaieni  pellendi 
daeinones)  onicerenl;  scd  zclus  hic  rnii  indiscrc- 
tus.  praesertim  quia  lcniete  hi-t.!:-.n>l  >  Clirislo 
ipsos  proliibuerani  :  Idqne  CL-.  osiindil  Cliristus 
dnplici  ralione.  Prior  est.  quain  alTcri  v.  seq. 
Sitnili  modo  Josue  videris  Kldad  el  Medad  pro- 
pbetantes,  voluil  eos  proiiibere,  quasi  gloria; 


MARCUM.  Cap.  IX.  C03 

Mosis  officerenl;  eo  quod  i  Mose  spiritum  pro- 
phctiaj  iion  accepisscnt  :  scd  restitit  ci  Moses 
diccns  :  Quid  lemularis  prome?  quis  trihuat  ut 
omnis  populus  proplwtet,  et  det  eis  Dominus  spiri- 
inm  suum?  Nunicr.  11.  29.  Hic  cst  Spiritus 
Clirisli,  spirilus  charitatis  etSpiritus  sancti,  qui 
cor  dilalatet  niilli  invidet,  scd  bonis  omnibus, 
per  quoscumquc  ct  quomodocumque  fiant,  con- 
gaiidct,  1.  Cor.  13. 

38.  Jesus  autem  ait  :  Nolite  prohjbere  eum  : 
nemo  est  emm  qui  faciat  virtutem  in  nomine 

MEO,    ET   POSSIT  CITO  (gnCCC    -'■'■/y,    id  CSt,  faoiwj 

(id  cst  facile  )  male  loqui  di:  me.  ]  q.  d.  Nolite 
eiim  ab  oiicre  boiio  miliique  honorifico  impe- 
dire,  quia  ciiamsi  ipsc  nic  non  scquatur,  tamcn 
idem  agit  quod  vos,  scilicct  celebrarc  nomen 
mcum  ,  illudqnc  pcr  ejectioncm  dacmonum 
hominibus  ap[)riedicare  :  quarc  ipsi  noniini 
meo  non  oflicit,  sed  potius  illud  propagat  el  il- 
lustrat. 

39.  QUI  EMM  iNON  EST  ADVERSUM  VOS,  PRO  VO- 

i!is  EST.  ]  q.  d.  Ilic  adco  vobis  non  adversatur, 
ut  idem  agat  quod  vos  :  pro  vobis  crgo  stat, 
vosqne  adjuvat,  non  oppugnat.  Vide  dicta  , 
Matth.  12.  30. 

60.  QUISQUTS  ENIM  POTUM  DEDERIT  VOBIS  CALI- 
CEM    AQU/E    IN    NOMINE    MEO,    QLIA    CURISTI    ESTIS 

(  discipuli,  asscclae  etApostoli  j.amen  dico  vobis, 
NON  perdet  mercedem  suam.  ]  Esi  haec  posterior 
Christi  raiio,  probans  cum  non  esse  prohiben- 
dum  ab  expulsione  docmonum.  q.  d.  Si  is  qui 
vobis  datpotum  aquae  meo  nomineetrespeclu, 
hcne  facit,  et  mercedem  a  Dco  rccipict  :  crgo 
ctiam  is  qui  in  nomine  meo  da^mones  pellit. 
Tam  enim  hic  quam  illc  mei  inluiiu  ct  respectu 
bonum  opus  operatur ,  et  in  proximos  benelicus 
cst;  sed  liic  tanto  magis,  quanto  nocentior  est 
daemon  qucm  pcllit,  quam  siiis,  qucX  potu  aquie 
Icvalur  ab  illo.  Ita  Theophyl.  Janscn.  etalii. 

61.  Et  QUISQUIS  SCANDALIZAVERIT  UNUM  EX  IIIS 
PUSILLIS  CREDENTlBUS  IN  ME ,  BONUM  EST  EI  3L\CIS 
SI  CIRCUMDARETUR   MOLA  ASINARIA  COLLO   EJUS,  ET 

iN  MARE  MiTTERETUR.  ]  Est  aiilithcsis  opposila 
versui  36.  eoenim  redit  Chrislus  post  qnsestio- 
nem  Ix  Joanne  inlerpositam  de  eo,  qui  in  nomine 
Christi  dicmones  ejicicbat,  qua  ipse  sermonem 
Chrisli  abruperat,  ubi  ail  Christus  :  Quisquis 
unum  ex  hujusmodi  pucris  receperit  in  nomine 
mco,  me  recipit ,  ctc.  q.  d.  Sicut  qui  parvulos  in 
me  crcdentes  recipit,  fovet  et  promoyet,  me 
rccipit,  idcoque  ii  me  gloria  a?tcrna  in  ccelo 
pnemiabiiur  :  sic  ex  aclverso  quisquis  unum 
scandalizaverit  ex  hisce  parvulis,  me  olTcndit, 
idcoque  a  me  ad  gehennam  damnabilur  :  quare 
priesiarct  eum  in  marc  mergi  quam  parvulum 
scandalizari,  quia  pracstat  mariquam  gehenna 
sorbcri. 

62.  F.T     SI    SCANDALIZAVF.RIT     TE    MANUS    TUA  , 

ABsciDE  iLLAM.  ]  q.  d.  Scandalum  adeo  est  per- 
niciosum,  utnoniantum  agentinoceat,  scd  ct 
liaticnti  :  quare  si  ii  manu  tuascandalum  pate- 
ris,  abscidc  cam.  (i.  d.  Si  aliquis  tibi  cognatus 
vcl  ainicns,  qni  tibi  ulilis  vcl  charus  cst,  sicut 
manus,  pcs,  vel  oculus  tuiis  ,  tc  scandalizal,  ot 
ad  peccatum  pertrahit,  abscindc  cum  a  te  luo- 
quc  consortio,  ne  ic  sccum  pcrirahat  in  gehcn- 
iiam.  Videdicla  Mallli.  18.  v.  G.  ct  scq. 

63.  Lbi  vermis  eorum  non  moritur,  et  ig.ms 
NON  e.xtinguitur.  ]  Cilat  Isaiaj  c.  66.  v.  26.  ubi 
IhTC  verba  explicui.  Damnati  enim  in  gehenna 
cruciantur  horrendis  vermibus  et  ignibus  per- 


fio/i  c/)Mm?:ntarta  in 

peluis.  OuoclrcatorlioChristnsliaucsonlrnliaiii 
repelit,  ut  lerribilcs  hosce  veruies  et  ir^nies,  uo- 
bis  inculcet,  ut  oorum  horrore  scand;iluui  et 
peccatum  omne  fugiamus. 

US.   OmMS    EMM  IfiNK  SALIETUR,    ET  OMNIS  VIC- 

TiMA  SALE  SALIETUR.  ]  Primo,  Maldonatus  el 
Franc.  Lucas  ignem  gehennae  accipiiuU,  ut 
Christus  det  causam  ejus  quod  proxime  dixit : 
Ubi  vennis  eorum  non  moritur,  et  ignis  non 
extinguilur.  Causa  est,  omnis  enim,  scilicet  ta- 
lis  qui  gehennae  adjudicandusest,  «g-rt^  ojusdem 
saiietur,  id  cst  igne  uretur  et  cruciabilur;  sed 
ita  uteodemigne  quasisale,  servelur  incorrup- 
tus  ad  perpetua  tormenla  :  ignis  enim  crit  et 
tanquam  sal,  veUit  si  sale  perfriclus  sit,  ut  in- 
corruplus  porpetim  in  ignis  crucialil)us  per- 
duret;  sal  onim  et  urendi  et  consorvandi  vim 
Iwbet  :  urit  et  cruciat  aduslione,  acredine  sua 
servat  h  corruptione.  Idem  facitignis  gehenna^, 
quare  apposilecomparatur  sali. 

Et  omms  victima  sale  salietur.  ]  El,  id  est, 
sicut,  q.  d.  Sicut  omnis  victima  Dei  solet  salc 
saliri,  ex  legc  Levit.  2.  13.  sic  quilibet  gehcnnaj 
adjudicandus,  erit  quasi  victima  justitijE  et 
vindicta;  Dei  in  perpetuum,  ideoque  igne  inex- 
tinguibili  velut  sale  salietur,  id  est  uretur  et 
cruciabilur,  ac  simulincorruptus  in  igne  per- 
durabit.  Sic  impios  in  tormentis  osse  viclimas 
vindictce  Dei ,  docet  Isaias  cap.  3^.  6.  Ezechiel 
c.  39.  V.  17.  et  19.  Jerem.  c.  ^6.  10.  impii  enim 
mactanlur  quasi  hostiaj  ad  Dei  justitiam  hono- 
randam  et  celebrandam.  Hic  sensus  valdc  pla- 
nus,  connexus,  et  appositus  est. 

Secundo ,  alii  liaec  referunt  remotius  ad  ea  quae 
Christus  v.  kl.  etseq.  dixit  de  cavendoscandalo, 
ac  propter  illud  abscindenda  manu,  pede  et 
oculo.  q.  d.  Ideo  abscinde  abs  te  hominem  tibi 
charum  et  necessarium  inslar  manus,  pedis  et 
oculi,  si  te  scandalizet,  quia  omnis,  qui  cupit 
placere  Doo,  illique  se  ofierre,  ac  fieri  victima 
spiritualis,  necesse  est  ut  igne  morlificationis  , 
qua  a  se  hominem  cliarum,  sod  scandalosum 
abscindat,  et  tribulationis  idcirco  subeundcc, 
saliatur ,  id  est  crucietur  et  purgetur,  alque  ut 
quasi  Doi  victima  myslico  sale  prudentiae,  dis- 
cretionis  ct  sapientiae  Evangelicoc(qua)  docet 
satius  esse  abscindere  a  sc  manum  quam  ire  in 
gehennam)  satiatur,  id  est  condiatur.  Alludit, 
imocital  in  sensu  myslico  Levit.  2.  IZ.Qaidquid 
obtuleris  sacrijicii ,  sale  condies,  Vide  ibi  dicta. 
Ita  Tlieophyl.  hic,  ac  Theodor.,Procop.,Beda, 
Radulphus,  Uuperius  in  Levit.  c.  2.  ac  Cyrillus 
lib.  15.  de  Adoralione.  Unde  sequitur,  Bonumest 
sal.  Audi  Glossam  :  Ignc  saliri  est  ob  Christi 
amorem  proximos  nobis,  et  dilectos  insiarma- 
nus  veloculi,  abnegaro.  AudiotBedam  :  Allare, 
est  eleclorum  cor;  lioslise,  hona  opera;  sal, 
sapientia.  Opponit  Clirislus  ignem  morlificatio- 
nis  igni  gehennae,  sal  verovermi  non  morienti, 
q.  d.  Ut  evadaiis  ignem  et  vermem  gehennae 
quem  generat  concupiscentia ,  sludete  igni  mor- 
lilicationis  el  sali  sapiontiit-  :  hic  enim  tollet 
omnem  pulredinem  concupisceniia?,  ex  qua  ver; 
mes  nascunlur  perennes,  igne  gehennaeurendi. 

Tertio,  Beda  per  igutin  accipit  charilalem, 
vel  Spiritum  sanclum,  (jusque  gratiam  et  do- 
nnm  discrelionis,  qua  nos  ad  omne  bonum 
dirigit.  Sal,  inquit,  vcrmis  patredinem  arcet ; 
quodvero  igne  salitur,  id  eit  ignibus  sale  aspersis 
recondiiur ,  non  solum  vermes  abjicit,  sed  et  car- 
Tieni  consumit.  Condiendum  ergo  corpus  continen- 


MAUCDM.  Cap.  IX 
tia,  et  mens  sapientla  :  sal  cnlm  est  sdptentia, 
ignis  Spiritus  sancti  gratia. 

Doniquo  Scholiastes  apud  S.  Hieronymum  per 
salem  accipit  quoque  ignom  purgatorium.  Audi 
eum  :  Viclima  Domini  est  gcnus  Immanum,  quod 
hic  ratione  sapientice  salitur ,  dum  corruptio  san~ 
guinis  custodia  pnli-cdinis,  id  est  mater  vermium 
consumitur ,  et  iliic  purgalorio  igne  cxaminatur. 

BoMJM  EST  SAi..  ]  q.  d.  Uiile  est  sal,  id  est 
uiiles  orbi  eslis  vos,  0  Aposloli  a  me  electi,  ul 
sitis  sal  terrae,  Matth.  5.  13.  ut  vestra  sapientia 
et  doctrina  Evangelica  quasi  sale  condiatis 
omnes  gentes.  Audi  Scholiasten  apud  S.  Hiero- 
nymuin  :  Bonum  est  verbum  Dei  audire ,  sale 
sapientice  cor  condire,  imocum  Apostolis  saiesse, 
id  cst  aliis  sapienliam  ministrare.  Et  TheophyL 
Conservat  sal  carnes,  sic  sermo  doctoris  non  sinit 
in  Iwminibus  carnalibus  itiextinguibilem  ignem 
generari. 

QfOD  si  sal  insulsijm  (  graece  cst  elegans  pa- 
ronomasia  «/5  »jaiov,  id  est  sal  insulsum,  vel  sal 
sine  sale)  fuerit,  in  quo  (quo  alio  sale)  illud 
CONDIETIS?]  q.  d.Si  vos,  6  Apostoli,  qui  estis  sal 
terrafc,  vim  hanc  salis  perdalis,  ac  fiatis  insulsi 
etinsipientes,  utob  amorem  vel  timorem  homi- 
num ,  ob  cupiditalem  vel  ambitionem,  a  doclrina 
mea  vilaque  Evangelica  desciscatis,  quis  vos 
prislinaesapientiae,  vigori  et  sanctitati  restituel? 
Ludii  Christus  in  voce  sal :  nam  sal  Levit.  2.  13. 
proprie  accipilur,  hicvero  mystice  pro  sapien- 
tia ,  et  metonymice  pro  Apostolis,  qui  in  se  ha- 
bebant  mysticumhoc  sal.  AudiScholiasten  apud 
S.  Hieron.  Sal  insulsum  est,  quiamat  principatum 
et  qui  increpare  non  audet  nec  confiteri,  diligens 
gloriam  hominis  magis  quam  Dei.  Et  Theophyl. 
Sai  insutsum  est ,  si  virtutem  desiccativam  et  con- 
servativam  non  habet.  Notat  Christus  Judam,  qul 
philargyria  corruptus,  factusque  insulsus,  et 
apostolatum  perdidit,  et  Dominum  tradere  non 
dubitavit,  ait  Glossa. 

Habete  ergo  in  vobis  sal,  sapientlae  scilicei 
et  vitae  Christianae ,  v.  g.  humilitatem ,  charita- 
tem,  mundi  contemptum,  ac  praesertim  pacem, 
ut  subdit  Christus,  dicens  :  Et  pacem  iiabete 
INTER  vos.]  Ne  ambitiose  de  primatu  inter  vos 
contendatis,  uti  contendistis  vers.  33.  eo  enim 
respicit  Christus  :  haec  enim  contentio  futura 
est  scandalosa  toli  mundo,  eaque  de  causa  de 
scandalo  vitando  sermonem  subjunxit  Christus 
V.  36.  et  ^l.  Si  vero  pacem  etmuiuam  concor- 
diam  sorvetis,  aedificationi  eritis  loii  mundo, 
ac  juncti  invicem  charitatis  vinculo  erilis  in- 
superabiles,  omnesque  ad  vos  et  ad  Christum 
trahotis.  Unde  Interlin.  per  pacem  accipit  dilec- 
tionem.  Magnes  enim  amoris  est  amor.  Hinc 
Scholiasles  apud  S.  Hieron.  sic  exponit :  Ilabete 
invobis  sal.  q.  d.  Sal  correctionis  amor  proximi 
teniperet ,  et  dilectionem  sal  justiiiae  conservet. 

Et  pacem  habete  inter  vos.]  q.  d.  Qui  sapien- 
ter  loquitur,  magnopere  metuat,  ne  eloquio 
ejus  uniias  rumpalur  :  nam,  ut  ait  Beda,  hcibere 
sal  sine  pace ,  non  virtutisest  donum,  sed  clamna- 
tionis  argumenlum  :  quo  enim  melius  quisque  sa- 
pit,  eo  deterius  delinquit :  sunt  enim  multi,  ail 
Glossa,  quosdum  major  scientia  erigit,  ab  aiio- 
rum  societate  disjungit ;  et  quo  ptus  sapiunt ,  eo 
ptus  a  conc07-dice  virtute  desipiunt.  Et  S.  Gregorius 
lib.  1.  epist.  1l\.  Per  sal,  inquit,  sapientia  desig- 
natur.  Qui  igitur  loqui  sapienter  nititur ,  magno- 
pere  metuat ,  ne  ejus  eloquio  audientium  unitcis 
confundatur. 


COMMENTARIA  IN  MARCDM.  Cap.  X.  G05 

Dcnlqtic  Glossa  sic  exponii  :  Ilabele  in  vobis  Audi  Climac.  gradu  30.  Firmamentum  quidem 

sal,  id  csl  (iiscralionam  :  Et  pacem  liabele  inter  pro  ornatu  habet  stellas;  animi  vero  trunquil- 

vos.  q.  d.  Per  sapiciiliam  et  discretionem  pax  Uias  virtutes.  Ego  eniyn  uztiOucty ,sive  tranquiUita- 

inter  Iwmines  acquiritur,  et  pariter  conscrva-  tem  animi,  niliil  aliud  esse  existimo ,  quam  mentis 

tur  :  prud(;ns  enim  et  discrf^tus  nil  facit  quod  in  corde  ca:lum,  quod  omnes  improbas  damonuni 

alios  off<!ndat,  et  pacem  turbet.  Idem  aliorum  artes  deinccps  pro  ludo  et  iudibrio  habet.  Addil 

Infirmitates  dissimulat  et  tolerat,  ol)  quas  alii  deinde  eamd«'m  esse  palatium  supremi  regis , 

impatientes  irascuntur,  rixantur  et  pugnant  :  ac  corporis  quasimortatem  quamdam  immorta- 

quia  nil  in  mundo  amat  nisi  Deum,  unde  ad  Utatenu 
cetera  vide  ina^rnf  et  quasi  insensibiiis. 

CAPUT  DECIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PrIMO,ChRISTUS  TOLLIT  LIBELLUM  REPUDII,  SANCITQUE  PRIM^VAM  MATRI3I0NII  INSdlU 
BILIS  FIRMITATEM.  SeCUNDO,  V.    I  3.  PARVULOS  AD  SE  ADVOCAT  ET  BENEDICIT.  TeRTIO, 

v.  ly.  adolescenti  diviti  salutis  avido  suadet  divitiis  abdicatis  se  pauperem 
sequi;  abnuit  ille  tristis  :  unde  clirlstus  docet  divites  difficile  salvari. 
Petrus  autem  asserens  se  cum  sociis  opes  abdicasse  ut  Christum  sequeretur, 

AC  PRyEMIUM  POSCENS,  ACCIPIT  A  ChRISTO  PROMISSIONEM  CENTUPLI  ,  ET  VIT^  ^TERN^E. 

Quarto,  V.  3>..  AiT  SE  ascendere  IIierosolymam  ad  crucem  et  mortem,  ac  Jacobo 

ET  JOANNI  PRIMAS  IN  REGNO  EJUS  PETENTIBUS  CALICEM  PASSIONIS  PROPINAT,  IPSOSQUE 
ET  CETEROS  FUGERE  AMBITIONEM,  ET  SECTARI  HUMILITATEM  DOCET.  DeMQUE,  V.  4^. 
BARTIMiEO  C^CO  VISUM  RESTITUIT. 

,T  inde  exurgens  venlt  In  fines  Judaeae  ultra  Jordancm  :  et  conveniunt 

itcrum  turbae  ad  euin  :  et  sicut  consueverat,  iterum  docebat  illos. 

2.  Et  accedentes  Pharisaei  interrogabant  eum  :  Si  licet  viro  uxorem 

[Idimittere  :  tentantes  eum.  3.  At  ille  respondens,  dixit  eis  :  Quid  vobis 

ipraecepit  Moyses?  4-  Qni  dixerunt  :  Moyses  permisit  libeUum  repudii 

jlscribere,  et  dimittere.  5.  Quibus  respondens  Jesus,  ait  :  Ad  duritiam 

lcordis  vestri  scripsit  vobis  praeceptum  istud.  6.  Ab  initio  autem  crea- 

turae,  masculum  ct  feminam  fecit  eos  Deus.  7.  Propter  hoc  reHnquet  homo  patrem  suum 

et  matreni,  et  adhaerebit  ad  uxorem  suam  :  8.  et  erunt  duo  in  carne  una.  Itaque  jam  non 

sunt  duo,  scd  una  caro.  9.  Quod  ergo  Deus  conjunxit,  homo  non  separet.  10.  Et  in  domo 

iterum  discipuli  ejus  de  eodem  interrogaverunt  eum.  1 1.  Et  ait  illis  :  Quicumque  dimiserit 

uxorem  suam,  et  aUam  duxerit,  adulterium  committit  super  eam.  12.  Et  si  uxor  dimiserit 

virum  suum,  et  alii  nupscrit,  mocchatur.    i3.  Et  offerebant  iUi  parvulos  ut  tangeret  illos. 

DiscipuU  autem  comminabantur  offerentibus.  i4-  Quos  cum  viderct  Jesus,  indigne  tuUt, 

et  ait  ilUs  :  Sinite  parvulos  venire  ad  me,  et  ne  prohibueritis  cos  :  taUum  enim  est  rcgnum 

Dei.  i5.  Amen  dico  vobis  :  Quisquis  non  receperit  regnum  Dei  vcUit  parvuUis,  non  intra- 

bit  in  iUud.  16.  Et  complexans  eos,  ct  imponens  manus  super  iUos,  benedicebat  eos. 

17.  Et  cum  egressus  essct  in  viam,  procurrcns  quidam  genu  flexo  ante  eum,  rogabat 

cum  :  Magister  bone,  quid  faciam  ut  vitam  aeternam  percipiam?  18.  Jesus  aulem  dixit  ei : 

Quid  me  dicis  bonum?  Nemo  bonus  nisi  unus  Deus.   19,  Praecepta  uosti  :  Ne  adulteres, 

Ne   occidas,Ne  fureris,  Ne  falsum  testimonium  dixeris,  Nc  fraudem  feceris,  Honora 

patrem  tuiim  et  matrem.  20.  At  iUe  respondens,  ait  iUi  :  Magisler,  heec  omnia.observavi 

a  juvenlute  mea.  2i.Jesus  autem  intuitus  eum,  dilexit  cum,  ct  dixit  ei  :  Unum  tibi  deest  : 

vade,  quaecumque  habes  vende,  et  da  pauperibus,  ct  liabebis  thesaurum  in  ca?lo  :  et  veni, 

seqiiere  me.  2».  Qui  contristatus  in  verbo,  abiit  moerens  :  erat  enim  habcns  possessiones. 

23.  Et  circumspiciensJesus,  ait  discipuUs  suis  :  Quam  difficile  qui  pecunias  habent,  in  reg- 

num  Dei  introibunt!  24.  DiscipuU  autem  obstupescebant  in  verbis  ejus.  At  Jesus  rursus 

respondens  ait  iUis  :  FiUoU,  quam  difficiie  est,  confidentes  in  pccuniis,  in  regnum  Dei 

iutroire!  a5.  FaciUus  est  camelum  per  foramcn  acus  transire,  quam  divitem  iutrare  ia 


mc  COMMENTAr.IA  IN  M/RC.rr.    Cap.  X. 

icgiiiun  Dci.  'j.G.  Qiii  inagis  aclmirabautur,  cliceules  ad  seineli|jsos  :  Et  (juis  potcst  salvus 
fieri  ?  27.  Et  intuens  illos  Jesus,  ait  :  Apud  homiues  impossibile  est,  sed  nou  apud  Deum  : 
omnia  enim  possibilia  sunt  apud  Deum.  28.  Etccepit  ei  Petrus  dicere  :  Ecce  uos  dimisimus 
omnia,  et  secuti  sumus  te.  29.  Respoudens  Jesus,  ait  :  Amen  dico  vobis  :  uemo  est,  f|ui 
relicpierit  domum,  aut  fratres,  aut  sorores,  aut  patrem,  aut  matrem,  aut  filios,  autagros, 
propter  me,  et  propter  Evangelium,  3o.  qui  non  accipiat  centies  tantum,  uunc  iu  tempoie 
hoc,  domos,  et  fratres,  et  sorores,  et  matres ,  et  filios,  et  agros,  cum  persecutionibus, 
et  iu  saeculo  futuro  vitam  aetcruam.  3i.  Muiti  autcm  erunt  primi  novissimi,  et  novissimi 
primi.  32.  Erant  autem  in  via  ascendentes  Hierosolymam  :  et  praecedebat  illos  Jesus,  et 
stupebant  :  et  sequentes  timebant.  Et  assumens  iterum  duodecim,  coepit  illis  dicere  quaj 
essent  ei  eventura.  33.  Quia  ecce  ascendimus  Hierosolymam,  et  Filius  homiuis  tradetur 
princjpibus  sacerdotum,  etScribis,et  senioribus,  et  damnabunt  cum  mortc,  et  tradent 
eum  geutibus  :  34-  et  illudent  ei,  et  conspuent  eum,  et  flagellabunt  eum,  ct  iuterficient 
eum  :  et  terlia  die  resurget.  35.  Et  accedunt  ad  eum  Jacobus  et  Joannes  filii  Zebedaji, 
diceutes  :Magister,  volumus,  ut  quodcumque  petierimus,  facias  nobis.  36.  At  ille  dicit 
eis  :  Quid  vultis  ut  faciam  vobis?  3'].  Et  dixerunt :  Da  nobis,  ut  unus  ad  dexteram  tuam  , 
et  ahus  ad  sinistram  tuam,  sedeamus  in  gloria  tua.  38.  Jesus  autem  ait  eis  :  Nescilis  quid 
petatis  :  potestis  bibere  calicem,  quem  ego  bibo,  aut  baptismo  ,  quo  ego  baptizor,  bapti- 
zari?  39.  At  illi  dixerunt  ei  :  Possumus.  Jesus  autem  ait  eis  :  Calicem  quidem,  quem  ego 
bibo,  bibctis,  et  baptismo,  quo  ego  baptizor,  baptizabimini  :  4o.  sedere  autem  ad  dextram 
meam,  vel  ad  sinistram,  non  est  meumdare  vobis,  sed  quibus  paratum  est.  4r-  Et  audien- 
tes  decem  coeperunt  indignari  de  Jacobo  et  Joanne.  ^^-  Jesus  autem  vocans  eos,  ait  illis  : 
Scitis  quia  hi,  qui  videntur  principari  gentibiis,  dominantur  eis  :  et  principes  eorum 
potestatem  habent  ipsorum.  43.  Non  ita  est  autem  in  vobis,  sed  quicumque  voluerit 
fieri  major,  erit  vester  rninister  :  44-  ^t  quicumque  voluerit  in  vobis  primus  esse,  erit 
omnium  servus.  45.  Nam  et  Filius  homiuis  non  venit  ut  ministraretur  ei,  sed  ut  minis- 
traret,  et  daret  animam  suam  redemptionem  pro  multis.  4^-  Et  veniunt  Jericho,  et  pro- 
ficiscente  eo  de  Jericho,  et  discipulis  ejus,  et  plurima  multitudine,  filius  Timaei  Bartimaeus 
caecus  sedebat  juxta  viam  mendicans.  47«  Qji  cum  audisset  quia  Jesus  Nazarenus  est, 
coepit  clamare,  et  dicere  :  Jesu  fili  David  ,  misercre  mei.  48.  Et  comminabantur  ei  multi 
ut  taceret.  At  ille  multo  magis  clamabat  :  Fili  David,  miserere  mei.  49«  Et  stans  Jesus 
praecepit  illum  vocari.  Et  vocaut  caecum  dicentes  ei  :  Animaequior  esto  :  surge,  vocat  te. 
00.  Qui  projecto  vestimento  suo  exiliens,  venit  ad  eum.  5i.  Et  respondens  Jesus  dixit 
illi  :  Quici  tibi  vis  faciam?  Caecus  autem  dixit  ei  :  Rabbonij  ut  videam.  52.  Jesus  autem 
ait  illi  :  Vade,  fides  tua  te  salvum  fecit.  Et  confestim  vidit,  et  sequebatur  eum  in  via. 

21.  Jesls  autem  iNTuiTUs  Ei;M,  vultu  suavi,  be-  tuleniclexpectenioportet,  uli  faciunt  pauperes, 

nigno  04,  blando,  dilexit  i-lm.  ]  l'ula  signa  di-  (lui  cuni  non  babeant  divitias  in  qiiil)us  confi- 

leclionis  illiostendit,y.  g.  nianiiiu  ejus  appre-  dant,  omnem  spem  snam  in  Deo  collocare  co- 

hendens,  illi  innucns  et  arrideus,  illum  am-  guntur,  jux!a  illud  Ps.  13.  6.  Consilium  inopis 

plexaus  et  exosculans.  confiuLsiis ,  quoniam  Dominus  spes  ejus est.  Diviies 

Et  uixiT   Ei   :  U^uM  TiBi  DEFST.  ]   Afabicus  c-rgo  si  salvari  volunt,  spem,  cor  el  amorem 

interserit :  Et  dixii  ei  :  Fisnf  p.cri  perfrctns?  siium  avoceui  a  divitiis,   illumque  in  Deum 

unavi  deest  tibi,  elc.  scHicel  ad  perfeclionem  iransferant. 

viiJBsanctaetEvangelicae.  30.  Qii  non  accipiat  centies  tantum,  nunc 

Seqlebe  me. ]  Graeca  adduut,  Tcllens  crucem  iN  temi-op.e  hoc,  domos,  et  fratres,  elc.  CUM 

/««im.  Unde  Sy rus,  Et  accipe  crucnn  tuam,  et  PERSECL'TiONiBus.]CentupluinhocexposuiMalth. 

vejii  post  me;  Arabic.  Vi.ni,  sujiicn:  me ,  et  porta  cap.  19.  vers.  '29.  Addit  Marcus  illud  rcddendum 

crucem.  cum peisec utionibus  ;  hvdhicus,  in  triOulalionibus. 

Iti.  FiLiOLi.  ]  Syrus,  filii  rnci.  lilaucUt  compel-  q.  d.  Esto  fidelis,  qiii  amore  Christi  suu  ct  suos 

laiionemollit  rei  (liiliculiaierii,  veliir  ciul  eos  ut  reliquit,  in  mediis  versetur  persecutionibus,  et 

rilios  charissiiuos  ainci,  ac  ut  lalibus  verilalem  undequaque  eis  vallelur;  lamen  non  dccrunt  ei 

siiuere  dicat,  cl  d.vuias  velut  salulis  obices  centiuii,   id   esl   plurimi,  qui  ei  succurrant , 

abdicare  suadeal.  eumquc  foveani  ui  fratrcs,  p^ires  el  malres.  Ua 

Confidentes  i.\  pkcuniis.  ]  Diviies  enim  confi-  S.  Hieronym,,  Beda ,  Franc.  Lucas ,  Eminan.  Sa, 

diuu  in  suis  diviiiis  i-olius  quain  in  Deo  :  juxla  Vatabl. 

iUud  :  Subsiuntia  duiiis  urbs  fortituilinis  ejus,  Addit    hoc  ,    tum  quia;:  iu  .perscculionibus 

1'i'overb.  10.  15.  ideoque  difliciie  salvanHir,quia  maxime  fidelisegel  6pe  et  auxilio  aliorum,  lupi 

■^alus  non  msi  a  Di-o  obvenit :  quare  salvari  vo-  quia  hoc  iniruniestelrarum,  ut  in  persccutione, 

ieuiesin  Deumsperenl,  ab  eoquc  aalutim  pos-  quautio.  honio  solet  desiitui  auxiliis  et  amicisi 


COMMn.NTARIA  IN 

cumqne  omnes  motnonios  pcrlculum  ab  eo  sis 
subducunt,  sequaccs  tanien  Ciirisli  contrariuni 
plane  cxperianlur,  et  centum,  idest  plurimos, 
invenlant  qui  illis  opitulentur. 

Rursum  potest  tocuvi  persecutionibia;,  sic  ac- 
cipi,  quasi  persecutiones  et  Iribulationes  obitoe 
vel  obeundse  pro  Cliristo,  sint  pars  mercedis 
dand;e  sequentibus  Christum  una  cum  ccntuplo. 
Magnum  enim  Dei  donum  est  pati  pro  Chrislo, 
ui  docet  Aposlolus  Philip.  2.  v.  19.  Ita  Jansen. 
Sa  el  alii. 

32.  Eraxt  autem  in  via  (ex  Jericlio)  ascf.n- 
DENTES  HiEROsOLYMAM  ,  ad  inslantem  Christo 
crucem  ct  mortem,  uli  prsedixeratChristus.  Et 
PR;CCEUEBAT  ij.LOs.]  Alac(T,  prEcbens  se  vice  du- 
cem  Apostolis  timidis,  qui  abhorrcbantab  Hicro- 
solyma,  eo  quod  scircnt  Jesum  ibidem  a  primo- 
ribus  quaeri  ad  necem,  imoillam  ipsi  decretam 
esse  a  inagno  concilio  Sanedrim,  cap.  11.  62. 
Undc  scquitur : 

ET  STUPKDANT,  ET  SK.ODRNTJPS  TIMEBANT.  ]  Id  CSt 

limidc  scquebanti:r  Jesnni.  Arabic.  et iosi  attoniti 
sequebantur  cani  timcntes,  gra^cc,  iSy^.fioJvTo ,  id 
cst  ex  ingentimetu  et  pavorc  stupebant.  Causa 
pavoris  indeqnc  st;!i)ori.>?  erat,  ait  Bcda,  ins- 
fans  niortis  |)ericulum  :  stupebant  enim  quod 
Clu-istus,  animo  lam  alacri  et  resoluto,  se 
siiosque  in  apcrlum  necis  discrimen  conjiceret, 
liniebant  enim  ne  ipsi  cuni  Christo  patercntilret 
occiderenlur. 

S8.   AVT    BAPTISMO,   QVO    ECO    BAPTIZOR ,    BAPTi- 

7.AR1.  ]  naptismum  Christus  vocat  passioncin 
siiam  ,  quia  in  illam  plane  erat  immergendus 
ei  demergendus,  juxta  illud  David  de  sc,  et 
iiiiillo  inagis  de  Christo,  Psal.  G8.  v.  1.  Saivum 
me  fac,  Deus  y  quoniam  intravcrunt  aqua:  [ivi- 
biilalioniim )  usque  ad  animam  meam.  Infixus 
ium  in  limo  profundi ,  el  non  est  substanlia  ( lo- 
ciis  in  quo  suljsistam)  Veni  in  alliludinemmariSt 
ct  (empeslas  dcmcrsitme.  Vidc  dicta  i\ratth.  20.  22. 
/|2.  Sc.rriS  nuiA  m  qVl  VIDENTUU  principari  gen- 
TIUL'S,     I)OM(NANTl"U    EIS.  ]    GrflCCC ,    zaTaxujit-uouuiv, 

airoiv ,  i(l  (.'sl  doniinantur  in  eas ,  vel  contra 
cas.  Pro  qui  videntnr,  grjEce  est ,  oi  oozouts;,  id 
•  st  qui  sibi  placent,  gaudentque  imperare  et 
ilomiiiaii.   Nulli    enim  imperiosius    et    durius 


MARCUM.  Cap.  XI.  607 

regunt,  quam  illi  qui  regimine  et  imperio  de- 
lectantur.  Undo  Arab.  vertit ,  qui  putant  se  essf 
principes  populorum ,  sunt  domini  eorum,  id  est 
dominationem  quasi  tyrannicam  in  eos  exercent. 

66.  FiLiLS  TiM.Ki  Bartim.«ls.  ]  Syrus,  Timceus 
fdius  Timcei;  Arabicus,  Bartimoius  fiiius  Timoei. 
Csecus  ergo  hic  vocatur  quasi  nomine  proprio 
Bartimoius ,  id  est  filius  Timcei ,  sicut  Ijartho- 
lomceus  idemest  quod  filius  TholonKci,  Matth.  10. 
v.  3.  Idem  ix  palre  dictus  est  Tinucus.  Sic  Ti- 
mceus  dictus  est  Philosophus  iile  Pythagoricus, 
qui  vitam  Pythagorac  scripsit,  cujus  nominc 
Plato  scripsit  diaiogum,  quem  Tima?um  indi 
gitavit,  quia  in  eo  tractat  de  natura  et  rerum 
universitate,  ejusque  partibus,  prjesertim  de 
homine,  in  qu?.  materia  Timaeus  ille  Pythago- 
ricus  erat  vcrsatissimus.  Unde  eum  in  dialogo 
hoc  interloj;ueniem  inducit  Plato. 

Porro  BartimasuSj  Pagnin.  inNomin.  Hebraicis 
tripliciter  interpretatur.  Primo,  ex  S.  Hieron., 
ut  Bartimceus  sit  idem  quod  filius  caecus ,  aut 
caecitatis,  ut  sit  nomen  Syrum,  sed  corruptum, 
quod  proprie  dici  deberet  Barsemia,  aut  Darsa- 
viaus  :  bar  enim  cst  filius ,  scmaia  csecitas. 

Secundo,  ut  idem  sitquod  fllius  honoris,  ut  sit 
compositum  conllatumque  ex  Syro  bar ,  id  est 
filius  ,  et  Graeco  Tiy.;i,  id  est  honor ;  inde  philo- 
sophus  ille  Pythagoricus  dictus  est  Timaeus  ,  id 
est  honorandus,  ob  scientiam.  Sic  caecus  hic 
sequens  Christum,  ipsi  fuit  honori  et  laudi. 

Tertio,  utsitidem  quod  filius  admirantis,  aul 
frumentum  admirabile ,  vel  puritas  admirabili.*»: 
hanc  enim  hic  caecus  adeptus  est  a  Chrisio  :  qula 
illuminatus  in  corpore,  magis  illuminatus  est  in 
mente  :  bar  enim  est  filius  ,  vel  far  et  frumen- 
tum,  vel  puritas  :  tamali  est  admirari, 

62.  Etsequeratdreum  in  via.  ]  Moral.  Glossa  : 
Consideremus,  ait,  qua  via  graditur,  et  sequa- 
mur  per  humilitatem  ct  labores.  Via ,  quse  dicit : 
Egb  sum  via,  veritas  et  lita.  Ha?c  cst  via  an- 
gusta,  quae  ducit  ad  ardua  Hierosolymae  et  Bc- 
thaniae,  ad  montem  Olivarum,  qui  est  mons 
luminis  et  consolalionis ,  imo  a  Sion  et  Jeru- 
salem  ccclestem.  Caecus  ergo  videt  et  sequitur, 
qnia  qui  Christi  vitam  probe  intelligit,  eam 
opere  sequi  et  imitari  debet. 


CAPUT  UNDECIMUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PniMO,  CliRISTUS  \SINA  VF.CTUS  CU.M  PALMIS  JlRUSALEM  QUASi  MeSSIAS,  REX  FT  TniUM- 
IMIAIOR  INGREDITUR.  SeCUNDO,  V.  I  3.  HCll  FICLBUS  CARENTI  rMALLDIdT  :  liNDE  IPSA 
EXARUir.  TerTIO,   VERS.    i5.  EIMENTFS  F.T  VFINDENTES  I     TEMPLO    EXTUUBAT.    QuaRTO, 

v.  9.2.  hortatur  ad  magnaji  in  Di  u.m  fidem,  quod  ili.a  ab  eo  omnia  impetuet.Qlinto, 

V.  27.  SCRIBIS    ROGARTIBLS   IN    QUA   POTESTATF    !!.^C   faciat  ,    os    claudit,   VICISSIM 
INTERROGANDO  EOS,  IN  QI;A  I'0TESTATE  JoaNNES  BaPTISTA  BAPTIZARIT  ET  IK.iDICARlT. 

■^T  cunian|jr()pinquarcnt  Iliorosolyinfect  Dcllianiac  adjMontem  olivaruin, 


v^^-'l^^niitliL  (liios  ex  tliscipulis  suis,   i.  el  ait  illis  :  Itc  iii  (•astelluiii ,  (juotl 


j^)^^,  jCoutra  vos  csi,  et  staliivi  iutroonntcs  iliuc,  invenietis  jrulluni  liiijatum, 
f^j'5^^  su|)cr  (|ucin  noino  adhuc  !:oni:ni::n  scdil  :  solvilc  illtuu,  cl  adtiucitc. 
^'^l^j^. t''.l  si  (juis  vohis  dixciit  :  Qiii.l  Hicitis?  dicitc,  quia  Doniino  necessa- 
ii^^«TV;.>rff 'iii'^  ^'st  :  e!:  continuo  illun;  (^imiltet  huc.  /|.  Et  al)euiit(>s  invcncnuU 
r-iAifiiigsi^^^/^pijliiiin  lig.ttum  autc  januam  fui-is  iu  hivio  :  ct  i^olvjiil  cuin.   :1.  Et 


60S  COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  XL 

quidain  do  illic  stantibus  diccbant  illis:Quid  facitis  solvcntes  pullum?6.  Qui  dixerunt  eis 
sic.ut  prajccpcrat  illis  Jesus,  ct  dimiserunt  cis.  7.  Et  duxerunt  puUum  ad  Jesum  :  et  impo- 
uunt  illi  vcstimcnta  sua,  ct  sedit  super  eum.  8.  Multi  autem  vestimenta  sua  straverunt  ia 
via  :  alii  aulcm  frondes  caedebant  de  arboribus,  et  sternebant  in  via.  9.  Et  qui  praeibant,  et 
qui  sequebantur,  clamabant,  dicentcs  :  Hosanna  :  10.  Benedictus  qui  venit  in  nomine 
Domini  :  Bcnedictum  quod  venit  rcgnum  patris  nostri  David  :  Hosanna  in  excclsis.  1 1.  Et 
introivit  Hierosolymam  in  templuni  :  et  circumspectis  omnibus,  cum  jam  vespera  essct 
hora,  cxiit  in  Bethaniam  cum  duodecim.  12.  Et  alia  die  cum  exirent  a  Bethania,  esuriit. 
i3.  Cumque  vidisset  a  longe  ficum  habentem  folia,  venit  si  quid  fortc  invenirct  in  ea  :  et 
cum  venisset  ad  eam,  nihil  invenit  praeter  folia  :  non  enim  erat  tcmpus  ficorum.  14.  Et 
respondens  dixit  ei  :  Jam  non  amplius  in  seternum  ex  te  fructum  quisquam  manducet.  Et 
audiebant  discipuli  cjus.  i5.  Et  veniunt  Hierosolymam.  Et  cum  introisset  in  templum , 
ccepit  cjicere  vendentes  et  emcntes  in  templo  :  et  mensas  nummulariorum,  et  cathedras 
vendentium  columbasevertit.  iG.Et  non  sincbat  ut  quisquam  transferret  vas  per.templum  : 
17.  Et  docebat,  diccns  eis  :  Nonne  scriptum  est  :  Quia  domus  mea,  domus  orationis 
vocabitur  in  omnibus  gentibus?  Vos  autem  fecistis  eam  speluqcam  latronum.  18.  Quo 
audito,  principes  sacerdotum  et  Scribae  quKrebant  quomodo  eum  perderent  :  timebant 
enim  eum,  quoniam  universa  turba  admirabatur  super  doctrina  cjus.  19.  Et  cum  vespera 
facta  esset,  egredicbatur  de  civitate.  20.  Et  cum  mane  transirent,  viderunt  ficum  aridam 
factam  a  radicibus.  21.  Et  recordatus  Pctrus,  dixit  ei  :  Rabbi,  ecce  ficus,  cui  male- 
dixisti,  aruit.  22.  El  respondens,  ait  illis  :  Habete  fidem  Dei.  28.  Amen  dico  vobis,  quia 
quicumque  dixerit  huic  monti  :  Tollere,  et  mittere  in  mare;  et  non  hassitaverit  in  corde 
suo,  sed  crediderit,  quia  quodcumque  dixerit,  fiat,  fiet  ci.  24.  Propterea  dico  vobis,  omnia 
quaecumque  orantes  petitis,  credite  quia  accipietjs,  et  evcnient  vobis.  26.  Et  cum  stabitis 
ad  orandum,  dimittite  si  quid  habetis  adversus  aliquem  :  ut  et  Pater  vester  qui  in  coelis 
est,  dimittat  vobis  peccata  vestra.  26.  Quod  si  vos  non  dimiseritis  :  nec  Pater  vester,  qui 
in  coelis  est,  dimittet  vobis  peccata  vestra.  27.  Et  veniunt  rursus  Hierosolymam.  Et  cum 
ambularet  in  templo,  accedunt  ad  cum  summi  sacerdotes,  etScribae,  et  seniores  :  28.  et 
dicunt  ei  :  In  qua  potestate  haec  facis?  et  quis  dcdit  tibi  hanc  potestatem,  ut  ista  facias? 
29.  Jesus  autem  respondens,  ait  illis  :  Interrogabo  vos  et  ego  unum  verbum,  et  respondcte 
inihi  :  et  dicam  vobis  in  qua  potestate  haec  faciam.  3o.  Baptismus  Joannis  de  ccelo  crat, 
an  ex  hominibus?  Respondete  mihi.  3i.  At  illi  cogitabant  secum,  dicentes  :  Si  dixerimus , 
De  ccelo,  dicet :  Quare  ergo  non  credidistis  ci  ?  32.  Si  dixerimus,  Ex  hominibus,  timemus 
populum  :  omnes  enim  habebant  Joannem  quia  vera  propheta  esset.  33.  Et  respondentes 
dicunt  Jesu  :  Nescimus.  Et  rcspondens,  ait  illis  :  Neque  cgo  dico  vobis  in  qua  potestate 
hafc  faciam. 

10.    Benedictum  quod  vexit  nEGNUM   PATRis  iu  quod  scilicet  Gentiles  degere  el  orare  pote- 

NOSTRi  David.  ]  q.  d.  Ex  Dei  benedictione  et  be-  rant ,  et  solebant.  Nam  illis  quibus  ex  foro  pc- 

neficenlia  benedictum,  id  est  felix  ,  faustum,  flo-  cuario,  diclo Betliesda,  corrupta Bethsaida,  trans- 

ivns  ,  firmum,  auctum,  bonisque  omnibus  cu-  eundum    erat   in  superiorem  urbem  ,   vel  in 

inulalum  sil,  regnum  patris  nostri  David,  id  est  regiam  Salomonis  :  compendiosissima  erat  via 

regnum  Israel,  quod  sub  Davide  et  Salomone  per  hoc  atrium  et  porlicuift  Salomonis  :  alioqui 

ejus  filio  fuit  amplissimum  ,  llorentissimum  et  enim  totum  lioc  alrium  exierius  circuire  debe- 

felicissimuui ,  quod  in  capiivitale  Babylonica  ,  banl.  Quare  mirum  non  est  si  ancilla,  servi, 

et  deinceps  collapsnm,  jam  z;ent7,  Id  est  redit,  pueri  re  aliqua  onusti ,   compendiariam  hanc 

et  restauratura  nostroliocMessiaDavidis  filio,  viam   per   atrium  ingressi,    longiorem   exlra 

qui  illud  prisiino  nori ,  decori  et  robori  resii-  atrium  fugerent.  Christus  vero  eos  inbibuJt,  ei 

luel,  imo  longe  Uorenlius  ,  pulchrius  et  robus-  voce  jubcndo  ,  ac  manu  eos  sislendo  ct  redir»; 

tids  efTiciel.  cogendo.  Quid  ergo  de  Sanclo  ipso,  quid  dc 

16.  Et  >on  sinebat  ut  quisqvam  transferret  lemplo  nostro  fecisset?  Vide  Vilalpand.  tom.  2. 

VAS  PEu  templum.  ]  Vas ,  scilicet  ulonsile  ins-  in  Ezech.  lib.   S.  cap.  9. 

trumcntum,  vel  supelleciilem  ad  usus  profa-  22.  Habete  fiuem  Dei.  ]  Id  est  fidem  in  Deum 

uos,  v.  g.  sportam,  cacabum,  lagenam,  sarci-  plenam,   perfeclam,  ardenlem  et  ellicacem  , 

nam ,  etc.   Transferret  per  icmplum ,  id  est  per  similem  grano  sinapis.  Vide  dicta  Malth.  cap.  2i, 

cxiimum  tcmpli  alrium,  quod  erat  Cientium  ,  vers.  21.                           . 


J 


COMMENTARIA  IN  MARGUM.  Cap.  XII.  C09 

CAPUT   DUODECIMUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

PiUMO,  ChRISTUS  OBTICIT  SCRIBIS  PARA.BOLAM  VINITORUM,    FILIUM   SUI   HERI,    QUI    F.RAT 
DOMINUS  VINEiE,  OCCIDENTIUM,  VINEAMQUE   SIBI    ARROGANTIUM.    SeCUNDO,    VERS.    1 3. 

Herodianis  qu^rentibus,  an  liceat  Jun^is  tributum  dare  C/Esari?  respondet  : 
Reddite  qu^  sunt  C^sARis,  C^csari;  et  qu^  sunt  Dei,  Deo.  Tertio,  v.  i8.  Sad- 

DUCyEIS  PROBAT  RESURRECTIONEM.  QuARTO  ,  V.  28.  DOCET  iMAXIMUM  MANDATUM  ESSE, 
DE  DILIGENDO  DeO  EX  TOTO  CORDE.  QuINTO,  V.  35.  ROGAT  QUOMODO  DaVID  ChRISTUM 
FILIUM  SUUM  VOCEtDoMIINUM?  SeXTO,  V.  38.  MONET  UT  VITENT  FACTUM  ETAVARITIAM 
SCRIBARUM.  DenIQUE,  VERS.  4'-  DOCET  VIDUAM  DANTEM  TEMPLO  DUO  MIKUTA,  PLUS 
CETERIS    DEDISSE. 

jT  coeplt  Illis  iii  parabolis  loqui  :  Vineam  pastlnavit  liomo,  et  clrcum- 

?cledit  sepem ,  ct  foclil  lacum  ,  et  ffidificavit  turrim ,  et  locavit  eam  agri- 

|colis,   et  peregre   profectus  est.   1.  Et  misit  ad  agricolas  in  temporc 

|iservum,  ut  ab  agricolis  acciperet  de  fruclu  vineie.  3.  Qui  apprehensum 

leum   ceciderunt,  et  dimiserunt  vacuum.   [\.  Et  iterum  misit  ad  illos 

palium  servum  :  et  illurn  in  capite  vulneraverunt,  et  contumeliis  affece- 

irunt.  5.  Et  rursuin  alium  misit,  et  illum  occiderunt  :  et  |)lures  alios  : 

quosdam  ca?dentes,  alios  verooccidentes.  6.  Adlmcergo  unum  habens  filium  charissimum  , 

et  illum  misit  ad  eos  novissimum,  dicens  :  Quia  reverebuntur  filium  meum.  'y.  Coloni 

autem  dixerunt  ad  invicem  :  Hic  est  haeres  :  venite,  occidamus  eum  :  et  nostra  erit  haere- 

tlitas.  8.  Et  apprehendentes  eum,   occideriint,  et  ejecerunt  extra  vineam.   c).  Quid  ergo 

faciet  dominus  vineai?  Veniet,  et  perdet  colonos  :  et  dabit  vineam  aliis.   10.  Nec  scriptu- 

ram  hanc  legistis  :  Lapidemqucm  reprobaveruntffidificantes,  hicfactus  estin  caput  anguli : 

1 1.  A  Domino  factum  est  islud,  et  est  mirabile  in  oculis  noslris?    12.  Et  quffirebunt  cum 

tcnere  :  et  timucrunt  turbam  ,  cognoverunt  enim  quoniam  ad  eos  parabolam  hanc  dixcril. 

Et  relicto  eo  abierunt.   i3.  Et  miltunt  ad  eum  quosdam  ex  Pharisoeis    et   Herodianis,  ut 

cum  caperent  in  verbo.  \L\.  Qui  venientes  dicunt  ei  :  Magister,  scinuis  quia  verax  es,  et  non 

curas  cjuemc|uam  :  nec  enim  vidcs  in  faciem  hominum,  sed   in  vcritate  viam  Dei  doces  : 

licet  dari  tributum  Ca^sari,  an  non  dabimus?   i5.  Qui  sciens  versutiam  illorum,  ait  illis  : 

Quid  me  tentalis?  afferte  mihi  dcnarium,  ut  videam.    16.  At  illi  atlulerunt  ci.  Et  ait  illis  : 

Cujus  est  imago  hsec,  et  insci-iptio?  Dicunt  ci  :  Caesaris.  17.  Kespondens  autem  Jcsus  dixit 

illis  :  Reddile  igitur  quae  sunt  Caesaris,  Caesari  :  et  cjuas  suntDei,  Deo.  Et  miiabantur 

supereo.  i8.  Et  vcnerunt  ad  eum  Sadducaei,  qui  dicunt  resurrectioncm  non  esse  :  et  inter- 

rogabant  cum  diccntes,   19.  Magister,  Moyses  nobis  scripsit,  ut,  si  cujus  fiviter  mortuus 

fuerit,  ct  dimiserit  uxorcm,  ct  filios  non  rclicjuerit,  accij)iat  fraler  cjus  uxoriMH  ipsius,  et 

resuscitet  semen  fratri  suo.  20.  Sej)tem  ergo  fratres  crant  :  ct  primus  accepil  uxorcm,  et 

mortuus  est  non  relicto  semine.  21.  Et  secundus  acccpit  eam,  et  mortuus  est  :  ct  nec  iste 

reliquit  semcn.  Et  tcrtius  similitcr  :  22.  ct  acceperunt  eam  similitcr  scptem,  ct  non  reli- 

querunt  semcn.  Novissima  omninm  defuncta  est  ct  mulier.  23.  In  rcsurrectione  ergo  cum 

resurrexerint,  cujus  clc  his  erit  uxor?  septem  enim  habucrunt  cam  uxorem.  i'i\.  Et  rcspon- 

dens  Jesus,  ait  illis  :  Nonne  ideo  erratis,  non  scienlcs  Scripturas,  ncque  virtutem  Dei? 

aS.  Cum  enim  a  mortuis  rcsurrcxciint,  nccjwc  nuhcnt,   ncquc  nubcntur,  sed   sunt  sicut 

angeli  in  ccclis.  2G.  De  morluis  autcm  quod  resurgant,  non  lcgistis  in  libro  ]Moysi ,  super 

rubum  quomodo  dix-rit  illi  Dcus,  inquiens  :  Ego  sum  Deus  Abraham,  ct  Dcus  Isaac,  et 

Deus  Jacob?  27.  Non  est  Deus  mortuorum,  scd  vivorum.  Vos  crgo  imdlum  crratis.  28.  Et 

accessit  unus  dc  Scribis,  qul  audicrat  illos  conquircntes,  et  vidcns  quoniam  be;ie  illis 

respondcrit,  interrogavit  eum  quod  essct  primum  omnium  mandatum.  29.  Jesus  autem 

respondit  ci  :  Quia  primum  omnium  mandatum  est  :  Audi ,  Israel,  Dominus  Deus  tuus 

CORXEL.    A  LAPIDE.      TOXI.   VIII.  77 


610  COMMJiiNTARIA  IN  MAUCUW.  Ciip.  XII. 

Deus  unus  cst  :  3o.  et  diliges  Dominum  Dcum  tuum  cx  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima 
tua ,  et  ex  tota  mente  tua,  et  cxtota  virtutc  tua.  Hocest  prinium  mandatum.  3i.  Secundum 
autcm  suuile  est  illi  :  Diliges  proximum  tuum  tanquam  teipsum.  Majus  liorum  aliud  man- 
datum  non  cst.  32.  Et  ait  illi  Scriba  :  Bcnc ,  I\I;igislcr,  in  verilalc  dixisli,  quia  unus  cst 
Deus,  ct  non  cst  alius  pra^tcr  cum.  53.  Et  ut  diligatur  cx  toto  cordc,  ct  ex  toto  intcllcctu, 
et  ex  tota  anima,  et  cx  tota  fortitudine  :  ct  diligcre  proximum  tanquam  scipsum,  majus 
est  omnibus  holocautomalibus,  et  sacrificiis.  S/j.  Jcsus  autem  vidcns  quod  sapienter 
'rcspondisset,  dixit  illi  :  Non  es  longc  a  regno  Dei.  Et  nemo  jam  audebateum  interrogare. 
35.  Et  respondens  Jesus  diccbat,  docciis  in  tcmplo  :  Quomodo  dicunt  Scribffi  Christum 
(iliiuTi  essc  David?  36.  Ipse  cnim  David  dicit  in  Spiritu  sancto  :  Dixit  Dominus  Domino 
meo,  Scde  a  dcxtris  mcis,  doncc  ponani  inimicos  tuos  scabellum  pcdum  tuorum.  Sy.  Tpse 
ergo  David  dicit  eum  Dominum,  et  unde  est  filius  ejus?  Et  multa  turba  eum  libcnter 
audivit.  38.  Et  dlcehat  eis  m  doctrina  sua  :  Cavete  a  Scribis,  qui  volunt  in  stolis  ambulare 
et  salutari  in  foro,  3^.  et  in  primis  cathcdris  sedere  in  synagogis,  et  primos  discubitus  in 
coenis  :  /|0.  qui  dcvorant  domos  viduarum  sub  obtentu  prolixae  orationiS  :  hi  accipicnt 
prolixius  judicium.  /ii.  Et  sedcns  Jcsus  contra  gazophylacium,  aspiciebat  quomodo  turba 
jactaret  aes  in  gazophyiacium ,  et  multi  divites  jactabant  multa.  ^i.  Cum  venisset  autem 
vidua  una  pauper,  misit  duo  minuta,  quod  est  quadrans,  43.  et  convocans  discipulos 
suos,  ait  illis  :  Amen  dico  vobis,  quoniam  vidua  haec  pauper  plus  omnibus  misit,  qui  mi- 
serunt  in  gazophylacium.  44-  Omnes  enim  ex  eo,  quod  abundabat  illis,  miserunt  :  haec 
vero  de  j)enuria  sua  omnia  quae  habuit  misit  totum  victum  suum. 


1.  VlISEAM  PASTINAVIT.  ]  Gra}C.   lfUTZv<:vj  ,  \(\  est, 

plantuvit ,  ul  vertil  Interpres  Matth.  21.  33.  Pas- 
tinare  proprie  Iribuilur  vilijjus,  idemquc  est 
quod  agrum  vina;  fodere,  ut  vites  inscrantur. 
Unde  repastinarc  vitcs,  idcm  est  quod  illas  cum 
sterilescimt  refodere.  Modum  paslinandi  tradit 
Columella  lib.  3.  cap.  13. 

Et  fodit  lacum.  ]  Lacunam ,  in  quam  mus- 
tum  ex  uvis  in  torculari  exprcssum  delluit. 
Unde  gra?ce  est  utzoHviov  ,  id  est ,  subtorcalare  : 
Uvbi  enim  est  torcalar.  Hinc  Arabicus  vcrtit,  ct 
fodit  in  ea  torcular;  et  sic  habet  Matth.  c.  21.  33. 
ubi  per  torcalar  non  solum  pradum  ,  quo  uvee 
premuntur  ut  liquor  expriniatur,  sed  etiam 
ipsum  vas  ,  sive  iacuna  praiio  subjecta,  qua 
liquorpressusexcipitur,  significatur :  haecenini 
propriefodi,  vel,  ui  habet  Isaias  c.  5»  1.  exscindi 
dicitur. 

ih.  LiCET  DAni  TRllUTUiM  C/ESARI ,  KS  K0\  DABI- 

Mus?]  Hoc  est,  an  suades  nobis  ut  non  dcmus? 
Roganl  hoc  luodo,  ut  eum  gravius  arcuseiit, 
(luod  non  tantum  negati  Ca^sari  vecligalis  fuerat 
concessor  sive  permissor ,  sed  et  suasor.  fUa^ca 
et  Syrus  habcnl,  licct  sensuni  Ccesari  dare ,  an 
non?  demus,  an  non  demus  ?  id  est,  dare  debe- 
mus  an  non  dare  ?  Aral)icus  :  doce  nos  an  liceat 
nobis  tributum  dare  Ca;sari ,  non  dabimus? 

33.  Et  dii-igere  puoximum  tanqxiam  seipsum, 
MAjus  est  ommbus  iiolocautomatirus.  ]  Id  est, 
holocaustis,  in  qiiil)us  lota  victima  Deo  cre- 
mabalur,  ct  pcr  igneni  sacrificabatur.  Hoc  est 
quod  ait  Deus  :  Misericordiam  volo  ,  ct  non  sacri- 
ficium  ;  et  scientiam  Dei ,  [Ausquam  holocausta. 
Osee  6.  6.  Vide  ibi  dicta,  Tacite  bic  adoloscens 
assentiens  sententiae  Cliri>ti  taxat  Scribas,  qui 
sacrificia  in  suum  lucrmj;  cedcntia  prajferebanl 
misericordiffi  ci  dileciioiii  j^roximoruin ,  ideo- 
que  filiis  jubebant  ut  pareinilius  egentibiis  dico- 
Tcntcorban,  id  cst,  oblutio.  ci.  d.  Rem  tibi  daii- 
dam,  o  pater,  vovi  et  obluii  Deo,  quarc  illi  danda 
est,  uon  tibi ,  Malih.  15.  6. 

3^.  NoN  Es  LONfiE  A  uEG.vo  Dei.  ]  Nou  longfi 
abes  a  via  salutis  :  per  dilcciiouera  enim  Di  i 


et  proximi  itiir  in  coehim.  Rursum  non  longc 
csabEccIesia  mea,  per  quam  liicmililantemilur 
ad  triumpliantem  in  coelis.  Sed  adhuc  tibi  deest 
fidcs  ,  ut  credas  in  me  quasi  Messiam  mundi 
salvatorem,  mcisque  pra^ccplis  obedias  ,  ut  sci- 
licet  fias  Christianus;  ac  si  vis  esse  perfectus , 
relictis  omnil)us  sequaris  me ,  nli  fecerunt 
Apostoli.  Dicens  ergo  ,  Dlon  es  longe,  distantem 
adluic  ostendit,  ut  ad  antcriora  contendcret,  et 
quce  adluic  ipsi  dcerant  studiose  inquireret ,  inquit 
Viclor  Antiocb. 

38.  In  STOLis  AMnuL\nE.  ]  Stola  erat  veslis  ele- 
gans,  polita,  ct  ad  talos  demissa  :  unde  Scriba; 
iila  ad  pompam  utebantur.  Nolite,  ait  Victor 
Antioch.  cos  (Emulari ,neque  oculis  in  externam 
illorum  specicm  conjeclis ,  felices  fortunatosque 
iltos  prcedicetis.  Sant  luec  oninia  idonea  superbae 
cujusdam  ostentationis  inslrumenta,  liumanceque 
laudis  aucupia,  quo  inatilis  lionoris  prcemium  apiuL 
Iwmines  ferant. 

/lO.  QUIDEVORANT  (graCC,  oi  xaScc&iOJTE;,  id  CSt, 

qui  plane  el  omnino  absumunt  et  abliguriunl) 
DOMOs  viuuARUM.  ]  tum  pcr  lauta  convivia  quai 
ab  illis  poslulant,  tum  potius  per  dona  elopes, 
quas  abeis  per  avaritiam  extorquent,  praetextu 
orationis  pro  ipsis  facicndae.  Cum  itcuiue,  ait 
Beda ,  porrecta  manus  {)auperi ,  preces  juvare 
soleat  :  lii  ut  nummum  tollant  pauperi ,  in  prece 
pernoctant. 

Hi  ACCiPiENTPROLixius  jUDiciuM.]  q.  d.  ScHbis 
hisce  incumbet  severior  Dei  in  die  judicii  sen- 
tentia  ,  ctgravior  condemnatio,  lum  quia  simu- 
lalionc  probitatis  ad  improl)itatem  tendunt,  ac 
Dei  vestibus  amicti  diabolo  militant  :  Simulaia 
enlm  sanctitas  duplex  est  iniquilas ,  ait  S.  Chry- 
sost.  homil.  Ih.  in  Mattha^um  :  tum  quia  Scribae 
avaritiam  suam  pro  pietate  venditabant ,  eam- 
qu(?  rcligionis  colore  depinxerant,  ait  auclor 
Imperfecli  in  Malth.  c.  23.  6. 

hl.  QUOMODO  TURBA  JACTARET  vES.  ]  Id  CSt,  pc- 

ctmiam  quamlibet  sive  aeream,  sive  auream, 
sivc  argonteam  :  quia  cnim  prima  pecunia  fuif 


1 


COMMENTARIA  IN  M 

icrca,  liifJC  omnis  illa  deinccps  vocala  Cblics, 
ciiamsi  sil  cx  auro  vcl  argcnlo. 

IN  GA/OPMYi-ACiUM.]  Kral  arca  in  qnani  donaria 
k  populo  conjiciel)anlur,  cl  custoilicbaniur  ad 
usus  lempli,  ct  ad  alcndos  saccrdolcs  ct  pau- 
peres  :  gaza  cnim  persicc  significat  divitias  ; 
9u/«TT£t/signiricat  custodire.  Ilinc  cliam  porli- 
cus,  in  qua  illa  scrvabanlur,  codcm  nominc 
vocatur.  Undc  dicitur  .loan.  8.  20.  II(vc  verba 
locutus  cst  Jesus  in  gazopUylacio  ,  docensjn  tem- 
plo.  lla  Bcda. 

42.   VinUA  UNA  PAUPEU  MISIT   DIO  MINUTA  ,  QUOD 

EST  QUAonANS.  ]  Non  quasi  unum  minuium  sit 
quadrans,  ut  vult  Eulhymius,  nixus  Matth.  5.  26. 
sed  quod  duo  minuta  csscnl  imus  quadrans  , 
ui  clarc  hic  dicilur.  Quadrans  crat  quarta  pars 
parvi  assis,  id  cst  baioci,  dccem  enim  asses 
parvi,  puta  decem  baioci,  faciebant  denarium, 
id  est  rcgalcm  Ilispanicum,  sive  Julium  Itali- 
cuni  :  quadrans  crgo  erat  unus  quatrinus  cum 
l]U,  nam  5.  quatrini  faciunt  ])aiocum,  ac  conse- 
quenter  minutum  crat  dimidius  quatrinus  cum 
1/8,  qualrini,  Bclgicc  quadrans  crat  quod  vulgus 
ibidcni  vocat  ccn  ncgeinannekcn,  cujus  proindc 
dimidium  crat  unum  minutum  ,  vulgo  cen  myie 
cum  1/2 ,  quod  minimum  ct  vilissimum  est  oboli 
prctiuni.  Vidc  dicta  Mallh.  5.  26. 

Minus  rcctcBcda  pcr  quadrantem  acclpil  quar- 
tam  partcm  sicli,  id  cst ,  unum  Juliuni  vcl  lle- 
galem  :  sichis  cnim  appcndebat  quatuor  Julios. 

/iS.    VlDUA    i;.r.C    PAUPER    PIAS    OMMUUS    MISIT.  ] 

Licct  enim  pcr  sc  et  cctcris  [jaribus ,  clecmo- 
syna  vcl  oblatio  major  et  mclior  sit  ilia,  qua^ 
plus  dai  ci  odurt;  tamen  per  accidens  si  cctcra 
non  sint  paria,  major  elecmosyna  ct  oblalio  cst, 
quicmajori  afTcctu  charitalis  ct  rciigionis,  sivo 
pictalis,  dalur  vcl  offcriur  :  Dcus  enim  non 
tam  pcnsat  donum  ,  quam  dohaniis  affcclum. 


ARCUM.  Cap.  Xlir.  611 

iiursum  major  cst  ea ,  non  quce  in  sc  majori'» 
cst  vaioris  et  pretii ,  sed  quce  major  ct  dillici- 
lior  cst  respeciu  dantis  :  vidua  crgo  lia.'c  dans 
quadranlcm,  plus  omnibus  dcdil ,  quia  loium 
quod  habebal  dedit,  licct  sibi  ad  vitam  ueccs- 
sarium  ;  jilus  datura  si  plus  habuissct,  confi.sa 
in  Domiiio  ,  quod  ipse  vicissim  in  se  liberalein 
cssct  libcralior,  ac  nccessitali  suo;  dcinceps 
provideret  juxta  illud  :  Da  Dco  ovum,  ut  recipias 
ovem  :  ceteri  vero  dabant  superfiua  ,  quibus 
abundabant,  ut  ait  hic  Chrislus  :  nam,  ul  ait 
Titus  Bostrensis  in  Luca,'  21.  v.  3.  Ea  magnani- 
mitutc  et  devolione  duos  obolos ,  lioc  cst,  omnia 
quoi  habebat  obtulit ,  ac  si  vitam  propriam  pro 
nihilo  duccret.  Causam  a  priori  dat  Paulus  2. 
Cor.  8.  12.  dicens  :  6«  voluntas  prompla  est ,  se- 
cundum  id  quod  habct  accepta  cst,  non  secundum 
id  quod  non  habet.  El  Victor  Anlioch.  hic  :  ?\eque 
cnim  Deus ,  ait ,  tam  munerummagnitudinem  con- 
sidcrat ,  quani  animi  alacrilatem  ct  magniludi- 
nem  ponderat.  Ei  Beda  :  Aon  subslunliam  offe- 
rentium  ,  scd  conscientiam  pensat ;  ncc  perpendit 
(juantum  in  cjus  sacrificio ,  scd  ex  quanto  pro- 
fcratur. 

Nam ,  ut  inquit  D.  Thomas  2.  2.  q.  32.  ii  k.  ad  3. 
quia  vidua  plus  dcdit  sccundum  suam  propor- 
tionem,  inde  pensatur  in  ips.-)  major  charitaiis 
affectus.  Idcmque  sensit  Ambr.  li)).  2.  Oiric. 
c.  30.  dicens  :  Duo  ara  viduce  illius  divitum  mu- 
neribus  proitulit,  quia  totum  illa  quod  habebal , 
conlulit;  itliautem  cx  abundanti  partem  exiguavi 
contulcrunt.  Unde  infert :  Jffeclus  igitur  divitem 
collationem,  aut  paupercm  facit ,  ct  prcliam  rebus 
imponit.  Idcm  scnsit  lib.  de  Viduis ,  ante  mcd. 
dicens  :  Lberior  csl  nummus  ii  parvo,  quam  the- 
sauiUis  V  maximo,  quia  non  quontum  datur,  sed 
quantum  rcsideal  expenditur.  Undc  infcrius  col- 
ligit :  A'o«  crgo  quod  faslidio  cxpuas,  scd  quan- 
tum  devotione  confcras ,  (Cstimandum  cst. 


CAPUT  DECIMUM  TERTIUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

ClIRISTUS  DAT  SIGNA  PR.EVIA  EXCIDIO  URBIS  (  H!EROSOLYMjE)  ET  ORBIS  :  URI5IS,  ABO.MI.NA- 
TIONEBl  DESOLATIONIS,  V.  \  [\\  ORBIS  ,  Pr..i:DICATIO^'EJI  EVANGELII  PER  TOTUM  ORBEM  : 
V.  lO.  AC  SOLIS  ET  LCN^E  OBSCURATIONi: .M ,  AC  CASUM  STELLARUM  DE  COELO,  VERS.  a^- 
DeNIQUE,  VERS.  32.  DOCET  DIEM  HUNC  ESSE  OMNIBUS  INCOGNITUM,  IDEOQLE  SINCULOS 
VIGILARE,  ET  AD  ILLUM  ASSIDUE  SE  CO.MPARARF.  DEEERE. 

« 

jT  cum  egrederotur  tle  tcmplo,  ail  1111  unus  cx  disclpulls  suls  :  ^Magis- 
!ter,  aspice  quales  lapides,  et  (juales  structurae.  i.  Et  rcspondens  Jcsus, 
|ait  illi  :  V^idcs  has  omncs  uiagn.is  sedificationes?  Non  rellnquetur  liipis 
[Isupcr  lapidcm,  qui  non  destruatur.  3.  Et  cum  sedcret  iu  3Ionte  oliva- 
jruui  contra  tcmplum,  interrogabanteum  scparatimPctrus,  et  Jacohus, 
Jet  Joannes,  et  Audreas.  /j.  Dlc  nobis  quando  ista  fient?  etquod  signum 
lerit  quando  ha2c  oinnla  Incipient  consummari?  5.  Et  respondcns  Jesus, 
ctrpit  dicere  lliis  :  Vidcle  ne  c{uis  vosseducat  :  6.  niulti  ciiim  vcnient  in  nomine  meo, 
dlcentes,  quia  ego  suin,  et  muUos  seduccnt,  n.  Cinii  a;idlcritis  aiitcni  hclla,  et  ojMniones 
bellorum,  ne  timucritls  :  oporlct  euim  Ii.tc  fieri,  seil  nondum  finls.  8.  E.vurget  enim  gens 
contra  gcntem,  et  regnum  super  regiium  :  et  erunt  lerra?  motus  per  loca,  et  fames.  Ini- 
tium  dolorum  hacc.  f).  Videte  autem   vosmetip^os.  Tradent  enim  vos  in  conciliis,  et  in 


€12  COMMENTARIA  IN  MARCUM.   Cap.  XIII. 

syuagogis  vapulabllis,  et  ante  prausides  ct  reges  stabitis  propter  nie  ia  testinionium  iliis. 
10.  El  in  oinnes  gentes  primuni  oporlet  praedicari  evangelium.  1 1.  Et  cum  duxerint  vos 
tradentcs,  nolite  pra-cogitarc  quid  loquamini  :  sed  quod  datum  vobis  fucrit  in  illa  bora 
id  loquimini  ;  non  enini  vos  estis  loqucntes,  sed  Spiritus  sanctus.  12.  Tradet  aulem  frater 
fratrem  in  mortem,  cl  pater  filium  :  et  consurgent  filii  in  parentes,  et  morte  afficient  eos. 
i3.  Et  erilis  odio  omnibus  propter  nomen  meum.  Qui  autem  sustinuerit  in  fincm,  hic 
salvus  erit.  \l\.  Cum  autcm  videritis  abominationem  desolalionis,  stantein  ubi  non  debet : 
(jui  legit,  inlclligat  :  tunc  qui  in  Judaea  sunt,  fugiant  in  montes  :  i5.  et  qui  super  tectum 
ne  descendat  in  domuni,  nec  introeat  ut  toUat  quid  de  domo  sua  :  16.  et  qui  in  agro  erit 
noa  revertatur  retro  tollere  vestimentum  suum*.  17.  Vae  autem  prsegnantibus  et  nutrien- 
tibus  in  illis  dicbus.  18.  Orate  vero  ut  hieme  non  fiant.  19.  Erunt  enim  dies  illi  tribida- 
tiones  tales,  qualcs  non  fuerunt  ab  initio  creaturae,  quam  condidit  Deus,  usque  nunc 
neque  fient.  20.  Et  nisi  breviasset  Dominus  dies,  non  fuissetsalva  omnis  caro  :  scd  propler 
clectos,  quos  elegit,  breviavit  dies.  21.  Et  tunc  si  quis  vobis  dixerit  :  Ecce  hic  cst  Chris- 
tus,  ecce  illic,  ne  credidcritis.  22.  Exurgent  enim  pseudochristi,  et  pseudoprophet£e,  et 
dabunt  signa  et  portenta  ad  seducendos,  si  fieri  potest,  etiam  electos.  23.  Vos  ergo 
videte  :  ecce  praedixi  vobis  omnia.  24.  Sed  in  illis  diebus,  post  tribulationem  illam,  sol 
contenebrabitur,  et  luna  non  dabit  splendorem  suum  :  25.  et  slellae  coeli  erunt  decidenles 
ct  virtutes,  quae  in  coelis  sunt,  inovebuntur.  26.  Et  tunc  videbunt  Filium  hominis  venien- 
tem  in  nubibus  cum  virtute  multa,  et  gloria.  27.  Et  tuac  mittet  angelos  suos,  et  congre- 
gabit  electos  suos  a  quatuor  ventis,  a  summo  terrae,  usque  ad  summum  cceli.  28.  A  ficu 
autem  discite  parabolam.  Cum  jam  ramus  ejus  tener  fuerit,  et  nata  fuerint  folia,  cog- 
noscitis  quia  in  proximo  sit  aestas  :  29.  sic  et  vos  cum  videritis  haec  fieri,  scitote  quod  in 
proximo  sit  in  ostiis.  3o.  Amen  dico  vobis,  quoniam  non  transibit  generatio  haec,  donec 
omnia  ista  fiant.  3i.  Coelum  et  terra  transibunt,  verba  autem  mea  non  transibunt.  32.  De 
die  autem  illo  vel  hora  nemo  scit,  neque  angeli  in  coelo,  neque  Filius,  nisi  Pater.  33.  Vi- 
dete,  vigilate,  et  orate  :  nescitis  enim  quando  tempus  sit.  34-  Sicut  homo,  qui  peregre 
profectus  reliquit  domum  suam,  et  dedit  servis  suis  potestatem  cujusqueoperis,  etjanitori 
praecepit  ut  vigilet.  35.  Vigilate  ergo  (nescitis  enim  quando  Dominus  domus  veniat  :  sero, 
an  inedia  nocte,  an  galli  cantu,  an  mane.)  36.  Ne  cum  venerit  repente,  inveniat  vos  doi'- 
mientes.  37.  Quod  autem  vobis  dico,  omnibus  dico  :  Vigilate. 

i .  OtTALF.s  STRVCTUR^.  ]  Quam  magnifica  fuerit  et  respondeatis  prsesidibus  et  tyrannis ,  secl  quod 

lempli  ci  columnaruni  ejus  srucuu-a,  vide  apud  datum  (suggestum  ^  Spiritu  sancto)  vobis  fuerit 

Josephum  li))r.  15.  Anliq.  c.  l^.  etBedam,  Ribe-  in  illa  hora,  id  iGquimini;  Arabic.  quoniam  vos 

ram  ac  Vilalpandumde  Templo.  donabimini  in  illa  Iwra  eo  quod  loqucmini :  Spi- 

6.  DiCENTEs  ,  QUiA  (  quod  )  liGO  suM.  ]  Scilicct  ritus  sanctus  enim  vobis  suggeret  et  animos,  et 

rpceinc   cirn    Phi^ictiic      iit    lifihpl    Mnlth.     r.   9'i-    .t.         Uhfrlntnm     ot   niii^r>.ir.       .»f  r^-.^.i^.    .1: ir      ? 


soUiciti  et  anxii  sitis,  ne  anvie  pr.TCOgitetis.  ^eque  a^geli  i.\  coelo,  .\i:que  Filius,  iNisi  Pa- 
Graeca  el  Syrus  addunt  :  Neque  i^iediiemini ,  qiia  tcr.]  Quomodo  Ijoc  iuteliigefldum  sit,'  expUcui 
arte,  modo,  concinnilate ,  ratione  loquamini     Matih.  1h.  36. 


i 


COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  XIV.  <l3 

CAPUT  DECIMUM  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
ParMo,  Magdalena  unguentum  pretiosum  effundit  in  caput  Christi;  unde  murmu- 

RAINS  JUDASjDK  ClIRISTO  VENDENDO  CUM  JuD^IS  ET  PONTIFICIBUS  PACISCITUR.SeCUNDO, 
V.     12.     ClIRISTUS     CELECRAT    CONVIVIUM     ACNI    PASCHALIS,     IN    EOQUE    EuCHARISTIASf 

iwsTiTUiT,   AC  Apostolos  eadem  nocte  scandalizandos  et  fucituros,  Petrum 

VERO  TER  SE  NEGATURUM  PR^EDICIT.  TeRTIO,  VERS.  32.  IN  IIORTO  TER  ORAT,  CAPITUR, 
FUGIENTIBUS  APOSTOLIS  SOLUS  LIGATUR  ,  ET  DUCITUR  AdCaIPHAM,  IBIQUE  FALSO 
ACCUSATUR,  REUS  MORTIS  JUDICATUR,  CONSPUITUR ,  COLAPniZATUR,  ET  A  PeTRO  TEU 
NEGATUR. 

JRAT  aiitcm  Pasclia  et  Azyma  post  blduum  :  ct  quaerebantsummi  sacer- 
'clotcs,  et  Scribaj,  quonioclo  eum  dolo  tenerent,  et  occidercnt.  2.  Dice-  , 
ji^Kbant  autem  :  Non  in  die  festo,   nc  forte  tumultus  fieret  in  populo. 
y.i.  Et  cum  esset  Bethaniae  in  domo  Simonis  leprosi,  et  recumberet  : 
jvenit  mulier  babens  alabastrum  unguenti  nardi  spicati  pretiosi,  et 
^fracto  alabastro,  effudit  super  caput  ejus.  4-  Erant  autem  quidam 
lindigne  ferentes  intra  semetipsos,  et  dicentes  :  Ut  quid  perditio  ista 
unguenti  facta  est?   5.  Polerat  enim  unguentum  islud  venumdari  plus  quam  trecentis 
denariis,  et  dari  pauperibus.  Et  freniebant  in  eam.  6.  Jesus  autem  dixit  :  Sinite  eam,  quid 
illi  inolesti  cstis?  Bonum  opus  operata  est  in  me.  '7.  Semper  enim  pauperes  habetis  vobis- 
cum;  et  cuin  volueritis,  polestis  illis  benefacere  :  me  autem  non  sempcr  habctis.  8.  Quod 
habuit  hyec,  fecit  :  preevenit  ungere  corpus  meuni  in  sepuhuram.  9.  Amen  dico  vobis  : 
Ubicumque  praechcalum  fuerit  Evangehum  istud  in  universo  mundo,  et  cjuod  fecit  hasc, 
uarrabitur  in  memoriam  ejus.  10.  Et  Judas  Iscariotes  unus  deduodccim,  abiit  ad  summos 
sacerdotes,  ut  proderet  eum  ihis.  1 1.  Qui  audientes  gavisi  sunt  :  et  promiserunt  ei  pecu- 
niam  se  daturos.  Et  quaM-ebat  quomodo  ilhim  opporlune  traderet.    12.  Et  priino  die 
Azymorum  quando  Pasclia  immolabant,  dicunt  ei  discipuH  :  Quo  viseamus,  et  paremus 
libi  ut  manduces  Pascha?  i3. et  mittit  duos  cx  discipuhs  suis,  et  dicitcis  :  Ite  in  civitatem  : 
ct  occurret   vobis   homo   lagenam  aquae  hajulans,  scquiniini  eum  :  i4-  et  cjuocumque 
introierit,  dicite  domino  domiis,   quia  INIagisler  dicit  :  Ubi  est  rcfeclio  mea,  ubi  Pascha 
cum  discipulis  meis  manducem?  i5.  Et  ipse  vobis  denionstrabit  cocnaculum  grande,  stra- 
tum  :  et  illic  parate  nobis.  16.  Et  abierunt  discipuli  ejus,  et  venerunt  in  civitatem  :  et 
invenerunt  sicut  dixerat  illis,  et  paraverunt  Pascha.  17.  Vespere  autem  fiicto,  venit  cum 
duodecim.    18.  Et  discumbcntibus  cis,  et  manducantibus,  ait  Jesus  :  Amen  dico   vobis, 
quia  unus  ex  vobis  tradet  mc,  cjui  manducat  mecum.    19.  At  illi  coeperunt  contristari,  et 
dicere  ei  singulatim  :  Numquid  ego?  20.  Qui  ait  illis  :  Unus  ex  duodccim,  cjui  intingit 
mecum  manum  in  catino.  21.  Et  (ilius  quidem  hominis  vadit,  sicut  scriptum  est  de  eo  : 
voe  autein  hoinini  illi,  per  quem  Filius  hominis  tradetur  :  bonum  erat  ei,  si  non  esset  natus 
homo  ille.  22.  Et  manducanlibus  illis,  acccpit  Jesus  panem  :  et  bcnedicens  frogit,  et  dedit 
cis,  et  ait :  Sumite,  hoc  est  corpus  meum.  23.  Et  accepto  calicc,  gratias  agcns  dcdit  eis  : 
ct  biberunt  ex  illo  onmes.  24.  Et  ait  illis  :  Hic  est  sanguis  meus  novi  testamenli ,  qui  pro 
inultiseffundetur  :  25.  Amen  dico  vobis,  cjuia  jam  non  bibam  de  hocgenimine  vitis,  usquc 
in  diem  illum,  cum  ilhid  hibam  novum  in  regnoDei.  26.  Et  hymnodicto  exierunt  in  Mon- 
tcm  olivarum.  27.  Et  ait  eis  Jesus  :  Oinnes  scandalizabimini  in  me  in  nocte  isla  :  cjuia 
scriptum  est  :  Pcrcutiam  pastorcm,  et  dispcrgentur  oves.  28.  Sed  poslquani  rcsurrexero, 
praecedam  vos  in  Galila^am.  29.  Petrus  aulem  ait  illi  :  Et  si  omncs  scandalizati  fucrint  in 
te,  sed  non  ego.  3o.  Et  ait  illi  Jcsus  :  Amen  dico  libi ,  quia  tu  hodic  in  nocte  hac,  prius- 
quam  gallus  vocem  bis  dedcrit,  tcr  me  cs  ncgaturus.  3i.  At  ille  ampHus  locjuebatur  :  Et 
si  oportucrit  me  simul  commori  tibi,  nou  te  ncgabo.  Similitcr  aulcm  et  omucs  dicebant. 


6l/i  COMMENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  XIV. 

3gi.  Kt  voniiiiit  in  pra3cliiim,  cui  nomeu  Gethsemani.  Et  ait  discipulls  suis  :  Sedete  hlc 
(iouec  orem.  33.  Et  assumit  Petrum,  elJacohum,  et  Joannem  secum  :  et  coepit  pavere, 
et  taedere.  34-  Et  ait  ilhs  :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  mortem  :  sustinete  hic,  et  vigi- 
late.  35.  Et  cum  j)rocessisset  pauhilum,  procidit  super  terram  :  et  orahat,  ut,  si  fieri 
j)08set ,  transiret  ah  eo  hora  :  36.  et  dixit :  Ahha  Patcr,  omnia  tihi  possihiha  sunt,  transfer 
calicem  liunc  a  me,  sed  non  quod  ego  volo,  sed  quod  tu.  3'].  Et  venit,  et  invenit  eos 
dormientes.  Et  ait  Petro  :  Simon,  dormis?  non  potuisti  una  hora  vigilare?  38.  Vigilate, 
et  oiate  ut  non  intretis  in  tentationem.  Spiritus  quidem  promptus  est,  caro  vero  infirma. 
39.  Et  iterum  ahiens  oravit,  eumdem  sermoncm  dicens.  l\0.  Et  reversus,  denuo  invenit 
eosdormicntes  (erant  enim  oculi  eorum  gravati)  et  ignorahantquidresponderentei.  ^i  Et 
venit  teitio,  et  ait  ilhs  :  Dormite  jam,  et  rcquiescite.  Sufficit  :  venit  hora  :  ecce  Fihus 
hominis  tradotiu-  in  manus  peccatorum.  l\2.  Surgite,  eamus;  ecce  qui  me  tradet,  prope  est 
43.  Et  adhuc  eo  loquente,  venit  Judas  Iscariotes  unus  de  duodecim,  et  cum  eo  turba 
niulta ,  cum  gladiis  et  hgnis,  asummis  sacerdotihus,  et  Scribis,  et  seniorihus.  44«  Dedcrat 
autem  traditor  ejus  signum  eis,  dicens  :  Quemcumque  osculatus  fuero,  ipse  est,  tenetc 
eum,  et  ducite  caute.  45.  Et  cum  venisset,  statim  accedens  ad  eum,  ait  :  Ave,  Pvahhi  :  et 
osculatus  ost  eum.  l\6.  At  ilh  manus  injecerunt  in  eum,  et  tenuerunt  eum.  47-  Unus  autem 
quidam  de  circumstantibus  educens  gladium,  percussit  servum  summi  sacerdotis  :  et  am- 
putavit  illi  auriculam.  48-  Et  respondens  Josus,  ait  iUis  :  Tanquam  ad  latronem  existis 
cum  gladiis  et  lignis  comprehendere  me?  49-  Quotidie  cram  apud  vos  in  templo  docens, 
et  non  me  tenuistis.  Sed  ut  impleantur  Scripti  rse.  So.Tunc  discipuli  ejus  relinquentes  eum, 
omnes  fugerunt.  5 1 .  Adolescens  autem  quidam  sequebatur  eum  amictus  sindone  super 
nudo  :  et  tenuerunl  eum.  62.  At  ille  rejecta  sindone,  nudus  profugit  ah  eis.  53.  Et  adduxe- 
runt  Jesum  ad  summum  sacerdotem  :  et  convenerunt  omnes  sacerdotes,  et  Scrihae,  et 
seniores.  54-  Petrus  autem  a  longe  secutus  est  eum,  usque  intro  in  atrium  summi  sacer- 
dotis  :  et  sedebat  cum  ministris  ad  ignem,  et  calefaciebat  se.  55.  Summi  vero  sacerdotes, 
et  omne  concilium,  quaerebant  adversus  Jesum  testimonium,  ut  eum  niorti  traderent,  nec 
inveniebant.  56.  Multi  enim  testimonium  falsura  dicebant  adversus  eum  :  et  convenientia 
testimonia  non  ennt.  5'j.  Et  quidam  surgentes,  falsum  testimonium  ferebant  adversus 
eum,  dicentes  :  58.  Quoniam  nos  audivimus  eum  dicentem  :  Ego  dissolvam  templum  hoc 
manu  factum,  et  pertriduum  aliud  non  manufactumsedificabo.  Sg.Et  non  erat  conveniens 
testimonium  illorum.  60.  Et  exurgens  sunimus  sacerdos  in  medium,  interrogavit  Jesum, 
dicens  :  Non  respondes  quidquam  ad  ea,  quae  tibi  objiciuntur  ab  his?  6f .  Ille  autem  tace- 
bat,  (it  nihil  respondit.  Rursum  summus  sacerdos  interrogabat  eum,  et  dixit  ei  :  Tu  es 
Christus  filius  Dei  hcncdicti?  62.  Jesus  autem  dixit  illi  :  Ego  sum  :  et  videhitis  Filium 
hominis  sodentem  a  dextris  virtutis  Dei,  et  venientem  cum  nubibus  coeli.  63.  Summus 
autem  sacerdos  scindens  vestimenta  sua ,  ait  :  Quid  adhuc  desideramus  testes?64.  Audistis 
blasphemiam  :  quid  vobis  videtur?  Qui  omnes  condemnaverunt  eum  esse  reum  mortis. 
65.  Et  ccf.'perunt  quidam  conspuere  eum,  et  velare  facicm  ejus,  et  colaphis  eum  csedere, 
et  dicere  ei  :  Prophetiza  :  et  ministri  alapis  eum  caedebant.  66.  Et  cum  esset  Petrus  in  atrio 
deorsum ,  venit  una  exancillis  summi  sacerdotis  :  67.  et  cum  vidisset  Petrum  calefacientem 
se,  aspiciensillum,  ait :  Et  tu  cum  Jesu  Nazareno  eras.  68.  At  ille  negavit,  dicens  :  Neque 
scio,  neque  novi  quid  dicas.  Et  exiit  foras  anle  atrium,  et  galhis  cantavit.  69.  Rursum 
autem  cum  vidisset  illum  ancilla,  coepit  dicere  circumstantibus  :  Quia  hic  ex  illis  est. 
70.  At  ille  iterum  negavit.  Et  post  pusillum  rursus  qui  astabant,  dicebant  Petro  :  Vere  ex 
illis  es  :  nam  ct  Galilseus  es.  71.  IHe  autem  coepit  anathematizare,  et  jurare  :  Quia  nescio 
hominem  istum,  quem  dicitis.  72.  Et  statim  gallus  iterum  cantavit.  Et  recordatus  est 
Pctrus  verbi,  quod  dixerat  ei  Jesus  :  Priusquem  gallus  cantet  bis,  ter  me  negabis.  Et 
coepit  flere. 

3.  MuLiF.R  iiABENS  ALABASTRUM  uXGUENTi  nakdi  muia  iu  afistas  sc  spabgunt,  ideo  gemina  dote 

ppiCATt.  ]  I\'ca-dus,  ait  Plinius  I.  12.  c.  12.  .frutex  nardi  spicas  ac  fclia  celebrani.  Unde  ex  nardi 

esigruviei  crassa  radicC,  sed  broviei  nigia,  fia-  foliis  fit  unguentum,  quod  foliatum  dicilur,  et 

giliqne,  (|nanivis  pingui,  siuuu  redolente  ut  cy-  cx  spicis  quod  spicatum  tmncupalur  ;  sed  spi- 

pfri.aspero  sapore,folio  parvo  densoquo  ;  cucu-  catum  foliato  esi  pra^stanlius  ,  quia  plus  habel 


COMMENTARIA  IN 

subslaniia)  cl  meduUai,  quoil  (ialcnus  ctcx  oo 
pharmacopflci  nardi  spicam  nuncnpant.  Hinc 
Beda  :  JSardus,  &ii,est  fralcx  aromalicus,redolel 
ut  cupTcssus ,  clc. 

Pro  spicati.  Syrus  habct,  cafntalis  ,  id  est  pri- 
marii,  pncstaniis  ,  principalis  :  spicatum  cnim 
praestat  foliato,  ut  dixi.  Graec.  cst  Trt^i/^s ,  quod 
Intcrpres  Joann.  c.  12.  v.  3.  verlit,  pistici  :  pis- 
tici  ergo  idcni  cst  quod  spicati,  ut  ibioslendam. 
Unde  Arabicusibidcm  vcrlit,  optimi. 

5.  TnECF.NTis  DENARiis.  ]  Dcnarius  cst  Julius 
nomanus,  vel  Regalis  Hispanicus.  Treccnticrgo 
dcnarii  faciunt  20.  aureos  Romanos,  qui  7.3.  flo- 
renis  Bclgicis  aequivalent.  Unde  miscr  cl  impius 
Judas  Cbristum  vendiditSO.  argcnleis,  ulpro  30. 
aureis ,  quos  in  hoc  ungucnto  efTuso  in  Christum 
pcrdidcrat,  30.  argcnlcos,  id  est  septem  cum 
dimidio  florcnos  Bral)anticos  sive  Bclgicos, 
Christuin  vcndcndo  rcciperet.  Liberalior  ergo 
fuit  Magdalena  in  Chrislo.ungendo,  quam  Judas 
in  prodendo.  Vide  hic  quam  vilis  et  sordida 
sil  avarilia.  Quocirca  Victor  Antioch.  Cum  dis- 
ciputi ,  inciuit,  ungucniam  illud  plas  trccentis 
denariis  divcndi  potaisse  asscrant ,  quantam  mu- 
lier  illa  in  ungacntam  iUad  insanipserat ,  qaan- 
tamque  cx  conscqaenti  animi  alacritatem  ct  pieta- 
tem  erga  Ciiristum  declararit ,  nobis  divinandam 
relinquant. 

8.  l.N  SEPiJLTURAM.  ]  .Syrus  ,  tanquam  in  sepul- 
turam;  Arabicus,  ad  scpcliendum  me. 

11.  Gavisi  sunt.  ]  A'o«  solum  qaia  ipsum  sine 
tumulla  comprchcnsuri  crant  opportunc  a  Juda 
traditum,  scd  etiam  quia  a  suis  discipalis  odio 
liabrri  inciperet ,  ait  Eulliym. 

13.  OccunnET  vOBis.  ]  Majcstatcm  divinitatis  ad- 
verte,  ait  S.  Ambros.  in  Luca;  cap.  22.  vers.  8. 
cam  discipulis  loquitar ,  et  jam  novit ,  qaid  alibi 
sit  faluram. 

l/i.  Ubi  est  refectio  mea  ?  ]  Id  cst  locus  refcc- 
lionis  mece,  sive  refeciorium  meum  in  quocum 
discipulis  reficiar,  et  agno  pascar.  Gra;c.  xstra- 
>u,«a ,  id  est  divcrsoriam  ;  Syrus ,  domas  liabita- 
tionis  ;  Arabic. ,  locus  in  quo  manducem  pascha, 

15.  Stratum.  ]  Instrucium  mensis,  lcciulis, 
sive  toris,  ct  lapelibus,  frondibus  iusuper  et  flo- 
ribus  decoraium,  omniquc  supcllcctili  ci  ornalii 
ad  celebrandum  pascba  paratum  ,  ut  nil  dc- 
sit  nisi  agni  assaiio  ,  illalio  ct  comcstio.  Gra^ca, 
Syrus  ei  Arabicus  addunteTO(//.ov,  id  est  paratam. 
Dcus  enim  hanc  menlem  slcrncndicoenaculum 
hero  domus  indiderat  in  gratiam  Chrisli ,  ut  ipse 
locum  ad  pasclia  cclcbrandum  planc  adornaium 
invenirct,  ne  muras  palerclur  inslante  vcspera  , 
qua  assandus  et  comcdcndus  crat  agnus  ,  cetc- 
raque  ;\  Christo  peragcnda. 

18.  Ujius  Ex  voBis  tradet  mk.  ]  Syrus ,  unas 
cx  vobis  comcdcns  mccum ,  ipsc  prodct  me. 

Gratias  agens.  ]  Syriis  ,  grutias  cgit  ct  benc- 
dixit. 

23.  Et  bibkrunt  ex  illo  omnes.  ]  Scilicctpost- 
quam  Chrislus  caliccmconscciavii,  diccns  :  Uic 
est  sangais  mcas,  ul  sequitur.  Kst  crgo  liic  pro- 
lepsis  sive  anticipatio  qua  uliiui-  Marcus,  ut 
osteiulaldisciiuilos  iniplcsse  praccptum  Cbristi, 
quo  jusscrat,  iliccns :  Bibite  ex  eo  omnes,  ut  habet 
Mallbasus  cai).  '20.  28. 

33.  COEPIT   PAVERE   ET   T.EDERE.  ]   GrOCCC,  iy.^stu- 

GsToSat  xxi  3-5„^u.ov£iv,  icl  cst ,  c.cpuvcsccre  ct  nngi  ; 
Arabicus  ,  contristari  ct  pavcrc. 

36.    ABBA  PAVEl;.  ]  GliVCe,  UoS-/.  6  -xxr,p,  Ul->i  TTarrp 

esi  nomiuaiivus,  ui  Marcus  iutcrprctclur  nomcii 


LUCAM.  Cap.  XIV.  G15 

/Ihba  Syriacum  per  Graccum  tztVjs.  q.  d.  Abba  , 
quod  graxe  dicilur  -:v-r,p  :  aut  potius  nominali- 
vus  0  rtaT/ip  accipitur  pro  vocativo  w  -iT.p.  Blan- 
dientis  enim  alfectu,  ex  inlimo  cordis  sensu 
Christus  geminavit  vocem  /Ibba,  id  est  |)aler. 
Lnde  Syrus  habet  abba,  abi ,  id  est,  patcr,  pater 
mi ;  krah\ci\s,  6  pulcr.  Imo  S.  August.  I.  3.  de 
Consensu  Eyang.  c.  Zi.  censel  Chrislum  hic  sy- 
riace  simul  et  grace  locutuin,  ac  pra;cise  dixisse 
«SSa  0  ■^y.Tnp ,  iit  habet  Marcus.  Sic  enini  Aposlohis 
ait  :  In  qao  cLamamus,  Abba  patcr,  Rom.  8.  15. 
Cialat.  Ix.  C.  Crcdendam  esl ,  ail  .S.  Auguslinus, 
Dominam  dixisse  Abba  pater,  ad  intimanduni  sa- 
cramentam  Ecclcsict  sua; ,  ex  Judceis  c.t  Gentibus 
fongT(?g^«nrf<P.  Et  Scholiastes  apifcdS.  Hieron.  Uc- 
braice ,  inquit,  et  grcece  Loquitur,  quia  non  cst 
distinctio  Jadcei  et  Grceci. 

38.  Spiritus  qiiuem  promptus  est.  ]  Syrus, 
voLantarius  et  promplus. 

Zil.  Venit  iiora.  ]  Syrus,  advcnit  finis  (vilae 
meae)  venitque  lioru;  Arabicus,  prcosens  est  finis , 
ct  venit  Uora. 

kh.  Caute.]  Gra2CC  a^sa/w,-,  id  estsecure,  tutc  , 
cerlo  ;  Arabicus,  timete  dc  illo ,  ne  scilicet  e  ma- 
nibus  vestris  elabatur,  uti  alias  elapsus  est. 

Zi7.  Unus  autem.]  ScilicctPetrus  :  Tacet  nomcn 
Petri  Marcas ,  aitTheophylactus,  ne  videalur  lau- 
darc  prccceptorem  saum^  Petrum ,  majoris  pro 
Christo  zcLi. 

61.  Adolescens  autem  quidam  seqleb.vtur  eum, 

AMICTUS  SINDONE  SUPERNUD0,ET  TENUERUNT  EUM.  j 

Id  cst,  amicius  linea  vel  linteavestesupernudo 
corpore  :  fuisse  enim  sindonem  genus  veslis 
linea)  corpori  aptatae;  sed  ila  ut  facile  dorso  in- 
jici  ct  eximi  posset  inslar  lunicae,  patei  ex  voce 
amictus ,  et  ex  Polluce,  qui  sindonem  vocat 
TTcptSo/atov ,  id  est ,  operimentum  ,  amicuiuoi, 
slragulum,  velamen,  pallium,  opercuium. 

Quajres  ,  quis  fuithic  adolescens  ?S.  Epipliaii. 
hceresi  78.  et  S.  Hier.  (  vel  quisquis  esi  aucior) 
in  psalm.  37.  putant  fuissc  Jacobum  fratrcin 
Domini. 

Secundo,  Bcda  et  Glossa  hic,  et  S.  Chrysost. 
in  psalm.  13.  ct  S.  Ambros.  in  psalm.  oG.  et 
S.  Grcgor.  lU,  Moral.  cap.  23.  ac  Baronius  opi- 
nanlur  fuisseS.  Joannem  :  liic  enim  inler  Apos- 
tolos  erat  adolescens  et  natu  minimus.  Verum 
non  fuisseJoannem,  nec  Jacobum,  nocaliquem 
ex  Apostolis  liquel  ex  eo ,  quod  immediate  pra^- 
inisit  Marcus  v.  50.  dicens  :  l^unc  discipuli  (  Apos- 
toli )  ejas  reLinquentes  cuni,  omncs  fugcrunt. 

Tertio  ,  Tlieophylactus  ,  Euthymius  ct  Vicior 
censent,  adolescentem  hunc  fuisse  aliquem  e 
domo  Joannis  Marci ,  in  qua  Christus  comederai 
pascha. 

Qnarlo  ,  vcrisimilius  Cajelan.  in  -lentaculis, 
el  alii,  conjeciant  adolescentem  hunc  fuisse 
niium  vel  servum  villie,  horto,  in  quo  orans 
captus  csl  Christus,  adjacentis,  qui  rumore  el 
sttepitu  transcuniium  satollilum  Chrislum  ca- 
pientir.m  excrtatus,  e  lecto  surgens  accurrit,  ut 
videret  quid  ageroiur.  Fuisse  Chrisii  fautorem 
vel  discipuluir,,  liquetex  co  quod  ait  .Marcus, 
Scquitaiur  einn  .•undcetsatelliles  tcnucraht  cum, 
id  esl  apprehcnsa  veste  tenere  voluorunl.  Yerb.'» 
cnim  Hcbraiorum  aciiva  sa-po  inchoaiionem  el 
conatum  significant,  non  aciuui  perrcciuin.  Nam 
scquitur : 

52.    AT  TLLK,  r.EI.ICTA   SINDONE,  NUDUS  PROFrGIV 

AB  Eis.]  Sicul  joserdi,  aii  Scholiusles  apudS.  Hic- 


61G  COMMENTARIA  IN 

roiiym.  relicto  patlio  nuclus  de  manibus  impudicce 
domincc  effu-^^il,  (iencs.  39.  12. 

Addit  hoc  Marciis,  ut  vx  prsepropera  ei  vio- 
lenta  Uv^a.  liujus  adolescentis  liqueat ,  quanta 
fueritcirca  Clirisluni  trepidalio,  et  quam  nemo 
ausus  fueril  apud  Cliristum  consistere,  (|uam- 
que  grave  fuerit  Judsorum  odi(uii  in  Christum 
et  furor,  qui  eliam  tenlariiit  adolescentem  hunc 
alienum,  Cliristum  se([uentem,  invadere.  Unde 
Jiquet,  eosmulto  magis  comprehensuros  fuisse 
Apostolos,  nisi  ipsi  iliico  aufugissent. 

68.  Etgallus  ca>tavit.]  Audi  S.  Chrysost.  in 
Mnlth.  26.  70.  Significat  Marcus ,  quia  nec  voce 
quidem  galli  in  memoriam  adductus,  nec  se  u  ne- 
(^atione  retinuit..\M\i  Chrysoslomus  :  Uoc  soius 
Marcus  saipsit ,  ita  exquisite  explicans  et  piani 
magistri  ad  discipulum  curam  ,  et  imbecillitatem 


LUCAM.  Cap.  XV. 

Petri.  Vnde  maxime  ipsum  admirari  debemus  l 
quia  nonsoium  magistri  delictum  non  occultavit , 
sed  exquisitius  elium  quam  ceteri,  hoc  ipso  quia 
discipulus  erut,  conscripsit. 

70.  Nam  kt  Galil.eus  es.  ]  Id  est,  Galiheorum 
idiolismo  loquens  ostendis  te  esse  Galilacum. 
UndeGr;eca  elSyrus  addunt,  Et  locutio  tuacon- 
gruit  Galil.eorum  locutioni ;  Arabicus,Ef /(?(/«e/a 
tuasimitis  est  loquelce  corum. 

72.    Et  COEPIT    FLERE.]     GrcCCe,    ETitSaAwv  s/iatf  , 

hoc  est  ad  verbum ,  adjiciens  flebat ;  quod  Primo, 
vertas ,  ccepit  flere  ;  Secundo  ,  adjecit  flere,  id 
est  magna  vehementia  coepit  llere  ,  ait  Theoph., 
Arabicus,  et  convertit  se  ad  lacrymas ,  non  in 
atrio  coram  Judaiis,  ne  iis  se  proderet,  sed  ex  eo 
egressus  dum  solus  esset,  ut  palet  Matth.  cap.  2G. 
vers.  75. 


CAPUT  DEGIMUM  QUINTUM, 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIMO,  ChRISTUS  aPoNTIFICIBUS  TRADITUR  PlLATO,  ACCUSATUR,  BARAEB>f:  POSTHABETUR, 
KLAGELLATUR,  SPINIS  CORONATUR,  ILLUDITUK.  SecUNDO,  V.  ai.  IN  GoLGOTHA  CRUCIFI- 
GITUR  INTER  DUOS  LATRONES  :  VESTES  EJUs'  SORTE  DIVIDUNTUR  t  A  PRiETEREUNTIBUS 
BLASPHEMATUR,    QUIN  ET   A  LATRONIBUS.  TeRTIO,    VERS.   33.   TENEBRA^  TOTAM    TERRAM 

OPERiuNT,  Jesus  a  Patre  se  derelictum  queritur,  ac  clamans  exspirat;  unde 
Centurio  AiT,  Vere  nic  HOMO  FiLius  Dei  erat.  Quarto,  vers.  ^i.  a  Josepho 
sepelitur. 

fT  confestlm  mane  consllium  facientes  summi  sacerdotes,  cum  senio- 
'ribus,  el  Scribis,  et  universo  concilio  ,  vincientes  Jesum  ,  duxerunt,  et 
|^|tradideriiiit  Pilato.  i.  Et  interrogavit  eum  Pilatus  :  Tu  es  Rex  Judaeo- 
^irum  ?  At  ille  respondens,  ait  illi  :  Tu  dicis.  3.  Et  accusabant  eum  sumrai 
■jsacerdotes  in  multis./j-Pilatus  autem  rursum  interrogavit  eum,  dicens: 
;lNon  respondes  quidquam?  vide  in  quantis  te  accusant.  5.  Jesus  auteni 
lamplius  nihil  respondit,  ita  ut  miraretur  Pilatus.  6.  Per  diem  autem 
festum  solebat  dimittere  illis  umim  ex  vinctis,  quemcumque  petiissent.  y.  Erat  autem  qui 
dicebatur  Barabbas,  qui  cum  seditiosis  erat  vinctus,  qui  in  seditione  fecerat  liomlcidium. 
8.  Et  cum  ascendisset  turba,  C(Depit  rogare,  sicut  semper  faciebat  illis,  9.  Pilatus  autem 
respondit  eis,  et  dixit  :  Vultis  dimittam  vobis  regeni  Judaeorum?  10.  Sciebat  enim  quod 
per    invidiam  tradidissent  eum   summi  sacerdotes.    11.  Pontifices   autein   concitaverunt 
turbam ,  ut  magis  Barabbam  dimitteret  eis.  la.Pilatus  autem  iterum  respondens,  ait  iliis  : 
Quid  ergo  vultis  faciam  regi  Judaeorum?  i3.  At  illi  iterum  tlamaverunt  :  Crucifige  eum. 
14.  Pilatus  vero  dicebat  illis  :  Quid  enim  mali  fecit?  At  illi  magis  clamabant :  Crucifige 
eum.    i5.  Pilatus  autem   volens  populo  satisfacere,  dimisit  illis  Barabbam,  et  tradidit 
Jesum  flagellis  caesum,  ut  crucifigeretur.   16.  Milites  autem  duxerunt  eum  in  atrium  prae- 
torii,  et  convocanttotam  cohortem,  i^y.et  induurit  eum  purpura,  et  imponunt  ei  plectentes 
spineam  coronam.  i8.Et  cceperunt  salutare  eum  :  Ave,  rex  Judaeorum.  19.  Etpercutiebant 
caput  ejus  arundine  :  et  conspuebant  eum,  et  ponentes  genua,  adorabant  eum.  20.  Et 
postquam  illuserunt  ei,  exuerunt  illum  purpura,  et  induerunt  eum  vestimentis  suis  :  et 
educunt   illum  ut  crucifigerent  eum.    21.  Et  angariaverunt    praetereuntem  quempiam, 
Simonem  Cyrenaeum,  venientem  de  villa,  patrem  Alexandri  etRufi,  ut  tolleret  crucem 
ejus.  22.  Et  perducunt  illum  in  Golgotha  locum  :  quod  est  interprctatum  Calvariae  locus. 
23.  Et  dabant  ei  bibere  myrrhatum  vinum  :  et  non  accepit.   i[\.  Et  crucifigentes  eum, 
diviserunt  vestimenla  ejus,  mittentes  sortem  super  eis,  quis  quid  tolleret.  26.  Erat  autem 
hora  tertia:et  crucifixerunt  eum.  ^G.Eterat  tituluscausse  ejus  inscriptus  :  Rex  Judaeorum. 


\ 


COMMENTAniA  IN  MARCUM.  Cap.  XV.  C17 

27.  Et  cum  eo  cruclfigunt  duos  latrones,  unum  a  dexlris,  et  alium  a  sinistris  ejus.  a8.  Et 
impleta  est  Scriptura,  quie  dicit  :  Et  cum  iniquis  reputatus  est.  ag.  Et  praetereuntes  blas- 
phemabant  eum ,  moventes  capita  sua,  et  dicentes  :  Yah!  qui  destruis  temphim  Dei,  et  in 
tribus  diebus  reaedificas  :  3o.  salvum  fac  temctipsum  descendens  de  cruce.  3i.  Simifiter  et 
summi  sacerdotes  illudenles,  ad  alterutrum  cum  Scribis  (hcebant  :  Ahos  salvos  fecit, 
seipsum  non  potest  salvum  facere.  32.  Christus  rex  Israel  descendat  niuic  de  cruce,  ut 
videamus,  et  crcdamus.  Et  qui  cum  eo  crucifixi  erant,  conviciabantur  ei.  33.  Et  facta  hora 
sexta,  lenebrae  factae  ^■'mt  per  totam  terram  usque  in  horam  nonam.  34«  Et  hora  nona 
exclamavit  Jesus  voce  magna,  dicens  :  Eloi,  eloi,  lamma  sabaclhani?  quod  est  interpreta- 
lum  :  Dcus  meus,  Deus  meus,  ut  (juid  dcreliquisti  me?  35.  Et  quidam  de  circumstantibus 
audientes,  dicebant  :  Ecce  Eliam  vocat.  36.  Currens  autem  unus,  et  iu)plens  spongiam 
aceto,  circumponensque  calamo,  potum  dabat  ei,  dicens  :  Sinite,  videamus  si  veniat  Elias 
ad  deponendum  eum.  Sy.  Jesus  autem  emissa  voce  magna  exspiravit.  38.  Et  velum  tcnipli 
scissum  est  in  duo,  a  summo  usque  deorsum.  3^.  Videns  autem  Centurio,  qui  ex  adverso 
stabat,  quia  sic  clamans  exspirasset,  ait  :  Vere  hic  homo  Filius  Dei  erat.  ^o.  Erant  autem 
mulieres  de  longe  aspicientes  :  inter  quas  erat  Maria  Magdalene,  et  Maria  Jacobi  minoris 
et  Joseph  mater,et  Salome  :  /\i.  etcumessetin  Galilaea,  sequebantur  eum,  et  ministrabant 
ei,  et  aliaj  multae,  quae  simul  cum  eo  ascenderant  Hierosolymam.  ^i.  Et  cum  jam  sero 
csset  factum  (quia  erat  Parasceve,  quod  est  ante  sabbatum)  43.  venit  Joseph  ab  Arimathaea 
nobilis  decurio,  qui  et  ipse  erat  exspectans  regnum  Dei,  et  audacter  introivit  ad  Pilatum  , 
et  petiit  corpus  Jesu.  /j4-  Pilatus  autem  mirabatur  si  jam  obiisset.  Et  accersito  centurione, 
interrogavit  eum  si  jam  mortuus  esset.  45.  Et  cum  cognovisset  a  centurione,  donavit 
cojpus  Joseph.  46.  Joscph  autem  mercatus  sindonem,  et  deponens  eum  involvit  sindone, 
ct  posuit  eum  in  monumenl(J,  quod  erat  excisum  de  petra,  et  advolvit  lapidem  ad  ostium 
monumenti.  47-  Maria  autem  Magdalene,  et  Maria  Joseph,  aspiciebant  ubi  poneretur. 


25.  Erat  autem  HonA  TF.nTiA  :  f.t  rnrriFixr;- 
RDNT  ECM.  ]  Terfia,  nou  inchoans,  sed  finiens, 
ac  (lesinens  in  scxlani.  Sexla  eniin  liora  criici- 
(ixum  esse  Chrislum,  puta  in  meridie,  paiet  ex 
vers.  33.  Aliqui  siispicantur  esse  menduin,  et 
pro  terlia  poiiendum  esse  sexla.  Hebraii  enim 
diem  ic^iue  ac  nocleni  in  quatnor  partcs,  sive 
liorus,  diviserant;  sciiicct  primam,  tertiam, 
sextam  et  nonam,  (juarum  quselibet  ternas 
nostratcs  horas  complcclcljatur.  Piima  cnim 
incipiel)alab  orlu  solis,  duraljatque  trcs  horas, 
quibus  finilis  incipicbat  tcrtia.ac  tolidcm  lioris 
durabat,  scilicct  usquc  ad  meridicm,  quando 
inchoai)at  sexta  ct  liniehatur  trihiis  ()ost  ineri- 
diem  lioris,  cum  incipiehat  nona,  (lural)atque 
usque  ad  vesperam  :  incipiente  ergo  liora  sexta 
crucifixus  esl  Chrislus,  iuchoante  vero  noua 


mortuus.  Hac  de  re  plura  dicam  Joan.  cap.  19. 
vers.  l^. 

28.  Et  cum  iNioris  akputatus  EST.jHchr.  njnj 
nimna,  id  est ,  niimeratus,  recensitus  est.  Vide 
dicta  IsaiiC  53.  VI.  Causa  fuit,  quia  Christus 
noslrum  locuin,  uumerum  et  censum  in  se  re- 
ci^pit ;  nos  aiitcin  cramus  iniqui :  ipse  crgo  cum 
iuiquis  accensus  esi,  ut  nos  ex  iniquis  faceret 
i'cquos,  ju.sios  et  sanctos. 

Qvi\   EU.i.T  PARASCr.VE  ,  QUOD  EST  ANTE  SAUnA- 

TUM.]  C.ricce,  quocl  cst  prosabbatum.  Parasceve 
idem  cst  quod  pr;eparalio  :  unde  sic  vocatur 
feriascxta,  quia  in  ••a  praeparahantur  cibi  et 
necessaiia  pro  sabbato,  quo  operari  non  iice- 
hat ;  liinc  vocatur  ipsa  prosabbatam  ,  sive  pridic 
sahhali,  aut  vigilia  sabbati.  Antesabbatum  ergo 
unica  csl  diciio  respoudeus  Gracco  ^^^''''■^tZxioy. 


COft^EL.    A    LAriDE.     10«.    VI II, 


78 


C18 


COM.MENTARIA  IN  MARCUM.  Cap.  XVI. 


CAPUT  DECIMUM  SEXTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

CllRlSTUS  PrIJTO,  AP1>ARF.T  MaGDALEN^  CETERISQUE  Pirs  FEMIIVrS.  SeCUNDO,  VERS.  12. 
DIIORUS  DISCIPULIS  LIINTIBUS  IN  ExMMAUS.  TeKTIO,  VERS.  fZj.  UNDECIM  .\P0ST0LIS,  QUOS 
MITTITPER  TOTUM  OllBEM  EVANGELIZATIIM,  ADDITQUE  SiGNA  ET  MIRACIILA  CKEDENTIBUS 
CO^CEDENDA.  DeNIQUE,    V.    If).  IN  COELUM   ASCENDENS  SEDET  AD  DEXTERAM  DeI. 

iT  ciim  transissct  sahbatum,  Maria  Magdalene,  et  Maria  Jacobi  et 
?Snlome  cmerunt  aromala  ut  venientes  un^reront  Jesum.  2.  Et  valde 
ijmaue  uua  sabbatorum,  veniunt  ad  monumentum,  orto  jam  sole.  3.  Et 
|Jdicebant  ad  jnvicem :  Quis  revolvet  nobis  lapidem  ab  ostio  monumenti  ? 
'5.  Et  respicientes  viderunt  revolutum  lapidem.  Erat  quippe  mag.ius 
;'val(le.  5.  Et  introcuntes  in  monumentum  viderunt  juvenem  sedentem 
lin  dcxtris,  cooperlum  stoia  candida,  et  obstupuerunt.G.Qui  dieiti!!is: 
Nolite  expavescere  :  Jesum  qujeritis  Nazarenum,  crucifixum  :  surrexit,  non  est  liic,  ecce 
flocus  ubi  posuerunt  eiim.  7.  Scd  ile,  dicite  discipulis  ejus,  et  Petro,  quia  praecedet  vos  in 
G^lila?am  :  ibi  euni  videbitis,  sicut  dixlt  vobis.  8.  At  illae  exeuntes,  fugerunt  de  monu- 
niento  :  invaserat  enim  eas  tremor  et  pavor  :  et  nemini  quidquam  di.^cerunt  :  timebant 
enim.  q.  Sui'gens  autem  manc,  prima  sabbati,  apparuit  primo  Mariie  Magdalene,  de  qua 
ejeccrat  scptem  daemonia.  10.  Illa  vadens  nuntiavit  liis,  qui  cum  eo  fuerant,  lugeiuibus  et 
flentibus.  11.  Et  illi  audlentes  quia  viveret,  et  visus  esset  ab  ea ,  non  crediderunt,  12.  Post 
heec  autem  duobus  ex  his  ambulantibus  ostensus  est  in  alia  effigie,  euntibus  in  villam : 
i3.  et  illi  euntes  nuntiaverunt  ceteris  :  nec  illis  crediderunt.  i4-  Novissime  recumbentlbus 
illis  undecim  apparuit :  et  exprobravit  incredulltatem  corum  et  duritiam  cordis;  qcia  iis, 
qui  viderant  eum  resurrexisse,  non  credlderunt.  i5.  Et  dixlt  eis  :  Eunles  in  mundum  uni- 
versum  pra.'dicate  Evangelium  omni  creatura?.  16.  Oui  crcdiderit,  et  baptizatus  fuerit, 
salvus  erit  :  qui  vero  non  crcdiderit,  condemnabitur.  i^j.  Signa  autem  eos,  qui  credide- 
rint,  hasc  sequentur  :  In  nomine  meo  dyemonia  ejicient :  linguis  loquentur  novis  :  18.  ser- 
pentes  tollent  :  etsi  raortiferum  quid  biberint,  r.on  eis  nocebit  :  super  oegros  manus  impo- 
nent,  et  bene  habebunt.  19.  Et  Dominus  quidcni  Jesus  postquam  locutus  cst  eis,  assumptus 
est  in  calum,  et  sedet  a  dextris  Dei.  20.  Illi  autem  profecti  priedicaverunt  ubiquQ, 
Domino  cooperante,  et  sermonem  confirmante  sequentibus  signis. 


1.  Et  coi  TrvANSissET  SABB.^TUM.  ]  Puta  iu- 
choanle  nocte  diei  Dominicse  :  Post  tristia  sab- 
bata  fclix  iiTadiat  dies,  ait  Sclioliastes  apud 
S,  Hieronymum. 

Maiua  Jacoiu.]  Scilicet  Miooris  et  Judoe  maler, 
ulhabel  Arabicus,  uxor(|uc  CicopliBe. 

Et  Salome.]  lJ.vor  Zel)c«lX'i,  inaler  JacobiMa- 
joris  eiJoannis  Apo.stoloiuni. 

llT     VEMENTES     C.NGEr.E.NT    JESCM.  ]    ScCUndum 

consueludinem  Judceorum,  ait  Theopiiy!. ,  ut 
odoriferum  maneret  corpus,  et  conservaVeiur: 
rromata  enim  de.siccaiii  :  non  8apiei)ant  cnini 
(Ijgnitaiem  diviniiatis  Cluisii ,  iiec  resurrec- 
lionis  ejusdcm ,  scd  aniabanl  icneirime  Jc- 
sum  ,  ui  hominem  et  Piopheiam .  iicet  jam 
mortuum. 

Tiopologice,  ungunt  Jesuin,  qui  cjus  amore 
exercent  opera  pieUUis ,  humilil^ilis,  obedien- 
tiae,  patienii.c,  ac  piceseiiiui  miserirordiai  ct 
cliariiatis  erga  pro.vimos,  qvA  sunt  membra 
Jcsu  mystica:  quare  hi  inerentur  primi  videre 
Jcsum  resurgeutcm,  ut  scilicet  iu  ejus  cogni- 


tione ,  gratia ,  meritis  et  gloria  novo  fervore 
quasi  resurgendo  roborcniur,  proficiant  etper- 
ficiantur.  iia  S.  Gregorius  ct  alii.  Vide  dicla, 
Matlii.  -26.  7. 

2.  Lna  sab  katoruai.]  id  cst;  prima  sabbati, 
(iti  explicat  v.  9.  puta  die  dominica.  Vide  dicta, 
Jfaltli.  28.  V.  1. 

CuicirixuM  :  scRr.E.viT ,  non  f.st  inc.]No7ie7'u- 
Ocscit  ainj(  lus  cruceni ,  ait  Tlicophyl.  in  kac  enini 
salus  lioininnm.  .A.ddilhilerliu.  lladix  amara  cra- 
cis  tcanuil ,  flos  vuie  cum  fruclHnis  ;  quijacuit  in 
morte ,  surrcxit  in  i^loria. 

7.  Ite,  nicrPE  uiaCiruLis.]  Mulierihus ,  ait  In- 
ti-rlin.  dicitur  ul  nuntient  Aposlolis,  quia  per  mu- 
ticrcm  (Evam)  mors  nantiala  cst,  per  muUerem 
vita  rcsurffcns. 

Et  Petiio.]  Ut  queni  femina  fecnrit  negare,  fe- 
mina  faccret  conjtieri ,  ait  Drulhmarus.  Addit 
.'■iclioliasles  apud  S.  liiiMon.  rcirum  prie  ceteris 
nominari,  qui  se  indignum  j udicavil  discipulatu, 
quod  tcr  Dominum  negassct  magistrum:  sed  pec- 
cuta  priTterila  non  noccnt ,  quando  non  placenf. 


COMMENTARIA  IN 

Et  S.  Gregorius  hom.  21.  in  Evang.  Si  angelus 
Pctrim  non  nominasset ,venire  inter  discipulos  non 
auderet  :  vocalur  crgo  exnoniine,  no  despcret  ex 
iiegatione.  Cclcia  cxposui  Mallli.  28.  1.  cl  seq. 

8.  iNVASERAT  K.VIM   EAS  TUEMOR  ,  COrpOris  ;    ET 

PAVor.,  animi.]  Grccce  2z?«5t{,  id  esl,  slapoi',  ait 
Theopliyi.  in  speclaculo  angcli,  et  in  liorrore  re~ 
surrectionis.  Vere  liic  slupor  niixtus  eratinyenti 
gaudio  :  stupebant  enim  et  gaudehant  s(;  tam 
mira  et  jucunda  audire,  scilicet  Jesum  dilec- 
tum  suum  a  morlc  resurrexisse.  Id  patet  cx 
Matlli.  cap.  28.  v.  8. 

TjMtitANT  EMM.]  NoH  solum  ob  visioncm  an- 
gc\orum,  sede{hnnproptcrJuda;oSj  ait  Euthym., 
ne  conspectce  vidcrcnlar  ipsoi  faruri  Jesam  :  ne 
ipsas  occiderent ,  audilo  quod  Cluisii  pnedicarent 
resurrectioncm ,  ul  paulo  post  Magdalenam, 
Marlham  ct  Lazarum  cuni  sociis  navi  sine  velo 
ei  remis  imposuerunt,  ad  cerlum  omnium 
exitium ,  nisi  Deus  eos  salvos  MassiUam  per- 
duxissct. 

9.  Prima  sAiinATi.]  Id',cst  prima  die  post  sab- 
batum ,  puta  Dominica. 

MaGDALENE  ,   I)E    QliA  EJECERAT    SEPTEM   Di^EMO- 

MA.]  Luc.X!  8.  2.  Addit  lioc  Marcus  ,  ut  oslendat 
vim  pcrnilenlias  ctamoris,pcr  quem  Magdalena 
peccatrix  iia  exarsit,  ut  prima  meruerit  videre 
Christum  resurgcntem ;  ut  ex  ea  discantpecca- 
tores  ,  non  desperare,  sed  vehemcnler  amare  : 
sic  onim  Sanctos  innocontes  in  gralia  ci  gloria 
superahunt.  Ita  Beda  :  Quia  ubi  supcrabandavit 
peccatam ,  superabundavit  et  gralia,  Rom.  5. 
Addit  Beda  :  Muiier  (Eva)  culpce  inductrix  :  quce 
primo  morlem  gustavit ,  primo  resurrectionem 
vidil  ( in  Magdalcna  )  ne  perpelui  reutus  apad  vi- 
ros  opprobriam  sustincret.  Porro  septem  ditino- 
nia,  sunt  septern  viiiacapitaliascptcirivirtulihus 
primariis  coniraria,  quihus  proesident  diC- 
mones.  Ila  S.  Gngorius,  Theophyl.  et  alii.  Hanc 
Christi  apparitioncm  Magdalcn;e  factam  fuse 
enarral  Joanncs  c.  20. 11.  Vide  dicta  Lucas  8.  2. 
12.  PosTii.EC  Ai^TEM  Duoijus  Ex  lus  (discipulis) 

AMnDLANTIUDS,    OSTENSUS     EST     IN    AMA     EFFIGIE 

(Arahicus,  veste,  scilicet  percgrini )  eujntibus 
iN  vii.LAM.j  Arahicus,  m  castellum ;  g;viQC(: ,  in 
agrum,  id  csi  in  doinum  ruri  silani  in  Enmiaus  : 
nam,  ut  ait  S.  August.  de  Conscnsu  Evangel. 
Agri  nomine  non  casiella  tantam  ,  verum  ctiam 
municipia  et  colonicc  solent  vocariextra  civilatcm, 
qace  capat  et  quasi  matcr  est  cetcraram.  Hi  crgo 
discipuli  ex  urhe  Hicrosolyma  ihant  rus,  puta  in 
paguni  vicinum  Ennnaus,  qui  postca  a  Bonianis 
in  monumculum  victorios  d(;  suhacla  Hicroso- 
lyma,  factus  ost  civitas  insignis,  dicta  Nico- 
polis.  Ita  Adricliom.  etalii.  IKtc  Chrisli  apparitio 
est  eadcm  cuui  illa,  quam  narrat  Lucas  2;i.  13. 
ut  patet  excircumstanliis,  (piai  utrobique  sunt 
ecedcm.  Ita  connmuiitcr  Inlcrpiotcs.  Solus  fore 
Euthym.  putat  cs.sc  divcisam  ab  illa  LuCcX ,  eo 
quod  Marcus  sululat,  Apostolos  cis  uunlianlibus 
Cliristum  rcsurrcxi.sse ,  non  credidisse  ;  cum 
Lucas  coiUrariuiii,  scilicct  credidissc  insinuet. 
Verum  facilisost  lesponsio,  aliquoscrodidisse, 
alios  nou  crcdidisse  :  vcl,  ul  Thcopliyl.,  Apos- 
tolos  crcdidisse  ,  sed  alios  discipulos  non  cre- 
didissc. 

13.  Nec  ii.lis  ckediderunt.]  Dei  permissionc 
et  proyidoutia  id  faclum.  ILtc  enim  eorum  in- 
credulilas  non  tamcoruminfirmitas ,  qaam  nostra 
futura  firmilas  fait ,  ait  Grcg.  hom.  29.  in  Evang. 
Ipsa  namque  rcsurrectio  illis  dubitantibus  pcr 


MARGUM.  Cap.  XVL  619 

multa  argumeniu  monstrata  est  :  quce  dum  nos 
legentes  agnoscimus,  quid  aliudquamde  illorum 
dubitatione  solidaviar? 

lU.  NovissiME  «KCfMBENTinrs  (ad  irK?nsam  ) 
iLLis  UNDECIM  KPVKP.vn,]  ^ovissime,  graec  t^jjsv, 
id  est  postca,  dcindo,  postromo  :  fuit  eniin  haec 
uftima  Cliristi  apparilio  facta  ipso  die  Pascha- 
tis,  sive  rcsurrectionis,  curn  vespere  apparuit 
undecim  Aposlolis  :has  enim  solas  iilo  die  fac- 
tas  commemorathic  Marcus ,  reliquas  vero  pos- 
terius  factas  omitlit.  Dices  :  Tunc  non  {»pparuil 
undecim  Apostolis,  sed  dccern  dumiaxal  -.  al)crat 
enim  Thomas.  Quocirca  Maidon.  hauc  appari- 
tionem  ccnset  esse  illam  quae  octavo  post  die 
faclaest,  praescnl(!  janiTlioma.  Verum  dico  un- 
decim  iiic  vocari,  licei  absens  essct  Thomas  qui 
erat  undccimus,  quia  collogiuin  Apostol.,  post 
Judee  prodiiioncm  et  buspendiuni,  redaclum 
crat  ad  undecim  ;  quare  undecim  vocantur,  licet 
imus  Thomas  desit.  Sic  decem  viri  dicuntur 
congregali,  etiamsi  unus  vel  alter  absit.  Simile 
est  in  Luca  cap.  2/i.  33.  Ila  IJcda  ot  S.  August. 
lib.  3.  de  Consensu  Evang.  cap.  25. 

RECiMnENTinus.  ]  Hinc  colligit  S.  Bernardus 
serm.  deAscensione  Doniini ,  observans  :  Mul- 
tum ,  inquit,  fiduciam  prccstat  qaod  libcntius 
adsit  orationi  incumbentibus ,  quando  ne  recum- 
bentibus  qaidcin  dedignalur  adesse, 

NO.N  c«i;diuerunt.  ]  S.  Hieron.  lib.  2.  Contra 
Pelag.  scriliit  post  ha'c  verha,  in  quibusdam 
Graeciis  GodiciJ)us  isla  addi  :  El  ilii  salisfaciebunt 
dicentes  :  Sceculum  istud  iniquitalis  sabstantia 
est,  quo!  non  sinit  pei-  immuixdos  spiritus  vcram 
Dei  appreliendi  virtutcm  :  idcirco  jum  nunc  ix'vcla 
Justitiam  taam. 

Verum  Ecclesia  ha;c  omnia  resecuit  :  olent 
enim  haeresim  Manichsei  aul  Montaoi. 

ExrnoBKvviT  iNCnEUULiTATEM.JSyrus,  exiguam 
fidfm;  Araliicus  ,  cxprobravit  eos  propter  parvi- 
lalem  fidei  eurum, 

15.  ET  UIXIT  tiS  :  EUNTES  l.\  MINDUM  UMVEn- 
SUai  ,    PU/EDICATE    EVANGELIVM    OMM    CREATUR^.  ] 

FA  dixit,  non  ipso  die  Paschatis,  cum  recum- 
hentibus  undecim  apparuit,  sed  poslea  cum  iii 
monteGaIiUx\eseiis  aliisquevidendumoxhibuit, 
ulliabetMatth.  cap.  28.  !(>.  et  scq.  Vcl  ccrte  hoc 
maximum  evangelizandi  munus  propriumque 
A[)Oslolis,  eis  srepius  Chrislus  iujuixil  ,  ut  ipso 
dic  Paschatis  illud  eis  primo  insiuuaril,  ui  in- 
nuil  Lucas  cap.  2/i.  hl.  deinde  in  monte  GaliUe.Te 
iteravit  ,  ac  ultimo  die  ascendens  in  caeluni 
confirmarii. 

1n  mc.nuum  iMVERSCM.  ]  q.  d.  Non  in  sola  Ju- 
d.-ea,  uti  hactenus  fecistis ,  et  uti  olim  vobis 
jussi  Matih.  10.  5.  sed  passim  per  toium  mun- 
dum  evangolizate.  Nam  non  videlur  yerisimile, 
(luod  pauci  Apostoli  per  se  totuni  orbem  lustra- 
riut  et  convcrteriut,  pr»Tsortim  quia  in  Ame- 
rica  uuper  invcuta  ,  milla  lidci  Christianae  re- 
perta  sunt  vestigia. 

Om.m  CKEATLn.E.  ]  Id  ost ,  omnibus  gentibus, 
ut  hahct  Matth.  28.  19.  Est  syuccdoche  :  naiu 
genus  approi)riatur  nobilissiuKe  spccioi.  pula 
crcaturahomiiii.  Homoenimestnobihssimacrea' 
tura,  ad  ipsius  Dci  civaloris  imagincm  crcata. 

16.  Qll  CREDIUERIT  ,  KT  l!Ai'TIZ\TlS  FIKRIT, 
SALVrs    ERIT  :  (iri    \\.\\o    >0N    CRKDIDERIT  ,    CON- 

UKMNARiTiu.  ]  Ilac  Cliristi  sentcntia  ad  suam 
iKcrcsim  ahutunlur :  Primo  ,  Luthcrani,  ut  pro- 
hcut  lidom  solam  sullicorc  ad  salutom,  nec  re- 
quiri  bona  opcra.  Verum  respondeo ,  Scnsus 


650  COMMFNTAniA  IN  MARCUM.  Cap.  XVT, 

Chrl«il  est,  utroctc  annotonmt  Euiliyni. ,  Theo- 


phylactus  et  alii  :  Qui  crediderit ,  elc.  q.  cL  Qui 
credendo  in  Christum,  ejiisque  baptismum  sus- 
cipiendo,  i  peccalis  ahlulus,  et  gratia  Dei  im- 
butus  ,  sanctificatus  fuerit  ,  hic  salvus  erit , 
«ubaudi ,  si  ila  moriatur,  si  in  isto  siatu  gratiae 
et  sanciitatis  decedat ,  si  gratiam  Dei  usque  ad 
mortem  retineat,  nec  per  peccatum  aliquod  de- 
perdat.  Retinere  autem  gratiam  hanc  baptizatus 
nequit ,  si  bona  opera  non  faciat  quoj  lex  Chrisli 
pra'cipit.  Adde  ,  nomine  credulitatis  ,  sive  fidei 
et  baptismi,  velut  principiorum  maxime  neces- 
sariorum,  et  quae  initio  Ecclesiae  maxime  Gen- 
lilibus  inculcari  debebant,  subintelligi  reliqua 
omnia  inde  consequeniia ,  ac  in  eis  velut  in  ra- 
dice  latentia ,  uti  sunt  spes ,  charitas ,  bona 
opera,  etc.  uii  fuse  ostendi  prooemioin  S.  Pau- 
lum.  Vide  S.  August.  lib.  de  Fide  et  Operibus. 

Secundo,  Anabaptisiaj  ex  hac  Christi  gnome 
infcruntnon  essebaptizandos  parvulos ,  eo  quod 
credere  nequeant.  Sed  respondeo  ,  Chrislum 
loqui  de  adultis  :  hi  enim  soli  crederc  possunt ; 
etadultos  solos  omnia  praecedentia  Christi  verba 
denoiant.  Parvulos  enim  esse  baptizandos  liquet 
ex  perpetua  traditione,  et  praxi  Ecclesioe ,  ac  ex 
illo  Joan.  3.  5.  Amen  ,  amen  dico  vobis  ,  nisi  qids 
renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  sanclo ,  non  po- 
test  introirc  in  7-egnum  Dei. 

Addit  S.  August.  id(|ue  variislocis  iterat,  haiC 
verba  Christi  ad  parvulosquoque  suo  modo  per- 
tinere,  eo  quod  illi  sicut  aliena  voluntate  Adai 
peccaverunt,  et  peccatum  originale  contraxe- 
runt,  sic  pariter  aliena  fide  Ecclesia;,  et  paren- 
tum  vel  offerentium  credaut. 

Tertio  ,  Calvinislae  ex  hisce  Christi  verbis 
colligunt,  baptismuni  non  esse  ad  salutem  ne- 
cessarium  ,  sed  sufficere  solam  fidem;  quia  de 
ea  sola ,  inquiunt,  Christus  suhjicil  :  Qui  vero 
non  credidei'it ,  condeinnabitar.  l\esp.  Sub  t6  cre- 
diderit ,  id  est,  sub  fide,  intelligi  bapiismum , 
qui  est  sacramentum  fidei ,  et  celera  omnia  quae 
ex  fide  nascuntur  et  sequuntur,  uii  paulo  ante 
dixi.  Marcus  enim  breviiaii  studens,  ex  iis  quae 
immediale  ante  dixeral,  lectori  relinquit  subin- 
telligendum  t6  aut  non  fuerit  baptizatus  :  alioqui 
enim  non  constat  aniitliesis,  estquc  niutila  et 
imperfecia  :  ut  enim  perfecia  sit,  sic  dicendum  : 
Qui  credidcrit,  et  baptizatas  fucrit ,  salous  erit  : 
quivero  non  crcdiderit ,  aut  non  fucrit  baptizatus, 
condemnabitur.  Nam  bapiismum  requiri  ad  sa- 
lutem,  patet  ex  verbis  Christi  Joan.  3.  5.  jani 
citatis. 

18.  SEnPENTES  TOLLENT.  ]  Ex  locis  qua;  illi  in- 
festabant,  ct,  ut  ait  Euthyni. ,  delabunt ,  occidenl, 
aut  etiam  ininanibus  absquc  periculo  tenebunt , 
uti  Paulus  tenuit  viperam,  Aclor.  28,  v.  3.  et  seq. 
UndeArabic.  \evW\.toUent  manibus  suis  serpentes. 

Et  SI  MOUTIFERUM   QUID  BIBERINT  ,    KON  EIS  NO- 


CF.iuT.  ]  Ut  bibant  venenum  ilUTcsi,  uti  AposloU 
et  Sancti  plures  fecerunt. 

SUPER  /!2GnO»  MANUS   IMPONENT,    ET  BENE  HABE- 

BUNT.  J  Nota,  haec  signa  fuisse  necessaria  in  pri- 
miliva  Ecclesia  ,  ad  probandam  et  firmandam 
Christi  fidern  ;  unde  tunc  omnes  fere  Christiani 
faciebanl  miracula,  sakem  aliqua,  v.  g.  ut  da;- 
rnoncs  ab  energumenis  depellerent  ,  ut  patet 
ex  Justino  Dialog.  contra  Tryphon.,  Tertull.  in 
Apolog.,  Lactantio,  et  aliis  :  plerique  etiam  in 
Baptismo  lunc  accipiebant  donuai  linguarum  , 
ut  palot  Actor.  10.  v.  /^G.  et  cap.  19.  v.  6. 

Mystice,  S.  Hernardus  ,  serm.  1.  de  Ascens. 
Primuvi,  inquit,  opus  fidei  per  dilectionem  ope- 
rantis  ,  cordis  compunctio  est,  in  qua  sine  dubio 
ejiciuntur  damonia  ,  cum  cradicantur  e  corde 
peccata.  Exinde  qui  in  Cliristum  credunt,  linguis 
loquuntur  novis  ,  cumjam  rccedunt  vetera  de  ore 
eorum,  nec  de  cetero  vetusla  protoparentum  lin- 
gua  loquuntuv  ,  declinantium  in  vcrba  malitits  ad 
excusandas  excusuliones  in  peccutis :  ubi  vero  com- 
punctione  cordis  ,  et  oris  confessione  priora  sunt 
deleta  peccata  ,  ne  recidivam  paliantur ,  et  jam 
sint  posteriora  pejora  prioribus  ,  serpentes  tollant 
necesseest,  id  est,  ut  venenatas  suggestiones  extin- 
guant,  elc.  Si  viortiferum  quid  biberint ,  non  eis 
nocebit ,  id  est  ,  cum  senserint  stimulos  concu- 
piscentiae,  nolent  consentire.  Super  a;gros  ma- 
nus  imponent  ,  et  bene  habebunt ,  id  est,  a^gras 
aiTectiones  bonis  operibus  opericnt ,  et  lioc  reme- 
dio  curabuntur. 

Pauloaliter  S.  Gregorius  homil.  29.  in  Evang. 
Fideles  quique,  ait ,  qui  Jam  vilce  veteris  scecuta- 
ria  verba  derelinquunt ,  sancta  autem  mysteria 
insonant ,  condiloris  sui  laudes  et  potcntiam  quan- 
tum  prwoalent ,  narrant ,  quid  aliud  faciunt ,  nisi 
novis  linguis  loquuntur  ?  qui  dum  bonis  suis  exlior- 
talionibus  malitiam  de  alienis  cordibus  auferunt , 
serpentes  tollunl ;  et  dum  pestiferas  suasioncs  au- 
diunt ,  sed  tamen  operationeni  pravam  minime 
pertraliuntur,  moriiferum  quidem  est  quod  bibunt, 
sed  non  eis  noccbit.  Qui  quoties  proximos  suos  in 
bono  opere  infirmari  conspiciunt ,  dum  cis  tolavir- 
tute  concurrunt,  ct  exemplo  sua;  operationis  iilo- 
rum  vitam  roborant ,  qui  in  propria  actione  titu- 
bant ;  qaid  aliud  faciunt ,  nisi  siipcr  (tg7'0s  manus 
imponunt ,  ut  bene  habcant?  Quoi  nimirtim  mira- 
cula  tanto  majora  sunt ,  quanto  spiritolia :  tanto 
majora  sunt ,  quanto  per  hcec  non  corpora  ,  scd 
animcB  suscilantur. 

19.  AssuwPTUs  EST  !N  COELUM.]  A  sua  divlnltato 
modiantc  dote  agilitatis,  ab  ea  corpori  indita  , 
qtiadragesimadic  ii  rcsurrectione,  puta  in  festo 
Asceiisionis.  De  ascensione  Clirisli  fuse  egi , 
Act.  1.  vers.  9. 

Sedet  a  dextris  Dt;i.  ]  Qua  ratione  sedeat, 
multis  explicui,  Coloss.  3.  v.  1. 


O  regnum  beatitudinis  sempiternac,  ubi  juventus  nunquam  senescit,  ubi  clecor  nunquam 
pallescit,  ubi  araor  niuujuam  tepescit,  uhi  sanitas  nunqttam  marcescit,  ubi  gaudium 
nunquam  decrcscit,  ubi  vita  tcrminum  iicstit!  (S.  August.  in  Soliloq.  cap.  35.) 


CORNELIUS  A  LAPIDE. 


COMMENTARII 


IN 


S.  LUCE 

EVANGELIUM. 


".  -A 


COMMENTARIUS 


IN 


EVANGELIUM  S.  LUC.E 


SANCTUM  JESU  CIIRISTI  EVANGELIUM 

SECUNDUM   LUCAM. 


,^v^/l0C  est,  saiicla  Hisloria  Evan- 
!i,('lica  clc  diclis  cl  lactis  Jesu, 
a  Luca  (lcjciii^ta.  Arabicus  : 
,7/4  numine  luilris,  el  Filii,  et 
Spirilas  sancti ,  Dei  iinius  , 
licangciiam  Vatris  excelicntis, 
Lacd'  EvangclisKe.  Aj)crtio 
Ecangclii  gloriosi.  Syrus  :  In 
nouiine  Domini  Deique  nostri 
Jeschaa  Mescliicho,  sigillamas  Evangelium,  sacro- 
sanctiunnunlium  Lactv  Evangelisl(V,qaod  tocatus 
cst ,  cl  annuntiavit  lonice  (  grcecc  )  in  Aiexan- 
dria  magna.  fix  hac  divcrsitale  liquel,  quod 
hic  tiJulus,  sive  htec  inscriplio  huic  Evangelio 
pra^n.xa  sit,  non  a  Luca,  sed  ab  Ecclesia,  quifi 
ila  pariter  inscripsit  aljud  Evangelium  sticun- 
duni  Mallliceum,  aliud  secunduni  Joajin.,  aliud 
secunduni  Marcum  ;  imo  quoad  rulem  frus- 
Ira  addita  fuisset  ab  ipso  Luca,  nisi  Kcclesia 
iliam  illius  genuinam  esse,  non  supposititiam 
deciarasselet  tiadidissel,  «luod  Nota  pro  Tradi- 
lionibuscoiitraliifieticos.  Cur  eniniEvangelium 
Luc;e  inseriptum,  liaiiendum  sil  verum  ij)sius 
Lucce;  l^vangelium  autem  Matthice  et  Thomte 
inscriptuin,  non  sit  luil)endum  i|)sius  Mallhice 
et  Thomce  ;  rursum  cur  Evangelium  Luciepotiu» 
sil  canonicum,  quam  ApeUisaut  nasiiidis  Evan- 
pclium,  alia  ratio  reddi  non  potest,  quam  pro- 
hatio,  declaratio  el  tradliio  Ecclesia' :  iion  enim 
hoc  ideo,  quod  in  sacris  hlleris  scriptum  sit,  sed 
quia  ab  Ecclesia  iia  Iraditum  est,  credimus  : 
V.  g.  non  credimus  hocessc  EvajigeliuniLucai, 
esseque  canonicum,  quia  id  ipsiun  scrii)sii 
Lucas;  sed  quia  id  tradit  et  docel  Ecclesia  : 
licet  enim  isli  Evangclio,  uti  etaliis,  sua  cons- 
tel  auctoritas,  tamcn  illa  nobis  non  li(iuel  nisi 
ex  declaratione  Ecclesice.  Idcm  ii  paridiceniliim 
<'st  de  sensu  Scripturoe.  Sensus  euidi  Sciiptcr^ie 
genuinus  non  est  is,  qui  mihi  aui.  iil;i  videiur 
esse  laiis  ( sic  tMiim  ineertus  et  dubius  t-sset ; 
nlium  cnim  sensum  alV(!rt  Calvinus,  aiiuin  Lu- 
Iherus,  alium  alii).  scd  is  queiu  do..(i  et  iradit 
Ecciesia,  cujus  sicul  est  iradere,  (iu;e  sit  vera 
S.  Scriptiira^ita  est  et  tradere(|uis  illius  germa- 
nus  sil  sensus.  S.  Scriptura  enim  noii  incortice 
litlerarum  aut  veri)orum,sed  in  g(  nuino  eoriini 
seusii  consistit.  li;i  TridLiit.  sess.  Zj.  et  pa^sini 
Patres,ac  nominaiiin  Teriulliiin.  lib, .',.  ronlra 
Marcion.  cap.  5.  Videdicta  Matlh.  1.  vi'rs.  L 

NolaV^rimo,  ALitilKeus  primiis  iii  Jud;ca  lle- 
lirreis  scripsii  Evaiigcliuin  hebraice. :  secundus 
Marcus  in  Italia  Romanis  gruecc  ct  hitine  :  tor- 


liiis  Lucas  GnTcis  in  Grjecia  graece  :  quarius 
Joannes  graece  :  sed  Lucas  clegantius  ,  ulpote 
grsece  apprime  peritus.  Audi  S.  llier.  epist.  103. 
ad  Paulinum  :  Mattiiceus,  Marcas,  Lucus,  el 
Joannes,  quadriga  Domini  et  veram  Cherabivi, 
quod  interprelatur  scientiie  vialtitudo  ;  per  totum 
corpus  oculati  sunt ,  scintiilce  emicant ,  discarrunt 
falgura,  pedcs  halient  rectos  et  insublime  lcnden- 
tes ,  terga  pennata ,  et  abique  volitantia.  Tenent 
se  viutuo  sibiijue  pcrplexi  sunt ,  el  quasi  rota  in 
rota  volvuntur,  et  pergunt  quocumque  cos  ]latus 
sancti  Spiritus  perdaxerit. 

Porro  intcr  ([uatuor  Cherubinornmfacics,  sive 
efrigies,  terlia  bovis  iribuitur  Lucae  ;  lum  quia 
ipse  incipil  a  sac«n'dolioZachar)ie,  ciijus  praeci- 
pua  viclima  erat  bos  ,  lum  quia  ipse  bovis  labo- 
res  in  Evangelio  subiit,  ac  crucis  mortificatio- 
niunjugiter  in  suo  corpore  pro  Christi  nominis 
honore  portavit,  uti  de  eo  canit  Ecciesia.  Vide 
dicta  Apoc.  h.  7.  et  Ezech.  L  iO. 

NolaSccundo,  Lucam  scripsisse  Evangelium 
contra  quosdam  oscitantes,  imperitos,.  forie 
eiiam  falsos  Evangelislas,  qui  in  Syria  vel  Grae- 
cia  Evangelium  iinperfecte ,  forte  eiiam  menda- 
citcr  conscripserant,  ut  ipse  Lucas  initio  Pro- 
a-mii  sui  insinuat.  Ita  Origen.  S.  Ambr.  Theoph. 
hic,  etS.  Epiph.  haeres.  51.  (|ui  lainen  cum  ad- 
dil,  Lucam  scripsisse  contra  Cerintlmm  et  Me- 
rintmn,  non  videtiir  diccrc  verum  :  nam  hiduo, 
;eque  ac  Ikisilides,  posteiiores  et  juniores  fuere 
Luca,  ut  satis  coUigilur  e.\  Euseb.  lib.  3.  Hist. 
c;ip.  "ol.  Verisimilius  Theopliyl.  ctBedacensent , 
Liicam  scripsisscsuum  E\angelium  contra  apo- 
crypha  aliorum  Evangelia,  qualia  fuere  qua; 
nomine  Thomac,  Matthiic  el  Apostolorum  duo- 
decim  circumferebanlur. 

Noia  Tcrtio,  hucam  non  fuisse  ex  septuaginta 
duobus  Christi  discipulis,  uli  ex  Origene  opi- 
nantur  Euthymius,  et  S.  Greg.  pnefat.  in  .lol) 
cap.  1.  nec  enim  Liicas  vidit  Christum  incarrie. 
sed  (pue  a  Paulo  et  Apostolis  audisil  de  (.bristi» 
consciipsit ,  ut  ipse  ait  e;ip.  L  vers.  2.  Lndc 
passim  Patres  Lucain  vocanl  discipulum  Apos- 
tolorum  ;  ac  nominaiim  P;iuli  comes  assiciuiis 
fiiit  Luc;is.  Ila  S.  llicr.  iii  cap.'65.  Isaise,  et  Pra'- 
fal.  in  Malth.  ub;  sic  ;iit  :  Tcrtias  (Evangelista) 
Lacas  mcdicus ,  nalion'^  Syrus,  Anliochcnsis,  cuju.^ 
laus  in  EvLingelio,  qai  ct  ipsc  discipulus  Aposioti 
Pauii ,  in  AchaiiC  Uccoti^eqac  partibus  volianen 
condidit ,  quccdam  allias  rrpotcns,  rt  al  ipse  in 
proa^mio  ronfitctur,  oiiUitamagis  qaam  uisiides- 
cribcns.  Idem  Iradil  Ireiucus  lib.  1.  20.  et  Theod. 


624  COMMENTARIA 

Praefaiion.  in  Vitas  SS.  Patrum,  Barouius,  ct 
iilii.  Imo  TorliiU.  lib.  l\.  conlra  Marcion.  cap.  5. 
Evangfliinn  lioc  non  tani  Luciu  quamPauliesse 
censcl,  quod  cx  Pauli  orc  illud  scripseritLucas, 
^icut  Marcus  ex  ore  Petri  :  sic  enim  ail :  Licet 
rl  Miircus  quod  cdidit ,  Pelri  a/firnielur,  cujus 
in(C7-iJres  Marcus.  Narn  ct  Luca;  Digestum  (Evan- 
f^eliuni )  Vaulo  ascribere  solcnt  :  citpit  magistro~ 
ruiu  videri,  quiv  discipuli  promalgarint. 

Porro  S.  Hieron.  docet  Lucam  in  Evangeliis 
ei  Aclis  agcre  medicum  animarum,  sicut  prius 
egeratcorporum:  sic  cnim  aii  ep.  103.  ad  Pauli- 
num  :  Si  novcrimus  scriplorcm  eorum  esse  Lucam 
medicum,  cujus  taus  cst  in  Evangclio;  animad- 
vertemus  paritcr  omnia  vcrba  illius  animcc  lan- 
guentis  esse  medicinam.  Ideminepist.  adPhilom. 
Lucas  vicdicus  EvangeUum  et  Aclus  Aposlolorum 
Ecclesiis  dereiinquens ,  quomodo  Apostolide pisca- 
toribus  piscium,  piscatores  liominum  facti  sant  : 
ita  de  viedico  corporum,  in  medicum  est  versas 
aniviarum.  Cujus  liber  quotiescumque  legitur  in 
Ecclesiis,  toties  cjus  medicinanon  cessat. 

Nota  Quarlo,  Baronius  censet  Lucam  scrip- 
sisse  in  comiialu  Pauli,  anno  Clirisli  68.  ex  eo 
quod  S.  Hieron.  dicatLucam  scripsisseinAchaia 
el  Boeotia,  uJ)i  illo  anno  (;rat  Paulus.  Alii  tamen 
citius  a  Luca  scripLuni  Evangelium  autumant, 
idquo  omnino  diceiulum  est,  si  assentiamur 
S.  Hieron.  lib.  de  Script.  Eccles.  in  Luca;  Ter- 
tulliano  lib.  U.  contra  Marcion.  cap.  5.  Primasio, 
Anselmo  et  aliis  in  2.  Corinlh.  8.  v.  18.  Paulum 
ibidcm  per  fratrem  cujus  laus  est  in  Evangelio, 
intelligereLucam,  quod  et  diserte  asseritS.  Jg- 
natius,  S.  Lucse  concivis  et  quasi  coaetaneus, 
qui  sic  scribit  ad  Ephesios  :  Ut  testatur  Lucas  , 
cujus  lausest  in  Evangelio.  Nam  epist.  2.  ad  Cor. 
a  Paulo  scripta  est  anno  Christi  58.  quare  si  tum 
laus  Lucae  erat  in  Evangelio,  necessum  cst  di- 
cere  illud  jam  anie  fuisse  evulgatum.  Ouocirca 
Kuthymius,  et  Ti)eoph.  proocmio  in  Lucam, 
aiunt  Lucani  scripsis,se  15.  annis.  post  Ascen- 
»iionem  Chrisii;  pula  anno  Christi  /»9.  Sed  lunc 
Lucas  necdum  adhreseral  ['aulo  :  ei  enini  adhce- 
.>it  Troade,  aiino  Clirisii  51.  uli  ex  Aclis  Apos- 
lolorum  cap.  16.  10.  recte  colligit  Baw)nius.  Vi- 
delur  ergo  Lucas  scripsisse  EvangeliLim  post 
anuum  Ghrisliol.  sed  ali.'(uot  annis  ante  annum 
Chrisli  58.  illo  enim  jain  vulgatum  erat  et 
celebre,  nt  ;iii  Paulus. 

Nota  Quinto.  Luc.  postquam  adhcEsit  S.  Pau!o, 
aliquot  annis  ahfuitabeo,  alioamandalus  ( uti 
ostcndi  Aclor.  l(j.  vers.  10.  )usquedum  Paiilus 
perambulando  varias  regiones  rediit  in  Crx- 
'••iam  navigatiirus  in  Syriam,  indeque  Roniam, 
Actor.  'iO.  o.  liinc  enin»  Paulus  inler  aliossocios 
imjus  itineris,  qui  illo  versu  nominantur,  as- 
sumpsit  et  Lucam,  uli  ibi  significat  Lucas 
vers.  5.  ct  15.  iiide  ergo  Lucas  assiduiis  fuit 
comes  S.  I'aiili,  usque  ad  prinia  vincula,  qu.ns 
Paulus  l\o;na;  subiit  aiiiio  Neronis  sociindo  : 
quare  ibi  Lucas  rmit  Acla  Ai)Ostolorum  ,  pr;eser- 
lim  Pauli.  Iiidc  leste  S.  Epipiianio  Lr.cas  disce- 
dens  ii  Paiilo  adliuc  vir.cio  profectus  in  Dahna- 
tiam,  G;illiani,  llaiiam,  .Macedoniam,  ubiquc 
proedicavitEvangcliuin,  ac  taiulem  apudPalaras 
urbem  Achaiae  anrio  atlalis  8.'4.  iilusl:-!  martyrio 
coronaliis  iii  cado>  ;ibiit,  anno  Ciirisli  61.  Nc- 
ronis  5.  S.  Poiii  lUwnii;  sedenlis  anno  17.  uti  ex 
S.  Nazian/..,  Patilin.,  Gaudcnt. ,  Clyca,  Niceph. 
«tahs  doceiBaron.  anno  Christijam  dicto. 
Denifiuo  quis,  qualis,  quantiis  fueritLiicas, 


IN  LUCAM. 

fusc  declaravi  prooemio  in  Acia  Apostolorum  in 
eorum  argumento,  ubi  dixi  Lucam  eumdem 
videricumLucio,  quemPaulus  suumcognatum 
vocat  Rom.  16.  v.  21.  Idem  lamen  diversus  vi- 
d(!tura  Lticio  Cyrenensi,  de  quo  Actor.  13.  Nam 
Luc.  fuit  Antiochensis,  non  Cyrenensis.  Hursus 
Martyrologium  homan.  die  22.  Aprilis  ait  Lu- 
cium  hunc  fuisse  e  primis  Christi  discipulis, 
quod  Lucae  non  convenit. 

Nola  Sexto.  Causa  cur  postMaltlieeum  et  Mar- 
cum  Lucas  scripserit  evangelium  fuil  duplex  : 
Prior,  ut  confutaret  pseudo-cvangelistas  in 
Syria  et  Graecia  jam  suJjorienles,  uti  dixi  not.  2. 
Posterior,  quod  ipse  destinarit  prosequi  el 
scribcre  dicta  et  facta  Christi  ab  aliis  Evange- 
lislis  praetermissa,  ac  pra^scrlim  cjus  infanliam 
el  pueriliam,  ejusque  praecursoris  JoannisBap- 
list;c  annuntiationem,  conceplionem,  nalivita- 
tem,  praesepe,  fascias  ,  pastores  ,  circumcisio- 
nem,  prsesentationem  in  templo,  inventioueia 
inier  dociores  ;  S.  Magdalenae,  Zaclioci,  el  unius 
e  duobus  in  crucc  latronibus  conversionem, 
apparitionem  Christi  factam  duobus  discipuli» 
inEmmaus,  parabolas  Phariscei  etPublicani, 
Samaritani,  ovis  errantis,  drachmo;  perditae, 
filii  prodigi,  Lazari,  et  divitis  epulonis,  etsimi- 
lium,  quce  Chrisli  misericordiam  et  pietatemin 
peccatores  etmiseros  commendant.  Vide  S.  Ire- 
nicumlib.  3.  c.  1Z|.  singula  recensentem.  Adhaec 
Lucas  i)Ienius  quam  ceteri  enarrat  passionem, 
resurreclionem  ct  ascensionem  Cliristi. 

Denique  B.  Petrus  Damiani  serm.  de  S.  Mat- 
Ihaeo  :  Lucas,  ait,  propriam  modum  et  ordinem 
tencl,  dum  sacerdolalem  Domini  stirpem  describit, 
atqae  pcrsonam ,  et  sic  per  totamslyli  sui  seriem 
in  liac  intentione  perdurat,  at  diversa  circa  tem~ 
plum  el  saccrdotes  usque  ad  linem  Evangelii  non 
omiltat,  etc.  Mediator  quippe  Dei  et  liominum 
secundurn  hunianam  naluram ,  unus  idemque  rex 
r.sse  voiuit  et  sacerdos,  ut  per  vircs  nos  regalis 
apicis  rcgerct,  et  pcr  sacerdolis  oljicium  expiaret. 
liie  siquidem  ducc  persome  in  figura  Chrisli  spc- 
cialiter  sant  ci  Palribus  commendatce ;  cui  princi- 
pcUiter  ac  singaiari  prctrogativa  dedit  Deus  sedem 
Duvid  patris  cjus  ,  ul  rcgni  ejus  non  esset  finis,  et 
at  Saccrdos  esset  sccunduviordinemMeLchisedech. 

Rursus  S.  Aiis«'lm.  in  c.  h.  adColos.  duas  habei 
raliones,  ciir  Liic.  plusquam  alii  deChrisiimise- 
ricordia  !o(|uatur.  Lna  est  :  Lucas,  a\l ,  primo 
fuit  mrdicus  corporum,  deinde  conversus  adChris- 
lum  factus  est  viedicus  animaruvi.  Inde  cst  quod 
pliis  quam  aiii  EvangclisKe  loquatur  de  miscricor- 
cliis  licdemptoris ,  ptr  qiias  languores  peccalorum 
ab  animabus  peliuntur.  Secundam  ralionem  his 
verbis  decl;ir;it :  Et  sacerdolis  personam  in  Cliristo 
dcscribit,  intervenunlis  pro peccatis  totius  viundL 

Denium  visiuti  (|(iini|ue  privilegia  S.  Liicaj 
concessa,  recen.sel  nosler  Joan.  de  la  Haye,  in 
appaiiitu  Eviiii;^'.  c.  6,s.  ubi  inter  alia  ex  S.  Hier. 
I!(;da  et  Adone  ir.idil  S.  Lucam  peccatum  mor- 
lale  nimquani  coininisisse,  et  tamcn  ausleram 
in  nioriiiicaiione  cijniinua  egisse  vitam  :  item 
S.  Liicam  pcrpriuo  virginiiatem  conservasse, 
idcoque  B.  Virgini  fuisse  dilcctum  prac  cetcris. 

Commcntaii  sunlin  LiHMin  p(.'Ciiliaritcr  sanc- 
tiis  Anibrosius  ei  'JMitis  r.ostrensis.  Tertullian. 
eliam  lolo  lii)ro  conlra  Marcionem  ,  qui  Evange- 
lium  Lucae,  svA  adiiltcialum,  sunm  esse  dicti- 
lahat,  multaex  eo  perlraclatetexplicat.  Scripsil 
quoque  fnse  et  cxacte  in  prima  duodecim  Lucje 
capita  Cardinulis  Tolelus. 


COMMENTAP.IA  IN  LUCAM.  Cap.  I.  025 

CAPUT  PRIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PriMO,  LUCAS    HIC   DESCRIBIT   CONCEPTUM    JoANNIS   BAPTISTiE,  NUNTIANTE  ARCnANGELO 

Gabriele;  deinde  Curisti  ex  Spiritu  Sancto  v.  2G.  Secundo,  B.  Mxuije  visita- 

TIONEM  ET  SALUTATIONEM  ElISABETII^,  PER  QUAM  JoANNES  IN  UTERO  MATRIS  GAUDIO 

ExiLiiT,  Elisabeth  JPROPHETAVIT,  B.  Maria  cecinit  Magnificat.  Tertio  ,  V.  Sy. 

NATIVITATEM  S.  JoANNIS,  IN  QUA  ZaCHARIAS  PATER  MUTUS  LOQUELAM  RECEPIT,  AC  CE- 
CINIT  :  BeNEDICTUS  DoMINUS  DeUsIsRAEL,  ETC.  IN   QUO  MULTA  ET  MAGNA  DtCHillSTO 

ET  Joanne  prophetavit. 

'tjoniam  quidem  multl  conati  sunt  ordiiiare  narrationem,quae  in  nobis 
iCompletiE  sunt  ,  rerum  :  2.  sicut  tradiderunt  nobis,  qui  ab  initio  ipsi 
viderunt,  et  ministri  fuerunt  sermonis  :  3.visum  est  et  mibi  assecuto, 
omnia  a  principio  diUgenler^ex  orcbne  tibi  scribere,  optimeTlicopbile, 
,V.  ut  cognoscas  eorum  verborum,  de  quibus  eruditus  es,  veritatem. 
5.  Fuit  in  diebus  Herodis,  regisJudaeae,  sacerdos  quidam  nomineZacba- 
rias,  de  vice  Abia,  et  uxor  ilbus  de  fdiabus  Aaron,  et  nomen  ejus 
Ebsabeth.  6.  Erant  autem  justi  ambo  ante  Deum,  incedentes  in  omnibus  mandatis  ,  et 
justificationibus  Domini  sine  querela ;  '7.  et  non  erat  ilbs  fiilus,  eo  quod  esset  Elisabeth 
slcriUs,  et  ambo  processissent  in  diebus  siiis.  8.  Factum  est  autem,  cum  sacerdolio  fun- 
geretur,  in  ordine  vicis  suae,  anteDeum,  9,  secundum  consuctudinem  sacerdotii,  sorte 
cxiit  ut  incensum  poneret,  ingressus  in  temphim  Domini  :  10.  et  omnis  multitudo  populi 
«•rat  orans  foris  hora  incensi.  11.  Apparuit  autem  ilh  angelus  Domini,  stans  a  dextris 
aharis  incensi.  12.  Et  Zacharias  turbatus  est  videns,  et  timor  irruit  super  eum.  i3.  Ait 
autem  ad  illum  angehis  :  Ne  timeas,  Zacharia  ,  quoniam  exaudita  est  deprecatio  tua  :  et 
uxor  tua  Ehsabeth  pariet  tibi  fdium,  et  vocabis  nomen  ejus  Joannem.  i/j.Et  erit  gaudium 
tibi,  et  exuhatio ,  et  muhi  in  nativitate  e|us  gaudebunt  :  i5.  erit  enim  magnus  coram 
Domino  :  et  vinum  et  siceram  nou  bil)et,  el  Spiritu  Sancto  replebitur  adhuc  ex  ulero 
uiatris  suae  :  16.  et  muUos  filiorum  Isracl  couvertet  ad  Dominum  Deum  ipsorum  :  17.  et 
ipse  proecedet  ante  ilhim  in  spiritu  et  virtute  Eiiae  :  ut  convertat  corda  patrum  in  fihos,  et 
incredulos  ad  prudeutiam  justorum,  j)ararc  Domino  plebem  perfectam.  18.  Et  dixit 
Zachariasadangehun:Unde  hoc  sciam  ?ego  enim  sum  senex,etuxormeaprocessit  indiebus 
suis.  19.  Et  respondeus  angehis  dixit  ei  :  Ego  sumGabriel ,  qui  asto  ante  Deum  •"  et  missus 
sum  loqui  ad  tejCtha-c  tibi  evangelizare.  20.  Et  ecce  eris  tacens,et  non  poteris  loqui 
Msque  in  diem  quo  luec  fiant,  pro  eo  quod  noii  credidisti  verbis  meis,  (jutc  implcbuntur  iu 
•tempore  suo.  21.  Et  erat  plebs  expectans  Zachariam  :  et  mirabantur  quod  tardarct  ipsc 
io  teinplo,  22.  Egressus  autem  non  poterat  Ipcjui  ad  illos,  et  cognoverunt  (|uoTl  visionem 
vidisset  in  templo.  Et  ipse  erat  innuens  illis,  et  permansit  mutus.  23.  Et  factum  est,  ut 
impleti  sunt  dies  officii  ejus,  abiit  in  donumi  suam  :  24.  post  hos  autem  dies  concepit 
J'Jisabeth  uxor  ejus,  et  occultabat  se  mcnsibus  quinque,  dicens  :  25.  Quia  sic  fecit  mihi 
J)()minus  in  diebus,  quibus  rcspexit  auici  re  opprobrium  meum  inter  homines.  16.  In 
mense  autem  sexto,missus  est  angclus  Gabricl  a  Deo  iu  civitatem  (ialila??e,  cui  nomen 
Nazareth  ,  ij.  ad  Virginem  desponsatam  viro,cui  nomcn  erat  Joseph,  de  domo  David, 
et  nomen  virginis  Maria.  28.  £t  ingrcssus  angelus  ad  eam,  dixit  :  Ave,gratia  plona  : 
Domiuus  tecum  :  bcncdicta  tu  in  muliciibus.  29. Quae  cum  audissct,turbata  est  in  sermonc 
cjus,  et  cogitabat  qualis  esset  ista  salutalio.  'io.  Et  ait  angclus  ei  :  Ne  timcas,  Maria, 
invenisti  enim  gratiam  apud  Deum  :  3i.  cccc  coucipies  in  utero,  et  parics  filium,  et  vo- 
cabis  nomen  ejus  Jesum.  32.  Hic  erit  maguus,  et  Filius  Altissimi  vocabitur,  et  dabit  illi 
Dominus  Deus  sedein  David  patris  cjus  :  et  regnabit  iu  doino  Jacob  in  Kternum,  33.  et 
rrgni  ejus  non  erit  finis.  3'i.  Dixit  autem  Maria  ad  angclum  :  Quomodo  fict  istud,qu()- 

COU.NEI..    A    I.APlUi:.      TUM.    MII.  70 


n^'3  COMMET^TAIUA  IN  LUCAM    Cap.  I. 

niain  viruiii  uon  coguosco  ?  li,l  resjjoiKleii.s  aiigelus,  clixit  ei  :  Spii-itus  saiicius  suj)crvffn:.ot 

m  te,  et   virlus  Altissimi   obunibrabit   tihi.  Ideoque  et  quod  nasoetur  ex  tc  Sanctuni, 

vocabitur  Filius  Dei.  36.  Et  ecce  Elisabetb  cognata  tua,  et  ipsa  conccpit  filium  in  sencc- 

tute  sua  :  et  bic  niensis  sextus  est  ilU  ,  quoe  vocatur  stcribs  :  Sy.  quia  non  erit  impossibile 

apud   Dcum  omne  vcrbum.  38.   Dixit  aut.em  Maria  :    Ecce  ancilla  Domini,  fiat  mibi 

secunduni  vcrbum  tuuni.  Et  (bscessit  ab  illa  angebis.  3^.  Exurgens  autem  Maria  in  diebus 

ilbs  abiit  in  montana  cum  festinatione  in  civitatem  Juda  :  /jo.et  intravit  in  domum  Zacba- 

riae,  ct  sabitavit  Ebsabeth  ^r.Et  factum  est,  ut  audivit  salutationem  Mariae  Ebsabetb, 

exultavit  infans  in  ulero  ejns,et  repleta  est  Spiritu  Sancto  Elisabetb  :  /ju.  et  exclamavit 

voce  magua,  et  dixit  :  Benedicta  tu  inter  mulieres,  et  benedictus  fructus  venlris  tui. 

43.  Et  unde  boc  mibi  ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me?  44-  ^ccc  enim  ut  facta  est  vox 

salutationis  tuae  in  nuribus  mcis,  exultavit  in  gaiidio  infans  in  ulero  meo.  45.  Etbeata, 

(fuae  credidisti ,  quoniam  perficientur  ea  ,  qua3  dicta  sunt  tibi  a  Domiiio.  l[6.  Et  ait  Maria  : 

Magnificat  anima  mea  Dominum  :  47.  et  exultavit  spiritus  meus  in  Deo  salutari  meo. 

48.  Quia  respexit  humilitatcm  ancillye  suae  :  ccce  enim  ex  boc  beatam  me  dicent  omnes 

generaliones.  49'  Quia  fecit  mibi  magua  qui  potens  cst  :  et  sanctum  nomen  ejus.  5o.  Et 

raisericordia  ejus  a  progenic  in  progenies  timentfbus  eum.  5i.  Fecit  potentiam  in  bracbio 

suo  :  dispersit  superbos  metitc  cordis   sui.  62.  Deposuit  potentes  de  sede,  et  exaltavit 

bumiles.  53.  Esurientes  implevit  bonis  :  ct  divites  dimisit  inanes.  54-  Suscepit  Israe! 

J3uerum  suum,  recordatus  misericordiae  svx.   55.  Sicut  loculus  est  ad  patres  nostros , 

Abrabam  et  semini  ejus  in  suecula.  56.  Mansit  autem  Maria  cum  illa  quasi  mensibus  tribus: 

et  reversa  est  in  domum  suam.   5n.  Elisabetb  autcm   impletum   est  tenipus  pariendi, 

et  jjcperit  filium.   58.  Et  audierunt  vicini  et  cognati  ejus,quia  magnificavit  Dominus 

misericordiam  suam  cum  illa,et  congratulabantur  ei.  59.  Et  factum  est  in  die  octavo, 

venerunt  circumcidere  jDuerum  ,  et  vocabant  eum  nomine  patris  sui   Zacbariam.  60.  Et 

respondens  mater  ejus,  dixit  :Nequaquam,  sed  vocabitur  Joannes.  6r.  Et  dixcrunt  ad 

illam  :  Quia  nemo  est  in  cognatione  tua,  qui  vocetur  boc  nomine.  62.  Innuebant  autem 

patri  ejus,  quem  vellet  vocari  eum.  63.  Et  postulans  pugillarem  scripsit ,  dicens  :  Joannes 

est  nomen  ejus.  Et  mirati  sunt  universi.  64.  Apertum  est  illico  os  ejus  ,  et  lingua  ejus,   et 

loquebatur  benedicens  Deum.  65.  Et  factus  est  timor  super  omnes  vicinos  eorum  :  et  super 

omnia  montana  Juda^ae  divulgabantur  omnia  verba  baec  :  66.  et  posuerunt  omnes  qui 

audierant  in  corde  suo,  dicentes  :  Quis,  putas,  puer  iste  erit?Et  enim  manus  Domini 

erat  cum  illo.  67.  Elt  Zacharias  pater  ejus  repletus  est  Spiritu  Sancto  :  et  prophetavit , 

dicens  :  68.  Benedictus  Dominus  Deuslsrael,  quia  visitavit  et  fecit  redemptionem  plebis 

suEe  :  69.  Et  erexit  cornu  salutis  uobis ,  in  domo  David  pueri  sui.  70.  Sicut  locutus  est  per 

os  sanctorum,  qui  a  saeculo  sunt,  prophetarum  ejus.  71.  Salutem  ex  inimicis  nostris  ,  et 

de  manu  omnium  qui  oderunt  nos:  72.  Ad  faciendam  misericordiam  cum  patribus  nostris, 

et  memorari  testamenti  sui  sancti.  73.  Jusjurandum ,  quod  juravit  ad  Abraham  patrem 

nostrum  ,  daturum  se  nobis  :  74-  Ut  sine  timore  de  manu  inimicorum  nostrorum  liberati 

serviamus  illi  :  76.  In  sanctitate  et  jusiitia  coram  ipso  ,  omnibus  diebus  nostris.  76.  Et  tu, 

puer,  pro{)heta  Altissimi  vocaberis  :  praeibis  enim  ante  faciem  Domini  parare  vias  ejus  : 

77.  Ad  dandam  scientiam  salutis  plebi  ejus,  in  remissionem  peccatorum  eorum  :  77.  Per 

viscera  misericordiae  Dei  nostri  :  in  quibus  visitavit  nos,  oriens  ex  alto  :  79.  Illuminare 

bis,qui  in  tenebris,  et  in  umbra  mortis  sedent :  ad  dirigendos   pedes  nostros  in   viam 

pacis.  80.  Puer  autem  crescebat ;  et  confortabatur   spiritu  :  et  erat  in  desertis  usque  in 

diem  ostensionis  suae  ad  Israel. 

1.    QuoMAM  QuiDEM  MULTi  coN.\Ti  suxT  oniii  Malihia^,  Thomae  et  aliorum  Apostolorum ,  item 

NMUi;  NARRATiONEM  ,  Qu,«  iN  NOBis  ( Chrisliauis )  Nicodemi ,  Nazar.-corum,  ^gyptiorum,Hehrao- 

C0MPLET.«  suNT,  I5ERUM.  ]  Dc  Cin'isto  ,  Chpistiquc  rum  circumferehantur,  uli  dixi  in  Prooemio. 

Ixclesia,  acChrislianorumorigineacprogressu.  Complet^  sunt.  ]  Graece  Tt£7i/v9po^5y/j//.svwv ,  quaj 

M«/a'.  MaldonatuscensethicdenotariMaltli.-eum  vox  duo  signilicat :  Primo,  impleioe ,  vel  com- 

ei  Marcum  Evangehstas.  Verum  hi  sunt  pauci ,  plelcd  sunt  :  Secundo,  certo  compertce  sunt ,  uti 

nonmuiii,  tautumque  duo.  Quare  Lucas  videtur  vertit  S.  Ambrosius,  Theophyl. ,  Eulhymius  ei 

nic  sugiilarc  Evaugelia  apocrypjia ,  quac  nominc  recenliores  hic.  Unde  Syrus  verlit,  m  qaibus  nos 


COMMENTAr.IA  LN 

cnntenti  acquieomns  ;  Vafabl.  de  cerlo  compertis. 
Audi  S.  Ainl)rosiuin  :  Fnndatus  in  petra ,  ct  qui 
omnern  fidei  sumpserit  plenitudinem  firmamentum- 
(jue  constantico ,  rccte  dicit ,  Qua;  in  nohis  sunt 
rerum. 

2.  SlCUT  TnADlDERU.W  NOBIS  ,  QUl  AB  INITIO 
11>SJ   VIUEUUNT,    KT  MlMSmi   FUEUUNT  SERMONIS.  ] 

Grcecc  clcganlcr  ct  ncrvosc,  «uTOTtTai  /ui  iT.-/ipi-v.i 
■/i.vQij.i-/oi  Toj  /oyoj ,  id  csl,  (jui  fuerunt  oculares  spec- 
talores  ct  ministri  verbi ,  vcl  scrmonis  :  quod, 
1'rimo  ,  dc  Cl^risto  accipias  :  ipsc  cnim  cst  Vcr- 
l)um  Palris  a;lcrni ,  q.  d.  Sicut  Iradidcrunt  nobis 
Apostoli,  (lui  Clirislurn  ipsum  vidcrunt,  illique 
niinisirarunt.  Sccundo  ,  de  communi  scrmone 
<t  pricdicalionc.  q.  d.  Sicut  tradidcrunt  qui  vi- 
(lcrunt  gcsta  Chrisli ,  et  ab  co  missi  miuistra- 
lunt  ipsi  in  scrinonc  ct pruidicalionc  Evangclii, 
;it(iuc,  ut  ait  Titus,  qui  doclrince  quam  Salvator 
proseminaverat  subservierunt.  lloc  cst,  quod  ait 
'.Joanncs  epist.  1.  cap.  1.  v.  1.  Quod  fuit  ab  iniiio  , 
//«0(/  uudivirnus,  quod  vidimus  oculis  nosiris,  quod 
perspeximus ,  et  manus  nostne  contrectaverunt  de 
oerbo  vitoi,  quod,  inquam ,  vidimus  et  audivimus, 
annunliamus  vobis.  Priorcm  sensum  afTcrtS.  Hic- 
ronymus  praefalionc  in  Mattli.  posteriorcm  cc- 
leri,  qui  ct  priorc  planior  ac  simplicior  est,  ctsi 
codem  uterque  landcm  redeat. 

3.  VlSUM  EST  KT  MIIII  ASSECUTO  (  gr.TCC  7ra;3/izo- 

;ou&.jxoTt,  id  csl  assectalo  ct  studiosc  invcstiganti, 
idcoque  asscculo.  Alitcr  Syrus ,  qui  fuerim  ini- 
pense  proximus  illis)  omma  a  principio  DiLifiEN- 
TER,  Ex  onoiNE,  griccc  ,  x'^5'.c,r,i,  id  cst  Primo, 
deinceps;  Secundo,  distincte  ex  ordine ,  scilicet 
ui  Primo  describam  Christi  conceptum,  deinde 
nalivitatcm,  mox  vitam  ,  dcmum  mortem  ct 
i-esurreclioncm ,  tiiu  sckibf.re,  optimi:  (Syrus, 
victoriosissime)  Tiieopuile.  ]  Thcophiius  hic,  acl 
(]ucm  Lucas  scripsit  Evangclium,  dcinde  acta 
Apostoiorum  ,  fuit  vir  nol)ilis  et  priniarius  An- 
liochix' ,  qui  a  S.  Pelro  ad  Christum  convcrsus, 
(loinum  suam  in  Ecclcsiam  consecrari  voluit, 
iu  quaS.  PctrusconvculusChristianorumagcns, 
pi-iinariam  suam  cathcdram  posuit,  uti  narrat 
S.  Clcmens  Uonian.  lib.  10.  Uecogn.  cap.  ult.  Ita 
conjcctat  Baronius ,  scilicet  Lucam  Antioche- 
riummcdicuinclpiclorem,  adThcophilum,quasi 
civem  ctfainiliarcm  suum  hac  scripsissc.  Addit 
Thcopli.  Thco|)hilum  huuc  Lucie  fuisse  discipu- 
lum,  vel  cateciuuuenum  :  S.  Pctrus  cnim  cum 
solus  non  sunicercl  liirbac  adChiisti  fithin  con- 
lluenti ,  multorum  opcra  ulcbalur  ad  eam  calc- 
cbizandam ,  el  crudicndum  lidclcs.  Vidc  dicla 
Aclor.  ca|).  1.  V.  1. 

Porro  Thcophilus  vocatur  Optimus  ,  id  csl 
Optimas,  gr;ec.  y.f.a.-te;oi ,  id  cst  pr.Tstanlissimus, 
cxccllcntissimus ,  qiiod  crat  epithelum  prx\si- 
(lum  ct  magistratuum  ,  ut  Fesii  ,  IVlicis,  elc. 
Vide  dicta  Actor.  23.  v.  2G.  Thcophilus  crgo  hic 
vidctur  fuissc  scnalor,  vel  Pr;escs  Antiochi;c. 
Sic  Trajanus  Inip.  gaudebat  tiiiilo  opiimi  prsc 
ceteris,  licct  magis  honorificis  elogiis. 

U,    DT    COCNOSCAS    ROnUM  VEUDOUUM,    DE   QUIBUS 

tnUDiTUs  es.  veiutatem.]  firicc,  a^^a/tixv,  id  est 
cerlitudincm,  sccuritalem  ,  lirmitatem,  solidi- 
latem.  q.  d.  Ul  cognoscas  ea  qii.-e  dc  Cliristo 
cdoctuses,  esse  certissima,  lirmissima  el  so- 
lidissiuia. 

5.    FUIT  IX    DIEBUS  HERODIS,   REGIS    JUD-K;E,  sa- 


LUCAM.  Cap.  L  G27 

CERDOS  QLIUAM,  NOMINE  ZACHAniAS  ,  DE  VICE  AlMA  : 
ET  UXOR  EJUS  DE  FILIABUS  Aaron  ,    ET  NOMEN  EJIS 

Ei.izabetii.  J  Prsemiltit  Lucas  nomcn  Herodis  , 
liim  ut  designet  tc-mpus  ,  quo  natus  cst  Joannes 
ujquc  ac  Christus  :  sic  enim  in  Faslis  nominc 
Con.suiuin  et  Impcratorum,  res  gest.T  clnatabts 
virorum  illiistrium  consignantur :  tum  ut  indi- 
cet  jam  defecisse  scepiriim  a  Juda  ,  ac  iransla- 
tumesseadHerodemalicnigenam,  ideoquc  ins- 
lan;  tenipns  advcnlus  Messi.'C,  sivi;  Christi  Judseis 
promissi,  juxta  oraculum  Jacob,  rienes.  c.  ^9. 10. 

Fuit  hic  llcrodcs  ojus  nominis  primus,  cete- 
rorum  patcr  et  avus ,  cognomento  Magnus  , 
gentc  Iduniccus,  |)alria  Ascalonita  ,  indolc  tyran- 
niis,  s.Tvitia  infanticida.  Occupavit  ipse  favore 
Ceesaris  et  Romanorum  regnum  Juda-ae  ,  sed 
Christus  ipsum  cjus^pie  posleros  hoc  regno  de- 
jecit,  omnemquc  (>jiis  progcniem  licet  numc- 
rosissimam  intra  centum  annos  ,  teste  Josepho 
lib.  18.  cap.  7-  totam  ,  paucisc.xccptis,  abolevit, 
ac  sibi  omni  jurc  debitum  Israelis  regnum  ,  sed 
spirituale  ct  sancluai  vindicavit. 

Hinc  apposite  vocatus  cst  Herodes.  Uerodcs 
enim  syriace  idem  est ,  quod  draco  ignilus  , 
graece  vcro  idem  quod  her^os  Plalonis ,  vel  priu- 
cipis  infcrni :  P.poii  enim  est  heros,  «c/;j  est  iHuto 
vel  infernas.  Hebraice  denique  Ilerodes  idcm  est 
quod  pelliceus  \(i[  gloriosus ,  ait  S.  Isidor.  lib.  7. 
Etymol.  cap.  10.  Herodes  enim  idcm  est ,  ait 
Pagninus  in  Nomin.  Ilebr.  quod  pcUis  glorijc, 
aiit  pellibus  glorians,  vcl  mons  glorite  sive  ar- 
rogantiai  :  -tn  ror  cnim  esl  pellis  ,  -in  liar , 
mons,  Tin  hod  gloria.  RursumHcrocles,  ail-  Pag- 
ninus  ,  Idem  est  quod  conceptus  iriiurationis  : 
\ — nr\  liara  enim  cst  concipere,  Dil  dus  tritu- 
rare  :  quia  Herodes  irilur.ivit  et  occidit  infantes 
conceptos  et  natos  in  iielhlcem  :  quocirca  et 
ipse  cum  lota  sua  progenie  intra  cenlum  annos 
Irituratus  ,  ct  cx  orbe  excussus  esl. 

Sacerdos]  legalis  ct  Aaronicus. 

Zacharias.  ]  Fuii  hic  sacerdos  pariter  et  Pro- 
pheta  ,  ac  plcnus  Spiritu  sancto,  ui  palebit  v.  ihh. 
ct  07.  Lndc  ct  Sanctis  adscriptus  legitur  in  Mai- 
lyrol.  Romano  ad  dicuio.  Novcmbr.  ubi  Baronius 
sccutus  Origcn.,  Nyssenum,  Cyrillum  et  Petruni 
Alexandr. ,  ccnsethunc  Zachariam  esse  Mar- 
tyrcm ,  occisum  ab  Hcrodc  intcr  tcmplum  et  al- 
tare,  idcoquc  csse  illiim  dc  quo  agit  Christus 
Matth.  -23.  V.  35.  caput  cjus  Roin;c  in  basilica 
Laterancnsi  scrvatur  ct  ostendilur,  ex  quo  pcr 
dies  aliquot  olim  sanguiiicni  manasse  traduni. 
Ibi  illud  vidi  ct  vcncratus  sum.  Porro  Zacluirias 
hcbr.  idcin  cst  (luod  mcmorialc  Domini ,  quia 
cauitmcinuriale  tcstamenli  suisaucti,  aitlsiilor. 
lil).  7.  Etymol.  cap.  8. 

De  vice  Abia.  ]  Syrus  ,  cx  viinistcrio  domus 
Abi(v;  Arabicus,  de  ministcrio  familin'  /ibia.q.  d. 
De  classe  illa  sacerdoium ,  cujus  tcmpore  Da- 
vidis  princcps  erat  Abia.  Davidenim  vidcuspos- 
tcros  Aaron  saccrdolcs  excresccrc  in  iugcnlcm 
miilliludinem,  ila  ul  omnes  simul  sacrilicarc  ci 
ministrarc  in  tcmplo  non  possent  ,  eos  dislri- 
biiil  iu  i^i.  familias  sive  classes,  ila  uf  ordinaic 
(pi;clibet  classi.s  pcr  hcbdomadaui  unam  succcs- 
sive  descrvircl  tcnii)lo.  Ne  aiilcm  lis  esset  inler 
eos  dc  ordine ,  quje  csset  prima  ,  qu.T  seciinda . 
(liia'  tcrtia  ,  cir.  lilcm  hanc  sorte  dircmit :  jecc- 
ruut  enim  h.T  familia.^  sortcm,  el  cui  sors  prima 


C>^^  COM.MKNTAniA  JN 

•  xiil  piiimuu  obtiuuil  locuiu ,  cui  sccunda  5e- 
(•uudiun,  cl  ila  dciuccps.  In  hac  aulcnj  sorll- 
lioue  octavus  locus,  et  octava  classis  obtif^il 
Abia;  ct  posteris  ejus,  qualis  eral  Zacharias. 
Uxc  oninia  palent  1.  Paral.  2/|.  cap.  1.  et  U.  Reg. 
11.  V.  6.  7.  9.  Unde  Joseph.  7.  Antiq.  cap.  11.  sic 
ait  de  Davide  :  Saccrdutian  viginli  quatuoi-  cog- 
nationcs  invenit,  insdtuitque  ut  qua^quc  cognatio 
miyiistraret  Dco  per  dies  octo ,  a  sabbalo  usque 
ad  sabbatum,  ad  cvitandam  confusionem  ,  aemu- 
Jalioncm,  lites  el  jurgia  sacerdotum. 

Et  uxor  ejus  de  filiabus  Aaron.  ]  Poterant 
saccrdotes  ex  alia  tribu  ducere  uxorem ,  quia 
millam  liabebant  haereditatem  in  lerra  Israel 
.(uti  habcl)ant  ceterse  tribus)  quae  per  conju- 
gium  uxoris  (  si  illa,  deficiente  prole  mascula, 
esset  haercs  sui  palris)  nubenlis  viroallerius  tri- 
I)us  ad  illam  trlbum  transirct,  itaque  hseredita- 
tum  el  tribuum  lieret  confusio  ,  quod  lege  crat 
vetiium.  Zacharias  tamen  religiosior  duxit  uxo- 
rem  suae  tribus  sacerdotalis ,  puta  de  filiabus, 
non  tantum  Levi ,  sed  et  Aaron ,  quia  scilicet 
<>sset  filia  nonLevitae,  sed  sacerdolis  :  omnes 
enim  posteri  Aaron  fucre  sacerdoies  ;  ceteri 
vero  posieri  Levi  (qui  fuit  abavus  Aaronis  ) , 
fucre  Levitse.  Causam  dat  Euthymius  :  Denions- 
fravit ,  ait ,  quod  prcecursor  a  sacerdotali  descen- 
dit  tribu,  non  secundum  palrem  tantum,  sed  etiam 
secundum  matrem,  et  utrimque  sacerdotalis  erat. 
Quare  inferl  S.  Ambrosius  :  ISon  solum  a  paren- 
tibus  sed  etiam  a  majoribus  sancti  Joannis  no- 
bititas  propagatur ,  non  sceculari  potestate  subli- 
mis ,  sed  religionis  successione  venerabilis.  Vocata 
est  Elisabeth ,  ab  uxore  primi  pontificis  Aaron , 
quae  fuit  soror  Nahason  principis  in  tribu  Juda  : 
haec  enim  dicta  fuit  Elisabeth ,  Exodi  G.  v.  23. 
Porro  haec  Elisabeth  fuit  sancta ,  imo  prophc- 
tissa  et  plena  Spiritu  sancto,  ut  palebit  v.  ^l. 
Unde  ejus  memoria  recolitur  in  Martyrologio 
Romano  die  5.  Novembris  ;  hinc  ejus  nomen 
cum  sanctitate  assumpserunt  S.  Elisabeth  filia 
Andreae  regis  Hungarorum ,  cognomento  Mater 
pauperum ,  ejusque  neptis  S.  Elisabelh  regina 
Portugalliae,  maier  omnium  deinceps  regum 
Hispaniae  ,  seque  ac  Lusitaniae. 

Et  nomen  ejus  Elisabetii.  ]Zacharias  hebraice 
idem  est  quod  recordatus  est  Deus ,  vel  memoria 
Dei :  Elizabeth  idem  est,  quod  Dei  juramentum 
vel  sceptrum  et  dominium,  vel  quies ,  vel  saturitas, 
q.  d.  Deus  memor  juramenti  sui  hos  conjugio 
inter  se  copulavit,  ut  sceptrum  domus  David 
erigeret,  et  quietem,  ac  copiam  ct  saturilatem 
suis  largiretur,  ut  sine  timore  de  manu  inimico- 
ram  suorum  liberati,  servirent  illi  in  sanctitale 
etjustitia  coram  ipso ,  Lucae  cap.  1.  69.  Ita  S.  Isi- 
dorus  lib.  7.  Etymol.  cap.  10.  Elisabeth,  ait,  m- 
terpretatur  Dei  mei  saturitas,  vel  Domini  meiju- 
ramentum. 

6.  Erant  autem  justi  AMno  ante  Deum.  ]  Multi 
apparent  justi  coram  hominibus,  sed  pauci  ante 
Deum  ;  quia  homines  faciem  intuentur,  Deus 
vero  cor  et  conscientiam.  Ita  S.  Ambrosius  et 
Titus.  Vere  dicebat  S.  Franciscus  :  Tantus  est 
quisque  quantus  est  apud  Dcum ,  et  non  aniplius. 
Dei  enim  judicium  el  verissimum  el  certissi- 
mum,  hominum  vero  saepe  fallil  et  fallitur. 

IXCEDENTES  IN  OMNIBUS  MANDATIS ,  ET  JUSTI- 
riCATIONIBUS   DOMINI    SINE   QUEREI.A.]  Id   CSt    Ob- 

servanies  omnia  Dei  mandata,  iioc  est  praecepta 


IJjGAM.  Cap.  I. 

decalogi  moialia,  cljusti/icationcs,  id  esl ,  [)ra- 
cepta  caercmouialia  ,  scilic(;l  sacrificia  ,  luslra- 
lioiies ,  ceterosquc  sacros  riius  lege  Dei  prce- 
scriptos. 

Nota.  Deus  Hebraeis  per  Mosen  triplicia  dedit 
praeccpta.  Prima  hebr,  vocaiitur  n>XQ  mitsvoth, 
id  est  praecepta  moralia  ,  quie  continenlur  dua- 
bus  decalogi  tabulis ,  continentque  jura  naturae, 
quae  Deo,  el  quae  proximis  praestare  debemus. 

Secunda  vocantur  dSviirejiDO  mispatim,\Ci  esl, 
judicia,  aut  judicialia ,  quae  spectant  justitiam 
et  politiam  humanam,  ac  maxime  concernuut 
principes  ui  justiiiam  administrent ,  quales  apud 
Christianos  sunt  leges  civiles. 

Tertio,  vocaniiiv  C3^p^  cliucldm,  id  est  sta-- 
tuta,  decreta,  sancita  a  Deo,  putacaeremonia- 
lia ,  scilicet  sacrificia  et  sacri  ritus  ad  Deum 
rite  colendum  :  haec  hic  et  alibi  vocaniur  jus- 
tificationes ,  ait  Eulhymius,  etalii  ;  idque  Primo, 
quia  quiilla  observantet  implent,  faciunt  quod 
maxime  aequum  et  justum  est ,  scilicet  Deo  exlii- 
berelatriam,  et  culium  illi  omni  jure  debitum 
et  proprium.  Sic  enim  reiigio,  esl  maxima  et 
transccndens  justitia.  Secundo ,  quia  per  hacc, 
horumque  observationem  olim  in  lege  veteri 
justificabantur  legaliter  :  qui  enim  illa  imple- 
bant,  a  Synagoga  censebantur  jusli,  verique 
Israelitae  et  lideles  ;  idque  non  lantum  ab  homi- 
nibus,  sed  et  a  Deo  ,  si  ex  vero  pietalis  et  amo- 
ris  Dei  affectu  illa  obirent  :  Factores  enim  legis 
justificantur  ,  Rom.  2.  13.  Scito  ,  ait  Theophyl.  , 
quod  mandatum  justificatio  nominari  potest ,  ul- 
pote  justum  faciens  liominem. 

SiNE  QUERELA.  ]  Graecc  «//e^TrTot,  id  esl  incul- 
pabiles,  irreprehensibiles  ;  Syrus,  inculpate ; 
Arabicus,  sine  macula.  Nota  hic  ficJeles  posse , 
imodebereobservare  omniaDeimandata;  quare 
illa  servalu  esse  possibilia  ,  non  impossibilia,  uti 
blasphemat  Calvinus  ,  qui  hic  mire  se  lorquel , 
ac  tantum  non  dicit  Lucam  Evangelisiam  men- 
tiri, 

Porro  sine  querela ,  id  est ,  sine  crimine  et  pec- 
catomortali.  Venialia  enim  omnia  justus  in  hac 
vita  evitare  nequit.  Iia  S.  Augiist.  epist.  95.  et 
tract  1x1.  in  Joannem  post  medium. 

7.    Et   NON    ERAT  ILLIS   FILIUS  ,    EO    QUOD    ESSET 

Elisabeth  sterilis  (natura  etcomplexione  sua) 
ET  AMBO  processissent  in  diebus  suis.  ]  Puta  es- 
seni  grandaevi  et  senes,  quando  homines  defi- 
ciente  calore  desinunt  generare.  Dicithoc,  ut 
ostendat  Joannem  ex  iis  non  naturaliter,  sed 
per  Dei  donum  et  miraculum  fuisse  prognatum, 
aeque  ac  fuere  alii  Sancti  eximii,  ut  Isaac,  Jo- 
seph ,  Samuel.  Audi  S.  Augustin.  Serm.  3.  dc 
S.  Joanne  Baplista  :  Erat  quidem  S.  EUsabetli  ste- 
rilis  corpore  ,  sed  foecunda  virtutibus  :  partus  ejus 
non  ablatus ,  sed  dilatus ,  donec  pertransiret  tem- 
pus  carnis ,  passio  corporis,  conjugii  necessitas, 
voiuptatis  causa ,  cupiditatis  sensus,  et  totum 
quod  humanam  confundit ,  gravat,  onei'at  cons- 
cientiarn.  Mundabatur  enim  iongo  tempore  sacri- 
ficii  domus ,  sanctitatis  hospitium  metatum  vieta- 
toris  Christi,  angeli  domicilium,  aula  Spiritus 
sancti ,  Dei  templum.  Et  paucis  interjectis  :  De- 
nique  ubi  tota  corporis  sedata  est  querela,  et  in 
toto  facti  sunt  sine  querela  ,  vox  sterilitatis  fugit , 
reviviscit  senectus  ,  fides  concipit ,  parit  castilas  , 
nascitur  viajor  homine ,  par  angelis ,  tuba  cceli, 
pra;co  Christi  ,  arcanum  Patris ,  Filii  nunlius  , 


COMMENTAIilA 

sipnifer  supcrni  rcgis,  pecratorum  venia,  Juda;o- 
rum  corrcctio ,  vocatio  gentlum  ,  et  ut  proprie  di- 
cam ,  legis  et  gratice  fihula ,  quce  diploidem  summi 
sacerdotis  sancto  patrijungebat  in  corpore. 

8.  FaCTUM  EST  AUTEM  CUM  SACEKDOTtO  FUNGERE- 

Tun  IN  OKDiNE  vicis  SU/E  ( quae  erat  octava,  el  a 
primo  ejus  parente  dicebatur  Abia ,  uti  jam  dixi. 
IJnde  Arabicus  vertit,  in  diebus  ordinis  ministerii 
SUi  )  ANTE  Deum. 

9.  SECUNDUMCONSUErUDINEMSACERDOTII.  SORTE 

exiit,  ut  incensum  ponerf.t  (  ut  tiiyiniama  Deo 
adolcret,  ct  pircrret  in  allari  thymiamalis  ,  quod 
quotidie  bis  ,  scilicet  mane  et  vespere  ex  legc 
Deo  adolendum  erat ) ,  ingressus  in  templum 

DOMINI.' 

Sorte.  ]  Id  est  vice  sua  ,  ait  Bcda,  quse  suae 
familiae,  scilicct  Abiic,  primitus  sorte  obtigc- 
rat ,  ul  sciiicct  ordiiie  essel  oclava  :  tunc  cnim 
suae  vices  eum  ad  niinistrandum  in  templo  vo- 
cabant.  Verum  v.  8,  luijus  vicis  facta  est  mentio; 
quare  sors  de  qua  v.  9.  alia  csl  a  vice,  vicemqiie 
inagis  parliculalim  limitat  et  determinat,  q.  d. 
Cum  Zacharias  ordine  vicis  suae  ut  saccrdos 
minislraret  in  tcmplo  ,  inler  varia  sacerdotum 
ollicia,  sorte,  id  est  sortilione,  ei  obtigil  ofliciuni 
adolendi  incensum.  Sacerdotes  cnim  ,  vicis 
sive  classis  Abia  ,  quia  erantinulti,  hinc  sor- 
liebantur,  quid  quisque  in  lemplo  agerct,  ct 
quod  munus  obirct.  Quatuor  enim  pr.tcipua 
erant  sacerdolum  munia,  nt  palet  Exodi  30. 
primum  cral  sacrificare,  viciimasque  maciarc 
et  immolare  :  sccundum  ,  accendcre  luccrnas 
in  candclabro  scpticipiti  :  terlium  die  sabjjali 
IK)nerc  novos  panes  duodecim  in  mensa  panum 
proposilionis  subductis  veterii)us  :  quartum  , 
adolere  incensum  in  allare  tliymiamatis.  IIoc 
(luarlum  crgo  liic  per  sortitionem  obtigit  Zaclia- 
riae,  tria  cclera  vero  aliis  sacerdolibus  cjusdcm 
classis  Abia.  Aliis  enim  per  sortem  eral  sacn- 
ficandum ,  aliis  accendendae  luccrnip ,  aliis 
panes  proposilionis  conficiendi  et  proponcndi 
in  mensa  Dci ;  Zachariae  vcro  sorle  obtigit  suf- 
fumigare  thymiama ,  sive  illud  pcr  suffitum 
Deo  oITerre.  Id  clare  patet  cx  Graeco  e/ax=  "='^ 
thi/xiiixi,  id  est  sortitus ,  sive  sorte  conseculus 
adolei^e  incensum  ;  Syrus,  obvenit  ei  ut  compone- 
ret  suaves  odorcs ;  Arabicus,  cum  eo  temporis 
suum  cssct  ponere  inccnsum ,  puta  thymiama , 
quodex  quatuor  rebus  odoriferis ,  scilicet  stactc, 
onycha  ,  galbano  ct  thure  commislum  ct  com- 
positum  erat ,  Exodi  30.  v.  Zh.  Vidc  ibi  dicla. 

Opinantur  nonnulli,  ul  S.  Ambrosius,  Bedn, 
Theophyl.  et  sanctus  Augustinus  in  Joanncm 
tract.  US).  Zachariam  fuissc,  snmmum  pontifi- 
cem,  ducti  hac  rationc  ,  quod  ipse  adoleverit 
incensum  in  altari  thymianialis ;  hoc  enim  ipsi 
censent  fuisse  inSancto  sanctorum  ,  quod  nulli 
ingredi  liccbat  nisi  summo  ponlitici.  Verum 
aliare  hoc  non  fuissc  in  Sanclo  sanctorum  ,  sed 
iu  Sancto  quod  (pioiidie  communcs  sacerdotcs 
ingredicbanlur ,  oslcndi  Exodi  ^O.  v.  1k.  Idip- 
sum  confirmat  hic  -o  sorte  exiit.  Suinmus  poii- 
tifcx  enimerat  extra,  imo  supra  omnem  sorteir, 
ac  quandocumque  volcbat,  ministrabat  in  lcm- 
plo.  Addc,  lioc  lempore  non  Zachariam  ,  scd 
Joazarum  fuisse  pontiliccm ,  ut  docet  Josephus 
lib.  17.  Antiquit.  cap.  8.  Quare  Zacharias  non 
fuii  pontifex  ( hoc  enim  non  tacuisset  hic  Lu- 
cas)  sed  communis  sacerdos  ,  uti  docent  Lyra- 


IN  I.UCAM.  Cap.  1.  629 

iius ,  Tolelus,  Miildonatus,  Baronius  ,  Saluie- 
ron  ,  Abulensis,  Janscnius,  Carthusianus,  Ca- 
jetanns ,  acSuarezS.  p.  tom.  2.  disp.  23.  sect.  1. 

Moraliter  hic  disce,  angelos  apparere  dum 
versamur  in  locis  rcbusquc  sacris ,  ac  Deum  vel 
per  sevel  per  angelos  animas  loqui ,  cum  versa- 
mur  in  oratione,  sacrificio,  similive  Dei  cultu, 
uti  hic  angclus  apparuit  Zachaiioc  adolcnti  thy- 
miama,  eique  laetissimum  de  nascituro  Joanne 
el  Christo  nuntium  attulit. 

10.  Et  omnis  mui.titudo  populi  erat  ora.ns 
FOnis  nORA  iNCENsi.  ]  Scilicet  in  atrio  extra  Sanc- 
tum  templum,hoc  enim  solis  sacerdotibus  in- 
grcdi  licebat.  Ante  Sanctum  ergo  erat  atrium 
duplex  :  prius  interius  sacerdotum  continens 
altare  holocaustorum,  in  quo  victimae  sub  dio 
cremabanlur;  posterius  exterius  laicorum  ,  qui 
cx  suo  hoc  atrio  eminus  spectabant  sacrificia 
a  sacerdotibus  immolata  in  altari  holocausto- 
rum  ;  thymiama  vcro  et  altare  thymiamatis, 
quod  erat  in  Sancto  undique  obtecto,  videre  non 
potcrant. 

HoRA  iNCENSi.  ]  Graece,  thymiamatis ,  cuni 
scilicet  sacerdos  thymiama  in  allari  subjcclo 
ignc  cremabatet  snfl'umigal)at  in  honorem  cul- 
tumque  Dei.  Omnium  enim  gentium  ritu  thura 
Dco  adolentur. 

11.  Apparuit  autem  illi  angelus  (  Gabriel,  ut 
patct  vers.  19.)  Domim,  stans  a  dextris  alta- 
nis  iNCENSi.J  A  dextris,  Primo  ,  quia  prospera  et 
bona  nunliaturus  advenerat ,  ait  Euthym.  ?e- 
cundo ,  quia  divince  insigne  misei'icordi(e  defe- 
rebat ,  ait  S.  Ambros.  Dominus  enim  a  dextris 
cst  milii ,  ne  commovear. 

Disce  hic,  angelos  altaribus,  sacerdotibus  ct 
sacrificiis  assistere,  eisque  cooperari,  ut  iis 
Dciim  colanl,  honorent  et  adorent  ;  qua  dc  rc 
in  Vitis  Sanctorum  phira  extant  exempla,  quo- 
rum  nonnulla  recensui  Exodi  29.  v.  38.  Lev.  9. 
v.  ult.  Num.  l\.  in  fine  capilis. 

12.  Et  Zacharias  turbatus  est,  videns.  ]  Tum 
ob  novam  el  insolitam  visiortem,tum  ob  decorcm 
etmajestalem  angeli  apnareniis  ;  apparuitenim 
specie  augusta  ct  coelesti  quam  infirmitas  hu- 
mana  vixoculis  intueri  poterat :  quia  homoearuin 
virium  non  cst ,  ait  Titus,  ut  ejusmodi  percgri- 
num  inusitatumquc  visum  citra  commotionan 
ferre  valeat.  Perlurbamur ,  inquit  S.  Ambros.  . 
et  a  nostro  alienamur  affcctu  ,  quando  pnrstrin- 
gimur  aticujus  superioris  potestatis  occursu. 

Sic  Daniel  cap.  10.  8.  apparcnte  sibi  eodem 
Gabricle  Arcliangelo,  ail  :  Et  non  rcmansit  in 
me  fortitudo ,  sed  ct  specics  mea  immutata  est 
iu  me ,  et  cmarcui ,  nec  iiabul  quidquam  virium. 
Ilinc  indicium  boni  angeli  est,  si  primo  terreat, 
deinde  exhilaret  :  mali  vero  ,  si  initio  exhilaret, 
deinde  moestum  eOiciat.  Unde  S.  Antonius  teste 
S.  Athanasio  in  ejus  Vita  :  Si  post  timorcm ,  \x\- 
quit,  succedil  gaudium ,  a  Domino  cst  visio  : 
sccuritas  enim  animce ,  prctsentis  majcstatis  indi- 
cium  est  :  si  vcro  incussa  formido  pcnnansit , 
hostis  est  qui  vidctur. 

13.  AiT  autem  ad  illum  angelus  :  Ne  timeas, 
Zacharia ,  qvoniam  exaudita  est  deprecatio 
tua.]  Qua  Deum  precatus  es  non  pro  habenda 
prole  :  de  ea  cniiii  usque  adeo  despcrabat.  ail 


r,30  COMMENTAniA  1\ 

S.  Aiiguslinus ,  ut  nec  angelo  promittenli  cre- 
(leret  vers..  tiO.  sed  qua  ut  sacerdos  orasti  pro 
peccatis  populi  ct  advcntu  Mcssi?e  :  nam  de  ejus 
advenlu  Zacharias  infcrius  vers.  G9.  cum  jam 
natus  esset  Joannes,  gralias  agil,  cuni  Dei  ins- 
linciu  cognosceret  Joannem  fore  paranympluun 
Messio},  id  est  prcecursorem  Cliristi ,  uli  mox 
liic  illipromittitangehis.  Sensus  ergoest :  Exau- 
(lita  est,  0  Zacharia  ,  deprecalio  tua,  {pia  quasi 
sacerdos  precalus  es  pro  salute  popuU  ct  ejus 
Salvatore  Messia,  is  enim  propediem  nascclur. 
Insuper  Deus,  qui  meriia  supphcum  excedit 
et  vota,  dabit  tibi  lilium ,  qui  ejus  sit  PropJHHa 
el  prajcursor.  Ita  Beda,  Euthym.,  Theopif.,  hic, 
et  S.  Augustin.  iib.'  2.  de  Conscnsu  Evang, 
cap.  1.  et  S.  Chrysost.  hom.  de  Nativitatc  sancii 
Joannis  tom.  2. 

Secundo ,  tamen  non  male  nonnulli  censent 
hanc  Zacliarioe  deprecationcm  fuisse  pro  ha- 
benda  prole ,  si  inielligas  illam  i\  Zacharia  non 
lioc  tempore ,  sed  olim  cum  junior  spem  prolis 
haberet ,  fuisse  fusam  :  nam  omnia  sequenlia 
prolem  liajic  cxplicant. 

Et  uxon  TUA  Elizauetii  pariet  tibi  fimum,  et 
VQCAnis  NOMEN  Ejus  JoANNEM.  ]  Cur  Joanncm? 
Hesp.  Onia  Joanncs  ,  ait  Maldonatus,  hebr.  idem 
est  quod  grallosus ,  vel  ut  Pagnin.,  Dominl  do- 
ninn  vel  vuscricordia.  Isidor.  lib.  7.  Ethym.  c.  8. 
Joannes ,  inquit,  interiirctalur  Domini  gratia, 
eo  quod  si  limes  proplietia ,  prcenuntius  gralicc , 
sive  initium  baptismatis ,  per  quod  gratia  minis- 
tratur.  Recte,  sed  non  praccise  :  sic  enim  potius 
vocandus  fuissetHonania  quamJoannes  :nj'jn 
kanina  enim  sive  clianina,  significat  gratiam. 
Proprie  ergo  et  praecise  Joamies,  hebr.  Jehoclia- 
nnn,  et  crasi  Johanan  (unde  Syrus  vertit,  Jou- 
clianon  )  idem  est  quod  Deus  misertus  esl.  Jeliova 
enim,  et  crasi  Ja,  nomen  proprium  est  Dei  : 
pn  chanan  vero  vel  lianan  (unde  patet  JDannes 
scribendum  fore  per  aspirationem  h,  nou 
Joannes  )  idem  est  quod  misertus  est ,  gratiam 
exhibuit ,  idque  fecit  Deus  primo  et  proxime , 
cum  uti  prfccessit.  exaudivit  Zacharijo  depre- 
cationem  ,  qua-  hebr.  dicitur  njrTn  tcchinna , 
ab  eadem  radice  chanaan. 

Secundo,  eo  quod  jam  Deus  misertus  esset 
populi  destinando  Messiiepra}cursorem,  scilicet 
Joanuem  ,  ei  propediem  mittendo  ipsum  Mes- 
siani  :  per  Christum  enim ,  non  per  Mosem  et 
legc^m,  graliaet  veritas  facta  est,  Joan.  c.  1.  17. 
Sic  filius  Annre  dictus  est  Samuel ,  id  est ,  pos- 
tulaius,  et  impciralus  matris  lacrymis  a  Deo 
ad  salutem  totius  populi ,  1.  Regum  1.  20. 

Tertio,  Deus  etiam  Joannis  misertus  est , 
implendo  eum  sua  gratia  copiosa  et  multiplici, 
ait  Beda,  Jansenius  et  Maldonat.  qua  cum  effecit 
Israelis  doctorem  ,  Prophetam,  virginem  ,  ana- 
choretam,  Martyrem,  ac  Chrisli  indicem  et  prae- 
cursorem.  Fuit  ergo  Joannes  quasi  filius  Cha- 
ritum,  fiUus,  inquam,  gratiarum,in  quo  scilicet 
expoliendo,  ornando  et  condecorando  omnes 
Chariies,  omnes  grati.-c  Dei ,  conspirasse  vi- 
deantur. 

Nota  hic  trium  nominum  triplex  mysterium  : 
nam  EUsabeth ,  id  est  juramentum  Dei  promii- 
tentis  ,  el  Zacharias,  id  est  memoria  Dei ,  n)e- 
inoria  sui  promissi  pariunt  nobis  Joannem ,  id 
est  Dei  misiTirordiam  el  graliam. 


LLCAM.  Cap.  L 

lU.  Et  erit  gaudium  Tini ,  ET  EXri.TATIO,  ]  01) 
filium  Joannem  ,  tanto  miraculo  ad  tanta  na- 
lum,  q.  d.  Isto  filius  erit  tibi  muliisque  aliis  catisa 
summi  gaudii  et  exultationis.  Causam  subdit : 

15.    EUIT   ENIM   MAGNUS    CORAM  DOMINO.]    Cujus 

solius  ,  utpoie  optimi  et  maximi  ,  est  aestimare 
tl  judicare  quid  magnum  sit,  quid  mediocre, 
quid  parvum.  Ipse  ergo  solus  vere  et  absoluie 
inagnus ,  novit  illa  quie  vere  sunt  magna.  Mulii , 
ait  Theophyl.,  magni  dicuntur,  sed  coram  ho- 
minibus ,  qui  parvi  parva  magni  ccstimant ;  at 
Joannes  magnus  fuil  coram  Domino,  qui  magnus 
magna  ponderat. 

EniT  MAGNUS.  ]  Primo ,  sanctificationc  in  utero 
matris;  Secundo,  profundissimahumiIitate;Ter- 
tio,  castitate  eximia  ;  Quario,  pcenitentiaexem- 
plari;  Quinto,  zelo  Seraphico;  Sexto,  vita  tota, 
qucfi  non  tam  humana  fuit  quam  angelica,  adeo 
ut  Joannes  ix  Judacis  et  Scribis  putaretur  esse 
Messias;  Septimo ,  prophetia  sublimi  ;  Octavo, 
vita  ercmitica;  Nono ,  officio  prrodicatoris  et 
praecursoris  Christi;  Decimo,  martyrio  nobilis- 
simo.  Vide  28.  privilegia  Joanni  concessa,  quap 
liic  enumerat  noster  Barradius.  In  omnibus  hiscc 
dotibus  Joannes  fuit  magnus,  quia  eas  habiiit 
non  in  communi  et  quali  quali,  sed  magno, 
singulari ,  et  eminenti  gradu.  Unde  illi  merilo 
accinit  Ecclesia  : 

O  nimis  felix  ,  meritique  celsi  , 
Nesciens  lobem  ,  nivei  pudoris , 
Praepolens  Martyr  ,  nemorumque  cuItQr  , 
Maxime  vatum. 

Et  viisum  et  siCEnAM  NON  BiBET.  ]  Siccra  signi- 
ficat  omne  id  quod  inebriare  potest ;  uli  verlit 
S.  Hieron.  Lev.  10.  9.  et  alibi  :  hd;^'  sachar  enim 
est  inebriari ;  nnw  siccor,  ebrius  ;  -^ZV  sechar, 
id  quod  inebriat ,  sicera.  Vino  et  sicera  abstinere 
proprium  erat  Nazaraeorum,  qualis  ex  hoc  loco 
per  omnem  vitam  videtur  fuisse  Joannes,  q.  d. 
Joannes  per  omnem  vitam  erit  Nazaraeus  ei 
consecratus  Deo.  Vide  Num.  C.  Joannes,  ait 
S.  Ambrosius,  delicias  liominum  corporisquc 
lasciviam  rnagna  animi  virtute  depressit. 

Et  Spiritu  sancto  [Syriis,  Spiritu  sanctita/.is) 

REPLEBITUR  ADHUC  EX  UTERO  MATniS  SU/E.]  Quando, 

iit  aitCIossa,  intrante  Virgine,exultavitin  utero 
genilricis,  et  priTcursoris  ofTicium  quoadpotuil 
implevit,  ut  patebit  v.  U\.  et  U.  Fuit  ergo  Joan- 
nes,  prius  Spiritu  Dei  renatus  ,  quam  ex  malre 
natus. 

Ex  UTEno.  ]  Arabicus  ,  in  utero ,  q.  d.  Joannes 
incipiet  esse  sanctus  ab  ipso  matris  utero ,  talis- 
que  durabit  semper  ad  finem  vitae  suae. 

Qu.Tres,  an  Joannes  vere  et  realiter  in  utero  a 
peccato  originali  sit  purgatus  et  justificattis ';' 
Negat  S.  August.  episl.  57.  ad  Dardaniim,  ei 
S.  Hieron.  in  cap.  1.  Jeremia;  :  aiunt  eiiim  ipsi 
Joannem  acquc  ac  Jercmiam  dici  in  ulero  sanc- 
tificalos,  non  reipsa ,  sed  secundum  Dei  prfc- 
destinalionem  dumiaxat ;  qiiia  scilicet  ad  sanc-" 
tilatem  futuram  a  Deo  erant  destinati ,  ut  idem 
hic  dicatur  de  Joanne  ,  ([uod  Aposiohis  dc  se 
ail  Calat.  cap.  1.  Oni  vw  scgrcgavit  ab  utf.ro 
vialris  viect ,  etc.  Batio  S.  Au!?-ustini  est,  quia 
renasci  pracsupponit  nasci  :  atqui  Joaiines  in 
utero  exislens  necduiTi  erat  nattis  :  er^o  non 
potiiit  lum  renasci  reipsa,  sed  tantum  secuii- 
duin  Dei  prcedcslinationeni. 


1 


COMMnNTARIA  I 

Veruni  conlraria  csl  communis  scnieiilia  Pa- 
t,rum,SS.  Alliaiias.,  Cypriani,  Cyrilli,  Ambros. , 
Grcgorii,  JJcrnaidi,  quos  cilat  ct  scquitur  Tole- 
lus  ,  IJarradins,  Janscnjus  ,  Franc.  Lucas  ct  alii 
passim.  ProJ).  Primo ,  quia  id  clarissimc  liic 
promitlit  Joanni  angclus ,  dicens  :  Et  Spiriiu 
sanclo  rcplebilur  adhuc  ex  uteromatris  sua-.  q.  d. 
Ab  ulcro  crit  sanctus ,  imo plcnus  Spiritu  sancto. 
Sccundo,  quia  Joannes  ad  salutationcm  B.  Vir- 
ginis  in  utcro  credidit  in  Chrislum,  cum  ado- 
ravit,  dilcxit,  et  pr.-c  gaudio  exiliit,  ut  dicam 
vcrs.  UU.  Tunc  enim  quando  visitatus  ct  sahi- 
tatus  est  ix  B.  Virgine,  sexto  mense  a  conceptionc 
sua  ,  haec  mira  sanctificalio  ei  coniigit.  Idcni 
privilcgium  S.  Athanasius,  S.  Bcrnard.  et  alii 
tribuunt  Jeremiae,  nt  patet  Jeremiaj  1.  vers.  o. 
Vide  ibi  dicta.  Ad  rationem  S.  Auguslini,  Rcsp. 
homincm ,  ut  pcr  gratiam  renasci  possit ,  censcri 
natum  quandoconceptusin  utcro,  a  D(;o  animam 
ct  vitam  accepit :  tum  cnim  uti  nascitur  cum 
j)eccato  originali,itactpcrgraliam  abcoexpiari 
(■t  rcnasci  poicst ,  imo  ct  baptizari,  ut  patct  si 
infans  in  utcro  matris  existcns  baptizctur  ,  sivc 
moriua  ct  discissa  matrc,  sivc  ea  vivenie,  v.  g. 
si  infans  manum  vcl  pedcm  foras  emittat,  qui 
aqua  al)lui  possil,  ut  habctpraxis  Ecclcsiae. 

16.  Et  MULTOS  FILIORUM  ISRAF.L  CONVERTET  AD 

DoMiNuu  DiaM  iPsoRUM.  ]  Scilicct  ad  Mcssiam, 
sivc  Christum.  Undc  contra  Arianos  patctChris- 
tuni  cssc  Dcum.  Hinc  Beda.  Patet,  inquit,  Chris- 
tum  Dcum  esse  Israel :  in  cjus  cnim  fide  Joanncs 
baplizat. 

17.  Et  IPSE  PR;CCEDET  ante  illum  in  spiritu 
KT  viRTUTE  Eli^,.  ]  Non  dicit,  In  aninia  Eliic,  ait 
Origcnes  ;  scd  In  spiritu  ct  virtu((! ,  quia,  ut  ait 
S.  Ambrosius ,  nunquani  sine  viriutc  spiriius , 
ncc  sinc  spiritu  virtus  :  omnis  cnim  vis  et  vir- 
tus  cst  a  Spiritn  sancto ,  juxta  illud  :  Spiritus 
sanclus  superveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi  obum- 
brabit  tibi,  Lucse  1.  35.  Pra;cedet  ante  illum,  sci- 
licct  Dominum  Dcuni,  puta  Christum  Dci  filium. 
Joanncscnim  pncccssit  Christum,  Primo,  nas- 
ccndo;  scx  mensibus  cnim  antc  Christum  uli 
conccplus,  sicctnaluscst.  Secundo,  baptizando, 
quia  prius  baplizayit  quam  Christus:  imoChris- 
tum  ])aplizatiirum  prior  ipsc  baptizavit.  Tcrtio 
ci  maxinic,  praedicando  p(Eiiitcnliam,  ut  viam 
slernerctChristo.  Quarto,  digilo  dcmonstrando 
Jcsum,  i|)suniquc  esse  Mcssiam  ct  Agnum  Doi , 
(lui  lollcrct  peccala  mundi,  asscrcndo.  Oui'ilo, 
moriendo  per  martyrium  antc  Christum.  Sexto  , 
dcscendcndo  ad  palrcs  in  limbiim,  cisqucChris- 
tum  propcdicm  aflOrc,  cosque  libcraturuin  an- 
nuntiando.  In  hiscc  cnim  omnibus  Joanncm 
l)r£eeuntein  secutus  esl  Christus. 

In  spiritu  et  virtutk.  ]  Td  csl  in  spiritu  virtu- 
lis,  id  cst  rol)oris  ct  cflicacilatis.  Groecc  enim 
csl,  5uv-i//£t,  non  asETrj,  Est  hcndiadys,  q.  d. 
Sicut  Elias  cxcelluit,  et  in  fine  mundi  cxcellet 
spiritu  robusto  et  cflicaci  ad  cerlandum  contra 
Antichristuni,  ut  Judjcos,  cetcros(jUc  ab  co 
convcrtat  ad  Christum  :  sic  prorsus  cxcclUt 
codcm  spiritu  poUMiti  Joanncs,  ut  pcr  suam 
pr.-cdicationcm  ct  viicc  sanclissimse  cxcmplum 
Judoios  duros  movcat  ad  pocnitcntiam  ,  itaquc 
cos  ad  Christi  baptismum  ct  graliam  pra[>parct. 

Nota  :  Spiritus  virtulis  .loannis  fuit  similis 
Klioe.  Primo  ,  in  vitse  ausicriialc  :  Joanncs  onim 
locusiis  vcscebalur,  ct  pilis  camclorum  quasi 


N  i.lCAV.  Cap.  T.  631 

ciiicio  ,  ac  zona  pcllicca  vcslicbatur  ,  .'cqu(5  ac 
Elias.  Secundo  ,  uterquc  dcgcbat  in  solitudinc, 
craiqiic  ercmila.  Tcrtio ,  ,in  paupcrtatc  ct  mundi 
conlcniptu.  Quarlo  ct  aplius,  in  zclo  ,  liberlalc 
ct  ardorc  pracdicandi ,  quo  uterquc  mulios Israc- 
litas  ad  poenitcntiam  ,  et  Dcum  Christumquc 
convcrtit,  et  Elias  rursiim  in  Hnc  miindi  con- 
vcrtct,  juxta  illud  Txcli.  ZiS.  1.  Surrexit  Elias 
quasi  ignis  ,  ct  vcrbum  ipsius  (juasifacula  ardebat. 
Simili  cnim  modo  dc  .loannc  ait  Chrislus  :  lUe 
erat  lucerna  ardens  et  luccns,  Joan.  5.  vers.  35. 
Eccc  hic  est  spiritus  virtulis  Eli;e.  Quinto,  in 
fortiliidinc  ct  passionc.  Sicut  cnim  Elias  fortis- 
simeccrtavitcontra  saccrdotcs  Baal,  eorumquc 
faulorcs  Achab  ct  Jezabcl  regcs ,  3.  Regiim  c.  18. 
ct  19.  et  rursum  in  finc  miindi  certabit  contra 
Antichristum  ejnsquc  asscclas,  ac  miilta  ab  eis 
passus  cst,  paticlur,  atque  tandcm  occidclur, 
eritqucMartyr.  Sic  pariterJoan.  cerlavit  contra 
Herodem  et  Hcrodiadcm,  ab  cisque  capitc  trun- 
catus  martyrii  laurcam  oblinuit. 

Spiriius  crgo  virtulis  duo  significat ,  scilicct 
potcstatem  ctcfficacilatcm  bcnc  operandi,  ideo- 
quc  advcrsa  quoevis  fortiter  perferendi ,  qua; 
utraque  similis  fuit  in  Joanne  et  Elia.  Magis 
autcm  comparalur  liic  Joannes  Elia?  venturo 
quam  prcetcrito,  quia  scilicct  sicut  Elias  magno 
spirilu  ct  cfTicacitate  prseibit  sccundum  Christi 
advcnlum,  ut  infideles  dcbcUct  ct  convcrtat  ad 
fidcm  :  sic  pariter  Joannes  eodem  spiritu  ct 
efTicacilalc  proeibit  primum  Christi  adventum  , 
ut  convertat  corda  patrum  ad  fdios ,  et  incrcdulos 
ad  prudentiam  justoruvi ,  uli  cxphcans  hic  sub- 
jicit  Gabriel,  ct  Christus  Matth.  11.  v.  U.  idquc 
solcrtcr  advcrlunt  ct  annotant  hic  S.  Ambrosius, 
Beda  ,  1'hcopliyl.  Tilus,  ct  S.  Grcgor.  hom.  7. 
in  Evangel.  qui  sic  cxplicat  t6  in  spiritu  ct  vii-- 
tute  Eli(V ,  q.  d.  Sicut  illc  procco  venturus  est  ju- 
dicis ,  ita  ct  iste  pra'Cursor  faclus  est  rcdemptoris. 
Audi  S.  Ambrosium  :  In  spiritu  et  virtutc  Elice  : 
quia  scilicct  Eiius  ct  virtutcm  magnam  habuit  et 
graliam,  ut  axl  fidem  animos  populorum  d  perfi- 
dia  rctorquerct ;  virtutem  abstinentice  atque  pa- 
tienticc ,  et  spiritum  prophclandi.  In  descrto  Elias ; 
in  deserto  Joanncs.  Ilic  corvis  pascebatur ;  hic 
damis ,  ct  calcata  omni  voluptatis  iliecebra,  par- 
cimoniam  prcelulit,  luxumque  contempsit.  Ille 
Achab  regis  grratiam  non  qu(vsivit;  liic  sprevit 
Ilerodis.  liie  Jordanem  divisit ;  hic  ad  lavacrum 
saiutare  convertit.  Ilic  cum  Domino  vasatur  in 
terra;  ille  Domino  apparet  in  gloria.  Hic  prioris  : 
ille  sequentis  Dominici  prcccursor  adventus.  Illc 
post  tricnnium  pluvia  terram  rigavit ;  et  hic 
post  tricn7iium  arcscentctn  nostri  corporis  hunium 
fidci  imbre  perfudit ,  ctc. 

Dcnique  aptc  ad  hnnc  spiriium  virtulis,  idcsi 
forliludinis  ,  Joanni  dcfcrcndum  missus  est  an- 
gclus  Gabriel ,  qifl  hcbr.  idcm  significat  quod 
foriiiudo  Dci ,  ut  scilicct  ipse  suam ,  quam  cx 
Dco  hausit  fortiiudinem,  hoc  oraculo  Joanni 
aspirct. 

Ut    CONVERTAT    CORDA     PATRIM    l.\    FILIOS.  ]    L( 

scilicct  Abraham,  Isaac,  Jacob,  cctcrique  Pa- 
(riarciuc  bcnc  allicianlur  posteris  suis  Juda-is. 
vivcnlibus  tcmporc  Joannis  ct  Christi.  Fccil  id 
Joanncs,  cos  vcrbo  ct  cxcmplo  incilando  ,  ui 
fidcm  ct  piciafem  patnim  suorum  imiicntur  : 
sic  cnim  palrcs  agnovcrunt  filios  suos  ,  lcgiii- 
mos  sui  imitatorcs",  Dciquc  veri  cullores,  dum 


«32 


COMMEiNTAniA  IN  LUCAM.  Cap.  T. 


in  id  qucb  icmcrunt  paires,  conscntient  et  filii , 
ait  S.  Aiigust.  S.  Hieron.  et  Beda.  Vide  dicia  Ma- 
lach.  cap.  h.  vers.  6.  Ex  Malachia  enim  haec 
verba  petila  sunt,  qui  ad  litteram  loquitur  de 
Elia ,  typice  de  Joanne,  ubi  de  utroque  fuseha'C 
verba  explicui ,  quare  ea  hic  non  repelam. 

Et  iNcnEDULOS  (graecc,  a;teta:Ts,  id  est,  ut  Syrus, 
inobedientes  ,  scilicet  legi  ct  preceptis  majorum 
ac  Christi)  puta  Judoeos  convertet  Joannes  ad 
PRUDEisTiAM  (  Syrus  el  Arabicus,  scicnliam)  jus- 
TORUM.  ]  Id  est ,  ad  fidem  ,  sapientiam  et  intelli- 
gentiam  ,  ait  Euthymius,  quam  justi  habuerimt 
et  habent  de  Chrislo,  qu.x  consistii  in  hoc  ,  ut 
timeamus  et  amemus  Deum  el  cffileslia,  non 
caduca,  juxta  Chrisli  doclrinam  et  vitam.  Ita 
Maldon.  Secundo ,  proprie  Toletus ,  q.  d.  Faciet 
Joannes,  ut  Judaei  increduli  diligenter  conside- 
rent  signa  advenlus  Messiae  patribus  ii  Deo  dala, 
ac  exiis  cognoscant,  credantque  Christum  jam 
venisse ,  ipsumque  esse  hunc  Jesum ,  quem 
Joannes  Judaeis  ut  lalem  digito  ostendit.  Hoc 
enim  prudentiae  est  opus  et  actus  ;  nam  lisec  erat 
vox  et  prajdicalio  Joannis  :  Pcenilentiam  agile , 
appropiquavil  enirn  regnum  ccclorum,  Matth.  3.  2. 
Haec  est  scientia  sanctorum,  Sapient.  cap.  10. 
vers.  10.  Vide  dicla  Malach.  U.  6. 

Parare  ,  ut  sic  sua  prsedicatione  el  vitaB  exem- 
plo  paret  Domino  plersm  perfectam.  ]  Legit  In- 
terpres  xaTvjpTtu/ievov ,  id  est  perfectam ;  jam  le- 
gunt  xaTEo/euaff/tivov ,  id  cst  beue  et  perfecte 
praeparatam  et  instructam ,  scilicet  ad  susci- 
piendam  fidem  et  doctrinam  Christi ,  ac  per- 
tectionem  gratiac,  justitiee  etvitae  Christianae  ,  a 
Christo  e  coolo  allalam  et  praedicatam.  (Jnde 
Theopliyi.  vertit,  capacem ;  alii,  dispositam  ad 
fidem  Christi;  Arabicus,  parabit  Domino  plebem 
justam. 

18.  ETDIXITZACHAr.IAS  AD  ANGELUM  :  UNDE  IIOC 
-SCIAM?  EGO  ENIM  SUM    SENEX)  ET   UXOR   MEA   PIlO- 

cKssiT  iN  DiEBus  suis.  ]  q.  d.  Edc  signum  vel  mi- 
raculum  ,  quo  mihi  probes  tam  magna  quse 
promittis,  reipsa  eventura.  Tanta  enimpollice- 
ris ,  ut  nudis  tuis  verbis  credere  neqneam. 
Haesitat  Zacharias  et  difTidit  promissis  angcli , 
partim  ob  rerum  ab  eo  promissarum  magniiu- 
dinem,  earumque  desiderium  :  quia  eas  adeo 
magnas  ,  ut  naturae  vires  longe  superarent  , 
ipse  non  comparabat  cum  omnipotentia  Dej , 
solo  humano  spiritu  rem  metiens  :  partim  quia 
non  omnino  certo  credebat  esse  angelum  bo- 
num,qui  haec  promittebat,  eslo  sufTicientia  silji 
signa  ipsi  dedisset  angelus,  ut  patet  ex  sequent. 
Videtur  tamen  haec  haesitatio  ejus  et  diffidentia 
ex  animi  indeliberatione  et  inconsiderationc  pro- 
.cessisse  ,  ideoque  veniale  dumtaxat  fuisse  p(>c- 
calum,  obquotl  punitus  estetprivatus  facultuie 
loquendi.  Secus  fecit  Abrahiuii,  qui  angelo  pro- 
initienti  sibi  ex  Sara  sterili  filium  Isaac,  illico 
credidit  :  quia  conforlalus  est  jide,  dans  gloriain 
Deo ,  plenissime  sciens  quia  qacecumque  promisit , 
potens  est  et  facei'e ,  Rom.  h.  17. 

19.  Et  respondens  angelus,  dixit  ei  :  Ego  sim 

CaBRIEL,  QUI   ASTO  ANTE  DeUM  :  ET  MISSUS   SUM  (  a 

DeO)  LOQLl  ADTE,  eth.ectibievangelizare.]H;cc 
bonanuntia  tibi  afferre.  Evangeliumcnimgra'ce 
idem  est  quod  bonum  nunlium.  Unde  Pagninus 
verlit,  et  bona  annuntiem  tibi  licec. 

Qv\  ASTO.  1  Id  est ,  astare  soleo.,  velui  Deo  ad 


omncm  ejus  nuium  minlstraturns,  sicnt  famnli 
astant  regi.  Graece  i:ct.ptqrr/.c>i ,  id  est  qui  astiti  ^ 
scilicet  in  coelo;  jam  enim  ibi  ei  non  asio,  sed 
indc  ad  te  in  lerram  missus  sum  :  licet  in  terra 
angeli  quoque  astent  Deo,  ejusque  faciem  vi- 
deant  :  Deus  enim  est  ubique,  Matth.  18.  10. 
Hinc  colligas  eosdem  esse  angelos  Deo  minis- 
trantes  et  assistentcs ,  licet  id  negent  S.  Dio- 
nysius  Areop.  et  S.  Gregor.  Gabriel  enim  hic 
simul  astat  et  ministrat  Deo,  miititurque  dA 
Zachariam. 

Porro  To  asto  significal  Gabrielem  proxime  as- 
tare  Deo,esseque  unum  e  septem  primariis 
angelis,  qui  sunt  principes  aulae  coclestis  ,  sicuL 
est  el  Michael,  ac  Raphael,  qui  Tobiae  cap.  12. 
vers.  15.  ait  :  Ego  sum  liaphael  angelus  ,  unus  ex 
septem,  qui  astamus  ante  Deuni.  De  his  septem 
angelis  mulla  dixi  Apocal.  1.  vers.  h.  Quare  licet 
aliqui ,  ut  Toletus  hic  ,  censeant  Gabrielem  esse 
ex  ordine  penultimo,  qui  est  Archangelorum , 
eo  quod  alibi  vocetur  Arcbangelus;  verius  ta- 
men  videiur  eum  esse  primo  ex  ordine,  qui 
estSerapbim,  adeoque  esse  unum  e  primis  aula^ 
coelestis  principibus,  ideoque  a  inullis  vocari 
Archangelum ,  id  est  angelum  primarium  et 
principem,  imo  non  desunt  qui  censeant  eum 
inter  Seraphinos  esse  oninium  primum.  Ita 
censet  Marcus  Viguerius  Cardinalis  in  Deca- 
chordo  Christiano  chorda  1.  cap.  2.  idque  pro- 
bat  octo  rationibus  ,  vel  potius  congruentiis, 
quas  recensui  Daniel.  cap.  9.  vers.  21.  quae 
omnes  ad  hanc  unam  reducuntur  :  Ad  opus 
summum,  inquit,  decebat  mitti  summum  ange- 
lum  :  atqui  summum  Dei  opus  est  Incarnatio 
Verbi :  ergo  Gabriel  hic  vers.  26.  ad  illud  nun- 
tiandummissus,  est  summus  Angeius.  Sed  haec 
ratio  non  concludit,  ut  ibi  ostendi.  Nam  com- 
munis  Theologorum  senlentia  est,  Michaelein 
esse  supremum  angelorum  omnium ,  et  anta- 
gonistam  Luciferi,  Apocal.  cap.  12.  vers.  7. 

Porro  Gabriel,  ait  S.  Hicron.  Nomin.  Hebr. 
in  Luca ,  hebr.  idem  est  in  quod  confortavit 
me  Deus ,  aut  forliiudo  Dei,  vel  virtus  mea  Deu». 
Apte  ergo  ipse  missus  est,  ut  nuniiando  con- 
ceptionem  Joannis  afflaret  ei  spiritum  virtutis, 
id  est  fortitudinis  Eliae.  Idem  nunliavit  concep- 
tionem ,  et  incarnationem  Verbi  aeterni,  v.  20. 
quia  hoc  opus  fuit  summae  virtutis,  potentiae 
et  fortitudinis  Dei. 

20.  Et  ecce  eris  tacens,  et  non  poteris  lo- 
qui ,  usque  in  diem  quo  iimc  fiant  ,  pro  eo  quod 
non  credidisti  verbis  mels  ,  qu^e  implebuntur 
iN  TEMPORE  suo.  ]  Thcophyl. ,  Titus  et  S.  Ambros. 
vertunt,  et  ecce  eris  surdus ,  et  sic  clare  distin- 
guitur  ab  eo  quod  sequilur,  et  non  poteris  loqui; 
alioqui  enim  erit  tautologia.  Licet  enim  Grae- 
cum  stwTT&iv,  proprie  tacentem  et  mutum  signi- 
ficet,  tamen  et  surdus  eadem  voce  intelligi 
potest :  sunt  enim  haec  duo  naturaliter  inter  se 
connexa,  ut  qui  muti  nascuntur ,  sint  et  surdi, 
acvice  versa  :  quocirca  Graeci  surdum  aeque  ac 
mutum  vocant  xw^ov,  Hebr.  tt>in  cliares  ;  ^-^vx, 
hares :  Zacharias  ergohic  elfectus  estsurdus  aeque 
ac  mntus.  Unde  vers.  22.  vocatur  zw^po,-.  Hinc  el 
vers.  62.  Zachariae  quasi  surdo  non  loquuntur, 
sed  nutibus  et  signis  innuunt  cognati  et  vicini, 
ntscribatquo  nomine  velit  vocari  filium  recens 
sibi  natum.  Ipse  crgo  quia  inobediens  fuerar, 
punilur    snrdiiate ;    qnia    conlradictor    verlii* 


COMMENTAIUA  IN 

angHi,  mulciatur  facullale  loquciuli,  el  laci- 
lurnilate  pleclilur.  Incredidllas ,  ait  S.  Ambros., 
ZacharicB  a/falum  eripuerat  et  auditum.  Mcrito 
auteni  ticec  duo  passus  est ,  inquil  Thcophyl., 
quod  et  non  audiret ,  et  non  loqucrelur  :  quia  enini 
non  obedierat,  condemnatur  ut  surdus  sit ,  et 
quia  conlradixerat ,  ut  sileat. 

UsQUE  IN  DIEM  Qi'o  u.T.c  FiANT.  J  Quo  nascatur 
libi  Joannes,  q.  (i.  ait  Tilus  :  Quia  voceni  edi- 
disti  plane  incredulam ,  propterea  voce  tanlisper 
orbaberis  ,  donec  re  jam  expleta,  et  tuum  in  cre- 
dendo  tardttalem,  et  Dei  rursus  agnoscas  polen- 
aam.PetieratZacIiariasdifrulenspromissisangcli 
V.  18.  ab  angelo  sil)i  (larisignum  Joannis  nasci- 
turi ;  angelusergo  ipsi  obsecundans  datsignum, 
(|Uod  simul  sit  pooiia,  et  castiget  ejus  incredu- 
litatem  et  contradictionem,  scilicet  pcrculiens 
eum  surditate  et  taciturnitale. 

21.  Et    r.UAT   PI.EHS    F.XPIXTANS  ZaCIIARIAM.]  llt 

;CX  Sancto,ubi  adolevcrat  incensum,  eo  pci- 
,acto  rediret  ad  se  in  alrium,  quod  eral  ante 
Sanctum. 

ET  MIRABANTUa,  QUOD  TARDARET  IPSE  IN  TEM- 

PLO.]  Tardaret  ,\)ixv\.\m  colloquenscum  angelo, 
partim  secuin  ruminansmagnifica  ejus  dicia  et 
,promissa. 

22.  Egressus  autem  non  poterat  i.oqui  ad 
iM.os  (quia  eratmutus),  et  cognoverunt  quod 

VISIONEM    VIDISSET  IN   TEMPLO  (  CX  CO  qiiod  vidc- 

rcnt  eum  mutum  ,  stupentem  et  ationilum.)  Et 
(id  est  quia ,  ipse  erat  innuens  ii.lis  (gcstibus 
el  siguis,  quod  esset  mutus,  ac  visionem  vi- 
disset)  ET  permansit  mutus.  ]  Graece  ^-fuft?,  Sy- 
riace  hares ,  id  cst  surdus  aeque  ac  mutus,  iiti 
dixi  V.  20. 

23.  Et    FACTUM  EST  XJT  IMPLETI   SUNT  DIES   01- 

Ficii  (graece  ,  /stToypyia?,  id  esl  liturgise,  hoc  est 
minislerii  sacri  in  templo)  ejus  ,  aiuit  in  do- 
MUM  suAM.  ]  QuBe  sita  erat  in  montanis  Judoeae, 
«t  palet  V.  39.  ubi  erat  uxor  sua  Elisabelh. 

1h.    POST  IIOS  AUTEM    DIES   CONCEPIT  ELISARETII 

uxOR  Ejus. ]  CongressKS  est  cum  uxore ,  ait  Eu- 
thym.,/>/"o/>f6'?-  promissum  fcctam,  silentii  (lagello 
edoctus ,  ut  angelicis  verOis  crederet.  Porro  con- 
cepil  Elisabeth  Joaruiem  sub  dicm  26.  Septem- 
bris,  (juo  die  mull;e  Christianorum  Ecclcsioe 
cclcbrant  conceptionem  S.  Joannis.  Undc  eam- 
dcm  hoc  dicin  Mariyrolog.  consignat  Usuardus 
el  Mohuuis  :  nam  nono  post  mense  natus  est 
JoflniK^s  die  1h.  Junii,  ac  sextopost  mensemis- 
sus  C5t  Gnbriel  ad  annunliandumr).  Virginicon- 
ceptlonom  Cliristi,  qu;e  lacta  est  die25.  Martii, 
ut  paiet  V.  26.  et  36.  nam  a  die  2^.  Seplcmbris 
usque  ad  dieni  25.  Miiitii  suiu  sex  menses  : 
quareincensum  hocoblalum  a  Zacharia,  cjus- 
quc  visio  ct  promissio  angelica  dc  Joanne  nas- 
cituro,  paulo  anle  in  fosto  Scenopegise,  sive 
Tabernaculorum,  contigisse  vidctur.  Moccnim 
festum  celcbrabalur  dic  15.  mcnsis  Tisri ,  du- 
rabatque  per  oclo  (iics,  nl  patt:t  Ucvit.  ca».  23. 
vers.  Ih.  el  Nuincr.  'ii),  12.  Tisri  aulem  rcspon- 
debat  nostro  parUin  Septeinbri,  pariimOctcbri. 
Apposite,  scilicel  ut  signiricaretur  Joaniuin 
nasciturum,  qui  futurns  piieco  Christi,  cl  pcr 
euin  reserandi  cicii ,  causa  foret  cominunis 
hetitiae  toii  orbi  :  ipse  cnnu  docturus  erat  ho- 
mines,  ipsos  csse  peregrinos  in  terrn,  in  eaque 


LU(.AM.  Cap.I.  G35 

dcgere  quiisi  in  lemporarlo  tabcrnaculo  ,  et  a 
Deo  conscrjptos  esse  civcs  c(jcli,  ubi  domum 
aeternam  ct  felicissimam  obtinebunt.  H;cceiiJni 
oinnia  significabat  leetissimum  Tabcrnaculo- 
rum  festum,  quo  cuin  ramis  paimarumgau- 
dentes  Hebrai  sallabant  et  tripudiabanl,  eo 
(|uod  ex  deserto,  ubi  pcr/iO.  annos  in  taberna- 
culis  vixcrant,  ii  Deo  inducli  essent  in  lerram 
promissam  Cbanaan  ,  in  caijue  bonis  terrse  lo- 
cupletati  forent,  uli  dixi  Levit.  ca|).  23.  2/».  Hinc 
sequitur,  Joannemconceptumsubiequinoctium 
autumnale,  natum  vero  sub  solslitium  aesli- 
vuni ,  iiost  quod  decrescunt  dics;  Cbristuin  ex 
adverso  conceptum  sub  aequinoctium  vernum, 
natum  vero  sub  solstiiium  hybernum,  post 
quod  dies  accrescunt ;  quia  ,  ut  aiebal  Joannes  : 
lllum  oporlet  crescere ,  me  aulem  miniii ,  uli 
soleiter  advertit  sanclus  Augustinus  tract.  Ih. 
in  Joannem. 

Et  OCCULTAVIT  SE  MENSIBUS  QVINQUE  ,   DICENS  :] 

Occuliatio  Iia?c  signum  erat  pudoris  et  vere- 
cundise  :  partus  enim  sui  erubescebat  cetatem, 
ait  S.  Ambrosius,  quod  scilicet  sterilisel  anus 
rei  uxoria>  et  conjugio  vacasset,  donec  mense 
sexto,  utsequitur,  B.  Virginem  cognatam  suam 
sianle  virginitate  (quodlonge  magis  erat  no- 
vuin,  rarum  et  mirum  )  conccpisse  audivit  et 
vidit;tunc  enim  in  publicum  piodiens  pudo- 
rem  deposuit:  piius  ergo  per  menses  quinque 
pudoris  causa  publico  abstinuit,  licet  in  se- 
creto  cordis  et  cubiculi  sui  gauderet,  sibique 
congratularetur  dc  divino  loc  S.  Joannis  con- 
ccptu.  Sic  Sara  sterilis  acccpto  nuntio  nasci- 
turi  ex  se  Isaac,  (jenes.  c.  18.  v.  12.  risitocculte, 
dicens  :  Postquam  consenui ,  et  dominus  meus 
(Abraham  marilus)  vctulus  est ,  voluptati  ope- 
ram  dabo  ?  iNam  ,  ut  ait  S.  Ambrosius  :  Senes  ab 
ipsa  concluduntur  cclate ,  et  justo  intcmperantice 
puclore  revocantur  facere  ope)'a  nuptiarum.  Unde 
illud: 

Turpe  scnex  railes ,  turpe  senilis  amor. 

25.  QVI.K    SIC    FECIT  MIIII    DOMINUS    IN   DIEU^JS, 

QUIBUS  RESPEXIT  AUFERRE  OPPROIJRIUM  (StCrilitatis, 

(|uod  illo  aevo  apud  Juda^os  ingens  erat  pro- 
brum,  elquasi  signum  maledictionis  Dci)  meu-si 
iNTER  iiOMiNEs.  J  5/c,  scilicct  adco  magnifice, 
stupende  et  miraculose  cgit  mecum  Deus,  iii 
nu;  anum  et  stcrilem  tanta  prole  ioccundaret. 
Admiratur  enim  Klisabetb  Dei  in  se  beneficen- 
tiam,  eique  totocordis  sinu  gralias  agit,  ;eque 
itc  fecit  B.  Virgo  mater  Christi  elTi^cta,  conci- 
nens  vers.  h~.  Magnificat  anima  mea  Dominum. 

26.  In  mense  avtem  sexto  missus  est  angelus 

CaBRIEL  A  DeO  IN  CIVITATEM    GAI.ILiE^,    CUI  NO- 

MEN  Nazaretii.  J /)j  7)ioise  sexto ,  scilicel  ;i  con- 
ceptione  Joannis  Baptistap,  posiquam  inatcr 
«'jus  Elisabetli  occultavit  sc  mensibus  quinque, 
ul  dixi  vcrs.  pra-ced.  Sex  mcnsibiis  ergo  junior 
fuit  Chrislus  Joannc  Baplista  :  hic<Miim,  uii^olc 
pi\TCursor  Chrisli,  illo  dcbcbat  cssc  prior  et 
scnior.  Mensis  hic  scxlus  non  inchoans,  sed 
liniens ,  aut  potius  finitus  accipi  debet.  Nam  ii 
die  2/j.  Se|)icinl)ris  qua  ronceptus  cst  Joannes, 
usque  ;id  dicm  25.  Marlii.  qua  .  niisso  angelo 
ad  B.  Virginem,  conccplus  est  Chrislus,  inter- 
cedunt  scx  mcnscs  intcgri.  ]n  mensc  sexto 
ergo,  hoc  cst  in  fine  mensis  sexli,vel  I  nilo 
mcnse  scxto. 


COUNEL.    A    (.'apidi:.      T05!.    Vill. 


so 


Oili 


COMAitNTARlA 


Annuntiatio  igitur  hajc  Gabrjelis,  et  conso- 
qncntor  Incarnatio  Vorbi  contigildie  25.  Marlii, 
quo  paritor  die  ClH'i.stus  post  o^.  vita;  annos 
complotos,  pro  salule  honiinuni  crucifixus  et 
niortuusost,  uti  dixi  Maltli.  27.  v.  37.  Eodeni 
die  niulli  consenl  nuniduni  a  Deo  primitus 
fuisso  conditimi  ol  croaluni,  Gones.  1.  ut  eo- 
dem  dio  croatus  sita  Uoo,  quo  postoa  recreatus 
et  restauratus  fuit  a  Chrislo  in  incarnatione  ot 
cruco.  Undo  ah  hoc  dio  ot  hoc  nionsc  annos 
Christi  inclioant  ot  numoraut  Angii ,  Voneti , 
Pisani ,  pluresquo  alite  nationes  (  ot  nuper 
Franci  )  toste  Covarruvia  librol.  Variar.  resol. 
cap.  12.  n.  2.  etHonri(iuoz  lib.  8.  dcEucharistia 
cap.  11.  ^.  10.  littora  I.  ot  Joanne  Lucido  tract. 
de  Passiono  Christi.  Concoptio  enim  est  quasi 
prima  honiinis  nativitas ,  juxta  illud  :  Quod  in 
ea  nalum  cst ,  de  Spiritu  sancto  est ,  Matthcei 
cap.  1.  V.  21. 

Angei-us  Gabriel.]  Notat  S.  Hioron.  in  cap.  8. 
Daniolis,  tres  angolos  in  S.  Scriptura  noniinari 
ac  celobrari ,  scilicet  Michaelcm,  Raphaolem  et 
Gabriolom,  e  quibus  Micliaclem  ait  praeesse 
precibus  ctoblalionibus  fidolium,  atque  idcirco 
dicitur  Micliacl ,  id  est,  fiais  ut  Dcus?  q.  d.  So- 
lius  Dei  esl  exaudirc  procos  poenitentium  ,  eo- 
rumque  peccalis  propitiari,  eosquc  justificare 
ol  salvaro.  Secundo,  Raphaelom  praeesse  sani- 
tali  corporum ,  idooquo  TobicC  cajco  visum 
restituisse:  hinc  (l\c\lur llapliael,id  eslmedicas, 
vel  medicina  Dei.  Terlio,  Gabriel,  id  est  fortis, 
aut  fortitudo  Dei,  praeest  prccliis  ac  bellis  fidc- 
lium ,  ut  patet  Danieh  cap.  12.  v.  13.  et  seq. 
Unde  ipse  liic  mittitur  nuntialurus  Chrislum , 
qui  ))ellum  acerrimum  erat  gesturus  contra 
Luciferum,  ceterosque  daemones  el  homines 
impios.  Rursum  Gabriel  dicilur  quasi  Sx  "IDJ  ge~ 
bcr  el ,  id  est  vir  Deus ,  q.  d.  Deus  incarnabitur, 
critque  homo  puer,  quantum  ad  naturam  ac 
Eetatis  et  corporis  progressum,idem  tamen  erit 
vir,  quiu  ii  primo  concoptionis  instanti  anima 
ejus  eril  plena  omni  sciontia ,  gratia,  fortitu- 
dine ,  juxta  illud  Jerem.  31.  v.  22.  Femina  cir- 
cumdabit  virum.  Porro  Toletus  ex  SS.  Dionysio, 
Basilio  ,  Gregorio  et  Damasceno  censet  Michao- 
lcm  esse  ex  Principatibus,  qui  a  SS.  Dionysio 
ponitur  primus  ordo  terliae  Hierarchise  Angelo- 
rum;  Gabrielom  vero  esse  ex  ordine  Archan- 
golorum.  Verum  verius  est  Michaelem  esse 
primum  intor  Seraphinos,  Gabrielem  vero  ei 
osse  proximum  ci  vicinum,  uti  dixi  vers.  19. 
Ad  lioc  quippe  ministerium ,  ait  S.  Grogorius 
hom.  Zli.  in  Evang.,  sumvium  (unume  summis) 
angelum  venire  dignum  fuerat ,  qui  summum 
omnium  nuntiabat. 

Nazareth.  ]  Unde  Christus  ab  ea  quasi  a  pa- 
tria,  in  qua  conceptus  fuit  (nam  in  Bethlehem 
natus  est )  cognominatus  est  Nazarenus,  Mat- 
ihaei  2.  vers.  23.  In  Nazarelh  ergo  habitabat 
B.  Virgo  cum  Josepho  sponso  suo.  Porro  do- 
nius  vel  cubiculum  ojus,  in  quo  angelo  nun- 
tiante  Christum  concepit,  a  S.  Jacobo  aliisquo 
Apostolis  consecrata  fuit  in  Ecclesiam,  uli 
refert  L.  Dexter  in  Chronico  anno  Christi  ^2. 
et  alii,  Ibidem  post  trecentos  annos  S.  Holena 
elegans  templumox.-edificavit,  teste  Nicephoro 
lib.  8.  cap.  30.  Kamdem  visitavit  S.  Paula, 
S.  Ludovicus,  ceteriquc  peregrinantes.  Vide 
Tursel.  in  Histor.  Lauret.  cap.  1.  ct  seq.  Eadom 
post  mille  annos  e  Galilaea  et  Nazaroth  ab  an- 
golis  iranslata  esl  in  Dalmaiiam  ,  inde  in  Ua- 


N  LLCAM.  Cai).  1. 

liam,  putaLauretum  ,  ubictiamnum  consistit, 
et  lolius  orbis  concursu  pie  visitur,  adeo  ut  ipse 
Erasmus  (  quom  Novanlosut  antosignanum  se- 
quuntur )  in  orat.  ad  Virginem,  ita  Lauretanam 
Virginom  salutet  :  Salve ,  inclyta  rcgum  progc- 
nies ,  sacerdotum  decus ,  patriarcliarum  gloria, 
cwlitum  triumphus ,  infcrorum  formido ,  CKristia- 
norum  spes  et  solatium  ;  divinitali  proxima  es, 
ne  illic  nobis  deesses.  Certacst  fulucia  tua,pronas 
tuis  advotvor  pedibus,  scrva  animulam  lianc ,qua: 
se  tibi  quanta  est  nuncupat. 

27.  Ad  Virginem  despoinsatam  viro  ,  cui  no- 
MEN  erat  JosEPO,  DE  DOMO  (idosttribu  etfa- 
milia  )  Damd  (  cui  promissus  orat  Christus 
qiiasi  filius) ,  f.t  nomen  Virginis  Maria.]  Despon- 
sata  :  non  por  solam  dosponsationom,  sod  et 
per  verum  matrimonium  jam  contractum, 
licet  usu  non  consummalum.  Vide  dicta  Mat- 
thaei  1.  18.  Missus  est,  ait  S.  Gregorius  Thau- 
inaturgus  serm.  3.  de  Annuntiat.  Gabriel ,  ut 
dignum  purissimo  sponso  tlialamum  pararet.  Mis- 
sus  est  Gabriel ,  ut  intcr  creaturam  el  crcatorem 
sponsalia  contralieret.  Missus  est  Gabriel  ad  ani- 
matum  regis  palatium.  Missus  est  Gabriei  ad  vir- 
ginem  desponsatam  quidem  Joseph,  sed  Jesu  fdio 
Dei  servatam.  Missus  est  tychnus,  qui  solem  jus- 
titicv  indicaret. 

Ad  Vxuginem.  ]  Proeclare  S.  Bern.  serm.  1.  de 
Assumpt.  Nec  in  terris  locus  dignior  uteri  virgi- 
nalistemplo,  in  quo  Filium  Dei  Maria  suscepit, 
nec  in  ccclis  regali  solio ,  in  quo  Mariam  fUius 
ejus  sublimavit.  Et  serm.  /i.  Quce  vel  angelica 
puritas  virginitati  iUi  audeat  comparari ,  quce 
digna  fuit  Spiritus  sancti  sacrarium  fieri,  et  ha- 
bitaculum  Filii  Dei?  HoG  est  quod  canit  Ec- 
clesia  : 

Domus  puJici  pecloris, 

Templum  vepente  fil  Dei : 

Intacla  nesciens  virum  , 

Verbo  concepit  filium. 

MARiA.JNota  :  Maria ,  vel ,  ut  hebr.  dicitur, 
miriam,  gracc.  Mapti//. ,  Hebr.  idem  est,  q.  d.  mo- 
riam ,  id  est  myrrha,  vel  amaritudo  maris.  He- 
braei  enim  tradunt  sororem  Mosis  dictam  esse 
Mariam ,  eo  quod  cum  ipsa  nasceretur  ,  coepil 
amara  Pharaonis  tyrannis  mergendi  infantes 
HebrcTOrum  ,  Exodi  1.  Verum  id  meliore  omine 
et  nulu  divino  mutatum  est  in  aliam  significa- 
tionem  :  nam  transito  mari  Rubro  ,  et  merso 
Pharaone  ,  dicta  est  Maria,  quasi  Mara  iam ,  id 
est  magistra  vel  domina  maris  :  sicut  enim 
Mosos  virorum,  ita  Maria  feminarum  dux  fuit 
in  transitu  maris  Rubri  :  unde  et  eis  carmon 
epiniciumpraecinuit,  ExodilS.  Porrohaec  Maria 
typus  fuit,  ait  S.  Ambrosius  Exhort.  ad  vir- 
gin(!S,  B.  Virginis,  qua;  dicta  est  Maria,  id  est 
magisira  et  domina  maris  hujus  seeculi ,  ut  per 
illud  nos  salvos  ducatin  terram  promissam  ,  id 
ost  in  cfElum.  Unde  R.  Haccados  apud  Galatin. 
lib.  7.  13.  Messiae  matrem,  Dominam  nuncu- 
pandam  praedixit,  et  Mariam  idem  osse  quod 
Donunam  docet  Philo,  S.  Hieron.,Epiphanius  et 
alii  :  imo  Liturgise  veterum.  Christiani  omnes 
omni  lingua  B.  Virginem ,  quasi  proprio  nomine 
Dominamnostram  vocant  ot  compellant.  Unde 
S.  Isidor.  lib.  7.  Etymol.  cap.  iO.  Maria,a\t, 
inlcrprelatur  iUundnalrix ,  aut  steUa  maris  : 
genuit  cnim  lumen  mundi.  Sermone  autem  Syro 
Maria  Domina  nuncupalur  :  pulchre ,  quia  Domi- 
mnn  genuit.  S.  Hieron.  vcro  in  nomin.  Hebr.  in 


COMMLNTARIA  IN 

Exodo  :  Maria,  ait,  idem  est  quod  iUuminatrix 
mea,  vel  illuminans  eos,  aut  smyrna  maris,  vcl 
slella  maris.  Sic  ot  S.  Gregor.  Thaumalursus 
serni.  dcAnnunt.  Maria,  ait,  intcrprctattp-  illu- 
minalio.  Plura  dc  nomine  Mariac  dixi,  Exodi 
cap.  15.  20.  ac  in  Proverb.  ct  Canlicis. 

Hac  dc  causa  Maria  fuit  plena  gratia  ,  ideoque 
maregraliaruni  :  quare  sicut  omnia  flumina  in- 
trant  in  mare,  Rccles.  1.  v.  7.  sic  omnes  omnino 
graiire  quas  habuerunt  Angeli ,  Patriarch;c, 
l'rophetse,  Apostoli,  Marlyres  ,  Confessores, 
Virgines,  conlluerein  Mariam,  ait  S.  Bonaven- 
lura  in  Specul.  cap.  2.  Denique  quam  nomen 
.Mariaeangelis  sit  delcclabile  et  dcemonibus  ter- 
ribile,  docet  S.  BrigiUa  lib.  1.  Revel.  cap.  9. 

Addit  Pagnin.  in  Nomin.  Ilebr.  Maria  ,  inquit, 
inlerprelari  potest  p/«tJia  tcmporanea  (hxccnim 
Hebr.  vocatur  more)  maris,  juxta  illud  :  Pluvium 
voluntariam  scgregabis  lia/rcdilati  tuce ,  PsaI.G7. 
vers.  40.  Hinc  et  de  Christo  praecinuit  Psallcs  : 
Descendet  sicul  pluvia  in  vellus  ,  Psal.  cap.  71.  6. 
Hoc  sccrcto  suo  illapsu  innuit  hic  Gabricl. 

Et  ingressus  ai)  k\m  angelus,  dixit.]  Ingres- 
sus,  id  est  illapsus  in  clausum  Virginis,  pro 
^idvenlu  Messiic  et  salule  hominum  secrelo 
orantis,  cubiculum ,  per  fenes,tram  vel  pcr 
oslium.  Angeli  enim  cum  sint  purissimi  spiri- 
lus,  sua  subtilitale  et  eflicacitate  omnes  pa- 
lietes,  et  omnia  corpora  penelrant  ct  pcrva- 
dimt.  Ita  S.  Bern.  scrm.  3.  super  Missus  cst. 
Licet  Andreas  Episc.  Hierosol.  serm.  de  Annunt. 
putet  angelum  clam  ostium  aperuisse,  et  mo- 
desie  Virginem  compellasse  ac  salulasse. 

AvE.]  Idcstsalve,  gaude,  Iselare.  Verisimile 
csi  angelum  usum  fuisse  communi  Hebraeoruui 
salutatione  i^  CZ^hv  scalom  lacli,  id  esl  pax 
■tibi,  ut  habet  Syrus ,  jEthiopic.  et  Persic.  :  illa 
enim  Hcbrcei  uti  solenl,  cum  timorem  auferrc 
Yolunt,  et  !a>ium  sc  affcrrc  nuutium  signiri- 
cant.  JNisi  malis  cum  nostro  Scrario  in  nuili 
cap.  2.  q.  10.  Ave,  vel,  ut  S.  August.  cpist.  l\'r>. 
scribit,  have,  esse  Hebr.  T\^X\  cliauve,  vel  liave , 
id  est,  vive,  scilicel  sana  aeque  ac  sancta  ,  laeia 
el  hilaris  ,  felix  et  hcata  in  Dei  gratia  etgloiia 
summa,  ad  quam  ipse  te  elegit,  ut  ailiidat  ad 
nomen  Eva.',  quse  Heb.  (\iciniv  n^U  chauva ,  id 
est,  vitalis  et  vivilicans,  sive  mater  omnium 
yiventium,  Gen.  3.  20.  q.  d.  Eca,  non  fuit  cluiuva 
id  est,  mater  vilEC,  sed  morlis,  quia  omnes  suos 
filios  per  peccatum  morti  addixil  :  tu  vero,  o 
JWaria,  vere  es  Kva  sive  chauva ,  quia  matcr 
vitae,  gralia;,  et  glorioe.  Hinc  appositc  Latinum 
Aye ,  est  inversum  Eva,  quia  Maria  Evae  male- 
dictiones  Gcn.  3.  in  bcncdictioaes  couverlit. 
Uude  ei  acciuit  Ecclcsia  : 

Sumens  illuJ  Ave 
Gabi-iclis  ore  , 
Funda  nos  ii»  pacc  , 
Uutaiis  Eva;  iiomcn. 

Ave,  ait  S.  Gregorius  Thaumat.  scrm.  2.  et  8.  de 
annunt.  animatam  Dei  tcmplum ,  quia  summuin 
toti  mando  gaudium  parics  :  cris  virgiiitim  glo- 
riatio,  ct  mutrum  jttbilatio.  Hinc  rursum  oliui 
matulina  salutatio  erat,  Ave,  id  est,  vive  hodic; 
sanus  et  kctus ,  vespcriina  vero  Fale.  Uude 
!Martial.  epigr.  5G.  lib.  1. 

Et  matutiimm  porlat  ineptui  A^e. 

Et  Ub.  U.  «'pigr.  79. 

Cui  uon  niane  ferx'   ncfiaielus  Atc. 


LLCAM.  Cap.   I.  635 

Causam  dat  Andr.  Cret.  orat  de  Annuniiai. 
Dccidt,  ait,  te<(5  ut  prceconiis  Gabriel  reginam 
salutaret ,  quce  et  la:litice  organum,  et  immemi 
gaudii  est  genitrix. 

GnATiA  PLENA.]  Gracc.  f.v/x(,nuij.hr„(\uot\  frjgidc 
Tigurina  et  Novantcs  vertunt,  gratiosa;  B<'za  , 
gratts  dilecta :  \nxVji\.  t'n\m  ipse  justos  non  ha- 
hcrc  inhacrentem  el  iutrinsecain  justiliam  ,  scd 
laiitum  exlrinsecam  ,  (pise  consislat  in  hoc, 
quod  I3eus  eos ,  licet  iii  sc  sint  peccatorej,  ex 
sua  tamenbenevolenlia  habeal  reputetque  jus- 
tos,  qiiac  est  hajresis. 

Verum  zc-xKptTwuiv/j  respondet  Hebr.  nj-J  nc- 
cliena,\e\  n^rir^muchana,  quod  proprie  idem  est 
quodgratificata  ,  gralia  repleta  ,  graliosa  facta  : 
■/x:tTi'jjen\m  idem  csl  quod  gratiosum  facio,  gra- 
tum,  charum  reddo,  gratia  iinpleo.  Deus  enim 
nil  gratum  judicat,  nisi  quod  in  se  revera  gra- 
tum  est ;  quare  cum  qucm  justum  sibique  gra- 
tum  facit,  eum  re^^era  jusiitia  et  gratia  inhae- 
rcntc  donatet  condecoiat  :  quare  yv/y.ziz'.>fj.vir, , 
idem  est  quod  gratia  i)lcna,  uti  vertil  Nostcr, 
Syr.,Arab.,  /Egypli. ,  vElhiopic,  Persicusi  ;  ilem 
S.  Ambrosius  ,  Bcda ,  S.  Augustin.  Enchir. 
c.  36.  S.  Hieron.  episl.  ad  Principiam,  S.  Bern. 
et  alii  passim.  Significat  ergo  luec  vox  duo  : 
Primo  ,  B.  Virginem  fuisse  a  Deo  gratia  dona- 
tam ,  idque  plene  et  per  excellentiam  super 
alios  justos  et  sanctos  :  nam  hoc  epithetum  ap- 
propriatur  hic  soli  B.  Virgini;  ut  scilicet  per 
gratiam  hanc  emincnlem  aplarctur,  dignaque 
efTiceretur,  ut  mox  fieret  mater  Dei.  Secundo  , 
pergratiam  hanc  mire  placuisse  Deo  ,  ejusque 
angelis  omnibus,  ac  in  eorum  oculis  plane 
umabilcm,  speciosamei  gratiosam  fuisse,  adeo 
ut  eam  Christus  prce  ceteris  omnibus  in  ma- 
irem  suam  eligeret.  Ita  passim  Patres  ;  quod 
alibi  dicit  Scriptura  :  Invenit  gratiam  in  oculis 
Domini. 

Dices,  Chrislus  fuit  plenior  gratia ,  quam 
B.  Virgo.  Alii  quoque  Sancti  dicuntur  pleni 
fuisse  Spiritu  saiicto,  ul  S.  Stephanus. 

Resp.  eos  plenos  gratia  dici ,  sed  diversimndo : 
nam,  ut  recle  ait  Maldonatus  :  Aqua  plenus  cst 
fons,  plenus  fluvius,  plcni  rivuli,  etsi  plus  ct 
purius  in  fonte,  quam  in  fluvio ;  iu  iluvio,  qiiam 
jii  rivulis  est.  Plenus  Christus  graiia  tanquam 
fons,  in  quo  et  scaturit  ct  stagrmt  gratia  ,  et  in 
omncs  homines  sicut  ex  capite  in  membra  de- 
rivatur.  Plena  Christi  matcr ,  tanquam  fonti 
proximus  fluvius,  qui  etsi  miiiiis  quam  fons 
ixqux  habct,  plcno  tamen  fluit  alveo.  Plenus 
Stephanus  ,  scd  tanquain  rivulus. 

Eleganter  ct  pie  solidequc  D.  Pelr.  Chrysol. 
serm.  l/j3.  in  hicc  vcrba  :  Ila^c,  inquit,  est  gra- 
tia ,  qtice  dedit  coelis  gloriam,  terris  Dctim,  fidem 
Gentibus,  fuiem  vitiis ,  vitct;  ordinem,  moribus 
disciplinam.  Ilanc  gratiam  detulit  angcltis,  ac- 
cepit  Virgo,  salutem  scecidis  redditura.  Idem 
serm.  \uh.  Una,  inquit ,  pticlia  sic  Deum  in  sui 
pcctoris  capit,  recipit ,  oblectat  hospitto  ,  ut  pacem 
tcrris ,  ccclis  gloriam,  salutem  pcrdilis ,  vitain 
?nortttis,  tcrrenis  ciimcceleslibusparcntclam  ipsius 
I)ei  cum  carne  c^mmercium ,  /yro  ipsadomtis  exi- 
gat  pensione ,  pro  ipsius  uteri  mercede  conquirat, 
ct  impleat  illttd  inopheticum  :  Ecce  hcereditas 
Domini,  fidi  mcrccs  ,  friictus  ventris. 

Audi  S.  Aug.  scrm.  18.  deSanclis  :  Implcta  est 
(Maria)  gratia,  ct  Eva  vcjcttata  est  ctdpa.  Male- 
dictioEvce  in  bcnedictionem  mulatur  Marice.Wile 
Tolet.  Iiic  annotat.  67.  ubi  oslcndit  B.  Vir.iinem 


M6 


COMMIiNTAIUA  IN 


plfiiam  fuissc  oniiii  grjilia,  lum  giaiuni  fa- 
cit-nle.  tum  gralis  dala,  idque  lam  in  corpore 
quam  in  anima.  Carcbat  cnini  fomile  concupis- 
centiae  :  (juaie  caro  ejus  plaiie  subdila  eral  ra- 
tioni  et  spirilui ,  uti  craL  in  Adamo  in  paiadiso 
pcr  jusliliam  originalem.  Quocirca  addit,  in 
ea  naturamconspirasse  cum  gralia,  ilii(|ue  per 
omnia  esse  cooperalam.  r.iiisum  H.  Virginem 
in  singuiiselin  universis  virlulibus  eminuisse: 
sic  enim  decebat  ornari  el  prceparari  <'am,  quae 
erat  futura  maler  Dei.  Vide  eiiam  qute  de  ea 
dixi  passim  in  Canticis,  praeserlim  cap.  /i.  7. 
ad  illa  :  Tota  palchra  es ,  amlca  mea ,  el  macula 
non  est  in  le.  Et  Eccli.  cap.  2ii.  v.  5.  et  IG.  in 
fine. 

Quocirca  S.  AlJianasius  (  vel  quisquis  est 
Auclor  :  \  idelur  eiiiin  S.  Aliianasio  fuisse  posle- 
rior,  uti  solerler  adverlil  Baron.  etBellarm.  de 
Scriptor.  Ecclesiast.)  hom.  de  Deipara  •.Ita,  ail, 
SiHiitus  S.  descendit  in  Virginern  cum  oinnibus 
suis  essentialibusvirtutibus ,  qua^  illi  pcr  ralionem 
principatus  divini  adsunt,  inibuens  eam  in  gratia, 
ut  in  omnibus  graliosa  essel ,  atque  idcirco  gratia 
plena  cognominata  est ,  eo  quod  adimpletione 
Spiritus  S.  omnibus  gratiis  abundaret.  Accedil 
Hieron.  serm.  de  Assumpl.  B.  Virginis  :  Bene, 
inquit,  plcna,  quia  ceteris  per  partes  prcestatar ; 
Murice  vero  se  tota  infundit  plenitudo  graticc.  Et 
paulo  inferius  :  In  Mariam  totius  graticr;  pleni- 
tudo  quce  in  Christo  est,  vcnit ,  quamvis  aliter, 
quia  etiamsi  in  sanctis  patribus  et  Vrophctis  gra- 
tia  fuisse  creditur ,  non  tamen  ealcnus  plena. 

Porro  ita  B.  Virgo  plena  fuil  gratia  ,  ul  ci 
coopcrando  slrenue  et  assidue  ea  augeri,  ple- 
niorque  fieri  mereretur  :  iicetenim  esset  plena 
quoad  praesentem  ,  ut  haberet  tantum  gratia), 
quantum  capere  poterat ;  tamen  huic  gratiae 
assidue  et  strenue  per  actus  ferventes  coope- 
rans,  novum  sibiparabat  merilum  ,  ac  proinde 
novam  capacitatemetdisposilionem  ad  novam 
gratiam  consequendam,  idqueassidue,  ut  dixi. 
Vide  Franc.  Suarez  3.  p.  disp.  18.  secl.  h.  ubi 
ostcndit  gratiam  B.  Virginis  in  primo  concep- 
lionis  ejus  instanti  fuisse  majorem  gratia,quam 
habuit  supremus  angelus,  qui  uno  aclu  vel 
duobus  omnia  sua  merila  consummavit,  eoque 
pius  meruit  quam  mille  el  mille  homines  me- 
reantur  pcr  totam  vitam  :  quare  B.  Virgo  primo 
hoc  instanli  anians  hiudansque  Deum  inlen- 
sissime  superavii  amorem,  et  consequcnter 
meritum  supremi  angeli.  Secundo  operaiionis 
et  amoris  sui  inslanti,  ex  gratioe  augmento 
quod  primo  instanti  meriia  erat,  et  reipsa 
acceperat ,  gradus  amoris  et  consequenter  me- 
riliduplicavit.  Tertio  vero  instanti  eosdeni  du- 
pUcando  ,  meritum  cum  gratia  quadruplicavit. 
Quarlo  instanli  pari  quadruplicationis  dupii- 
catione  et  progressu  idem  octuphcavit ,  et  ita 
consequenter  per  si-ngula  amoris  et  operationis 
instaniia  gratiam  acceptam  conlinue  dupli- 
cando  usque  ad  annum  aeiatis  72.  quo  mortua 
est,  adeo  gradus  gratia*  et  meriti  adauxit,  ut 
in  iis  omnes  omnino  liomines  et  angelos  simul 
sumptos  superarit.  Quare  illa  unica  gratior  est 
Deo,  quam  celeri  omnes.  Deus  ergo  plus  amat 
solam  B.  Virginem,  quam  toiam  Ecclesiam  ,  id 
est,  quam  omnes  liomines  et  angelos  simul 
sumptos.  Haec  Suarez.  Vide  S.  Brigidae  P.evela- 
tiones  111).  1.  cap.  10.  ubi  B.  Virgo  ei  narrat 
6U0S  in  virtute  et  amore  Dei  progressus,  ac 
annuniiationem  per  iingclum  sibi  factain  ,  as- 


LUCAM.  Cap.  (. 

seritque  sc  in  eadem  ineffabili  lcelitia  fuisse 
perfusam,  eaque  continua  ;  sed  semper  kcli- 
tiam  habuisse  dolore  permixtam.  Audieamdem 
lil).  Ix.  Ilevel.  cap.  108.  Tres  Sancli  sunt,  qui 
miki  proe  ceteris ptacuerunt ,  sciiicet  Maria  mater 
mea  ,  Joannes  Baptisla  ,  et  Maria  Magdalena. 
Matcr  igitur  mea  quando  et  postquam  natd  fuit , 
sic  erat  pulclira,  quod  nulla  erat  in  ea  macula  ; 
quod  bene  cognoscentcs  dnmones  sic  ctgre  tule- 
runtper  similitadinem  loquendo,  quasiquod  quce- 
dam  vox  dcemonum  tunc  sonuisset  de  inferno 
dicens  :  Una  virgo  tam  virtuose  et  mirabiliter 
procedit ,  quod  omncs  superat  interra  et  in  ccelo, 
et  perveniet  usque  ad  sedem  Dei. 

Denique  vide  novem  plenitudines  gratise 
B.  Virgini  proprias  ,  quas  recenset  Rutilius 
Benzonius  lib.  2.  super  Magnificat  cap.  2G. 
dubio  7. 

DoMiNUS  TECDM.JSubaudiei^,  potius  quam  sit. 
Dat  causam  cur  gratia  sit  plena  ;  quia  scilicet 
Dominus  cum  ea  esl,  eique  assistit  et  praesto 
est  singulari  modo ,  ut  in  ea  singulare  Incar- 
nationis  Verbi  opus  operetur.  Unde  S.  August. 
s<irm.  18.  de  Sanctis.  Tecum  Dominus,  ait,  m 
mente,  tecum  in  auxilio ,  tecum  m  ventre.  Et 
S.  Bern.  serm.  3.  super  Missus  est :  Quid  miram, 
inquit,  si  gratia  plena  erat,  cum  qua  Dominus 
erat?  sedpotius  hoc  mirandum,  quomodo  quian- 
geliini  miseral  ad  Virginem ,  ab  angelo  inventus 
est  esse  cum  Virgine.  Itane  velocior  angelo  fuit 
Deus  ,  ut  festinantem  nuntium  celerior  ipse  prcB- 
veniret  ad  terras?  Nec  mirum.  ISam  cum  esstt 
Rex  in  accubitu  suo  ,  nardus  Virginis  dedit  odo- 
rem  suum ,  et  ascendit  in  conspectu  glorice  ejus 
fumus  aromatum,  et  invenit  gratiam  coram  oculis 
Domini,  clamantibus  qui  circumslabant  :  Quce 
esl  ista ,  quce  ascendit  per  desertum ,  sicut  vir- 
gula  fumi  ex  aromatibus  myirhcB  et  thuris?  Et 
inferius  docet  Deum  esse  in  omnibus  creaturis 
per  eflicaciam  ,  in  rationalibus  per  cognitio- 
nem,  in  bonis  per  amorem,  ideoque  cum  iis 
esse  per  voluntatis  concordiam  :  per  hanc 
enim  ipsi  Deum  sibi  jungunt.  Subdit  deinde  : 
Sed  cum  ila  sit  cum  omnibus  Sanctis,  specialiter 
tamen  cum  Maria,  cum  qua  utique  tanta  ei  con- 
sensio  fuit ,  ut  illius  non  solum  voluntatem  ,  sed 
etiam  carnem  sibi  conjungeret ,  ac  si  de  sua  Vir- 
ginisque substantia  unum  Christum  efficeret  ,vel 
potius  unus  Cliristus  fieret  :  qui  etsi  nec  totus  de 
Deo,  nec  totus  de  Virgine;  totus  tamen  Dei,  et 
totus  Virginis  esset ,  nec  duofUii ,  sed  unus  utrius- 
que  filius.  Deinde  docet  cum  B.  Virgine  fuisse 
Dominum  ,  id  est  totam  S.  Trinitat.  Unde  ait  : 
Nec  lantum  Dominus  Filius  tecum,  quem  carne 
tua  induis ,  sed  et  Dominus  Spiritus  sanctus ,  de 
quo  concipis ,  et  Dominus  Puter,  qui  genuit  quem 
concipis.  Pater,  inquam,  tecum ,  qui  Filium  suum 
facit  ct  tuum.  Filius  tecum,  qui  ad  condendum  in 
te  mirabile  sacramentum  ,  miro  modo  ct  sibi  re- 
serat  genitale  secretum ,  et  tibi  serval  virginale 
signaculum.  Spiritus  S.  tecum,  qui  cum  Patre  et 
Filio  tuum  sanctificat  uterum. 

Denique  S.  Biigida  lib.  1.  Revel.  cap.  8.  au- 
divit  B.  Virginem  sibi  dicentem  :  Omnis  laus 
fUii  laus  meaesl ;  el  qui  inhonorat  eum,  infwno- 
rat  me  :  quia  sic  ferventer  dilexi  eum ,  et  ipseme, 
quod  quasi  unum  cor  ambo  fuimus.  Quocirca  ip- 
sam  (juasi  reginam  dominari  in  coelo  ,  mundo, 
purgatoiio  et  inferno,  docet  eadem  S.  Brigida 
in  Sermone  Angelico  cap.  20.  Eadem  lib.  3. 
cap.  29.  alloquens  B.  Virgincm  :  Tu,  inquit; 


COMMENTAUIA   IN  IXCAM.  Cap.  I. 


C37 


assimilaris  tcmplo  Salomonis ,  in  qtio  verus  Salo- 
mon  sfMtiabatur,  et  sedit  qui  fecit  inter  Deuru  et 
homincs  parem.  Benedicta  igitur  sis,  B.  Virgo,  in 
qua  Deus  maf^nus,  faclus  est  puer  parvus  ;  anli- 
quissimus  Dominus ,  factus  est  pusillus  filius;  sem- 
pitcrnus  Deusct  Creator  invisibilis,  factus  estvisi- 
biliscrcatura.  Resp.  B.  Virgo  :  Cur  me  comparas 
Salomoni ej usq ue  templo,  cumsimmater  illius,qid 
non  habet  principium,  nec  finem  ?  ISam  Filius  Dei 
qui  est  ftlius  meus ,  est  sacerdos,  et  liex  regum. 
Denique  in  temf)lo  meo  induit  se  veslibus  sacerdo- 
talibus  sfnritualiter,  in  quibus  obtulit  sacrificium 
fjro  mundo. 

Simili  inodo  Deus  ait.  Josue  c.  1.  5.  Sicul  fui 
cum  Mose,  ita  ero  tecum.  Et  angelus  ad  Gcdeoneni : 
Dominus  tecum,  virorum  fortissime,Jm\\c.  G.  12. 
Kursum  Deus  ad  Jereni.  c.  1.8.  Ego ,  inquil, 
tecum  sum.  Et  ad  Paulum  :  Ego  sum  tecum , 
Aclor.  18.  10.  sed  tanto  excellenlius  fuit  cum 
B.  Virgine  ,  quanto  sublimius  ,  potenlius  et  di- 
vinius  in  ea  mysterium  operatus  est. 

Porro  S.  T l)omas  3.  p.  (].  30.  art.  [\.  rb  Dominus 
tecum,  exponil  per  conceptionem  et  incarna- 
lionem  Verbi,  inlelligc  mox  faciendam,  non 
aulem  jam  faclam ,  uti  ostendam  v.  38,  Simill 
niodo,  quo  S.  Tliomas ,  loquuntur  S.  Pelrus 
Alexandr.  citalus  in  Conc.  Chalcedon.  action.  1. 
S.  Aug.  serm.  2.  B.  Pctrus  Damian.  serm.  1.  (lo 
Nativ.  Virg.  S.  liieron.  ep.  IW.  ad  Principiam  ; 
sed  hi  pariter  exponendi  sunt  per  futurum,  non 
per  praesens ,  vel  practerilum. 

Benedicta  tu  in  Mui.iEiuBus.  ]  Idcm  dictum 
fuit  Jaliel ,  quac  occidit  Sisaram  Judic.  5.  'ik.  cl 
Judilh.  c.  IC.  11.  Sed  lc.ige  exccllentius  idipsum 
liic  dicitur  B.  Virgini ,  (phTe  Jalielem ,  Juditli, 
ceierasquc  virgines  et  matronas  mille  diciio- 
nibus,  donis  et  graliis  superavit  :  q.  d.  Tu,  u 
Maria ,  sola  omnium  mulierum  es  benedicta 
singulariler ,  (juia  uti  virgo  es,  sic  eris  el  ina- 
ter  ;  ac  sicut  sine  Ubidine  concipies,  sic  etsine 
dolore  paries  unigenilum  Dei  filium,cum  cetera; 
mulieres  posteric  Evse  cuin  libidineconcipiant, 
ct  cum  dolorc  pariant  misellos  infanles,  aut 
ccrle  sleriles  sint. 

Audi  S.  Aug.  scrm.  18.  de  Sanctis  :  Benedicta 
tu  in  muiieribiis ,  qua;  vitam  et  viris  et  mulieribus 
peperisti.    Malcr   generis    nostri  f^oenam  intulit 
mundo ,  gciiitrix  Domini  iwstri  salutem  attulit 
viundo.  Auctrix  peccati  Eva,  auctrix  merili  Maria. 
Eva  occidcndo  obfuit ,  Maria  vivificando  f)rofuit. 
Illa  percussit ,  isla  sanavil.  Pro  inobcdicnlia  enini 
obedientia  commutatur,  fidcs  pro  f)crfi(lia  compcn- 
satur.  Beipsa  ergo  liic  aiigclus  B.  Virginem  sa- 
lutat,  laudatque  iisdem  elogiis,  quibiis  Joachini 
poniifex  cum  toto  populo  salutavit  Judith  re- 
deunteni  a  coede  Holofernis  c.  15.  10.  Tu  gloria 
Jerusalcni  ,  tu  iiflilia   Israel,   tu  honorificcnlia 
populi  nostri ,  quia  fecisti  viriliter,  et  confortatum 
tst  cor  tuum,  co  quod  castitate  amavcris ,  elc. 
ideo  ct  manus  Domini  confortavit  te ,  et  idco  eris 
bcnedicta  in  ctlcrnum.  AudielB.  Petrum  Chryso- 
loguni  serm.  1/jo.  iu  h.TC  Verba  :  ycrc  bcnedicla, 
quce  fait  major  cccio ,  fortior  terra ,  orbe  latior. 
,yam  Dcum  qucm  mundus  non  capit ,  sola  cipil. 
J'ortavit  eumqtii  fyortat  orbem;  genuit  gcnitorcm 
suum ,  nutrivit   omnitim   vivcnlitim    nulriiorciu. 
yuitolim  Hatriarclutrum  bcncdictio  in  f)ingucdinc 
teirce.  Ecce  terra  noslra  dedit  frtictum  suuin.  Kl 
Andreas  Hierosolym.  inhoeceadem  verba  :  yeir, 
inquit,  bencdicta  tu ,  quam  Ezcchicl  vcrttm  sotis 
oittnn  prociamavit.  Sota  vere  bcnedicla  cs,  quam 


montem  magntim  vir  itle  desiderabitis  Daniel  vidit , 
acmontemobtty.ibrantem  llabacuc  itle  admirabilis; 
montem  f)raterea  Dei,  montem  pinguem  ,  montem 
qucm  Dco  inhabilare  f)lacuit.  Benedicta  tu ,  quam 
Zacharias  vir  divinissimus,  aureum  candelabrum 
septem  vidit  lychnis  ornalttm ,nimirum  illis  septem 
Sf)irilits  sancti  ttonis  clartim  ac  tucidtim.  Vere  be- 
nedicla  tu ,  vividi  nostri  ligni  paradistis ,  qua 
ipsum  horti  Eden  cotonum,  Christtim,  inqtiam, 
Dominum  inlra  te  habcs,  figtiris  adumbratum,  qui 
ineffubiti  quadarn  f)otcntia  flttminis  instar  vivi  f)ar- 
vtim  utertim  tttum  egresstts ,  qttatttor  vclut  initiis 
per  Evangetitim  sutim  orbis  faciem  irrigavit. 

1n  MULiEKiBUs.  J  Ut  significct  B.  Virgini  inesse 
quidquidesioplimuinin  triplici  mulierum  statu. 
licTeenim  virgines  sunt,  vidute,  aut  mairimonio 
conjunctu?.  In  virginitatc  intcgritas  laudalur, 
slerilitas  non  item.  In  viduis  libertas  animi  com- 
mendatur, non solitudo,  cum  scriptum sit  Eccl.  Lt. 
Vce  soti,  quia  ctimcccidcrit ,  non  habet  sitblevantcm 
se,  ctc.  In  conjugio  proliseducatioin  bonis  ccn- 
setur,  virginitatis  jacluranon  item.  Sola  B.  Virgo 
pnccunclis  muli(Tibus  virginilatem  habuit  sinc 
sterilitate;  animi  libcrtalem  sine  defeclu  con- 
sorlii,  cum  vere  fuerii  Joseph  desponsata;  ct 
quod  his  majus  est  ,  absqiu;  \iolatione  virginei 
pudoris,  prolis  foccuiidiiatem.  Itaque  e  Iriplici 
statu  feminarum  ,  quidquid  boni  est,  adscivit ; 
quidquid  mali,  repulit.  Uiulc  merito  angelus 
prx*  cunctis  mulicribus  eam  proedicat  bene- 
dictam. 

29.  QU.E  CUM  AUDISSET,  TURBATA  EST  IN  SERMOXK 
EJUS,  ET  COGITABATQUAMS  ESSET  ISTA  SAI.LTATIO-] 

Gr£Ece  IZobncc,  itl  est,  cttm  vidisset  :  vA  ita  legiiul 
S.  Ambrosius  ((pii  et  pro  in  sermone  ejus,  lcgif, 
in  introitu  <?/>«),  Theoph.,  Eulhym.,  unde  colli- 
gitur  B.  Virginem  turbatam  esse,  Primo,  ex 
insolita  specie ,  fulgore  ct  Imajestate  angeli  : 
Secundo,  ex  insolita  ejus  saluiaiione,  unde  co- 
gitabat  qualis  esset  satutatio.  Audi  S.  Ambrosiuni 
lib.  1.  OtTic.  c.  8.  Ad  virilis  sexus  sf)eciem  firre- 
grinam  ttii-balitr  aspectits  Virginis.  Simiiiler 
S.  Hieron.  epist.7.  quic  est  ad  Lsetam  :  Imitetnr, 
ait,  Marictm,  quam  GabricL  sotam  in  cubiculo  siio 
7-eperit,  et  ideo  forsitan  timore  fierta-rita  est, 
qtiia  virtim  qttcm  non  sotcbat ,  aspc.rit. 

Ucet  enim  B.  Virgo  assueta  esset  visionibus  et 
colloquiis  angelorum,  niiu(|uani  tamen  viderat 
angclum  cum  lanla  niajeslale,  ncc  audierat 
tam  magnifice  se  salutantem.  Porro  S.  Brigida  in 
Sermone  Angelico  c.  IG.  insinuateam  expavisse, 
quod  metueret  nc  tam  gloriose  salutans,  non 
angelus  esset,  sed  diabolus  volens  sibi  illuderc. 
Porro  S.  Bern.  serm.  3.  super  Misstts  est  :  Tur- 
bata  est ,  ait,  scd  non  pcrtttrbata  :  quod  turbata 
cst ,  verecundioi  fttit ;  qttod  non  pcrttirbata ,  forti- 
tudinis  ;  qttoil  tacitit  ct  cogitavit,  prudcntiw. 

TiRBATA  F.ST.]  Idcsl,  tinuiit,  et  sacroquodam 
horrore  perfusa  est.cum  quadanicorporis  com- 
motione,  quse  solcimagnum  aniini  timorem  et 
horrorem  comilari.  l'orro  ha?c  timoris  turbalio 
r.ou  passio  fuit,  sed  propassio,  scilicel  volun- 
tnrie  u  B.  Virginc  pcrmissa  et  assuinpta.  Nullce 
enim  passiones  in  B.  Virginc  domiiiari ,  iino 
nec  insurgere  potcrant,  aiit  ejus  ralionem  et 
libertatem  praevcnin».  Pollebat  enim  justitia 
Originali  magis  quain  Adam.  lla  TolcUis.  Simili 
modo  ChrisUis  instantc  passionc  oraiis  in  horlo 
coepit  paverc  ct  tacdere  ,  scilicet  libere;non  in- 
viic ,  velco.ictc. 
QuAi.is.]  In  sc,  idesl  quammasnilica,  auguslu 


CSfi 


COMMEKTAr.IA  1 


siiperons  oiiinUim  l.-omJniim  vires  el  merila 
ac  proindo  vl  sua.  Ijijia  enim  ,  utpoie  huniil- 
lima,  longr'  diversa,  imoconlraria  deseopina- 
batur.  Cogitabat  cnini  intra  se  :  Ego  milii  vidcor 
indisna  onuiis  gralioe,  quomodo  ergo  angelus 
me  vocat  gralia  plcntim  ?  ego  paupercula  cum 
pauperibus  virginibus  dego  et  conversor;  quo- 
modo  (>rgo  angelus  mibi  insonal,  Do7«/?i«s  tccum? 
F.go  a\>;timo  mc  fcminarum  onuiium  minimam 
et  vilissimam ,  quomodo  ergo  angelus  mihi  ail : 
BeneiUcta  ta  inlcr  muUeres? 

lUirsum  qualis,  scilicel  in  suo  fine,  q.  d.  Cogi- 
tabat  B.  v;.go  quo  fine  ,  ct  quorsum  tam  bono- 
rifice  salularelur  ab  angelo.  Tam  magnifica 
enim  angclica  salulatio  dirigcbalur  ad  magni- 
ficum  Incarnationis  in  ipsa  peragcnda^  niyste- 
rium;  ne  scilicet  ipsasestimans  sc  illoindignam 
sese  excusaret  el  abnucret,  scd  sciens  Deum  se 
sunicicnli])UsadilIudgratiisdonisqueadornasse, 
in  illud  conscnliret  et  annueret  ;  ilaque  illa  an- 
nucnte,  Verbumex  cjus  purissimis  sanguinibus 
carnrm  sibi  assimieret.  Cum  ergo  ipsa  ne- 
scirct  bunc  fiiicni,  cogitabat  et  mirabatur  cur 
tam  splendide  saiularelur  ab  angelo.  Nil  tameu 
respondit,  quia  ,  ul  ait  sanctus  Ambrosius, 
lib.  1.  Oflic.  prcB  verecundia  non  resalutavit, 
nec  ulUim  responsum  retulit ,  quia  pudor  et 
stupor  menicm  absoibcbant  linguamque  liga- 
hant,  et  quia  prudenler  cogitabat  quid  esset 
responsura. 

Audi  S.  Ambr.  Disce  virginem  u  verecundin , 
quia  pavebal  :  nam  sequitar  :  Qucs  cum  audis- 
set ,  etc.  Trepidare  virginum  est ,  et  ad  omnes  in- 
grcssus  pavere ,  omnes  viri  affatus  vereri.  Disce, 
virgo,  verborum  vitare  Uisciviam.  Maria  etiam 
salutalionemangeliverebatur.  Et  Grsecum  Scho- 
liaslen  in  Catena  S.  Thomae  :  Cum  assueta  foret 
his  visionibus ,  inquit,  Evangelista  non  visioni, 
sed  relatibus  turbationem  attribuit  dicens  :  Tur- 
bata  est  in  sermonibus  ejus,  Attendeautem  Virginis 
et  pudicam  et  prudentem  et  animam  simul  et  vocem. 
Audita  lcetitia  dictum  examinavit ,  ct  neque  mani- 
feste  obstitit  per  incredalitatem ,  ncc  statim  parct 
ex  levitate ,  Evce  levitatem  evitans  simul  et  duri- 
tiam  Zacliarice.  Malens  nimirum ,  ait  S.  Bernard. 
hom.  U-  super  Missns  est ,  humiUter  non  respon- 
dere,  quam  temere  loqui  quod  nesciret. 

30.  Et  AIT  A>GELUS  Ei :  Nk  timeas,  Maria,invf.- 
KisTi  ENiM  GRATiAM  APUD  Deim.  ]  Pavorem  ,  in- 
deque  nascentem  pudorem  Virginis  abstergit 
angelus  per  gratiam  ,  id  est ,  favorem  et  bene- 
volentiam  ,  quam  ait  eam  invenisse  in  oculis 
Dei  pra^  omnibus  mulieribus :  Primo,  quod  eam 
ab  seterno  Deus  pr.x  ccteris  omnibus ,  sine  me- 
rito,  ex  gratuila  dileciione  elcgeiit  in  matrem 
suam,  ex  qua  carnem  assumeret.  Secundo, 
quod  in  temporc  mox  ut  concei)ta  et  nata  fuii , 
illam  omni  virtute  et  gratia  ila  exornarit,  ut  in 
conspectu  ejus  plane  grata  dignaque  appareat, 
quac  abeo  ametur,  el  superomnes  evehatur,  q.  d. 
Noli ,  o  Maria  ,  inirari ,  pavere  ct  stiipere  tam 
insolitos  honoris  tilulos,  quibus  te  salutavi  : 
quia  licet  in  oculis  tuis  parva  et  humilis,  te  ex 
teipsa  illos  non  mereri  agnoscas  ;  Deus  tamen 
qui  liumiles  exaliat,  iisdem  gratis  te  ornavit  ei 
exallavit.  S.  Brigida  in  serm.  Angelico  c.  5. 
scribit,  Deo,  cum  crearet  niagnum  liuncmun- 
dum,  asiitisse  minorem  mundum,  scilicet  B.  Vir- 
gineni ,  u  quo  major  gloria  Deo,  et  angelis  major 
lcetilia,  atque  omni  hominis  ejus  bonitate  frui  lo- 
Jaiii  major  utUitns,  quam  de  hoc  majwi  mundo 


::  T.rr.AM.  Cap.  t. 

provcnirc  debebat.  El  serr.l.  c.  15.  a.i^scrit  B.  Vir- 
ginc.m  quasi  sponsam  mire  placuisse  Deo  Palii 
per  angclicam  virginilatcm  ;  Eilio  pcr  profun- 
dissimam  hiiniiiitalem  ,  qua  eum  ad  sua  viscera 
atlraxil;  Spirilu  sanctoper  proniplissimani  obe- 
dientiam ,  ob  qiiam  ab  co  omnium  gratiarum 
donis  repleta  fiiiL 

Invenisti  (Arabic.  lucralacs)  ergo  apud  Deum 
gratiam,  ob  virlutes  inexiniio  gradu,  libi  a  Dco 
infusas  ,  casqiie  onmes  quidcin  ,  sed  {ira^scrliiu 
tres.  Prinia  est  profundissima  tua  humilitas. 
Unde  S.  Bern.  Jiom.  3.  super  Missus  est  :  O  si 
scires  ,  ait,  quantum  lua  humiUtas  Altissimo  pla- 
ceat ,  quanta  te  apud  ipsum  sublimilas  mancat , 
angeiico  te  indignam  nec  alloquio  Judicares  ,  nec 
obsequio.  Hinc  disce  quanta  fuerit  humilita> 
Virginis,  quic  abAllissimo  adeo  meruit  exaltari. 

Secunda  fuit  angelica  virginitas  :  lisec  eniiu 
Deum,  qui  purissinius  est  spiriliis ,  et  virgo 
increatus ,  vclut  rliinocerotem  in  sinum  suuin 
rapuit.  Unde  Venantius  Fortunatus  de  ea  sic 
canit  : 

Virginilas  felix,  quaj  partu  est  cligna  Tonantis, 
Qua;  meruil  Dominum  f  rogencrare  suum. 

ElBasilius  hom.  de  humana  Christi  generationc: 
Virginitas ,  ait,  al  apta  proximaque  sanctitati 
electa  est.  Audi  S.  Bern.  serm.  in  Nativitate 
B.  Mariye  :  ISe  timeas,  Maria,  ne  mircris  angelum 
venientem,  et  major  angelo  venit.  I\'e  mireris  an- 
gelum  Domini;  et  Dominus  angeli  secum.  Postremo 
quidni  videas  angelum  ,  cum  Jam  angetice  vivas  ? 
Quidni  visitet  angelus  vita; sociam  ?  Quidnisalulet 
civem  Sanctorum ,  et  Domesticam  Dei  ?  AngcUca 
plane  vila  virginitas,  ct  qui  non  nubent  neque  nu- 
bentur,  erunt  sicut  angeli  Dei. 

Tertia  fuit  ardentissima  charitas ,  qua  B.  Virgo 
solliciia  pro  redempiione  hominum  et  adventu 
Messiae,  assiduaset  ferventes  proutroquepreces 
fundebat,acutrumque  ideo  unpelravit,  adeoquo 
ipsa  mater  Messiae  ficrimeruit,  nonex  condigno, 
sed  ex  congriio.  Ha  S.  Bernard.  hom.  3.  super 
Missus  est  :  Invenisti ,  ait,  quod  qua;rebas.  Invc- 
nisli  quod  nemo  ante  te  potuit  invenire.  Invenisli 
gratlam  apud  Deum  :  quam  gratiam  ?  Dei  et  ho- 
minum  pacem ,  mortis  dcstruclioncm,  vitre  repa- 
ralionem,  Sic  Scholaslici  passim  docenl  B.  Vir- 
ginem  meruisse  maternitatem  Dei.  Vide  Suarez 
ct  Vasquez  3.  p.  q.  %  disp.  2.  num.  2.  et  seq.  qui 
docenl  B.  Virginem  de  congruo,  nondecondigno 
meruisse,  ut  fieret  mater  Dei ,  non  tamen  me- 
ruisse  ipsam  Verbi  incarnalionem  :  ha^c  enim 
omne  meritum  aniecedit,  ejusque  esl  causa, 
principium  et  origo. 

31.  EccE  coNOfPiES  IN  UTERO  (Arabicus,  reci- 
liies  gravidationem )  et  paries  filium,  et  vocabis 
NOMEN  EjiJS  Jesum.  )  Syrus  ,  ecce  enim.  Probat 
enim  angelus  Mariam  invenisse  gratiam  apyd 
Dcum  cx  eo,  quod  conceptura  et  paritura  sit 
.Icsum  ,  id  cst,  Deum  et  hominem.  Alludit, 
imo  cilat  oraculum  Isai.T  c.  7.  v.  l/i.  q.  d.  Tu 
cs  illa  hominum  feiicissima,  de  qua  aiite  700, 
annos  Isaias  stupens  clexulians  vaticinatus  esl : 
Ecce  virgo  concipict  ct  pariet  fUium,  ct  vocabitur 
nomenejus  EmmanueL  Vide  ibi  dicia  et  Mattb.  1. 
23.  ubi  et  de  nomine  Jesu,  id  esl  Salvaloris , 
multadixi. 

Hinc  refellitur  Primo,  Manichfcus,  dicens 
Christum  non  veram  assumpsisse  ex  Virgine 
carnem  ,  sed  phanlasticam  :  lilius  enim  qui  con- 
cipitur  in  utero  et  paritiir,  verus  est,  non  phan- 


COMMKNTARIA 

t^aslicns.  Sorundo,  Valenllr.tjs,  docciis  Christtim 
V,  c(x;lo  aUulis.so  carucni ,  ac  per  H.  Virgiiitim 
n-ansisse  dumlaxal  ,  sicut  aqua  iransit  per  ca- 
riaiem.  Tortio,  NesloriuSj  asscrens  13.  Virgiuem 
non  essc  lualrem  Dei,  eo  qiiod  non  sit  nialer 
divinitatis;  cui  recte  respondelS.  Cyrillus,  illam 
cssc  verc  malrem  Dei :  etsi  ejus  divinitatem  nou 
genuerit,  sed  humanitalem  dumtaxat,  quia  ge- 
nuit  hunc  hominem,  scilicet  Jesuin,  qui  verc 
est  Deus,  sicut  pater  vere  dicitur  pater  iilii  sui, 
csto  non  generet  ejus  animam,  sed  tautum  car- 
iicm  :  quia  generat  liunc  hominem  ,  qui  anima 
ujquc  ac  carne  conslat. 

32.  Hic  EiuT  MAGMJs,  ktFilius  Altissimi  voca- 
iMTiJH.  ]  Magnus  tum  qua  Deus  ,  tiun  qua  homo, 
f|iiia  qui  imignus  Deas  crut ,  magnus  homo  futurus 
fst,  mugnus  doctor,magnus  Vropheta ,  imo  Mes~ 
sias  muncU  salvator,  ctc.  qui  Filius  Altissimi  me- 
rebilur  apijellari,  plane  magnas ,  (jui  tam  magnus 
quamaltissimus,qaiaetipseylltissimus,n\lS.B(ivi\. 
serm.  3.  super  Missus  est :  Joannes  Baptista  fuit 
niagnus  liomo  dumtaxat  :  at  Jesus  fuit  magnus 
Deus  et  hoino:  nam,  ut  ait  S.  Greg.  Neqae  carnis 
assamplio ,  Deitatis  derogat  celsitudini ,  imo  po^ 
tius  hamanitatis  hamilitas  sublimatur.  Unde  se- 
quitur,  Et  fitius  Aitissimi  vocabitur,  id  est  revera 
orit  per  iiiiionem  hypostaticam  ,  ut  jure  filius 
Dei  vocari  possit  et  dcbeat.  Kst  metonymia  ,  qua 
res  dicitur  talis  vocanda  ,  quia  talis  erit. 

Addit  S.  Bernard.  hom.  3.  jamcitata  :  Erit  enim 
magnus,  quiamagnificabiteum  Deas  in  conspectu 
regum ;  adeo  at  adorent  eum  omnes  rcges  ,  et 
omncs  gentes  scrviant  ei. 

33.  I/r  DABiT  iLLi  DoMiNUs  Deus  sedem  David 

PATIUS  EJUS. 

Et  nEG.NABIT  m  DOMO  Jacob  i.\  ^teioum.  et 
REG.M  Ejus  NON  ERiT  FiMS.  ]  Alludit,  imo  cital 
Isaiam  c.  G.  v.  6.  et7.  q.  d.  \\\  niioextenasciluro, 
0  Maria,  puta  in  Jesu,  adimi)lel)itur  Isaise  cele- 
rorumque  Prophetarum  proplielia  ,  de  regno 
David  patris  ejus  illi  iu  perpetuum  consiguando. 
Isaias  enim  sic  de  eo  proplietavit  :  Factus  est 
prinripatus  snper  humeram  ejus,  elc.  mulliplica- 
bitar  ejus  imperium,et  pacis  (regui  ejus  pacilici ) 
non  erit  finis :  supersoUum  David, etsuper  regnum 
ejus  scdebit.  Vidc  il)i  dicla. 

Et  REr.NAIUT  IN  DOMO  J  ACOD.  ]  Id  CSt  ,    ill  Ecclc- 

sia  ,  ait  Beda ,  Titus  et  alii  passiui ,  sive  in  populo 
ruleli,  qui  olirn  nasccnle  Christo  erat  populiis 
Israel ,  scii  (llii  cl  posleri  Jacob,  puta  Ecclesia. 
Hoc  regiiiiui  iii  Davidc  temporale  fuit ,  sed  in 
Cliristo  spirittiale  et  feternum  :  nam  eo  Christus 
in  (idehl)iis  el  saiictis  regnat  liic  per  graliam, 
ct  iu  cttlo  regnabit  per  gloriain ,  ait  S.  Bern. 
serin.  h.  su|)er  Missus  est.  l^orio  hoc  regiuim 
Deus  Cliristo  dedit  quasi  in  actu  priino  iu  ipsa 
Cliristi  incarualione,  in  aclu  secuudo  vero  hoc 
regnum  cccpit  Christo  prcedicante,  deiiidc  pro- 
inotum  fuit  per  pr;cdicatiouem  Aposlolorum  ; 
pcifecluiii  vero  exlilit  i)ost  Christi  resurrec- 
tiouem  et  ascensiouem  ;  consuinmatum  omnino 
<  t  gloriosum  erit  post  judicium  generale  in 
cojIo. Vide  quic  de  hoc  Chrisli  reguo  di.xi  Matth.  27. 
V.   11. 

Tropologico,  S.  Bern.  hom.  h.  super  Missus 
rst  :  Veni ,  ait,  Dominc  Jcsu,  aufer  scandala  de 
regnotuo ,  quodest  anima  mea,  ut  rcgnes  tu,  qui 
debeas ,  in  ea.  Fcnit  enim  avaritia,ct  vindicat  in 
me  sibi  sedcm,Jactantia  cupit  dominari  mihi,  su- 
p  rbia  vult  mihi  csse  re.v  ,  ludiiria  dicit  ,  Ego 
rrgnabo  :  anibitio,  delractio  ,  invidia  cl  iracandia 


TN  LUCAM.  Cap.  T.  6J0 

certant  in  mcipso,  cujus  potissimumessc  videar,  elc 
Et  dico  :  Non  habeo  regem  nisi  Dominum  Jesum. 
Veni  ergo,  Domine ,  disperge  illos  in  virtute  tua, 
rcgnahis  in  me,  quia  tu  es  ipse  Rexmeus  ,  ct  Deui 
meus,  (jui  mandas  salutes  Jacob. 

Zh.  Dl.XIT  ALTEM   MaUIA  AD  A^GELUM  :  QCOMODO 
FIET   ISTUU,  QUO.MAM    VIRCM  NON  COGMOSCO  ?]  OUO- 

7tiodo?\irgo  ergo  non  duhital  de  veritate  prophe- 
ticeetpromissiaugelici.uti  blaspheniatCalvinus, 
quieam  incredulamfingit ;  sed  deiuodo  sollicita, 
ne  hic  (ilii  conceptuset  partus  fieret  cuni  aiiqua 
virginilatis  ,  et  voli  sui  de  ea  emissi  jactura.  lla 
S.  Ambros.,  Theophyl.,Beda,  S.  Bern,  et  passim 
alii  hic,  ac  S.  August.  de  S.  Virginit.  c.  h. 

Disce  hic  quantuiu  virginitatis  studium  et 
amor  fuerit  in  l).  Virgine,  quia  ipsa  castitatem 
prcetulit  angelico  nunlio,  aitNyssenus  ,  ac  virgo 
esse  maluit  (luam  mater  Dei  praecise,  aitS.  An- 
seim.  Virginitas  enim  in  se  est  virtus  Deo  gra- 
lissima,  inaternitaspr.'ecise  non  est.  Ita  S.  Greg. 
Nyssen.  oral.  de  Nativit.  Chrisli  :  Audi ,  inquit , 
pudicam  Virginisvocem.  Angelus  partam  nuntiat: 
at  iUa  virginitati  inhceiet ,  et  integritatem  ange- 
Ucce  demo7istrationi  (Ecce  concipieset  paries  fiUum, 
et  vocabis  nomen  ejus  Jesum  )  anteponendam  Ju- 
dicat.  Etpost  nonnulla  :  Verum  qaia  carnem  Deo 
consecratam ,  tanquam  sanctum  aiiquod  oblatum 
7nunus  oportebat  intactam  integramque  prcestare, 
idcirco  licet ,  inquit,  cmgelus  sis ,  licet  tcoelove- 
nias ,  licet  id  quod  ostenditur  naluram  supereC 
humanam,  tamen  me  virum  cognoscerc  nefas  est. 
Quomodosine  viro  mater  ero  ?  Joscph  enimsponsum 
novi:  sed  virum  non  cognosco.Dixi  praecise  :  nam 
alioquimaternitas  Dei  estdignitasincomprehen- 
sibilis  (sicut  etDeusipscestincomprehensibilis) 
et  abyssus  gratiarum  omnium.  Ob  hanc  enim 
B.  Virgo  dotala  fuit  plusquam  angelica  virgini- 
tate,  huniilitale,charilate,  ceterisque  virtutibus, 
uti  scilicet  digna  foret  quac  fieret  Dei  mater.  lla 
S.  Augustinus,  S.  Thomas  et  passim  Theologi 
superius  cilati. 

Quocirca  Beda  hom.  de  Annunt.  Virgini,  ait , 
diviiio  munere  collatum  cst,  ut  prima  inler  fe- 
minas  Deovirginitaiis  munus  olTerret.  Et  Albert. 
Magnus  super  Missus  est,  c.  82.  B.  Virgo,  ait,  est 
mater  omiiium  in  viiginilale,  qua^  prima  siue 
prieceplo,  consilio  velexemplo,\irginitatis  mu- 
nus  Deo  obtulit,  per  quodomnes  virgines  per  imi- 
tationem  virginitatis  geniiit.  Ergo  B.  Virgo  vir- 
ginitatis  volique  de  ea  facli  sludiosissima  hoe 
proponitet  quasi  opponit  angelo.  Cerlabat  enim 
in  ea  desiderium  concipiendi  Eilii  Dci  ciim  li- 
more  amilteudi  virginilateni,  ideoque  obtinuii 
utriimque ,  ait  Tolelus,  qui  et  annot.  96.  se.v 
alTert  causas,  cur  B.  Virgo  senipei-,  etiam  post 
parlum,  virgopermans(?rit.  Sensusergo  est,  q.if. 
Ego  plane  credo  promissis  tuis  ,  o  Gabriel,  qua; 
mihi  annuntias  ex  ore  Dei.  Cerloego  crcdo  quod 
coucipiam  el  pariam  Jesum  Filiuin  Dei ,  sed  du- 
bito  de  modo.  Virum  non  cognosco  :  quia  fcci 
votum  virgiuitatis.  Dubito  crgo  an  salvo  vou^. 
an  soluto  id  fiat :  si  Deus  velit  in  voto  hoc  dis- 
pensare,  velittjue  nic  operi  conjtigali  operaui 
darc!,  etsi  mihi  hoc  durum  sit,volculi  tauion 
Deo  obcdiam:veriim  si  Deus  meiiin  desideriuni 
reqiiirat,  candide  profiteor  ,  me  stimnie  oplare 
scrvare  mcam  virgiuilatem  ipsi  voto  oblatam  ; 
hai)c  eniui  nientem  ipsc  mihi  inspiravit  ,  ipse. 
inq.uam  ,  qui  cst  purissimus  spirilus  ,  ideoque 
primus  virgo,  ut  ait  Nazian.  in  carm.  de  Virg. 
el  hoc  erit  honorificum  Jesu  filio  uieo  ,  si  cx 


f  :0  COMMENTAllIA  IN 

\irgine  nascalur.  Sclooniin  Isaiam  praedixisse  : 
r.ccevirgo  conctpiet  et  pariet  Emnianuelem  ;  ac 
forle  Deus  vult  nie  esse  hanc  virginem.  Si  iia 
est,  fial,  fiat.  Unde  ipsamox  audiens  a  Gabriele 
se  conc<'pluram  ,  non  ex  viro,  sed  exSpirituS. 
illico  mat!;no  cordis  juljilo  aj)plausit ,  aitque  : 
Ecce  ancilla  Doniini,  jlat  niilii  sccundum  verbum 
iiiam.  El  lioc  audire  vok'l)al  Deus  ;  scilicel  ut 
ipsa  per  professionem  virginitatismererelurfieri 
mater  Dei. 

Qlomam  vinuM  NON  coGNOsco.]  q.  d.  Josephum 
virum  habeo  ,  sed  non  cognosco,id  est  cog- 
noscere  non  soleo,  cognoscercnequeo,  ob  votuni 
virginitatis,  quod  Deo  nuncupavi.  Sic  abstemii 
(licunt,  Vinum  non  bibo,  id  est  bibere  nequeo, 
vinum  abhorreo.  Non  enim  justa  excusationis, 
vel  hajsitationis  in  Viigine  causa  alia  hic  afTerri 
uut  fingi  potest ,  quam  moralis  impoientia  ex 
voto  ,  quodB.  Virginem  emisisse  ante  annuntia- 
tionem  Angelicam  docent  S.  August.,  Nyssen., 
Beda,  Bern.,  Anselm.,  Rupert.,  quos  citatnoster 
Canisius  Ub.  2.  Marialis  c.  l^.  Unde  Nyssenus  , 
Josepiiumy  ait,  sponsumquidem  novi,  virum  autem 
non  cognosco.  Quod  profeclo,  ait  S.  August.,  non 
dicerct ,  nisi  Deo  virginem  se  ante  vovisset  :  scd 
(fuia  lioc  Israelitarum  morcs  adkuc  recusabant  ,. 
desponsata  est  virojusto,  non  violenter  ablaturo  , 
sed  polius  contru  violc.ntos  custoditaro  ,  quod  illa 
jamvoverat.  Hucusque  August.  Nam,  ut  ait  Nys- 
senus,  Deo  dicatam  et  consecratam  carnem  ,  vclut 
sanctuni  quoddam  donarium,  intactam  conservari 
oportebat. 

Ex  cilatis  S.  Augustini  verbis  liquet,  B.  Virgi- 
nem  non  tantum  ante  annuntiaiionem  angeli , 
sed  ante  desponsationem  quoque,  puta  anlequam 
ipsa  desponderetur  Josepho  ,  emisse  votum  vir- 
ginitalis.  Hoc  enim  decebat  illam,  quse  futura 
<;rat  maler  Dei.  Ipsa  ergo  Josepho  votum  suuni 
declaravit,  ac  Josephus  in  voti  ohservationem 
consensit,  eamque  promisit  aniequam  ei  nu- 
heret.  Unde  B.  Virgo  jam  ceria  de  custodia  vir- 
ginilatis  votique  sui ,  Josepho  nupsit.  Essentia 
enim  matrimonii  consistit  in  potestate  mutua 
corporum  viri  et  uxoris,  non  autem  in  ejus 
usu,  ut  vult  Calvinus.  Vide  dicta  Matth.  1.  18. 
Porro  Rupert.  Cantic.  S.  censet  B.  Virginem 
priniam  onmium  virginilatisvotumDeovovisse. 
Sicet  Abulensis  in  Exod.  c.  35.  in  hne  cap.  Viros 
aliquos,  inquit,  ut  Eliam,  Jeremiam,  Eliseumet 
Essenos  virginitatem  coluisse  concedimus  ,  etc. 
primam  aulem  virginiiatis  votum  fccisse  Deipa- 
ram  certissime  novimus.  Ipsa  ergo  admirandse 
virginitalis  vexilium  extulii ,  ui  reliquarumom- 
iiium  virginumexemplarillnsirissimum,  mater, 
princeps  atque  dux  appelletur. 

35.  Et  respondens  angelus  dixit  ei  :  Spiritus 

SANCTUS  SUPERVEMET  IN  TE,  ET  VIRTUS  AlTIS- 
SlMl  OBUMBnABITTlBI  :  IDEOQUE  ET  QUOD  NASCETtJR 
EX   TE   SaNCTLM  ,    VOCABITUR  FlLlUS    DeI. 

Spiritus  sanctus.  ]  Nota  Primo,  Incarnatio 
terminala  est  ad  solain  Verbi ,  sive  FiliiDei',  per- 
sonam :  liic  enim  solus  incarnatus  est,  homo 
factus,  non  Pater,  non  Spiritus  S.  Hanc  tamen 
incarnationem  efficienteroperata  esttota  S.  Tri- 
nitas,  non  solus  Filius  ;  quia  opera  ad  extra 
toti  Trinitati  sunt  communia,  ut  aiunt  Theol. 
Audi  Concil.  Tolet.  IG.  Cum  Spiritum  S.  super- 
venturutn  in  ea  dicit ,  et  cirtutem  /lUissimi,  qui 
est  Del  Patris  Filius,  obumbraturam  eam  prcemo- 
nuit ,  ejusdem  filii  carni  tolam  Trinitatem  coope- 
ratrican  esse  monstravit.    Approprialur   tamen 


LUCAM.  Cap.  T 

liic  opus  incarnationis  Spiritui  sancto  :  Primo , 
quia  hoc  opus  fuit  sanctissimum  :  Secundo , 
(|uia  opera  nostr.e  redemptionis  et  summae  bo- 
nilalis  Dci ,  appropriantur  Spiritui  sancio.eo 
quod  ipse  procedat  ut  amor  notionalis  Patris  el 
Filii,  sicut  sapientia  appropriatur  Filio  quasi 
Verbo,  omnipotentia  Patri  quasi  principio  el 
fonti.  Ita  S.  Aug.  cap.  /|0.  Hncliir.  Porro  Spiriiu« 
Sanctusfuilopifex  humanitatisChristi,quia  eam 
elTormavit,  organizavit,  disposuit  et  animavil; 
at  ejus  pater  dici  nequit,  quia  ex  sua  substantia 
nihil  ei  contulit  aut  communicavit,  uli  docet 
S.  Aug.  Enchir.  cap.  28. 

Porro  virginem  Dei  virlule  posse  concipere  et 
parere,  demonslral  S.  Cyrill.  calechesi  12.  ac 
primo  Gentiles  his  rulioni})us  revincit :<?«<",  in- 
quil ,  dicitis  projectos  lapides  in  liomines  mutari , 
quomodo  virginem  parere  posse  negatis?  Qui  ex 
Jovis  cerebro  natam  fdiam  fabulamini ,  quomodo 
cx  utero  virginali  nusci  uliqaem  impossibile  dicitis 
cssc?  Qtii  de  fcmore  vestri  Jovis  prognatum  falso 
esse  dicitis  Bacchum,  cur  nostrum  veritatem  reji- 
citis?  Judaios  vero  his  ralionibus  constringil : 
Stcrilis  erat  Sara,  et  deficienlibusjam.  malieribas 
prceter  naturam  peperit;  aut  ulrumque  nega,  aut 
utrumque  concedc.  Idem  enim  Deus  ulrumque  ope- 
ratas  est.  Addit,  Deus  (lui  virgam  aridam  Mosis 
in  vivum  animai,puta  in  serpeniem,  converlit, 
cur  non  possit  ex  viva  virgine  vivum  liominera 
producere  ?  Deus  ex  viro,  scilicet  Adamo  vir- 
gine  ,  formavit  virginem  feminam,  scilicet 
Evam  :  cur  pariter  non  possit  ex  femina  virgine 
formai'e  virum  virginem  ?  Eva  ex  solo  viro  ge- 
nita  esl.  Beddidit  igitur  Maria  gratice  liujus  mu- 
tiium  officium  ,  ct  non  ex  viro  ,  sed  cx  ipsa  sola  , 
impollule  ex  Spiritu  scmcto  ,  virtuteque  Dei  pe~ 
perit.  Denique  Deus  Adamum  vivum  ex  sicco 
pulvere  formavit ;  cur  non  possit  ex  viva  vir- 
gine  virum  efTormare  ?  plus  enim  est  virgo  quam 
pulvis. 

Superveniet  (  Arabic.  descendet  )  in  te.  j  Ad 
lioc,  utChristiconceptioetChrislus  ipse  sancius 
sit,  non  tantum  ex  vi  unionis  hypostaticoe  cum 
Verbo;  sed  etiam  ex  vi  talis  et  tam  divinae  con- 
cepiionis ,  qnod  scilicet  conceptus  sit  non  ex 
homine  velangelo,  sed  ex  Spirilu  sancto.  Quare 
Christus  ex  vi  hujus  concepiionis  non  erat  filius 
Ada3,  ut  ex  eo  peccalum  originale  contraheret, 
ei  nasceretur  peccator,  uti  nos  omnes  nascimur, 
sed  eral  purissimus  et  sanciissimus. 

Sex  aliascausas  curChristus  conceptas  silex 
Spiritu  sancto,  affert  Tolet.  annot.  95.  inter  quas 
proecipua  est  Origenis  et  Maximi  hom.  3.  de 
Nalivit.  quod  silicet  deceret  Deum  novo  modo 
concipi,  nimirum  ex  virgineinoperanie  SpiriUi 
sancto.  Cum  enim  Christus,  qui  concipiebatur , 
Deus  esset  et  homo,conveniens  erat,  ut  u  irumque 
in  concepiione  innotesceret  :  concepiio  enim 
ipsa  hominem  esse  declarahat :  non  enim  conci- 
I)eretur  nisi  homo  esset :  ac  conceptionis  modus 
ostendii  esse  eliam  Deum  ;  concipi  enim  de 
virgine  sine  viro,  indicabat  qui  concipiebalur 
plus  esse  quam  hominein. 

HincTerlullianus  lib.  de  Carne  Christi,  ait  de- 
cuisse  prorsus,  ut  Dei  Filius  Jiovai  nativitatis 
dedicalor  nova  de  Virgine  nasceretur.  Sophro- 
nius  vero  serm.  de  Assumpt.  asserit  Christum 
sponsum  virginum  idcirco  matrem  virginen» 
elegisse,  ui  ipsa  omnibus  esset  exemplum  cas- 
(itatis,  in  qua  velut  in  speculo  refulget  fornia 
viriutis. 


( 


COMMFATAniA  TN 

Myslico  S.  ryrill.  T]i»^ror>ol.  ralccliesi  12.  Do- 
miiius,  ail,  de  viijjijie  iiasci  voiuil,  ul  siguili- 
carelmembrasua  cle  virgine  Ecclesia  sccundum 
spiriium  nascitura. 

Aliatn  causain  dat  Laclantius,  sciiicet  ul 
Ciiri.slus,  (jui  in  coelo  est  (AiJ.i,To>p,  id  esl  carens 
malre,  in  lerra sit  kn-X-zcap,  id  est  carens  palie.  .Sed 
prima  causa  esl  praecipua,  ul  scilicet  Chrislus 
sinepeccalo  orisinali  purus  sanclusque  nasce- 
relur,  ulpole  liiius  Virginis,  non  Ada; ,  quani 
dal  .S.  Augu.sl.  lil).  1.  de  Nupliis  ct  concup.  c.  \-l. 
Unde  docle  colligit  S.  Anseimus  lij).  de  Concep. 
Virgin.  cap.  11.  quod  si  quis  liomo  ex  soia  le- 
mina,  sine  opcra  viri  per  miraculum  nascere- 
lur,  non  contralieret  peccalum  originalc,  ex 
eoquod  non  sil  liiius  Ada;,  nec  al)  eo  per  vim 
s(!minalem  procedat.  Denique  S.  IJern.  scrm.  2. 
super  Missuscst  :  Deuni,  incjuit,  hujusmudi  dc- 
cehal  nalivitas,  qua  noii  nisi  dc  virgine  nascerc- 
lur.  Talis  cow^rucbal  virgini  parlus,  ut  non  /;«^ 
rerct  nisi  Deuin. 

Quocirca  Proclus  Patriarcha  Constani.inop. 
S.  Cyrill.  co;evus  in  hom.  de  Nalivitalc  Chrisli : 
Maria,  inquil,  est  spiritalis  Adami  paradisus , 
Maria  unitarum  inler  se  naturarumo/Jicina,  Ma- 
ria  salutaris  rcconcilialionis  panegyris ,  Maria 
thalamus,  in  quo  Verbum  hamanam  carnem  sibi 
desponsavit ,  Maria  animatus  naturoi  rubus,  quem 
divini  purlus  ignis  non  combussit.  Et  posl  non- 
nuUa  :  Maria  ancilUi  ct  mater ,  Virgo  et  ccclum. 
llccc  sola  pons  est,  per  quem  Dcus  ad  homincm 
descendit.  Ilcec  admiranda  illius  cecononwe  tcla , 
exqua  et  inqua  inef]'abili  quodani  modo ,  admira- 
bilis  illius  unionis  tunica  confecta;  cujus  quidcni 
textor  extitit  Spiritus  sanctus;  netrix ,  virtus  cx 
alLo  obumbrans;  lana,  vetusta  pilosaque  Adami 
pellis;  trama,  impoUula  Virginis  caro ;  radius 
lextoris  ,  immensa  gestantis  gralia  ;  ortifex  , 
verbum  per  auditum  illapsum. 

Et  VIRTUS  Al/nSSlUI  OBUMliRABIT  TIBI-]   Virtus, 

id  esl,  fortitudo,  robur  ct  omnipotentia  Dei, 
ad  opus  hicarnationis  Verbi  lam  difTicilc  et  ar- 
duum  perficicndum,  quod  nuila  poteniia,  nut 
vi  naturic  vel  angeli  potentissinii  elTici  potest. 
Kursuin  non  incongrue  Eutliymius  ct  Maklona- 
lus  :  Virtus  Altissimi,  inquiunt,  est  Spiritus 
sanctus,qui  poienter  opera  sancta  Dei  per- 
ncit,ut  angejus  explicet  id  quod  dixit  :  Spiritus 
sanctus  superveniet  in  le ,  per  hoc  quod  subdit: 
Et  virtus  Altissimi  obumbrabit  libi.  Sic  infcrius 
cap.  2^.  vers.  ^9.  Cliristus  ail  Apostolis  :  Sedeie 
in  civilate  quoadusque  induamini  virtuleex  alto, 
id  est,  Spirilu  sancto.  Hoc  cst  quod  canit  Eccle- 
sia  :  Omnipotens  scmpitcrnc  Deus,  qui  gloriosce 
virginis  matris  Maria;  corpus  ct  animam  ,  ut  dig- 
num  filii  lui  habitacatum  efjici  mererelur ,  Spirjlu 
sancto  cooperantc  prceporasli. 

OBUMun.vniT.]  Grsece  enisxtaict.  Obunibrationis 
hujus  metaphoram  varie  et  apposite  explicant 
Patres.  Primo,  S.  Crcg.  lib.  "w.  Moral.  cap.  2. 
Obumbrabit ,  id  est,  mnbram  cfTicict,  vel  produ- 
ccl  in  le.  q.  d.  Verbum  Dei  in  tcassumclcorpus, 
quod  erit  quasi  unibra  dciiatis;  quia  eam  quasi 
umbra  velabit  (;t  celabit.  Cndc  idem  lib.  18. 
Mor.  12.  Virtus  Allissimi  obumbrabit  tibi,  hoc 
est,  inquil,  incorporeum  lunien  divinilatis 
corpus  in  te  humaniiatis  accipicl.  Addit  Orige- 
ncs  hom.  3.  in  Josuc,  corpus  Chrisii  vocari 
umbram,  quiain  passione  inslar  umbrae  humi- 
lialutn ,  offuscatum,  et  obscuratimi  fuit. 

Secundo  S.  Ambros.  in  Psalm.  118.  serra.  5. 

CO.AtL,    A    LAriDE.      TOM.    VIII. 


LUCAM.  Cap.  L  n'il 

p(  !•  umbrani  accipit  vitam  proos^^ntom  ct  mor- 
lalem,  (|iiam  Chrislo  dedit  Spiritus  :  licec  eiiiui 
cst  quasi  uml>ra  verae  vitaj  ct  .'Klcrnitatis. 

Tertio,idemS.  Ambr.  lii).  deiis  qni  iniiiantup 
myslcr.  cap.  ;3.  Beda ,  S.  Crcg.  3.  Moral.  c.  3.  et 
S.  Aug.  epist.  bl.  ad  Dardanum  ,  ct  I.  .')0.  hom.  hh. 
To  obumbrabit  sic  explicarit,  q.  d.  (iratia  Spiritus 
sancti  velut  umbra  refrij,'eraos  carnalis  concu- 
piscentiae  calorem,  le,  oVirgo,  in  conception(} 
Cliristi  proleget,  ut  sine  concupisccntia  ex  pu- 
rissiina  clianlaieconcipias  Cbristum. 

Quarlo,  S.  August.  lil).  Qii;esL  veleris  et  novL 
teslamenti  cap.  51.  Virlus  Altissimiobumbratii, 
id  est,  inquit,  atlempcrabit  s(!  tibi,  uti  umbru 
aptat  se  corpori  :  nam  toiam  ejus  viin  et  cHi- 
cacitatem  inflrmitas  tua  huniana  capere  non 
possel, 

Quinto,  S.  llilarius  I.  2.  de  TriniL  Virlus  Allis- 
simi  obumbrabit  tibi,  hoc  est,  inquit,  proteget 
et  roborabitte,  ut  aclivitatem  Spiritus  sancli  ia 
tanto  opere,  et  Filio  Dei  concipiendo  suslinere 
valeas. 

Sexto,  Theophyiact.  Graecum  a:Ttj/.t5v,  id  cst, 
obumbrare,  jiccipitpro  trztoyja-psTv,  id  esl  cxlrcma 
picturcc  lincamenta  ducere ,  (\.  d.  Airtus  Dei  iu 
le,  o  Virgo,  corporis  Chrisli  lineamenla  descri- 
bct  et  perliciet,  sicul  facit  pictor  in  homino 
qucm  depingit.  Pictores  cnim  ab  umbra,  quasi 
naturali  corporis  cffigie,  didicerunt  idipsum 
pingerc.  Sicut  ergo  ex  umbra  velut  pictiir;i 
agnoscitur  corpus,  sic  ex  hiimanitate  Chrisli 
velut  umbra  agnoscimus  cjus  divinilatem,  ait 
Nyssenus  oral.  dc  Cln-isli  n;uivilale. 

Scptimo,  Jansen.  et  Toielus,  q.  d.  Virtus  Ai- 
lissimi  tc  amplexabitur,  elsua  viilnte  ffECund;an 
efTiciet,  sicul  vir  fcminain  obumbrat  et  foecun- 
dat  in  opere  gencrationis.  Veruin  hoc  nimis 
crassum ,  ct  caslis  auribus  parum  pndicum 
videlur. 

Oclavo,  simpliciusclcastius  :  Virtus  Altissimi 
obumbrabit  libi ,  id  est  obvclabit  le,  hoc  e.-ft, 
arcaiie  arcanum  maximiim  in  te  operabitur  : 
cril  enim  lalc  et  lanlum,  ut  nullus  homo  vcl 
angelus  id  ipsum  penetrare  ct  comprehcndere 
possil :  soleteniin  in  vet(>ri  testamento  potentia 
Dei  invisibilis  et  inc(imprchensibilis,  in  nmbra 
sivc  nubecl  nebula  se  repraescntare,  vel  poiius 
lcgere  ct  velare  :  hanc  cniin  uinbram  spiritua- 
lem  Spiritus  sancli  augelus  caste  opponit  coin- 
plexuicarnali  mariti.  q.  d.  Virtus  Deivelul  uni- 
iira  occultissime  et  castissime  in  fe  operabilur 
id  quod  solct  carnaliler  faccrc  marilus:  scilicet 
faciet  tc  foccundam  gravidamque  etmatrem  Dei; 
nimirumrrimo.  formabit  in  te  perfectissimara 
humanitalem  Christi  ;  Secundo,  eamdem  per- 
souiT  Verbi  modo  quodam  inclTabili  unicf. 

Siniili  tropo  Virgil.  1.  -f-Ineid.  dc  ;Enea  ciiisque 
sociis  ii  matrc  dca ,  puta  Vencrc,  per  umbram 
protectisct  dcduciis  sic  canit : 

Al  Venus  obscuro  gndientcs  ncvv  se|)sit , 
Et  mullo  ncbula:  circum  dc.i  fudil  amictu, 
Cernere  ne  quis  eos ,  ncu  quis  coiitingcre  posseu 

Hinc  rursum  apposiie  eitiiytiv,  id  ost,  obnm- 
brarc,  accipi  posset  cnm  .Maldonalo  qua.si  rcs- 
pondens  Hebr.  ;jy  inncn ,  id  cst  dbnubilare» 
iioc  cst  pro  implucrc  :  nubes  enini  gignit  phi- 
viain;  hinc  pcr  nmhram  ct  nubcni  signilicatur 
pluvia.  q,  d.  Sicut  nul)es  per  pluviam.  qucin 
effiindit,  •crram  obuinbrans  facunilai;  iia 
virlus  Altissimi  te,  0  Virgo,  obumbrando,  ftE- 

81 


Wi  GOMMENTARIA  IN 

ciinilani  e£Dcii'f.  Vidcliir  cnim  alUulcrc  ad  illud 
dc  Clirislo  Psalni.  71.  0.  Descendct  sicitt  iduvia  in 
vellus.  Simili  sclicmate  Potiifi  rinj^^utu  Jovcni 
conversiim  iii  aureimi  iml)rcm,  illapsumDanaoc, 
cx  ca  gcnuisscPcrscum. 

AudiS.  Dcrn.  serm.  /i.  supcr  Missus  cst :  Ohuvi- 
brubil  tiOi,  quia  rcs  nimirum  in  sacramento  erat , 
el  quod  sola  per  se  Trinitas  in  sola,  et  cum  sola 
Vir'^ine  voluit  operari,  soli  datum  est  nosse,  cui 
soli  datum  esl  cspcriri.  Et  niox  :  Ac  si  Angelus 
respondcat  ad  Virginem :  Quid  d  me  requiris  quod 
in  tc  mox  experieris?  Sciens  scies,  ct  feliciter  scies, 
sed  illo  doctorc  quo  et  auctore.  Ego  autcm  rnissus 
sum  nuntiare  virginaleni  conccptum.  Sic  ct  Euse- 
bius  lib.  l/i.  de  Dcmonstrat.  c.  8.  Oburnbrasti , 
ait,  ut  principes  luijus  scKcuii ,  ipsa  de  Spirilu 
sancto  et  sancta  Virgine  conceptio  lateret. 

iDEOQUE    ET    QUOD     NASCETUU    EX    TE    SA^XTUM  , 

vocABiTLR  ( id  cst  rcvcra  cril,  ut  jure  vocari 
l)Ossil  ct  dcbeat)  Fii.ius  Dei.  ]  q.  d.  Quia  Spiritus 
sanctus  supcrveniet  in  te,  facietque  le  conci- 
pcrc  filium  :  l)inc  filius,  qui  cx  tc  nascetur,  id 
est,  ex  leformabitur,  concipictur ,  et  poslnovem 
menses  prodibit  in  lucem,  cx  ipsa  sua  conccp- 
tioneeritsanclus,  imoSanctus  sanctorum,quia 
vocal)ilur,  et  revcra  perunionem  hypostaticam 
cum  Verbo,  crit  Filius  Dei  naturalis  ct  unige- 
nitus,  talisquea  Deo,  angeliscl  hominibus  vo- 
cabitur  :  Nam  ~'o  sanctum,  refcrendum  cst  ad 
nascetur.  q.  d.  Jesus  filiustuus  cx  ipsa  nativitate, 
jd  est,  cx  ipsa  concepiione  sua  ejusque  vi  erit 
sanclus  et  Filius  Dei:  qui  enimdc  Spiritu  sancto 
concipitur,  sanctissimus  sit  oportet,  idcofiuc 
Filius  Dei.  ItaBeda,  Jansenius ,  et  alii  hic,  ac 
S.  Gregor.  1. 18.  Moral.  U.  c,  27. 

Paulo  aliter  Maldonatus  :  Jesus ,  ait,  vocabitur 
Filius  Dei ;  quia  non  a  viro  uti  ccteri  homines, 
scd  a  Deo  virlule  Spiritus  sancti  gcnerabitur, 
idcoque  eritsanctus,  et  Filius  Dci.  Sic  Adam 
vocatur  filius  Dei,  quia  non  ab  homine,  sed  a 
Deo  creatus  cst,  Lucae  3.  SS. 

Nascetur. ]  Grsecc,  v£vvw//.£vov,  in  praesenti,id 
cst,  quodnasciiur,  id  est,  quod  mox  nascetur, 
ut  jam  nasci  videatur.  Porro  vsvv£i//,£vov,  proprie 
vertas  quod  gignitur,  vel  generatur,  id  est, 
mox  gignctur.  Agitur  cnim  hic  potius  de  con- 
ceptionc  quam  nativitatc  Christi.  Simile  est 
Malth.  1.  20. 

Sanctim.]  Id  est  sanctus.  Unde  Arabic.  vertit, 
quoniam  ex  te  natus  sanctus  est;  Syrus ,  propterea 
is  qui  ex  te  nnscitur  sanctus  ipse  ( id  est  erit),et 
Filius  Dei  vocabitur.  Dicit  lamcn  saiictum,  non 
sanctus,  tum  ut  significet  filiuin  hunc  non  futu- 
jum  mcrum  hominem  et  masculum,  sed  super 
hominem  futurum  quoque  Dcum.  Ita  S.  Greg. 
18.  Moral.  cap.  27.  S.  Leo  serm.  U.  de  Nativit. 
S.  Aug.  1. 13.  de  Trin.  c.  18.  tum  ui  indicet  Jcsum 
fore  sancium  sanctiiate  omuino  i)crfccla  ctcon- 
naturali,  ob  unionem  hypostalicam,  aitSuarcz 
3.  p.  disp.  18.  scct.  1.  hocest,  forc  Sanctum 
sanctorum,  id  est,  sanctissimum,  imo  ipsam 
sanclitatem  per  exccUentiam,  q.  d.  Jcsus  qui 
ex  te  nascetur,  erit  sanctissinuis,  imo  ipsa 
sanctitas. 

Porro  humanitas  Christi  sanciissima  pariter 
est,  non  tantum  per  gratiam  habiiualem  exi- 
niiam  illi  infusam,  scd  et  per  ipsam  dcitatem 
illi  hypostalice  unitam,  uti  docent  Suarez,  Vas- 
quezet  alii3.  p.  q.  7.  et  157. 

Audi  S.  Bern.  serm.  Z|.  super  Missiis  est :  Ut 
(iuid,  inquit,  ita  simplicitcr  samlum  et  absque 


LUCAM.  Cap.  1. 

(iddilamento?  Credo  quia  non  habiiit  qiiid  propria 
dignevc  nominaret.  iLiud  eximium,  illud  rnagni-^ 
ficum ,  iliud  reverendum ,  quod  de  purissima  vide- 
licct  Virginis  carne,  cum  sua  aniina,  unico  Patri 
crat  uniendum;  si  diceret  Sancta  caro,  velSanctus 
liomo ,  vcl  Sanctus  infans ,  quidquid  tale  ponerel, 
parum  sibi  dixissc  vidcrctur.  Posuit  crgo  indefmite 
sanctum,  qiiia  quidquid  illud  sit  quod  Virgo  ge- 
nuit,  sanclum  procuL  dubio  ac  singuLariter  sanctum 
fuit,  ct  pcr  Spiritus  sanclificationem,  ct  per  Verbi 
assumplionem. 

FiLius  Dei.  )  Pcr  naluram,  qui  et  fidcles  sanc- 
tosque  omncs  facturus  est  filios  Dei  per  gratiam. 
UndcS.  Bern.  serm.  1.  in  vigilia  Nativit.  Quare , 
inquit,  FiLius  Dei  factus  cst  liomo,  nisi  ut  Iwmines 
faccret  fiLios  Dei?  Sic  et  S.  Anselmus  tract.  Cur 
Deus  liomo. 

36.  Et  ecce  Elisabeth  cognata  tua,  et  ipsa 
CONCEPIT  FiLiuM  (Joanncm)  in  senectute  sua  : 
et  Hic  mensis  sextus  est  11,1,1  (ex  quo  conccpit, 
seu  cst  praegnans)  qce  vocatur  (anlea  vocaba- 
tur  et  revera  erat )  sterilis,  ]  Confirmat  angelus 
miraculum  nascituri  Jesu  cx  Virgine  el  Spiritu 
sancio,  simili  miraculo  Joannis  conccpli  ab 
Elisabetha  sterili  :  simul  lacilc  B,  Virgincm 
admonet,  ut  Joannem  et  Elisabciham  visilet, 
easquc  salutando  replcat  Spiritu  sanclo.  Ut  au- 
diens ,  ait  S.  Bern,  serm,  4,  cognatam  vetulamet 
gravidam,  cogitct  jitvcnciila  de  obsequio,  sicque 
iiia  properanle  ad  visitandiim,  parvaio  FroplietOi 
iocus  et  occasio  detur ,  qiio  rninori  adliuc  Domino 
(Jesu)  sui  officii  vaLeat  cxhiberc  primitias. 

Meminiimensissexti,utindic('lconceptioncrn 
Elisabethae  esse  certam  et  firmam  :  foetus  enim 
sexto  mense  a  concepiu  suo  est  communitcr 
vitalis,  vegetus  et  firmus,  nec  ei  limendum  de 
abortu,  Sensus  est  q,  d.  Qusesivisti,  o  Virgo, 
modum,  quo  manens  virgo  concipics  fllinm. 
Respondi  modnm  hunc  fore  supernaturalem; 
scilicet  fore  hoc  opus  et  miraculum  Spiritus 
sancti  :  hic  enim  eo  modo,  quo  in  Eiisabetha 
per  miraculum  vi  sua  divina  formavit  Joannem, 
sic  idciii  eadem  vi  faciet  in  te  concip!  Jcsum, 
\([(\\ievX  dum  rniraculum  miracuLo  additur,  gau- 
dium  gaudio  cumuLetur ,  ait  S;  Bern.  scim.  /4. 
super  Missus  est  :  gavisa  enim  est  B,  Virgo 
de  miraculoso  conceptu  Elisabethse,  feque  ac 
de  suo, 

Qlia  non  erit  impossibile  (Syrus,  difficile) 
apud  Deum  omne  verbum.]  Est  hebraismus,  non 
omne  verbiim,  id  est,  nullum  verbum,  hoc  est, 
nulla  res,  quanlumvis  gravis,  difficilis  ethomini 
incredibilis  :  vel,  utalii,  nuLlum  verburn ,  id  est, 
nullum  promissum.  q.  d.  Deus  potest  facere 
omnia  quae  promisit,  quia  omnipotens  cst;  ac 
proinde  illa  reipsa  praestabil,  quia  fidelis  est. 
Dicit  verbum,  quia  Deo  tam  facile  est  facere, 
quam  nobis  loqui  verbum,  et  quia  solo  verbo 
dixitct  facta  sunt  omnia.  Siquidern  apud  Deuni, 
aitS,  Bern.  serm.  li.  necverbum  dissidet  ab  inten- 
tione ,  quia  veritas  est  :  nec  factum  d  verbo ,  qiiia 
virtus  est  :  nec  rnodus  d  facto ,  quia  sapientiaest. 
Deus  ergo,  ait  S.  August.  lib,  5.  de  Civit,  c,  10. 
et  lib,  26.  contra  Faustum  cap,  5,  omnia  potest, 
pracler  ea  quae  possc  non  potentiae,  sed  impo- 
tenliae  est,  quaequc  si  posset,  non  esset  omni- 
potens,  qualia  sunimori,  fallere,  errare,  pec- 
care. 

Stetit,  tacuilquc  hicangelus,  avideexpectans 
responsum  et  consensum  Virginis.  UndeS.  Ber- 
nardus  serm.  U.  sx^^gt  Missus  est ,  aitconseusum 


COMMENTARIA  IN 

Imnc  expccfarc  Adamnm,  AbraliamuiM,  Davi- 
dcii),  onines(iuc  PaUiuichas  cl  Piopliclas,  solli- 
ciios  de  advenlu  Messise  et  saluic  hominum. 
Additque  :  IIoc  tolas  rnundus  luis  genibus  provo- 
lulus  expeclat.  Atr  immerito ,  quando  ex  ore  tuo 
pendet  consolalio  miseroruin ,  redcmptio  captivo- 
rum ,  liberatio  damnatorum ,  salus  denique  irni- 
versorum  fdioruvi  Adam,  totius  (^eneris  lui.  Da, 
Virgo,  rcsponsum  festinantcr.  O  dominu,  responda 
verbum,  (juod  tcrra,  quod  inferi,  quod  expectant 
et  supcri.  Ipse  quoque  omnium  rex  et  dominus, 
quantum  concupivil  decorem  tuum,  luntum  deside- 
rat  et  responsionis  assensum.  In  qua  nimirum  pro- 
posuit  salvare  inundum. 

38.   DlXIT  AUTF.M  MAIUA  :  ECCE  ANCILLADOMmi, 
FIAT  MMII  SECl'M)L'M    VEUBIM   TUUM.  ]    ^ElhiopiCUS 

el  P<.'rsicus,  sit  ndhi  juxta  verbum  tuum.  Nota 
humiliialein,  obedienliain,  modesliam,  chari- 
talem,  lesignationem  Virginis  :  nam  al)  angelo 
salulala  Maler  Dei ,  ejus  s(^  ancillam,  non  inalrem 
nuucupal;  cjus^iiK!  volunlati  se  totam  rcsignat, 
ut  in  ea,  et  cum  ea,  et  per  eam  faciat  quidtiuid 
ipsi  libucrit.  Ancillce  per  naturam,  mater  per 
gratiam,  ait  D.  Pctrus  Damian.  serm.  3.  de  Na- 
livil.  Virg.  Tabula  sum  pictoria,  ait  Tlieophylact. , 
pingat  pictor  quod  voluerit,  faciatque  Dcus  quod 
volucrit. 

ninc  S.  Guilielmus  Dux  Aquilanise  conversus 
iiS.  Bcrnardo,  faclusqucEremita  ctErcmitarum 
j)arcns,  ex  hoc  B.  Virginis  dicto  colligcbat , 
{|uod  quanto  quis  allius  conlemplando  in  Deuni 
atlollitur,  eique  fil  vicinior  et  familiarior,  tanto 
magis  suam  parvitatem  perspicit  ct  dcspicit.  Et 
lioc  ex  inductione  Sanctorum  probabat :  Unde 
Abraham ,  inquiens,  post  divime  familiaritatis 
fastigium  sc  pulccrem  fatebatur.  Moyses  post  rubi 
miraculum  impcditioris  lingucc  se  protestabatur. 
Isaias  post  concentusSeraphici  auditum  Iripudium, 
poilutum  sclabiis asscrebat.  Job etiampost  auditum 
divinum,  in  favilta  et  cinerc  scse  reprchcndit.  Ad 
cxtremum  Virgo  Maria  post  clectionis  in  matrcm 
Dciprivilegium ,  se  anciliam  humilcm  profitebalur. 
DeniqucS.  Bern.  serm.  in  illud  Apoc.  12.  Sigtium 
magnum  :  Merito ,  ail,  facta  est  umnium  domina, 
quce  seomnium  exhibebat  ancillam. 

FiAT.  ]  H;rc  vox  tum  consentientis,  ct  assen- 
5um  angclo  ad  Verbi  conccptionem  praebcntis 
est.  Ita  Bcda  ct  Maldonaius  et  S.  Irena-us  lib.  3. 
cap.  33.  et  Daniascenus  lib.  3.  cap.  2.  lum  op- 
tantis,  desiderantis,  orantis  et  obsecrantis  ut 
Mcssias  incarneiur ,  itaque  homines  rcdimat  ct 
salvet.  Hoc  cnim  ardentissime  desiderabat  et 
obsecrabat  B.  Virgo.  Ila  S.  Ambrosius,  Euthym., 
Bcda.  Fiat  ( ait  ex  S.  Aug.  Bern.  serm.  ^i.  super 
Missus  est)  desiderii  cst  signum,  non  dubitationis 
indicium, 

Secundiim  vehbum  Tvim.  ]  L't  concipiam  et  pa- 
riam  Verbum  Dei  Patris  in  carnc  humana;  puta 
Jesum  Allissimi  filiuin.  Audi  S.  Bern.  serm.  /i. 
super  Misstis  cst  :  Fiat  viihi  de  Verbo ,  secundum 
vcrbum  tuum :  Verbum  quoderat  in  principiu  apud 
Dcum,  ftat  caro  de  carnc  mca,  secundum  verbutn 
tuum  :  ftat,  obsecro ,  mihi  verbttm,  non  prolatum, 
qtiod  transeat ,  sed  conccptttm,  itt  inancat ,  carne 
videticet  indutttm ,  7wn  aere.  Fiat  viihi  non  tantttm 
audibile  tiuribus  ,  scd  visibite  uculis ,  palpabile 
manibtis ,  gestabile  ituvuris.  El  inox  :  Fiat,  non 
imaginatorie  somniatum,  sed  sitcnltrinspiratum, 
licrsonatitcr  incarnatum ,  corporatiter  inviscc- 
rtitum. 

.Nota  hicprudentiam  el  caslitatem  B.  \ iiginis : 


LUCAM.  Cap.  I.  'iUi 

non  cnim  simpliciter  dicit,  Fiam  mater  Dci, 
fecd,  Fiat  viihi  secundtim  verbum  Itium;  scilicct 
quo  mihi  promisisti,  me  sinecopula  viriexSpi- 
rilii  sancloconcepturam,  acproindemansuram 
virginem,  q.  d.  Fiam  mater  Dei,  sed  hac  legc  ut 
maneam  virgo.  rlanc  cnim  suae  virginitati, 
quam  unice  adamai)at,  cautum  volcbat. 

Qu.XTCs,  quo  icmporis  puiiclo  pivecise  Filius 
Dei  sit  incarnatus  in  B.  Virgine?  Primo,  Elias 
Crelensis  oral.  dc  Annuiilial.  censet  eum  incar- 
natumanl(^(|uamangelus  vcniretadB.  Virginem: 
illumcnim  annuntiasse  ipsi  incainalioncmnon 
futuram,  sedjain  faciam,  etin  ca  nonscntientc 
pcractam.  Probat  id  cx  verbis  angeli,  dicens  : 
Hocenim  quod  a\\.,  Dominus  tcciun,  ipsumadesse 
Regem  clare  significat. 

Secundo,  Niccpliorus  lib.  1.  c.  8.  aitChrisium 
incarnatum,  cum  angeluseam  salutavit,  dixit- 
quc  :  Ave .  gratia  plena.  Nam  simul  cum  ea  voce, 
aitipse,  Verbttm  Dci  descendit ,  et  naluram  nos- 
tram  subiit.  Favcre  vidcturS.  Hicron.  cpist.  1^0. 
ad  Principiam,  S.  Maria,  in([uit,  quiaconceperat 
eum,  in  qtto  omnis  plenittido  divinitat.is  habitat 
corporalitcr ,  plenagratia  sultttatur.  Sic  etS.  Gre- 
gorius  Thaiimaturgus  hom.  dc  Annuntiat. 

Terlio,  alii  scntire  vidcntur  Christum  incar- 
natum  cum  angclus  dixit,  Dominus  tectim.  Hoc 
enim  sic  cxplicat  S.  Aug.  scrm.  2.  de  Annunt. 
Tecuvi  Dominiis  in  corde ,  tcciim  in  ventre  ( [)er 
incarnationem) ,  tectim  in  auxilio.  Et  S.  Pelrus 
Alexand.  Episcopus  et  Martyr.  lib.  de  Dcitate, 
qui  citalur  in  Concil.  Ephes.  cap.  7.  Dominus 
tectim,  ait,  id  cst,  Dei  verbtim  ntinc  tectim  est. 
Nam  illa  Gabriclis  salutatio,  Dciim  verum  in 
ulero  Virginis  natum ,  carnem  factum  signifi- 
cat.  Idem  asserit  S.  Thomas  3.  p.  q.  30.  ait.  t\. 
et  B.  Petrus  Damian.  serm.  1.  et  3.  de  Nilivit. 
Virginis,  Domintts  tectim  :  Audisne,  inquit,  in 
hoc  verbo  incarnationcm  Dci ,redemptionevi  ho- 
viinttm,  renovationem  mundi? 

Verum  haecveracssc  ncqucunt.  Primo,  quia 
angclus  post  hsec  vcrba,  Acc ,  gratia  plena ,  Do- 
viinus  tectim ,  etc.  subdit :  Ecce  concipies  inutero 
et  paries  filitim,  \n  futuro.  Ergo  necdum  eum 
conceperat.  Rursum  B.  Virgo  tandem  angclo 
assensum  prabcns,  ait  :  Fiat  viilii  sectindum 
verbtim  tuum  :  crgo  nccdum  id  factum  crat. 

Dico  ergo  ,  Vcrl)um  incarnatum  ,  mox  ut 
B.  Virgo  angelo  illud  nuntianti  assensum  pr.x*- 
buit  :  ad  hoc  cnim  illc  mittebatur,  non  cniin 
dcce])at  Christiim  coucipi,  iiivila  vcl  nescientc 
virginc  malrc,  scd  scientc  cl  conscnlicnie;  mox 
ergo  ut  illa  dixit  :  Ecce  ancilla  Domini ,  fiat  mihi 
secundum  verbtim  tttum,  atque  h.iec  vcrba  finiil, 
•Spiritus  sanctus  ex  purissimis  Virginis  sangui- 
iiibus,  corpus  Christi  formavit,  et  codem  ins- 
tanti  iliud  perfecle  organizavit,  animavit,  ct 
Verbo,  sive  personaB  Filii  Dei  hypostatice  univit : 
sicut,  mox  ut  sacerdos  consecrans  dixit,  Hoc 
cst  corptts  meum,  vi  horum  vcrborum  panis 
Iranssubstantialiir  in  corpus  Christi.  Id  rursulu 
patet  ex  co,  <|uod  angclus  habito  Virginis  con- 
sensu,  quasi  pcracta  Icgatione  siia,  ab  ea  dis- 
cessit  :  legalionis  cnim  ejus  polissima  pars  et 
finis  eralincarnatio  Verbi ;  prjesertim  quia  opus 
hoc  crat  Spirilus  s;tncti  pcrfectissimum  ct  divi- 
nissimum.  Undeiion  scnsim,  sedsinuil  in  eodeni 
inslauti  aSpiritu  sancto,  Priino,  formatum  est 
corpusCbrisii :  Secundo,  perfecie  organizatum  : 
Tcrlio,  animatum  :  Quarto.  omni  gratia  et  glo- 
ria  in  aniuia  npletum  :  Quinlo,  hyposlalice  as- 


m 


COMMr.XTAP.IA  IN' 


sumplum  a  prrsona  Vorbi  :  Soxio,  ClirisUis  iii- 
citnialiis  iimnonsas  ogit  {■ratias  D«>o,  pro  tot  iii 
Iinmanilatoui  snani  collalis  bononciis  ot  donis, 
eiquepro  saiulclioniinuniso  o])lnIilin  vicliuiam 
ad  mortom,  <'t  crncoiu  juxla  illud  :  llolocaalo- 
inata  pro  pcrcaCo  noti  libL  placucrunt.  Tiinc  (Uxi, 
Eccc  vcnio.  In  capite  libri  scriptum  cst  dc  me,  ut 
faciam  volunlaiem  tuam,  Hohr.  10.  7.  lla  S.  Amb. 
Jansonius,  Maldonatus,  etalii,  ac  S.  Gregorius 
iib.  y.  Registri  opist.  Gl.  S.  Basilius  hom.  27.  dc 
humana  Cluisti  gcneraiionc,  Von.  Bodaserm.  3. 
dc  B.  Virginc,  S.  Athanasius  oral.  dc  Deipara, 
Uupcrlus  lib.  6.  in  Cant.  Damascenus  lib.  3.  de 
Fidc  cap.  2.  et  aiii  passiin.  Vide  D.  Tl)omam  et 
Scliolaslicos  3.  p.  q.  33.  arl.  3.  Conrirmalur  ox 
00,  quod  paulo  posl  quam  dixil  B.  Virgo,  Fiat 
milii  secundum  verbum  tuum,  ipsa  sahitans  Eli- 
sabeth,  ab  ea  resalutata,  vooata  fuil  mater  Do- 
mini,  id  est,  Chrisli  Dei.  Virgo  ergo  dicons  : 
Fiat  milii,  etc.  fucta  tunc  ost  quasi  conjux  Dci, 
etcaronoslrafacia  esi  quasiconjux  Verbi.  Nam, 
iit  ait  S.  Grcgor.  Tl)aumalurgus  sorm.  1.  de 
Annunt.  sic  ipsa  Vcrbum  suscepit,  et  prctiosam 
raargarilam  produxit ,  puta  .  Christum.  Sicut 
cnim  margarita  ex  duabus  naiuris,  scilicet  ex 
fulgure  ct  aqua  conflatur  :  sic  Christus  ex  doi- 
tate  et  humaniiatc.  Ha?c  Greg.  Hoc  est  quod  na- 
tura  mirutur ,  reveretur  angelus,  veretur  liomo , 
stupescit  ccelum,  extrcmit  lerra,  exlwrret  infer- 
nus ,  ait  B.  Petrus  Damian.  serm.  de  Annunt. 
Kam,  ut  ait  S.  Bern.  serm.  1.  in  vigilia  Nativit. 
Angetus  nuntiat  ,  virtus  obumbrat ,  supervenit 
Spiritus.  Virgo  credit,  fideconcipit  :  virgo  parta- 
rit  (hominem  Deum) ,  virgo  permanet. 

Ad  auctores  conlrariae  senlentiaj  respondetur 
Primo,  Androam  Crotonsom  videri  fuisse  in  ad- 
v<'rsa  sentoniia,  scd  illum  essc  solum  :  nam 
ceteri  ei  contradicunt. 

Secundo,  Nicophorum  per  Jve,  Maria  gratia 
plena,  quasi  por  inilium,  intelUgerc  totam  salu- 
talionem  et  annuniiationem  angelicam,  in  cu- 
jus  fme  Vcrbum  caro  factum;  cuni  scilicet 
B.  Virgo  consontiens  dixit  :  Ficct  mild  secundum 
verbum  tuum.  Sic  et  S.  Gregor.  Thaumaturgus. 
S.  Hieron.  vero  vidolur  uti  onallage  temporis,  ut 
dicat  concepcral,  pro  mox  conceptura  erat. 

Tertio,  S.  August. ,  S.  Thomas  et  Damianus 
dicenles,  Dominus  tecum  cst,  scilicct  per  incar- 
nalioneni,  intcUigondi  sunt  non  quod  jam  ita 
foret,  scd  quod  moxita  fulurum  csset. 

Porro  B.  Virgo  in  hac  conceplione  Filii,  exi- 
mium  accopit  graliae  augmontum,  et  perfectam 
sanclilicalionem  :  nec  dc  hoc  sine  temeritatc 
dtibitari  potest,  ailSuarezS.  p.  disp.  18.  secl.  h. 
UndcBoda  honi.  dc  Visitat.  Quis ,  inquit,  dicere, 
iiuis  cestimare  sufficiat ,  quce  tunc  gratia  spiritum 
bei  genitricis  /cplcvit ,  cum  lanla  in  matre  prce- 
cursoris  lux  doni  cccleslis  emicuit?  Causam  dal 
S.  Bern.  loin.  1.  conclus.  Gi.  a.  1.  c.  12.  Quod 
Deus,  inquit,  generuret  Dcuin,nuUarequirebatur 
in  Deo  dispositio,  cum  ei  ex  naturu  conveniret,  ut 
per  viam  nalurct  intellectas  produceret  Verbum 
per  omnia  sibi  (cquale ;  scd  quod  fcrnina  conciperet 
et,  pareret  Deuni ,  est  et  fuit  miraculuni  :  opor!uit 
tnini,  ut  sic  dicam ,  fcininam  clcvari  ud  qaemdam 
(fqualitatem  divinani ,  per  qucmdam  quasi  infini- 
tacem  perfectionum  et  gratiaruni,  quani  cfquali- 
lalem  crcalura  nunquam  experta  est.  Unde,  ut 
crcdo ,  udiilara  abyssuni  imperscrutabilemomnium 
charlsmatum  Spiritus  S.  qaaj  in  D.  Virgincni  dcs- 


LrCAM.  Cap.  T. 

ccndcrunt  in  liora  divinc  conccptionis ,  intcUcctus 
humanus  vel  angeiicus  nunquani  poluerunt  at- 
tingere. 

Subdit  aliam  deinde  causam ;  quod  scilicet 
cssc  matrem  Dei  sit  dignitas  quaedam  infinita, 
qua)  sibi  proportionatam  gratiam  requirit.  Ex 
his,  inquit,  coUigi  potest,  Virginem  beatam  in 
conceptionis  Filii  Deiconsensu  pius  meruisse,quam 
omnes  creaturas ,  tam  angelos  quam  homines,  in 
cunclis  actibus,  motibus,  ac  cogitalionibus  suis ; 
nempe omnes  quimeruerunt ,  nihil  aliud potuerunt 
mereri ,  nisi  secundum  varios  status  ct  gradus 
gloriam  sempiternam  :  luec  autem  Virgo  in  illo 
adniirando  consensu  ,  meruit  totalem  fomitis 
cxtinctioncm,  dominium  cl  primatum  tolius  orbis, 
ptcnitudincm  omnium  gratiarum ,  omnium  virtu- 
tum,  omniuni  donorum ,  omnium  beatitudinum , 
omnium  fructuum  spiritus,  cunctarum  scientia- 
rum,  interpretationes  sermonum ,  spiritus  prophc- 
tice,  discretiones  spirituum,  operationes  virtutum. 
Mcruit  fcecunditatem  invirginitatc,  maternitatem 
FiUi  Dei  :  meruit  quod  sit  slclla  maris,  porta 
cocU ,  et  super  omnia,  quod  regina  misericordioi 
nuncupetur ,  ac  talis  nomiiUs  conscquatur  effec- 
tum.  Vndemerito  Proverb.  ultim.de  ipsaB.  Virginc 
Salomon  ait :  Multce  fiUa;  congregaverunt  divitias, 
tu  supergressa  es  universas. 

Imo  S.  Anloninus  h.  p.  tit.  15.  c.  17.  §.  1.  sus- 
piratur  B.  Virginem  in  conceptione  Filii  Dci 
vidisse  Dei  essentiam;  utpote  quam  in  se  reci- 
piebat,  uti  S.  Aug. ,  S.  Thomas  et  alii  dicunt 
camdem  vidisse  S.  Paulum  in  raplu.  Et  certe 
si  Paulus  eam  vidit,  multo  magis  eam  vidit 
B.  Virgo.  Tdom  opinantur  Rupertus  Cant.  h.  ad 
illa  :  OcuU  tai  cotumbarum;  Dionys.  Carthus. 
in  1.  dist.  16.  q.  2.  Gerson  alphabeto  15.  tit.  8.  et 
S.  Bcrnardus  serm.  c\v.  B.  Virgine  tom.  2.  et 
hodie  multi  magnique  Theologi  idom  sentiunt. 

Denique.Damascenus  de  Dormit.  Deiparse, 
el  Auselmus  de  ExccUonlia  Virginis  c.  3.  elh.  et 
seq.  tradunt  B.  Virginom  in  conccptione  Verbi 
accopisse  claram  revelationem  suse  praedesti- 
nationis,  et  exaltationis  fulurae  super  omnes 
angolorum  choros. 

Et  discessit  ab  illa  angeltjs.  }  Peracto  jam 
suae  legationis  officio ;  scilicetimpetrato  Virginis 
assensu,  idooque  Incarnalionc  Verbi  in  ea  jam 
peracta.  Porro  B.  Virgo  revelavit  nonnullis,  an- 
gelum  Gabrielem  non  stalim  discossisse,  sed 
secum  mansisse  per  novcm  horas,  obstupefac- 
tuin  Vei^bi  in  Virgine  incarnatione,  ac  Verbum 
incarnatum  adorasse,  illiquc  omne  obsequium 
obtulissc  etreipsa  exhibuissc.  Nam  iraduntmo- 
numenta  Congregationis  S.  Gregorii  in  Alga  in 
Lusitania,  eos  qui  cjus  auctores  fucre,  a  B.  Vir- 
giue  Maria  acce|)isse,  Gabrielem  cuin  Incarna- 
tionora  nuntiarct,  iiitegras  novem  horas  apud 
eamdom  fuisse,  ac  si  ob  incredibilem  Virginis 
modostiamotmajestalem  humana  majorem,  et 
ob  diviui  Verbi  carne  induli  praesentiara,  in  ad- 
mirationom  raptus  discodore  noquiret.  Quod 
iudicavit  sacor  scriplor  his  verbis  :  Et  discessit 
angcluA  ab  ea.  Vidotur  enim  velle  indicare,  eum 
rerum  novitatc  ct  magnitudine  obstupefactum 
sic  hjcsisse,  ut  avelli  nequiret,  donec  landem 
ro  oxigente  quodammodo,  tameninvitus  a  loco 
discossii.  Vorum  ])aec  uti  pie  dicuntur,  ita  cer- 
tam  non  habeut  fidem. 

Deniquecrcdilur  Gabriel  flexis  genibus  salu- 
tasse  Virgincm,   atque  hoc  silu  toto  legationis 


COMMENTARIA  IN 

suoB  tempore  pcrmansisso,lum  uiVirKiuem  Dci- 
param  vencrarclur,  lum  ul  Vcrbum  in  ca  iucar- 
iialum  adoran^l.  QuocircacjuscxcmpIoS.  Mar- 
garita  Ilunsariic  rcgis  filia ,  cl  sancta  Maria 
Oigniaccnsis,  quotics  Salutationcm  Angdicam 
recitabant,  toti(!S  ante  imaginem  Virginis  Dci- 
parse  genua  llcctebant. 

39.    EXUUOKNS    AUTEM     MAHIA    IN    DIERUS    ILLIS 
AnilT   IN   MONTANA  CUM  FESTI-NATIONK  ,    I.N  CIVITA- 

TEM  JuDA.  ]  In  diehns  illis.  Non  crgo  codcm  dic, 
nt  insinuat  Tlicoph. ,  Beda  ct  S.  Aml)ros.,  quo 
salutata  ab  angdo  Filium  Dci  conccpit  ct  cor- 
poravit,  abiit,  scd  post  duos  vcl  trcs  dics  :  hos 
cnim  insumpsit  conicmplando,  gratias  agcndo, 
orando  el  dissuaviando  cum  Filio  Dei  in  sc  jam 
incarnato.  Ita  Franc.  Lucas,  Barradius  ct  alii. 
AmiT.  1  Cur  ?  Rcsp.  Primo  ,  ul  Vcrbum  in  se 
conccptum  aliis  annuntiarct,  cjusquc  graliam 
cis  aspirarct.  Volcl)at  cnim  Christus  in  ea  in- 
carnalus  illico  inchoarc  oflicium  Salvatoris  , 
ad  quod  a  Patrc  missus  crat.  Undc  S.  Ambros. 
Jbiit,  inquit,  non  (luusi  incredida  de  oraculo , 
nec  quasi  incerla  de  nunlio ,  nec  quasi  dubilans 
de  exempto  (ut  cxplorarct  an  rcvcra  Elisabeth 
concepissct,  uli  ci  nimliarat  ang(!lus),5f,'(/  quasi 
iceta  pro  volo,  i'eligiosa  pro  ofjicio,  feslina  pro 
gaudio. 

Secundo,  ut  Joanncm  a  pcccalo  originali  ex- 
piaret,  cuinque  cum  Klisabctha  niatrc  Spiritu 
sancloimplcrcl;  sicquc  Christihonor,  omnium- 
quc  devotio  crcsccrct.  lla  Origcn.  hic  hom.  7. 
.lesus,  ait,  qui  in  utero  Virginis  crat,  Joanneni 
adluic  in  ventre  malris  positum  sanctificare  festi- 
nabat. 

Tertio,  ul  Elisabethae  cognatae  suoe  dc  con- 
ccpto  pcr  miracuium  Joannc  congratularetur , 
cique  gravidce  et  scni  scrvirct,  ideoque  mansit 
cum  ea  tolo  rcliquo  temporc,  quo  gravida  fuii, 
pula  mcnsibus  tribus,  usquc  dum  parcrct  Joan- 
nem.  Iia  Bcda  et  alii. 

Quarto,  ut  darct  omnibus  futuris  soeculis  in- 
signc  luimilitalis  ct  charilalis  cxcmplum,  qua 
ipsa  jam  malcr  Doi,  ot  regina  mundi  cffocta  , 
dignalur  visilarc  Elisabctham,  qure  ipsi  poiiiis 
ancillarc  et  servire  dcbebat :  ut  el  nos  similitcr 
ojus  excmplo  vilos,  paiipcres,  aliosque  nobis 
iiifcrioros  libcntcr  visiiaro,  salutaro,  oisquc  ser- 
vire  et  opitulari  in  animum  inducamus. 

Quocirca  oxomplo  ol  lilulo  Visilationis  B.  Vir- 
ginis,  mulu-e  Congrcgaliones  ad  visitandos  pau- 
pcres,  hospilos,  iniirmos,  incarcoratos,  etc 
iustitutse  suut,  ac  nuporhoc  liluloCongrogatio- 
ncm  Hcligiosarum  insignium  por  totam  Galliam 
quieaegris  sorvianl,  insliluit  D.  Franr.  Salosius, 
Kpiscopus  Gcnevcnsis,  vir  maguEe  pietatis  ot 
zoli. 

Opinatur  Janson.  ct  alii ,  cum  B.  Virginc  ivisse 
Josephum,  ulpoie  ojus  sponsum  ct  mariium. 
Vcrius  alii  id  noganl  :  quia,  si  Josoph  ivissot 
cum  ca,  audissot  utiquo  illam  ab  Elisaboiha  sa- 
liilari  malrcm  Doi,  ac  proindo  post  roditum  vi- 
dcns  cain  inluniescente  ulero  gravidam,  nou 
voluisset  oam  dimiiloro  :  quod  tamen  facerc  vo- 
luit,  ut  palot  Matlli.  1.  v.  19.  Joseph  crgo  domi 
cura  rci  familiaris  dctontus,  B.  Virgini  sponsaj 
suoe  cunti  in  monlana  associavit  ancillam,  vol 
niatronam  quampiam  gravcm,  (|u.t!  oi  fidolis 
essel  iiineris  comes,  adjulrix,  lestis  actionum 
uniniiini. 
I.N  Mo:iTANA.]  Vcl  Hobron ,  ut  volunl  Barontus, 


LUCAM.  Cap.  I.  6ft» 

Toloius ,  ot  alii ;  vcl  Judoc» ,  ut  volunt  Geogiaphi 
Torrai  sanctio;  do  quo  mcjx  plura. 

Tiopolog.  aniina  Doo  plena,  uli  eral  amma 
B.  Virginis,  in  montana  conscendit,  id  est,  ad 
ardua  virlutum  onililur.  IlaS.  Ambr.  Quojam  Dto 
plena,  ait,  nisi  ad  superiora  cuni  feslinatione 
conscenderel?  EtBoda  :  Conccpto  mcnte  Dei  Ver- 
bo,  ait,  ascondondum  ad  virnitum  cacumina  , 
amoris  gressu,  ct  civitas  Judte,  id  ost  confos- 
sionis  et  laudis,  penolranda  ;  cl  in  perfoctione 
fidoi,  spoi  ct  charitalis  (luasi  tribus  monsibus 
commorandum.  Hinc  Loth  fugionti  incondiuiD 
Sodomae  dicitur,  Inmonte  salvum  te  fac ,  Gen. 
19.  17.  Et  Habacuc.  c.  3.  19.  Deus  Dominus,  ait, 
fortitudo  mea,  et  ponet  pedes  meos  quasi  cei-vo- 
rum  ;  et  super  excelsa  mea  deducet  vie  victor  in 
psalmis  ccmentem.  Vide  ibi  dicta. 

CUM   FESTINATIONE.  ]    SjTUS,    SCdulo ,    VCl    dili- 

gonter  :  grsece  //.sTa  c-ovo»;;,  id  cst  cum  sludio, 
diligcntia  ,  sedulitate  ,  festinaliono  ,  agilitate. 
Agilom  cnim  facit  actio,  strenuum  motus,  for- 
tom  unimus,  robuslum  co/y^Hs  ^  ait  Corn.  Fronto. 
Causam  primam  feslinationis  dat  S.  Ambr.  Fes- 
tinavit  virgo ,  iuquit,  ne  extra  domum  diu  in  pu- 
blico  morarclur ,  etc.  Discile ,  virgines ,  non  de- 
morari  in  platea ,  non  cdiquos  in  publico  miscere 
sermones.  Maria  in  domo  sera,  festinal  in  publico. 
Secundam  causam  idom  Ambros.  addit,  quia 
plona  crat  gaudio  et  Spiritu  sancto  ;  ^escit,  in- 
quit,  tardamoUmina  Spiritus  sancti gratia.  Gau- 
dium  cnim  ct  dcvolio,  ac  chariias,  stimulabaiit 
B.  Virginem  ad  fostinandum. 

Tertiam  dal  Origon.,  quia  Christus  in  utoro  Vir- 
ginis  Joannom  a  poccato  purgare  ot  sanciificarc 
feslinabal.J/arirtm  crgo,  ait  S.  Ambr.  quct  antea 
sola  in  intimis  penetralibus  versabatur ,  non  apu- 
Llico  virginilalis  pudor ,  non  a  studio  asperitas 
montium  ,  non  ab  officio  prolixitas  itincris  retar- 
davit. 

I.\  civiTATF.M  JuDA.  ]  Id  csl,  iu  JcrusaloiTi . 
aiunt  Albortus  Alagnus,  ot  S.  Bonavenlura;  sed 
Jorusalom,  cum  do  ca  agitur  alibi  passim,  so- 
lct  nomiuari.  Adde  :  Jcrusalom  eral  in  tribii 
Bonjamin,  non  Juda.  Mclius  orgo  Tolet.  ct 
Baronius  accipiunt  Hebron  :  haec  onim  orat  in 
tribu  Juda  sila  in  monte  ,  cratque  prima  ex  civi- 
talibus  iis,  quce  in  tribu  Juda  assignatse  eranl 
sacordolibus  ad  liabilandum,  Josuo  21.  9.  ot  scq. 
sicul  alice  cisdom  assignalse  crant  in  trii)u  Si- 
meon  ot  Boujamin.  Porro  Hebron  \x  Jorusalem 
dislat  oclo  lioris.  Doni(iuc  Brochardus,  Brodon- 
bachius,Adiiclioniius,olc.  iii  Doscriptiono  Terrae 
sancU-e,  civiialcni  haiic  aiunl  fiiisso  Kmmaus, 
ubi  inci|)iunt  montana  Judceae,  ([lui' ii  Jorusalem 
dislal  horacum  media  ;  do  quo  niox  plura.  Juxta 
Hobron  orgo  sunl  montana  Hobron;  juxla  Em- 
maus  uionlana  Judsese,  ut  palet  ex  labulis  Geo- 
graphicis. 

Vorisimilo  cst  B.  Virgincm  prius  ivisse  Hioro- 
solymam  ,  utpoio  insiauic  fcslo  Paschae,  ibiquc 
iii  lcmplo  Doo  gralias  ogisso,  oiquo  sc  suumquc 
Josiiiii  jain  conccplumoblulisso.  Ila  Cliclovaeus, 
Franc.  Lucas,  Barradius,  otalii,  pra'sortim  quia 
cx  Nazarolb  iii  monlana ,  por  Jcrusalom  direc- 
tiini  (?ral  ilor.  Fuit  orgo  hoc  Virginis  ilor  facilo 
(luatridui  :iiam  ii  Nazarclh  in  Jcrusalcm  csl  ilcr 
Iridui,  pula  ilor  "20.  horaruin  :(iuarlo  doindodio 
B.  Virgo  0  Jorusalcm  ivil  domum  Zachariae;  de 
quo  jam  plura. 

60.  Er  iNTr.AviT  ixdomim  ZvcuAniF;. ]  Domum 
hanc  cx  Brochardo,  Bredonibachioet  Mcophoro 


COMMENTARIA  IN  LUCAM.  Cap.  1. 
in  Descripl.  Tcnse  sanctoe     non  significat  la;tari,  scd  salirc,  exilire,  sub- 


fi?i6 

'la  ilescribil  Adricb 

p.  55.  n.  2/i3.  Domus  Zachartcc  saccrdotis  uno 
viiUiario  dislabat  ab  Emmaus ,  juxta  montana. 
Domus  illa  adluic  habitabatur  in  pago  tcmpore  Sa- 
ligniaci,  </»«m  rcvcrcnter  salutarc  consucvcrant 
peregrinantcs  :  ibique  natus  cst  Joan.  Baptista , 
circumcisus ,  et  in  spclunca  absconditus ,  ne  cum 
purris Uclhlchemiticis  ab llcrodeoccidcretur.  Juxta 
hunc  fons  cst  B.  Virginis,  cx  quo  illa  ipsa  aquam 
haurirc consucverat ,  cummancrct  apud  Elisabclh, 
qui  indc  fluit  ad  mare  magnum.  In  superiore  ejus- 
dcm  domus  loco  quondam  fuit  Ecclcsia,  hodie  pe- 
nitus  dcstructa  :  fucrat  autcm  fundata  eo  loco  , 
quo  Zacharias  repletus  Spiritu  sancto  prophetavit : 
Benedictus  Dominus  Deus  Isracl,  clc. 

Et  SALUTAviT  Elisareth.  ]  Diccndo  Pax  te- 
cum,  quia  hoec  erat  Hebrceis  usitata  salulatio. 
Undc  Syrus  vcrlil,  prccata  esl  paccm,  sive  salu- 
tem.  Fecit  hoc  13.  Virgo  instinctu  Dei,  qui  per 
angelum  ei  suggesserat  conceptionem  Eiisabe- 
ihoe,  ad  hoc,  ut  tacite  eam  submonercl  gratum 
forcDco,  si  iliam  visitaret  el  salutarct.  hiten- 
dcbat  cnim  Dcus  pcr  Elisabetliam,  utpote  ma- 
tronam  grandxvam,  prudentem  et  sanctamorbi 
pandere  conccptionem  B.  Virginis  ,  arcanam 
Verbi  incarnationem  in  ea  factam,  quasi  llie- 
saurum  lalenlem  in  visceribus  Virginis  ,  om- 
nibus  ilio  indigcntibus  patcfacere.  Hoc  enim 
fecit  Elisabcth  cum  dixit :  hnde  koc  mihi,  ut  vc- 
niat  mater  Domini  mei  ad  me? 

Elizabeth.  ]  Non  Zachariam,  tum  quia  mulus 
erat  et  surdus,  tum  quia  non  deccbat  virum  a 
Virgine  salutarl,  nec  pudor  virgineus  id  per- 
miltebat.  Porro  Beata  Virgo  prior  salutavit ,  ait 
S.  Am])rosius  ;  decet  enim  ut,  quanto  castior  virgo, 
tanto  humilior  sit ,  noverit  deferre  senioribus.  Sit 
magistra  humilitatis ,  in  qua  est  professio  casli- 
tatis,  clc.  Vide  S.  Chrys.  liom.  18.  in  Malth.  sub 
linem,  ubi  docet  ridiculos  esse  et  supcr])os, 
(jui  noiunt  prius  salutare,  nec  nisi  salulati  re- 
salutant  :  sapientes  vero  et  humiles  esse  eos , 
qui  prius  salutant;  idque  Primo,  quia  virtutis 
ct  humiUtatis  officium  anticipant,  alterique  prae- 
ripiunt :  Secundo ,  quia  superbiam  domant  tam 
suam,  quam  alienam  :  Tertio,  quia-simultates, 
lites  et  odia  toUunt  et  dissipant. 

41.  Et  factoi  est  ut  avdivit  salutationem 
(Syrus,  pacem)  Mari.e  Elisabeth,  exultavit i>- 
FA>s  (Joannes)  in  utep.o  ejus,  et  repleta  est 
Spiritu  sancto  Elisabeth.]  Nota,  cum  S.  Am- 
brosio  :  salutationem  et  vocem  Marise  prior  au- 
divit  Elisabeth,  sed  vim,  spiritum  et  efficaciam 
salutationis  prior  scnsit  Joannes;  ulpote  matre 
sua  dignior  et  nobilior;  ad  hunc  enim  velut  fu- 
turum  Christi  prsecursorem,  maximc  dirigcba- 
tur  haec  saiutatio  Virginis  ,  imo  Cliristi  :  nam  , 
ut  solerler  advcrtit  Origcnes,  Christus  in  ven- 
tre  matris  latcns  hanc  ei  salutationem  sugges- 
sit.  Et  Theopl)ylactus  :  Vox  Virginis,  ait,  vox 
erat  incarnati  in  illa  Dei.  Et  Euthymius  :  Chris- 
tus,  inquit,  locutus  est  per  os  matris  sucb;  Joan- 
7ies  autem  audivit  per  aures  matris  sace,  et  agnito 
sapernaturaliter  Domino ,  sua  exultatione  illuni 
prccdicavit.  Porro  Joannes  exultans  in  uteroma- 
trls,  fecit  eam  parilcr  exultarc.  Nam  ex  exulta- 
tione  Joannis,  suggerenteSpiiilu  sancto,  agno- 
yit  Elisabelha  B.  Virgincm  concepisseChristum, 
ideoque  illam  ut  matrem  Dei  resalulavit  et  ve- 
ncraia  est. 

Pro  exutfavii  graec.  est  l'<'h-:i.7t,  quod  propric 


silire  proe  luxu,  uli  subsullani  agni  ctvitulibeno 
pasli. 

Ouacrilur  ergo  hic  ,  an  hsec  Joannis  infantis 
cxultatio  fuerit  niotus  naluralis,  an  animalis , 
an  ralionalis;  sive  an  Joannes  exilierit  cum 
sensu  usuquc  rationisetproprie  dicta  laetitia,  an 
vero  molu  corporis  dumtaxat,  quomodo  asina 
Balaam  locula  est,  non  intclligens  id  quod  lo- 
qucbatur,  Num.  23.  ac  in  utero  Rebcccae  move- 
bantur  et  coUidebantur  Jacob  et  Esau,  non  in- 
telligcntes  quid  hoc  sibi  vellct,  Gcn.  25.  22,  Cal- 
vinus  ccnset  naiuralcin  dumtaxat  fuisse  hunc 
motum  et  saltum  Joannis.  Naturale  cnim  est , 
inquit,  ut  dum  mater  prx  gaudio  gcstit,  infans 
quoque  in  utero  moveatur  et  quasi  exiliat. 

Verum  contrarium  scnliunt  omncs  Patres  et 
Doctores  Orthodoxi.  Undc  S.  Augusl.  ep.  57.  ad 
Dardanum,  et  Euchcrius  q.  3.  in  Eucam,  ac 
Janscn.,  hic  opinantur  supcrnaluialem  fuissc 
hunc  sallum  Joannis,  sed  sine  usu  rationis. 
Alii  vero  omnes  passim  sallui  Joannis  addunt 
usum  rationis.  Ita  OrJgen.,S.  Amljr.,  Tlicophy]., 
Euthym.  liic  ac  S.  Chrysost.,  Maximus,  S.  Bern., 
Chrysolog.  serm.  de  Nativit.  S.  Joannis.  Unde 
S.  Ambr.  llabebat ,  inquit,  intelligendi  sensum  , 
qui  exultandi  habebat  a/fectum.  Origcn.  Sancta 
crat  anima  bcati  Joannis ,  et  adliuc  in  matris 
uteroclausa,  venturaque  in  mundum ,  quasi  per 
experientioi  sensam  sciebat ,  qua:  Israel  ignorabat. 
Unde  exilivit ,  et  non  sinipUciter  exilioit ,  scd  in 
gaudio  :  senserat  cnim  vtnisse  Dominum  suum,  ut 
sanctificarct  servum  siium,  antcquam  de  malris 
ute7'o  procederet.  Et  paulo  anie  :  Tunc  primum 
pnecursorem  suum  Prophetani  fecit  Jesus.  Simi- 
liter  Euthym.  Infans  qui  in  utero  ferebalur  Vir- 
gitiis  ,  prophetica  stalim  gralia  donavit  infantem 
qui  in  utero  gestabatur  steriUs.  Postrcmo  Theo- 
phyl.  Prcecursorem ,  ait,  in  alero  gralia  prosecu- 
tus  est ,  et  Prophetam  fecit.  Insuper  S.  Irenseus 
lib.  3.  c.  18.  Cognovit ,  ait^  Dominum  in  utero , 
et  salutavit  exultans.  S.  Leo  serm.  de  Epiph.  ISon- 
dum  natus,  inqiiit,  Joannes  prophetica  exulta- 
tione  commolus  est ,  quasi  etiam  inlra  matris  vis- 
cera  clamaret ,  Ecce  Agnus  Dei.  S.  Greg.  lib.  3. 
Moral.  cap.  5.  hitra  matris  uterum,  inquit,  spi- 
ritu  piophelife  repletus  est.  Sic  et  S.  Cyril.  Hiero- 
solym.  calcchesi  3.  ct  Cyrillus  Alcxand.  iib.  de 
Fide  adReginas,  cap.  de  Evang.  secundum  Lu- 
cam,  S.  Ambrosius  quoque  serm.  63.  et  S.  Chry- 
sostomus  hom.  2.  in  Joannem  tom.  3.  asseruiit 
Joannem  in  utero  prophetasse  ;  quia  scilicet 
suo  saltu  et  gaudioindicavit  Christumjam  con- 
ceptum  in  utcro  Virginis  ,  et  quia  matrem  Eli- 
sabetham  ad  idem  prophetandumexcilavit.  Dcr 
nique  id  docet  Ecclesia ,  cum  in  festo  S.  Joannis 
de  eo  canit : 

Vcntris  abstruso  recubaus  cubiii , 
Senseras  Regem  llialaino  maneiilem  : 
Hinc  parens  natl  merilis  ulerque 
Abdila  paudit, 

Mcrita  enim  prsesupponunt  usum  rationis,  U- 
bertatis  et  virtutis.  Hi  omnes  igitur  asserunt , 
hunc  saltum  Joannis  non  lantum  fuisse  super- 
naturalcm,  sedet  usu  rationis  pollentem  ,  ac  cx 
vero  animi  gaudio  procedcntem.  Idque  patet  c\ 
V.  hh.  ubi  ait  Elisabetha  :  Exultavit   in  gaudio 


COMMENTARIA 

Infnns ,  in  utero  rn<?0  ;  Syrus ,  in  gaudio  magno  ; 
Aral)icus,wof«5  est  infans  cum  exultalione  in  utero 
vieo. 

Secundo  ,  idcm  paletex  eo,  quod  Joannes  hoc 
suum  gaudium  communicavit  et  afllavit  malri 
su.-c,  cum  ci  simile  gaudium  cum  prophelia 
indidit,  ut  patet  ex  sequent. 

Tertio,  quia  simili  modo  vers.  ^i7.  cxuUavit 
B.  Virgo  canens  Magnificut ,  utique  pollens  usu 
rationis,  etrationali  gaudio;  ergo  et  Joannes, 
qiii  primus  erat  finis  et  scopus  visitalionis  II. 
Virginis,  et  horum  omnium  mirahilium. 

Acceleralus  ergo  fuit  Joanni  semestri  in  ulero 
tnatris  usus  raiionis,  ut,  Deo  revelante,  Chris- 
lum  in  ulero  Virginis  incarnalum  agnosceret, 
adoraret,  diligeret,  eique  corporis  geslu  et  saltu 
rcverentiam  exhiberet,  eodemque  Virginem  sa- 
lutantem  resalutaret.  Secundo,  Joannes  tum  ac- 
cepit  donum  prophetiaj  de  Christo,  uti  Patres 
jam  citali  docent :  imo  S.  Ambros.  ct  Theophjl. 
opinantur   Joannem   compellatum  a  Zacharia 

f»atre,  inlellexisse  illud  ejusdem  de  se  oracu- 
iim  :  Et  tu,  puer ,  propheta  Allissimi  vocabcris , 
pra^ibis  enini  ante  faciem  Domini  parare  vias  cjus. 
Tertio,  Joannes  eodem  instanti  purgatus  est  i\ 
peccatooriginali.  Ouarlo,  accepit  gratiam  non 
qualem  qualem,  sed  exiniiam,  quae  pra^curso- 
reni  Christi,  mox  fiilurum  decebat,  gratiaui , 
inquam,cum  omnibus  virtulibus  infusis.  Hoc 
tMiim  praedixit  Angclus  v.  15.  dicens  :  Spiritu 
sancto  'repiebitur  adhuc  ex  utero  mutris  succ.  In 
Joanne  ergo  verum  est  illud  S.  Chrysostomi 
hom.  30.  Satlalio  indiciuvi  est  perfectcc  sanilatis  ; 
iidde  et  sanclitatis. 

Hinc  aliqui  putant  Joannem  caruisse  fomitc 
concupiscentiae,  nec  unquam  pcccasse  vcnia- 
lilcr;  sed  hoc  privilegium  B.  Virgini  proprium 
vidctur,  qua  Joannes  fuit  inferior.  Mabuit  ergo 
ipse  fomitcm  concupiscentice,  etpeccavitvenia- 
liter;  scilicet  pcr  subreptionem:  scd  deliberale 
forte  nunquam.  ,Ita  Barradius.  Est  enim  regula 
S.  Augusi.  etTheologorum:Ouihabel  velhabuit 
pcccatum  originale,  habet  et  concupiscenlia; 
fomitem ,  peccatque  subinde  venialiter  :,atqui 
Joaunes  habuitpeccalum  originale  ;  ergo,  ctc. 

Quaeres  ,  an  hic  usus  rationis  conlinuo  dura- 
rit  et  pcrseverarit  in  Joannc?  Ncgant  nonnulli 
rocentiorcs',  sed  asscrit  S.  Ambros.  ct  Origcnes 
hic  hom.  3.  Ratio  eorum  esthaec  :  Si  Joannes  ad 
praesentiam  Christi  ct  B.  Virginis  usum  rationis 
accepit,  ergo  quamdiu  duravit  eorum  pr.Tscn- 
tia,  tamdiu  duravit  in  Joannc  usus  ralionis  :  at- 
qiii  eorum  pra'sentia  duravit  per  tres  mcnses, 
scilicet  usque  ad  nalivitatem  Joannis  :  ergo 
co  usque  duravit  in  co  usus  rationis.  Porro  non 
cst  verisimile  Joannem  extra  utorum  fuisse  pri- 
vatum  dono,  quod  habuit  in  ulero  :  ergo  usum 
huncrationis  habuit  deinceps  continuo  et  sem- 
per.  Ita  Toletus  ct  Suarez  3.  p.  q.  27.  disp.  Zi. 
^ccl.  7.  qui  idem  longe  potlori  ratione  dc  B.  Vir- 
gine  asscrendum  docet. 

Moraliter  disce  hic,  quam  utilis  etcnicax  sit 
salutatio  et  precatio  Sanctorum ,  et  praescriim 
1}.  Virginis,  utpote  qux  unico  salutationis  vorbo 
lam  Joaunem  quam  Elisabetham  Spiritu  sancto 
replevil  ;  omnibusque  cjus  donis  cumulavit. 
Sanct07-uni  non  tantujn  verba,  sed  et  ipsi  aspeC' 
tus  spirituali  gratia  pleni  sunt ,  ail  S.  Chrysost. 
liom.  3.  ad  Popul.  Idem  in  2.  ad  Timoih.  c.  1. 
vcrs.  1.  Sujjicit ,  ait,  sola  Pauli  salulatio  gralia 


IN  LUCAM.  Cap.  T.  G!i7 

implcre  eum  qui  ila  salutalur.  Sancli  enirn,  a<: 
super  omnes  B.  Virgo ,  pleni  sunt  spiriiu  igneo 
charitalis  :  quare  eum  ore,  oculis,  vultu  expi- 
rant  et  adstantibus  inspirant,  porinde  ac  qui 
plenusmusto,  illius  calorena  etcfTicaciam  vici- 
nis  inhalat;  uti  fecere  Aposloli  in  Pentecoste. 
Actor.  2.  Ouare  qui  alios  spirilales  eflicere  sat- 
agit,  ipse  prius  spiritu  divino  se  ropleat :  sic 
loquendo  eumdcm  audiontibus  inhalabit  et  af- 
llabil :  ex  abnndantia  onim  cordis  os  ioquitur, 
et  stoniacluis  illud  f|uo  plonus  ost  ,  oructat. 
Adde,  quod  Dous  talibus  ,  ut  instrumontis  sibi 
unitis  ct  congruis,  utatur :  ipseenim  purissimus 
et  efTicacissimus  est  spiritus;  quare  per  viros 
spirituales  et7>oIosos,  quasi  sibi  similes,  spiri- 
tualia  et  magna  potenteroperatur. 

Et  uepleta.  est  SpiRrru  sancto  Elisaretii.  ] 
Spirita  sancto ,  scilicetSpirilus  sancti,  tuni  gra- 
tum  faciente,  lum  gratis  data  :  nam  quco  prius 
erat  justa  et  sancta  ,  ut  patet  v.  6.  jam  facta  cst 
longe  justior  et  sanctior,  ac  insnpcr  accepii 
donum  prophetiae,  ex  Spiritu  sancto  coepit 
prophctare  ,  id  est  rcvelarc  arcanam  Verbi  in- 
carnalionem  factam  in  Virgine,  eique  futura 
pncdiccre. 

Porro  Joannes,  ut  dixi,  priiis  fuit  replelus 
Spiritu,  deinde  eodem  replevii  et  matrein  ;  tum 
quia  sallu  suo  excitavit  eam  ad  indagandum 
mysterium  incarnationis  latens  inVirgine,  quia 
sua  sanctitate,  meritis  ct  precibus  meruit,  ut  ct 
maicr  rcpleretur  Spiritu  sancto  ,  quo  ipsc  plc- 
nnscrat.  ItaS.  Ambrosius:  Vocem,  inquit,  prior 
Elisabeth  audivit ,  scd  Joannes  prior  gratiam  sen- 
sit.  Exultavit  infans ,  replcta  est  mater  :  non  prius 
maler  repicta  quam  fiUus ;  sed  cum  filius  esset 
replelus  Spiritu  sancto,  replevit  et  matrem.  Sic 
quoque  Origenes,  Euthymius,  et  Theophyl. 

/|2.  Et  EXCLAMWIT  VOCE  MAGNA  ,  KT  DIXIT  : 
BENKRICT.V    TU    INTEU    MILIKRES ,    ET    BENEDICTIS 

FUiCTUS  VENTRis  TLi. ]  Exctanuivit ,  tum  cx  ve- 
hementia  spiritus  et  ardoris  sibi  a  Spiritu  sancto 
aspirali,  tum  ex  novilate  et  admiratione  myste- 
riorum  sibi  a  Spiritu  sancto  revelatorum  ;  puta 
incarnationis  Verbi  ,  concoplionis  B.  Virginis, 
saltuset  sanctificalionis  Joannis  in  utcrosuo,etc. 
H;ec  enim  adinirans,  ncc  contincre  se  valens, 
quasi  parturieus  divina,  in  ingentem  erupit 
clamorcm. 

Benedicta  tu  inter  mulieres.  ]  Id  est ,  pr.-c 
omnibus  mulicribus.  q.  d.  Tu  omiiinm  mulio- 
rnm  es  fortnnaiissima  et  bcnediciissima,  quia 
clocta  in  Dci  matrom,  qucm  totus  non  capit  orbis, 
in  tua  se  ctausit  viscera  factus  homo.  Eadem  fuit 
salulatio  angeli  v.  28. 

Et  benedictus  kructus  ventris  tui.  ]  T6  el  est 
causale,  idomque  valet  qnod  quia ,  (|.  d.  Oi'ia 
bencdictus  esl  fruclus  vcntris  tui,  id  cst,  filius 
Dci,  quem  repcntc  concepisii,  etcarne  tua  ves- 
tisli,  idcirco  tu  quoquc  es  benodicla.  Fons  enim 
omnium  benedictionum  et  gratiarnm  B.  Virgini 
collatarum  a  Deo ,  ost  matornitas  Dei ,  quod 
scilicet  ipsa  Doum  conceperit  ct  in  se  incarna- 
rit :  Dcus  enim  matrcni  suam  omni  graiia  ador- 
navit  ad  hoc  ,  ut  dignum  so  fiorot  habitaculum, 
iino  ut  digna  es.<ot  qn.T  fiorot  inalor  Doi.  Cui 
enim  magis  (luani  malri  bonodicat  lilius,  et  fi- 
lius  talis ,  qui  simul  sit  Dcus  et  homo  ?  Elisabeth 
crgo,  inspirauic  Spirilu,hic  cognovit  jam  B.  Vir- 
pinem  concopisse  ,  et  in  ea  incarnatum  esse 
Filium  Dei,   qnod  nullo  alio  iiidicio  v^I  siguo 


CiS  COMMFATAriA  IN 

Nciic  polcral.  Bcncdictus,  non  laiiuini  inlerniu- 
litMOs  ul  tu  ;  sod  al).soIulc  prie  angclis ,  lionii- 
nibus,  ol  cri-alinis  oniniJ)us  ;  uipolc  onniium 
crcalor  ci  Don:inus.  Porro  cclcri  Evx  lilii  om- 
ncs  suul  nialcdicli,  quia  cx  ca  cl  Adanio  con- 
iraiunil  pcccaUnn  originalc;  solus  Clirislus  cst 
boncdictus  :  (juia  uon  csl  lilius  naluralis  Adue, 
scd  supcrnaluralilcr  iu  Yirginc  conccplus  cst 
(;x  Spirilu  sauclo. 

Frlctls  vi;.ntius  tui.  ]  Alludil  ad  illud  Dci  ora- 
culum  cl  promissuni  factum  Davidi  :  De  fraciu 
centris  tui  ponam  super  sedem  tuam ,  Psal.  131.  11. 
«1.  d.  Bcncdictus  sil  lilius  Davidis,  puta  Mcssias 
Davidi  quasi  filius  promissus ,  qui  osl  fruclus 
vcniris  lui ;  utpotc  iu  ventre  luo  cx  purissimis 
luis  sanguinibus  formalus  ct  incarnalus.  Audi 
S,  Bcrnard.  scrm.  3.  dc  Annunt.  Singularilcr 
(juidcm  fructus  vcnlris  tui  cst ,  scd  ud  omniam 
ijuidcm  menles  te  nicdiante  pervenit.  Sic  nimirum, 
sic  olim  ros  lotus  in  vciiere ,  tolus  in  area,  sed  in 
nuila  parte  arece  tolus  ,  sicut  in  vellere  fuit.  In  tc 
sola  rc.v  ille  divcs  et  prcedivcs  exinanitus ,  excelsus 
Immiliutus,  immensus  ahbrcviatus ,  et  ab  angelis 
ininoralus  cst ;  vcrus  denique  Deus  el  Dei  Filius 
incarnatus,  sed  quo  fructu?  nempe  ut  omnes  cjus 
paupertate  locupletemur,  ejus  humUitalc  sublcvc- 
mur,  cjus  minoratione  magnificemur,  cjus  incar- 
natio}ie  adluerentcs  Deo ,  incipiamus  idius  csse 
spirilus  cum  eo. 

63.    Et   UXDE    IIOC   MIHI,    UT   VKNIAT   M.4TEII    DO- 

MiNi  MEi  AiJ  niK?]  Verba  sunt  summae  humili- 
latis  et  revcreutiic ,  quibus  non  lioc  sui  mcrili,  scd 
inuncris  fatetur  esse  divini ,  ail  S.  Ainbros.  ct  ex 
co  Beda.  Malrem  imitatus  Joannes  filius,  Chrislo 
venicnti  ad  se  ut  baptizaretur  :  Ego ,  inquit,  a  te 
debeo  baplizari ,  et  tu  venis  ad  me?  Cui  Ciiristus  : 
Sine  modo  :  sic  cnim  decct  nos  implere  omnem 
justitium,  Matth.  3.  Ih. 

DoMiM.  ]  Id  est  Dei,  qui  absolutc  vocaiur 
Dominus,  quia  Rex  regum,  et  Doniinus  domi- 
uaniium,  liinc  ergo  Primo,  liquet,  jam  Ciirisii 
Inimanitatem  in  Christo  fuisse  auimatam  et 
uuiiam  Vcrbo ,  sive  Dci  Filio ,  uli  dixi  v.  38. 
Secundo,  B.  Virginem  recte  vocari  iior^iy.ov,  id  est 
Deiparam,  non  tanium  xctco^ixo^,  id  est  Chrisii- 
param,  uti  volebat  Nestorius  ,  sicut  conira  eum 
dcfinivit  Concilium  Ephesinum  ct  tola  Ecclesia. 
Tertio,  in  Christo  esse  duas  naluras.  scilic<t 
liumanam ;  hanc  enim  solam  ei  darc  poiuitvirgo 
inatcr;  et  divinam,  quam  ei  solus  communica- 
vitPaier:  sed  unicam  personam,  scilicet  non 
liumanam,  seddivinam,  puta  hypostasin  Verbi. 
Si  enim  iii  Cliristo  essent  duae  pcrsonae  sicut 
sunt  duae  nalurae,  non  reclc  diccretur  Deus  ex 
virgine  natus,  passus,  crucifixiis,  sed  alius, 
.scilicct  homo,  sivc  persona  liominis.  Jam  aii- 
leuj  id  recte  dicitur,  quia  una  esl  pcrsona  in 
Cbristo,  uiramque  naturam  divinam  ei  hnma- 
ua!i7  susteulans;  qu.e  proinde  facil,  ul  altribula 
uuiiis  naturiE  tribuantur  alleri  in  coucreto  ,  ut 
scilicet  hic  iiomo,  puta  Jesus ,  recte  dicatur  esse 
Deus,  cTBternus,  omnipotens,  ac  vicissim  Deus 
in  eo  dicatur  csst!  lionio,  passibilis,  morlalis, 
imo  passus  ct  mortuus  :  quia  scilicct  eadera  est 
P>rsona  ,  quae  ob  duas  naturas  quas  lial)ct ,  si- 
nui!  cst  Deus  et  homo,  ac  proinde  tam  Dei  qiiam 
hoininis  actiones  et  attributa  in  sc  suscipii.  Ac- 
liones  enim  siiut  snppositorum ,  sive  persona- 
riun  ;  aique  hanc  unicam  in  Christo  personam 
signilicai  laui  vox  hic  homo  ,  si\e  Je.<us,  quam 


I.rCAM.  Cap.  I. 

voxDcus,vel  Dci  Filius,  quarc  quod   dc  uno 
vcre  dicitnr,  etiam  de  altero  vere  dicitur. 
Ud.  Fcci;  i;mm  lt  fact.\  est  vox  sai.utatiom.s 

TU-E  IIN  AUIUUUS  MKIS  ,  KXULTAVIT  IN  t.AUDlO  I^- 
lAiXS  IN  UTKUO  MKO.]  GnoCe   ecxipTisev   iv  «y«;;ii(c£(  , 

id  cst,  cxiliit  in  exullalione  :  licet  enim  ava;;iy.5(i 
significetgesticulationcm,  siguifical  tamen  gau- 
dium  quO(iue  et  exultaliouein,  qua  gestiendo 
et  exiliendo  ostcnditur.  Liidc  Syrus  vertit ,  in 
(prae)  gaudio  viagno.  Vidc  dicla  v.  41.  et  di- 
cenda  y.kl. 

Symbolice  ,  Joannes  exiliens  in  ulero  ,  fuit 
(juasi  preesnllor  sui  inartyrii  :  suo  eniin  sallu 
adumbravit  saltum  filice  Hcrodiadis,  qua;  cum 
idcirco  placuiss(;l  Ilerodi  ,  petiit  ab  co  caput 
Joanuis  et  impetravit :  sed  saltus  hic  Joanni  fuit 
sunimo  honori ,  filiic  vero  summo  dolori  et  dc- 
decori.  Unde  Pocta  de  eo  cauit : 

Jjiin  video,  pucr  :  ali  !  sallum  medilans  nrLrljum, 

Quo  caiHit  ex|ioscc'l  s;evn  piicUa  Uuim. 
Usquc  a(l(>o  lilii  dulre  moii  est,  ut  himinis  expers 

Arguinenla  lua:  ludere  CTdis  ames  ? 

hS.  Et  BEATA  QU/E  CREDIDISTI,  QUOMAM  PER7 
FICIENTUR    EA     QU.E    DICTA    SUIST  TIBI   A   DOMINO.  ] 

Per  angelum  v.  31.  scilicet,  Paries  fdium,  et  vo- 
cabis  nomeu  cjus  Jcsum.  Hic  crit  magnus ,  et  fi- 
lias  Altissimi  vocubitur  :  et  dabit  illi  Dominus 
Dcus  scdem  David  patris  ejus.  Cognovit  ergo  Eli- 
sabeth  per  Spiritum  sanctiim  ,  B.  Virginem  cre- 
didisse  angelo  nuntianti  Chrisii  conceptionem 
et  nalivitatem.  Beata  ,  tuni  per  reni,  quia  Chris- 
tum  jam  utero  gestas  :  iiim  per  spem ,  quia  eum 
paries,  qui  te,  omnesque  in  eum  crccleniesbea- 
tos  in  coelo  efficiet.  Beaia  ergo  es  apud  Deum  ct 
homines.  Beataes,  et  eris  per  omnem  s.eculo- 
rum  acternitatem.  Beata  ,  inquam,  anionomas- 
tice,  id  est  omnium  angelorum  et  hominum 
beatissima  et  felicissima.  Taciie  perslringit  Eli- 
sabeth  Zacharioe  mariti  sui  incrediilitaiem  de 
nascituro  Joanne  v.  20.  eique  opponitfidemVir- 
ginis.  UndeBeda  :  Vere  beata,  ait;,  quce  saccrdote 
prcestctntior :  cum  enim  saccrdos  ncgasset ,Virgo 
correxit  errorem. 

TiBi.  ]  Legit  Interpretes  in  GrcTC.  aixuTv,  vcl 
ci-jTfi  aspirale  ,  jam  minus  recte  legunt  «Ot/j,'  cum 
spirilu  leni ,  id  est  illi  in  teriia  persona  :  nam  ro 
crcdidisli  est  secnndae  personae  ;  ergo  subjun- 
gendum  est  tibi,  polius  quarn  illi ,  ne  subito  sine 
causa  secunda  persona  muteiur  intertiam. 

Fateor,  Gr.necum  h  Tu^eunucu  verti  posse  in  ter- 
tia  persona,  Be«?a  quce  credidit,  quia pa-ficientnr 
ca  quce  dicta  sunt  ilti ,  ut  vertit  Syrus  ,  Valabl.  et 
alii:  lauien  quia  pr:ecedentia  omnia  diiiguntur 
ad  B.  Virginem,  in  secunda  pcrsona  per  modum 
salutationis  et  coUoquii  :  hinc  potins,  snavius 
ct  efficacius  hic  quoquc  in  secnnda  pcrson.-i 
vertendum  est  credidisli ,  uti  et  verlit  Arahicu.^ 

hQ>.    Et    AlT   MaP.IA,    MAGKIFIC.VT   ANIMA  J!KA  Dr- 

MmuM.  ]  Sic  quoque  Syrus,  Arabicus,  /llgyptin? , 
Persicus  ,  et./Eihiopicus.  Apposite  ad  laudes  suas 
ab  Elisabeth  celebratas  respondet  B.  Virgo ,  f- 
torquendo  illas  ad  sunm  fontcm,  pirta  adDeuni. 
Andi  S.  Bern.  serm.  in  illud  Apoc.  12.  Signum 
magnum  apparuit  in  ccelo  :  sic  enim  ait,  Magnn 
quidcm  prcBconia,  sed  et  devota  Immililas ,  nil  si'ii 
passa  retinere  in  cum  magis  univcrsa  refadif . 
cujus  in  se  bcncficia  taudabantwi:.  Tu,  inqail,mag- 
nificas  matremDomini ,  scd  magvificat  animamra 


COMMENTAniA 

Dominim,  In  voce  vifa  fiUum  pcrhibes  cxidtasse 
in  gaiidiu ,  sed  exullavil  spiritus  nieus  in  Deo  sa- 
lulari  vieo.  Et  ipse  quoque  tanquum  amicus  sponsi 
gaudet  ad  vocem  sponsi.  Deatam  esse  dicis ,  qua 
credidisset  ,  sed  credulitatis  et  bealitudinis  causa 
respectus  est  superme  pietatis ,  ut  ex  lioc  magis 
Ibeatam  me  dicant  onincs  generationes ,  quia  an- 
ciliam  humileni  et  exiguam  respexit  Deus. 

Pergit  deiiKlc  S.  HcrnarcUis  ostendere  B.  Vir- 
ginem,  licet  esseiiuimillima,  iii  lide  tamen  pro- 
missionis  sil)i  ab  Angelo  faclae  summe  fuissc 
lua^r.ianimam ,  ut  ad  lantum  mysterium  non 
dubitaret  sc  electam,  sed  veram  Dei  ethomiiiis 
genitricem  crederet  mox  futuram.  Facit  cnim 
lioc  in  electis  gratia  Dei ,  ut  eos  nec  humilitas 
faciat  pusiUanimes  ,  nec  magnanimitas  arro- 
gantes. 

Magmficat.  ]  Alitcr  magnificathominem  Deus, 
aliter  homo  Deum  :  Deus  magnilicat  hominem, 
quia  cum  magnum  facit,  dum  niagnis  opibus, 
honoribus,  graliis  et  donis  eum  cumulat,  et 
l)Yifi  celeris  extollil.  ilomo  vero  sic  nequit  mag- 
)uficareDeum  ,  quianii  parvi  vel  magniei  addere 
potest.  Magnificare  ergo  Deum  dicitur,  cum  ejus 
inagniiudiiiem,  id  est  majestalem  ,  magnificen- 
tiam,  omiiipolentiam,  sanctitalem,  sapientiam, 
beneficenliam,  etc.  laudat  et  praedical.  Scnsus 
ergo  est,  q.  d.  Tu,  6  Elisabetli,  magnificas  me, 
dum  me  magnifico  tilulo  matrisDeiexornas,  et 
magnalia  Dei  milii  collata  celebras  :  at  ego  mag- 
nifico  el  celel)ro  Deum  ,  qui  mc  magnam  fecit , 
dum  tam  magnum  mihi  dedit  filium,  scilicet 
Deum  ipsum  ;  ac  tam  magnum  incarnationis 
Verbi  mysteriuni  in  mc  operari  dignatus  est. 
Unde  Beda  sic  paraphrasticeexplicat :  Tantome 
Dominus ,  tamque  inaudilo  muneie  sublimavit , 
quod  non  ullo  olJlcio  linguce  explicari,  sed  ipso  vix 
intimi  pectoris  affectu  valeat  comprehendi :  et  idco 
lotus  animce  vieai  vires  in  agendis  gratiarum  lau- 
dibus  offero,  tolum  in  conlemplanda  magnitudine 
ejus,  cuinon  est  fuiis:  quidquidvivo ,  sentio,  dis' 
ccrno ,  gratulanter  impendo. 

Hoc  incarnaiionis  Verbi  opus  omnium  ope- 
riim  Dei  fuit  maxinnim  :  fuit  eiiiin  opus  Primo, 
summae  potenliae,  unire  Deuui  liomini,  ccelum 
tcrrae,  spiritum  carni,  h.xc  cnim  sunt  duo  cx- 
trcma  in  infinitum  ix  sc  distanlia :  Secundo, 
sunmKC  bonitatis,  qiia  Deus  se  totum  omnia- 
que  sua  bona  homini  communicavii  :  Tcrlio, 
^ummae  sapicutioe ,  qiia  hanc  unioncm  fecit  in 
persona  divina,  ut  utrique  naturae,  liumano) 
scilicet  et  divinse,  sua  servaretur  integritas. 
Vidc  D.  Thom.  3.  p.  q.  1.  a.  h.  Quocirca  Psalm. 
8.  canit  Psalles  :  Elevata  est  magnificenlia  lua  su- 
prr  cceLos.  Ubi  Euthym.  ait :  Magnificentiam  hoc  in 
loco  Dei  humanationem  appellat ,  quce  est  magna 
et  omnem  exuperans  intellectum  :  etevata  enim  est 
ct  Iranscendit  illas  ctiam  potcstatcs ,  quce  supcr 
ccclos  sunt ,  co  quod  etiamab  eis  comprehendi  non 
potest.  linde  maximce  eis  est  admirationi :  neque 
enim  homines  tantum,  sed  ipsi  ctiam  ad  hoc  stu- 
pent  mysterium. 

Hic  crgo  incipit  Canticiim  R.  Virginis,  om- 
uium  sacrae  Scripturse  canticorum ,  scilicet 
Mosis,  Dcborae,  Annae,  I']zechioe,  Trium  puero- 
»um.  ctc.  pricstantissiuuim,  ulpote  diviuo  Spi- 
ritu  et  cxultaiJone  plenissimum,  ul  a  Verbo  in 
uievo  Virginis  jam  concepio,  ei  exuliantc  com- 
positum  dictauimquc  videatur,  quod  proinde 
Ixclcsia  quoliilic  in  Oflicio  Vesperarum  usur- 
p;it,  ei  koloiuui  rilu  dccantat,  ul  eodcni  Dcuui 


IN  LUCAM.  Cop.  I.  0'i9 

summe  celebret  el  glorificet ,  eiqtie  pro  Verbo 
incarnato  ceterisque  donis  maximas  agat  gra- 
lias  ;  utque  affectus  devotionis  ,  pielatis ,  amoris, 
exultationis,  quos  in  eo  dictando  coelitus  hausii 
B.  Virgo,  haurial  et  imbibat. 

Porro  tres  caniici  hujus  sunt  partes  :  Prima, 
ab  hoc  V.  /»G.  usque  ad  v.  50.  \irgo  laudat  Deum 
ex  beneficiis  propriis,  sibique  uni  a  Deo  pra-s- 
titis,  pracserlim  conceplionis  Verbi.  Secunda,a 
V.  50.  iisque  ad  5/i.  laudal  Deum  ob  beneficia 
communia  toli  populo  aiitc  Chrisli  adventum 
praestita  ,  maxime  autein  alludit  ad  vicloiia!> 
contra  Pharaonem  et  Chananaeos  Israeli  colla- 
tas.  Terlia,  a  v.  5/i.  usque  ad  finem  cantici, 
redit  ad  beneficium  hoc  maximum  incarnalionis 
Verbi  patribus  prounssum,  sibique  exhibiium. 

Tropologice,  Ori{|enes:  Deus  ,ait,  magnifica- 
tur,  quando  ejus  imago  grandis  efficitur  ;  cum 
scilicet  anima  ad  Dei  imaginem  facta,magnis 
humilitatis,  charitatis,  palienliae  celerarumquc 
virtutum  operibus,  incremeniis  et  meritis  au- 
getur.  Glossa  vcro  :  Deus,  ait,  magnificatiir  in 
nobis,  dum  Christo  per  juslitiam  couformamur, 
Nam,  ut  ait  hic  S.  Ambros.  Jmago  Dei  Ch7-istiis 
est ,  et  ideo  si  quid  Justuni  religiosumqae  fecerit 
anima,  illam  imaginem  Dci ,  ad  cujus  simililu- 
dinem  creata  est,  magnifical.  Et  ideo  duni  magni- 
ficat  eam,  viagnitudinis  cjus  quadam  parlicipa- 
tione  sublimior  fit  f-^ut  iltam  imaginem  splendido 
bonorum  cotore  factorum,  etiam  qaadam  amula- 
tiorievirtutis  in  se  videatur  exprimere.  Tlieophyl. 
animam  Dcum  magnificare  dicit,  cum  homo 
heroica  atque  coeleslia  opera  cxequitur.  Magni- 
ficat,  inquit,  Deum,  qui  dignejuxla  Deum  am- 
bulans ,  vocatus  Cliristianus  ,  non  attenuans  no- 
men  et  dignitatem  Christi ,  faciendo  quod  non 
oportet ,  sed  magnificans  operando  magna  cccles- 
tiaque  opera.  S.  Basil.  in  Psalm.  29.  v.  1.  ad  iila. 
Exaltabo  te,  Domine  :  Qui,  inquit,  ad  beatitudi- 
nem  cum  scientia  properat ,  Deum  exaltai ;  qui 
ingreditur  huic  oppositam ,  quantum  hic  Dcum  in 
sc  humiliat !  l(\cm  in  Psal,  33.  ad  iU^  :  Magnifi- 
cate  Dominum  mecum :  Magnificat,  ait,  Dominum 
is ,  qui  magno  mentis  proposito ,  celsoque  animo  ct 
erecto  pro  pielate  tentationes  tolcrat :  dcindc  vero 
is  etiam,  qui  nec  mediocri  intellcctu  et  subli- 
miore  animi  speculatione  ,  rerum  conditarum 
muttimodam  magnitudinem  considerat ,  ut  cx  ea- 
rum  viagnitudine  juxta  ac  pulchritudinc  tantU' 
rum  rerum  opificem  contempletur.  S.  Augustinui; 
serm.  2.  de  Assumpt.  Qucecumque ,  inquit,  ani- 
ma  sancla,  Verbum  concipere  potest  crcdendo , 
parcre  prctdicando ,  magnificarc  amando ,  ut  di' 
cat ,  Magnificat  aniyna  mea  Dominum. 

Amma  mea.  ]  q.  d.  Non  solum  lingua  mea  , 
ncG  sola  manus  mca  ,  sed  ipsa  anima  mca ,  lola 
quanta  cst,  magnificat  Deuni,  hoc  est,  cgo  c.x 
iniiinis  animic  me?e  penetralibus,  sinibus  ct 
sensibiis,  totis  mentis  meae  facultatibiis  iauda 
etglorilico  Deum  :  omncs  aniuia?  meae  vires  iu 
cjus  laudem  expromo  et  cxhaurio  ut  intcUeclu» 
meus  non  uisi  ipsuin  consideret ;  voluntas  nul- 
lum  nisi  ipsum  amet  et  celebrct;  memoria  nil 
nisi  ipsum  cogitet;os  meum  nil  nisi  ipsnni  lo- 
(|ualur  el  praedicet;  manus  mea  non  nisi  ca 
quae  ad  cultum  cjus  speclant  opcrclur ;  pcdes 
mei  non  nisi  ad  ea  quic  ad  gloriam  ejus  spcctant, 
progredianlur  ct  proccdani. 

Symbolicc,  Toletus  :  Becte,  inquit,  r>.  Virgo 
ait,  anima  mea,  Primo ,  quia  ipsa  sola  babebat 


COU.M  I..    A    I.AnUi;.      lOM.    \ill. 


8S 


Cifl  COMMENtAP.IA  1\ 

oiiimain  suani  in  pot«'s(aie  sua,cjusquc  cral 
luMii  ct  doniina,  quia  illam  possidebat  per  pa- 
liculiaui ,  cl  afTccluum  passiouumque  omniuni 
dominium  ;  al  uos  non  possidcmus  auimam 
noslrani,  quia  possidcmur  ab  ira,  supcr))ia, 
concupisccntia ,  similivc  passione.  Secundo  , 
(juia  ipsa  totam  animam  iradidcrat  filio :  quae 
autem  filii  erunt ,  ipsius  quoque  eraut.  Unde 
anima  ejus  filio  tradila ,  in  ejus  potcstatem  in- 
tegra  revcrtebatur,  perfecteque  dicitaHirua  mea: 
tota  enim  ipsius  erat,  quse  lota  a  filio  quanium 
ad  omnes  ejus  partes  ,  possidebatur.  Tcrlio  , 
propter  affectum  dilectionis  :  quo  enim  Dcum 
aliquis  magis  diligit ,  eo  magis  diligit  animam 
suam.  Cum  igitur  B.  Virgo  Dcummaxime  super 
omocs  homincs  dilexcrit,  nuilumque  peccatum 
commiscrit,  suam  proiecto  animam  maximc 
diligcbat.  Quod  autem  diligimus,  pr.-e  dilectionc 
nostrum  appellamus  :  quieigitur  animam  suam 
sicdilcxit,cam  vere  suain  vocavil. 

Do.Mi>UM.  ]  q.  d.  Tu  ,  0  Elisabcll),  magniOcas 
mc  ut  matrcm  Domini,  quodDominus,  idest, 
Deus ,  sit  filius  mcus  :  ego  vero  Domiiium  ipsum 
inaguifico,  id  est,  Primo,  Dcum  Patrem,  qui 
mc  dignatus  cst  evebcrc  ad  suec  gcneratiouis 
consortium,  ut  ejusdem  fiiii  sim  mater,  cujus 
ipse  est  Paler  :  quem  cnim  ipse  genuit  Dcum, 
ego  cumdcmgeneravi  hominem.  Secundo,  mag- 
nifico  Deum  Filium,  quia  ipse  ex  meo  sanguine 
carneni  assumere  ,  meusque  filius  fieri  digna- 
lus  est.  Tcrtio,  magnifico  Spirilum  sanctum, 
qui  me  sua  sanctitate  replerc,  ac  tantum  in- 
carnationis  Verbi  opus  in  me  sola  operari  elegit. 

hl.  Et  exultavit  spiRiTrs  meus  in  Deo  sai.u- 
TARi  MEO.  ]  ExuUavit,  scilicet  ab  initio  concep- 
tionis  et  incarnationis  Verbi  in  me,  et  conlinuo 
cxullat.  Gr<jece  est  y,va;,)iaa5 ,  id  est  vehementer 
hetatus  est,  gestiit,  exultavit,  jubilavii :  ayaA^iaw 
enim,  ait  Euslalhius ,  dicitur  quasi  aya^co,  id 
est,  admiror  vehementer.  B.  Virgo  ergo  admi- 
rans  spiritu  Dei  in  se  incarnati  divinampotes- 
latem,  sanctitatcm,  justitiam  ,  bcnignitatem, 
beneficentiam  ,  exultat,  et  prae  gaudio  gestit  et 
jubiiat.  Hinc  Eutliymius  in  illud  Psal.  9.  Lcetabor 
et  exaltaho  in  te  :  Exultatio ,  ait,  major  qucedam 
est  lcetilia  intensio,  qucB  prce  nnnio  gaudio  sub~ 
silire  valde,  atque  elevari  cor  facit. 

Audi  Albertum  Magnum  :  Exultatio ,  inqnit , 
cst  qucedam  exallalio  in  jubilo ,  cum  cordis  gcui- 
(lium saltat  incorporis  jucunditatem,  et  tunc patet 
exultare  spirilum,  esse  Jucunclari  spiriluni  etiam 
in  iripudio  corporis,  juxta  iilud  Zachar.  9,  Exulta 
xatis,  filia  Sion;jubila,  filia  Jerusaiem  :  Ecce  rex 
tuus  venit  libi  mansuetus.  Addit  Albert.  In  atero 
Deiparce  eclio  qucedatn  divina  ejficilur,  repercus- 
sioque  soni ,  ac  vocis  Christi  existenlis  in  utero  ,  in 
os  Marice ,  qucB  deinde  ad  eumdem  Cliristum  reflec- 
titur,  dum  dicilur :  Exuitavit  spiritus  meus  in  Deo 
salutari  meo. 

Accedit  Cajelanus  :  Exultatio ,  ait,  cst  exun- 
dans  Itetitia,  quae  scilicet  in  signa  externa  ges- 
liculaiionis ,  cantus ,  jubilationis,  etc.  modeste 
tamen  et  graviter  erumpit. 

Alluditadillud  Isaia^  c.  61. 10.  Gaudens  gaudebo 
in  Domino  ,  et  cxuitabit  anima  mea  in  Deo  meo  ; 
et  magis  ad  illud  Ann;e  1.  Reg.  2.  Exultavit  cor 
meum  in  Domino ,  et  exallatum  est  cornu  meum 
inDeomeo.SScni  cnim  exullavit  Anna  slerilis, 
Dei  ope  et  miraculo  concipieiis  Samnelem  :  sic 
cxuUaviiB.  Virgo  ex  Spiriiu  sanclo  concipiens 


LCCAM.  cap.  1. 

Kmmanuelem  ;  hujus  enim  typns  fuil  Samuel. 
Sicut  eniin  Emmanucl  liebr.  idem  est  quod  hit 
yj^O^  immanuel,  idest,  nobiscum  Deus.  Sic  Sa- 
niuel  idem  est  quod  bj<0  S^ND  saul  meel,  id 
est ,  postulatus  et  datus  u  Deo  ,  vel,  ul  R.  Abra- 
ham  et  Pagninus,  Samuel,  idem  esl  quod  Sn 
yQ]0  scemo  ci,  id  esl  iiiic  Deus ,  scilicel  iu  utero, 
non  tam  Ann;e  ,  quam  B.  Virginis.  Samuelenim 
fuit  sanclissimus  PropJieta,  princeps  etsalvator 
Israelis,  uli  Christus  est  omnium  fidelium.  Quo- 
ciica  canticum  lioc  B.  Virginis  planc  respondel 
cantico  Annae  1.  Reguin  cap.  2.  Eadem  ciiim  est 
utriusque  materia  ,  idem  exultans  spirilus  hu- 
miliiatis  ,  gratitudinis  et  devotionis  in  Deum , 
juxta  illa  Psaltis  :  Anima  mea  exultabit  in  DO' 
mino,  etdelectabitur  super  saluta)-i suOfPsah  oU.9. 

Porro  S.  Auguslinus  scribens  super  Magnifi- 
cat ,  Virginem  duo  hic  facere  docct  :  Primo, 
Dei  bonitatem  et  misericordiam  prsedicare,  si- 
cut  in  praeced.  vers.  ejus  potentiam  et  majes- 
tatem  :  Secundo ,  suaviiatem  et  dulcedinem  , 
quam  ipsa  in  conceptione  sui  filii  liauserat,  fo- 
ras  effundere;  alque  in  hac  re  dicit  Deiparam 
imitalam  fuisse  angelos ,  cui  h.TC  duo  in  ccelis 
pncstant,  nimirum  Dei  majestatem  incompre- 
hensibilem  meditantur,  et  ejus  inefFabili  honi- 
tatc  atque  dulccdine  perferuuntur;  el  sic  admi- 
rantur,  ul  diligani  et  exultent.  Ejus  verba  sunt 
hitc  :  Vidisli  majestatem  ,  gustasti  suavitatem, 
ideo  quod  inlus  hauseras ,  foras  propinasti  ,  el  in 
justitia  cjus  exailasti  ;  quia  exultavit  spiritus 
meus  :  anima  magnificat ,  spiritus  exuitat.  Et  ite- 
rum  :  In  Deo  salulari  meo ;  Deus  potentiam,  sa- 
lularis  misericordiam  notat.  Duo  quippe  sunt  qua; 
angelorum  et  Iwminum  beatorum  spiritus  ,  in  ilio 
fonle  boni  csterna  contemplatione  hauriant ,  in- 
comprehensibHis  scilicet  majestas  Dei,  et  inef- 
fabilis  bonitas  :  quorum  alterum  castum  timorem 
gerit ,  alterum  diiectionem  parit  :  pro  majestate 
venerantur  Deum,  et  pro  bonitate  amant ;  ne  vel 
diiectio  sine  revcrentia  dissoluta  sit ,  oel  reveren- 
tia  sine  dilectione  piKnaiis.  Admiruntes  enim  dili- 
gunt ,  et  diligentes  admirantur,  ut  inextinguibi- 
iiter  per  admirationem  ardeat  dilectio  ,  et  suaviler 
in  dilectione  ferveat  admiratio. 

Dcnique  sicut  summum  beneficium  hic  con- 
ceptionis  Vcrl)i  B.  Virgini  fuit  collatum,  ita 
summa  ipsius  de  eo  fuit  exultatio,  ut  prae  gau- 
dio  spiritus  ejiis  ccorpore  exilire,  et  in  Deum 
transilire  videretur,  ac  forte  reipsa  exiliisset, 
ni  Deus  illum  in  corpore  sna  vi  conservasset. 
Sic  cnim  ipsa  post  aliquot  annos  moriens,  non 
morbo,  sed  amore,  gaudio  et  desiderio  videndi 
filium  suum,  eoque  fruendi  mortua  est,  uti  sen- 
tiuntSuar.  Canis.  aCastr.  aliiquegraves  theologi- 

Narrat  Livius  duas  feminas  Romanas  prse  gau- 
dio  expirasse ,  cum  filios ,  quos  in  clade  ad 
Thrasymenum  lacum  accepta  cecidisse  pnta- 
rant ,  ex  inopinato  sospites  et  quasi  redivivos 
viderunti  Polycratam  quoque,  cum  omnes  ejus 
virlutibus  applauderent  ,  lajtitia  exanimalam 
scribit  Plutarchus.  Chilon  filium  in  Olympico 
certamine  victorem  et  coronatum  amplexans, 
exultaniem  animam  efllavit.  Idem  fecere  Sopho- 
cles  elDionysius  Siciliae  tyrannus  ,  utcrque  ac- 
cepio  tragicae  victoriae  nuntio,  uti  referunt  Pli- 
nius,  Valer.  Maximus,  Volaterr.  et  alii.  Diagoras 
Rhodius  oum  duos  (vel,  ut  Gcllius,  Ires)  filios 
alhletas  eodem  die  vincere  et  victores  coronari 
vidisset ;  populusque  gratulabundus  Jlores  in 


COMMENTAniA  IN 

rnm  certatim  jacerrl,  in  manibus  filiorum  prae 
exullalionc  haliluni  cum  vila  ultimuDi  emisit, 
leste  Cicerone  in  Qu.cst.  Tuscul.  et  Gellio  in 
Noctibus  Atticis.  Pliilistion  Nicajus  Poeta  Comi- 
cus,  Socrati  coaevus  ,  nimio  risu  vitam  finiit. 
Ifnde  illud,  liisu  cmorL  Quanto  potius  B.  Virgo 
Jonge  majori  gaudio  perfusa,  et  quasi  ebria 
exultante-«i,  imo  exilientem  spiritum  clHasset, 
niDeus  sua  poienti  manu  eum  in  corpore  con- 
tinuissel :  ita  enim  exullavil  ,  ut  spiritus  ejus 
totus  raperetur  et  absorberetur  in  Deum  in  se 
incarnatum  ,  in  eumque  quasi  iransformaretur. 
Porro  haec  exultatio  non  fuit  iransiens  ,  sed  ins- 
tar  liabitus  perduravil  in  Virgine  per  totam  vi- 
tam,  ait  Albertus;  prajscrlim  quia  ipsa  assidue 
versabatur,  el  dissuaviabatur  cum  suo  Jesu.  Ad- 
jicilAlbertus,  proptcr  lianc  continuam  posses- 
sionem  exultalionis  in  Deum,  Dciparam  fuissc 
mundo  ethuic  mortali  vila)  funditus  supra  om- 
nes  vialores  mortuam ,  ita  ut  viia  ejus  cum 
Christo  in  Deo  abscondita  semper  luerit,  et 
curite  angelicae  praesens  intra  sanctuarium  Dei 
habitaverit,  atque  adeo,  etexcellentiori  quidem 
modo  quam  Paulus,  et  quam  ulla  alia  creatura, 
poluerit  diccre  :  Vioo  ego ,  jani  non  ego ,  vivit 
vero  in  me  Chrislus ,  Gal.  6, 

Spiritus  mf.cs.  ]  Id  cst  anima  mea ,  ait  Eu- 
thymius,  Titus  et  Franc.  Lucas;  quasi  idem  sil 
exuUavit  Spiritiis  meus  in  Deo ,  quod  Magnijicat 
anima  mea  Dominam.  Melius  Toletus,  Benzonius 
cl  alii  spiritum  plus  esse  censent  quam  animam ; 
quare  ipsi  per  animam  intelligunt  intelleclum  ; 
per  spiritum  vero  voluntatem.  q.  d.  Tolis  tam 
intellectus  quam  voluntatis  meae  viribus  mag- 
nifico  Deum  ,  in  eoque  exulto.  Simplicius  per 
antrnam  accipiasinfcrioremi)artcm  animae,  qiiae 
naturalia  respicil ;  per  spiritum,  superiorem, 
quae  spiritalia  et  divina  spectat.  Anima  eniin 
naluram  animae  notat ;  spiritus  vero  mentem 
gralia  imbutam,  el  impulsum  menli  a  Spiritu 
sancto  inditum.  Anima  ergo  naluralis  est  et  na- 
turaliaconsjderat;  spiritus  vcro  supernaturalia 
etcoelestia.  IgiturspirilusPrimo,significat  men- 
tem  :  Secundo,  vehementem  mentis  impulsum 
el  fervorem  ad  gaudium  et  jubilum  :  Terlio, 
hunc  impulsum  aspiralum  esse  h  Spiritn  sancio. 
Porro  spiritus  ,  utpoie  superior,  irahit  secum 
animam  et  corpus ,  ut  et  ipsa  exultenl ,  juxta 
illud  :  Cor  meum  et  caro  mea  exultavcrunt  in 
Deum  vivum,  Psal.  8Zj.  Cor  enim  suum  gaudium 
in  carnem  lotumque  corpus  diffundit;  sed  pri- 
milus  spiritus,  sivemens  suumgaudium  animae 
communicat,  anima  cordi.cor  corpori. 

In  deo  s.m.utari  meo.  ]  Graece  ffuT^si  /.toj ,  id  est 
salvatore  meo.  Porro  auThp  respondct  Hcbr.  yyC 
Jescua,  id  est  Jesus  ,  id  est  salvaior,  ipsaque 
salus  formalis  et  causalis.  Unde  hic  vertas  ,  in 
Deo  Jcsu  meo.  Alludit  enim  ad  Habac.  3.  18.  Ego 
autem  in  Domino  gaudebo  ,  et  exultabo  in  Deo 
Jesu  meo.  Vide  jbi  dicta.  Syrus  vertit,  in  Deo 
civificatore  mro ,  qui  scilicet'  mihi  omnibusquc 
fidelibus  vitam,  id  est,  liijertatem  ,  gratiam  et 
gloriam  cuntulit,  vel  conferet  :  haec  est  eniui 
«alus  n»stra  ,  quam  Cliristus  nobis  attulit. 

Meo  proprie,  Primo,  quia  Jesus  meus  est  0- 
lius  :  Secundo  ,  quia  idem  meus  esl  salvator, 
luni  quia  me  pra:  ceteris  ab  oinni  peccato  pne- 
«ervavit,  omnique  gratia  cumulavit ;  tum  quia 
recit  me  salutiK  omnium  hominum  mediatri- 


LUCAM.  Cap.  L  C5I 

cem  ,  utego  omnium  salvandorum  salutis  quasl 
causa  sim  et  mater. 

Hac  de  causa  S.  Cyril.  hom.  6.  habita  in  Con- 
cilio  Ephesino  in  ipso  Dciparae  templo,  ipsain 
nuncupat  mundi  gaudium.  S.  Fulgentius  serm. 
dc  laudibus  Maric'e  :  Ex  partu,  ait,  Salvatoi-is 
facta  est  Maria  fenestra  cceli ,  quia  per  ipsain 
Deus  vcrum  fudit  sccculis  lumen.  Facta  est  Mariu 
scala  ccelestis  ,  quia  per  ipsam  Deus  descendit  ad 
tcrras ;  ut  per  ipsam  homines  ascendere  mereantur 
ad  coetos.  Faclaest  Maria  restauratio  feminarum, 
quce  per  ipsam  d  ruina  primce  maledictionis  pro- 
bantur  esse  subtractce, 

Vide  S.  Ephrem  orat.  ad  Virginem,  nbi  inler 
cetera  augusla  et  plurima,  hicc  elogia  ei  dal  -. 
liegina  omnium ,  spes  patrum ,  gloria  Propheta- 
rum,  Apostoloruvi  prceconium,  honor  Martyrum, 
tcetilia  Patriarcliarum ,  coclus  omnium  Sancto- 
rum ,  Virginum  corona.  Et  inferius  :  Ave ,  Dei 
sptendidissimum  vas.  Ave ,  stella  fulgentissima ,  ex 
qua  Christus  prodiit.  Ave,  canticum  Cherubim,  et 
hymnus  Angclorum.  Ave  ,  pax ,  gaudium  et  salus 
mundi.  Ave,  generis  humani  tceiitia.  Ave ,  patrum 
in-ceconium ,  et  Prophetarum  decus.  Ave,  Marty- 
rum  pulchritudo,  et  corona  Sanctorum,  Ave,  pio- 
rum  gloria.  Ave ,  prceslantissimum  orbis  terrce 
miracuLum.  Ave  ,  paradise  deliciarum  ct  immor- 
lalitatis.  Ave,  lignum  vitce,  gaudiumetvoluptas. 
Ave ,  valLum  fideLium,  et  mundi  salus.  Ave ,  pro- 
genitoris  Adoi  i-esmTectio.  Ave ,  omnium  parens. 
Ave  ,  fons  gralicc  et  consolationis.  Ave ,  refugium 
peccatorum  et  hospitiam.  Avc,  propitiatorium  la- 
borcmiium.  An  non  ergo  mcrilissimo  exultet 
B.  Virgo  in  Deo  Jesu  suo.^ 

Denique  B.  Joan.  Damascenus  manum ,  qua 
apologiam  pro  cultu  SS.  imaginum  scripserat , 
sibi  fraude  Leonis  Isaurici  Imp.  Iconoclastaa 
amputalani,  acperB.  Virginem  miraculose  res- 
titulain  advertens  ,  cecinit  :  Exultavit  spiritus 
meus  in  Deo  salutari  vieo,  et  in  malre  ejus  ,  quia 
fecit  milii  magna  qui  potens  est.  liti  ex  Joannu 
Patriarclia  Hierosnl.  narrat  noster  Canisius  1.  5. 
de  Deipara  cap.  19.  et  alii. 

lx%.  QOIA  RESPEXIT  HUMILIT.VTEM  .4MCILL.E  SU.e: 
RCCE  E.MM    EX    IIOC    I»EAT.\M   ME  DICENT  OMNES  GE- 

.Mia.\TiONES.  ]  Dat  causam  cur  cxultet  in  Deo  Jesu 
suo,  quia  scilicet  ipse  respexit,  id  est  benign),s 
oculis  aspexit,  approbavit ,  amavit,  amplexns 
est  humilitatcm  Virginis  ,  in  eaque  sibi  compla- 
cujt.  Unde  Theophyl.  liespexit,  ait,  in  me  hn- 
milcm ,  non  ego  ad  iLlum  respcxi :  iLlc  me  prosr- 
cutus  est  misericordia ,  ego  ilLum  non  qucesivi.  Et 
S.  Augustinus  super  Magnificat  :  Hcvc,  ait,  est 
gratia  exuLlationissua^ ,  quia  respcxit  humilitatem 
ancilLce  suce ,  ac  si  dicat  :  Quia  de  ejus  gralia 
cxullo,  idco  ab  ipso  est  quod  exuLlo ;  et  quia  ejiLS 
dona  propter  ipsum  diLigo  ,  ideo  in  ipso  exulto. 

Respexit.  ]  Audi  S.  August.  hic  :  Respicerc  pcr 
gratiam,  est  prius  abjectos  et  dereLictos  visitarc , 
cum  bona ,  placatus  per  misericordiam ,  subtracta 
restituit.  liursum  per  respectum  gratim  ad  eum  se 
convertil.  Bene  crgo  Maria  solam  in  humilitatem 
Dominum  respexisse  testatur,  quia  divinitatisprO' 
pitiationem  ,  quam  humana  natura  in  primis  pa- 
rentibus  per  supcrbiam  perdidit  ,  in  Maria  per 
humilitatem  recuperarit,  S.  Bernardus  serm.  67. 
in  Cantica  :  Deus ,  inquit ,  rrspicit  lerram  ,  et  fa- 
cit  cam  tremere ;  e  regione  respicit  Mariam ,  ct 
infudit  graliam.  liespcxit,  ail,  humiUtatem  an^ 


652  COMMENTAP.IA  IN 

ciU(t  sua; :  Eccc  enim  ex  hoc  bealam  mc  dicait 
omncs  generationcs ,  nonsunl  ha;c  verba  pLorantis 
aut  trepidantis,  sed  gaudcntis.  lliuc  ait  iili :  Surge, 
propei-a ,  amica  mca ,  columba  mca,  formosa  mea, 
ct  veni,  Cant.  2.  cl  seq. 

FIuMiLiTATEM.  ]  GraBCC  TKTri/ywutv ,  id  csl,  viUta- 
tcm,  cxiguitatem ,  abjcclioncm  :  hauc  enim  op- 
l)Onit  maguiludini  Dei :  Excclsus  enini  Dominus 
humilia  rcspicit,  ct  alta  d  longc  cognoscit ,  Psalm. 
117.  q.  d.  Maguifico  Deuni ,  ct  iu  ipso  cxullo , 
quia  ipsc,  cum  sit  maximus  summusquc  om- 
nium  Dominus,  me  feminarum,  imo  crcatura- 
rumomuiumminimam,  idcst  viiissimam,  pau- 
pcrrimam  et  abjectissimam,  oculis  benignitalis 
suce  respiccre,  ct  in  matrem  cligerc  dignatus 
<!St.  UumUitas  crgoliic  proprie  vilitatem  signifi- 
cat,  non  virlutem  humilitatis  superbiae  opposi- 
lam ;  ha:c  cnim  dicitur  TaTretvo-^ouuv-) :  sola  enim 
inlcr  viriulcs  humililas  seipsam  ignorat,  et  qui 
se  humilem  cssc  jactat ,  superbus  est,  non  hu- 
milis.  Ita  Tlicophyl. ,  Eulhym.,  Tolct. ,  Franc. 
Lucas  ,  Cajetanus  ,  Maldonatus  el  alii.  Sic  Lia  ait 
Genes.  26.  32.  Vidit  Dominus  humilitatem ,  id  est 
abjectionem ,  meam ,  qua  ego  a  marito  Jacob 
prse  Racliele  neglecta  et  quasi  dcspccta  fui.  Et 
^lardochaeus  ad  Esther  cap.  15.  2.  Memorare  die- 
rum  humilitatis  tuce ,  qua  olim  plebeia  et  pauper 
fuisli ,  non  rcgina,  uti  jam  es.  Sic  Judith  c.  6. 15. 
orat  Dcum  :  Respice  ad  nostram  humilitatem,  id 
est  alllictionem  et  abjectioncm.  Sic  Christus  re- 
formabit  corpus  humilitatis  nostrce ,  id  est,  cor- 
pus  nostrum  villssimum  et  miserrimum  ,  per 
gloriamresurrectionis,  Philip.  3. 21.Hinc  Tazeivos 
dicilur  quasi  lcc((jiei-/oi ,  ab  e5«fos,  id  esl  pavimen- 
tum ,  sicut  humilis  ab  humo :  aut,  ut  Eustathius, 
TKTisives  per  mctathesin  quasi  na.r-nm,  u\  est ,  con- 
culcatus,  dcpressus ,  a  ity.-cioiJM,  idest,  pessumdor, 
calcor,  proteror.  Hinc  Tar/js  est  lapes,  sive  slra- 
galum,  quod  calcalur  et  proteritur. 

Secundo  ,  tamen  per  humilitatem  accipi  potest 
virtusipsa  humilitatis  :  propterhancenim  B.  Vir- 
ginem  Deus  respexit,  ctinmatrem  elcgit.  Hu- 
milis  enim  agnoscit  in  sc  suas  virtutes  ut  dona 
Dei,  quare  inier  eas  videi  quoque  suam  humi- 
litatem ,  sed  illam  non  suis  viribus ,  verum  Dei 
graliee  acceptam  refcrt;  hinc  rxTithusii  a  Sepluag. 
subinde  sumitur  pro  TaTrctvoyposuw?,  ut  notat  sanc- 
lus  Hieron.  epist.  151.  ad  Algasiam  qusest.  10. 
Tia  Origen. ,  S.  August. ,  Beda,  Albertus,  ctfuse 
Barradius  hic,  ac  S.  Bernardus  homil.  1.  super 
Missus  est,  S.  Udephonsus  serm.  2.  de  Assumpl. 
Rupcrt.  1.  1.  in  Cantic.  Ansbertus  1.  2.  in  Apoc. 
Emissenus  in  Evangel.  lcriaB  6.  in  Adventu ,  Ri- 
bcra  in  Sophon.  c.  2.  n.  4. 

Sicut  ergo  B.  Virgo  hic  agnoscit  se  electam  in 
Dei  matrem ,  quod  longe  majus  erat :  ita  pariter 
agnoscit  se  per  liumilitatem,  virginitatem,  ce- 
tcrasque  virtules  sibi  a  Deo  inditas  ,  ad  tantam 
dignitatem  fuisse  dispositam ,  et  congrue  orna- 
tam.  Humilis  enim  suam  vilitatem,  raiseriam, 
paupertatem,  imo  suum  nihilum  agnoscit,  'ac 
totum  quod  est  et  habet ,  adscribit  Deo ,  cujus 
est ,  dicitque  cum  Psalte  :  Non  nobis ,  Domine  , 
non  nobis,  sed  nomini  tuo  da  gloriam ,  Psal.  113. 
et  cum  Paulo  :  Qui  gloriatur,  in  Domino  glorie- 
tur,2.  Corinth.  IL 

Audi  S.  Augustinum  serm.  2.  de  Assumpt.  O 
vcra  liumilitas  ,  qucs  Deum  hominibus  peperit ,  vi- 
tam  mortalibus  edidit ,  coclos  innovavit ,  mundum 
purificavit,  paradisum  aperuit ,  et  kominum  ani- 


LUCAM.  Cap.  L 

mas  liheravit !  facta  est  Marioc  humilitas  scala 
ccclcstis,  per  quam  Deus  desccndit  ad  lerras!  Quid 
enim  est  dicerc ,  rcspexit,  nisi  approbavit?  Multi 
enim  videntur  in  conspectu  hominum  humiles  esse, 
sed  eorum  humilitas  d  Domino  non  respicitur.  Si 
cnim  vei'acitcr  humilcs  esscnt ,  deinde  ab  homini- 
bus  non  se  laudari  vellcnt  ;  non  in  hoc  mundo ,  scd 
in  Deo  spirilus  corum  cxulturet.  Nam  ,  ut  ait 
S.  Basilius  in  Constit.  Monast.  cap.  17.  llumUitas 
cst  tutissimus  virtutum  oinnium  Ihesaurus,  radix, 
et  fundamentum.  Et  S.  Chrysostomus  hom.  2.  in 
Psal.  60.  Sacrificium  maximum  esl  humiiitas  :  qui 
enim  peccando  se  Dco  subducit ,  idcm  sc  per  humi- 
iitalem  subjicit ,  cum  convcrtitur  ad  pocnitentiam. 
Denique  S.  Bernardus  :  Esl  humiUtas,  ait,  quam 
nobis  vcritas  purit ,  et  non  habet  calorem;  et  est 
humilitas  quamcharitas  foi-mat  et  inflammat.  llaec 
in  affectu,  illa  in  cognitione  consistit :  priore  cog- 
noscimus  ,  quam  niliiL  sumus  ,  et  hunc  discimus  d 
nobis  ipsis,  el  ab  infirmitate  propria :  postcriore 
calcamus  gloriam  mundi,  et  lianc  ab  iUo  discimus, 
qui  exinanivit  semetipsum,  etc. ,  quique  quoesitus 
ad  regnum  fugit ,  qucesitus  ad  opprobria^  etc. ,  ad 
crucem,  non  fugit ,  sed  sponte  se  obtulit.  Ltram- 
que  in  heroico  et  eminenti  gradu  habuitB.  Virgo. 

ECCE  ENIM  EX  nOC  BEATAM  ME  DICENT  (ArabiCUS, 

dabunt  milii  beatitudinem)  omises  generatio^es.  ] 
Probat  B.  Virgo  Deum  respexisse  suam  humili- 
tatem,  carnem  in  ea  assumendoex  affeclu,  quia 
scilicet  ob  hanc  Verbi  in  ea  incarnaiionem,  om- 
ues  omnium  sceculorum  generaliones  eam  ,  ut 
matrem  Deiadmirabuniur,  venerabunturelbea- 
tam  praedicabunt,  q.  d.  ait  hic  S.  August.  Tu,  6 
Elisabeth ,  de  me  dicis  :  Beala  quce  credidisli;  scd 
ego  dico  :  Ex  hocnunc  (quo  concepi  Dei  Filium  ) 
beatam  me  dicent  omnes  generaliones.  Et  nonnul- 
lis  inlerjeclis  :  Maria,  inquil,  quce  apud  Domi- 
num  humilis  erat,  et  apud  homines  propter  Deum 
abjccta ,  in  utroquc  se  esse  respcctam  testatur : 
quia  et  ejus  humiUtas  apud  Deum  acccptabilis  fuit^ 
et  ejus  humiliatio  apucl  homines  in  gloriam  com- 
mutata.  Quare  sequitur  :  Ex  lioc  beatamme dicent 
omnes  generationes. 

Alludit  ad  verba  Liae,  quas  cum  ejus  ancilla 
Zelpha  peperisset  filium  ,  vocavit  eum  Aser,  id 
est ,  Beatus ,  dicens  :  Hoc  pro  beatitudine  mea  : 
beatam  me  dicent  omnes  mulieres.  Hoc  est  quod 
Chrjsto  acclamavit  mulier  illa  sapiens  :  Beatus 
venter  qui  te  portavit ,  et  ube)'a  quce  suxisti , 
Lucse  11. 

Ecce.  ]  Hoc  adverbium  Primo,  est  nola  admi- 
rationis.  q.  d.  Ecee  rem  novam,  miram  et  om- 
nibus  saeculis  inauditam,  ut  femina  una  sit  be- 
nedicta  et  beata ,  imo  beatissima  prae  omnibus 
angelis  et  hominibus  ,  cum  hucusque  omncs 
feminae  in  Eva  a  Deo  fuerint  maledictae,  ettribus 
poenis,  scilicet  servitutis,  doloris  et  laboris  ad- 
dictcc  et  afllictse,  Genes.  3. 

Secundo,  est  nota  inchoationis  et  principii. 
q.  d.  Ecce  ex  nuncincipiambeatificari,  et  dein- 
ceps  continuo  beata  praedicabor  ab  omnlbus 
sasculis. 

Tertio,  est  nota  indicii  et  monitionis.  q.  d. 
Ecce  advertite ,  o  mortales  miseri ,  qui  cupiiis 
esse  beaii ,  discitc  ii  me  beatitudinem  sitam  esse 
in  humilitate ,  obedientia ,  gratia  et  favore  Dei , 
quam  per  me  impetrabitis.  Ego  enim  sum  prima 
beata  ,  per  quam  Deus  ceteros  omnes  beare 
destinat.  Ad  me  ergo  recurrite ,  mcamque  opem 
iniplorate,  ul  beati  cvadatis. 


COMMENTARIA  IN 

Beatam. ]  Multis  nominibus  «'i  lilulis,  quos 
recensct  Joanncs  Gerson  Cjincellar.  Paris.  in 
tract.  U.  notula  1.  supcr  Magnifical :  Diffnare, 
inquil,  nos  laudarc  te ,  Virgo  sancla  ,  6  tcr  qua- 
terque  bcula.  Beata immo ,  quai  crcdidisli,  clumat 
tilisabetli.  licata  secundo ,  quia  gratia  plcna  sc- 
cundum  Gabriclis  sulutationem.  Deata  tcrtio ,  et 
bcncdicta  ,  quia  benedictus  fructus  ventris  tul. 
Jieata  quarto  ,  quia  fecit  tihi  magna  qui  polens 
cst.  lieata  quinto ,  quia  mater  Domini.  Beata  sexto, 
quia  fcecundata  cum  virginitatis  honore.  Beata 
neptimo ,  quia  nec  primam  similem  visa  es ,  ncc 
liabere  sequentem.  Inler  hos  omnes  litulos  prae- 
cipuus  et  fons  ceterorum  cst,  quod  U.  Virgo  a 
Deo  electa  ct  facla  sit  mater  Verbi  incarnati. 

Omnes  GENERATioNES.  ]  Omncs  actates,  omnia 
saecula ,  omnes  ficleies  fuluri.  Audi  Hugonem 
Cardin.  Omnes  gcnerationes ,  inquit,  id  est  om- 
nes  gentes  ,  scilicet  Jndceorum  et  Centilium,  viro- 
rum  ct  mulierum  ,  divitum  et  pauperum  ,  angelo- 
rum  el  hominum  :  quia  onincs  per  ipsam  salutare 
beneficium  acceperunt ,  hoviines  rcconciiiationcm, 
angeli  reparationem.  Christus  enim  Dei  Filius  ope- 
ratus  cst  salutem  in  niedio  terrce ,  id  est  in  utero 
Marice ,  qucc  quadam  mirabili  proprietate  terrce 
vicdinm  appellatur.  Ad  ilLum  cnim  respiciunt ,  ut 
Bernardus  inquit ,  et  qui  habitant  in  ccelo ,  et  qui 
habitant  in  infcrno  ,  id  cst  in  purgatorio ,  et  qui 
habitant  in  mundo.  Primi,  tu  rcsarciantur  :  se- 
cundi  ,  ut  eripiantur  :  tertii ,  ut  reconcilientur. 
Causam  deinde  assigiians  subjicit :  Ex  hoc  ergo 
beatam  te  dicent  omnes  generationes ,  6  beata 
Virgo;  quia  omnibus  generationibus  vitam,  gra- 
tiamct  gloriamgenuisti  :  mortuis  vitam  ,  pecca- 
foribus  gratiam  ,  miseris  gloriam  :  ideo  dicitur 
Judith  15.  10.  Tagloria  Jcruscdem,  tu  (atitia  Is- 
racl ,  tu  honorificcntia  populi  nostri ,  quia  fecisti 
viriliter  :  primum  cst  vox  angclorum ,  quorum 
ruina  per  ipsam  reparata  est :  secundum  cst  vox 
hominum  ,  quorum  trislitia  pcr  eam  lcetificala 
cst  :  tcrtium  cst  vox  mulicrum ,  quurum  infamia 
per  ipsam  deleta  est :  quartum  est  vox  mortuorum, 
quorum  captivilas  per  eam  reducta  cst.  Sic  et  Al- 
berlus  Maguus  liic. 

Proplietal  liic  Virgo  se  ab  omnibus  SiTCulis 
beatam  pr.Tdicandam,  celcbrandam  el  invocan- 
dam.  Prophotiic  hujus  veritas  cx  cvcnlu  clara 
cst.  Vidimus  cnim  B.  Virgincm  ab  omnibus  na- 
tionibus  et  sajculis  tot  sacellis  ,  lcmplis,  festis, 
congregalionibus,  Religionibus  ,  votis  ,  suppli- 
cationibus,  litauiis,  elc.  coli  et  celebrari,  quod 
ccteri  Sancii  sinuil  juncti  non  obiinent,  imo  soli 
B.  Virgini  tribui  culluni  hyperduliae,  sicut  Dco 
cuUum  latriae,  ceteris  vero  Sanctis  cultum  du- 
liac.  Tc  ergo,  o  Deipara  Virgo ,  bcatam  pr»di- 
cabunt  omncs  gcnerationes.  Tuam  sanctitalcm, 
luam  virginitaicm  ,  tuam  humilitalem  ,  tuam 
maternitatem  celebrariml,  cclebrantetcelcbra- 
bunt  omnes  omnium  temporum  Christinni :  vi- 
val  tuum  decus,  tua  laus  ,  tua  gloria  ,  quamdiu 
viventangeli.quamdiu  viventhomincs.quamdiu 
vivet  Cln'istus ,  quamdiu  Dcus  cril  Dcus,  in  om- 
nia  sreculoruni  ssecula. 

69.  QUIA  FECIT  Mim   MAGNA   (  grseCC  ymeyaiera,  id 

cstraagnalia)  qui  potens  est.  ]  Syrus  ,  quiaegit 
apad  vic  magnifica  iilc  qui  potens  est.  Incarnatio 
«unmVerbimajus  est  opus,  quam  creatio  tolius 
mundi.  Quocirca  B.  Virgo,  utpote  mater  Dci , 
major  est  omnibus  angelis ,  omnibus  homini- 
l)U8,  omnibusquecreaturis  simul  sumplis. 
Audi  S.  August.  hic :  ilugnumfuit ,  ut  virgo  sine 


LUCAM.  Cap.  I.  652 

virili  semine  fUium  conciperet.  Magnum  fuit ,  ut 
Dei  Putris  Verbum  carne  sua  indutum  utero  ges- 
taret.  Magnum  fuit  ,  dum  se  ancillam  confcssa 
esset,  ut  mater  fierct  sui  plasmaloris.  Idcm  serin. 
25.  deSanciis,  qui  est  secundus  de  Assump- 
tione  Miiriae,  ait :  Quce  tibi  magna  fecit ,  Uomina, 
qucegtoriosa,  Virgo,  ul  dici  beuta  merearis  ?  Puto, 
imo  veraciter  credo ,  ut  craUura  ederes  Creato- 
rcm ,  famula  Dominum  generares.  Admirabilia  , 
ait  Titus  ,  per  me  operatus  est  polens  ille  :  nam 
cum  virgo  sim,  prcepotenti  illius  voluntcUe  natu- 
rce  fincs  supergressa  concepi ,  nulliusque  viri  com- 
mercio  usa,  digna  effecta  sum,  quce  non  cujusvis 
promiscue  ,  sed  unigeniti  Filii  Dei  mater  ficrem. 

Audiet  Hugoncm  Cardin.  duodecim  magnalia 
Virginis  enarrantcm  :  Primum,  inquil,  fdt  m 
ute7'o  matris  sanclificatio  ;  Secundum,  angcli  sa- 
lutatio  ;  Tcrtium,  gratice  plenitudo;  Quurtum  , 
filii  conceptio  ;  Quintum  ,  foecunda  virginitas  ; 
Sextum,  virgincdis  foccunditas ;  septimum,  hono- 
ratu  humilitas;  Oclavum,  obcdientice  promptitudo: 
Nonian ,  fidei  devotio ;  Decimum,  cst  prudens 
vcrecundia  ;  Undccimum  ,  verecunda  prudentia ; 
Duodecimum ,  dominium  cceli.  Vide  D.  Thomam 

4.  p.  quaest.  25.  arl.  6.  ubj  docet  Dcum  meliora 
opcra  posse  facere  quam  feccrit,  exceptis  tri- 
bus  ,  scilicet  incarnatione  Verbi,  maternitate 
Dei ,  et  bcatitudine  hominis ,  qua;  in  Dei  visione 
consislit :  his  enim  nil  melius,  nccmajus  Deus 
facere  potest,  quia  Deo  ipso  nil  polest  esse 
majus  vel  melius. 

Deniquc  vide  scptcm  privilcgia  magna ,  imo 
maxima  a  Deo  data  B.  Virgini,  qua;  rccenset 

5.  Bonaventura  in  Speculo  cap.  6.  cl  seq.  Hac 
de  causa  B.  Virgo  a  S.  Cyrillo  hom.  contra  Nestor. 
vocatur  Forma  Dei  (utique  formosissima)  Mar- 
gcirita  orbis  tcrrarum.  A  Damasceno  orat.  1. 
de  INativit.  Virgin.  Animatum  Dei  si^nulacrum. 
A  S.  Bernardo  scrm.  2.  dc  Pcnlecost.  ^cgotium 
scecutorum,  ad  quod  respiciunt  et  qui  in  ccelo  ha- 
bilant ,  ct  qui  in  inferno  ,  ct  nati  natorum,  et  qui 
nascentur  ab  illis.  A  S.  Ignatio  epist.  1.  ad  Joan. 
Apost.  Cceleste  prodigium,  et  sacratissimum  spec- 
taculum.  A  S.  Petro  Chrysologo  serm.  1^6.  Col- 
legium  sanctitatis  ,  in  quo  Deus  omnes  gratias 
in  alios  Sanctos  disperlitas  ,  quasi  corrivatas 
colligit.  Ab  Hesychio  Episcopo  Hierosol.  hom.  2. 
de  S.  Maria,  Univcrsum  Trinitatis  complementum  : 
quiaet  Spiritus  sanctus  adveniebat  atque  hospita- 
batur,  et  Pater  adumbrabat ,  ct  Filius  utcro  ges- 
tatus  inhabilabat. 

Oci  POTENS  est.]  Grajce  o  Sjvaroj.  Est  hoc  unum 
e  decem  nomiuibus  Dci :  sic  enim  Scpt.  ver- 
tere  solent  Hcbr.  -^^i  gliibbor ,  idest,  potcns , 
validus  ,  gigas  ;  unde  Gabrlcl ,  id  est ,  fortitudo 
Dei :  ac  Nostcr  Hcbr.  ni:?  sacldai  vertere  solcl, 
omnipotcns  :  de  quo  nomine  multa  dixi  Gcncs. 
17.  1.  ubi  inlcr  alia  ostcndi,  quod  saddcu  U\cm 
sit  quod  mummeus ,  vcl  sulJiricnsH  abundans  bch- 
nis  omnibus ,  ut  ca  inslar  miimmac  largiler  in 
onmes  clTundal :  hoc  cnim  Dcus  nusquam  magis 
fecit,  quam  in  incarnatione  Vcrbi. 

Hoc  addit  B.  Virgo,  ait  Titus  ,  Primo,  nc  quis 
tanto  huic  mysterio  fidcm  delrahat  :  quce  enim 
dicit  huc  speclant  :  IScmo,  si  virgo  conccpi ,  mirc- 
tur  :  nam  qui  id  opcratus  est ,  omnipotcns  Deus 
est.  In  hoc  crgo  mystcrio  tota  ratio  facti ,  ut  ait 
S.  August.  cp,  S.  cst  potentia  facientis  ,  qui  facit 
viirabilia  magna  solus,  Psal.  135.  h.  ct  ut  ait 
Jol)  5.  9.  quifacit  magna,  ct  itiscvutabilia  ,  et  mi- 
rabilia  ubsquc  numcro.  Sccuodo,  ul  oslcudal  Vjrijo 


Hbk  COMMENTAniA  IN 

ia  se  complcium  esse  quod  promiserat  angelus 
V.  35.  Virtus  ( gra,'ce  ouva.uij,  unde  SuvaTos)  Altis- 
sirni  obumbrabit  tibi. 

Allutlit  ad  Isainc  7.  H.  Ecce  virgo  concipiet,  et 
pariet  jiliam  ,  et  vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel, 
idesl,  nobiscum  fortis,  scilicetDcus  :  etc.  9.  6. 
Parvulus  nalus  est  nobis  ,  ct  fUius  dalus  est  nobis  , 
clc.  Et  vocabitur  nomen  cjus  admirabilis ,  consi- 
liarius ,  Deus  fortis.  Hel)r.  m^j  Sn  cl  ghibbor,  id 
est ,  validus,  forlis  ui  gigas.  Unde  ejus  ortum 
annuntiavit  Gabriel,  quod  ncmcn  poienliam  et 
fortitudinem  Dei  signilicat. 

Et  sanctum  nomen  ejus.  ]  Ostendit  Virgo  in  se 
adimplctum  esse  illud  promissum  angeli  v.  35. 
Spiritus  sanctus  supcrvcniet  in  te;  ideoquc  dicit : 
Et  sanctum  nomencjas;  scilicet Spiritus  sanctus, 
q.  d.  Quia  virlus  AUissimi  milii  obumbrabit,  et 
Spiritus  sancius  supervcniet  in  me  ,  bcatam  me 
(licent  omncs  gcncraiiones  :  illa  enim  duo  mo 
bearunt  et  bealam  efFecerunt. 

Jam  quoad  sensum  Primo,  Tolelus  et  Franc. 
Lticas  censent  virginem  hic  duo  magna  a  Dco 
sibi  facla  celebrare;  scilicet  Primo  ,  incarnalio- 
ncm  Verbi,  per  quam  facia  est  mater  Dci,  ideo- 
(jue  Domina  et  Regina  omnium  angelorum  ct 
liominum,  et  propier  hoc  dicere  :  Quia  fecit  milii 
mugna  qui  poiens  cst :  hoc  enim  fuit  opus  sum- 
mce  Dei  potentije.  Sccundo,  suam  ad  hanc  in- 
carnationem  in  se  peragendam  disposilionem  (!t 
sanclificationem,  etpropter  hoc  dicere :  Etsanc- 
tum  nomen  ejus.  Ut  enim  fuit  opus  potentije 
Deum  fieri  hominem  ex  virgine ,  ita  opus  sanc- 
titatis  fuit  virginem  praeparare ,  ab  omni  sorde 
cl  labe  prseservare,  corpore  et  anima  sanclifi- 
care ,  atque  omnino  talem  reddere,  quae  idonea 
esset  adconcipiendum  in  suo  utero  DeiVerbum 
sancium  et  immaculatum.  Cum  ergo  Virgo  ab 
utroque  hoc  sciret  se  pra?dicandam  esse  beatam 
inter  Chrislianos  ,  utrumque  Deo  adscribit,  vo- 
lens  omnia  in  Deum  referri ,  qui  nominatissi- 
mam  suam  ,  tum  polentiam,  tum  sanctitatfim, 
pietatcm,  bonitatem  ac  niisericordiam  ita  in 
cam  exeruerit,  ut  non  tam  ipsa ,  qtiam  ipse 
ab  omnibus  saccuHs  laudari  ac  prajdicari  me- 
rcalur.  Nam  B.  Virgo  a  Spiritu  sancto  ita  saiic- 
lilicata  est,  ut  nuUum  omnino  peecaium  con- 
traxerit,  ulque  in  gratia  et  sanclita  te  longe  omnes 
angelos  etiam  Seraphinos  superarit. 

Secundo,  planius  et  plenius  utrumfjue  Vlrgi- 
nis  elogiura  referas  ad  utrumqne,  scilicettam 
ad  incarnationem  Verbi,  quam  ad  suam  ad  hoc 
prEeparationem  et  sanctificationem  :  utraque 
enim  fuit  opus  eximi.e  ,  tam  potenliae  quani 
sanctitatis  Dci ,  quia  ulraque  peracta  estex  su- 
pervenienti  in  Virginem  Spiritu  sancto,  ad  sanc- 
tificandum  tam  Chrisium  quam  B.  Virginem , 
juxta  illud  angeli :  Quod  enim  ex  te  nascetur  sanc- 
lum  ,vocabitur  Fitius  Dei ,  v.  31.  Ciirislus  enini 
fuit  Sanctus  Sanclorum  ,  idest,  fons  sanctitatis 
toiura  mundum  sanciificans. 

Sensus  ergo  est :  Et  sanctum  nomen  ejus.  q.  d. 
Komen  Dei  cst  sanctus ,  hoc  est ,  Deus  ipse  suo 
nomine  significatus ,  est  sanctus ,  hebr.  yjip 
cados  ,  id  est,  omnem  habens  puritatem  ,  sanc- 
timoniam,  viriutem  ,  perfcctionem  ,  ideoqut! 
ii)se  omnibus  modis  est  venerandus ,  adoranthts 
ct  cclebrandus :  iyioi  cnim  ,  id  cst  sanctus ,  dici- 
tur  ab  a?u ,  id  est,  colo,veneror. l]n(\e  «yco;  dicitur 
i-* ,  qui  ob  virtutcm  ct  sanctitatem  omnibuscst 
K  vorcnrius.  Sancius  crgo  est  Deus  tum  in  omni* 


LUCAM.  Cap.  L 

bus  operibus  suis  ,  tum  maximc  in  sancfissimo 
hoc  incarnationis  Verbi  mjsterio,  quoChristum, 
B.  Virginem  et  fideles  omnes  sanctificavit. 

Nota.  Copula  et  Inc  notat  tum  causam ,  tum 
effectum;  Causam ,  q.  d.  et ,  id  est  quia,  Deus 
est  sanctus,  imo  ipsa  increata  etimmensa  sanc- 
titas ,  idcirco  fecit  in  me  haec  magnalia  sanctis- 
sima  incarnationis  Verbi ,  ut  ex  me  virgine, 
inoperante  Spiritu  sancto  ,  nasceretur  sanctum, 
id  est  Sanctus  Sanciorum  ,  uti  prEedixit  et  pro- 
misit  angelus  :  ad  cum  cnim  alludit  Virgo  ,  iili- 
que  a  pplaudit :  idquc  fccit  ob  fincm  sanctissi- 
mum ,  ut  scilicet  pcr  Chrislum  sanctum  peccata 
abolcrct ,  ei  peccatores  sanctificarcl ,  itaque  eos 
ad  saluiem  ajtcr  nam  deduccrel.  Alluditad  illud 
Daniel.  9.  2^.  Ut  consummelur  pi^ccvaricatio ,  et 
finem  accipiat  peccalum,  et  deleatur  iniquitas, 
et  adducatur  juslilia  sempilerna  ,  elc.  et  ungatur 
Sanclus  Sanctorum.  Eneclum  ,  q.  d.  Ex  hoc 
magno  Dei  opere,  scihcet  ex  miro  hoc  incar- 
nationis  Verbi  in  mc  mysterio,  hic  sequetur 
efi^cctus,  ut  fidelcs  omnes  summc  sanctificentet 
glorificent  Deum  tanii  sacramenii  opificem.  Ita 
S.  Auguslinus  ,  Jansenius  ct  alii.  Magis  propric 
tamen  et  primario  t6  et  videtur  nolare  causam, 
secundario  vero  et  consecutive  efiectum. 

Denique  Deus  incarnatusdicitursanctus,  quia 
assurapsit  carneni  et  sanguinem  immolandum 
Deo ,  lum  in  vita  ,  tum  in  crucc  et  morte  pro 
salute  hominum.  Nam,ut  ail  S,  Isidor.  1.  16., 
Origen.  cap.  \h.  ISilul  sanctum  apud  veteres  di- 
cebatur,  nisi  quod  lioslice  sanguine  esset  conse- 
cratum  ,  aut  conspersum.  Jlem  sanctum  quod 
extat  sanguine  sancitum  :  sancire  autem  est  con- 
firmare.  Vide  Aposlolum  Hebr.  9.  v.  12.  et  seq. 
S.  Aug.  vero  lib.  2.  de  serm.  Domini  in  monte 
cap.  31.  Sanctum  ,  inquit,  est  quodviolare  atque 
corrumpere  nefas  est ,  cujus  utique  sceieris  conatus 
et  voiuntas  tenelur  rea  ,  quumvis  iiiud  sanctum  , 
natura  inviotabile  alque  incorruptibile  maneat. 
S.  Bernardus  autem  serm.  5.  in  Vigilia  Nalivit. 
sanctitatem  in  clemenija  et  mansuetudine  col- 
locat ,  juxta  illud  de  Mose  :  In  ftde  ct  lenitate  ip- 
sius  sanctum  fecit  ittum,  Eccli.  L\b,  Unde  subjungil: 
Sane  ul  perfecta  sit  sanctificalio ,  etiam  mansuetu- 
dinem  et  graliam  socialis  vilce  a  Sanclo  Sanctorum 
discamus  oportel,  sicut  ipseail :  Discite  d  me,  quia 
mitis  sum  et  liumitis  corde.  Quid  enim  hujusmodi 
hominem  discere  prohibet  deticiis  afjluentem  ,  qui 
suavis  et  niitis  ,  et  muttce  misericordice ,  omnibus 
omnia  factus  est ,  et  universos  perfundit  oleo  quo- 
dam  mansuetudinis  et  lenitatis ,  quo  sic  infusus 
est ,  sic  perfusus  etiam  et  superfusus ,  ut  stiUare 
videatur  undique ? 

Hinc  aliqui  recentiores  rb  et  sanctum  nomen 
ejusj  referunt  ad  v.  seq.  Et  misericordia  ejus, 
etc.  quasi  hoec  sit  Dci  sanctitas.  Verum  ad  litlc- 
ram  refcrcndum  est  ad  id  quod  praecessit,  ul 
dixi.  Porro  diviuic  sanclitatis  ideam  nobis  imi- 
tandam  graphice  depingit  S.  Bernardus  in  Hum- 
berto  monaciio  serm.  de  ohitu  cjus :  E7nt,  ait, 
humitis  corde ,  duicis  sermone ,  strenuus  opere , 
feroens  cliaritate ,  in  commisso  ftdelis  ,  in  consitio 
circumspectus  et  prudens,  Compositus  erat  supcr 
omnes  homines,  qtios  viderim  in  diebus  istis,  iintis 
et  idem  perseverans  omni  tempore  et  omni  hora. 
Ptane  in  seinitis  Domini  Jesu  posuit  vesligia  ,  ncc 
retraxit  pedem,  donec  cursiim  itincris  consumma- 
ret.  Ille  fuit  pauper,  pauper  etiam  iste  fuit.  Vixit 
itle  in  taboribtis  ,  et  hic  in  taboribtis  niultis.  Criwi- 


COMMENTAriTA  IN  LUCA^f.  Cap.  I. 


fijus  f!sl  illc ,  ct  iste  midtis  ct  vui^nis  cracibus 
a/Jixus,  stigmata  Jcsu  tulit  in  corpore  suo,  udim- 
fHens  ea  qu(B  dcerant  passionum  Christi  etiam  in 
carne  suu  :  rcsurrexit  illc,  iste  rcsurgit ;  ille  as- 
cendit  incalam,  iste  credilur  ascensurus. 

Hinc  Euihymius  in  Psalm.  11.  llle,  ail,  pro- 
prid  oaioi  dicilur  ,  qui  pictatcm  et  religionem  colit, 
quie  ad  Deum  pcrtinct  :  ciyoi  vero  ilie,  qui  per  sc- 
mitum  virtutum  divinitalis  efjicitur  parliccps. 
Porro  sanctus  helir.  dicilur.  \o~\ti  cados ,  id  esl, 
alj  ouu)i  vilio,  lahe,  imo  et  vul^^i  consueludine 
fecuiolus  el  separatus,  qualis  iuiprinus  esl  Deus, 
cujussanctilas  elmajeslas  adeo  semota  est,  alta 
et  emiuens,  ut  omnes  deos,  angelos  elhomines 
in  innnitiun  transcendat.  Unde  S.  Dionys.  do 
Divin.  non).c.  12.  Cumsunctitus ,  ait,  sit  ab  omni 
labe  immunis,  et  omnino  per/ecta  et  immaculalu 
viunditia;  liinc  Dcus  a  munditia;  ct  virtutumom- 
nium,  quibus plcnissimus  est ,  exubcrantia  Sanctus 
Sanctorum  nuncupalur.  Verba  S.  Dionys.  quia 
fusa  sunl,  in  pauca  conlraxi.  El  livx\i\:Sanctum, 
inquit,  nomen  cjus  vocatur ,  quia  singularis  cul- 
mine  polentice  iransccndit  omncm  creaturam , 
atque  ab  universis  quce  fccit ,  longe  scgregatur. 
Quod  Gneca  Locatione  mclius  Intdligitur ,  in  quo 
ipsum  vcrbuni  quod  dicitur  aytov  qaasi  extra  ter- 
ram  esse  significat  :  cujus  etiam  nos  imita- 
tione,  pro  modulo  nostro  scgregari  prcccipimur 
ab  omnibus,  qui  non  sunt  sancli ,  ncc  Deo  dedicuti, 
dicente  Domino  :  Sancti  cstotc ,  quia  ct  ego  sanc- 
tus  sum  :  quicumque  cnim  se  Dco  consecraverit , 
merito exira  terram,  et  cxtra  mundumvidebilur. 
Potest  enim  et  ipsc  diccre  :  Supcr  terrum  ambu- 
lantes  ,  convcrsalioncm  in  coclis  habemus. 

Symbolice,  Deus  suum  nomen  >-\'0  saddai , 
id  est,  mammeus ,  liberalis ,  revelavil  Abralue 
Genes.  c.  17.  v.  1.  Mosi  vero  nonien  suum  pro- 
prium  ; — iin'  Jeliova  (quem  Varro,  aitS.  August. 
lil).  1.  deConsensu  Evang.  c.  22.  exsiinilitudine 
nominis,  censuit  esse  Jovem,  deum  Romano- 
rum;  sed  falso),  idest,  cns,  sivc,  qui  est,  etom- 
nibus  dat  esse ,  Exodi  G.  3.  B.  Virgini  \ero  hoc 
loco  revclal  nornen  suum  sanctus  :  quia  sanc- 
litatem  suam  in  eam  efiudit  per  Sanctum  Sanc- 
torum  ,  id  cst,  Ciiristum,  qui  in  omnes  fuleles 
suam  sanclitatem  velut  sol  dillusurus  orat.  Hinc 
nonnulli  pci-  sanctum  Dei  nomen  accipiunt  no- 
inen  Jesu  :  hoc  enim  sanctius  et  vcncrabilius  est 
nomine  Jehova,  uti  ostendi  Numer.  13.  v.  17. 
Cliristiani  crgo  a  Chrislo  vocali  ad  plenam  sanc- 
tilatem,  sancti  essc  debent ;  unde  a  Paulo  pas- 
sim  vocantur  sancti,  imo  sanctiores  omnii)us 
lidelibus,  qui  fucrunt  sub  Mose,  Abraham,  >ioe, 
Adam,  clc.  Cliristianismus  enim  nil  aliud  est, 
jiisi  vita  Christi ,  sive  professio  sanctitatis  Christi. 
Christianus  ergo  ita  vivat,  uiidecct  discipulum 
Christi,  ut  vita  ejus  ,  viva  sauctilatis  Christi  sit 
imago;  ut  quisquis  eum  videt  et  audit,  iu  eo 
Christum  sibi  videre  et  audire  vidcalur. 

50.  Et  MISElUCOnDIA  EJUS  A  PROGENIIi  IN  PROGE- 

MES  (Syrus,  fctatcs ;  Arabicus,  in  gencrationcm 
generationum)  timemiuls  r.cM.]  Miscricordia, 
graece  Utoi,  qu;e  vox  respondct  Hebr.  lon  clic- 
icd,  id  esl,  pieias,  bonitas,  beneficentia,  libc- 
ralitas ,  q.  d.  Deus  uli  summe  polens  cst  ct  sanc- 
tus,  sicut  jam  dixi,  ita  paritcr  summc  misc- 
licors  est,  idquc  continuo  ct  semper  inomnes, 
qui  quavis  aetatc  eum  aniant,  ideoque  timenl 
«um  offendere;  quapropler  niandatis  ojus  stu- 
djosu  oblemperaui  uti  cgo  semper  cuui  amavi, 


Co5 

timui,  eique  per  omnia  obedire  sategit.  Haec  »1 
enim  secunda  hujus  cantici  pars,  qua  B.  Virgo 
a  pi'opriis  sibi  beneficiis  'a  Deo  collatis,  transil 
ad  communia  toti  Israeli,  idest,  omnibus  fide- 
libus  praeslita  ,  uti  dixi  v.  ^G. 

51.  Fecit  potkntiam  (Synis,  victoriam;  Arab. 
virtutcm)  iN  BnACHiO  suo  :  DisPEnsiT  (Syrus,  dis- 
sipavii)  superbos  me>te  cokdis  sci. ]  Laudavit 
Virgo  Dci  clementiam  et  misericordiam  in  pios 
se  timentcs,  nunc  cx  adverso  laudat  ejusdera 
severitatem  ct  justitiam  in  impios  ipsum  con- 
temncntes. 

Ln  DRACHio  suo.  ]  Anthropopathi^s  Dei  robnr 
et  potentia  significatu^  per  manum  ,  digitum , 
dextram;  sed  maxime  per  brachium  :  virorum 
eniin  vircs  residcnt,  scseque  cxcrunt  in  bru- 
chiis  et  lacertis.  Scnsus  ergo  cst ,  q.  d.  Dcus 
potenti  sua  fortitudine  ceu  brachio  suo,  multa 
potenter  operatus  est  ab  omni  sevo,  uti  cum 
Pharaoncm  per  Mosen  ;  Chanan;cos  pcr  Josucet 
Judices;  Philistinos,  Ammonilas,  Moabitas,  Idu- 
mccos  per  Davidein  contrivit,  vicit,  subjugavit  : 
multo  magis  jam  idcm  Dcus  in  me  potenter 
incarnari  facit  Christum,  per  qucm  poicnter 
debellabit  Lucifcrum,  infcrnuni,ir)ortem,  pecca- 
tum,  omnesque  impios.  Unde  Beda  ctTheophy- 
lact.  mystice  per  brachiunij.nc  intcUiguntFilium 
Dei  in  Virgine  incarnatum.  Hic  enim  est  Dei 
virtus,  1.  Cor.  1.  2/i.  Alludit  ad  Isaiae  c.  53.  v.  1. 
Brachium  Domini  cui  revelatum  est?  Vide  ibi 
dicta. 

DlSPERSIT  SUPERBOS  MENTE  CORDIS  SUI.  ]  Uti  dis- 

pcrsit,  disjccit  ct  evertit  Pharaonem,  Nabucho- 
(lonosor,  Arphaxat,  Salmanasar,  Baltassar, 
Antiochum,  etc. 

Nola  :  To  sui  nonnulli  ad  cor  Dei  referunt: 
q.  d.  Deus  suo  corde  ,  id  est,  voluntate  ct  dc- 
crelo  dispersit  superbos.  Ita  S.  Augusl.  hic  :  Et 
hoc,  inquit,  mcnle  cordis  sui;  id  cst ,  in  profundo 
consilio  suo  dispcrsit  eos.  Profundum  consilium 
fuit ,  ut  pro  mc  Deus  fierct  homo ,  et  innocens  pa- 
terctur,  ut  redimeretur  nocens  :  et  in  his  erat  con- 
silium,  nec  poterat  illud  diabolus  prcBvidere ,  seU 
captus  homo  Leviallmn.  Hanc  cxposilionem  se- 
quitur  Carthusianiis.  Mcnte,  inquit,  id  cst ,  in- 
lcntione  et  libito  cordis ;  idest,  intelleclus  sui , 
quo  cuncta  disccrnit ,  judicat  et  disponit.  Verum 
ex  Grseco  liquet  ts  sui  rcferendum  esse,  non  ad 
cor  Dci,  sed  ad  cor  supcrborum.  Graece  cnim 
cst  aiTwv  id  cst ,  ipsorum,  uli  vcrlit  Syrus  et  Ara- 
bicus.  Undc  Euihymius  :  Deus,  inquit,  dispersit 
cos,  qui  cordc  suo  crant  superbi. 

Alii  significantius  rosui,  rcferunt  ad  dispersit, 
q.  d.  Deus  superbos  dispcrsit  mcnte,  idest,  pcr 
mcntcm,  aut,  ut  graece  cst,  ciavota,  id  cst,  pcr 
cogitationem  cordis  ipsorum ,  quia  scilicet  su- 
pcrba  corum  consilia  et  machinationes  in  ipso- 
ruinmet  cxitium  rctorquet,  ut  eos  dispergat, 
juxta  illud  Job  5.  Qui  apprchcndit  sapientcs  in  ns- 
tutia  coruni,  uli  fccit  Pharaoni  insequcnli  He- 
bivTOS  pcr  marcRubrum  ,  illum  in  eodcm  mari 
cum  omnibus  suis  submergcndo;  ct  fratribus 
Joscphi,  qui  eum  vcndidcrunt  ut  pcrdcrcnt,  scd 
Dcus  per  hoc  Joscphum  subUmavit,  fratrcsque 
ipsum  adorare  cocgit. 

Lcpidumestquod  S.  Antoninus  p.  2.  tit.  3.  c.  2. 
narrat  dc  quodam  tyranno ,  qui  radi  dc  libris 
imperavit  cx  Mario;  cantico  :  Dispcrsit  supn-boi 
mrnte  cordis  sui  :  dcposuit  potcntes  dc  scde,  rt 
cxaltavit  humilcs;  quodsc  dc  sua  scdcposse  dc- 


G56  COMMENTARIA  IN 

poni  negaret.  Ciiin  scmel  post  balneum,  inquir, 
vestes  illius  anj^elus  ipsuni  referens  incluisset, 
ac  doniunicuni  aulicis  venisset,  ille  vero  lace- 
ras  vilesque  sumere  coaclus,  illuc  rcversus  in 
aulicos  (liras  ct  minas  jaciaret,  pro  stolido  ha- 
bilus  ad  angeium  deductus  est,  qui  verus  prin- 
ceps  habebalur,  aquo,  postquam  eum  aulici 
effusc  risissent,  in  penetrale  admissus,  deque 
modeslia  monitus,  proprias  vestes  induit,  ac 
deinceps  in  honore  tanquam  legitimus  herus 
habitus  est.  Aliud  exemplum  huicsimile  decle- 
rico  ridente  sententiam  Christi :  Qui  se  humiliat 
exaltabiiur ,  ex  beaio  Petro  Damian.  recensui 
Matth.  23.  12. 

StPERBOs.  ]  NonnuUi  nomen  superbus  derivant 
a  Graec.  u;r£/;6to5,  idesl superviolentus,  id  est,  valde 
violentus  :  quia  qui  sunt  superbi,  sunt  et  vio- 
lenii,  ac  in  alios  contumehosi  et  injurii,  uli 
fuere  Imperatorcs  et  tyranni  jam  citati ;  sed  ho- 
rum  vim  niajori  vi  consilii  sui  dispersit  Deus. 
Alii  superbio  derivant  a  super  et  co  :  superbus 
enim  vult  alios  supergredi.  Sic  viens  dicitur 
quasi  eminens  :  est  enim  altior  animi  pars,  qua 
superln  alta  sua  consiha  destruunt.  Albertus 
vero  hic  notat  mentem  a  metiendo  dici ;  quo^ 
niam  ea  quae  corde  revolvimus  et  tractamus , 
raente  mensurantur.  Superborum  vero  mensest 
eorum  mensura;  qualenus  fastum  et  altitudi- 
nem  quam  corde  tractant ,  ad  efreclum  pcrdu- 
cant  :  a  mcnte'  autem  cordis  disperguntur , 
quando  inique  conceptum  et  tractalum  pcrfi- 
cere  non  possunt,  juxta  illud  Isaiae  8.  v.  10. 
Jnite  consitiumj  et  dissipabitur  :  loquimini  ver- 
bum,  et  non  fiet. 

Deposuit  C  Syrus  ,    deturbavit)   potentes  de 

SEDE,    ET    EXAI.TAVIT  HUMILES.]  Uti   depOSUit  dc 

solio  regali  superbum  Saulem ,  subrogando  ei 
humiiem  Davidem  :  sic  superbo  Aman  subroga- 
vit  humilem  Mardochaeum,  et  Vaslhi  Estherem. 
Sic  Josue  c.  12,  7.  percussit  31.  Reges  Chana- 
naeos,  eorumque  regna  sibi  et  Israeh  subdidit. 
Ideni  fecit,  facit  et  faciet  Deus  omni  seeculo. 
Quare  hoec  prseterita  fecit,  dispersit ,  deposuit , 
exaltavit ,  etc.  amplissime  accipienda  sunt,  ut 
quodlibettempus  significent,  tam  futurum  quam 
pracsens  et  praeteritum  more  Hcbr.  Deposuit, 
ergo  dcponit  et  deponet. 

POTK.NTEs.  ]  Graece  Suvzcz?,  id  est,  dynastas, 
principes;  nam  a  cOvx/m^,  id  cstpotentia,  dicti 
.sunt  dynasta;,  id  est,  potentes. 

Alludit  Virgo  ad  Davidem,  qui  Psalm.  112.  6. 
ila  de  Deo  canit  :  Suscitans  a  terra  inopem,  et  de 
stercore  erigens  pauperem  :  ut  sedeat  cum  prin- 
cipibus,  cum  principibus  populi  sui.  Et  ad  Annam 
quffi  1.  Reg.  2.  7.  ita  jubilat  :  Dominus  pauperem 
facit ,  et  dital ;  Immillat,  et  sublevat  :  suscitat  de 
pulvere  egenum,  ct  de  stercore  elevat  pauperem, 
at  sedeat  cum  principibus ,  et  soUum  glorice  teneat. 

Porro,  lum  alias  saepe,  tum  sub  tempus  na- 
tivitatis  Christi  Deus  deposuit  potentes  de  sede, 
toto  pene  orbe  ,  queni  sublato  Julio  Cacsare, 
Pompeio,  Lepido,  Antonio,  ccterisque  rcgibus, 
principibus  et  lyrannis,  uni  subjecit  Auguslo 
Cicsari,  qui  typus  fuit  Christi,  ujquc  ac  fuerat 
Cyrus,  Isaiae  Zi5.  1.  Unde  nato  Chrislo  nomen 
Domiiii  sibioblalum  recusavit.  Jia  ex  Philone  et 
aliis  Raronius  inilio  Annalium.  Tunc  quoque 
Dnus  deposuit  de  scde  IJyrcanuni  et  Aristobu- 
lum  (ic  principatii  Jud.eic  intcr  sc  conlcndentcs  ; 
jii  quibus  de.siit  stirj)s  et  succcssio  As:*amonico- 


LUCAM.  Cap.  I. 

rum,puta  Judae,  Jonathoc  ct  Simonis  Macha- 
baiorum.  Herodes  quoquc  in  fanlicida  regno  et 
vita  privatus  est,  ac  paulo  p  osttoia  cjus  progc- 
nies  regia  interiit,  aeque  ac  Augusli  Caesaris , 
scilicet  ut  significarctur  Chr  istum  jam  esse  na- 
tum  ,  illique  regnum  omnc  d  cberi  et  prseparari ; 
uti  praedixit  Daniel  c.  7.  v.  13. 

EsuBiENTES  (ffefvwvTa;,  id  cst ,  famelicos )  IM- 
PLEViT  (Syrus,  saturavit)  no^ni?: ,  et  divites  di- 
MisiT  iNANES. ]  Sic  esuricntcs  Hcbraeos  (qui  erant 
ad  tricies  ccntena  hominum  millia)  manna  de 
coelo  pluente  aluit  in  deserto  per  ZtO.  annos.  Sic 
eosdem  induxit  in  terram  promissam  lacte  et 
melle  manantem  ,  expulsis  Chananaeis  ct  fame 
tabescentibus.  Sic  Eliam  esuricntcm  Dcus  pa- 
vit  per  angelum,  Danielem  in  lacu  leonum  per 
Abacuc,  Paulum  primum  ercmitam  per  cor- 
vum.  Sic  et  B.  Virginem  csuricntem  et  sitien- 
tem  justitiam  pavit  Verbo  incarnaio ,  ac  codem 
fideles  omnes  pascit  in  liiucharistia,  magisqno 
pascct  in  coelo.  Hoc  enim  hic  intcndit  significarc 
Spiritus  sanctus,  et  hoc  ad  prascns  incarna- 
lionis  negotium  pertinet, 

Alludit  ad  illud  Annae  1.  Reg.  2.  v.  5.  Impleli 
prius  pro  panibus  se  locaverunt,  ct  famclici  salu- 
rati  sunt.  Et  ad  illud  Davidis  :  Diviies  eguerunt 
et  esurierunt ,  inquirentes  autem  Dominum  non 
minuentur  omni  bono ,  Psal.  33.  v.  11.  Per  esu- 
rientes  ergo  intelliguntur  paupercs;  his  enim 
opponit  divites. 

6h.  SUSCEPIT  ISRAEL  PUERUM  SPUM,  RECORDATUS 

MiSERicORDi/E  SUJ3.]  ^«sctpere  in  Scriptura ,  prae- 
scrtini  Psalmis,  cst  amplissimae  significationis. 
Significat  enim  assumere,  manum  porrigere, 
adjuvare,  amplecti,  erigerc,  dcfcndere,  pro- 
movere,  etc.  Scnsus  ergoest,  q.  d.  Deus  popu- 
lum  Israeliticum,  quem  quasi  puerum,  id  est, 
filium  vel  servum  suum  tenere  diligebat,  jam 
quasi  collapsum  manu  apprehendit ,  crexit,  ad- 
juvit,  restituit,  et  omni  benevolentia!  et  bene- 
ficentiae  generc  prosecutus  est.  Fecit  id  Deus 
olim  saepius  pcr  Mosem,  Josue,  Samuelem, 
Davidcm,  Ezechiam,  Josiam,  Esdram,  Zoro- 
babel,  Machabaeos,  etc.  sed  nunc  maxime  id 
fecit  mittendo  Israeli  Messiam  ipsi  promissum  : 
hic  enim  in  utero  meo,  ex  me,  quse  sum  Is- 
raelita,  carnem  suscepit.  Tunccnim  plane  col- 
lapsa  erat  respubl.  et  Ecclcsia  Israelis,  id  cst, 
populi  Judaici,  cum  et  sceptrum  ab  eis  abla- 
tum  esset,  et  translatum  ad  Herodem  et  Roma- 
nos ,  atque  pontifices  et  sacerdotcs  suis  lucris 
commodisque  intenti ,  populi  salutem  neglige- 
rent :  quare  populus  tunc  graviter  afllictus ,  va- 
riis  tum  animee,  tum  corporis  miseriis  labora- 
bat.  Deus  ergo  misit  opportune  tunc  Christum, 
ut  exiis  omnibus  suum  Israelem ,  idest,  omncs 
fideles,  tam  cx  Judaeis  quam  ex  Gcntibus  ad  se 
conversos  eriperet,  Unde  S.  Augustinus  :  Susce- 
pit,  inquit,  Israel,  non  quem  invenit  Jsrael,  sed 
ut  faceret  Israelsuscepit\'  sicut  medicus  crgrotum, 
ut  sanaret  infirmum,  et  redivieret  captivum;  ut 
justificaret  impium ,  et  salvaret  justum.  Israel 
enim  hebraicc  idem  esl  quod  vir  videns  Deum , 
aut  potius  dominans  Deo,  Genes.  32.  28.  Estenun 
haec  tcrtia  pars  hujus  cantici,  qua  B.  Virgo  ii 
communibus  beneficiis  olim  Israeli  a  Deo  pres- 
titis,  redit  ad  proprium  hoc  et  peculiare  Messice 
jam  in  sc  incarnati ,  quod  omniura  fuit  maxi- 
nuim  et  prcestantissimiun. 


COMMENTARIA  IN 

Rf.cordatis  MisEi\iroi\i)i/E  su^iJ. ]  Causa  enim 
cur  Deus  miseril  Cliiislum  ,  fuit  conmiiuiis 
Israelis  et  totius  generis  humani,  morli  et  ge- 
hennaj  ob  peccata  addicti,  miseria,  cujus  mi- 
serens  Deus  misit  Christum,  iit  ab  illa  nos 
eriperet,  et  Deo  coeloque  restitueret.  Unde 
S.  Leo  serm.  1.  de  jejunio  10.  mensis  :  Causa, 
ait,  reijaralionis  nostrce  non  est ,  nisi  miseri- 
cordia  Dei. 

Hujus  Deus  dicilur  quasi  poslliminio  recor- 
datus  ,  quia  post  quatuor  annorum  millia , 
quibus  hominr^s  in  sua  miserla  rehnquens, 
misericordicTB  suae  patribus  promissaj  videbatur 
oblitus  ,  nunc  ejus  quasi  recordatus,  illam  per 
Christum  reipsa  exhibuit.  Hsec  enim  miseri- 
cordia  non  est  alia ,  quam  salus  per  Chrislum 
allata. 

55.  (  SlCUT  LOCUTUS  EST  AD  PATRES  NOSTROS ) 
AimAUAM,   ET  SEMIM    EJUS  IN  S.ECLLA.]  T6  siciitvA 

cetera  usque  ad  Abraliam  parenlhesi  inteici- 
pienda  sunt,  ut  patet  ex  Graeco  ,  et  ex  eo  quod 
subdit,  scmini :  alioqui  enim  dicendum  fuisset 
ad  semen,  sicut  dixerat  ad  patres. 

Significat  ergo  Virgo  miscricordiam  hanc, 
id  est,  salutem  allatam  per  Christuin,  a  Deo 
ab  oHin  fuisse  promissam  pairibus,  utAdai, 
Genes.  3.  15.  Abrahse,  Genes.  22.  18.  Davidi,  2. 
Reg.  7.  12.  et  caeteris,  q.  d.  HcEC  Christi  incar- 
natio  non  est  res  fortuita,  sed  ab  seterno  a  Deo 
ad  salutem  Israehs  totiusque  mundi,  magno 
consilio  provisa  ct  decreta,  ac  in  tenipore  ab 
origiiic  mundi  Pairiarcliis  omnibus  promissa  : 
quaiv  ipsi  eamdem  avidissime  desiderarunt, 
et  ardenlissiinis  suspiriis  i  Deo  postularunt, 
sed  non  obtinuerunt ;  quia  Deus  huic  tempori 
et  aetati  tantum  donum  reservare  et  exhibcre 
decrevit. 

Abhaham  ,  ET  SEMiNi  Ejus  iN  s.EcuLA.  ]  Abra- 
ham,  estdativi  casus  ,  nt  patet  ex  Graeco,  et  ex 
To  semini.  Ilsec  verba  enim  referenda  sunt ,  non 
ad  patres  nostros,  utpote  parenihesiinlercepta, 
sed  ad  r6  recordatus  miscricordice  succ ,  quod 
prajcessit,  q.  d.  Deus  incarnando  Christum, 
recordalus  est  misericordiae  su.t,  ohm  ab  eo 
Abrahae  et  semini,  id  est,  posteris  ejus  Israe- 
litis,  promissee.  Christus  enim  proprie  Israe- 
lilis  fuit  promissus;  ab  eis  tamen,  utpotc 
Christum  repellenlibus,  illam  derivavit  Deus 
ad  Gentes ,  qu?e  avide  Chrislum  susceperunt, 
Abrahae  meniinit,  tum  quia  hic  fuit  primus  Pa- 
iriarcha  Israelis  :  tum  quia  hic  (ide  excelluit, 
ideoque  u  D<>o  nuncupalus  est  Pater  creden- 
tium,  ac  promissionem  de  Christo  ex  scniine 
cjus  nascituro,  per  quem  omnes  gentes  bene- 
dicendic,  id  est,  salvandae  forent,  accepit, 
Genes.  22.  18. 

Quocirca  hoc  semen,  id  est,  filii  et  posteri 
Abrahaj,  intelligendi  sunt  non  carnales,  puta 
Judaei  secundum  carnem  exAbraham  prognati, 
sed  spiritales,  puta  fideles  tam  ex  Gentibus, 
quam  ex  Juda^is  in  Christum  credentes  :  hi 
cnim  fidem  AbrahiE  quasi  palris  credentium 
imitantur,  uti  dixiv.  S2.  ac  diserte  docet  Apos- 
tolus  Rom.  9.  V.  8. 

iNS.tcuLA.  ]  Hiec  vox  referri  potcst  lum  ad 
rbsemini ,  q.  d.  Semini  Abrahse  duraluro  in  s(e- 
cuta,  id  esl  in  perpetuum  :  tum  ad  rb  miseri- 
cordicey.  bU.  q.  d.  hecordalus  est  Deus  miscri- 
cordicB  sui»,  idest.  saUilis  dandrc  perClirislum, 
eamque  voluit  durare  non  cenium  vel  mille 
annos,  sed  in   «a>cula  saculorum,  id  csi,  in 

(;()!\m;i..   a  i.AnoE.    tom.  VIII. 


IXCAM.  Cap.  I.  057 

aternuin.  Kodein  redil  uierque  sensus.  Ita  Jan- 
senius,  Muldonatus,  Franc  Lucas  et  alii. 
56.  Mansit  altem  .Mahia  cum  illa  quasi  me.\- 

SIBUS  TIUBLS,  ET  RRVERSA   EST   IN    DOMIM    SUAM.] 

Mansit,  serviens  Elisabetiia;  cognat;e  suce  jani 
partui  vicin;e,  eamque  suis  sanctis  obsequiis 
«•t  alloquiis  recreans  ,  et  magis  sanctificans, 
teque  ac  Joannem  ventre  ejus  conl(;ntuin.  Ila 
S.  Ambros.  ."Son  sola ,  inquit ,  familiaritatis  esl 
causa,  (juod  diu  mansit ,  sed  cliam  tunti  vatis 
fjrofectus.  i\am  siprimo  ingrcssu  tantus  profectus 
extitity  ut  ad  salutationem  Maria;  exuttarel  in- 
fans  in  utero  ,  et  impleretur  Spiritu  sanclo  mater 
infuntis  :  quuntujii  putamus,  usu  tanti  temporis 
Sanctcc  Maricp.  addidisse  pra;scntiam!  Sic  et  Ori- 
gencs  liic  hom.  9.  docet  per  hos  tres  menses  , 
tam  Joannem  quam  Elisabetham,  exprajsentia 
Viiginis  mire  in  sanctilate  profecisse  :  Exerce- 
batur  ergo  ,  in^juit,  et  quasi  in  athtctico  sancta 
mati-e  [ui  mater  Joannis  esset  quasi  agon  et 
locus  cerlaminis  athletici  )  pcr  tres  menses  un- 
gebutur  Joannes,  et  prreparabatur  in  matris 
utcro ,  ut  mirabiliter  natus  mirabiliusnutriretur  : 
non  enim  hic  luctationis,  aut  nuiricum  cl  ge- 
rularum  (^jus  ulla  fil  mentio  ,  sed  tantum  dici- 
tur  :  Et  crat  in  descrlo  usque  ad  diem  oslensionis 
suaad  Israel.  Ha;c  Origenes. 

QuAsi  MENSiBUs  TRiBus.]  Id  cst,  usquc  ad  na- 
tivitatem  Joannis.  Venit  enim  sexto  mense  a 
concepto  Joanne,  utpatetv.  26.  Joannes  autem 
natus  cst  tertio  post  mense,  puta  mcnse  nono  ;i 
conceptionc  sua. 

Quoiritur  hic  ,  an  B.  Virgo  manserit  usque 
ad  partum  et  halivitalem  Joannis ,  illique  in- 
terfiierit  ?  Ncganl  Theophylactus ,  Eulhymius , 
Jansenius. 

Probant  Primo,  quia  B.  Virgo  venit  mense 
sexto,  et  mansit  quasi  mensibus  tribus;  ergo 
discessit  ante  nonum  mensem  fiiiilum  ,  ac 
proinde  ante  parium  Elisabethae.  Secundo , 
quia  postdiscessum  Virginis  narral  Lucas  par- 
tum  Elisabcthae,  alque  in  eo  nullam  Viiginis 
facit  mciiiioiieni.  Tertio  et  maxime  ,  quia  cas- 
tissimam  Vir^Mnem  partui  interesse  non  dece- 
bat.  Quarto.quia  conveniebat  ut  lurbam  in 
partu  aniuxuram  effugeret. 

Conlrarium  tamen  aeque  cst  probabile,  imo 
probabilius  ,  idque  plures  sentiunl  ;  scilicet 
Origen.,  S.  Ambros.,Beda,  Maldonat.,  Tolelus, 
Franc.  Lucas.  Probatur  Primo,  quia  incivile 
fuisset  usqiK!  adparium  mancre.et  immediate 
ante  parliiin  discedere.  Secundo,  quiain  parlu 
maxime  Virginis  praesentia ,  ope  et  cousolationc 
egebat  Elisabetha.  Tertio,  quia  Virgo  ad  hoc 
mansit  per  tres  menses  ,  ut  Joannem  orbis 
niiraculuni  et  Chrisii  sui  pra?cursorem  cerne- 
ret,  amplecteretur  et  bencdiceret,  ac  vicissim 
ut  Joaiines  jam  natusmatrem  Domini,  ciinea 
Chrisium  Dominum  cerneret ,  Sitlutarei  et  vc- 
nerarelur.  Unde  Beda  :  Tamdiu,  ait,  mansit 
Mitria  ,  do""r  Elisaheth  partus  temporc  compteto, 
pritcursor  s  Domini  sui  ,  propter  qucm  maxime 
vrncrat ,  nalivitatem  vidcret. 

Ad  priinum  Resp.  ro  qudsi  .•iignificare  hic  non 
diminutionem ,  sed  augmentuni,  q.  d.  Mansil 
circiler  per  tres  nienses,  et  panlo  amplius. 
Adde,  poluissc  nasci  Joannein  in  fmc  Iriimi 
inensium  :  mullae  enim  proles  nascuntur  nono 
mense  necdimi  expleto. 

Ad  secundum,  Lucas  prius  voliiit  periexcro 
totaiu  hisloriam  visitationisB.  Viiginis,  deinOG 

83 


G:3  COMMENTAr.IA 

n;itivitatpm  Joaniiis  ex  ordinc  recensere,  ne 
unani  rem  cuni  alia  confunderet. 

Ad  icrtiuni  H.  Virgo  ipsa  liora  partiis  se  sub- 
duxit  in  cubicuium,  orans  pro  felici  pailu  :  par- 
lus  autem  curam  permisit  obsteiricibus ,  ad 
quas  illa  periinebat  :  hoc  enim,  vel  simile, 
decorum  cam  servasse  par  est  credere. 

Ad  quartum.  Turba  allluentiumparva  fuit,  et 
si  magna  fuisset,  majorem  fecisset  Virgo  fruc- 
tum,pluribusannuntiandopraecursoremChristi 
jam  csse  natum,  aliisque  suis  piis  sermonibus. 

Et  reversa  est  in  domum  suam.  ]  In  Nazarelh. 
Domus  haec  virginis  ab  angelis  translata  Lau- 
retum,  religiose  ibidem  visilur  et  colitur,  uti 
dixi. 

57.  ELiSAnETn  autem  impletum  est  tempus 
PARiENDi,  ET  PEPERiT  FiLiUM.]  Visitationi  B.  Vir- 
ginis  subjungilLucas  parlum  Elisabethae ,  velut 
efTeclum  causiX.  B.  Virgo  enim  suis  meriiis  et 
precibus  impetravit  felicem  ejus  parluni ,  ac 
Joannis  tum  nalivitatcm  ,  tum  sanciitaiem  :  ad 
hoc  enim  venerat  ex  Nazareth,  et  manserat 
cum  ea  per  tres  menses. 

Symbolice,  Origenes  hic  hom.  9.  In  Scrip- 
lura,  ait,  nasquam  dicitur  in  ortu  peccatoris , 
Complelum  est  tempus  ut  pareret :  sed  ubicumque 
justus  nascitur ,  ibi  complentur  dies,  Ortus  justi 
plenitudinem  habet ,  peccatoris  nativitas  vacuita- 
temet  inanilatem. 

ETPEPEniT  FiLiuM.]Joannefti  Baptislamdie2^. 
Junii  :  lunc  enim  quotannis  Ecclesia  ,  ejus 
unius  natalem  communi  omnium  gaudio  cele- 
brat ,  pariter  et  Chrisli.  In  ceteris  enim  Sanctis 
celebrat  diem  non  natalem^  sed  fatalem,  quo 
ex  misera  vita  ad  beatam  migrarunt. 

68.  Et  AUDIERUNT  VICINI  ET  COGNATI  EJUS  ,  QUIA 

magnificavit  Dominus  misericordiam  suam  cum 

ILLA  ,  ET  CONGRATULABANTUR  EI.]  GrseC.  <!-Jvix,atf>ov, 

idest,  congaudebant  ci.  Ita  impletum  illud  an- 
geli  promissum  v.  l£i.  Et  multi  in  nativitate  ejus 
gaudebant.  Misericordiam ,  qua  liberavit  eam 
Deus  opprobrio  sterilitatis  ,  et  talem  ei  dedit 
prolem.  Nimirum,ut  ait  S.  Ambrosius ,  habei 
Sanctorum  editio  lcetiiiam  plurimorum,  quia 
commune  est  bonum  :  Justitia  enim  conununis  est 
virtus.  Justi  enim  suo  cxemplo  omnibus  pro- 
sunt,  multi  eiiam  suapraedicalione;  uti  profuit 
S.  Joannes.  Zachariae  hic  non  fit  mentio,  quia 
ipse  erat  surdus  et  mulus. 

59.  Et  factum  est  in  die  octavo  ,  venerunt 
circumcidere  puerum,  et  vocabant  eum  nomine 
patbis  sui  Zachariam.  ]  Venerunt ,  scilicet  sa- 
cerdotes  etcognati ,  quorum  eratcircumcidere, 
vel  cohonestare  circumcisionem. 

Circumcidere,  ]  Adverte  hic  Judaeos  non  sem- 
per  in  synagoga  fuisse  circumcisos.  Nam  Joan- 
nem  domi  fuisse  circumcisum  colligitur  ex 
vers.  seq.  ubi  significatur  mater  circumcisioni 
interfuisse ,  quie,  quia  puerpera  domo  egredi 
uon  poterat,  juxta  legem  Levit.  12.  h. 

Porro  per  circumcisioneminfans  purgabaiur 
a  peccalo  originali,  et  aggregabatur  Ecclesi?e, 
sive  populo  fideli.  Unde  tunc  nomen  alicujus 
fidelis  ,  praeseitim  patris  ,  avi ,  vel  cognati  ci 
iniponebatur,  uli  nunc  fit  in  baptismo;  quia 
tunc  infans  nomen  dabat  Deo  et  populo  Dei, 
puta  synagogae,  sive  Ecclesiae.  Vide  decircum- 
cisione  dicta  Genes.  17. 10. 

60.  Et  respondexs  mater  ejus  ,  dixit  :  Nequa- 
QUAM,  sed  vocABiTur,  JoANNES.]  Arabicus ,  vo- 


IN  I.CCAM.  Cap.  L 

cale  cum  Joanncm.  Nota  Elisabeth  non  tnm  u 
Zacharia,  utpotc  surdoctmuto,  quam  aSpiiitu 
sancto  (quo,  salutanle  eam  Virginc  ,  repleta 
mysterium  Incarnationis  Verbiin  Virgine,  alia- 
que  maxima  cognoverat)  ,  cognovisse  quoque 
filii  sui  nomen  ,  illi  a  Deo  pcr  angelum  vers.  13. 
inditum,  ac  Zachariae  revelaium  ,  ceteraque 
onmia  quoe  Zacliari.x  in  tcmplo  thurificanti 
contigerant.  lia  S.  Ambrosius,  ()rigenes,Beda, 
Euthym.  el  Theophyl.  Nam ,  ut  ait  S.  Ambros. 
Nequc  ignorare  poterut  Domini  prwnuntium,  qucv 
prophetaverat  Christum,  vocando  B.  Virginem 
niatrem  Domini  ,  id  cst  Dei. 

61.  Et  dixerunt  ad  illam  :  Quia  (  t6  quia  res- 
pondet  Hebr.  13  ki ,  et  per  plconasmum  redun- 
dat)  nemo  est  in  cognatione  tua,  qui  vocetur 
iioc  NOMiNE.  ]  Solcbani  cnim  Judaci,  uti  etiam- 
num  Christiani,  infantibus  nomina  palrum, 
vel  cognatorum  illustrium  imponere,  lum  ut 
eoruni  heroica  facla  imitarenlur,  tum  ul  illo- 
rum  memoria  et  gloria  in  filiis  et  posteris  ma- 
neret  superstcs.  Hic  est  mos  lerroc ,  sed  Joannes 
erat  civis  coeli ,  non  tcrrae ,  unde  coeleste  e  ccelo 
nomen  accepit.  Adverle  hoc  nomen  non  esse  ge- 
neris ,  sed  valis  ,  ait  S.  Ambrosius  et  Beda. 

62.  Innuebant  autem  patri  ejus,  quem  (Syrus, 
quomodo)  vellet  vocari  eum  ?  ]  Arabicus,  quem 
vis  vocari  eum?  ne  forte  mater  errasset  in  no- 
mine  infantis  assignando,  consulunt  patrem, 
ad  quem,  uti  infans,  sic  et  infanlis  nomen  spcc- 
tabat.  Innuebant  :  quia  incredulitas  affatum  ei 
eripuit  et  auditum,  nutu  interrogatur,  ait  S.  Am^ 
brosius. 

63.  Et  postulans  pugillarem   scripsit,  di- 

CENS,    JOANNES     EST    NOMEN    EJUS.]    PugHlavem, 

grcxc.  ittvaxiotov,  id  est  tabellam,  in  qua  stylo  scri- 
bitur,  quales  apud  nos  sunt  ex  pergameno  aul 
tegulis  ( ohin  vero  erant  ex  cera )  quas  merca- 
tores  circumferunt  memoriae  causa ,  ut  scri- 
bant  ea  quorum  recordari  velint. 

DiCENS.]  Non  ore,  sed  manu  etlitteris,  ait 
S.  Ambrosius. 

JoANNEs  EST  NOMEN  Ejus.]  Notat  S.  Ambrosius 
dici  est ,  Non  erit ,  q.  d.  Hoc  nomen  nos  ei  non 
imponimus,  quia  jam  a  Deo  accepit,v.  13.  habet 
suum  nomen  quodagnovimus,  nonquod  elegimus. 
Sic  et  Beda.  De  nomine  Joannis  dixi  vers.  13. 
Quibus  adde,  priscis  indita  fuisse  nomina  ab 
eventu  vel  pracsenli ,  vel  futuro.  Sic  Isaac  no- 
men  accepit  a  risu  inatris  ;  Jacob  a  supplanta- 
tione  fratris  sui ;  Esau,  quia  natus  est  pilosus ; 
Cain,  quia  ipse  fuit  possessio  matris  Evae  ;  Noe, 
quia  ipse  consolator  mundi ,  diluvio  mergendi, 
futurus  erat;  Phares ,  quia  divisit  maceriam; 
Moses ,  quia  ex  aquis  fuit  exlractus  ;  Gersam, 
quia  peregrinus ;  Joseph,  quia malri  additus,  etc. 
Sic  et  Joannes  dictus  a  gratia  et  misericordia , 
quam  accepit  in  sul ,  non  conceptione  ,  sed  vi- 
sitalione  B.  Virginis. 

Et  mirati  sunt  universi.]  Tum  concordiam 
patris  cum  matre,  tum  nomen  Joannis  in  illa 
familia  insolitum  el  inauditum  :  nesciebant 
enim  illud  ccelilus  fuisse  revelatum  Zachariae 
vers.  13. 

64.  Apertum  est  autem  illicoos  ejus,  et  lin- 
guaejus,  et  loquebaturbenedicens  (laudans) 
Deum.]  Apertum  est  os ,  id  est,  coepit  loqui.  Est 
calachresis.  Mutis  enim  videtur  os  esse  clau- 
sum  ne  loqui  possint.  Causam  dal  S.  Ambros. 
Merito,  ait ,  continuo  resoluta  est  lingua  ejus, 
quia  quam  vinxerat  incredulitas ,   fides   sotvit. 


COVI.MrNTARlA 

Videns  Joanncm  sibi  rcipsa  nalum ,  crcdidil 
promissis  deeo  ah  angelo  sil)i  faclis,  dequiiius 
unlea  dubitaverat.  Joannes  ergo  sicut  in  venlre 
matrem  replcvit  Spiritu  sancto,  sic  et  jam  natus 
eumdem  pairi  aspiravit.  Lnde  S.  Gregorius 
Nazianz.  Edilus ,  int,  Joannes  Zacliarice  svlvii 
silentium  :  absurdum  enim  erat  voce  Verbi  fjio- 
gressa,  patrem  manere  elinguem, 

Porro  fiebanl  luvc  omnia  dispensative  ,  ait 
Theophyl.,  ul  Joannes  dij^nus  fule  testis  Christi 
haberetur.  F,t  IJeda  :  Fulurus  propheta  ,  ait ,  pr(c- 
missis  commendatur  auspiciis.  Cum  ore  el  lingua 
pariter  aures  Zacliarise  fuisse  solutas ,  iit  ex 
surdo  fieret  au(ii<Mis,  non  est  dubium  :  Muni- 
festum  est ,  ait  Eulhymius,  (juod  el  auditus pari- 
tcr  solutus  cst :  sicut  (niim  pariter  ablalus  fucrat , 
ita  quo^jue  parilcr  solutus  est. 

Symholice  S.  Aml)rosius  in  Luca;  cap.  3.  v.  /j. 
Quia ,  ait,  Joanncs  vox  crat  (juxta  illud  :  Ego 
vox  clamaniis  in  dcscrto ,  Joan.  1.  23.)  idcirco  in 
cjus  nativitale  patcr  mulus  vocem  recuperavic. 

C5.  Et  FACTi's  KST  Ti.Mon  (  Syrus,  pavor)  supkr 

OM>F,S  VICINOS  KORLIM  :  FT  SIJPER  OMMA  MONTAN.l 

(Syrus,  in  universo  monte)  3vnA.M  divui.c;aban- 
Tuii  OMNiA  VKRBA  ii.Ec.]  T/mo?',  id  ost,  religio , 
rcverentia  erga  Deum,  lam  potenter  totmira- 
bilia  circa  Joannem  in  matre  et  palre  operaii- 
lem.  Patet  ex  sequent.  Ll)i  enim  Deus  suam 
polentiam  osleiidit,  ihi  oritur  liominum  erga 
cum  ejusque  majcstatem  sacer  timor  et  reve- 
renlia.  Sic  passim  liic  timor  accipitur  pro  reli- 
inone,  et  reverentia  erga  Deum  vel  homiucs 
sanctos ,  utpatetc.  7.  IG.  Marci  ^.  UQ. 

66.  Et  POSUEnVNT  OMNES  QIJI  AUniERANT  IN 
CORDE  SUO,  DICE.NTES  :  OuiS  1>UTAS  PUER  ISTE 
ERIT  ?    EtENIM    MA.NUS    DOMI.M    EP.AT    CtM    ILI.O.  1 

Posuerunt  in  corde ,  id  est,  cordi  sive  inenli 
jmpresserunt,  prcssius  de  his  miris  ct  mira- 
culis  cogitaruni,  sludiose  ea  considcrarunl, 
l)cr|)cndenles  quid  ea  sihi  vcilent ,  quidve  fu- 
turuin  circa  Joannem  porlenderent. 

Quis  putas  puer  iste  erit?]  Arabicus,  quid 
putas  futurum  esse  de  hoc  puero?  Fccit  hoc  Deus 
iitper  lucc  signa  excilaret  omnium  animos  ad 
considerationem  et  venerationcm  Joannis,  ut- 
pote  futuri  pnecursoris  et  indicis  Chrisli,  ut 
Joanni  auctoritatcm  conciliarct ;  ilatiuc  tesli- 
inonium  cjus  de  Christo  omni  exceptione  forct 
majus,«<  itcr  pr(Vcursori  veritatis  proicurrenlia 
signa  pr(Cheant ,  ait  Beda.  Christus  revelavil 
S.  Brigid;c  lib.  1.  Revel.  cap.  108.  trcs  Sunclos 
proe  ceteris  sibi  placuisse,  scihcel  B.  Virgincm, 
Mariam  Magdalenam  et  Joanncm  Bapiisioni , 
adeoque  in  ejus  nativitate  consternalos  d;c- 
mones  planxisse,  cum  angeli  ei  pii  JsraeUiic 
cxultarent. 

Etenim  manus  Domini  erat  cum  ileo.]  Manus, 
id  est,  potcntia  ,  providentia  ,  cura  ,  gratia  ct 
favor  (  horum  enim  omnium  symbolum  est 
inanus)  mirabilis  D(;i  ostendchat  se  in  pucro 
hoc,  scilicet  Joannc,  ut  cum  singulariter  ad 
magna  produxissc,  elcgisse  et  destinasse , 
ideoque  singulartm  ejus  curam  gerere,  et  cum 
illo  essc,  illique  pcromnia  assislerc  vidcrctur; 
idque  Primo,  osicndchat,  annuntiando  cjus 
nativitatem  patri  Zachari;e  pcr  angcluin.  Sc- 
cundo,  Zacharicc  nniti  linguam,  ct  surdi  aur<'s 
in  nativiiate  Joannis  solvtndo  in  laudcs  Dei. 
Tenio,  cum  illuminando,  ct  impcllcndo  ad 
prophclaudum  dc  puero.  Quarto,  dauilo  pio- 


IN  LLCAM.  Cap.  I.  G50 

lcni  hunc  Elisahcth.x  sterili  cl  scni  per  mira- 
cuium.  Quinio  ,  dando  puero  nomen  novuin 
et  insolitum  ;  scilicet  Joannes  ,  id  est,  Deus  mi- 
seriiis  est ,  vel  Deus  gratum  habet.  Qudt  omnia 
partiin  miracula,  velut  pia-ludiu  portendehant 
Joanncni  forc  magnum  virum  et  Prophclam, 
Dcumque  pcr  illum  eximiaoperaturum  ;  atque 
omncs  illa  vidcntes  ^el  audientes  ingenti  li- 
inore,  gaudio,  et  spe  perfundehant. 

AdditS.  Amhrosius,  Origenes,  etEulhymius, 
ipsuminet  Joannem  sensisse  in  se  lianc  Dei 
manum,  cum  in  dies  seniiret  se  per  Dei  ope- 
raiionem  in  usu  rationis,  in  sanctis  inspiratio- 
nihiis  et  desideriis,  in  Christi  amore  et  cultu, 
in  gratia  et  meritis  cum  aetate  supra  naturam 
crescere  ct  proficere. 

67.   Et  Zaciiarias  pater  ejus  repletus  est 

SpIRITU    SANCTO,     ET     PROPHETAVIT    DICENS.  ]  Za- 

charias  jam  hahchat  Spirilum  sanclum  :  erat 
cnim  jusius,  ul  audivimus  v.  G.  liic  lamcn  per 
oitum  Joannis,  tantam  Spiritus  sancti  gratice 
tum  gratum  facientis  et  sanctificantis,  tiim 
gratisdataj,  scilicctprophetiae,  copiam  acccpit, 
tanloque  Christijam  in  Virgineincarnali  amorc, 
gaudio  et  juhilo  perfusus  est,  ut  exultans  iu 
canticumhocprophelicum  prorumperetj  fidci, 
leverentife  el  devotionis  plenissimum  :  quod 
l)roinde  Ecclesia  quoiidie  in  OfTicio  divino  ad 
Laudes  solemniler  decantat. 

C8.  Benedictus  (sit,  idest,  benedicalur,  lau- 
detur,  celehretur)  Dominus  Deus  Israel,  quia 

VISITAVrr    ET    FECIT   HEDEMPTIONEM  PLERIS   SU.E.] 

Syrus ,  visilavit  populum  saum ,  elfecit  ei  redanp- 
tionem ,  id  est,  visitando  eiim  redemit.  Esl 
hciuliadys.  Zacharias  hoc  caniico  duo  facit  : 
I'rimo,  laudatDcum  oh  incarnatiim  in  Virgine 
Mcssiam,  cujus  opus  redcmptionis  niundi,et 
vim  grati.e  decaiitat.  Secundo ,  a  v.  7G.  usque 
ad  nnem  laudat  Deum  compellaudo  Joannem 
hlium  suum,  cjusquequasi  praecursoris  Chrisii 
oflicium  ct  munus  praeciiiit. 

Deus  Israel.]  Gricc.  too  l^pur,),  idest,  Israelis; 
licct  enim  Deus  sit  omnium  hominum  ,  tameii 
iicculiariter  estDeus,  idcst,  curator,  provisor, 
salvalor  Israelis,  id  cst,  populi  lidclis,  qualcs 
oiim  eraut  Judici  sive  Israelitae,  nunc  suiit 
Clirisliani. 

Fecit  redemptionem  pleris  su.e.  ]  q.  d.  Deiis 
per  Christiim  jam  incarnatum  fccit  inchoalive, 
id  cst,  facere  incepit  redcmplionem  et  lihcra- 
lionem  toiius  mundi  a  jugo  ct  scrvituie  dccmo- 
nis,  peccati ,  morlis  ct  gchcnn;e,  suh  qua  al) 
Adamo  pcr  qualuor  annorum  niillia  hucusqu*; 
dctcnlus  et  oppressus  fuit;  scd  pr;escrlim  Is- 
raclis,  id  est,  populi  Judaici ,  cui  primo  ci 
proprie  promissus  erat  Mcssias  ,  sive  Christus. 
Zachariasergopcr  spirilum  prophcticum  agno- 
vit  Messiae  incarnationem  in  utero  Virginis  ,  ac 
proinde  redemptioncm  mundijam  esse  inchoa- 
tani,  utpote  conccpio  Redemptore,  qui  com- 
plclivc  posl  paucos  annos  pcr  mortem  suam 
in  cruce  redcmpturus  tral  mimdum.  Lndc 
Eulhymius  :  Bcatus  Zacharias ,  inquil ,  (fuod 
proxlmc  facicndum  (addc,  quod  jam  inchoatum) 
rognovcraC ,  propkelico  more  quasi  jam  factum 
narrat. 

G9.  Et  erexit  cornu  s\lutis  nodis  in  domo 
David  pueri  sui.]  Nota.  Cornu  per  catachresiu 
in  Scriplura  signilicat  rohur ,  polcntiam,  vic- 
loriam,  gloriani ,   el   conscquenter  irgnum ; 


CGO 


COMMKNTARIA  IN  LUCAM.  Cap.  f. 


omnis  eniui  glocia  et  robur  aninialiuni  cornu- 

torum ,  ail   ex   Chrysosiomo  Theophylactus  , 

consistit  in  cornibus.  Hinc  S.  CorneUus  Pontifex 

ei  Martyr  pingitur  cuni  cornu,  et  ab  eo  nomen 

accepii ,  quia  cornca  fortitudine  restitit  Decio 

Imper.    acerrimo   persecutori,   totamquc  Ec- 

clesiam  Rom.  ad  resistendum  induxit ,  itaque 

de  eo  per  martyrium  gioriose  triumphavit : 

quarecorneumejusrobur  mire  dilaudat  S.  Cy- 

prianus  epist.  1.  ad  Cornelium.  Vide  dicta  Ha- 

bac.  3.  vers.  U.  ad  illa  :  Comua  in  manlbus  ejus , 

ubi  egi  de  cornibus  Christi ,   quibus  subegit 

mortem  et  gehennam.   Et  Daniel.  8.  v.  6.  ad 

illa :  Hircus  habebut  cornu  insigne.  Et  Deuter.  33. 

V.  17.  ad  illa  :  Cornuarhinocerotiscornuaillius, 

in  ipsis  ventilabit  gcntes  usque  ad  terminos  tc7-r(c. 

Sensus  ergo  est,  q.   d.  Deus  cornu  salutis, 

id  est ,  salutiferam  polentiam  et  gVoriam  regni 

Israelitici,  qu»  olim  subigendo  hostes  Cbana- 

naeos  ,  Philisthseos  ,   Moabitas  ,   etc.  lempore 

Josue ,  Davidis  et  Salomonis    floruerat,  jam 

vero  conciderat,  rursum  per  Chrislum  Davidis 

fiiium  erexit;  cornu,  inquam,  non  temporale, 

sed   spirituale  ,  uti   dixi  vers.  32.  Alludit  ad 

Ezech.  59.  51.  In  illa  die  puUulabit  cornu  domus 

Jsrael.  Ita  Tlieophyl.,  Beda,  Euthym.,  Jansen., 

Maldon.  et  alii.  llinc  patet  cornu  salutis  esse 

ipsum  Jesum  Christum  salvatorem,  ejusque  po- 

lentiam ,  victoriam  et  regnum :  hic  enim  salutem 

robustam  devictis  daemonibus  ceterisque  hosti- 

bus   attulit  Israeli,  totique  mundo  :  Christus 

enim  e  domo,  id  est,  e  familia  et  stirpe  David 

prognatus  est :  juxla  illud  Anna^ ,  Dominus  dabit 

imperium  regi  suo,  et  sublimabit  cornu  Christi 

sui,  1.  Reg.  2.  10.  Et  illud  Davidis  :  llluc  proda- 

camcornu  David,  Psalm.  131.  17.  Unde  Tropo- 

iogice  Beda  :  Cornu ,  inquit ,  excedit  carnem  , 

et  i-egno  Christi  mundus  et  carnis  gaudia  su- 

perantur,  in  cujus  figuram  David  et  Salomon  , 

cornu  olei  reges  sunt  consecrati.  Et  Origenes 

illud  Isaiae  5.  vers.  1.  Vinea  facta  est  in  corna , 

id  est ,  inquit,  Ecclesia  plantala  in  Christo. 

70.  SlCUT  Locurus  est  Pli r  os  sanctorum  ,  QUI 
A  s.ECULO  suNT  ( id  est ,  qui  olim  priscis  tempo- 
ribus  fuerunt.  Est  enallage  temporis )  prophe- 
TARUM  Ejus.  ]  Omnes  enim  sancti  Propheta^ 
vaticinati  sunt  deChristo,  ejusque  robore,  vic- 
toria  et  regno.  Ita  Beda.  Exempla  sunt  Jerem.  19. 
V.  20.  Clamabunt  adDominumafacietribulantis, 
ct  mittet  eis  salvatorcm  et  propugnatorem  ,  qui 
liberet  eos.  Isaioe  30.  10.  Ecce  ego  salvabo  te  de 
lcrra  longinqaa ,  et  semen  tuum  de  terra  capti- 
vitatis  eorum.  Ezech.  13.  21.  Et  liberabo  populum 
meum  de  manu  vestra,  neque  erunt  ullra  in  ma~ 
mbus  vestris  ad  prcedandum. 

71.  Salutem  (  Syrus  ,  quod  liberabit  nos  )  ex 

IMMICIS   NOSTRIS  ,  ET  DE    MAINU   OMMUM    QUI  ODE- 

liU.M  Nos.]  Id  est,  omnium  daemonum  et  homi- 
num  impiorum  ,  ait  Glossa ,  puia  Satanee  et 
ministrorum  ejus.  Salatem  refert  ad  locutus  csi, 
v.70.  q.  d.  Sicut  Deus  locutus  estper  Prophetas, 
et  promisit  salutem,  id  est  liberationem ,  et 
salvationem  Israelis  ,  totiusque  mundi  h  cap- 
tivitate  diaboli,  peccali,  moriis  et  gehennae  : 
ita  eamdem  nunc  prajstitit,  dando  cornu  sa- 
lutis,  id  est,  robustum  Salvatorem,  scilicet  Je- 
sum  Chrislum.  Nota ,  Zachariam  hic  interpre- 
tari  prophetias  veteres  de  regno  et  salute  Chrlsti, 
non  temporali,  ut  crasse  inteliigunt  Judaei , 
sed  spiritali,  ut  patet  v,  73.  et  seq.  ubi  ait:  Vt 
serviamus  illi  in  sanctitate  el  justitiacoram  ipso, 


omnibus  diebus  nostris.  Et  v.  77.  ^d  dandam 
scientiam  salutis  plebi  ejus  ,  in  remissionem  pec- 
catoram  corum. 

11.  Ad  faciendam  misericordiam  cum  PATRinUS 
NOSTRis.]  Qua  uti  patribus  Christum  promisit, 
ita  jam  promissis  stetit,  Christumque  ppsteris 
eorum  exhibuit,  per  quem  ipsos  etiam  patres 
e  limbo  liberubit  etbeabit,  ac  in  coelum  secum 
deducet.  Unde  Theopliylact.  Christi  gratia ,  in- 
quit,  etiam  ad  illos  qui  mortui  erant  extendi- 
tur  :  omnes  enim  per  eum  resurgent  :  implevit 
etiam  patrum  spem  et  desiderium  ,  nam,  utait 
idem  Tlieophyl.  cum  patres  vident  fUios  suostali- 
bus  fruibonis ,  gaudent  et  participes  sunt  loititice, 
perinde  ac  si  in  se  collata  essent. 

Et  memoiuhi  (graec.  /j^jn^^Sriivctt^Mesimeminisse, 
recordari  ,  esse  memorem  )  testamenti  sui 
sANCTi.]  Est  graecismus,  q.  d.  Ut  memorarelur, 
seque  memorcm  ostenderet  testamenti ,  id  est, 
pacti  cum  patribus  de  Messia  nascituro  initi. 
Pactum  hoc  cum  Abraham ,  Isaac  et  Jacob  a 
Deo  sancitum  extat  Genes.  12.  3.  etcap.  20.  Zi. 
et  cap.  28.  l^.  Estque  lioc  :  Benedicentur  in  se- 
viine  tuo  omnes  tribus  terrce.  Benedictionem 
hanc  explicat  Jereni.  cap.  31.  v.  31.  dicens  : 
Et  feriam  domui  Israel  et  domui  Juda  fcedus  no- 
vam,  etc.  Dabo  legem  meam  in  visceribus  eorum, 
et  in  corde  eorum  scribam  eam,  et  ero  eis  in 
Deum,  et  ipsi  erunt  mihi  in  populum,  elc.  quia 
propitiabor  iniquitati  eorum,  et  peccati  eorum 
non  memorabor  amplius. 

73.  JusjURANDUM  QUOD  JURAVIT  ( Arabicus  ,  pro- 
misit)  AD  Abraham  patrem  nostrum,  daturum 
SE  NOBis.]  Jusjurandum  hoc  Primo ,  referri  po- 
test  ad  To  memorari,  q.  d.  Ut  memoraretur 
jusjurandum,  ejusque  se  memorem  indicaret. 
Graecum  enim  ij.-jr,z'^riva.i  construitur  cum  accusa- 
li vo  seque  ac  genitivo ,  sicut  Latinum  memorari. 
ItaEuthymius. 

Secundo ,  jusjurandum  referri  potest  ad  to 
misericordiam ,  q.  d.  Misericordia  haec  est  jura- 
mento  a  Deo  promissa,  ideoque  ipse  est  jus- 
jurandum  illud  magnum  a  Deo  editum,  et  patri- 
bus  juratum. 

Tertio  ,  aptius  referri  potest  ad  «  pacti,  q.  d. 
Deus  misit  Christum ,  ut  memor  esset  sui pacti , 
quo  illum  patribus  promisit,  quod  pactum  est 
jusjurandum  illud  ingens,  quodjuravit  ad  Abra- 
ham ,  etc,  Sic  enim  loquuntur  Graeci ,  ut  dicant 
5ix5v  ov  pro  oiMi  h :  ita  Mnldon.  et  Franc.  Luc.  Unde 
Origenes  \k^\i,  juramenti ,  in  genitivo  :  et  cla- 
rius  Syrus  ,  ut  memor  esset  testamenti  sui  sancLi, 
et  jusjurandi. 

Quarto,  planissimc  ct  facillime 7«5/«7-flnrf«m 
referas  ad  t6  ad  faciendam  v.  72.  ul  hic  signifi- 
centur  tres  causae,  ob  quas  Deus  hoc  cornu 
salutis  erexerit,  id  est,  Christum  incarnarit; 
scilicet,  Primo  ,  ad  faciendam  misericordiam  : 
Secundo  ,  ut  memoraretur  et  recordaretur  sui 
pacti  :  Teriio,  ut  faceret  et  implerei  suum 
jusjurandum,  quo  juravit  Abrahae  se  semen 
ejus  ( spiriluale  potius  quam  carnale)  multi- 
plicaturum  sicut  stellas  coeli ,  ac  in  semine 
ojus  (  Christo  )  benedicturum  omnes  gentes. 
Genes.  22.  16.  Permemetipsumjuravi ,  a\t,  dicit 
Doviinus ,  quia  fecisti  hancrem,  et  non pepercisti 
fUio  tuo  unigenito  propter  me  ;  benedicam  tibi ,  et 
muUiplicabo  semen  tuum,  etc.  Et  benedicentur 
in  semine  tuo  onmes  gentes  terrce,  quia  obedisti 
voci  mecB. 


^ 


COMMENTAniA  IN 

ElApostolus  Ilebr.  6.  17.  Abundanlius  cninivo- 
lens  Deus  ostendcrc  pollicilulionis  lucredihus  im- 
inoOilitatcni  consitii  sui,  intcrposuit  jusjurandum : 
ut  per  duas  rcs  immobilcs ,  quibus  impossibilc  cst 
mentiri  Deum  ,  fortissimum  solatiuni  habcamus  , 
(juiconfugimus  ad  profwsitam  spem.  Ita  Theopliy- 
lacl.  Hehraei  enim  sa'pe  subticent  verha,  eaque 
t'x  pra.'ceclentii)us  vel  scquentihus  intelligenda 
relinquunl.  Sic  hic  d\i ,  jusjurandum ,  scilicet  ut 
laceret  et  inipieret  :  sunt  enim  ha^c  verba  Za- 
chariyc  exultantis,  ct  gaudio  quasi  ahsorpii , 
qualis  non  veri)a ,  sed  res  spectat  etcructat  : 
unde  in  verbis  soloecismos  aliosque  defectus 
siepc  committit. 

DATunuM  SE  Nonrs.  ]  Ut  daretnobis,  liberatis 
nl)  hostil)us ,  servire  illi  sine  timore  ,  ut  sequi- 
lur :  ita  cnim  hsec  jungenda  esse  patet  ex  Graeco 
et  Arabico ,  qui  sic  vertit  :  Jusjurandum  quod 
promisit  ad  Abraham  patrem  nostrum,  se  daturum 
nobis  salutcm  sinc  timorede  manibus  inimicorum, 
ut  seniamus  illi,  clc.  Explicat  enim  jusjurandum 
Dei,  idest,  benedictionem,quam  Dcus  Al)raliae 
promisit ,  etjuramento  confirmavil,  docetque 
cam  sitam  essc  in  salutc,  quam  atiulit  Christus, 
ut  per  ejus  gratiam  liberali  ab  inimicis  nosiris, 
sciiicet  a  peccato  ,  dsemone  et  iuferno,  quibus 
prius  quasimancipiaservieramus,  nunc  Dco  in 
sanctitalc  serviamus.  Undc  sequitur  : 

lU-  UT  SINE  TIMORE  DE  MAvNU  inimicorum  nos- 
TnoRtM  (  dicmonum  ct  hominum  improborum, 
item  pcccatorum  ,  mortis  ct  iufcrni)  libkhati 
SKRviAiAus  iLLi.  ]  Latria ,  qui  esi  cultus  soli  Deo 
debitus  ;  graecc  cnim  est  /aTpeJttv. 

75.  In  sanctitate  et  justitia  coham  ipso  om- 
NIBUS  DiKBus  KOSTRis.  ]  Hoc  cst  jusjurauduui , 
sive^hapc  est  hcnedictio  Dei  Abralue  jurata  ; 
scilicet  salus  et  gralia  Christi,  ejusquc  Evan- 
gelii,  cujus  excellcutiam  et  perfectioncm  pivc 
Moso  et  lege  vcteri ,  pulchre  hisce  epithetis 
describit.  Prima  enim  ejus  pars,  est  libertas  ; 
quod  scilicct  libcret  nos  i»  servilutc  peccati  et 
diaboli.  Secunda ,  est  servitus,  id  est,  cultus 
veri  summique  Dei.  Tertia  est,  amor,  non  limor 
servilis  :  Judc-ci  enim  serviebant  Deo  timore 
pcDnarum,  Christiani  vero  serviunt  amore  lib<;- 
rali,  quasi  filii.  Undc  Apostolus  Rom.  8.  15.  Aon 
cnim  ,  inquit ,  acccpistis  spiritum  servilutis  ite- 
rum  in  timore,  sed  accepistis  spiritum  adoptionis 
fdiorum,  in  quo  clamamus  ,  Abba  patcr.  Quarta, 
est  inlerna  veraque  sanclitas  et  justilia  ,  non 
externa  sita  in  lotionibus,  sacrificiis,  ccterisquc 
caTcmoniis,  qualcm  habebant  Judici.  Quinta, 
roram  Dco ,  ut  cogitanlcs  nos  in  Dei,  qui  corda 
singulorum  iuluetur,  oculis  versari,  studeamus 
ei  purum  sanctumque  cor  exhiberc,  omniaque 
opcra  cx  puro  sanctoque  corde  peragcre,scientes 
nos  inspectorem  haberc  Dcum,  qui  fundum 
cordis  pervidet,  etexillo  opera  nostra  cst  diju- 
dicaturus.  Scxta,  uthcec  faciamus  non  uno  die, 
inensc  ,  vcl  anno,  sed  omnibus  diebus  nostris, 
scilicel  pcrscvcrando  in  his  usque  ad  inortem  , 
et  successivc  usquc  ad  fincm  mundi.  lia  Thco- 
phyl.,  Beda  ,  et  alii. 

IN  sanctitate  et  justitia.  -]  Sanciifas  Dcuin 
respicit,  consislitque  in  sanclo  Dci  culiu  :  jus- 
titia  proximum  spcctat,  el  consequentcr  seip- 
sum.  Sanclitas  ergo  tribuit  jus  suum  Deo,  jus- 
titia  hominibus  ,  ut  scilicet  quisque  Iribuat 
cnique  id  quod  «'i  debct,  vel  cx  justiiia,  vel  ex 
charitate,  ac  cousequcntcr  sibi  ij^si  tribualtcm- 


LUCAM.  Cap.  I.  6^)1 

peiantiam  ,  modcstiam,  humilitatem,  quibu> 
seipsum  recte  ad  normam  legis  et  virtutis  com- 
ponat ;  hoc  enim  sii)i  ipsi  praestare  debet.  Sanc- 
titate  ergo  aXjustilia  signiiicatur  omne  ofDcium 
viriutis,  decalogo  prc-cscriptum  :  sanciitas  enim 
prajcepta  primae  tabuke  respicit ,  qutC  Deum 
spectant ;  justitia  secuudae,  quae  proximum  et 

scipsum  concernunt. 

Haec  ergo  sunt  olficia  ct  munia  vitae  Evange- 
licae  ,  ad  (pue  Christus  nos  vocat.  Hicc  igitur  est 
vocaiio  li(l(!lium  :  huc  omnes  vocamur  ;  scilicct 
ut  ubnegantcs  impietutem  et  scecularia  desideria  , 
sobrie,Juste  ct  pie  vivamus  in  Itoc  sceculo  expec- 
tuntes  beatam  spem  ,  et  adventum  glorict  magni 
Dei ,  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Christi ,  Tit.  2.  12. 
ut  scilicet  sanctitaiem  Dei  ct  Christi  imitemur, 
eamque  moribus  repraesentemus ,  ut  ejus  vita  , 
virtus  et  sanctitas  in  nostris  actibus  quasi  iu 
viva  sui  imagine  resplendeat ,  ac  Christus  ipse 
in  nobis  vivere,  agere  et  loqui  videatur,  qui  dedit 
semctipsum  pro  nobis  ,  ut  nos  redimerct  ab  omni 
iniquitate  ,ct  mundaret  sibi  populum  acceptabilem, 
seclatorcm  bonorum  operum,  Tit.  2.  l!\.  juxta  ilhul 
Pauli,  Fivo  ego  jam  non  cgo,  vivit  vero  in  mc 
67i?-o7«s,  Galat.  3.  Etillud  Petriepist.  1.  c.  1.  v.  15. 
Secundum  eum  qui  vocavit  vos  ,  sanctum ,  et  ipsi 
in  omni  conversatione  sancti  sitis.  Vide  ibi  dicta, 
et  Nyssenum  tractat.  Quid  sibi  velit  nonien  et  pro- 
fcssio  Christiani ,  ubi  iuter  alia  sic  ait:  Cliristia- 
nismus  est  imitatio  divince  natune  :  Christianismi 
professio  cst ,  ut  homo  reducatur  ad  pristinam  et 
antiquam  fclicitalem  :  Christianismus  est  partici- 
patio  Christi.  Cum  ergo  Christus  sit  justitia ,  pu- 
ritas  et  veritas  ,  Christianus  esse  nequit ,  qui  itlo- 
rum  communionem  et  societatem  in  se  non  ostendit. 
Unde  colligit ,  Christiani  actiones  similes  esse 
debere  aclionibus  Cbristi  et  Dei,  idest,  coclestcs, 
angelicas,divinas,  qualesin  Evangelio  legimus. 
Quisque  ergo  Christi  vitam  et  mores  inspiciat, 
iniisquequasi  in  speculo  suos  mores  intueatur, 
ct  videbis  an  verus  sitChristianus  ,  an  fictus  et 
pictus  dumtaxat. 

7(5.  Et  tu  ,  puER  (graec.  TraiSiov ,  id  cst,  ut  Syr., 
pucrute)  ,Vnomt:T\  Altissimi  vocaberis.  ]  q.'  d. 
Tu,  o  Joanncs,  licet  jampucrulus  sis,  octodum- 
taxat  dierum,  taincn  post  29.  annos  vir  factus  , 
cris  Proplieta  annunlians  ct  indicans  Christum. 
Hsec  est  ailera  canlici  hujuspars,  quaZacharias 
palera  Christo  transit  ad  Joannem  filium  suum 
rccens  natuni,euniqueforeProphctam  ct  Christi 
pnecursorem  valicinatur,  ut  hsec  nunc  audieu- 
tcs  ct  suo  tcmpore  Joanncm  pr;cdicantem  audi- 
turi ,  hujus  oraculi  memores,  Joannem  ut  pro- 
phctam   ct   Christi   indicem ,  ac  conscqucntcr 
Ci::  istum  ipsum  ab  co  indicalnm,ea  qua  par  cst 
dcvcMioncctrcvercntiasuscipiant.Addunt  S.  Am- 
brosius,  Origenes,  Thcophylactus  et  Titus  ,  hic 
Joaiuiem  infantem  ,  utpote  usu  rationis  a  Deo 
doualum,  in  utero  niatris,  h.TC  pati-is  se  com- 
pcllautis  verba  audicntcin,  intcllexisse.  Poluit, 
inquit  Ambros.,  voccm  patris  audire  qui  Marice 
satutationcm  ante  quam  nasccrctur  audivil.  Scic- 
bat  profccto  alias  cssc  aurcs  ProphcKt,  qucc  spiritu 
Dci ,  non  corporis  (vlatc  rcsrrantur.  Addit  lieda  : 
Msi  forte   putandus   cst  Zacharias ,  propler  eos 
polius  qui  adcrant    instrucndos ,  fiitura  filii  sui 
viitncra  qu(t  dudum  prr  angclum  didicerat ,  mox 
ut  loqui  potuit ,  prcrdicarc  voluisse. 

Pn.Einis  EMM  ante  faciem  Domim   (Christi, 
(piiliccl  sit  lioino,  est  taincu  (iiioqnc  Doniinii<, 


663  COMMF.NTARIA  IN 

id  csl  Dous)  TAnAnE  vus  ejls.  ]  q.  d.  Sicut  re- 
gibus  vcnluris  solciil  viaj  prjEpiirari ,  adciequari 
cl  ornari ,  anfcrcndi  ligna,  saxa,  sordcs ,  alia- 
que  impedimcnfa  vel  dcdccora  ;  ita  tu,  0  Joanncs 
fili  nii,  prjcparabis  Clirisloregi  viani,  aufcrcndo 
quidquid  illi  posset  essc  offcndiculo  in  animis 
JudiTOrun),  exhortando  scilicct  cos  vcrbo  el 
exempio  ad  pcenitentiam,  ac  ut  Jesum  velul 
verum  Messiam  a  Deo  missum  cxcii)iant,  iiliquc 
credant  ct  obcdiant,  itaquc  ab  co  salulcni  etvc- 
niam  pcccatorum  Dcique  gratiam  conscquantur. 
Lnde  explicans  subdit : 

77.  An  DA>DAM  SCIENTIAM  SALLTIS  (  SvrUS  ,  vUcC, 

idestvivilican))i*LEBi  ejus.IiN  nEMissioM;MPECCA- 
TonuM  EoniM.  ]  (].  d.  L't  lu  ,  o  Joanncs,  dcs  Judaeis 
scientiam  saluiis  ;  ut  scilicct  scianl  sc  salutem 
debc~t  ^perare  ei  ttagitare  a  CI)rislo  salvalore  , 
in ,  id  cst ,  acl  ^-embsioncin  peccatorum,  ut  scilicet 
eam  assequantur  i\  Clirislo  pcr  cjus  fidem  et 
liaplismum;  in  liac  cnim  consislil  salus  Chrisli : 
peccata  enim  non  rcmituintur  nisi  pcr  salutem 
et  gratiam  Cliristi.  Lnde Beda  :  Ouasinomen  Jesu, 
aitj  exponcrc,  ac  diligenlius  commcndare  dcsidc- 
rans,  salulis  mcntionem  frequcnlat.  Et  nonnullis 
interjeclis  :  Ne  temporalcvi  carnalevique  promitti 
salutem  putares ,  in  remissionem,  inquit ,  pecca- 
torum  eorum. 

78.  Pf  B    VISCERA    MISERiCOnDIyE   DeI  ^OSTni,     IN 

OiJiBi's(  idest,  quibus  impellcnlibus,  vcl  propter 

qU.TD  )  VISITAVIT    NOS    OF.IENS   EX   ALTO.  ]    CaUSam 

tanionim  operum,  scilicet  Mcssife  incarnaii, 
cjusque  pr.TCursoris  Joannis  jam  nati  aperit, 
iissignatquc  viscera  misericorclia' ,  id  cst,  visce- 
ralcm,  iniimamque  ,  ctex  imo  cordis  sinu  fuvi- 
doquo  manantcm  misericordiam  Dei  nostri,  qiii 
fiummae  miseriae  uostrie  misertus,  nt  illi  succur- 
lerei,  ixii  viscera,  id  est.  Filium  suum  unigeni- 
tuin  .  in  pjus  incarnaiionededit,  etquasi  in  nos 
cfTudil.  Antliropopathiis  crgo  visccra  significant 
intimam  et  sunjmam  Dei  misericordiam,  tum 
quia  in  magna  commiser.itione  solent  visccra 
commoveri,  tum  quia  viscera  Palris  suntFilius, 
quam  e  suis  quasi visceiibus  genilum  Deus Pattr 
iiobis  douavit. 

Oriens  ex  alto.  ]  Quaeritur  quissithic  oriens, 
ei  cur  iia  dictus  ? 

Noia  Primo.  Pro  oriens  groece  est  avuro).r, ,  W. 
est,  o?"f«5,  sicut  dicitur  ortus  solis,  vel  oriiis 
germinis.  Oriens  ergo  hic  cst  nomen  subsian- 
livum  et  propriMm  Chrisli.  Cnde  Chaldaeus  Za- 
chariae  cap.  3.  et  6.  pro  Oriens  ,  vcrtit  Messias, 
id  est  Cliristus. 

Nota  Secuudo ,  ex  S.  Hieronymo  in  Zachar. 
c.  3.  et  6.  Zachariam  hic  alludcre  Frimo,  ad 
illud  Malach.  cap.  Zi.  v.  2.  Orietur  vobis  timen- 
tibus  nomen  meum  soljustitice,  et  sanitas  in  pennis 
ejus,  Et  ad  illud  Sap.  5.  6.  Ergo  eiTavimus  a  viu 
verilatis,  etjustitice  lumennon  luxit  nobis  ,  et  soi 
intelligenticB  non  estortus  nobis.  Etlsaiae  60.  v.  1. 
Surge,  iilaminare ,  Jeruscdem,  quia  venit  iumen 
tuum,  et  gloria  Domini  super  te  crta  cst.  Et  Num. 
24.  ll.Orietur  stellii  ex  Jacob,  et  consurget  virga 
de  Israel;  Chrislus  scilicet,  qui  ut  slella  et  sol 
nos  illuminabit,  infiammabit,  omnique  gratia 
lcetificabit ,  et  viam  nobis  in  ca;lum  quasi  dux 
et  sol  praeibil.  Sccundo  et  proprie  Zacharias  hic 
alludit  ad  Zachar.  c.  3.  v.  8.  Ecce  ego  adducam 
servum  meum  Orientem.  Et  cap.  6.  v.  12.  Ecce 
vir,  Oriens  nomen  ejus.  El  Isaiaec.  4.  v.  2.  In  die 
illa  eritgermen  Domini  in  magnificenlia  et  gloria. 
Ji))i  Septuag.  vcrtunt,  in  die  illa  illucescet  Vtus 


LVCMl  Cap.  I. 

in  consilio  cum  gloria.  Et  Jerem.  2,*).  c.  .").  Susci' 
tabo David  [DiwkVi )  germenjustum.  Nam  Zach. .". 
ct  G.  Scptuag.  \ivo  oriens ,  verlunl  uvu-rojr,,  quod 
cx  iis  huc  transtulit  Lucas  :  ncc  enim  alibi  re- 
pcrilur. 

Nota  Tertio ,  in  Zacharia  c.  3.  et6.  prp  Oricn.<t, 
ct  Grasco  KvxzoXh  ,  hcbr.  est  n*3i'  tscmach,  quod 
proprie  signincatgermen,  uicumS.  Hieronyino 
docent  omnes  Hebraei.  Uinlc  Scptuag.  illud  aliJ)) 
vertunt,  fj.a.qrijj.y.,  id  csl,  germen  :  sed  nomcn 
riDi'  tsemach  pcr  metaphoram  ,  quae  apud  He- 
l)rocos  aliquando  cst  longe  petiia  ,  translertur  ad 
alia  multa.  Hcbraei  enim  dicunt  gcrminarc  jus- 
tiliam,  volunlatcm,  salutcm ,  lucernam,  luccm  , 
pro  produccrc  justitiam  ,  volunlatcm  ,  salutem, 
luccrnam,  lucem;  sicut  Latini  dicunt  pullularc 
non  tantuin  hcrbas,  scd  el  radios  solis  ,  lucem, 
hctitiam  ,  saiuiem,  etc.  Patet  hoc  ex  2.  Rcg.  23.  b. 
Ezcch.  29.  21.  et  alibi  sscpe.  Item  ex  Lexicis  , 
atqueexSeptuag.  quilsaiae^.  v.  2.  pro  erit  ger- 
men  sive  gcrmi7icd)it  ,\erluiit ,  illaccscet,  uli  jam 
dixi ;  atque  in  Zachar.  pro  noJ ,  tsemach,  id  est, 
germen,  vcrtunt ,  a-JXTolh ,  id  esl,  ortus ,  quod 
licet  in  genere  de  quovis  ortu  ,  eliam  herbarum , 
dici  possit,  teste  Suida ,  tamen  proprie  dicilur 
de  ortu  solis ,  lunae  et  stellarum. 

Dico  ergo  Christum  vocari  ni3JC  tsemach ,  id 
?st ,  germen  ,  sedgermensolare,idcst,  coelestc 
(>t  divinum.  Id  patet  Primo ,  quia  hoc  propric 
signiflcat  avaro;.^.  Secundo,  quia  scquitur,  Oriens 
ex  atto ,  scilicet  c  Deo  et  coelo  :  ct,  liluminarc 
liis  qui  in  tenebris  et  in  umbra  morlis  sedcnt :  quas 
omnia  ortum  non  gt-rminis  terreni,  sed  solis 
aut  slellae  aperie  indicant.  Ita  ThcophyI.,Eulhy- 
mius,  Beda  hic,  et  Hieronymus ,  CyriUus,  et 
Theodoretus  in  cap.  3.  ZacharicC,  el  alii  passim. 

Ubi  nota  ,  Christum  vocari  gcnncn,  tum  coc- 
lcste ,  tum  terrestre  :  utrumque  enim  aliquo 
modo  significat  avaTo/V) ,  et  oricns  :  habet  enim 
Chrislus  duas  generationes,  divinam  scilicet, 
ct  iia  germen  est  matris  et  Davidis.  Sic  ergo  ah 
Isaia,  Zacharia  et  aliis  Christus  (\ic\liiv  germen. 
Primo,  quiacx  radice  Jessc,  sive  Davidis,  qu.X" 
videbatur  exaruisse  ,  nullo  jam  rege  aut  ducc 
cx  ea  prodeunte,  itcrum  germinabit  Chrislus, 
ct  pullulabit  ut  germen  ad  rcgnandum,  ac  od 
proferendum  fruclum  omnis  gratiie ,  salutis  ei 
boni :  germen,  inquam,  piimilus  natum  in  coeio, 
deindc  transplantatumin  i.erra:hoc  enim  signi- 
ficaioriens  ex  alto,  siveprodiens  ex  ccelo,  quasi 
gcrminans  soladilluminandumeos,  quiin  terra 
in  umbra  mortis  sedent,  ut  sequiiur.  Secundo  , 
voce  germinis  et  sohs  germinanlis-,  id  est,  nas- 
ccntis  significatur  parvitas  et  humiiitas  Chrisli 
nascentis,  quae  dcinde  crevit  in  tantumcorpus, 
utumbra  ct  luce  sua  totum  orbem  complexa  sit, 
juxta  parabolam  grani  sinapis,  Malth.  13.  Ter- 
tio,significaturChristusquasialterMelchisedec, 
u7:'jLTo>p,m  homo,  scilicet  ut  germen  ex  sola  terra, 
id  est,  virgine  matre  castissime  natus ;  sed  ui 
Deus,  a/j.fi7oip ,  id  est,  carensmatre,  scilicel  ut 
radius,  a  sole,  id  est,  Patre  generatus.  Rursuni 
iit  sol  purissimis  suis  radiis  per  viirum  penelrat 
'  t  prodit,  ita  Christus  uterum  raalris  clausuai 
nascendo  pcnelravit. 

Ubi  Nota ,  Christo  recte  attribui  proprietates , 
lam|solisquam  germinis,  et  utrumque  significat 
vox  av«To;>j,  sive  oriens ,  quai  respondet  Hebr. 
riDi",  tsemach,q.  d.  Germen  solarc  et  oriens, 
aul  sol  germinans  el  oriens ,  sive  gcrnien :  quod 


COMMENTAniA  IN 

piirno,  in  cnolo  cumsnmnia  clarilalc  cl  gloria, 
dcindo  ex  coulo  in  lerra  gorniinans  ,  orluni  est : 
ChrisUis  cnini  rsl  arbor  vitae  ,  ex  ca-lesti  para- 
diso  transplanlata  in  lerram  perincarnationcm; 
jnde  rursum  ascendcnsin  coelum  ctparadisum 
suum  ,  visionc  sua  cl  fruitione  datSanctis  vitam 
immortalcm  cum  summa  gloria,  suisque  foliis 
et  frnctibusomnisvoluj)tatis,  Bcatosinsetcrnum 
continue  inulcct  ct  satiat,  ut  dixi  Apoc.  22.  2. 
Hinc  S.  Hieron.  in  Zachar.  c.  6.  rboriens  ex  Hcbr. 
nijl"  tscmach  intcrpretatur  {;ermcn,  pcr  quod 
Christum  intelligit.  Qui  idcirco,  ait,  oriens ,  id 
csta.vxxo)n,  velKvayu/),  sive  /9/a?yj//«,  nuncuputur, 
id  cst  gcrvien ,  quia  cx  sc  rcpentc  guccrescet,  et  cx 
radice  sua  in  similitudinem  germinis  pullulahit. 
El  dcindo  mysticc  idipsum  explicans  :  Ipse ,  ait, 
qui  Jesus  appellatur,  co  quod  salvaverit  munduni; 
cl  Oriens  dicilur,  quia  in  diebus  ejus  orta  estjus- 
tilia;  et  canitur  in  Psalmo  :  Vcritas  de  terraorta 
est,  eo  quod  dc  utero  virgincdi  in  sceculorum  con- 
summatione  gcneratus  ,  dixcrit :  Ego  sum  verilas. 
Est  postpauca  :  Iste  igitur,  qui  nostris  virtutibus 
coronatus  est ,  orictur  et  appcllabilur  Oriens  :  ad 
qucm  locutus  cst  Patcr  :  Filius  meus  cs  tu  ,  ego 
liodic  genui  te  ;  juxtailludlsaiye  H.  1.  Egrcdiclur 
virga  dc  radiceJessc,  et  flos  dc  radice  ejus  ascendel. 

At  vero  aliiPatrcsrectequoqucTiO)v<?n.s,inter- 
preiantur  solcm  exalto,  scilicctcoelo,  orientcm, 
perquem  intelliguntChrislumqui  csllux  mundi, 
idcoquc  in  tcrra  nalus  cst ,  ut  per  carncm  sit 
quasi  sol  transparens,  et  illuminans  omnem  ho- 
minem  ad  cum  venientem.  Ita  Beda  ,  Theophy- 
lact.,  Euthymius,  Tilus  hic,etS.  Gregor.  lib.  20. 
in  Job  c.  18.  cujus  verba  suntlucc  :  Nam  quia 
ab  oriente  lux  surgit ,  rccte  Oriens  dicitur,  cujas 
jastitice  lumine  nostrce  injustiticc  nox  iUustratur, 
i5(!da  :  Qui  ideo  rccte  Oriens  vocatur,  quia  nobis 
ortum  vci-(i'  lucis  aperiens  ,  fdios  noctis  et  tenc- 
brarum  lucis  cfjicit  fdios ,  Juxta  id  quod  consc- 
qucnter  cxponit ,  iUuminare  ,  ctc.  Sic  ct  S.  Chry- 
sostom.  hon).  in  ilhul  Zachar.  Eccc  vir,  Oricns 
nomcn  cjus,  Eusebius  lib.  7.  de  Dcmonslr.  in 
nona,  S.  Alhanas.  tract.  in  illud,  Omnia  mihi  Ira- 
dita  sunt ,  Origencs  hom.  13.  in  Lcvil.  Quaro 
pcrperam  priorem  tscniuch  signincaiionem  sc- 
cutus  Bcza,  hoc  loco  vertit,  quibus  invisii  nos 
gcrmcn  ex  alto.  Hoc  enim  planc  novum  cst, 
ct  Graccum  avo.ro).r,  proprie  signincalori(i»t,  non 
gcrmen  ;  Syrus  quoque  vertit  danclio ,  quod  dc 
ortu  solis  dicilur ;  el  Arabicus  ,  ortus  csl  ab  allo. 

Utroquccrgo  modo  rbOriens  hic  accipi  dcbot, 
m  alludat  ad  ortum  tum  gcrminis,  tum  solis  : 
(Jhristus  cnim  csi  gcrmen  solarc  ei  coclcsie , 
idcm  vicissim  est  sol  gcrminans  el  nascens  ex 
Virginc  in  (crra  ,  ut  dixi. 

79.  Il,U'MlNAnE  ins  ,  QtJI  IN  TENEBniS  ,  ET  IN 
tlMnnA  MOnTIS  SEDENT  ,  AD  DiniOF.NDOS  PEDES 
NOSTnOS   IN    V!AM   PACIS.  ]    Grsecum  s^nyavat  ,     Vfl, 

si  alio  acccntu  Icgas  ,  fTTtyavai ,  est  modi  tam  im- 
licrativi  quam  innniijvi.  Unde  Primo  ,  eTtifavai , 
illuminarc  ,  id  cst  illucesce  ,  cxorcrc  ,  ut  novus 
qnidam  mtindi  sol,  (n ,  o  Joanncs  fili  mi  (  ut 
nd  eum  loqui  pcrgat  Zacharias  palcr),  ut  pccca- 
tores  in  lencbris  crrorumct  pcccatorum  scdcn- 
les  pcr  lidcm  in  Christum  illumincs,  cosqnc 
luci  verilatis,  justitia;  ct  salutis  rcstituas,  ilaqiic 
cos  ^  tyrannide  dannoiiis  liberes.  Simili  schc- 
inalc  aitDido  /i.  .lineid. 

Exoriarn  aiiquis  no$tri$  ex  ossiLus  tillor, 
Quiface  Dardaiiii>s,  ferroque  scquarc  colonos. 


LCCAM.  Cap.  I.  CCn 

Hannii)alem  inlclligit ,  tpii  Romanos  .r.nea;  pos- 
tcros  niultis  cladibtis  alllixit 

Sccundo  et  potius  :  £Tr(-^y.vz( ,  id  est  illuminarc 
in  infinitivo,  id  cst  ut  illuminct  (Syrus,  ut  lu- 
ceat )  scilicct  Christus  oriens  ex  alto.  Unde  Ara- 
biciis  verlit,  orlus  est  ab  alto  ad  illuminanduni 
(illucescendum )  sedenlibus  in  tenebris  et  umbru 
?nortis.  q.  d.  Visitavit  nos  Christus  quasi  sol 
oriens  ex  alto,  ut  luccm  verae  doctrinse,  gratia-, 
justitiic  et  ketiliaj  affcrret ,  tnm  patribus  vita 
functis  ,  tum  pcccatoribiis  vivcntibus  ,  qui  utri- 
que  sedebaiit  in  lcncbris  ct  umbra  mortis.  Nam 
patrcs  proprie  sedcbanl  in  tenebroso  limbo  in- 
ferni,  quasi  in  umbra  mortis.  Mysticc  autem 
peccatorcs  scdcbant  in  lcncbris  ,  id  csi  in  lcnc- 
brosis  crroribus,  ignoranliis,  viliis  ct  pcccatis. 
Porro  S.  Chrysost.  Thcophyl.  Eulhym.  et  Titus 
pcr  tenebras  intcliigunt  errorcs,  per  mnbrani 
7/ior/("5  peccata;  melius  utraquc  per  utrumquc 
accipias  ;  tcncbrac  ergo  sunt  communes  errorcs 
et  crimina,  umbia  mortis  vero  sunl  gravissimi 
errores  ct  scclcra. 

Etinumbra  MonTissEDENT.]  Alludit  adlsaiacO.l. 
Popalus  qui  ambulabat  in  tencbris  ,  vidit  lucnn 
magnam  :  habilanlibus  in  rcgione  umbra;  mortis 
lux  orta  est  eis. 

Nota  Primo.  Propric  unibra  mortis  sunt  tenc- 
hrse  ct  locus  horridus,  sivc  horror  mortis  cl 
inferni  :  haec  enim  morlem  et  infcrnum  comi- 
tantur,  sicut  umbra  suum  corpus.  Undc  hic  di- 
cilur  Baptislce  Christi  prajcursori  :  lUuminare 
his  qui  in  lcnebris  et  in  unibra  mortis  sedent  ; 
ut  scilicct  illumines  peccatores  sedentes  in  tc- 
ncbris  pcccati,  et  juslos  scdentcs  in  tcnebroso 
limbo  patrum.  Quin  el  Yirgil.  lib.  10.  iEneid.  de 
eodcm  ila  canil : 

Olli  dura  quics  oculos ,  ct  fcrrcus  tjrgct 
Somnus  ,  iii  a.'lernani  clauduntur  lumiiia  noctcm. 

Nota  Secundo.  Pcr  hanc  nmbram  mortis,  sivo 
pcrhas  icncbras,  significatur  tristissima  rerum 
facics  cl  niisciia  cxtrcma  ,  lenipusquc  caiilivi- 
latis  ,  carccris  ,  infirmitatis,  morlis  ct  damna- 
tionis  :  nihil  enim  tristius  est  umbrosis  mor- 
tuorum  scpulchris,  sicut  e  contrario  lux  ,  quia 
gratissima  est,  symbolum  est  felicilatis.  nursum 
umbra  mortis ,  significat  proxima  pcricula,  in- 
dcqucaugorcs  mortis,  sicut  umbra  proxima  esl 
corpori.  ila  capiturPsal.  22.  U.  Tcrtio,  significal 
longam  oblivionem.  Undc  S.  Gregor.  U.  Moral.  20. 
In  tDnbra  morlis  sedcrc ,  ait,  est  d  divini  amori% 
notitia  in  obliiione  latcscerc.  Dcus  cnim  cst  vila 
et  lux,  quia  longissime  abest  ab  umbra  morlis. 
Quario,  uinbra  mortis  est  Dei  et  salutis  igno- 
raniia.  Hinc  pcccalum  mortale  est  umbra  mor- 
tis ,  ob  analogias  quas  recensui  Isaia'  9.  2. 

Ad   DinifiENDOS    1'EDES    NOSTttOS    IX   VIAM   PAC1.«. 

Ut  scilicet  Chiistus  suoe  fidci  ct  graliaj  lucc  di- 
rigal  nos  in  viam  justitiic  :  hccc  cnim  csl  via 
pacis  :  justilia  cnim  cst  via  ct  mcdium  ad  con- 
scquendam  paccin  et  tranquillilatcm  animan; 
iicm  paccm  cum  Deo  ct  hominibus  in  liac  vita, 
ac  pacem  beatificam  in  ccpIo,  juxta  illud  Isaias 
32.  17.  Erit  opus  juslitia' piur ,  ctc.  Kt  scdcbit  po^ 
pulus  mcus  in  pulchritudine  pacis  ,  ct  in  tabcrna- 
culis  fiduci(n,  tt  in  requie  opulenia.  Pacis  enim 
nomifie  Hcbr.Ti  signilicant  omnc  bonum ,  ip- 
samquc  fclicitatcm  ct  bcatitudinem  aeternam. 
Hiiic  Chiislus  ab  Isaia  c.  9.  G.  vocalur  Princein 


66'j  COMMENTAhlA  IN 

IHuis ,  el  paUr  fuluriscvculi ;  subdilquc  :  FA  pacis 
non  eril  finis.  Nam,  ut  canil  David  Psal.  71.  7. 
Orictur  in  diebiis  rjus  Justitia,  et  abundantia  pa- 
ris  ,  donec  aufci-atur  luna,  id  est  in  oelernuai. 

80.  Pt'KK  (Syrus,  puerulus)  adtem  cuesckbat 
(  Arabicus  ,  adolescebat )  et  confortabatur  spi- 
lUTii.  ]q.  d.  Joannes  ,  sicut  crescebat  corpore, 
sic  et  spiritu  ejusquerobore,  quiaSpirilus  saiic- 
lus  euui  in  dies  majoii  sapientia  ,  gratia  ,  forli- 
tudine  imbuebat.  Hinc  coliigilur  usum  ralionis, 
((uem  Joannes  accepit  in  utero  v.  k\.  post  nati- 
vitatemineopermansisseetcrevisse.ItaTheoph. 
Quanto  tnagis ,  ait ,  crescebat  puer  ,  tanlo  majfis 
et  efflcacia;  spirilas  in  illo  sc  ostendebant,  organo 
iltorum  capace  c.ristente,  q.  d.  Quo  magisorgana 
corporis  puerilis  in  Joanne  crescentia  ,  erant 
capacia  rationis  ,  sapientiae  et  spirilus  ,  eo 
phu-a  illorum  ipsi  infundebat  Spiriius  sanctus. 
Et  Titus  :  Juxta  cetalis,  ait,  analogiam  et  incre- 
mentum ,  gratia  et  spirita  proficiebat.  Idem  di- 
citur  de  puero  Jesu  cap.  2.  62.  sed  alio  modo  et 
sensu. 

Et  erat  (  puer  )  i\  desertis  usque  in  diem  os- 
TENSiONissu.EADlsRAEL.]HinccoUigiturJoanneni 
a  puero  concessisse  in  desertum,  ibique  conti- 
nuo  mansisse  usque  ad  annum  trigesimum  , 
quo  coepit  se  ostendere  populo,  illique  prsedi- 
care  pcenitentiam  et  fidem  in  Christum. 

Baron.  in  Apparatu  Annal.,  ex  Petro  Alexandr. 
in  Regulis  Ecclesiasticis  canon.  3.  quas  proba- 
vitVI.  Synodus,  et  ex  Nicephoro  lib.  1.  Histor. 
c.  lU.  ac  Cedreno  in  Compendio  histor.  censet 
hunc  Joannis  secessum  et  fugam  in  desertum 
contigisse,  causa  ettimore  infanticidii  Herodis, 
de  quo  dixi  Matth.'^.  IG.  licet  enim  Joannes  (i- 
nibus  Bethlehem  (ubi  infantes  occisi  sunt)  non 
contineretur,  tamen  ad  illum  ob  famam  mircT 
ejus  nativitatis,cumin  omnium  ore  esset  illud: 
Quis  putas  puer  iste  erit  ?  metum  quoque  et  irani 
suam  extendit  Herodes  :  metuens  cnim  ne  ii)se 
esset  rex  Judaeorum  a  Magis  quaesiius ,  puia 
Messias  ,  jussit  eum  occidi.  Quare  Joannes  ,  ut 
caedem  Herodis  effugeret ,  bimulus  a  matre  ab- 
ductus  est  in  desertum,  ibique  in  spelunca  de- 
lituit.  Addit  Cedrenus ,  matrem  Joannis  post  ^O. 
dies  in  eadem  spelunca  diem  obiisse,  ac  ange- 
lum  Joannis  educandi  curam  suscepisse.  Sic  et 
Nicephorus  :  ^r7«e  inde ,  inquit,  in  solis  locis 
libenter  versari  solitus  ,  angeloquc  usus  in  remo- 
tiores  sylvarum  recessus  secessit.  Imo  Petrus 
Alexandrinus  addit,  Zachariam  patrem  jussuni 
ab  Herode  occidi  inter  templum  et  altare,  eo 
quod  Joannem  filium  neci  et  infanticidio  ejus 
subduxisset. 

Causa  ergo  secessus  Joannis  in  desertum  fuit 
metus  infanticidii  Herodis,  cui  pUires  et  potiores 
causaeexparteDeietJoannis  accesserunt.  Prima 
fuit,  ut  in  deserio  fugeret  occasiones  peccandi, 
quas  suggeritconversaliocumhominibus.  Unde 
Ecclesia  de  eo  canit ; 

Anlra  deserli  leneris  sub  anuis, 
Civiuni  lurinas  fugiens,  jielisli , 
Ne  levi  saliem  maculare  viiam  , 
Flamine  posses. 

Secunda  causa  fuit,  ut  libere  Judaeorum  vilia 
reprehenderet,  neminem  reveritus,  utpote  ne- 
nriinem  cognoscens  ,  sed  quasi  angelus  e  coeio 
lapsus  ccelestia  praedicans.  Nam,  ut  ait  S.  Chry- 
sost.  Nemineni  vidit  unquam  conservorum,  nec 


LUCAM.   Cap.  I. 

ab  aliquo  horumvisus  fuil.  Et  Tlieophyl.  Seccssit, 
iul,  ut  extra  multorum  malitium  nutriretur,  et 
neminem  vereretur  argusre. 

Tertia  ,  ut  praedicalor  pcenilentite  futurus  , 
iUius  prius  ipse  daret  exemplum,  rigide  vivens 
in  eremo,  ut  Uberius  auditores  a  mundi  iUece- 
bris ,  utpote  quas  ipse  sprevisset,  sustoUeret . 
ait  Beda.  Vitae  enim  austeritas  magnum  priedi- 
catori  dat  auctoritatis  pondus. 

Quarta,  ut  cum  Deo  et  angelis  assidue  con- 
versans,  angelice  viveret,  juxta  iUud  :  Ecce  ego 
milto  angelum  meum ,  et  prwparabit  viam  ante 
faciem  meam ,  Maiach.  c.  U.  1.  Joannes  cnim  in 
deserto  a  mundo  semotus  vacabat  jejunio,  ora- 
tioni ,  contemplationi :  Semper  in  hymnis ,  semper 
in  orationibus  fuit ,  ait  S.  Chrysost. ;  nuUi  homi- 
num  antequam  ad  baptizandum  accederet ,  Deo 
autem  soli  sua  semper  colloquia  offerens.  Et  Ori- 
genes  :  Utvacaret,  lul,  orationibus  el  cum  angelis 
conversaretur ,  appellaretqac  Dominum  ,  et  Ulum 
audiret  respondentem  atque  dicentcm  :  Ecce  ad- 
sum  ,  etc. 

Quinta,  ut  Joannes  Christi  foret  lestis  el  index 
omni  exceptione  major.  In  deserto  enim  a  nulio 
hominum  doceri  poiuit,  sed  a  solo  Deo  et  an- 
gelis  ;  quare  ipse  fuit  &sooi<5axTo; ,  atque  sacras 
Scripturas,  reliquaque  quae  praedicavit ,  a  Deo 
infusa  accepit.  Unde  Euthymius :  Oportebat  eum, 
ait,  d.  teneris  ,  quodaiunt ,  unguibus  ad  virtuteni 
exerceri ,  ut  et  libere  argueret ,  et  Christi ,  qui  a 
seannuntiarelur ,  testis  fidedignus  esset.  Et  Titus  : 
Ut  Christo  testimonium  perhibiturus ,  nec  non  ho- 
minum  nequitiam  imperlerrite  redarguturus  , 
testis  doctorque  omni  exceptione  major  haberetur. 
Joannes  ergo  in  deserto  fuit  coelicola  ,  tum  quia 
pro  domo  et  tecto  habuit  coelum ;  tum  quia  as- 
sidue  coelum  contemplans  ,  mente  in  coelis  ver- 
sabatur,  et  coelitum  vitam  aemulabatur.  Audi 
Nazianzenum  in  praeceptis  ad  Virgines  de  Joanno 
in  deserto  canentem  : 

Melle  famem  agresli  repulit  vilique  locusta 
Zacliaria  genilore  salus,  texitque  cameli 
Membra  pilis,  Iiabuitqne  domum  versatile  coelum  ; 
Atque  in  liumo  dura  corpus  dabat  ipse  sopori. 

Idem  orat.  20.  in  laudem  S.  Basilii  ,  Joannem 
vocat  summum  Philosophum:Basilius,  inquit, 
nobiscum  liinc  in  Pontum  profugit ,  ac  pietatis 
gymnasia,  quce  illiceranl,  moderatur,  atque  cum 
Elia  etJoanne  summis  Philosophis  solitudinem  am- 
plectitur.  Aliam  causam  solitudinis  S.  Joannis 
dalEliasCretensiscommentansinorat.  1.  S.Gre- 
gorii  Nazianz.  Quoniam,  ait,  Christus  et  Joannes 
cognati  erant ,  idcirco  ne  Joannes  propinquitatis 
causa  Christo  testimonium  prcebere  videretur,  hoc 
a  Spiritu  sancti  gratia  procuratum  est ,  ut  ipse 
per  totum  primce  cetatis  cursum  in  soliludine  de- 
geret,ne  amicitia  ductus ,  aut  artificio  quodam 
hoc  testimonium  edere  videretur  :  verum  tanquam 
d  Deo  id  cognitum  habuisset ,  sic  ipsum  annun- 
tiaret,  eaque  de  causa  aiebat :  Et  ego  nesciebam 
eum;  sed  qui  misit  me  baptizare  in  aqua ,  itlc 
mihi  dixit  :  Super  quem  videris  Spiritum  descen- 
dentem  sicut  columbam ,  el  manentem  super  eum, 
ipse  estqui  haptizat  inSpiritusancto,  Joan.  1. 

Quocirca  idem  Nazianz.  orat.  S9.  sic  Joannem 
compellat :  Tu  solitudinis  alumne  ,  ac  nutlius  cibi 
homo ,  tu  nove  Etia,  plusquam  Propheta,  utpote 
qui  eum  etiam,  qui  prcedicebatur,vidisti;  tu  intcr 
vetus  et  novum  testamentum  interjecle. 


COMMKNTARIA  IN  LUCAM.  Cap.  II.  C65 

Symbolicc  Nicctns  in   orat.  38.  Nazianzcni,  quam  humanarumra-um  attingcns ,  alqac  scam 

Joanncs,  ail,  corum  ftguram  gerit ,  qui  a  puero  ipse  et  cum  Dco  colloqaens,  superiorem  usrchus, 

sanclificati  sunt ,  ct  usque  ad  cxtremum  proficicndo  qucc  in  aspectum  cadunt ,  vitam  cigit ,  divinasque 

soUdissimum  constantissimamque  virtutis  hahilum  species  puras  semper ,  nec  terrenis  ulliset  erran- 

ronscrvant.  Nam  cumadhuc  inmaterna  cUvo  esset,  tihus  formis  udmixtas  in  seipso  circumfert ;  Dei- 

Dominum  suum  agnovit,  ct  cum  summa  lcvtitia  que  rerum  ac  dioinarum  purum  omnino  speculum 

■xiliit.  cst ,  in  diesque  efjicitur,  ac  lucem  per  iucem  as- 

Dcniquc  idcm  Nazianz.  S.  Joannisexemplo  in  sumit,  cluriorem  videlicet  pcr  ohscuriorem  :  jam- 

solUudincm  cum  S.  Basil.  scccssit,  cujiis  spiri-  qiie  futuri  cevi  honum  spe  percipit ,  et  cum  angelis 

tdlcs  (lclicias  ct  fruclus  ita  ipsc  descriljit  orat.  1.  versatur ,  ac  licet  adluic  in  terris  sit ,  terram  de- 

Mhil  cnimmilii  tamoptanduin  cuiquam  essevide-  serit ,  atquc  a    spiritu  sursu7n  collocalur.  QuO- 

batur  ,  quam  ut  occlusis  sensihus  ,  atque  cxtra  circa  Patrcs  passim  Joannem  vocant  principcm 

carnem  mundumque  posilas,  et  in  seipsum  col-  vitre  monasticce.  Ejusdcm  dux  fuil  Christus,  uli 

tcctiis;  nec  nisi  quantum  necessitas  exigit,  quid-  ostendi  Matlli.  h.  vcrs.  1. 

CAPUT  SECUNDUM.  ^ 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

PilliMO,  DESCRIBIT  N;VTIVITATEM  ChRISTI  :  SeCUNDO  ,  V.  8.  AjfGELUM  NUNTIANTEM 
CjiRISTI  ORTUM  PASTORIBUS,  EORUMQUE  AD  ChRISTUM  ADVENTLM  :  TeRTIO  ,  V.  21. 
ClIRISTI  CIRCUMCISIONEM  :  QUARTO  ,  V.  11.  ChRISTI  PR^SENTATIONEM  IN  TEMPLO,  ET 
VlRGINIS  PURIFICATIONEM  E  PARTU,  AC   Si3IEONIS  ET  ANNyE  ENCOMIA  ET  ORACULA   DE 

CiiRisTO  :  QuiNTO,  V.  [{\.  Christi  DUODENNIS  INVENTIONEM  IN  TEMPLO. 

^ACTUM  est  autein,  in  diebus  illis  exiit  edictum  a  Ca3sare  Auguslo,  ut 
[^clcscriberetur  uuiversus  orbis.  i.  Haec  descriptio  prima,  facta  est  a 
ejpiacside  Syrioe  Cyrino  :  3.  et  ibant  onincs  ut  profiterentur  singuli  in 
'^suam  civitatem.  4-  Ascendit  autem  et  Josepli  a  Galilcea  de  civilate  Na- 
izarclh,  in  Judaeam  in  civitatem  David,  quse  vocatur  Bethlehem  :  eo 
^quod  esset  de  domo  et  famiUa  David,  5.  ut  profiteretur  cum  Maria 
desponsata  sibi  uxore  pra^gnante.  G.  Factum  est  autem  cum  essent  ibi, 
impleti  sunt  dics  ut  pareret.  "7.  Et  peperit  (ilium  suum  primogenitum  ,  et  pannis  eum 
involvit,  et  reclinavit  eum  in  prcesepio,  cjuia  non  erat  eis  locus  in  diversorio.  8.  Et  pas- 
tores  erant  in  regione  eadem  vigilantes,et  cuslodientes  vigihas  noctis  super  gregem  suum. 
9.  Et  ecce  AngelusDomini  stetit  juxta  ilios,  ct  claritas  Dei  circumfulsit  illos,  ettiniuerunt 
limore  magno.  10.  Et  dixit  ilHs  Angehis  :  NoHte  timere  :  ecce  enim  evangehzo  vobis 
gaudium  magnum,  c[uod  erit  omni  populo  :  1 1.  c|uia  natus  est  vobis  hodie  Salvator,  cjui 
cst  Christus  Dominus  in  civitate  David.  \i.  Et  hoc  vobis  signum  :  Invenictis  infanteni 
[)annis  invohitum,  et  positum  in  praesepio.  i3.  Et  subito  facta  est  cum  Angelo  muhiludo 
militia;  coelestis,  laudantiiun  Deum,  et  diccntium  :  \l\.  Gloria  in  ahissimis  Deo  :  et  in 
tcrra  pax  hominibus  bonic  voluntatis.  i5.  Et  factum  est,  ut  discesserunt  ab  cis  AngeH  iu 
coehim  ,  pastores  loc[uebantur  ad  invicem  :  Transeamus  uscjue  Bethlehem,  et  videamus  hoc 
verbum,  cjuod  factum  cst,  cjuod  Dominus  ostendit  nobis.  16.  Et  venerunt  festinantes  :  ct 
invenerunt  Mariam,  et  Joseph,  et  infantem  positum  in  prsesepio.  17.  Videntes  autem 
cognoverunt  de  verbo,  quod  dictum  erat  illis  de  puero  hoc.  18.  Et  omnes,  qui  audierunt, 
mirati  sunt  :  et  de  his,  c[uic  dicta  erant  a  pastoribus  ad  ipsos.  19.  Maria  autem  conserva- 
bat  omnia  verba  ha^c,  confcrens  in  cordesuo.  9.0.  Et  rcversi  sunt  pastores  glorificantes  et 
laudantes  Deum,  in  emnibus  ,  quae  audieraut  ct  viderant,  sicut  dictum  est  ad  illos.  i\.  Et 
postcjuam  consummati  sunt  dies  octo  ut  circumcideretur  pucr,  vocatum  est  nomen  ejus 
Jesus  ,  quod  vocalum  est  abAngelo  priuscjuam  iu  ulcro  conciperetur.  22.  Et  postquam 
impleti  sunt  dies  purgationis  ejus  sccundum  lcgem  Moysi,  tulerunt  illum  in  Jerusalem, 
ut  sistercnt  cum  Domino,  'i3.  sicut  scriptum  cst  in  Icge  Domini  :  Quia  omne  mascu- 
liiuim  adaperieajs  vulvam,  sanctum  Domino  vocabitur.  i[\.  Et  ut  darcnt  hostiam  sccun- 
dum  ([uod  dictum  est  in  legc  Domini ,  j)ar  turturum,  aut  duos  pullos  columharum. 
uS.  Et  ecce  homo  erat  in  Jerusalem,  cui  nomen  Simeon,  et  homo  islc  justus  et  limoratus, 
cxpectans   consolationem    Israel,   ct    Spiritus  sanctus    erat    in    co.  9.G.    Et   responsum 

COn>KI..    A    LAPIUK.      T0»I.    \III.  8^ 


CC6  COMMENTARIA  IN   LUCAM.  Cap.  II. 

acceporaL  a  Spiiitii  sancto,  noi»  viburuni  sc  mortem,  nisi  prius  vlderet  Christum  Domini. 
27.  Et  venit  in  sj)irilu  in  templum.  Et  cum  inducerent  puerum  Jesum  parenlcs  ejus,  ut 
facerent  secundum  consueludinem  legis  pro  co  :  28.  ct  ipse  accepit  eum  in  ulnas  suas,  et 
bcnedixil  Deum,  ct  dixit  :  29.  Nunc  dimittis  servum  tuum,  Domine,  secundum  verbum 
tuum,  in  pace.  3o.  Quia  viderunt  oculi  mci  salutare  tuum,  3i.  quod  parasti  ante  faciem 
oninium  populorum.  32.  Lumen  ad  revelationcm  gentium,  et  gloriam  plebis  tuae  Israel. 
33.  ]lt  crat  pater  ejus  et  malcr  mirantes  supcr  lus  quae  dlcebantur  de  illo.  34-  Et  benedixit 
illis  Simeon,  et  dixit  ad  Mariam  matreni  cjus  :  Ecce  positus  est  hic  in  ruinam,  et  in  resur- 
icctioncm  multorum  in  Israel ;  ct  in  signum,  cui  contradicctur  ;  35.  Et  tuam  ipsius 
animam  pertransibit  gladius,  ut  revelentur  ex  multis  cordibus  cogitationes.  36.  Et  erat 
Atnia  prophetissa,  fdia  Phanuel,  de  tribu  Aser  :  hajc  processerat  in  diebus  multis,  et 
vixcrat  cum  viro  suo  annis  septem  a  virginitatc  sua.  ^'y.  Et  haec  vidua  usque  ad  annos 
octoginta  quatuor  ,  quae  non  disccdebat  de  lemplo,  jejuniis  et  obsecrationibus  serviens 
nocte  ac  die.  38.  Et  liaec,  ipsa  hora  superveniens,  confitebatur  Domino  :  et  loquebatur  de 
illo  omnibus,  qui  expectabant  redemptioncm  Israel.  3^.  Et  ut  perfecerunt  omnia  secun- 
dam  legem  Domini,  reversi  sunt  in  Galilaeam  in  civitatem  suam  Nazareth.  ^o.  Puer 
autem  crescebat,  et  conforlabatur,  plenus  sapientia  :  etgratia  Dei  erat  in  illo.  4''  Et 
ibant  parentes  ejus  per  omnes  annos  in  Jcrusalem  ,  in  die  solemni  Pasch^e.  42.  Et  cum 
fiictus  esset  annorum  duodecim,  ascendentibus  illis  Hierosolymam  secundum  consuetudi- 
nem  diei  festi,  43.  consummatisque  diebus,  cum  redirent,  remansit  puer  Jesus  in 
Jerusalem,  et  non  cognoverunt  parentes  ejus.  44-  Existimantes  autem  illum  esse  in  comi- 
tatUjVenerunt  iter  diei,et  requirebanteum  inter  cognatos  et  notos.  45.  Et  non  invenientes, 
regressi  sunt  in  Jerusalem,  requirentes  euiii.  46.  Et  factum  est,  post  triduum  invenerunt 
illum  in  templo  sedentem  in  medio  doctorum,  audientem  illos,  et  interrogantem  eos. 
47.  Stupebant  autem  omnes,  qui  eum  audiebant,  super  prudentia  et  responsis  ejus.  48.  Et 
videntes  admirati  sunt.  Et  dixit  mater  ejus  ad  illum  :  Fili,  quid  fecisti  nobis  sic?  ecce 
pater  tuus  et  ego  dolentes  quaerebamus  te.  49-  Et  ait  ad  illos  :  Quid  est  quod  me  quaere- 
batis ?  nesciebatis  quia  inhis,  quae  patris  mei  sunt,  oportet  me  esse?  5o.  Et  ipsi  non 
intellexerunt  verbum,  quod  locutus  est  ad  eos.  5i.  Et  descendit  cum  eis,  et  venit  Naza- 
reth  :  et  erat  subditus  illis.  Et  mater  ejus  conservabat  omnia  verba  hsec  in  corde  suo. 
52.  Et  Jesus  proficicbat  sapientia ,  et  eetate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines. 

1.  Factum  est  autem  in  diebus  illis  (quibiis  quc  Janum  tertio  clausisset ;  quod  factumest 

natus  est  Joannes  Baptista )  exiit  (  Valabl.   ttt  anno  kO.  imperii  ipsius  ,  quaj  omnia  facta  sunt 

exiret )  edictum  a  C.esare  Aucusto  ut  descui-  dirigenle  Deo ,   ut  significaret  jam   Christum 

beuetur  universus  onuis.  ]  Syrus  ,  universtis  po-  nasci,  qui  pacem  toii  orbi  affcrebat.  Ita  Beda  : 

pultis  possessionis ,  seu  domiiiii  ejiis;  sciMccl  Aii-  Placatissimo  ,  ait ,   lempore    nasci  voiuit  pacis 

gusto  et  Uomanis  sul)jectus.  Nam,  teste  Suetonio,  amator  :  ntillum  majus  pacis  indicitim,  quam  to- 

Aiigustus  Goihis,  Arineniis  et  Indis  non  impe-  ttim  orbem  describi ,  cujtis  moderator  Aiigustiis, 

rubat.  Facta  est  hac  (lescriplio,  tum  ut  consta-  qui   maxima  duodecim  annis  circa  nativitalem 

i'et  numerus  hominum  Augusto  subjectus ,  tuni  Christi  pace  regnavit ,  bellis  tolo  orbe  sopitis. 

ad  veciigal  colligendum  ,  quod  in  aerarium  Ro-  Nam  post  12.  annos  rebellantibus  Parthis,  Dacis, 

nianum  totbellis  exhaustum  inferretur :  singuli  Atheniensibus  ,  renovata  fuere  bella. 

<nim  capitis  sui  censum  dabant.  Verisimile  est  Hac  dc  causa  Augusto  Caesari  Virgo  Deipara, 

.ludaeos  dedisse  quod  alias  ex  lege  in  censu  da-  infantem  ulnis  gestans  apparuit  in  Capitolio, 

bant;  scilicet  singulos  dimidium  siclum  ,  id  est  cum  jam  ante  ipse  oraculo  Apollinis  edoctus 

(luos  Regales,  sive  duos  Julios  ,  Exod.  30.  13.  nafum  esse  piierum  Hebraeum,  qui  idolorum 

Matth.  22.  vers.  19.  oraouhs  silentium  indixisset,  eidem  in  Capitolio 

C-CSARE.  ]  Caesar  hic  proprio  nomine  vocatus  aiam  erexisset  hoctitulo  :  Ara  primogeniti  Dei, 

fuit  Octavius,  sive  Octavianus,  Julii  Caesaris  ex  Quocirca  Constantinus  Magnus  ibidem  templum 

sorore  nepos,  qui  primus  Roma;  monarcha,  eroxii  in  memoriam  Deigenitricis  Maria;,  quod 

eJLis  imperium  mire  auxit  et  illustravit.  Unde  eiiamnum  extat,  et  vulgo /ira  <:<£// nuucupatur, 

Aiigusti  cognomen   adeptus   est,   leste   Plinio  ubi  et  locus  visionis  Augusti  oslenditur.  Ita  ex 

lil).  3.  c.  20.  anno  18.  imperii  sui  ( a  quo  proinde  Suida  ,  Nicephoro  et  aliis  Baronius  in  Apparatu 

Censorinus  aiinos  Augusti  enumerat,  eosque  Anualium.  Rursum  Romee   tempore  Augusti, 

vocat  Augusta^os,  vel  Augustianos)  quasi  nu-  sub  quo  natus  estChristus,  e  taberna  meritoria 

luen  aliquod  e  coelo  delapsum  :  regnavit  enim  per  totum  diem  fons  olei  largissimus  e  terra 

in  summa  pace,  amplitudine,  majestate,  felici-  prolluxit  :  locus  etiamnum  Romae  ostenditur  in 

late  per  57.  annos,  unde  illud  :  Aiigusto  feiicior,  Ecclesia  S.  Marioe  Transtiberina.  Qtio  signo ,  ait 

Trajano  melior.  Osorius  lib.  6.  cap.  20.  quid  evidenlius  qtiam  in 

Porro  hsec  descriptio  ab  Augusto  facta  cst ,  diebus  Ccesaris  Augtisti  futtira  Christi  nativitas 

cum  plenam  haberet  in  loto  orbo  pacem,  idco-  dcclarata  est?  Chrisfic^  r-itr»   r^^rf,,,;  ivtn-nrr. 


COMMENTARIA  IN 

tatia- :  quia  nos  iinxil  unyilquc  olco  ^ralia;  cl 
littiiiiie,  per  loluin  dicui  vila;  ci  moriaiiliHis 
iioslrc£. 

Ou£eres,  quolo  anno  imperiiAuguslinalus  cst 
Chiislus  ?  ilcspondeo,  Variae  sunt  liac  dc  rc. 
Clironologorum  et  doctorum  scntcntije.  Prima 
ccnsetClirisium  nalumanno/il.  Juiiano,quiruii 
annus  UO.  regni  Augusti ,  Hcrodis  3G.  Rom.-e 
eondilai  V/iD.  Olyinpiadis  193.  annus  (luartus. 
Anni  Juliani  incipiunt  ai)  anno  quo  Julius  Ccesar 
reformavit  Calcndarium  ,  qui  fiiit  vitte  (;l  regni 
ejus  pcnuilimus  :  anno  enim  scqucnte  oecisus, 
successorem  reliquit  Auguslum  CDesarcm  :  l)inc 
(it  iit  anni  Juliani  sempcr  uno  anno  anteccdant 
annos  Augusli.  Ita  Ciironicon  \\ciiigarlciisc,  et 
nonnulli  rcccntiorcsinsignes  Clironol.  Hicc  sen- 
lenliavaldeconvcnitcumliistoriis  sacriset  pro- 
fanis.  Tantiimilli  ol)slat,  quod  I.uc.  c.  3.  v.  1.  et 
23.  dc  Chrislo  cum  baplizarelur  anno  15.  Til)crii 
Cffisaris,  dicalur:>/c5»5  cral  incipicns  (luasi anno- 
fum  iri^nnla,  cum  juxla  hanc  scntenliam  fuerit 
32.  annorum,  sallem  inclioaiorum.  Nam  Augus- 
lus  rcgnavit  57.  annos.  Ergo  Clirislus  nascens 
anno  /|0.  Augusti  cum  co  vixi  17  aiuios.  Addc  15. 
Tiberii,  ha])ebis  35.  nespondcnl  ipsi ,  Cliristum 
dici  quasi  vcl  circiler  30.  annorum,  quia  erat 
32.  Sicul  S.  Augustinus  in  Breviariis  anliquis 
(hcitur  bapiizalus  anno  oetatis  30.  cum  proecise 
fiierit  33.  annorum  ,  uli  habent  Brcviaria  nuper 
corrccta. 

Sccunda  ccnset  Christum  natum  anno  ^2.  Ju- 
Mano,  qui  fuit  Ztl.  Augusti  Coesaris,  ab  Actiaca 
victoria  29.  regui  Herodis  37.  Urbis  condilae  750. 
Olympiadisl^^i.  annusprimus.  IlaseniitSevcriis 
Sulpilius.  Faveul  S.  Hicrou.,  Ircnajuj»,  Terlul- 
lianus. 

Tertia  censct  Christum  nalum  anno  Zj3.  Ju- 
liano,  qui  fiiit  ^2.  Augusti,  Hcrodis  38.  Urbis 
condilic  751.  Olympiadis  195.  annus  2.  Ua  Cle- 
mcns  Alcxand. ,  Cassiod. ,  Zonaras  ,  Marianus 
Scotus  ,  Baronius  ,  Salianus  ,  Toletus,  Genc- 
brardus,  Salmeron,  Scrarius,  Scaliger  :  et  sic 
habct  Martyrologium  Romanum  dic  25.  Dcccm- 
bris.  Unde  id  secutus  sum  in  Chronotaxi,  quam 
pracfixi  Pentateucho.  '  ' 

Quarta  ccnset  Christum  nalum  anno  lih.  Ju- 
liano  ,  quifiiit^S.  Augusti,ncrodis  39.  Crbis  752. 
lla  S.  Epiphan.,  Eusebius,  Orosius^  Niccphor., 
Ilermannus  Contractus,  Cop(;rnicus,  Onuphrius, 
Gerardus  Mercator.  In  eamdcm  inclinani  Franc. 
Suarez,  Sigonius,  Pcrerius,  Ribera,  Maldonatus 
Mariana. 

Quinta  censet  Christum  natum  anno  [\5.  Ju- 
liano  ,  (jui  fuit  lih.  Augiisti.  Ita  Joannes  Lucidus 
el  Dionysius  Exiguus  cum  suis  asscclis. 

Sexla  censct  Cluistum  natum  anno  /i6.  Ju- 
liano,  qui  fiiil  ^5.  Augiisti,  Hcrodis  Zil.  Urbis 
IbU.  ctc.  Ila  Pauliis  Middclburgensis  Episcopiis 
Semproniensis  ,  Petrus  de  Aliaco,  Bcllarminus 
et  Beda  ,  ac  novissime,  sed  exactissime  ,  nosler 
Dionys.  Petavius  in  Rationario  Temporum. 

Hae  sententiae  singiihe  sua'?  liabcnt  conjcclir 
ras,  suas  quoque  (linicullatcs.  Quarc  in  re  lam 
ancipili  nil  ccrto  definiripotest. 

Lector  ex  his  eligat  quam  volet.  Probabiliori^s 
scnlentia;  sunt,  prima,  sccunda  ,  et  terlia.  Sc- 
c,un(la  el  lcvlhx  magis  sunt  communes  el  plures 
halitinl  anclorcs,  eisque  favet  qiiod  ait  Lucas 
cap.  3.  25.   Jcsus  crat  incipicns  quasi  annonim 


LUCAM.  Cap.  II.  667 

irifrintu,  in  baptismo.  Nam  jii\tasecundamsen- 
tentiam  linicbat  lunc  annum  trigesimum,  juxta 
tertiam  vero  eumdem  inchoabat. 

Prima."  scnfentice  expresse  astipulantur  prisci 
Annalcs  apiid  E|)iphanium,  et  vetus  Chronicon 
apud  Euscbiiim  ;  insuper  anonymus  Chronolo- 
giis  qui  aiile  1/|00.  annos  scripsit.  Eidcm  favet 
primo  qiiod  illo  aiino  clauso  Jano  summa  fuerit 
in  orb(;  pax,  iit  dixi. 

Secundo,  (piod  Herodes  anno  regni  sui  37. 
et  ullimo  paiilo  ante  mortem,  jussit  occidi  in- 
fant(;s  a  bimatii,  Matth.  2.  ErgoChristus  tunc  erat 
bimulus,  agcbalque  annum  aitalis  secundum. 
Ergo  natiis  crat  anno  prfccedenti,  qui  fuitHero- 
dis  36.  Augusii  /lO.  mortuiis  est  enim  Herodes 
aiino  Juliano  ho.  Augusli  h1.  ut  omnes  vetcres 
Historici  tcslanlur,  ait  Sigonius.  Hoc  argumcn- 
tiim  cst  validiim,  ei  vix  ab  aliis  solvitur,  nisi 
lorquendo  tjj  a  bimatu. 

Tertio,  qiiia  Christus  natus  est  anno  bissextili, 
in  (inc  aiini,  id  est,  in  Decembri ,  ut  patet,  si 
ii  nostro  bissexto  annos  retro  computes  asccn- 
dendo  usque  adChristum:omnescnimannicen- 
tesimi  sunt  bissexti.  Annus  autem  60.  Aug.  fuit 
bissextus ,  non  /4I.  aut  h'2.  Nam  annus  primus  Ju- 
lian,  fuitbissextus,utdocentMacrobius,  Censori- 
nus,  et  alii.  Ergo  decimns  bissextus  fuit  Julia- 
nus  ^l.  sive  Augusti  hO.  Adde  ,  qiiod  ex  Josepho, 
Dione,  Hegesippo  ct  aliis  passim  liqueat,  Hero- 
dem  universim  tantum  regnasse  annis  37.  mor- 
tuumque  essc  anno  hZ.  Juliano  ante  Pascha. 
Ergo  eodem  anno  vel  aliquo  sequenti  (  ut  vult 
sententia  tcrtia  ,  quarta,  qiiinla  et  sexta  )  sub 
eo  nasci  non  potuit  Christus  in  fme  anni,  sci- 
licet  in  Decembri. 

Denique  hic  annus  est ,  quo  Augustus  Caium 
Caesarem,  ex  Julia  filia  sua  ct  M.  Agrippa  genero 
suo  (  qui  Panllieon  Romaj  .'cdincavil,  orbis  mi- 
raculum)  nepotem,  quem  principem  juventutis 
crcarat,  ac  in  filium  adopiarat,  et  totius  imperii 
hacredem  constituerat,  agcntem  annum  aetatis 
decimum  sextum  ,  praetexta  de  more  exutum 
toga  virili  induit,  et  cum  solemni  pompa  in 
foriiin  deduxit.  Natus  est  enim  Caius  anno  ab 
Urbe  condita  736.  M.  ApuleioctP.  Silio  Consu- 
libus  :  annovero768.  agens  annum  oetatislS.  al) 
Aug.  designatus  estConsul,  qux  omnia  ex  Dione 
lib.  bh.  et  55.  ac  ex  lapide  Ancyrano  et  aliis 
docle  docet  Lipsius  in  lib.  1.  Annal.  Tacili  n.  18. 
et  seq.  Quare  Caius  annum  retaiis  16.  et  conse- 
quenler  aniuim  prcetextce,  explebat  anno  Urbis 
769.  qiii  fuit  imperii  Augusti  60.  scilicet  eodem 
anno  Deiis  Paler  longe  verius  Jesum  Cbrislum, 
cccli  ct  tcrrae  Dominum  in  orbem  induxit,  ut 
pcr  eum  fideles  omnes  in  Chrislum  credcntes 
sibi  adoptaret  in  filios,  et  regni  coelestis  haeredes 
consiitiierei.  Unde  et  mox  Caius  Cojsar  ab  Au- 
giisio  missus  in  Judream  et  Orientem  ,  ibidem 
diem  obiit,  ut  Christo  novo  regi  jam  nato  locum 
cederet,  et  orbisimperiumresignaret,  quasi  ei 
omni  jure  debitum  ct  proprium. 

Ex  liac  paritcr  senlentia  facile  intelligitur, 
cur  Chrisius  anlc  annum  aetaiis  duodecimum 
non  vcnerit  in  Jerusalem  ad  tcmplum.  quia 
scilicet  usque  ad  illum  aniuiin  ibidcm  regnabai 
Arclielaus  Herodis  filiiis,  i\  ([uo.  a-que  ac  ab 
Hcrode  Chrislo  erat  timendum  :  Archelaus  enim 
rcgnavit  10.  annos,  quibus  addr  duos  ultimos 
Herodis,  habcbis  annos  12.  post  quos  Archelaus 
ab  Auijusto  regno  fuil  pulsus  in  cxilium,  lumque 


fiCS  COMMENTARIA  IN 

(ihrislus  libere  ot  sine  mciu  adiit  Jerusalem  ct 
ttiiipium. 

"2.   ll.UC   DKSCRIPTIO   riUMA   l'ACTA  EST  A  PH.ESIDI' 

Svni.t  Cvni.M).  ]  /'/(»««,  scilicel  geucralis  ,  (|uce 
contigil  iu  tolo  or])c  jam  pacalo  sub  Augusto  et 
Houiauis  ;  uam  aline  iu  ccrlis  proviiiciis  parlicu- 
lares  ,  vd  miuus  uuiversalcs  liac  generali  fuere 
priores.  Ila  Paulus  Orosius,  Beda ,  Maldonat., 
Jausen.,  Tolelus,  Frauc.  Lucas,  et  alii.  Rursum 
prima,  quia  secuuda  descriptio  facta  est  post 
10.  auuos,  scilicelanno  10.  Archclai,  cumidem 
Cyriuus  missus  est  iu  Syriam  ad  illam  peragen- 
dam ,  et  ad  boua  Archelai ,  jam  al)  Augusto  dam« 
nali,  et  in  e.xiiium  pulsi  in  fiscum  redigcnda  , 
testc  Joseplio  lib.  18.  Antiquit.  cap.  1.  Porro  Tcr- 
lullianus  1.  k.  coulra  Marcion  c.  7. 19.  et36.  ait 
primam  iianc  descriptioncm  factam  essc  sub 
.Seniio  Salurnino,  qui  scilicet  ad  eam  pcragen- 
dam  proprie  legalus  ct  missus  crat  ab  Augusto 
«io  tempore ,  quo  Syrioc  Cyrinus  in  omnibus , 
et  consequcnter  in  censu  pra'side])at.  Aut,  ut 
alil ,  Cyriuus  inchoatum  ix  sc  censum  perficieu- 
dum  reliquit  Salurnino ,  eo  quod  ipsc  ail  bellum 
cum  Homouadensibus  gcreudum  avocaretur, 
dc  quibus  et  paulo  postpublice  triumpliavit. 

Hinc  sequitur  ,  descriptionem  et  censum 
hunc  nou  fuisse  lustralem  et  quinquennalem, 
sed  novum  et  universalem  ;  scilicet  inler  tres 
Augusti ,  medium  ct  celeberrimum,  quem  Au- 
gustus  sine  collega  fecit,  Ccnsorino  et  Asiuio 
Consulibus,  ut  habet  iuscriptio  lapidis  Ancyrani, 
et  Sueton.  in  Augusto  cap.  27.  et  Josephus  17. 
Antiq.  cap.  3.  Primum  enim  peregerat  antc 
20.  annos  in  sexto  siio  consulatu ,  cunj  collega 
M.  Agrippa  genero  suo ,  anno  imperii  sui  17. 
Terlium  vero  post  20.  circiter  anuos  ,  ultimo 
imperii  et  vitae  sua3  anno  instituit  cum  Tiberio 
genero  suo  :  hic  enim  mortuo  M.  Agrippa ,  Ju- 
liam  cjus  conjugcm ,  Augusti  filiam,  uxorem 
duxerat,  ut  Livia  Tiberii  mater  nupserat  Au- 
gusto,  qua  de  causa  Tiberius  Augusto  iu  iuipe- 
rium  successit.  Porro  descriptionibus  hisce  et 
censibus ,  utpote  tantis  et  lam  variis ,  quinqucn- 
nium  impendebatur. 

Cyrino.  ]  Fuit  hic  P.  Sulpitius  Quirinus,  sivc 
Cyrinus,  vel  Cyrinius,  quem  Augustus  Caesar 
Caio  Csesari,  suo  ex  Julia  filia  nepoti,  in  Syriam 
cunti  rectorem  dederat,  ac  Caio  ibidem  defunclo 
Syria)  pracsidem  remanerc  jussit,  uli  Velleius 
Caii  comes,  ac  Suelon.,  Florus,  Dio  et  alii  tes- 
taniur. 

Hujus  descriplionis  gencralis  factae  sub  Cyrino 
liistorici  profani,  quijam  cxtant,  vix  memine- 
runt ;  olim  tamen  in  tabulis  publicis  fuisse  con- 
iiignatam,  liquct  ex  S.  Justino  orat.  ad  Antoni- 
luim  Pium,  etcxS.  Cyrillolib.  6.  Contra  Julian., 
Orosio,  Tertul.  et  aliis. 

.3.    Et  IBANT  OM.NES  VT  PROFITERENTUR  (  SC  SUb- 

ditos  Aug.  etRomau.  eisque  nomen  suumbac  dc 
causa  darent)  si.nguli  i.n  civiT.vrEM  suam.]  Quas 
faniiliaeipsorum  erat  caput,  uti  Belhlehem  erat 
caput  familifc  Davidis,  ex  qua  natus  est  Joseph 
et  Christus  ;  quia  iu  Belhlehem  nalus  et  cduca- 
tus  fueralDavid.  Palet  cx  sequenii.  Judaei  enim 
suam  gentem  et  rempubl.  in  12.  iribus ,  has 
dciudein  singulas  familias,  quae|suumhabebant 
caput,  diviserant ,  ideoque  hanc  eorum  divisio- 
nem  apudeos  in  censu  hoc  secuti  sunt  Romani. 
Nimirum  oninia  haec  fiebant  Deo  dirigenlc,  ut 
cx  hac  descripiione  loti  orbi  liqucrct  Chrislum 


LUCAM.  Cap.  II. 

recens  natum  in  Bethlehem,  cssc  prognaium 
cx  tribu  Juda  el  stirpe  Davidis  ,  ipsumque  csse 
Mcssiam  uii  Prophelaj  praedixeraut ,  etsi  hoc 
non  intendcret,  imo  nesciret  Augustus  cjusque 
prases  Cyrinus. 

Ut     PROFITEnENTUn.  ]    GrseCUm  ,     imoy^dfca^ui , 

significat  et  describi  et  profitcri.  Utrumque  enini 
hic  fiebat  :  singuli  cnim  dcscribebantur,  et 
profitebantur  subjcclionem  ei  qui  dcscribebat, 
scilicet  Cyrino  pnesidi,  quasi  vicario  Augusti 
Csesaris  :  Romai  cuim  singuli  dcscribebantur , 
quasi  cives  et  subditi,  de  quorum  fidc  in  Au- 
gustum  et  senatum  non  dubitabatur.  Alibi  vero 
dicebanlur  profiteri,  scilicet  subjeclionem  Cae- 
sari,  quasi  exieri  elarmis  Romanorum  subacli. 
Porro  Orosius  lib.  6.  cap.  ull.  cx  hac  descrip- 
tione  colligit  Christum  fuissc  civem  Romanum, 
ut  quasi  tacitc  innucret  Christianos  omncs  Ro- 
mano  Pontifici  et  Ecclesise  subdi  deberc  :  Cluis- 
tus,  in^uit,  dicendus  civis  Romanus ,  census  pro- 
fessione  Romani. 

Symbolice,  descriptione  hac,  qua  omnes  sc 
Aug.  et  Roman.  servos  profitebantur,  signifi- 
cabalur  Cbristum  jam  natum  venissc,  ut  nos  a 
servitutc  diaboli  liberaret,  etuniversum  orbem 
sibi  subderet,  suaequc  fideiclcultuiservire,  non 
vi  armorum ,  sed  efficacia  gratiae  suae  compel- 
leret :  qua  dc  causa  Augustus  tum  nomcn  Domini 
rccusavit,  teste  Orosio  ct  aliis.  Rursum  S.  Gre- 
gorius  hom.  8.  in  Evang.  Quid  est,  ait,  quod  nas- 
cituro  Domino  mundus  describitur ,  nisi  quod  lioc 
aperte  monstralur,  quia  iUe  apparebat  in  carne, 
qui  electos  suos  adscriberet  in  wteimitate  ?  quod 
contra  de  reprobis  pcr  Prophetam  dicitur  :  De~ 
leantur  de  libro  viventium ,  et  cum  Justis  non 
scribantur.  Sic  et  Orig.  Ditigenlius  intuenti,  ait, 
sacramentum  quoddam  significare  videtur ,  quod 
in  totius  oi'bis  professione  dcscribi  oportuerit  et 
Christum,  ut  cuni  onmibus  scriptus  sanctificaret 
omnes,  et  cum  orbe  relatus  in  censuni,  commu- 
nionem  sui  prceberet  orbi ,  Liberans  eum,  ait  Eu- 
Ihymius  ,  d  servitute  diaboli ,  qui  princeps  est 
mundi. 

Hinc  patet ,  Christum  dcscrlptum  fuissc  non 
stalim  a  nativitatc ,  sed  octavo  dic  poslquam 
circumcisus  est  :  in  circumcisione  enim  more 
communi  inditum  cst  illi  nomen  Jcsus,  quod 
astantibus  Bethlehemitis ,  qui  erant  ex  stirpc 
David,  in  tabulas  publicas,  quas  Cyrinus  ad  Au- 
gustum  transmisit,  rclatum  est,  scilicct  Jesum 
Marijc  filium  natum  in  Bethlehem ,  prognatum 
essc  cx  David.  Ita  Justinus  Apol.  2.  ad  Antoni- 
num  Pium ,  Origenes,  Theophyl.  et  Euthymius. 

U.    ASCENDIT   AUTEM  ET   JOSEPH    A    GaLIL/EA    DE 

civiTATE   Nazareth,   in   Jud^am   IN   CIVITATEM 

DaVID,  qvJE  VOCATUR  BETHLEHEM  :  EO  QUOD  ESSET 
DE  DOMO  ET  FAMILIA  DaVID. 

FACTUM  EST  AUTEM,  CUM  ESSENT  IBI,  IMPLETI 
SU.NT  DIES  UT  PARERET.  ] 

Hic  impleta  fuit  prophelia  Michaeae  cap.  6.  2. 
de  Christoin  Bethlehem  nascituro.  Videibi  dicla. 

Ascendit.  ]  Id  est ,  profectus  est  cx  Nazareth 
urbe  Galilaeae,  ubi  angelo  nunliante  B.  Virgo 
Christum  couceperat,  Unde  Cbristus  a  Judacis 
dictus  est  Galilaeus  et  Nazarenus. 

In  Bethlehem.]  Quae  ultra  Jerusalem  sita  erat, 
ab  caque  distabat  itinere  duarum  horarum  : 
quare  tiNazarelhinBelhlehcm  it<Terat  iridui  el 


COMMKNTARIA  L\ 

an"i|)')us  quod  B.  Virgo  pivTgnaiis,  et  piului 
proxima,  confccit  pedCjUt  n)uUi  pio  st;niiuni. 
Asrendit  (ait  S.  ncinard.  serm.  in  illud  Apocal. 
Sipiuvi  viaf^num  apimiuit  in  ca;lo)  in  lictldclicm 
imminenlc  Jam  parla ,  portans  prctiosissivinm 
iUaci  depuulam,  portans  onus  lcv^; ,  porlans  d 
quo  portabalur.  El  paulo  post  :  Sola  sine  corrup- 
tionc  concepii ;  iine  gravamine  tulil ,  sine  dolore 
fUium  parturivit. 

Audi  S.  (jrogoriumliom.  8.  in  Evang.  Quibcnc 
eiiam  in  lietldehcm  nascilar.  Bctldclicm  (pdppe  do- 
vuis  panis  interprelatur.  Ipsc  namqtie  cst  qiu  ait  : 
Ego  sum  panis  vivus ,  qui  de  ccclo  descendi.  Locus 
crgo  in  quo  Dominus  nascitur,  panis  antcavoca- 
lusest,  quia  fulurum  profccto  crat,  ut  ilte  ibi  pcr 
viatcriam  carnis  apparcrct,  qiu  clectorum  mcnlcs 
interna  satielate  rcficort.  Qui  von  in  parcnlum 
dovio,  sed  in  via  nascitur  ;  ut  profccto  ostenderct , 
quia  per  Immanilatem  suam  quam  assumpserat , 
quasi  in  alieno  nascebalur :  ul  doccrcl  nos  in  lcrra 
csse  percgrinos,  civcs  vcro  ca-li,  ul  al)  lioc  cxi- 
]io  magnis  viriuium  passibus  lcndanuis  in  Ctt-- 
lum,  ceu  palriani  et  civilalem  nostram. 

6.  FACTUM    EST  AUTEM  ,  CUM  ESSET    IBI  ,   IMPI-F.Tl 

suNT  DiEs  UT  PARERET.  ]  Scilicet  novcm  menses 
ii  conceplu.  Peperitenim  non  ex  lassiludine  iii- 
neris,  sed  naluraliler,  peracla  nalurali  concep- 
tionis  temporisquc  ad  pariendum  usilaii  pe- 
riodo.  Quare  cum  Christus  conceptus  sit  die  25. 
Marlii ,  sequilur  cum  nalum  esse  die  25.  Decem- 
l)ns  :  inter  ulrumque  enim  inlcrccduut  novcm 
menses. 

Nota.  Clirislus  natus  cst  paulo  post  solstiiium 
liiemale,  cum  crescere  incipiunt  dics  :  Joaiiiies 
Ihiptista  vero  natus  est  paulo  post  solslitium  ics- 
tivum  ,  cum  dies  incipiunt  decrescere  :  quia,  ut 
ipse  ait  :  lUum  oportet  crescerc,  vie  aiitcm  viinui. 
Ita  S.  Augustinus.  Rursum  in  solstitio  hicmali 
halcyones  (aves  sunt  paulo  majoies  hirundini- 
hus)  circa  niare  Siculum  ponunt  ova  ,  eaque 
quatuordecim  diebus  excludunt ,  ac  per  totidem 
dies  pacatum  est  marc  :  unde  naul;e  id  ol^scr- 
vant,  captantque  idtcmpus,  ul  secure  navigciit, 
teste  Plinio  lib.  10.  3.  ct  S.  Ambrosio  lib.  5. 
Hexam.  13.  Ouare  dies  halcyonii  vocantur  tWvs 
placidi,  sereni,  hilares.  Ita  Christus ,  noster 
iialcyon,  iisdem  diebus  natus  est  quasi  rex  pla- 
ciduset  pacificus.  Unde  angeli  ei  accinucrunt  : 
Oloria  allissimis  Dco ,  ct  in  terra  pax  hominibns. 
Uursum  Plinius  docet  pluviam  in  solstitio  aes- 
tivo,  et  calorcm  in  hiberno  portendere  ubercm 
frugum  messem.  Ita  pluviam  baptismi,  lacry- 
marum  et  pa3nitenti;e  adduxil  Joanncs  Baptisla  ; 
Christus  vero  calorem  gratiac  ct  charitatis,  qui- 
hus  copiosa  fideliusn,  Doctorum,  Martyruni  , 
Virginum ,  omniumquc  Sanciorum  messis  prog- 
nata  surrexit. 

7.  Et  peperit  fihum  suum  primogenitum,  et 
pannis  kum  i^volvit,  et  reclinavit  eum  in  pr.i;- 
sepio,  quia  non  erat  ei  locus  in  diversouio.  ] 
Peperit  naluraliter  uti  aliae  matres  :  fuit  ergo 
ipsa  vere  et  naturaliter  mater  Christi  ct  consi- 
quenler  Dei  :  Cln-istus  enim  est  Deus.  Porro 
B.  Virgo  magis  fuit  parens  Chrisli,  quam  sint 
aliic  malres  suorum  (iliorum  :  nam  ipsa  in  so- 
lidum  fuit  parens  et  mater  Christi  :  quia  ab  t-a 
Christus  accepit  omnem  suam  substantiam  , 
ciuam  alii  non  ('i  sola  matre,  sed  eliani  a  palrr 
accipiunt;  ac  consequenler  auior  iulor  Cluii- 


rUCAM.  Cap.  11.  C-9 

tuui  et  matrem  jonge  major  fuit,  quam  sitinlc'" 
alius  matrcs  ellilios,  adeoque  arnor  qui  inler 
matri  m  el  patrem  dividilur  ,  in  Virgine  unitu^ 
et  coilcctus  fuil,  quia  ipsa  tam  matris  quam 
palris  viccm  subivif.  Scciindo,  sicut  ipsa  con- 
cepit,  ila  ct  pcperit  inanens  virgo,  ac  conse- 
quenlcr  Christus  nalus  cst  clauso  matrisutero, 
eumque  nascens  penetravit,  sicuti  radii  solis 
penetrant  vitrum.  Hinc  Tcifio,  B.  Virgo  uli  con- 
ccpit  sine  concupiscentia  :  ila  i)cperit  sine  do- 
lore,  sine  lassitudine  ,  sinc  secundinarum  lliixii 
ct  illuvie  ,  aliisque  sordibus  partus,  siue  obsle- 
trice.  Ita  Palres  passim.  Fuit  ergo  Virgo  toia  ala- 
cris  et  vegcta,  alque  in  filii  amorem  el  contem- 
plationem  absorpta ;  utpole  qua;  in  singula  mo- 
inenta  eum  nascentem  expectaret,  videre  et 
auiplecii  gestiret.  lla  Patres  et  Doctores.  Vide 
Suarez.  Audi  S.  Cregorium  hom.  26.  in  Evang. 
Illud  corpus  Dominicum  intravit  cut  discipulosja- 
nuis  clausis ,  quod  ad  humanos  oculos  per  natici- 
talem  suain  clauso  exiit  utero  Virginis. 

Porro  Christum  natum  esse  die  Dominica  , 
quce  prima  dies  fuit  mundi,  ac  consequcnler 
feria  sexta  ,  sive  die  Veneris  ,  fuisse  conceptinn 
sicut  etpassum,  ex  VI.  Synodo,  Sophronio,  lUi- 
perto  et  aliis  docet  Suarez  3.  p.  q.  35.  disp.  12. 
Barradius  et  alii  :  licet  nostcr  Salianus  Ciiris- 
tum  natum  velit  fcria  sexta,  conceptum  feria 
quarta.  Audi  Rupertum  lib.  3.  de  Divin.  offic. 
c.  16.  Nocte  Dominica  natus  est  Christus ,  conso- 
nante  mirabilium  stiorum  ordine,  ut  quo  die  dixit  : 
Fiat  titx ,  et  facta  cst  tux ,  cjusdem  diei  nocte 
orircttir  in  tcnebris  lumen  rectis  corde,  puta  sol 
jus(ii.i;c  Christus  Dominus. 

Ilinc  sicut  sol  per  clausum  pcnctrat  vilrum  , 
sic  Chrislus  in  lucem  prodiit  clauso  Virginis 
utero,  ait  S.  Basilius  orat.  in  S.  ^alivitatem 
Chrisli.  Uinc  ct  B.  Virgo  ipsa  festi  NaUvitalis 
Christi  nocle  revelavil  8.  Brigidrc,  ut  ipsa  refcrt 
lib.6.  Revcl.  cap.  88.  dicens  :,Cum  nasceretur  cx 
vie  indicibili  extiltatione  ,  el  mirabili  fcstinantia , 
clauso  virginali  tttero  meo  prodibat :  atquc  hujus 
sua^  cxuliationis  scnsum  tunc  B.  Virgo  reipsa 
communicaviiS.  Brigidc-e.  Eilib.V.Rcvel.  cap.  22. 
Pcperi,  ait,  sicttl  ntinc  vidisti  flcxis  genibtts,  orando 
sola  in  stabulo.  Pcperi  cnim  ctim  cttm  tanla  cxul- 
talione  ct  tojtitia  anima^ ,  quod  non  sensi  aliqttod 
gravamen  qttando  ipsc  cxibat  de  corpore  r..eo ,  nec 
dolorcm  aUqttcvi :  sed  stalim  involvi  cttvi  pannicti- 
tis  vutndis  ,  qttos  diu  ante  prcvparavcram.  Qu(V 
qttando  vidit  joseph,  viirafusest  cum  magnogau- 
dio  ct  latitia,  ex  co  qitod  sine  adjulorio  pcperc- 
raiii.  Etiuserm.  Angelico  cap.  15.  IpscDcussuam 
majcslalcm  inctinavit ,  dc  ccclo  dcscendens  in  itte- 
rtiin  Virginis ,  non  in  tina  tantum  ipsiits  corporis 
parle  introicns ,  scd  pcr  totum  ipsitts  corpus  Vir- 
gincisvisccribiis  sc  infundcns,  forma/ido  sibi  ho- 
neslissiine  cx  solitts  Virginis  carne  ct  sangttine 
corptts  huvianum.  Et  idco  ctectissima  illa  viala- 
fJaimnanli  rubo,  sed  tcpsionis  inexpcrto,  qitnn  vidil 
MoYses,  congruc  sinUlatur.  El  nonnullis  intcr- 
jcctis  :  Qitcmadinodum  ctiam  per  totuin  Virginis 
corpits,  qttando  idem  Dei  FiUtis  concipicbattir , 
ciim  sita  divinitate  introivit ;  sic  ct  qiiando  nasce^ 
batur  ctim  humanitatc  ct  dcitate,  vclut  cx  rosa 
intcgra  odoris  suavitas ,  ita  et  ipse  per  tolmn  ip- 
sius  corpiis  firginis  fasits  cst ,  virginati  gloria  in 
viatre  integra  permanentc. 

Dcnique  omncs  virginci  partiis  Osruras .  i' 
vctcri   tcslauiculo  coaccrvat  liic   Cconuiia  in 


r,7(>  COMMFATARIA  IN 

CatenaCraccori!ni,(iUonicclidilnoslerCorderius. 

Quurto,  (luXTunl  aliqui,  quis  prinius  Chris- 
tum  nascenicni  locus  cxcepcril  ?  Barradius  con- 
set  fuissc  lerram  sive  huninn),  idque  ad  lioc  , 
nt  Christus  nos  docerct  humintatcm,  (|u;c  ah 
humo  dicta  esl,  sicut  el  homo  :  sic  enim  ccteri 
inlantes  nascunlur.  Unde  Salomon  ,  Et  m  siini- 
Ittcr  facUDu  decidi  terram  ,  ait  Sapient.  7.  3. 

Alii  censent  Chrislum  primo  exceptum  hra- 
chiis  et  uhiis  matris,  id(jue  cum  summo  ejiis 
fumdio  et  revcrentia  :  hoc  enim  talem  matrem 
ct  talem  filium  dec(!re  videhaiur,  idque  |)hy- 
siceeratproclivc  ctol)viuni,  idenujuc  colliguui 
cx  eo  quod  slatim  sulxUt  Lucas,  vl  pannis  cum 
involoit.  Quarc  ipsa,  ait  Franc.  Lucas ,  suis  ma- 
nihus  excepit  prodeuntemesuo  ulero,  tanquam 
pomum  maturum  ex  arhore  delahens,  nervo 
umhilicari  spontc  ac  sinc  violentia  se  dissol- 
vente,  quemadmodum  solvitur  maluri  pomi 
eaudcx,  quo  arhori  adhseret :  exceptum  mani- 
hus  provoluta  in  genua  adoravit,  adoratum  sua- 
vissime  est  osculala,  ac  deinde  jnvolvit  pannis 
ac  lasciis.  UndcetS.  CyprianusdeNativit.  Chris- 
li  :  Vllro ,  ait,  maturus  ab  arbore  fructus  delap- 
sus  est,  nec  oportuit  vellicari  quod  sponte  prodibat. 

Pientius  ct  suhlimius  Franc.  Suarez  opinatur, 
Chrislum  mox  utnatus  est  ah  angelis  in  hrachia 
matris  sanctissima;  et  amantissimae  fuisse  depo- 
situm;  idem  insinuat  Nyssenus]  et  Geomelra  in 
Catena  :  hic  cnim  locus  erat  illi  decentissimus, 
(H  tam  matri  quam  filio  exoptatissimus ;  inde 
ipsa  filium  reclinavit  in  prsesepio. 

Denique  S.  Brigida  libro  8.  Kevel.  cap.  hl.  in- 
sinuat  Chrislum  nascentem,  sponte  sua  venisse 
in  manus  virginis  matris  dulcissimae,  et  hoc 
valde  prohahiliter  el  pie  credi  potest. 

Porronoster  P.  Rihadeneira  in  festo  Nativitai. 
Traditur,  inquit,  B.  Virginem  mox  ut  viciii 
Christum  in  lucemeditum,  admirantem  Deuin 
humanatum,  ac  ad  carnem  infantilem  humilia- 
iinn  ,  coram  eo  in  lerram  se  prostravisse ,  alque 
hisce  verhis  cum  profundissima  reverentia  ac 
cordis  jubilo  eum  salutasse  :  Exoptatus  ades  , 
Deus  meus,  Dominus  meus ,  et  fdius  meus;  non  du- 
hitans  se  ab  co,  licet  infaute  intelligi;  sicque 
eum  adorasse,  oscnlando  pedes  illi  quasi  Deo, 
manus  quasi  Domino,  et  faciem  quasi  filio, 
mox  arctissimc  cum  peclori  suo  admovisse,  ul- 
nisque  strinxisse. 

Qninto  ,  Christus  nascens  more  aliorum  in- 
fantium  ,  ait  S.  Bernardus  serm.  h.  de  Nativitat. 
vagiit  et  lacrymatus  est,  tum  ut  inciperet  pec- 
cata  nostra  deflere  et  luere,  tum  ut  aliis  infan- 
tibus  se conformaret.  Nam,ut  ait  Salomon,  qui 
fuit  typus  Chrisli  :  Et  ego  natus  accepi  commu- 
netn  aerem,  et  in  similiter  factam  decidi  terram, 
et  primam  vocem  similem  omnibus  emisi  plorans  , 
elc.  nemo  enim  ex  regibus  aliud  liabuit  nalivitatis 
initium,  Sapient.  7.  3.  Vide  ibi  dicta.  Rursum 
Cl)ristus  natus  hasce  lacrymas  ,  ac  seipsum  to- 
tamque  vitam,  mortem  et  crucem  Deo  in  holo- 
caustnm  pro  salute  hominum  obtulii,  ut  docel 
Apostolus  Heb.  10.  7.  ct  cap.  5.  v.  7.  Qai,  inquit, 
in  diebus  carnis  suce  preces  supplicalionesque ,  etc. 
offerens,  exauditus  est  pro  sua  rcverentia. 

Sexto,  angeli  omnes  Christum  Dcimi  ac  Do- 
minum  suum.in  terram  nascentem  comitati 
sunt,  sicut  aulici  omnes  comitaniur  regem 
peregre  proficiscentem,  ac   natum   infantem. 


LUCAM.  Cap.  11. 

Deumque  immensum  ad  spilhamce  quanlitaicni 
quasi  coarctalum,  obslupueriinl,  venerati  sunl 
i'l  adorarunt.  Iloc  enim  significal  Apostolus, 
dicens:  El  cum  iterumintroducit  primogenitum  in 
orbem  terrce ,  dicit  :  Et  adorent  eum  omncs  angeli 
Dei,  Hebr.  1.6.  uti  ibidemexplicatS.  Chrysost. 
Thcophyl.  Eulhym.  Amhrosiasler,  etalii,  Quare 
tunc  stabulum  ct  pricsepiuni  fuit  quasi  versum 
in  ccclum  empyreun);  uipoie  plenum  angelis  , 
adeoquc  Cherubinis  et  Seraphinis  omnibus,  qui 
relicto  cfjelo  ad  stabulum  descenderunt,  Deum 
suum  hominem  factum  vcneraluri  :  fuit  enim 
hoc  opus  incarnalionis  ct  nalivitatis  Verhi ,  an- 
gelis  prius  inopinabile,  el  quasi  incrcdihile, 
utpolc  opus  sumnium  propriumque  divincc 
potentice,  sapienti;e,  juslititC  el  cleiDcnlice,  sn- 
perans  cmnem  hominum  el  angelorum  inlel- 
leclum,  nti  oslendi  Matth.  \.  20.  et  hic  c.  1.  35. 

Hoc  est  quod  ait  Apost.  1.  Timoih.  3.  vers.  16. 
Et  manifeste  magnum  est  pietalis  sacramcntuni. 
(quod  estDeushomo,  sivc  Verbumcarofactum) 
qiiod  manifeslatum  cst  in  carne ,  Juslificatum  est 
in  spiritu,  apparuit  angclis,  prcsdicatum  est  gen- 
tibus  ,  credilum  est  in  miindo ,  assumptum  cst  in 
gloria.  El  David  Psalm.  17.  Inclinavit,  ait,  ccelos 
et  descendit ,  imo  Deus  ipse  descendii,  eumquc 
factum  infantem  Deipara  reclinavitin  praescpio. 
Factuscst  Deus  liomo ,  ait  S,  August,  serm.  9,  de 
Nativit.  ut  liomo  fieret  Deus ;  ut  panem  angelorum 
manducaret  liomo  ,  Dominus  angelorum  factus  cst 
Iwmo.  Hoc  est  Verbum  abbreviatum ,  quod  fecit 
Dominus,  Isaiee  10,  23.  Rom.  9.  28. 

Morales  causae  curChristus  homo  fieri,  nas- 
cique  voluerit  in  terra,  fueremultae.  Prima  :  ut 
nos  in  carne  patiens  et  moriens,  a  peccatis  et 
gehenna  re(hmeret.  Rursum  ut  nos  doceret, 
exemplo  m-agis  quam  verbo  viam  salulis,  da- 
retque  perfectum  sanctitatis  omniumque  virtu- 
lum  (rxemplar,  ac  imprimis  summae  et  profun- 
dissimae  humilitatis.  Ipse  enim ,  cum  in  forma 
Dei  esset ,  etc.  semetipsum  exinanivit  ( id  est,  ex 
omni  inanem,  etquasi  nihilum  eflecit)  formam 
servi  accipiens,  in  similitudinem  hominum  factus, 
et  habitu  inventus  ut  homo,  Philipp.  2,  vers.  7. 
Nimirum  voluit  Christus  exemplo  suo  docere, 
quod  S.  Augustin.  docuit  ver])o  :  Fode,  inquit, 
in  te  fundamentiim  lutmilitutis,  et  sic  udfasligium 
pervenies  charitatis.  Dedit  ergo  hic  ideam  summai 
humilitatis  :  descendil  enim  quasi  e  summo 
majestatis  suae  throno  in  imam  abjectionis  val- 
lem,  exuit  quasi  paludamentum  gloriae  suae,  et 
induit  saccum  carnis  nostrae. 

Secunda  :  quia  Christus  nobis  consanguineus 
et  frater,  imocaro  et  sanguisnoster  fierivoluit, 
ut  quasi  carneus  cum  carneis,  homo  cum  ho- 
mine ,  par  cnm  pari  ageret.  Unde  S,  Bernardus 
sermon.  3.  supcr  Missiis  est :  Studeamus  effici , 
inquit,  sicut  parvulus  iste,  discamus  ab  ipso ,  quia 
mitis  est  et  hmnilis' corde ;  ne  magnus  Deus  sine 
causa  factus  sit  liomo  parvus ,  ne  gratis  mortuus , 
ne  invacuum  crucifixus,  communicemus  passioni- 
bus ,  et  ipsum  offeramus  pi'opitiationem  pro  pecca- 
lis  nostris ,  quoniam  adliocipse  natusest. 

Tertia  :  Christus  carnis  nostra?  parvitatem, 
viliiatem,  serumnas,  famem,  sitim,  frigus, 
{fcstnm,  verbera,  clavos,  crucem  suscepit,  non 
propierse,  scd  piopternos,  uthoceflicacissimo 
amoris  sui  sliinulocorda  hominum  algida  pun- 
peret  et  compungeret,  eosque  ad  se  redaman- 
dum  stimukiret,  imo  cogeret  :  semper  eni)n 


t;nns'  nrclrim.it  nohls  Christiis  incarnalus  :  Ego 
nie  loturn  tibi  dedi,  tu  le  totum  modo  redde 
inihi  :  ideo  incarnatus  sum,  ut  vivam  in  leetin 
carne  tua,  ut  dicas  cum  faulo  :  Vivo  effo  jam 
Hon  ego,  vivitvero  in  mc  Christus.  Audi  S.  Aml)r. 
lile  igitur  parvulus,  itle  infontulus  fuit,  ut  tuvir 
Ijossis  csse  perfectus.  Ille  invotatus  pannis,  ut  tu 
viortis  laqueis  sis  absolutus.  llle  in  prasepiOus,  ut 
tu  in  altaribus.  Jtle  in  terris ,  ut  tu  in  ccetis.  Itte 
locum  in  diversorlo  non  fiabebat ,  ut  tu  plures  ha- 
beres  in  ccetestibus  mav.iiones.  Qui  cum  itives  esset, 
propler  vos  pauper  factus  est ,  ut  itlius  inopiu  vos 
liiiaremini.  Ex  quibus  apposite  pieque  conclu- 
dit  :  Meum  ergo  paupertas  illius  patrimonium 
csc ,  et  infirmitas  Domini  mea  est  virtus.  Matuit 
sihi  egere,  utomnibus  abundaret.  Me  itlius  infan- 
ti(t  vagientis  abluunt  fletus,  mea  tacrymce  illix 
tlelicta  laverunt.  Plus  igUur,  Domine  Jcsu,  inju- 
riis  tais  debco ,  quod  redcmplus  sum)  quamoperi~ 
bus,  quod  creatus  sum. 

Quartj  :  depressit  sc  interram  ct  carnem  ,  ut 
nos  eveherei  in  caiUun.  Ideo,  ait  S.  Anselm.,  Deus 
factns  est  tiomo,  ut  liomo  ficret  Deus.  Non  potera- 
mus  Deum ,  qui  est  purissimus  et  increatus 
fipiritus,  mente  concipere  et  colere  :  vcstivii 
rrgo  Deus  se  carne  nostra,  ut  eumconciperc, 
imo  Gculis  cernere,  auribus  loquentem  au- 
dirc,  et  eo  perfrui  possemus,  ait  Cyrillus  cate- 
ches.  12.  Atquo  hcec  inter  primas  fuit  incarna- 
tionis  Christi  causa,  quam  Eccl.  in  Pncfatione 
iVlissae  de  Nativilate  Christi,  itadccanlat :  Quia 
per  incarnati  Verbi  mystcrium  ,  nova  mentis  nos- 
trcs  ocutis  lux  tuce.  ctaritalis  infulsit ,  ut  dum 
visibilitcr  Dcum  cognoscimus ,  pcr  hunc  in  invisi- 
hilium  amorem  rapiamur.  Christus  enimMncar- 
natus  est  olijectum  latriafi,  charitalis,  gratili;- 
(liuiSj  omniunique  virtulum.  Quocirca  jus:i.s 
nostra  cogitaiio,  sermo  et  conv«'r»alio  deij(M 
esse  cum  Verbo  incarnato ,  praeserlim  quia 
iiiiid  qiiotidie  rocolimus,  imo  renovamus  \\\ 
sacrificio  Missa?.  Ila  cuni  co  semper  versaii 
sunt  D.  Virgo  et  Joseph.  Ita  S.  Magdalena  Chris- 
tum  ui)ique  comilal)alur,  ac  poslejus  mortem 
secessit  in  eremum,  ut  jugiter  hoc  magnum 
pietatis  sacramentum  quodoculis  conspexerat, 
ruminaret  et  obstupesceret.  Ita  Apostoli,  ila 
S.  Pauliis.  Ilac  de  causa  S.  Paula,  S.  Euslo- 
chium  ,  et  plurimaj  matronoc  et  principes  cum 
S.  Hierouymo  migrarunt  in  Bethlehem  ,  ut  il)i 
jugiter  quasi  Chrisium  nascentem,  et  reclina- 
lum  in  ppiesepio  intuerentur.  Ita  jugiler  ver- 
sabatur  cum  Verbo  incarnato  S.  Bernardus , 
quicum  de  eo  agii,  agit  autem  frequentissimc , 
totus  melleus  amore  liquescit,  sequc  superat, 
nec  tam  ut  homo,  quam  ut  angelus  loquitur. 
Ita  S.  Franciscus  cum  nato  Christo  dissuavia- 
halur,  ac  dulcissimc  eum  compellabat  parvu- 
ium  de  Bethlehem  ,  et  concionans  non  aliud 
ingcminabat  quam  hoc,  Amcmus  parvulum  dc 
Bolldclicm.  Denique  tot  millia  Anachoretaruni , 
Monachorum,  Religiosorum  relictis  hominibus 
et  soeculi  turbis,  insolitudines,  in  monasteria, 
in  claustra  sc  abdiderunt,  ui  jugiter  hoc  incar- 
nationis  ct  ccconominp  Chrisii,  ac  redemptionis 
nostnc  mysterium  meditarentur  ,  admiraren- 
tur,  laudibus ,  omnique  gratiarum  actione  ci 
viise  imilatione  cclel)rarent.  Postula  crgo,  o 
Religiose,  o  sacerdos  ,  o  ndeli 


lis  ,  i>  Christo,  ul 
ipse  tuamcarnem  et  animam  sibi  uniat  ac  re- 
gat,  sicut  uuivit  rexitquo  suani ,  quani  pro  te 
ad  hoc  assumpsit. 


COMMENTARtA  IN  LUCAM.  Cap.  il.  G71 

PiuMOGEMTUM.]  Et  unigcnitnm.  Prim^-^cnitus 
cnim  est  qiii  primo  gignitur,  etiamsi  nenio  alius 
posteum  gignatiir.  Talis  enim  gaudet  juiibus  , 
et  privilegiis  primogcnilura?. 

£r  i'AN.Ms  EUM  nvoi.viT.]  ViUbus  et  pauperi- 
bus,  sed  hoiicslis  et  mundis.  ^oiA -^o  invotvit, 
«cilicet  ipsa  Virgo  Deipcira;  utpote  alacris  et 
vegeta,  per  partum  non  debilitata,  necin  lecto 
decuaibens,  sed  potius  roborata  et  pedil)us 
consislens,  parvuloque  suo  omnia  non  matris 
dumtaxat,  sed  et  obstetricis  ac  ancilla?  obse- 
quia  siudiosissime  impendens.  Audi  S.  Hieron. 
hb.  1.  conlra  Helvidiiim  cap.  Ix.  i\ulta  ihi  obste- 
trix ,  nulta  mulicrcularum  sedutilas  intercessil , 
ipsa  pannis  invotoit  infantem ,  ipsa  ct  mater  et 
obstetrix  fuit.  Similiter  Cyprianus,  aut  quisquis 
est  auctor,  libro  de  Cardin.  operib.  Chrisli 
serm.  1.  Vannicuti  pro  purpura,  pro  bysso  in 
ornatu  regio  tacinice  congeruntur  ;  genitrix  est 
et  obstetrix,  et  devotam  ditcctce  soboti  exhibet 
ctientetam,  etc.  Nutlus  dotor,  nulta  naluroe  con- 
tumelia  iii  puerperio. 

Gra!ce  est ,  eV-raoyivw^sv  aOrov ,  id  cst  infasciavit 
eum.  In  honorem  harum  fasciarum  Chrisli, 
nobilis  erecta  est  basilica,  et  anniversaria  festa 
dies  indicta,  ut  paletex  S.  Germano  Patriarcha 
Constantinop.  el  Eulhyniio  orat.  de  fasciis 
Dominiapud  Lipom.  to"m.  G.  ad  diem  .31.  Aug. 
Tropologicam  cauaam  dat  Nyssen.  de  Nativ. 
Ghristi:  Pannis ,  inquit,  constringilur,  qui  pec- 
catorum  nostrorum  vincula  (  et  pelliceas  Ada? 
tunicas,  ait  S.  Bern.  serm.  28.  in  Cantic. )  in  se 
susccpit.  Et  S.  Aug.  serm.  3.  de  Nativit.  Obeata 
infanlia,  per  quam  nostri  generis  vita  est  repa- 
rala  !  6  gralissimi  detectabilcsque  vagitus  ,  per 
quos  stridores  denlium,  cctcrnosqae  ptoratus  eva- 
.liinus  !  6  felices  panni ,  quibus  peccatorum  sordes 
extersimuslo  prcescpe  splendidum,  in  quo  non 
iotumjacuit  foenum  animatium,  sed  cibus  inventus 
cst  angetorum  l 

Porro  ,1'lhiopicus  pro  fasciis  cum  involvit ,  vcr- 
tit,  ct  ligavit  polticcs  ejus,  quasi  hoc  csset  sig- 
num  infanti  nato  proprium,  ex  quo  agnoscc- 
retur  a  pasloribus  :  nam  pannis  involvi  illi 
commune  eral  cum  ceteris  infantibus.  Unde 
iradunt  Ethiopes ,  filium  nomine  Menehch, 
quem  regina  Saba  ex  Salomone  conceperat.ct 
rediens  in  /Ethiopiam  ibi  pepererat,  eumdcm 
remisissc  in  Jerusalem  ,  eiquc  annulum  quem 
;i  Salomone  acccperat,  inpollicem  inseruisse, 
ut  ex  hoc  signo  quasi  legitiinus  filius  i\  Salo- 
monc  agnoscerelur.  Ihxc  illi,  pencs  quos  sit 
iides. 

Et  kfxlinavit  eum  in  pii.ESErio.]  Omissis  va- 
riis  varioruni  opinionibus ,  quas  recensont 
Barradius,  Azor  ,  Baronius  ,  Tolelus  et  alii. 
Nota,  locum  nalivitatis  Christi,  propric  non 
fuisse  stabulum  domus  ruslicanic,  ut  S.  Cy- 
prian.  (vel  quisquis  est  auctor)  tract.  de  Ope- 
ribus  cardinal.  et  alii  imaginantur;  sed  fuisso 
speluncam  cxcisam  in  riipe  ad  exircmam  et 
Orientalem  partem  urbis  Bethlehem ,  uti  do- 
cent  oculati  tesles  S.  Hieronym.  C[)hl.  IS.  ad 
Marcellain ,  Brocbardus,  Adriclioin.  ct  alii ,  ac 
r>eda  de  Locis  sauctis  cap.  S.  An  spchinca  ha?c 
siia  fueril  in  urbc,  an  foris  ad  nuiros  urbis  . 
variant  auctores.  Audi  S.  Hieron.  Eccc  in  hoc 
parvo  terrcc  forainine  catorum  conditor  nattis  est, 
hic  involutus  pannis,  hic  visus  ii  pasloribus,  hie 
d(  monstratus  d  stcllu ,  hic  adoralus  d  Magis. 
Aildit  Beda ,  e  petia  liujuj  s;)oluncir  per  mir;.- 


<572  COMMKNTARIA  IN 

(■iiliiin,  ob  Christum  iii  oa  natum,  perennem 
scaturire  fontem,  illumque  usque  adsuatem- 
pora  perilnrnre  :  atque  totam  speluncam  h 
Clirlstianis  marmorc  incrustatam  esse  ,  ac 
prandi  Ecclesia  desuper  sedificata  ornalam. 

l'orro  in  liac  spelunca  fuisse  pricsepe  lig- 
noum,  commune  ct  notum  omnibus  pastori- 
bus  ,  liquet  ex  hoc,  quod  ex  eo  sibi  ab  angelo 
iiidicalo,  paslores  moxlocumnativitalis  Chrisli 
agnoverint,  et  ad  illum  se  contulerint.  Prac- 
sepe  hoc  Romam  deinde  translatum  est,  ac  in 
l)asilica  S.  Mariac  Majoris  condilum,  ibidem 
religiosc  visitur  et  colilur. 

DeniqueChristus  coUocalus  fuitin  pr;cscpio, 
duabus  de  causis.  Prior,  quodin  tota  spelunca 
non  esset  commodior,  uec  decentior  Christo 
locus  quam  pra?sepium,  ut  in  ejus  foeno  quasi 
in  leclo  recumberel  tener  Christus.  Posterior, 
nt  in  rigore  hiemis  (erat  enim  fuiis  Decemb. ) 
Chrislus  haliiu  bovis  et  asini  calesceret.  Ad 
prtBsepe  enim  lioc  alligalum  fuisse  bovem 
ot  asinum  traditio  est,hicque  est  communis 
tidelium  sensus.  Et  de  iis  Ecclesia  intelligit 
iliud  Ilabacuc  c.  3.  v.  2.  juxta  Sepluag.  In  me- 
(lio  daoram  unimaUam  cognosceris ,  ac  iisdem 
appropriat  illud  Isaiae  1.  3.  Cognovit  bos  posses- 
sorcm  suam  ,  ct  asinus  proisepe  Uomini  sai,  uli 
explicant  ibidem  S.  Hieroriym. ,  Nazianzenus, 
(^yrillus,  Pauliiuis,  Prudenlius  et  alii  apud 
15aronium. 

Tropologicam  causam  dat  Nyssenus  de  Na- 
tivitate  Christi  :  Prcesepe ,  ait ,  bestiarum  est 
(lomus ,  in  qua  Verbam  nascitur,  ut  cognoscat 
hos  possessorem ,  et  minus  pra^sepe  Domini  sui. 
lios  aatem  est  Jadaius  tegi  sabjugatus  ;  asinas 
vcro  animal  oneribus  ferendis  aptum ,  Gentilis 
sah  gravissimo  idololatrice  jugo  gemens.  Ordina- 
rias  aatembratorum  aninudiuni  cibasest  fccnum. 
Vroducens  enim  ,  inquit  ri-ophcta  ,  fcenam  Ja- 
mentis.  Animal  vero  rationcde  pane  vcscitur : 
idcirco  ergo  in  prcesepi ,  ubi  pabulum  bratorum 
poni  solet ,  panis  vitce  qui  de  ccclo  descendit ,  pro- 
ponilur,  ut  animalia  quoque  rationis  expertia 
rationalem  cibum  participarent. 

Sic  et  S.  Cyrillus  in  Catena.  Symbolice  proe- 
sepe  est  altare,  in  quo  Christusin  xMissaper 
consecrationem  quasi  nascitur  et  immolatur. 
Cnde  S.  Chrys.  in  Catena  :  Quod  in  prasepio  vi- 
dentes  atque  tugurio  Magi ,  cum  multa  venera- 
tione  ac  timore  accesserunt  et  adorarunt  :  ta 
idipsum  non  in  prcesepio,  scd  in  altari  cernens , 
majorcm  istis  barbaris  exhibe  pietatem. 

Exemplo  Chrisli  in  spelunca  naii,  multae  ma- 
ties  Sanctorum eos  in  stabulopepererunt.  Mater 
S.  Francisci  cum  ex  eo  gravida  parere  non  pos- 
set,  a  paupere  peregrino  monita  ut  in  stabulum 
seconferret,  fore  ut  statim  pareret,  dicto  obe- 
diens,  felici  partu  in  stabulo  S.  Franciscum, 
paupertatis  Christi  imitatorem,  enixa  est.  Ita 
liabet  ejus  Vita  apud  Ribadeneiram.  Hodie 
quoque  nonnullse  pi;e  matres  pariturae  ex  pia 
devotione  et  humilitate  stabulum  adeunt ,  ut 
Christo  et  B.  Virgini  se  suosque  infanles  assi- 
inilent. 

Porro  S.  Epiplian.  orat.  de  Deipara  :  Stabu- 
lum,  inquit,  visum  est  esse  ccelum  in  ttrra  :  ubi 
eniin  est  Deus,  ibi  est  coelum,  sicnt  ubi  est 
i^omifex,  ibiestRoma.  Subdit  Epiphan.  Virgo , 
JJl,  in  spelunca  citra  laborem  prcegnum ,  cccli  et 
(crrie  Dominum  deposuit  in  praisepio ,  iuiic  etiam 
ordines  angelorum  circumstabant  Virginem,  cum 


LCCAM.  Ciip.  II. 

clamore  dicentes  ,  Gloria  in  altissimis  Deo ,  clc, 
Et  Chrysippus  :  Inprcesepio  chorcie  circumslcte- 
runt  angelorum,  Begum  omnium  palaliis  ipsique 
tcmplo,  pauperrimum  illud  stabulum  angeli  ante- 
ponebant ,  co  in  admiralioncm  summam  rapti 
confluebant ,  recensque  rcgem  nalum  adorabant. 
Moraliler,  Christiani  omnes  crebro  conside- 
rent  et  intueantur  Christum  in  praesepio ,  ut 
advertant  quis  et  quantus  illc  sit,  quid  faciat, 
pro  quibus  et  cur  faciat :  Chrislus  enim  in  pra^- 
sepio,  hoc  est  Deus  homo,  Verbum  infans,est 
amor,  aeque  ac  stupor  omnium  angeloriim  ac 
fidelium,  quod  omnes  stupent  el  stupebunt  per 
omnem  aeternitatem.  Quis  enim  non  attonitus 
stupeat,  si  profunde  hunc  puerum  inspiciat, 
eumque  roget ,  Quis  es  tu  ,  o  parvule  Bethlehe- 
mitice?  eumque  audiat  respondentimi  :  Disce 
id  ex  Isaia  cap.  9.  6.  Parvulus  natus  est  nobis, 
et  fiUusdatus  est  nobis  :  ct  factus  est  principatus 
super  humerum  ejus,  et  vocabitur  nomen  cjus, 
Admirabilis,  Consiliarius ,  Deus ,  Forlis,  Patcr 
futuri  sceculi ,  Princeps  pacis.  Dicat  libi  idipsum 
David  Psalles  et  Propheta  regius  Psal.  Ul.  Mag- 
nus  Dominus  et  laudabilis  nimis,  faclus  ost  puer 
parvulus  et  amabilis  nimis.  Suscepimus ,  Deus , 
misericordiam  tuamin  mcdiotempLitui.  Quoniam 
hic  est  Deus ,  Deus  noster  in  ceternum,  et  in  scecu- 
lum  sceculi :  ipse  reget  nos  in  scecula.  Dicat  Dan. 
cap.  7.  miltia  mitiium  minislrabant  ei ,  ct  decies 
millies  ccntena  mitiia  assistcbant  ei.  Dicat  Salo- 
mon  regum  sapientissimusProv.  8.  22.  Dominus 
pessedil  me  in  initio  viarum  suarum,  anlequam 
quidquam  fac eret  d  principio.  Quando  prceparabat 
ccctos  aderam,quando  cerla  tege  et  gyro  vaitabat 
cibyssos ,  quando  cethera  firmabat  sursu^n,  et  li' 
brabat  fontes  aquarum.  Cum  eocram  cunclacom- 
ponens ,  et  delectabar  per  singutos  dies  iudens  co- 
ramleo  omni  tempore ,  iudens  in  orbe  tcrrarum  : 
et  deticia.  me.n  esse  cum  fitiis  hominum.  Dicat 
Siracides  Eccli.  2/4.  6.  Ego  ex  ore  Altissimi  pro- 
divi,  primogenita  anle  omnem  creaturam.  Ego 
feci  in  ccclis  ut  oriretur  tumen  indeficiens ,  et  sicut 
nebula  texi  omnem  terram.  Ego  in  altissimis  ha- 
bitavi,  ct  thronus  meus  in  cotumna  nubis,  etc.  Et 
dixit  mihi :  In  .Jacob  inhabita ,  et  in  Israei  licere- 
ditcire,  et  in  etectis  meis  mitte  radices.  Dicat 
Job  11.  8.  Excetsior  cceio  est,  et  quid  facies?  pro- 
fundior  inferno,  et  unde  cognosces  ?  tongior  terra 
mensura  ejus,  et  latior  mari.  Et  cap.  9.  3.  Qui 
commovet  terram  de  toco  suo ,  et  columnce  ejus 
concutiuntur.  Qui  prcecipit  soti ,  et  non  oritur. 
Qui  extendit  ccelos  sotus,  et  graditur  super  fluclu.i 
maris  :  qui  facit  magna  et  incomprehensibitia , 
et  mirabilia,  qaorum  non  est  numerus.  Dicat 
GentiliumSibylla  :  dicat  exeaVirgiliusprinceps 
Poetarum  et  vaium  ecloga  li. 

Ultima  Cumaei  veiiii  jam  carmiiiis  setas , 

Maginis  ab  integrosaeclorum  nascitur  ordo. 

Jam  uova  progenies  ccelo  demitlitur  alto  , 

Chara  Deum  soboles,  magiium   Patris  incremcntutn. 

Iiicipc,  parve  paer,  risu  cognoscere  matrem. 

Te  Juce  ,  si  qua  manent  sceleris  vestigia  nostri , 

Irrita  perpctua  solvent  formidiDe  lerras. 

Addit  hanc  auream  esse  aetatem  Christi , 

quo  ferrea  primum 
Desinet,  ac  tolo  surget  gens  aurea  mundo. 

Meriio  ergo  exclamat  S.  Aug.  serm.  9.  clo 
Nativ.  0  miracida!  6  prodigia!  6  mysteria!  fra- 
tres,  naturce  jura  mutanlur,  in  hominc  Deus  nas- 


l 


COMMENTARIA 

citur,  virgo  sine  viro  graoidalur  :  viri  nesciani 
scrmo  Dei  marilat  :  siinul  facta  cst  malcr  et 
virgo ;  mater  facla ,  scd  incorrupta.  O  mira  et 
inexquisita  compago!  O  nooa  ct  inaudita  com- 
mixtio!  Deus  qiii  estet  qui  erat  crcator,  fit  crca- 
tura,  qui  immcnsus  cst  capitur,  divites  consli- 
tuens  pauper  cfficilur,  incorporeus  carne  vcstitur, 
videtur  invisilnlis,  palpalur  impalpabilis,  coniprc- 
henditur  incomprchensibilis ,  qucni  ccelumet  tcrra 
benedicit ,  in  praisepio  angusto  collocatur. 

Quid  fccit  tantiis  Dcus ,  m  laulilla  carne, 
jacens  in  pracscpio?  Audiumus  ipsummet  in 
pracsepii  catiicdra  ,  non  veri)0  sed  faclo  doccn- 
lem  et  pracdicantem  :  Ego  ,  qui  ti  iinis  digitis 
iippendo  molem  terric,  qtii  ex  niliilo  creavi 
Cfelum  et  terram,  Rexgloriic,  ct  Dominus  ma- 
jestatis,  sul)  quo  columnac  c(jcli  contremiscuut, 
el.  curvantur  qui  porlant  orbem ;  lui  uuius,  o 
liomo,  amore,  ut  te  peccaio  et  OL>icrnis  ge- 
liennae  incendiis  addictum  liberarem,  et  in 
,C(EJum  beandum  deducerem,  veni  saliens  in 
tn,ontibus ,  transiliens  colles  :  salii  e  coclo  in  ter- 
ram,  ex  sinu  Patris  in  uterum  Virginis  ,  ex 
utcro  in  terram,  e  teria  in  crucem,  it  cruce  in 
inf(!rnum  ;  ex  inferno  resilii  in  terra,  e  terra 
in  cfElum,  ut  te  inferno  erutum  in  coelum  de- 
vcherem.  Per  viscera  misericordiae  me£e ,  visi- 
lavileoriensex  alto,  accoelum  terrae,  Verbuni 
carni,  spirilum  luto,  Deum  liomini  hypostatic^ 
junxi,  et  arciissinie  devinxi.  Parvulus  factus 
fium ,  os  luum  et  caro  tua,  factus  sum  liomo, 
ut  te  Deum  efTicerem.  In  pracsepio  jaceo  inter 
jumenta  quasi  cibus  bovis  el  asini,  quia  utju- 
mcntum  aniraaliler  vivebas,  volulans  te  in  carne 
et  sanguine.  Factus  eras  sicut  cquus  ct  mulus, 
quibus  non  est  intellectus.  Ilomo  enim  cum  in 
honore  csset ,  non  intellcxit ,  comparatus  cst  ju~ 
mentis  insipienlibus,  ct  sirnilis  factus  cst  illis , 
Pial.  /48.  Carnem  ergo  assumpsi,  ut  carnem 
ineam  comedas  ,  ai  carnem  non  jumcnti,  sed 
Dei,  uiillam  jungens  carni  tuie,  os  ori ,  manum 
manul,pedem  pedi,ventrem  ventri ,  illis  instar 
Rlisei  li.  Reg.  U.  2>li.  inspirem  lialitum  vitce  coe- 
iestis  etdiviutT. 

Quis  et  quorsum  Iiic  halitus  ?  Halitus  est  al- 
tissimae  liumilitalis,  diiissinue  paupertatis , 
extaticaj  charitatis,  sapientissimae  stultitice  et 
mundi  contemptus,  ut  doceam  te  rei|)sa  quod 
verbo  per  Salomonem  docui  :  Vanilas  vanita- 
tum,  et  omnia  vanitas ,  prceter  amare  Deum, 
ct  illi  soli  scj-vire.  Ego  sum  via,  veritas  et  vita. 
Me  ergo  ut  viam  in  coclum,  si  errare  non  vis , 
sequere ;  mihi  iit  veritati  ausculta,  me  ut  veram 
vitam  complectere.  Vante  sunt  opes  ,  vanae  de- 
liciae ,  vani  honorcs  terreni,  quos  stulti  mor- 
tales,  et  instar  puerorum  fatui,  avidissime  sec- 
tantur  el  ambiunt.  Verae  opes,  verac  delicioc, 
veri  honores  sunt  in  coelis  :  quiLus  fruuntur 
Deus,  Angeli  et  Beaii  :  ad  ilios  anhela.  Ego 
Christus,  qui  sum  Rex  regum,  pauper  et  om- 
nium  indigus  nascor  :  et  lu,  o  Christiane, 
commoda  et  divitias  ambis?  Ego,  quem  cocli 
non  capiunt,  corpore  et  prapsepio  exili  cou- 
cludor  :  et  te,  6  Christiane,  pudct  esse  parvu- 
lum,  humilem,  abjici,  contcmni  ?  Kgo ,  qui 
sum  incrCiita  et  immensa  Sapientia,  dura  et 
molesla  carni,  molesta  spirKui  elegi  :  tu  vo- 
iuptatibusutriusque  iudulges?  Ego  non  in  Ile- 
rodis ,  non  in  AugtiMi  palatio,  sed  in  spelunca 
etprasepio  nasci  \olui ;  elcgi  huiuiles  habitare 
casas,  ci  aulae  prajluli  caulam  :  tu  aulaiu  ct  ;ui- 


IN  LUCAM.  Cap.  II.  G73 

lica  sectaris.  Filii  hominum,  filii  Enos,  mi^elli, 
iiisipienlcs,  oblivione  el  furore  perciti ,  ul  quid 
diligitis  vanilalem,  ct  quaritis  mendacium?  (\is- 
cite  ex  me  ubi  sit  vera  sapientia,  vera  gloria , 
vcra  virttis,  vera  vila  :  uimirum  in  profunda 
huiiiilitate,  in  ardenti  charilate  ,  in  contcniplii 
rcruin  oniiiium  t^nTciiartim,  ctdesiderio  creles- 
tium.  Clamatstahulutn,  aitS.  beinardus  serm.  0. 
de  Nativit.,  t^arna/  proisepe ,  ctumanl  laciymcc , 
ciamant  panni.  Clamat  stahatum ,  curando  scse 
homini ,  qui  in  latrones  incidc^-at ,  prcepurari, 
Clamat  praisepe  eidem  huinini ,  (juijumcntiscom- 
paralus  fucral  ,  pahiduin  ministrari.  Clamant 
lacrymoi ,  clumant  panni  'jusdem  ipsis  cruenla 
jam  vuincra  ablui  ct  dtlcrgi. 

Claniant  omnia  ausieiitatem  ,  pccnitentiam, 
paupertalem,  luimililatein  ,  scd  niaxinic  incen- 
sam  charitatcm  :  quodcnim  coepit  liic  Cliristus, 
lioc  tota  deinceps  vita  proseculus  perfecit.  Hoc 
est  quod  ipse  ait  Mattli.  8.  10.  Vulpes  foveas  ha- 
bent ,  ct  volucrcs  cccli  nidos ,  filius  aulem  hominis 
non  liabet  ubi  caput  reclinel.  Nimirum  nalus  ia 
stabulo  ,  vixii  in  hospitio  ,  mortuus  est  in  pati- 
bulo.  Ubique  non  propler  se ,  sed  propler  nos 
egenus  facius  est ,  cum  esset  dives,  ut  illius  inopia 
nos  divites  cssetnus. 

Denicjue  Chrisliis  natus  est  carne,  ut  nos  re- 
nascereinur  spiritu,  imo  ut  ipse  per  spiriium 
nascatur  in  nobis.  Audi  Innoccnt.  III.  serm.  3. 
Sicut  Ires  in  Cliristo  substantias  fidcs  Catholica 
confitetur ,  divinilalem  ,  carnem,  spiriium  ,  ita 
tres  in  ipso  nativitales  Scriptura  sacra  testatur, 
divinam  ex  Patre,  carnalem  cx  malrc ,  spirilua- 
iem  in  mente.  Ex  Palrcnascitur  scmper,  de  matre 
natus  est  semcl,  inmcnle  nascitur  siepe. 

Porro  hoc  lit  per  ardentia  ,  eflicacia  et  crebra 
ad  Christum  desideria  et  suspiria.  Unde  subdit 
Innocentius  :  Christus  concipitur  per  affectum  , 
nuscitur  per  e/feclum,  nutrilur  pcr  profectam. 

QUIA    NON    ERAT  EIS  I-OCUS  l.N  DIVERSORIO.]  Eis  , 

scilicet  Mariee  et  Joscph;  unde  Arabicus,  quia 
non  erat  eis  locus  inquo  divcrsarenlur.  Perperani 
ergo  aliqui  legentes  ci ,  scilicet  Christo,  sic 
cum  Barradio  explicant,  q.  d.  Christus  recli- 
natus  fuit  in  praisepio,  quia  non  erat  ei  locus 
commodior  in  illo  diversorio,  id  est,  in  slabulo  : 
nam  Groeca  ,  Latina  ,  Syrus  et  Arabicus  habent 
eis ,  non  ci.  Causam  dat,  cur  B.  Virgo  pepererit: 
in  spelunca  ,  et  Christum  non  in  lecto,  scd  iii 
pracscpio  reclinarit,  quia  sciUcetomiiia  loca  iu 
liospitio  jam  pracoccupata  eraut,  afllucnte  turba 
ditiorum  ad  communem  censum.  Verisimile 
est  eniin  in  urbe  parva  Betlilehem  ,  unum  tan- 
tum  fuissc  diversorium  ( ut  Iiic  ininiil  Lucas  : 
idemqtie  in  Germania  fieri  vidi)  ad  quod  hos- 
pitcs  omnes  et  adven;c  divcrterent  ,  ([uod 
|)roinde  aflluente  turba  facile  impleretur  ,  ut 
pltires  non  caperet  :  sed  Christi  pncvisione  et 
providentia  id  faclum  esl,  ut  stimr.Kc  htimili- 
tatis  ct  pauperlatis  nobis  daret  exemplum.  Porro 
Christus  exhumililate  se  abscondcns,  manifes- 
tatus  et  glorificattis  fiiit  a  Dco ,  per  stellam  vo- 
cautem  Magos,  per  angelos  mis>os  ad  pastores, 
per  idola  eversa,  per  circulos  solis  el  parelios, 
perquc  alia  miracula  ,  qtiae  recenset  Orosius 
lib.  G.  cap.  20.  et  fiisius  Baronius  loni.  J.  Annal. 

8.  Et  PAsVoaES  KllA.NT  1>  HKCIO.NE  eadem  vigi- 
I.ANTES  ,    ET  CCSTOUIE.NTES   VIGIl.IAS  .NOCTIS  SUPf.R 

Giu^GEM  suuM.]  In  rcgionc  eadcm,  puta  in  agri^ 
et  campis  vicinis  Beirilehem.  S.  Hieronym. 
episf.  27.  Brociiardus,  Adrlchomius,  et  alii  iii 


i:OI\.>EL.    A    lAIMDK.       TOW.    Mll. 


85 


cnu  cOM.vir-.NTAniA  in 

Dfscript.  Terrae  sanctoe,  ass(M'unt  fuissc  locuin 
euindcin,  in  quo  Jocob  pnvit  gieges  suos , 
Geji.  3G.  V.  21.  qui  inde  diclus  est  Tarri.s  Eder, 
id  est,  gregis ,  eo  quod  pascuis  pro  gregibus 
alendis  abundet.  Ilic  ergo  angeli  Cln-isto  nato 
cecincvunl,  Gloria  in  c.ccclsls  Dco.  Qua  de  causa 
S.  Helena  ibideni  templum  ;cdilicavit  in  bono- 
rein  SS.  Angeloruni,  adeoque  niedio  in  agro 
sacelluui  erectum  est  in  tantic  rei  memoriau). 
Distat  a  Helhleliem  fere  mille  passii)us.  Sic  et 
Haymo  :  Dislat,  ait,  turris  gregis  a  Belhlelieni 
uno  milliario,  in  quo  etiam  hodie  trium  pasto- 
rum  corpora  requiescunt. 

ViGu-.\>TES.]  Griece  «vpauAoJvTe; ,  id  est  in  agro 
stabuUintes  ,  aut  pernoctantes  :  aypbs  enim  est 
ager,  au>/i,  est  canla,  slabulum,  septum,  ovile. 
Tbeoph.  vero  aypxii)ouvrr,i,  inlerpretatur  in  agro 
canentcs ;  nam  ev  aypc,  Witi/,  est  in  agro  canere 
libia  vel  fistula,  uti  pastores  facere  solent,  tuin 
ut  lallantlempus  ,  tum  ut  se  recreent,  tum  ut 
ovesdemulceant,  etadstrenue  pascendumhoc 
suocantu  incitent. 

Exbacvoce,  Josephus  Scaliger  de  Emendat. 
temp.  conlendit  probare  Cbrislum  natum  esse 
in  Septembri.  Quia  lunc  ,  inquil,  non  autem  in 
Decembri,  cum  media  est  hiems,  omiiiaque 
rigent  gelu  aut  nive,  in  agris  slabulantur  et 
pascunlur  oves.  Verum  Cln-istum  natum  esse 
die  25.  Decembris ,  communis  est  Ecclesiie  et 
omnium  sa;culorum  traditio.  Ad  argumentum 
Scaligeri  respondeo ,  in  regionibus  calidis  , 
qualis  est  Palseslina,  etiam  in  hieme  greges  de- 
gere  et  pasci  in  agris,  et  campis  compascuis, 
sive  sub  dio,  sive  in  mapalibus  ad  boc  compa- 
ratis ,  qualia  in  turre  Eder  ob  vicina  pascua 
crecta  fuisse  non  est  dubium ,  ut  scilicet  oves 
ad  ea  lempore  congruo  statim  exireni.  Sic  in 
Italia  et  agro  Romano  videmus  pecudes  et  pe- 
cora  tota  hieme  in  campis  degere  et  pasci.    ' 

Et  CUSTODIKNTES  VIGILIAS  NOCTIS  SUPER  GREGEM 
SUUM.]  GriCCe  '^uAaauovrE?  r«5  ^uiiizzi,  id  CSt  ,  CUStO- 

dientes  custodias;  scilicel  per  quatuor  noctis 
vigilias  excubantes  ,  utgreges  suos  custodirent, 
ne  ^  liipis  vel  furibus  raperentur.  Hinc  coUigi- 
lur  Christum  natum  esse  nocte  ,  puta  post  me- 
diam  noctem,  cum  jam  inciperet  dies  25.  De- 
cembris,  idque  mystice(nam  alius  lilteralis  ejus 
lociest  sensus)  significatur  Sapient.  18.  l^.  Cum 
quietum,  inquit,  silentium  contineret  omnia,  et 
nox  in  suo  cursu  medium  iter  liaberet,  omnipotens 
sermo  tuus  de  ccclo  ii  regalibus  sedibus ,  durus 
debellator  in  mediam  exterminii  terram  prosiii- 
vit  :  idque  ad  hoc ,  ut  significaretur ,  quod 
Christusquasisolveritatisetjuslitic-cillucesceret 
his  qui  in  tenebris  et  umbra  morlis  sedebant , 
ait  S.  Auguslin.  q.  53.  inter  qu;est.  veteris  et 
novi  Testamenti.  Hac  de  causa  Ecclesia  in  festo 
Nativitatis  Christi ,  post  mediam  noctem  Missas 
celebrat. 

In  hujus  rei  memoriam,  eodem  loco  postea 
redificata  fuit  Ecclesia  Triuni  Pastorum  (  tot 
enim  fuisse  pastores ,  quot  et  Magos  ,  docet 
ctiam  S.  Bernard.  serin.  6.  de  Nalivit.  Domini ) 
divinae  nativitatis  consciorummonumenta  con- 
tinens  ,  ait  Bedadc  Locis  sanctis  cap.  8.  Hienim 
pastores  per  angelum  vocaii  ad  Christum  ,  eo 
viso  et  adorato ,  per  ejus  gratiam  eximii  evasere 
Sancli.  Unde  Lucius  Dexter  in  Chronico,  quod 
riedicat  S.  Hieronymo  :  Anno  ,  inquit  ,  Vrbis 
Romoe  752.  Lentulo  et  Messala  Consulibus,  uno 
annoanteAugusti  ct  Syivani  consulatum,  Christus 


LL'CA:>3.  Cap.  II. 

nascitur  :  tribus  pastoribus  [qui  fucrant  sancli) 
primum  ostcnditur.  Vide  Baronitim  anno  1. 
Christi,  et  SuarezS.  p.  q.  36.  disp.  l/i.  sect.  2. 

Porro  congruum  rationi  erat ,  ut  Ires  dum- 
taxat  pastores  Verbum  Patris ,  Spiritus  sancti 
ope  carnem  factum primi  hominum  a(lorarent,ut 
ipsi  adoratores  exislerent  S.  Trinilatis  illiusque 
myslerium  suo  numero  reprfesentareiit ,  uti 
postea  fecere  tres  Magi. 

9.  Et  ECCE  ANGELIS  DOMINI  STETIT  JUXTA  IL- 
I.OS,     ET   CI.ARITAS    DEI     CIRCUMFULSIT    ILLOS,   ET 

TiMUEBUNT  TiMOKE  MAGNO.]  Angelus  in  corporc 
assumpio,  utsignificaretDeumcorpus  assump- 
sisse,  et  per  carnem  assumi)tam  hominibus 
conspicuum  se  reddidisscj  ait  Tilus. 

Porro  S.  Cyprianus  (vel  quisquis  est  auctor) 
de  Nalivit.  Domini,  Toietus,  Franc.  Lucas  ct 
alii  ceusent  angelum  hunc  fuisse  Gabrielem  : 
hic  enim  et  B.  Virgini  et  Zachariae  apparuit, 
fuitque  totius  hujus  negotii  incarnationis  Verbi 
administer.  InnuitidipsumBeda  d\c*in^:  Angelus 
Mariam,  angelus  Josepli,  angelus  pastores  ins- 
truit ;  et  concipiendum ,  elconceptum,  et  natum 
coeli  cioes  Dominum  testantur,  ut  et  mortales 
sufjicienler  iinbuant ,  et  suum  auctori  servitium 
incessanter  impendant. 

Stetit  juxta  illos.]  Graece  iniq-n  aOTots,  qiiod 
alii  vertunt,  stetit  super  illos  ,  quasi  angelus  e 
ocelo  lapsus  ;  Vatabl.  astitit  illis ;  Syrus  ,  venit 
apud  eos.  Pastores  hi,  quia  erant  Judaei  et  fi- 
deles ,  vocantur  per  angelum  ( Judacis  enim 
sxpc  apparebant  angeli ) ;  Magi  vero,  quia  Gen- 
tiles  et  aslroiogi,  vocantur  per  stellam.  Vide 
S.  (ireg.  hoin.  10.  inEvang. 

QuaereSjCur  angelus  primo  pastoribus,  non 
Scribis  ,  non  civibus  vel  opificibus  apparuerit? 
Resp.  Eulhymiiisquatuor  dat  causas.  Prima  est, 
quod  omnia  hic  in  Christi  praesepio  spirent  pau- 
pertatem  et  humililatem,  quodquepastores  sim- 
plices,  pauperes  et  humilesniagis  placeant  Deo 
quam  superbi  divites ,  et  increduli  Scribae  ac 
Pharisoei,  juxta  illud  Christi  :  Confiteor  tibi, 
Pater,  Domine  coeli  et  terrcf,  quia  abscondisti 
hoec  d  sapientibus  et  prudentibus  ,  et  revelasti  ea 
parvulis ,  quia  sic  piacitum  fuit  ante  te  ^  Mat- 
thaei  11.  25.  Unde  Theophyl.  hic  :  Doctos,  ait, 
per  indoctos  vicit,  divites  per  pauperes,  per 
piscatores  piscatus  est  orbem. 

Secunda,  quia  hi  paslores  veterum  Patriar- 
charuin  vitam  scctabantur,  scilicet  innocentis- 
simam  artium  agriculturam,  yel  potius  pasto- 
ritiam.  Nam  Abel ,  Abraham,  Isaac ,  Jocob, 
Joseph,  Moses  fuere  paslores  ovium,  quibus 
proinde  velut  innocentibus  et  sanctis,  saepe 
Deus  per  angelos  apparuit.  Ita  S.Amb.  serm.  9. 
Nec  mirum,  inquit ,  si  Chrisli  gratiam  ante  scire 
merait  innocentia  quam  potestas  ,  et  prius  cog- 
noscere  veritatem  simplex  rusticitas  quamsuperba 
dominatio. 

Tertia  ,  quia  Christus  futurus  erat  pastor  po- 
puli,juxta  illud  :  Ego  sum  pastor  bonus ,  Soan- 
nis  10.  HincChristus  olimpingebatur  ut  pastor 
cinctus  ovibus,  uti  videre  est  Romae  in  Ecclesia 
SS.  Cosmoc  et  Damiani,  aliisque  priscis. 

Quarta,  ut  significaretur  pastoribus  rationa- 
lium  ovium  ,  puta  hominum  et  fidelium  ,  pri- 
mum  divina  mysteria  a  Deo  revelari,  ut  ipsi 
deinde  eadem  suas  oves,  id  est ,  plebem  sibi 
commissam  doceant. 

Quintam  addit  auctor  de  Mirabilib.  S.  Scrip- 
turae,  qui  extat  lom.  3.  S.  AugusL  lib.  3.  cap.  2. 


COMMENTARIA  IN 

quia  rhristiis  crat  af^niis  pro  saluic  niundi  of- 
ferciuliis.  Congruc  crgo  ipse  priaio  pasioribus 
agnorum  apparct. 

Tropologicc,  Clirisliis  sc  revdat  ct  commu- 
nicat  iis ,  (jui  suis  aclioniljus  ct  cogilaiioiiiljus 
quasi  pastoril)us  invigilaiit,  ac  consolaliii'  co.s 
<iui  suam  nonliabentconsolationcm.ltaS.  lU-rn. 
serm.  6.  dc  Nativit.  TSon  consolaiur ,  iiiqiiit , 
Chrlsti  infanlla  garralos;  non  consoianlar  Chrisli 
laciyime  cacldnnanlcs ;  non  consolanlttr  panni 
cjus  ambulantcs  in  stolis  ;  non  consolantiir  prwsf^pc 
et  slabulum  amanles  primas  cuthcdras  in  syna^o- 
ffis  ;  sed  cbqaanimiter  forte  universam  lianc  conso- 
Lalionem  cxpectaniibus  in  sitcntio  Dominum,  lu- 
f^rntibus  ,  pannosis  pauperibus  cedcrc  vidcbuntur. 
Ctvtcrum  audiant ,  quod  et  ipsi  quoque  angeli  non 
alios  consolantur. 

Et  CLAniTAs  Dei  (lux,  splcndor  mirus,  non 
tam  liumanus  quam  (iivinus)  circumfi^lsit  ii,- 
Los.]  Arabicus,  gloria  Domini  ortacst  super  illos. 
Ubiquc  cnim  in  Scriplura  Deus  gloriain  siiam 
manijeslavit  pcr  ca-leslcm  luccm  et  fulgorem. 
Claritatcm  Domini,  ail  liutiiym.,  intellige  divi- 
num  Itnncn.  Tiliis  :  Divina  claritate ,  ccclestique 
gloria  circumfusi  sunt.  Ilaqiic  fulgor  liic  non 
fuil  sidcreus,  sed  augustior,  qui  es$et  index 
majestatis  Domini,  cujus  angelus  erat  legatus. 

PorroS.  Ambr.  scrm.  10.  iNaiivitalisClirisli  die 
solcm  putat  novo  quodam  fulsisse  splendore  , 
et  ad  orlum  feslinassc  :  Orientc ,  inquil,  Salca- 
torc  non  soium  humani  generis  salus ,  sed  etiam 
solis  ipsius  claritas  innovattir  ;  sicut  ait  Apostolus 
ad  Eplies.  1.  Ut  per  ipsum  rcstauraret  omnia,  sivc 
qu(V  in  ccclis,  sive  quce  in  terra  sunt.  Si  enim  sol  obs- 
curatur  ciim  Christus  patitur ,  nccessc  est  illum 
splcndidius  solito  lucere  citm  nascilur.  Et  posl  non- 
nulla  :  Ex  co  dcnique  factum  pitto,  ut  nox  decrcs- 
ceret ,  dum  sol  feslinus  ob  DominiccB  nativitatis 
obsequium  ante  luccm  mundo  protulit,  qucim  nox 
cursum  sui  temporis  consummaret.  Quin  potius 
ipsam  noctcm  fuisse  non  clico,  nec  aliqtiid  obscttri- 
tatis  liabuisse,  in  quo  puslorcs  vigilant,  et  exuitant 
angcU ,  astra  deserviunt.  Si  sol  ad  Jesu  I^avc  ora- 
tionem  defurits  stetit  in  die ,  car  non  ad  Christi 
nativitatem  festintis  promoveret  in  noctem? 

Tropolog.  S.  Greg.  liom.  b.  Quicl,  inquit,  est, 
quod  vigilantibus  pastoribtts  angelus  apparel , 
eosque Dei  clarittiscircumftilget?  nisi  quod  illi  prcB 
ceteris  vidcre  stiblimia  merenttir  ,qui  lldtUbtis  grc- 
gibus  prcKcsse  sollicite  scitint  :  diimquc  ipsi  pie  su- 
per  grcgemvigilant ,  divina  stiper  eos  gratia  lar- 
gius  corttscat.  Idcm  I.  7.  cp.  ."2.  Lux  gregis, 
flamma  cst  pastoris.  Dccet  enim  pastorem ,  decct 
Dominictim  sacerdotem  moribtts  et  vitaclarescerc, 
quatentts  in  co  tanqttam  in  speculo  vitce plibs  com- 
missa ,  ct  eligcrc  qitod  sequalur,  ct  viderc  possit 
quod  corrigal. 

Et  timui;uu>t  timohe  mag.no.  ]  Sacro  liorrore 
ct  rcvercnlia  pcrfusi  sunt,  lum  propter  visionis 
<'t  splcndorisnovitatem,  ait  Eulhyiuius  ,  lum  ob 
angeli  ctt^lcslis  majcslalem  ,  qua^  homines  ila 
perccllit,  ul  pcne  cxanimcniur ;  iindc  ohni  opi- 
nio  erat,  nioriluium  cum  qui  vidisscl  ange- 
lum,  juxta  iliud  Manue  palris  Samsonis  :  Morte 
moriemitr,  qttia  vidtmtts  Dcitin,  Judic.  1,).  v.  21. 
llinc  discc  sigiuim  angcli  honi  cssc ,  [uiino  lcr- 
rere,  deinde  consolari ,  unde  subdit :  Noliie  ti- 
mere ,  etc. 

10.  Et  uixit  illis  angelus  :  Nolitf,  timere  : 
i:c.CE  emm  evangelizo  voius  gauuicm  (niintiuiM, 
.(luoil  parlct  gaudium)   mac.mm  yiOD  eiut  om.m 


LUCAM.   Cap.  U.  07' 

ropi.LO.  ]  Scd  in  primis  vobis,  quos  primos  ad 

Messiam  jam  natum  visendum  adorandumquc 

voco.  Evangclium  ergo  primo  ante  omnes  nun- 

lialiim  cslpastoribus,  idquc  per  angelos.  Cau- 

sam   dal  S.   Hcrn.  serm.   5.   de  Nativit.  dicens  : 

Vigilantibus  enim  pastoribus  ,    et    custodientibus 

vigilias  noclis  evangclizatttr  gaudium  novct  lucis, 

et    eis   natus  dicitur    essc   Salvator  :  pauperibu.^ 

atque    laborantihus ,    non    vobis    divilibus ,    qui 

vcstram  habelis  consolationem  ct  vcc  divinitm. 

11.  QciA  iSATCs  est  voius  iiodie  (liac  nocte) 
Salvator,  QVi  EST  CiiRisTUs  (Mcssias  tot  sa;cu- 
lis  expcctalus)  Dominus  in  civitate  Davii).  ]  In 
Bethlehem,  ex  seniine  et  slirpe  David.  Singula 
verba  habcnt  pondus,  et  iiovam  gaudii  mate- 
riam  suggerunt,  ut  patet  ea  ruminanti  et  peni- 
lius  expcndenti ,  uli  ea  minutim  et  fuse  expen- 
dit  Tolctus.  Nomen  Christi  sacerdoiium  notat 
et  regnum,  ail  Eusebius  in  Catcna  :  tam  enim 
sacerdotes  quam  regcs  ungcbanlur,  ideoque 
Christi,  id  est  uncli,  et  unclionc  consccrati , 
dicebanlur.  De  nomine  Chrisli  vide  dicta  Mattli. 
c.  1.  1.  ct  Danicl.  9.  v.  26.  in  fine. 

12.  Et  iioc  vouis  sigmm  ((juo  hunc  puerum 
ab  aliis  recens  natis  secernatis  ct  dignoscalis)  : 

iNVEiMETIS   1NFA>TEM   PANMS    I.NVOLUTLM  ,    ET   PO- 

siTCM  iN  piwESEPio. ]  Ccteri  cnim  infantcs  tunc 
nati  erant  in  doino  et  leclo,  Chrislus  vero  solus 
in  slabulo  et  pioescpio.  Hinc  palet  pracsepe  hoc 
fuisse  commune  et  notum  oninibiis;  nisi  dicas 
angelum  digito  ostendisse,  aut  intcrna  inspira- 
tione,  ut  vult  Toletus,  pastoribus  indicasse  spe- 
luncam  in  qua  eral  lioc  praesepc.  Hoc  signum 
dal  angclus,  ne  pastores  putcnt  Mcssiam  suum 
quasi  regcm  Judseorum,  requircndum  in  rcgia 
Herodis  similive  palatio,  uti  Jiidaei  putant:  liic 
enim  prinuis  Christi  adventus  fuit  hiimilitalis  ; 
sicul  seciindus  ad  judicium  eril  majeslatis.  Sig- 
num  ergo  Verbi  incarnati 'et  abbrcviati  esl  fas- 
ciarum  ct  praesepii  humililas;  hanc  cnim  edica- 
cilcr  nascendo ,  vivendo  ,  et  moriendo  in  summa 
abjeclione,  doccrc  nos  voliiit  Chrislus.  Nam,  ut 
ailS.  Dernard.  serni.  1.  de  Nalivit.(?«(V/  magis  in- 
dignum,  qiiid  delestanditm  amplius  ,  quid  gravius 
puniendtim,  quam  ut  videns  Detim  cccli  parvtUum 
faclitm,  ultra  opponat  homo  magnificare  se  super 
terram?  intolcrabilis  impitdentice  est ,  ttt  ubi  scsc 
exinanivit  majestas  ,  vermiculus  inflelur  ct  intu- 
mescat. 

13.  Et  S'JniTO  FACTA  EST  CIM  ANGELO  MULTl- 
TUDO     MILITI/E    COELESTIS  ,     LAUDANTIUM    DeUM    ET 

DiCE.NTiUM.]  Ouia,  ut  dixi  v.  7.  omnes  angt>Ji 
Christum  in  terra  nascentem  comilati ,  et  vene- 
rali  sunl:  hi  autem  sunt  acies  et  mililia  ,  hoc 
est  exeicitus  ctclestis,  quia  potenlissimc  pro 
Deo  contra  d;cmones  ct  impios  |)ugnant ;  unde 
vocatur  Dcus  sabciolh,  id  cst  cxerciluiim  ,  sci- 
licet  coolcstiuin  cl  angelicoruin.  Sic  Jacoi),  qui 
fiiit  typus  Christi,  fugiens  Esau  fratrem  suiim. 
vidit  copiam  angclorum  sil)i  auxilianlium,  unde 
dixit  :  Caslra  Dri  sunt  htcc ,  ideo(iue  locum  voca- 
vit  Malutnaim  ,  id  est,  casira  in  duali,  ob  duos 
acies  sive  turinas  angelorum  sibi  in  lulclam 
venienliiim  ,  Gen.  32.  Rursum,  si  obcrealionem 
muiidi  laudarunt  Deum  aslra  matiilina  ,  et  ju- 
bilarunt  oiniics  filii  Dci ,  id  est.  oinnes  angeli, 
ut  ail  Jol)  c.  38.  (juaiilo  niagis  idcin  fcceruni  ob 
incarnalionem  el  nalivilalcm  Verhi ! 

IZj.     Gl.OUIA    IN    ALTISSIMIS    DeO,   KT   I.\   TERRA 

PAx  iioMiMuus  nox.i:  volintatis.  ]  Sic  et  Syrus, 
Arabicus,  .r.gjptius,  .V.iliiopicus,  rersiciis,  e.x- 


C7o  COMMIiNTAIUA  IN 

rcplo  Tw  bottd'  voUmlatis,  de  quo  iiiox.  To  in  al- 
ti.-isiinis.yc] ,  ut  piissini  nlii  Ifgmit,  in  excclsis , 
rclerri  polosl  tiiiii  ;ul  Dco,  (.{.  d.  Gloria  cst  Deo  qiii 
!i;il)itat  in  ca'Iis  allissimis,  ibiquegloriain  sunm 
augclis  cl  Rcatis  ostcndil;  Uun  potius  ad  f^loria  , 
q.  (i.  In  Cfclis  altissimis  angelidanl  gloriani  Dco, 
sicut  in  tcna  liomincs  fruimlur  pace  pcr  Chris- 
luni  jamnaluni.  Hursum  luvc  vcrl)a  accipi  pos- 
suuL  lum  asscrtive  suljandiendo  cst,  lum  opla- 
ti\(;sul)audicndo  5i7,  Asscrlive,  q.  d.  Gloria  jam 
in  coelo  cst  Deo,  ct  in  tcrra  esi  pax,  quia  om- 
ncs  coelitcs  in  C(rlo  glorificant  Dei  miscricor- 
diam,  sapicntiam,  ridclitatem,  quod  Clnistum  a 
se  patrii)us  promissum  jam  mundo  fldeliler  cx- 
liibucrit:  liinc  in  terra  csl  pax,  quia  Christus 
natuscst,  ut  ipscquasi  rcx  pacificus,  homincs 
qui  nascunlur  filii  iroe  ,  Deo  reconcilict.  Ita  To- 
letus  cl  Maldon.  Optalive,  q.  d.  Gloria  sil  in  al- 
tisslmis  Dco,  id  est  laudetur  ct  glorificetur  Dcus 
in  CfP,lo ,  omncs  coelilcs  bcncdicant  et  glorificent 
Dcum,  quod  dignatus  sil  Christum  mitlcre  in 
terram,  ut  in  ca  incarnatus  hominibus  pacem, 
id  cst,  reconciliationcm,  gratiam,  salutem, 
omniaquc])ona  afTerat.  Laudent  crgo  Deum  coe- 
Jum  el  terra,  jubilent  illi  ccelites  omnes  et  ter- 
rigcnac,  quia  nalus  est  Christus  ,  qui  est  gloria 
Dci,  gaudium  angclorum,  pax  hominuna.  Ita 
Jansen.  Barradius  ct  alii.  Sunt  enim  ha3  voces 
angelortmi  laudantium ,  partim  congratulan- 
liiim  Deo  et  hominibus,  pariim  optantium  glo- 
riam  hanc  ct  paccm  in  nalivitateChrisliinchoa- 
lam  ,  in  ejus  vita  ct  morte  perlici. 

Graeca  hunc  hymnum  faciunt  trimcmbrcm  : 
Sic  enim  habenl  :  Gloria  in  excelsis  Deo ,  et  in 
terra  pax ,  in  Iwminibus  bona  volantas.  Sic  etSy- 
rus,  et  Arabicus,  qui  pro  bona  voluntas,  vertit, 
liilaritos.  Sic  quoque  legunt  Patres  Gracci  pas- 
sim,  scilicetS.  Athanasius,  Basilius,  Nyssenus, 
Epiphan. ,  Eusebius',  Thcophyl.,  Euthymius,  ut 
vjdere  csl  inCatcna  Graecorum. 

Verum  nielius  Latini  omnes  ,  et  cx  Graecis 
Origen.,S.  Ghrys.  et  Cyrillus  pro  evSoAcc,  id  est, 
bona  voluntas ,  legunt  605ozia;,id  est,  bonoi  vo- 
luntatis,  ac  consequenter  hymnum  hunc  faciunt 
bimembrem.  Sicut  enim  gloria  dalur  Deo,  quasi 
personae  quas  glorificatur  :  sic  et  pax  datur 
hominibus  honx.  voluntatis  ,  quasi  personis  , 
quibus  pax  Chrisli  competit  ct  congruit :  atquc 
.sic  nielius  cohaeret  nexus  lotius  sententiae  :  nam 
pax  in  tcrra  alia  intelligi  nequit,  quam  homi- 
num  bonoc  voluntatis.  Apposite  S.  Bernard. 
serm.  S.  deCircumc.  Qua;,  ail,  major  Deo  gioria, 
quam  tanta  dignatio  et  tanta  benignitas?  Ideni 
ep.  156.  ad  Episc.  Aquit.  Dispiicet ,  ait,  morta- 
iibus  angeiica  iila  partitio ,  qua  gioria  Deo,  pax 
hominibus  nuntiatur,  et  dum  gloriam  usurpant , 
turbant  pacem.  Solus  gloriam  merctur,  qui  facit 
mirabiiia  solus  :  sicut  dicit  Aposlolus :  Soli  Deo 
honor  et  gloria.  Et  paulo  post :  Quonam  ergo 
modo  stabit  pax  liominutn  coram  Deo,  vel  cum 
Dco  ,  si  Deonon  potest  apud  liomines  esse  tuta  sua 
gioria?  O  stulti  fUii  Adam ,  qui  contemnenles 
pacem,  et  gloriam  appetenles ,  et  pacem  perUunt 
ct  gioriam. 

Et  in  TEnuA  PAX.  ]  Hominum  cum  Deo,  cui 
nos  Christus  reconciliavil,  imo  carnem  noslram 
sii)i  hypostatice  univit;  ac  consequcnter,  pax, 
id  cst,  tranquillitas  mcntis  el  conscienlice  :  ac 
Tertio,  pax  et  concordia  cum  aliis  hominibus. 
Porro  pux  Hebricis  omne  bonum ,  omnem  pros- 
pcriiatem  et  felicilaicm  signilicat.  Hinc  aliqui , 


LUCAM.  Cap.  l\. 

Pax ,  inquiuni,  est  Christus  jam  natus  :  Ipsc 
enim  est  pax  nostra,  qui  fecit  utraquc  unuin , 
Ephes.  2.  ll\.  nam  Deo  placuit  per  eum  reconci- 
liare  omnia  in  ipsum,  pacificans  per  sanguinem 
crucis  cjus ,  sivc  qua;  in  terris ,  sive  qucB  in  ccclis 
sunt ,  Coloss.  1.  19. 

Audi  S.  Aug.  orat.  contra  Judaeos  ,  Paganos  et 
Arianos  c.  10.  In  ulcro  ,  inquit,  virginali  spiri- 
tales  nuptia;  celebrat(e  sunt ,  Deus  conjuncius  est 
carni,  et  caro  adha;sil  Dco ,  liinc  procedens  ut 
sponsus  de  ikalamo ;  ad  cujus  nnptias  commota 
universa  exuilare  visa  cst  creatura.  ISamque  an- 
gelorum  chorus  ex  lus  nuptiis  paccm  designat  lio- 
viinibus  bonce  voluntatis;  qtuaquierat  Dei  Fiiius, 
faclus  est  hominibus  filius. 

BoN/E  voLUNTATis.  ]  Triplicitcr  id  exponi  po- 
test.  Primo,  refercndo  illud  ad  rb  hominibus,  ut 
eos  determinet,  q.  d.  Pax  sit  hominibus,  at  non 
omnibus,  sed  iis  qui  suntbon.c  voluntatis.  Ita 
S.  Ambrosius ;  hoc  est ,  qui  suscipiunt  Chrislum, 
ail  Bcda. 

Secundo,  S.  Leo  serm.  de  Nativ.  Pax,  ait,sil 
hominibus  ,  qua;  scilicet  faciat  eos  csse  bonoc 
voluntatis  ,  ut  nimirum  suam  voluntatem  Dei 
lcgi  el  voluntali  pcr  omnia  subjiciant  et  con- 
formcnt. 

Verum  quia  graece  est  EJooxia,  qua3  vox  res- 
pondct  Hebr.  nJ"!'*^''^''^  ,  ac  in  sacra  Scriptura 
ferc  non  hominibus,  sed  Deo  ipsi  tribuitur,  et 
significal  Dei  gratiam,  benevolentiam ,  bene- 
placiium ,  amorem  et  dileclionem  erga  homi- 
nes ;  hinc  melius  Nyssen.  Theopii.  Euthym.  hunc 
dant  sensum,  q.  d.  Pax  sithominibus,  homini- 
bus,  inquam  ,  quos  Deus  hac  gralia ,  et  bona  vo- 
luntate,  id  est  benevolentia  et  amore  suo  gratis 
sine  hominum  merito  dignatur  et  prosequitur, 
ut  scilicet  det  eis  salvatorem  lalem  et  reconci- 
liatorem  ,  qui  pacem  inter  se  et  homines,  ac 
inter  coelum  et  terram ,  puta  inter  coelites  et 
terrigenas  ,  constituet.  Sic  Psalm.  6.  dicitur  : 
Scuto  bonce  voiunlatis  (Graece  suSozias)  tuce  coro- 
nasli  nos  ,  id  est ,  scuto  quod  est  bona  volun- 
tas  ,  id  est ,  benevolenlia  tua  ,  velut  corona 
cinxisti  nos.  Sic  Matth.  17.  dicitur  :  Hic  est  fiiius 
meus  diiectus,  in  quo  mihi  bene  complacui ;  grae- 
ce,  euSozvjjK,  Et  Psal.  1^9.  Beneplacitum  est  Do- 
mino  in  popuio  suo.  Sic  homines  bonae  voluntatis 
alibi  vocantur  filii  dJlectionis,  id  est  filii  voliti  et 
dilecti  a  Deo.  Vide  dicta  Ephes.  1.  9. 

Porro  Jansen.  to  bonce  votuntatis  refert  adpax, 
q.  d.  Paxsithominibus,  pax,  inquam,  proveniens 
non  ex  eorum  meritis,  sed  ex  bona  voluntate, 
id  est,  benevoleniia  et  gratia  Dei :  scd  hoc  iniri- 
catius  et  obscurius  cst.  Aliter  quoque  S.  Ambr. 
Bonce  voiunlatis  ,  inquit  ,  ut  inieiiigas  pacem 
Cliristi  non  debiti  esse,  sed  meriti. 

Moraliter  disce  hic ,  quam  Deus  humilitate  de- 
lectetur,  et  humilesexaltet.  Chrislus  ecce  nocto 
nascens  abscondit  se  in  praesepio,  at  Deus  eum 
glorificat  per  angelos.  Audi  S.  August.  lib.  2, 
dc  Symi)olo  cap.  5.  Sic  voluit  nasci  excelsus  luimi- 
lis,  ul  in  ipsa  humiiilale  oslenderet  majestalem. 
Et  serm.  -213.  de  Temp,  In  summo ,  ait,  lionore 
summa  sit  kumiiitas  :  konoris  laus ,  est  luimilita- 
tisvirtus.  Et  S.  Ambrosius  :  Ex  utero  ,inqml, 
Chrislas  fundilur,  sed  coruscat  i;  cocio;  terreno  in 
diversorio  jacet ,  sed  ccciesli  tumine  fulget ;  nupta 
pepcril ,  sed  virgo  concepil  ;  napta  concepit ,  sed 
virgo  gcneravit.  Quod  si  cetas  carnis  ignara 
operis  fuit ,  profecto  Deus  erat,  qui  divinitalis 
opcribus  exerccbat  carnis  cvtatcm,  Et  S.  Bcrnard. 


COMMENTARIA  IN 

Rcrm.  1.  dc  Circumcis.  Christus  ab  ipso  nali- 
vilatis  exordio  divinis  humana  sociat ,  inia  sum- 
mis.  JSascitur  ex  muliera ,  sed  cui  foccunditatis 
fruclus  sic  acccdut ,  ut  non  dccidnt  flos  virginita- 
tis.  Pannis  involvitur,  sedpanni  ipsi  angelicis  lau- 
dihus  honorantur  :  abscondilur  in  prccsepio  ,  sed 
proditur  radiante  stclta  de  cceio  :  sic  el  circumci- 
sio  verilatcm  susceptoi  f/robat  humnnitatis ,  et  no- 
incn  (juod  esl  super  omnenomen,  gloriam  indicat 
viajestatis. 

Hac  crgo  de  causa  Cliristus  ubiquc  ita  humi- 
lilatrm  cum  majcslale  iii  seipso  comljinavit  et 
contcmperavit ,  ut  doccrctmajestalis  decus  csse 
Iiumilitaiem,  uii  esl  gemmuja  in  annulo  aureo, 
ac  vicissim  humilitatis  pracmium  esse  solium 
niajestatis. 

1,5.  Et  FACTUM  EST,  UT  DISCKSSEnUNT  AB  EIS 
ANGEI.l  IN  COELUM,  PASTOUES  LOQUEIUMUR    AD   IN- 

viCEM  :   Transeamus  usQfE  Betiieeiiem,   UT  VI- 

DEAMIIS  IIOC  VEUBUM,  QUOD  FACTUM  EST ,  QUOD 
DOMIMJS   OSTEIVDIT   NOUIS. 

IIoc  VERiiuM.]  Idest  hanc  rem  lam  novam  et 
miram,  pula  Verhum  incarnatum,  ct  Messiam 
ualum.  Unde  Beda  Symholice  de  Verbo  divino 
hoc  cxponens  ait :  Verbuni  quod  semper  ei'at  vi- 
dcamus,  quomodo  pro  nobis  factum  cst :  quod  enim 
videre  non  potcramus ,  dum  a'at  Verbum,  videa- 
vuis  factuni,  quia  caro  est. 

Sic  etS.  Aml)rosius  ac  Haymo.  Estmetonymia 
familiaris  S.  Scripturac,  qua  verbum  ponitur 
pro  re  significala  pc^r  yerbum ,  ut  cap.  1.  A'o« 
crit  impossibile  apud  Deum  omne  verbum ,  id  est , 
omnis  res.  2.  Reg.  1.  Zi.  Quod  est  verbutn  ( id  esl 
res)  quod  factum  est? 

QnoD  DoMiNus  (Beda  addit,  fecit  et)  ostendit 
Aonis.  ]  (iraecc  iyjuptne,  id  est,  notum  fecit,  reve- 
lavit,  iiulicavit,  imo  signum  quo  Messiam  na- 
iiim  invenicmus  ,  suggessit  nobis,  prx  Scribis, 
<-t  ceteris  omnibus  :  quare  nisi  eum  nobis  na- 
lum,  et  nobis  primis  revelatum  ,  ab  eo  per  an- 
gelum  invitaii  et  vocali  visamus  ct  adoremus , 
crimus  Deo,  angelis  et  Chrisio  ingrati ,  ac  no- 
his  ipsis  inimici;  ulpotc  qui  tantam  Christi  gra- 
tiam  et  salutem  neglexerimus.  Certiim  est  an- 
gelum  exterius  lo(pientem  pastoribus  multo 
niagis  inierius  iliiiminasse  mentem  eorum ,  ut 
cognoscerent  Cliristum  esse  Deum  ac  redemp- 
lorem  mundi ;  ideoque  eos  excitasse  ut  eumdem 
adirent ,  colerent  ,  amarent,  adorarent.  Hac 
eiiim  de  caiisa  pastores  rcipsa  pi';esei)e  adie- 
runt,  ac  in  eo  Christum  summa  humilitate  ct 
reverentia  adorarunt.  Quare  non  est  du])ium 
<;os  hic  fuisse  jtistificalos;  aut  si  jam  justi  erant, 
magnum  justitite  et  sanclitatis  incrementum 
accepisse.  Ita  S.  Cyprianus  (vel  quisquis  est 
ftuctor)  de  Nativit.  Christi :  Pastorcs  ilii,  inquit, 
amplius  mcnte  quani  oculis  carnalibus  illuminati , 
ad  conspiciendum  Emmanuel  fcstinant,  ct  edocli 
intus  invisibili  magistcrio  Spiritus  sancti,  quem 
parvulum  vidcnt ,  confitcntur  immensum ,  et  pia; 
ci  devotionis  n/jcctum  pra^scjitant. 

16.  Et  vi:keiu'>t  eestinantes  :  r.x  invenehunt 

MARIAM  ,   ET  .lOSK  I'II  ,  ET  INEANTI.M  POSITIM   IN  Vl\X- 

SKPio. ]  F«/(»(/«/rs,  ex  desiderio  ct  ardore  vi- 
dendi  Christum  natum.  Unde  S.  Amhros.  Vides, 
Hit,  festinare  pastores  :  nemo  enim  cum  dcsidia 
Christum  rcquirit  :  Et  Beda  :  Frsfinant,  ait,  pas- 
tores;  ncque  enim  cum  dcsidia  Clirisli  cst  qu(t- 
rcnda  prctscntia ,  ct  idco  fortc  nonnulli  quwrcntcs 
invenire  non  mcrcntur,  quia  dcsidiosc  Chrislum 
qtuvrunt. 


LUCAM.  Cap.  II.  077 

17.  VlDENTES    AUTEM    COGNOVERINT    DK    VEUbO 

(scilicet  verum  esse  illud,  idest,  veram  esM- 
rem,  verc  scilicet  natum  csse  Christum)   qlod 

DICTUM   ERAT   ILEIS   DE  PUEIIO   IIOC  ]    ab    angclo. 
COG.NOVEBU.NT.  ]    GriCGC     <ie/vti;;t(;ay ,    id    CSt    pcr- 

nov(!runt,  clare  certoquecoguoveruut.  Secundo, 
V(;rli  polest  cum  Pagnino,  notificarunt  ;  Theopli. 
divulgarunt.  SicctSyrus  :  unde  sequitur: 

18.  Et  omnes,  qui  audierunt,  mibati  slnt  : 
et  de  eis  qu,e  dicta  ebant  a  pastoribus  ad 

ip.sos.  ]  Td  et  non  csl  iii  Gneco,  Syro  et  Arabico, 
sicque  planior  fiuit  sensus  :  Romani  tamen  le- 
gunt  et,  q.  d.  Mirati  suntnatum  esse  Messiam, 
et  celera  quae  de  eo  dicta  erant  a  pastoribus  ad 
ipsos ;  scilicet  mirati  sunl  angelum  apparuisse  , 
angelos  cecinisse67o?'m  in  excelsis,  Chrislum  ja- 
cere  in  prcesepio,  etc.  Ita  Glossa  ,  Franc.  Luca.H 
et  alii ;  licet  Lyranus  -o  et  exponat  id  est.  Hinc 
patet  pastores  multis  narrasse  ea  quic  deChristo 
nato  ab  angelo  audierant  et  viderant :  qiiare 
multos  praesepe  adiisse,  Christumque  vidisse; 
sed  cos  solos  in  Christum  credidisse  ,  quorum 
Deuscorda  efficacitcr  tangebat,  ceteros  offensos 
paupcrtate  Christi  eum  sprcvisse.  Causam  dat 
S.  Ambros.  A'o«  vilis,  ait,  persona  paslorum , 
ca-te  quo  viiior  ad  prudentiam,  co  pretiosor  ad 
fidcm.  ISon  gymnasia  choris  rcferta  sapientium , 
sed  piebem  Dominus  requisivit  simpiiccm,  qucc  pha- 
lcrare  audita  et  fucare  nesciret.  Simplicitas  enim 
quceritur,  non  ambitio  dcsideratur. 

19.  MaRIA     AUTEM    COXSERVABAT    OMMA    VERnA 

ii.EC,  conferens  i.n  cokde  suo.  ]  Scilicet  confc- 
rcns  et  comparans,  non  oracula  Propheiarum 
de  Christo,  utvult  Beda,  sed  dicta  el  visaPasto- 
rum  de  angelis  concineulihus,  Gloria  in  excelsis 
Dco ,  etc.  cum  iis  quuj  ipsa  in  se  experta  erat , 
pula  cum  annunliatione  Gabrielis,  oraculo  Eli- 
sabethae  et  Zachariae ,  ceterisque  qu;e  ipsa  de 
Christo  nato  viderat  et  in  se  senscrat  :  idque 
Primo,  ut  videns  utrimque  miram  concordiam, 
omnia  scilicet  inter  sc  optime  conseniirc  ,  mu- 
gis  firmarelur  in  fide  ,  scilicet  unigenilum  Fi- 
iium  Dei  ex  sc  csse  natum.  Ita  S.  Ainbros.  Secun- 
do,  ut  jucunda  contcmplaiione  harum  rerum, 
inler  se  adeo  consentientium ,  animum  pasce- 
ret,  et  certa  spc  reliqua  expeclaret ;  Deum  sci- 
licet  hoc  opus  ad  iinem  perducturum,  et  pcr 
Christum  hoinines  redempturum.  Terlio,  ut  ea 
deinde  suo  tempore  Aposioiis  ,  ac  prajsertiiii 
Lucie  haec  scriptino  p;ni(leret,  et  ex  ordiiie  nar- 
rarel.  Vide  liic  in  Virgiue  rarumcxemplum  vir- 
giiieae  taciturnitatis  ac  modestia.',  iiem  coelesli.s 
prudeutice,  ac  firmissimce  fidei  et  spei,  aduii- 
ranlis  praesenlia  et  futura  pracsiolanlis.  Coufe- 
rehai  enim  ea  quac  cernebat  summae  humilila- 
tis ,  cum  iis  quce  noverat  summse  majesiatis . 
stahulumcum  coelo,  pannos  cum  iliis  ProplielcB 
verbis  Psalni.  103.  Amiclus  luminc  sirut  vesdmcn- 
to  :  priesepe  cum  throno  Dei,  animalia  cum  Se- 
raphinis.  • 

50.  Kt  REvrRsi  suNT  (  ad  grcgcm  suum ,  ait 
Euthymius  ;  Ueus  eiiini  vull  fideles ,  licel  a  s(! 
cxaltatos,  iu  sua  vocatione,  oflicio  et  arle  per- 
manere)  pastoues,  c.i.orificantes,  et  laudan- 

TES  DEVM,  IN  OMMIilS  QU.E  AIDIERANT  ET  VIDE- 
RANT,    SICUT    DICTUM   EST   AD    II.I.O.S.  ]    To    dictum  , 

rcfer  ad  audicrani ,  non  ad  vidcrant :  auditacnim 
sunt  dicla  ,  non  visa.  Ihiic  patel ,  paslores  in 
fulc  cl  Evangelio  Chrisli  fuisse  conslantcs,  iiuo 


CTS  COMMENTARIA  IN 

gaiulio  Spirilus  s.Tncli  ob  visuni  Chrislum  assi- 
due  exiill;mlos  el  juJ)iianles. 

21.  I/r  rosTQu.vM  consummati  sunt  dies  octo 

UT  CIIICLMCIDKUKTUR  PUF.l»,  VOCATUM  EST  NOMEN 
EJUS  JesUS,  QUOD  VOCATUM  EST  AB  ANGELO  PBIUS- 
QUAM   IN    UTEUO    CONCIPERETUR. 

CONSLMMATI    SUNT   DIES   OCTO.  ]  1(1  CSt ,   CUm  iul- 

venissel  tlios  octavus  a  nalivitate  Christi ,  quo 
ips(!  juxta  le^M'ni  circunicidendus  erat.  Est  he- 
l)raisnius  :  Hebrseoruni  enim  verba  StTpe  signi- 
ficant  actuni  inclioaluni ,  non  perfectuni.  Con- 
summati  cr^o  hic  ideni  est,  quod  cccpll  consum- 
muri,  ut  explelis  septeni  (liebus  ageretur  dies 
oclava,  deslinatacircumcisioni,  elsiilla  necduin 
esset  txpleta  et  consnmmata. 

Ut  circumciukretur  puer.  ]  Tacite  significal 
cum  circumcisum,  non  expresse ,  ut  innuat 
cuiii  libere  et  sponte,  non  ex  obligationc  fuisse 
cincumcisum,  tuni  quia  ipse  erat  Deus  auclor- 
que  legis,  qui  lege  circumcisionis  ix  se  lata  non 
obligabatur:  tum  quia  non  communi  hominum 
generatione,  qui  de  peccati  traducc  propagati 
in  iniquitatibus  concipiuntur,  ait  Bcda  ;  sed  ex 
Spirilu  sancto  erat  conceptus  etnatus,  ideoque 
carens  pcccato  originali ,  ob  quod  abolendum 
instituta  erat  circumcisio,  imo  Sanctus  Sanclo- 
rum ,  uti  docet  S.  Augustinus  Iractat.  30.  in  Joan- 
nem,  S.  Atliunasius,  S.  Gregorins,  et  alii  pas- 
sim.  Circurncisio  enini  erat  signum  pejccaii , 
cjusque  quasi  stigma  et  cauterium  :  nullum  au- 
lem  peccatum  ,  nuila  libido  erat  in  Christo. 
Quare  Chrislns  in  circumcisione  magis  et  pro- 
fundius  se  humiliavit,  quam  in  nativitate  :  in 
hac  enim  acccpit  formam  hominis,  in  illa  vero 
formain  peccatoris. 

Voluit  tamen  sponte  circumcidi  septem  de  cau- 
sis,  qnas  cx  S.  Cypriano,  Augustino,  Beda  et  aliis 
recensel  S.  Thomas  3.  p.  quaest.  37.  art.  1.  Primo 
inquit ,  ut  ostenderet  verilatem  carnis  liumaujE 
contra  Manichaeum  ,  qui  dixit  eum  habuisse 
corpus  phantasticum;  el  contra  Apollinarium , 
qui  dixit  corpus  Chrisli  esse  divinitati  consubs- 
lantiale  ;  et  coiilra  Valenlinum,  qui  dixit  Chris- 
tum  de  ccelo  corpus  attulisse.  Seoundo  ,  ut  ap- 
probarel  circumcisionem  quain  olim  Deus  ins- 
tituerat.  Tertio,  ut  compro])aret  se  esse  de 
genere  Abrah;c  ,  qui  circuincisionis  mandatum 
acceperat  iu  signuin  fidei,  quam  de  ipsohabue- 
rat.  Quarto,  ut  Judicis  excusationem  lolieret , 
iie  euni  reciperent ,  si  ess<it  incircumcisus. 
Quinto,  ut  obediendi  virtutem  n(jbis  suo  com- 
mendaret  exemplo.  Undc  et  oclava  die  circum- 
cisus  est,  sicut  in  lege  erat  i)r;rceptum.  Sexlo, 
ut  quia  in  similitudinem  carnis  peccali  adve- 
nerat ,  remedium  quo  caro  peccali  consueverat 
mundari,  non  respueret.  Seplimo,  ut  legis  onu.s 
in  se  sustinens,  alios  a  legis  onere  hberaret 
secundum  ilhid  Galat.  h.  Misit  Deus  filium  suum 
factum  siib  lci^c ,  ul  eos  qui  sub  Lege  cranl  rcdi- 
meret.  Hucusqtie  S.  Thomas.  • 

Octavam  causam  addil  S.  Leo  serm.  5.  de  Nativ. 
ut  per  eam  diabolo  occullaretur.  Cum /m(\n\\, 
misericors  omnipotcyiscfue  Salvator  ita  susccptio- 
nis  liumancp  modcraretur  cxordia,  u(  virtulcm  in- 
separabilis  d  suo  nominc  dcitalis ,  pcr  velamcn 
nostrce  infirmitalis  abscondcret ,  illusa  cst  sccuri 
hostis  aslalia,  qurv  nativitatcm  pucri  in  salulcm 
ffcncris  humani  procrcati,  non  aliler  sibi ,  qiutm 
fjmnium  nascenlium ,  pulavil  obnoxiuvi. 


LUCAM.  Cap.  IL 

Nonam  dat  S.  Au{»ustinus  sorm.  9.  de  NativiJ, 
ut  cariiali  circumcisione  sublata  spiriluah  in 
substituoret,  quse  consistitin  vitioruni  el  con- 
cupisconliarum  mortificatione  ot  resoclione: 
(^liris t us  ,  iul  Augustin.  suscepit  circumcisionem  , 
ablalurus  circumcisioncm  ipsam  :  suscepil  iim- 
brum,  daturus  lucem :  susccpit  figurum,  implelurus 
vcritatem.  Deniqu(!  Christns  sua  circumcisiono 
inchoavit  passionem  suani  per  quam  factus  ost 
orbis  rodemplor  ol  salvator.  IJiulo  in  ea  iuipo- 
situm  est  illi  nomen  Josus:  quia  (^hristus  infir- 
milatos  nostras  sanavit,  non  per  pharmaca,  nt 
faciunt  medici ,  sod  eas  in  se  suscipiondo,  et 
pro  iis  Doo  salisfaciondo  ,  ifaqne  iDorondo,  ut 
oinnos  aniini  corporisque  aegritudinos,  omnos 
passiouos  ,  tonlationes  ,  tristitias,  afliictiones 
sanaro  possit,  ac  revera  saiuU  vol  in  hac  vila, 
vel  in  futura.  Laboras  orgo  limoro,  scrupulo, 
ira,  acedia,  vana  gloiia  ,  doloro,  pauportate,  etc. 
Josum  invoca,  et  eum  senties  consolatorem,ac 
salvatorem. 

Dc  iiisiitutione,  ritn,  causa  ,  linc  et  fruclu 
circumcisionis  vide  ea  quae  dixi  Gon.  17.  v.  9. 
et  seq.  Porro  Christns  circumcisus  fuit  iu  ipsa 
spelunca  in  qua  natus  est,  a  quopiam  sacerdotc 
vel  Levila,  majoremque  dolorem  sonsit  quam 
ceteri  infantes,  quia  ipse  ulebatur  ratione,  qua 
carent  coteri,  et  delicatioris  et  vivacioris  crai 
taclus  quam  alii. 

Et  vocatum  est  nomen  ejus  Jesus.]  Do  hoc 
divino  et  mellinuo  nomine  vide  ea  quae  dixi 
Numer.  13.  vers.  17.  ot  Barradium  ac  Vinoent. 
Begium  hic,  ac  S.  Bernardum  serni.  15.  in  Cant. 
Porro  Jesus  esl  Salvator  iu  aclu  perfecto,  quia 
non  lantum  ipse  salvavit  homines,  sed  ei  Apos- 
tolis  similibusque  vim  salvandi  alios  attribuit.  Et 
hocinnuit  nomen  Josue,  vel ,  utHebraci  dicunt, 
Jelwsua ,  (juod  idem  ost  cum  nomine  Jesus ,  est- 
que  conjugationis  luphii,  quae  actionem ,  puta 
salvationem  perfectam,  significat.  Meminerint 
ergo  lideles  se  (?sse  filios  Jesu,  ac  proindo 
eum  in  salute  animarum  procuranda  imitari 
debere. 

QuoD  vocatum  est  ab  angelo  (Gabriele,  anr 
nunliante  B.   Virgini  concoptionem  Jesu  c.  1, 

V.  31.)  1'RIUSQUAM  IN  UTEP.O  CONCIPERETUR.  ]  Chris- 

tus  enim  conceptus  fuitin  fine  annuniiationis, 
cum  15.  Virgo  respondit :  Ecce  ancilla  Domini , 
fial  mihi  secundam  verbum  tuum.  Paulo  ante  ergo 
revolaium  oi  fiiit  ab  angeio  nomen  Jesu  puero 
indendum.  Hac  gnonie  significat  Lucas ,  nomen 
Josu  jam  ante  a  Deo  huic  puero  fuisse  ab  seterno 
docrolum  ot  praDdestinatum,  ut  significaret  eum 
foro  salvatorem  mundi.  Jesus  onim  hebraico 
idemest  quod  grsece,  cuTnp,  id  cst  salvator. 

Noia  hic,  ut  Deus  in  Christo  humile  sublimi , 
humanum  divino,  venenuni  anlidoto  jungal 
ol  copulot,  ut  in  eo  humauam  nalurani  divin.i) 
majosiati  copulatam  ostendat.  Nam  voluit  Chris- 
tum  circumcidi,  itaque  spociom  |)eccatoris  as- 
sumero  ;  sed  mox  ut  oani  abslorgat ,  indit  ei  no- 
men  Jesus,  id  cMSatvator,  (|ui  poccalis  omnibus 
medoatur.  Sic  voluit  Christum  nasci  in  slabulo, 
pouique  in  pr.Tsoi)io,  (|uasi  pauperom  ot  abjoc- 
liini;  sed  mox  por  stellam  iros  Bogos,  ot  p«!r 
angelum  pastores  ad  eum  adorandiim  accersi- 
vit.  Sic  voluit  eum  pati,  cruciligi,  mori:sod 
simul  tunc  solem  cl  lunam  obscuravil,  pclr;is 
scidit,    lerrain  concussit,  ut  onmia  clemont.j 


COMMENTAniA  IN 

indigiiam  Crcatoris  sui  neconi  osicndeicnt  <;t  In- 
gercnt.  Qiio  crgo  magis  Christus  s;j  luimiiiavit, 
«"O  magis  Deus  Puter  eum  exaliavit.  Idem  rueiet 
libi,  0  Christiane  :  quare  ne  verearis  humiliari, 
certo  sciens  te  per  hoc  sublimandum.  Via  enim 
.id  glorium  est  iiumilialio,  juxta  illud  Chrisii 
oracuJuni ,  imo  promissum  :  Omnis  qui  se  laimi- 
Uat,  exallubiiur. 

22.  Et  postquam  jmplkti  sunt  i)ii:s  puugatio- 
Kis  Ejus  (Maria;,  uon  pueri,  ut  patet  ex  graeco 
«irvis,  et  ex  Levil.  cap.  12.  v.  7.  et  8.  Male  ergo 
lcgiint  noniiulli  KVTOJ  mascuhne  ,  id  est ,  illius , 
scilicet  pueii  :  uut,  ut  Origen.  Theophyl.  et  Eu- 
thymius,  aOrwv,  id  est  illorum,  pueri  sciiicet  et 
Muriie  Matris)  secu.ndlm  legem  Moysi,  tuleru.nt 
ii.LiiM  (puerum  Jesum)   in  Jeuusalem  ,  ut  sis- 

TEHENT  EUM  DOMINO. 

Nota  lr<is  legcs  disparatashic  convolvi  et  con- 
jungi.  PrimaestLevil.  12.  v.  2.  et  seq.  utmulier, 
si  peperisset  mascuhim,  mancut  immunda  per 
(luadraginta  dies  :  inde  legaliter,  id  est,  ritu 
viclimaruin  a  lege  prajscriplo,  purificclur  in 
lemi)lo. 

Secunda,  utmalerpro  purlficationenon  pro- 
Hs,  ut  vullS.  Aiigiislinus,  s(,'d  sua  dunlaxat,  uti 
jum  dixi ,  ofFerat  Deu  in  holocaustum  ugnum, 
ac  pullum  turiuris  velcoluinhae  in  victimum  pro 
peccuto,  si  dives  sit  :  si  sit  pauper,  oITcrut  par 
lurturum  duntaxat,  aut  duos  pullos  columba- 
rum ,  Levit.  12.  v.  6.  el  7. 

Tertia  lex,  ut,  si  proles  sit  masculina  et  pri- 
niogenila,  sistatiir  et  olTerutur  Deo  tunquum  ipsi 
debita  el  sancta  ,  id  est ,  consecrata  ob  libera- 
tionelTi  primogenitoriim  Hebraeorum  ruclum  a 
Deo  ,  quando  caesa  sunt  primogenila  Pharaonis 
et  /Egyptiorum  ab  angelo  lempore  Mosis,  exodi 
13.  1. ,  ila  tamen,  ut  proles  oblata  Deo,  a  paren- 
libus  redimi  possit  quinque  siclis,  id  est,  qnin- 
quellorenis  nral)unlicis,  quifaciunt  duos  aureos 
Ilomanos  ,  quorum  riuisque  conlinet  decem  Ju- 
lios,  sive  Regales,  Numer.  S.  Ul.  Symbolice  hi 
quinque  sicli  repraesenlabant  quinque  vuhK-ra 
Christi,  qiiorum  pretio  Christus  redemil  genus 
humanuin. 

DiES  i't  r.c.vTiOMs.  ]  Nola.  In  lege  velcri  puer- 
pera  imnuuula  erat,  ob  immunditiem  tnm  naUi- 
ralem  ,  lum  legalem  et  mo.ralem  ,  pr.Tsertim 
quia  pariebat  fffilum,  qucm  imbuebatet  conci- 
piebatinpeccatooriginali.  Naluralem.quiapuer- 
pcric  patiuntur  lluxum  sunguinis  et  menstruo-. 
rum,  itcm  secundinarum  aliarumquc  sordium  , ' 
permultos  dies.  Causa  est,  quod  infans  in  utero 
matris  involvatur  mcmbrana  ,  quic  secundoe  a 
Plinio,  vulgo  secundinae  vocantur,  uti  docet 
Aristot.  lib.,2.  do  Gener.  anim.  cap.  /i.  etCalenus 
lil).  de  Formatione  fcctus.  Membrana  enim  haec 
iriplicem  habet  usuin  :  Primo,tegit,  conservat, 
ft  tuclur  semen  virile  in  utero  matris  ne  diniiiat, 
sed  coaguletur  in  corpus  infantis  ,  quod  deindc 
cadem  membranu  continet  ei  fovet. 

Secundo ,  mcmbruua  Ikvc  plena  est  venulis 
plcnis  sanguine,  qiio  nulrit  infantem  sibi  p(  r 
timbilicum  coli.Trenlcm,  qui  ncxiis  naluraliler 
«ponte  sua  solvitur  in  iiarlu  ,  (pio  prinunn  infuns 
•MUittitur  :  deindc  membrana,  quae  fucrat  invo- 
lucrum  et  tegmen  infaniis,  sive  sccuudiK  ipsac 
per  partes  eadem  viu  ejiciunlur. 

Tertio,  membruoa  h;cc  rccipit  excrcmcula-, 


LUCAM.  Cap.  H.     '  C70 

(lii;e  [)uer  e.x  cibo  (juo  alitur  in  ulcro  mntris, 
naluiaiit(!r  emiltil.  Hoec  est  naluralis  imj)uritaa 
puerperae  ,  ex  qua  sequilur  Icgalis  :  lox  ;etus 
enim  ob  hasce  sordes  jul)ebat  eam  qiia.si  iuipu- 
ram  arceri  t(.'mplo,  esseque  quusi  irregularem 
per  (jiiadraginiu  dies,  donec  quadragesimo  die 
per  riluin  u  hge  praescriplum  luslrarelur  el 
|)urilicaretur ,  ilaque  pura  lempiiim  ingrede- 
lelui'. 

Ou.nercs  ,  anhncc  impuriias  fuerilin  B.  Virgino 
parienlc  Christuin  ,  ut  ab  ea  jiixla  legem  puri- 
licuri  debueril  die  quadragesimo.  Allirinat  sanc- 
tus  Hieroii.  epist.  22.  ad  Eustochium,  ubi  loquens 
de  Clnisto  :  ISovcrn  mcnsibus  ,  ait  ,  in  ulero  ut 
nasculur  expeclul  ,  faslidia  suslinet  ,  crurntus 
egredilur ,  uli  celeii  inluutes  ex  llnxu  malcrni 
sanguinis  cruenti  egrediunlur,  ideoque  abluun- 
tur.  Idein  asserit  Abulensis  in  Levit.  eap.  12. 
qu;esl.  2.  et  seq.  ac  Erasmus  hic. 

Verum  ccteri  omnes  constanter  id  negant  : 
partus  enim  Virginis  fuit  purissimus,  quia  uti 
concepil  virgo  sine  viro  (;x  inoperalionc  Spiritus 
sancti,  sicet  peperit  vjrgo,  clausoscilicet  utero, 
ita  ut  Cliristus  nascens  eum  non  apcruerit,  seU 
penelrarit  ;  quarc  nullus  iii  hoc  partu  esse  po- 
tuil  lluxus  sanguinis  aut  secundinarum.  Adde, 
in  oa  nullus  luit  sanguis  superiluus,  sed  lantum 
is  qui  necessarius  erat  ad  Chrisli  conceptionem 
et  nulrilionem.  Quarc  sanguis  quoChristus  ali- 
tus  fuerat  in  utero ,  post  parlum  non  ellluxit, 
sed  ad  ubera  iransiens  ibidcin  in  lac  conversus, 
aluit  et  laciavit  Christum  jum  naluni.  Undo 
S.  Auguslinus  lib.  de  Quinque  ho^rcsibus  cup.  5. 
Slulle ,  uit ,  unde  sordes  in  virgine  matre ,  ubi 
non  est  concubilus  cum  liomine  putre  ?  inde  sor- 
des  in  ca  ,  qua  nec  concipiendo  iibidinem ,  nec  pa- 
ricndo  passu  est  dolorcm?  S.  Epiph.  lib.  3.  conlra 
luereses  in  line  :  iSulus  csl ,  ail ,  pcr  genitales 
meutus  citra  pudcfactionem  impoltute,  absque  in- 
quinamentis.  S.  Cyprian.  serm.  de  Nativit.  Maria, 
ait ,  genitrix  et  obsletrix  :  nullus  dolor ,  nulla 
natunc  contumelia.  Addit(iue  Christum  prodiisse 
ex  Virgine  sicut  fructus  prodit  ex  arbore ,  aut 
sicut  radius  cx  sole  ,  juxta  illud  Isaiae,  cap.  35. 
Gcrminuns  gcrminubit  sicut  liliiim.  Sophronius 
in  VI.  Synodo  act.  11.  iiartum  Virginis  appellal 
incorruptibilem  ,  quia  ,  inquit ,  sine  (luxu  sangui- 
7tis ,  aut  simili  passionc  perfectus  est.  Idem  docenl 
hic  unaniniiler  Intcrpretcs  ct  Scholastici.  Vidu 
Suarez  3.  p.  q.  35.  disp.  13.  sect.  2. 

Unde  valde  probabiliter  colligit  Tolctus  hic  , 
B.  Virginem  nunqiiain  passam  fuissc  nuMistrua, 
Ratio  est ,  quia  mcnstriia  sunlpoena  peccati,  el 
coinitcs  coneupiscenti;e.  Unde  in  statu  iiinocen- 
ti;e  nulla  fuisscnt  n)cnslrua  :  B.  Virgo  aulem 
immunis  fuit  ab  omni  pcccaio  et  concupiscen- 
lia  :  ergo  u  nicnslruis  :  menslrua  enim  sunl 
sanguis  fctidus  ct  noxius  ,  adeoque  venenatus  , 
uli  fiise  docet  Pliuius  :  Virgiuis  autcm  sanguis 
crat  purissimus. 

De  sccundinis  majorcst  diflicultas  :  An  scili- 
cci  Chrislus  in  iitcro  fueri' iucliisus  siiis  secun- 
diiiis,  sivc  nicmbrana  ,  uti  includimliir  ccleri 
iufantes.  Mulii  id  negant ,  tum  (piia  membrana 
h;ecprimitus  lii  ud  conscrvanduni  semcn  virile: 
Cliristus  autcm  conceplus  fuit  sinc  semine  ex 
Spiritu  sanclo  ;  tiim  quia  Cbrislus  in  primo  con- 
ceptionis  su.ne  instanli  perfeclc  fuit  formatus, 
organizaliis  ct  aninuilus  ,  cum  ceteri  infaiUcs 
scnsim  formeniur,  organizeniur  ct  animcntuj-, 


CSO  COMMENTAniA 

idfoqtio  nicmbi  ana  sua  coiiliiieri  et  foveri  do- 
beanl ,  tiiin  (iiiia  cieccnlius  ciat,  ut  ipse  ulerus 
Virgiiiis  locnni  iiK  inhran.csuppicrel,  ipsumque 
Chrisliini  proxiine  laiigcret,  foveret,  et  pcr  ve- 
nas  (pias  habct ,  saiit^iiinc  suo  Jilcret :  luui  tle- 
ni([uc ,  (piia  Chiislus  iii  iilcro  nuila  ennsitcihi 
excrcincula  ,  sed  (anluin  id  sunii)sil ,  quod  cor- 
pus  alcret  et  augen^l  :  quai-e  noii  eguit  niein- 
hrana  ,  (|ua  »;xcrcmcnla  1i;l'C  exciperct.  Favel 
Sj  nodus  liahila  in  Trullo  caii.  79,  dicens  :  Absque 
aUis  sccundinis  cx  Virgint:  parluin  esse  confiten- 
tes.  Licet  Joverius  legat  absquedolore  cx  Virgine, 
ctc.  Gricce  enim  est  v.y6/_iJzo.)  :  (|uod  si  a  y.QxvJu, 
id  est ,  "pario  ,  parlurio,  fcctum  cuin  dolore  et 
nisu  magno  enitor,  derives,  signilicat  Aaie  do- 
lore,  iinc  iiisu  pariendi,  qualis  est  in  puerperis 
el  puerperio  :  hic  enim  non  fuit  in  B.  Virgine. 
Verum  si  UloyvjriJ  derives  a  >ox'=' »  vel  ioyCi.%,  id 
est,  purgamenta  ,  quie  in  utero  post  parlum 
remanent,  quales  suut  secundic  sive  secundin;e, 
uli  ex  Dioscoride  el  Aristotclc  docet  Henr.  Ste- 
pharius  in  Lcxico  ,  tunc  v.'>.o/i\>-:ov ,  idem  est  quod 
sine  purganientis ,  sine  secundinis.  Et  sic  hanc 
vocem  acciperc  ConciHum  ,  patet  ex  iis  quae 
subdit  :  causam  enim  subjicit  dicens  :  Ut  qui 
sine  semine  constitutus  sit.  q.  d.  Partus  cetera- 
rum  fit  ex  semine  ,  sed  partus  Virginis  fuit  sinc 
semine  ,  crgo  et  sine  secundinis.  Secundinac 
enim  primitus  ii  natura  formantu  r  ad  servandum 
semen,  ne  didhiat.  Cum  ergo  B.  Virgo  non  con- 
ceperit  ex  semine,  hinc  secundinis  non  eguit. 
Addit  deinde  Concil.  Quare  qaonium  aliqui  post 
sanct(E  Christi  Dci  nostri  nativilatis  diem  similam 
coquere  oslenduntur ,  et  eam  sibi  invicem  imper- 
tiri,  honoris  scilicetprcetcxtu  secundinarum  (Graec. 
yox^ioiv,  quae  vox,  ut  dixi  ,  proprie  secundinas 
qua3  post  partum  emittuntur,  significat)  impol- 
lutce  Virginis  Matris  ;  statuimus ,  ut  nihil  tale 
deinceps  flat  d  (Idelibus.  Neque  enim  hoc  honor  est 
Virginis ,  clc. ,  excommunibus ,  et  iis  qucB  in  nobis 
fiunt ,  inenarrabilem  ejus  partum  definire ,  metiri 
et  describere.  Alii  tamen ,  qui  per  loxit^.  intelli- 
gunt  non  secundinas,  sed  alias  sordes ,  nisus 
et  dolores  partus ,  censeni  Christum  in  utero 
suam  quoque  habuisse  membranam  ,  sive  se- 
cundinas,  quia  hoc  naturale  est  in  omnibus  in- 
fantibus  in  uiero,  ut  ea  coniineantur,  munian- 
lur,  et  foveantur  :  sed  ita ,  ut  illam  statim  post 
partum  Virginis,  Deus  ex  uterc  ojus  clauso  per 
penetrationem  dimensionum  autalium  modum 
eduxerit,  et  in  aliamremconverterit.  ItaSuarez 
loco  citato.  Quare  in  Virgine  nulla  fuit  impuri- 
tas,  ob  quam  deberet  purificari ,  ideoque  lege 
purificaiionis  non  obligabatur,  praesertim  quia 
lex  ait :  Mulier  si  susccpto  semine.  B.  Virgo  au- 
tem  nullum  suscepit  semen  ,  sed  ex  Spiritu 
sancto  concepit,  de  quo  plura  clixi  Levit.  12.  v.  2. 
Denique  parlus  Virginis  fuit  sanctissimus,  quia 
peperit  Sanctum  Sanctorum. 

Voluit  tamen  B.  Virgo  humilitatis  studio,  et 
ut  ceteris  puerperis  se  conformaret,  ac  ne 
eas  scandalizaret,  et  videretur  esse  singularis, 
atque  ut  virginitatem  suam  conceptumque  ex 
Spiritu  sancto  celaret,  purificari,  sicutetChris- 
lus  iisdem  de  causis  voluit  circumcidi,  ut  dixi 
V.  21.  Unde  S.  Bernard.  serm.  de  Purific.  Nihil, 
ait ,  in  hoc  conceptu  ,  nihil  in  partu  impurum  fuit, 
nihil  illicitum,  nihil  purgandum ,  nimirum  cum 
proles  ista  fons  paritatis  sit ,  et  pargationem  vene- 
rit  facere  delictoram.  Qaid  in  vie  legalis  purificct 
Obsn-vatio ,  qacc  nnrifsimu  facta  sam  ipso  parlu 


IN  LUCAM.  Cap.  IL 

immaculato?  Vere  ,  6  beata  Virgo ,  vere  non  ha- 
bes  causam,  nec  tibi  opus  est  parificalionc ;  sec 
numquid  filio  tuo  opus  erat  circumcisione  ?  esto 
intcr  mulieres  tanquam  ana  earum  :  nam  et  ftlius 
tuus  sic  est  in  numcro  paeroram. 

Tropologice,  purilicalio  anim;e  est  pdniten- 
tia,  quaujB.  Virgo  subivitnon  pro  pcccatis  suis, 
utpote  qu;e  nulla  hahehat,  sed  pro  alienis,  apque 
ac  Chrisius.  Sacramentum  tainen  pccniteniiu; 
non  suscepit,  quia  propria  peccata  quae  conli- 
tcnda  sunt,  non  hahuit.  Vide  S.  Chrysosiomum, 
Teriullianum,  S.  Augustinum,  S.  Ambrosium, 
lib.  de  Poenitentia. 

Ut  sisTEREM  EUM  (tanquam  masculum  primo- 
geniium  ,  juxta  legein  Exodi  c.  13.  12.  )  Do- 
Mi:-io.  ]  Syrus,  coram  Domino.  Quare  B.  Virgo 
Chrisium  manibus  tenens,  Ilectens  genua,  euiu 
summa  reverentia  et  devotione  oblulit  Deo  ,  di- 
cens  :  En,  Pater  acterne  ,  hic  est  Filius  tuus, 
quem  pro  salute  hominum  ex  me  carnem  su- 
mere  voluisli  :  ego  tibi  cum  reddo ,  et  in  soli- 
dum  oITcro,  ut  de  eo  jcque  ac  de  \m\  facias  quod 
placuerit,  ac  per  eum  redimas  mundum.  Kicc 
dicens  oblulit  cuin  sacerdoti,  quasi  vicario  Dei, 
a  quo  deinde  quinque  siclis  eumdem  redemit, 
uti  priescrihebal  lex. 

23.  SlCUT  SCRIPTUM  EST  IN  LEGK  DOMINI  (  ExOdi 
13.  12.),  QLIA  OMNE  MASCUMNUM  ADAPEniENS  VUL- 
VAM,    SANCTUM  DOMINO  VOCABITIH.  ]  Id  CSt  ,  DCO  , 

quasi  res  dicata  et  sancta  offeretur  vX  consecra- 
hilur.  Nonnulli  Patres  ,  uli  TerluUianus  de  Carne 
Christi  cap.  23.  Origen.,  Ambros. ,  Eulhym., 
(  qui  ait :  Solus  Christus  nondam  apertam  matris 
vulvam  supernaturaliter  aperuit  ( id  est,  pertrans- 
iit)  et  ciaasam  naturaiilcr  servavit)  dicunl'  hanc 
legem  soli  Chrislo  convenire :  solum  enim  Chris- 
lum  aperuisse  matricem  raatris  ;  non  quod 
velint  B.  Virginem  proprie  matricem  in  pariti 
aperuisse ,  ac  per  consequens  virginem  non 
mansisse  ,  uti  eos  interprctatur  impurus  Calvi- 
nus  :  sed  quod  Christus  solus  uterum  clausum 
penetrarit,  ac  penetrando  qiiasi  aperuerit,  id 
est,  ita  egressus  sit,  perinde  ac  si  eum  ape- 
ruisset  (est  enim  in  hac  plirasi  metalepsis ) , 
cum  aliaj  matres  tain  in  conceptione  ,  quam  iij 
partu  proprie  uterum  aperiant. 

Verum  omnes  ceteri  Paires  clare  dicunt  , 
Christum  clauso  matris  uleroconceptum  et  na- 
tum  esse.  Quare  t6  adaperiens  vulvam,  sic  cxpli- 
cant ,  q.  d.  Omnis  masculus,  qui  naturali  morc 
nascendo  vulvam  matris  aperiendo  in  lucem 
egreditur,  quique  principium  est  generationii 
maternjE,  hic  sanclus  Domino  vocetur  ,  id  est, 
Domino  dicetur  et  consecretur.  Hinc  sequitur, 
quod  Christus  hac  lege  non  conlinebatur,  tum 
quia  ipse  subsislebat  in  persona  Verbi ,  qu» 
nullis  ligatur  legibus,  tum  quia  ipse  non  ape- 
ruit  vulvam  matris ,  sed  ea  clausa  exivit.  ila 
Cyrillus  hom.  de  occursu  Domini ,  et  Hormisdas 
Papa  epist.  1.  cap.  3.  Beda  et  alii. 

Minus  ergo  recte  Rupertus ,  Abulensis,  Jan- 
senius  et  Maldonatus,  per  ro  aperiens  vulvGm  , 
non  aliud  putant  significari ,  quam  primogeni' 
tum ,  ideoque  Christum  hisce  verbis  Icgis  fuisse 
comprehensum  :  sed  a  lege  exceptum  alio  li- 
tulo,  scilicei  quod  esset  Deus  ctDei  filius.  Vidc 
dicta  Exodi  13.  12.  ubi  fuse  hanc  legem  et  lille- 
raliter  et  tropologice  exposui ,  atque  inter  alia 
dixi,  primogenilum  ciijusque  esse  cor  ejusqtiR 
amorcm ,  ac  primas  cogilationes  et  inlentJOn(.i  : 


COMME?sTARIA  IN 

hoc  ergo  ,  clhasco  h  qnolibct  dovotc  cl  inicgrc 
ollerendas  cssc  Dco.  Dcnique  audi  S.  Bernard. 
serm.  dc  Purificalione  :  Oblatio  ista,  fratrcs , 
salis  delicata  videlur,  ubi  tantam  sistilur  Domino, 
redimitur  avibus  ,  et  illico  reporlalur.  Vcniet , 
quando  non  in  templo  offeretur,  ncc  intcr  brachia 
Simeonis,  sed  exlra  civitatem  inter  brachia  crucis. 
Veniet,  quando  non  redimctur  alieno ,  sed  alios 
redimet  san'^uine  proprio  ,  quia  redemptionem 
eum  niisit  Dcus  Valcr  populo  suo.  Jtlud  crit  sa- 
crificium  vespertinum,  istudest  matutinum:  istud 
quidem  jucundius ,  sed  illud  plenius, 

2h.  Et  ut  darknt  hostiam  (pro  purgaiione 
malris,  non  pueri,  ut  dixi  v.   22.)  secundum 

OtOD  DICTUM  EST  IN  I.EGE  DOMIM,  PAR  TIRTLRUM, 

AUT  Duos  ( unuin  in  holocaustum,  altcrum  j^ro 
peccato)  puLi.os  coi.umijarum.  ]  Eo  quod  paupe- 
rcs  essent.  Nam  diviles  insuper  dare  debehant 
agnum  in  liolocausuim.  Liccl  cnim  trcs  regcs 
magnam  vim  auri  Chrislo  ohtuHsseiU,  tamen 
Virgo  pauperlalis  sludiosa  ,  ut  oslcnderet  se 
sperncrc  omnia  tcrrena,  cx  illis  pauca  dum- 
taxat  quasi  iihando  accepit,  qucR  hrevi  con- 
Mimpsit,  ait  Ahulcns.  in  cap.  2.  Matth.  q.  hl.  aul, 
si  i)hira  acccpit,  ea  in  pauperes  distri))uit,  ait 
S.  Bonavent.  et  Dionys.  Denique  quia  statu  et 
conditione  erat  pauper,  inter  panperes  censeri 
voluit,  et  pauperum  inunus  oflerre.  Vide  dicia 
tam  quoad  Utteram  quam  quoad  mores  ,  Levit. 
12.  V.  G. 

Nola.  Purificationis  B.  Virginis  (  cujus  memo- 
riain  quotanuis  ceh-hrat  Kcck-sia  die  2.  Fel)rua- 
rii ,  idque  ad  al)olenda  Lupercaha  ,  (luse  eodem 
die  Romac  turpiier  celchral)antur,  ait  Ilaronius) 
hic  fuit  ordo  et  rilus  :  Prinio,  puerpera  venie- 
hat  in  atrium  immundorum,  il)i(|ue  consistehat : 
nec  enim  atrium  mundorum  ingredi  poterat , 
utpote  immunda  anle  purificationem. 

Secundo,  ofFerehat  turturem,  vel  pullum  co- 
Uimhic  pro  peccalo  :  verisimile  est  eain  quoque 
aspersam  fuisse  aqua  cinerea  vitulse  rufie ;  illa 
cnim  erat  quasi  aqua  luslralis  in  omni  purifi- 
catione. 

Terlio,  ofTerehat  infantera  Deo ,  eumquc  re- 
dimehat. 

Quarto,  peractis  omnihus,  in  gratiarum  ac- 
tionem  ofTerchat  Deo  agnum  ,  vel  lurturem  aut 
pulhim  columha:  in  holocaustum.  Ihec  duo  ul- 
tima  fichaut  a  |)ueri)era  (utpotc  jam  piHificala) 
existente  in  atrio  mundorum.  Ihi  enim  otTerehat 
infanlem  ad  osiiuin  tahcrnaculi,  ihique  eminus 
spcctabat  holocaustum  suuin  ,  quod  oflcirbatur 
in  alrio  sacerdolum.  Nam  inter  atriuin  sacer- 
ilotum  et  laicoriim  intererai  murus,  sivc  septum 
aUum  tres  pedes  ,  ita  ut  laici  ex  siio  atrio  spec- 
lare  possent  vietimas  ,  t-t  alia  quae  fiebant  in 
atrio  sacerdotum. 

Tropologice,  turtnres  etcolumhne,  qiias  puer- 
pcra  pro  peccalo  ,  id  est  .  immuiulitia  sive 
irregularitale  legali  ,  ofTcrebai  ,  sigiiiricabant 
gcmilum  ct  compunclioncui  pa-nitentis  ,  quo 
expiantur  peccata,  i)ra'sertim  aecedcnlc  Sacra- 
inenlo.  Porro  B.  Virgo,  sicut  niillum  omniiio 
habiiit  peecatiim,  sic  nuUo  Sacramento  ad  illud 
expiandum  indiguit :  siiscepit  tamen  Sacramcn- 
lum  Haplismi ,  ut  prolilcrelur  rcligionem  Chris- 
tiaiiam,  ilem  Connrinationcm  ,  Eucliaristiain  , 
forte  etiam  Extremam  Unclioiicin.  Ordinis  iion 
crr,i  capax,  quid  femina.  Mairimouium  iniit  cum 


LUCAM.  Cap.  II.  081 

Joscph  ,  sed  illud  in  lege  vcteri  noii  crat  Sacra- 
incnium.  l'eccala  sua  nunquam  est  confessa  , 
ncc  ahsolutionem  i  sacerdotc  suscepit,  quia 
nulla  hahuit. 

Dices  :  Poterat  B.  Virgo  metiiere  ne  fortc  iii 
oralionc  di^iraclionem  aliquam,  aut  in  open; 
vcl  cogilalioue  negligcnliain  aliqiKiin  venialem 
commisisset ;  ergo  polc-rat  illam  confiteri;  quia 
ut  ait  S.  Gregorius  :  lionarum  mentium  est  ag- 
noscerc  culpam,  ubinon  est  cutpa.  Resp.  Hoc  vc- 
ruiii  est  in  peccaiorihus  et  slatu  lapso,  non 
inlcgro,  et  innoccntibus  ,  (|ualis  fuit  B.  Virgo. 
Quare  sicut  angeli  clare  vidcnt  omnes  suos  ac- 
tus  ,  eorumque  defeclus  etiain  miniinos,  ex 
perspicacilale  sui  intellectns;  ac  siinilitcr  suos 
actus  vidilAdam  in  statu  innoceiiti;e  (hoc  cnim 
pertinet  ad  intcgritatcm  iUius  status  ,  el  ad  jus- 
titiam  originalcm  ) :  sic  pariter  suos  aclus  omnes 
vidit  et  pr;evidii  B.  Virgo,  quod  scilicct  essent 
purissimi  et  sanctissimi ,  sinc  omni  defcctu  , 
eiiam  veniali ,  ideoque  eos  quasi  peccata  con- 
ntcri  nou  poterat.  Nec  tanien  idcirco  se  cxtollc- 
hat,  sedmagishumiliabat,  scienshoccssedonum 
Dci ,  non  suum  meritum.  Quare  quod  Sylvestcr 
in  Rosa  aurea  tit.  3.  cas.  5o.  de  q.  impertin. 
censet  B.  Virgincm  Sacramenlum  pcenitcnti;e 
rccepissc  ,  solitamque  vcnialia  suh  conditione 
confiteri  S.  Joanni,  planeest  rcjiciendum  :  pra;- 
sertim  quia  ahsolutioimpendi  ncquit  super  ma- 
leriam  inccrlam,  sed  ut  cjus  capax  sit  pcenitcjis, 
dehet  aliquod  peccalum  dcterminatc  confiteri , 
ait  Vasquez  3.  p.  disp.  119.  cap.  7. 

25.   Et  ecce   homo   erat   in  Ji:uusalem,  cn 

NOME.N  SlMEON  ,  ET  HOMO  ISTE  JUSTl  S  ET  TIMO- 
UATUS,  EXPECTANS  CONSOI.ATIO.NEM  ISKAEL,  ET  SpI- 
RITIJ^   SANCTIS  ERAT  i.\   EO. 

SiMEO.N.  ]  Calviuiis  \uil  Simeonem  fuisse  ple- 
heium  et  ohscurae  famse.  Veruin  eum  sanctitnt(5 
ei  senio  fuisse  vcnerahilem  ,  docent  sequentia 
apud  Lucam,  Multi  cciiscnt  cum  fuisse  saccrdo- 
lem  ,  ideoque  benedixisse  Mari;e  ct  Josepli. 
v.  3/i.  Ita  Lyranus,  Dionys.  ,  Cajctan. ,  Franc. 
Liicas  ,  Toletus  liic,  ac  S.  Atbanasius  lih.  de 
Comnnmi  essentia  Patiis  et  Filii,  S.  Cyrillus 
Hierosol.  orat.  de  occursu  Domini.  S.  Epiphan. 
traet.  de  Patribus  velcris  testamenli,  el  Canisiiis 
lib.  U.  de  Deipara  cap.  10.  licet  eum  fuisse  lai- 
cuin  ,  non  sacerdotcm  ,  opinctur  Thcophyl.  , 
l-ulliymius,  Jansenius,  et  Barradius,  ac  hc- 
nedixisse  Mari;e ,  non  ut  saccrdoteui ,  sed  ut 
senem. 

Et  homo  iste  justus.  ]  Hinc  Galatinus  lib.  1.  dc 
Arcanis  (idci  c.  3.  ccnscl  Simconem  hunc  fuissc 
disci|)ulum  ct  fiiiuin  Hillclis,  qui  paulo  anlc  na- 
tivilalein  Chrisli  Scriharum  et  Pharis;eoruin  fuit 
auclor,  tcstc  S.  Hier.  in  c.  8.  Isaice.  Sed  audi  Galat. 
Simcon  Hillclis  filius  ,  qucm  ob  cjus  praripuum 
sanctitatemTalmudislic  .Haddic,  id  cst  Justum, 
cognominant ;  in  quo  (ut  in  Pirkc  avoth,  id  est , 
in  capituUs  patrum  dicitur  )  Acadcmiic  magna' 
Synagoi^te  scrpirum  defccit ,  mulla  dc  Mcssia 
dixil  :  cl  tandcm  cum  in  ullima  scncctutc  a  Spi~ 
rilu  sancto  responsum  acrcpissct ,  non  visurum  sc 
morlcm,  nisi  Mcssiam  vidcrct  ,  Christum  ipsum 
atnis  suscipicns  ,  quivdccoa  Spiritu  sancto  cdoctus 
docuerat  ,  ipso  prwscnic  confirmavit ;  cujus  cgrc- 
iiia  dicia  Talmudicis  in  tibris  sparsim  rcpcriuntur. 
Idcm  censct  Gcncbranlus  lih.  2.  Chronologiae, 
qui<iddil :  !n  Simcone  spiritum  Synagogiv  magniP, 


oo:'..m:i..   a  i.Ariui;.     loy..  \  111. 


SG 


682 


C0i\1iWKN'JAlUA 


<}ui  crat  prophctico  minor ,  rowmuni  major , 
cicfecisse ,  auctores  sunt  Talmudici  in  tractatu 
rirUc  avotli.  R.  Moses  /EL^yptius  non  tantum  disci- 
puium ,  sed  et  llillcUs  jUiuni  fuissc  scribit ,  Gama- 
lielisiiue ,  ad  cnjus  pcdcs  lci^cm  1'aulus  dicit ,  prce- 
cplorcvi,  imo  vcro  ct  patrcm.  Hoc  Genebr.  Verum 
liicc,  uli  verisimilia  itiiparenl,  ita  incerta  snnl: 
Huilti  enini  faere  Sinieones  sneSiinones  ( iitrum- 
(jue  enim  idem  est  nomen)  jusli,  uli  fuilSimon 
ponlifex  lilius  Onitc  cognomenlo  Justns,  quem 
luselaudat  Eccli.  c.  50.  v.  1,  Adde,  Hillelis  pos- 
icros  ct  discipulos  ,  puta  Scribas  et  Pharisieos, 
juisse  summe  conlrarios  Chrisio. 

TiMORATUs.  ]  Grjcce,  vAxS^i,  id  est,  religiosus, 
(jui  limel  et  reveretur  Deum ,  cavetque  sludiose 
IH!  eum  olR  iidal. 

EXPIiCTA.NS    C0.\S0LATI0NK3I    ISRAEL.  ]    Ul    CSt   , 

expectans  adventum  Messite  sive  Clirisli,  qui 
consoUUurus  et  li])eralurus  erat  Israel,  id  est , 
popuhim  (ideU'm  a  Satana  ,  Uerode  ,  Bomanis, 
Scribis  etPiiarisicis  oi)i)ressum:  quia  comuumis 
boni  ayidus  populi  magis  gratiani  quam  suam  rc- 
quirchat,  ait  S.  Ambros.  Sciebat  enim  Simeon  ex 
transUito  i»  Juda  sceplro  ad  lU.Todem  ,  juxta 
oraculum  Jacob  Gen.  ^9.  10.  et  excompletis  70. 
DanieU  cap.  9.  l)el)d()madis,  aliisqueproplietiis, 
Cbristi  adventum  inslare ,  ut  Israelem,  id  cst 
(ideles  ab  omnibus  malis  eriperet,  puta  tam  ii 
peccatis,  quam  a  miseriis  omnibus  ,  partim  in 
liac  vita  ,  partim  in  futura.  Chrislus  ergo  est 
fideliumconsoiatio,  quia  cxtra  Christum  nulla 
salutisest  spes,  sed  mera  desperaiio  et  desola- 
lio.  llinc  Isaias  Chrisli  adventum  promillens 
cap.  UO.  V.  1.  Consolainini ,  ait,  consolamini ,  po- 
pule  meus,  dicit  Deus  vester  :  loquimini  ad  cor 
Jerusalem.  Et  cap.  51.  3.  Consolabitur  Dominus 
Sion.  Et  cap.  61. 1.  Spiritus  Domini  super  me,  etc. 
ut  consolarer  omnes  lugenles.  Et  Paulus  2.  Cor. 
1.  5.  Sicut ,  ait ,  abundant  passiones  Clirisli  in 
nobis ,  ita  et  per  Cliristum  abundat  consolalio 
nostra.  Tempore  Christi  enim  erat  afflictissimus 
tam  reipublicu^  quam  Ecclesi»  IsraeHs  slalus. 
RespubU  cnim  eorum  suis  carens  principibns , 
erat  sub  jugo  Herodis  et  Romanorum  inFidelium : 
Ecclesia  vero  sub  jugo  impiorum  pontificum, 
Scribarum  el  Pharisteorum  ,  qui  quales  fucrint, 
quantumque  populum  oppresserint,  et  in  quan- 
tos  orrores  et  vilia  abduxerint,  docet  Christus 
lotocap.  23.  5.  Matth.  Adutriusque  ergo  libera- 
lionem,  vel  consolationem  per  Messiam  facien- 
(lam  expectant  Simeon ,  ceterique  pii  Israelitaj. 

Et  Spip.itus  sanctus  erat  in  eo.  ]  Spiritus  sanc- 
tus,  tum  sanctificans,  tum  prophetiaj,  ut  patet 
ex  sequent.  Ubi  nota.  In  Script.  dicitur  Spiritus 
sanctus  advenire,  vel  esse  in  aliquo ,  non  tan- 
lum  per  gratiam  gratum  facienlem  ,  sed  etiam 
pcr  gratiam  gratis  datam,  v.  g.  per  prophetiam, 
iitihic  dicitur  fuisse  inSimeone.  Sicc.  1.  v.  35. 
dicitur  Spiritus  sanctus  superventurus  in  B.  Vir- 
ginem  ,  ut  concipiat  filium  ,  fiatque  mater  Dei , 
quoe  est  gratia  gratis  data.  Et  v.  ^l.  Elisabeth 
dicitur  repleta  Spiritu  sancto,  cum  cocpit  pro- 
phetare. 

In  eo.  ]  Graece  eVaurov,  id  est,  super  eum.  q.  d. 
Spiritus  sanctus  in  eum  delapsus  ejus  animum 
occupabat,  ut  homo  non  tam  terrenus  quam 
ccelestis  et  divinus  esse  videretur,  idque  ad  hoc, 
ut  ejus  testimonium  de  Chrislo  foret  irrefraga- 
hile,  etomni  exceptione  majus. 

Ccecum  fuitse  Simconcui,  ei  ad  Chiisti  ccn- 


IN  LLCAM.  Cap.  11. 

tactum  visuiu  recuperasse,  liadit  Celsus  de  In- 
credulitate  Judoeorum  apud  Vigilium,  qui  int(!r 
opera  Cypriani  circumfertur.  Verum  tantum 
miraculum ,  et  tam  Uuic  loco  opporiunum ,  non 
siluissel  Lucas. 

26.  Et  responsu.m  (oraculum  et  promissum 
diviruim  :  hoc  enim  csi  Gricc.  xp^i/^^tTi^^iv ;  undc; 
Ai'abicus,  et  revelutuni  ei  fuerat)  accepekat  a 
Spiritu  sa^cto  (per  internam  inspiralionem ) 
NON  visuuuM  (  experlurum  )  si:  mortem  ,  msi 
PRius  videhet  CiiiusTUM  DoMi.M.  ]  Id  est,  Mes- 
siam  ,  unctum  unctioneSpirilussancli  el  grali;e 
pleriitudine  ,  Isaijc  11.  2.  Quarc  Simeoni  hic 
privilegium  eximium  et  rarum  a  Deo  conces- 
sum  esi ;  scilicet  ut  ante  morlem  vidcret  CUris- 
lum  nalum.  Qua  in  re  AbraUamum  ,  Isaac  , 
Jacob,  Mosem,  omnesque  PatriarcUas  et  Pro- 
pUetas  superavU,  qui,  ut  ait  Apostolus  ,  juxta 
ftdem  dcfuncti  sunt ,  non  acccptis  rcpromissioni- 
bus  (de  CUristo  CUristique  graliis  cL  Ueneficiis  ), 
sed  a  longe  eas  aspicienlcs  ac  salutanles ,  Hebr. 
11.  13.  Ilinc  liquet  Simeonem  singularis  fuisse 
sanctitaiis  ,  sanclique  desiderii  et  zeli ,  qua  as- 
siduesuspirabat  orabaique  pro  advenlu  Messiae, 
ideoque  eum  viderc  meruit. 

27.  Et  vemt  in  sphutu  ( inslinctu  Spiritus 
sancti,  molus  et  incitatus  ii  Spiritu  sancto,  ait 
EulUymius,  et  TUeopUyl. )  in  templdm.  ]  Idem 
autem  spiritus  quieum  incitavit ,  eidem  signum 
dedit,  quo  CUristum  inter  lot  pueros,  (|ui  offe- 
rebanturintemplo,  agnosceret;  autpotius  illum 
eidem  ostendit,  iuterius  illi  suggerens  dicens- 
que  :  Ecce  liie  est  CUristus ,  quem  tibi  ante  mor- 
tem  videndum  promisi.  Timotheus  presbyter 
Hierosol.  orat.  de  Simeone,  putat  vidisse  illum 
Deiparam  divino  circumdatam  lumine  inter  fe- 
minas  reliquas ,  atque  ex  hoc  indicio  Messire 
matrem  esse  intellexisse.  Carthusianus  pariter  : 
Forsitan,  inquit ,  vidit  divinum  quemdam  splen- 
dorem  in  vulta  pueri. 

Hinc  disce,  Deum  Sanctorum  mentem  et  gres- 
sum  dirigere,  ut  occurrat  eis  res  bona ,  a  Deo 
eis  praDdeslinala,  uii  Uic  Simeoni  occurrit  CUris- 
tus.  Quare  assidue  noUis  prsesertim  ingressuris 
iter,  pro  hac  direclione  orandum  est ,  ut  per 
eam  amalis  occursibus  prajservemur,  et  bonis 
perfruamur,  acdicendum  cum  Psalte :  Vias  tuas, 
Domine,  demonstra  mihi ,  et  semitas  tuas  edoce 
me.  Et:  Gressus  meos  dirige  secundum  eloquiuni 
tuum  ,  Ps.  118. 

In  Vita  S.  Ephrem  legimus ,  eum  ,  cum  civi- 
tatem  ingrederetur,  orasse  Deum  ,  ut  aliquid 
bonoe  ajdificationis  sibi  occurrerel  :  et  ecce  oc- 
currit  ei  meretrix,  quae  cum  fixe  eum  intuere- 
tur,  ideoquc  ab  eo  severe  rogaretur,  cur  id 
facerct  inverecunde,  responsum  ab  ea  accepit : 
Femina  virum  quasi  sui  originem  (  Eva  enim  for- 
mata  est  ex  costa  Adac)  inlueatur  :  vir  vero  ter- 
ram,  ex  qua  plasmatus  est ,  inspicial.  Sensit  vir 
Dei  se  jure  tangi,  ac  compunctus  Deo  gratias 
egit ,  quod  a  merelrice  tam  pium  salutis  moni- 
tuin  accepisset. 

Et  cum  inducerent  ( in  lemplum  )  puerum 
Jesum  parentes  ejus  (Maria  et  Joseph)  ut  fa- 
cerent  secundum  consuetudinem  legis  prO  eo.  ] 
Criece,  xKi  ev  tw  cjyaya/sT;',  id  cst,  ct  cum  induxis- 
sent  :  pendet  enim  haec  sentenlia  a  vers.  seq. 
iJndeVatabl.  vertit,  Cum  autem  inferrent  paren- 
tes  pucrum  Jesum  ,  eic.  ipse  quoque  accepit  eum 
tn  itlnuo  suas. 


COM^iENTAP.lA  I\ 

Et  ipsf.  Acr.FPiT  f.i;m  in  ulnas  scas  ( inter  hra- 
chia  sua  airiplcxans ,  ct  ad  siiium  pectusquc 
suum  ardenlissimc  el  suavissimc  applicans), 
ET  I5ENEDIX1T  ( laudavit  ct  glorificavit)  Deum  f.t 
DixiT.  ]  Olor,  sivecygnus  candidus,jamjammo- 
rilurus  suavissime  canil  :  ila  Siineon  canitic 
sancta  candidus,  jam  inoriiurus  cytjneum  <;t 
suavissimum  (^dit  hic  cantJcum.Audi  Martialem]: 

Dulcia  deffcla  modulaturcarmina  lingua, 
Caulatorcygnus  funeris  ipse  sui. 

Sicsapicntum  posfrcma  dicta  et  scripta  maxime 
mellila  sunt ;  soilicct  per  JBlatcm  maturescentc 
eloquenlia.  Addit  Cicero  Tuscul.  1.  Cy^ni ,  ait, 
non  sine  cnusa  /IpoUini  dicali  sunt ,  qaod  ab  co 
divinalionem  iiabcrc  videanlur,  qaa  praividentes 
quid  in  morlc  boni  sit ,  cam  cantact  volaptate  mo- 
rianlur.  Ita  prorsus  Simeon  divinat  hic  lelici- 
tatem,sil)i  posi  instantemmortcmper  Christum 
obveutiiram. 

•59.  Ni  Nc  DiMrrns  seiWum  tuum  ,  Domine  ,  secun- 
jjiJM  VERiuiM  TuuM  (proiiiissum  tuum,  ait  Theoph., 
([110  mihi  promisisii  produccre  vitam  usquc  dtitn 
viderem  Christum:jam  cum  vidi,  ergo  ahcam 
et  moriar)iN  pace.]  Dimittis,  gvxc.  v.-olxmi,  id 
cst  dissolvis,  ut  e  corporc  hoc  vclut  c  carcerc  et 
vinculis,  quihus  alligatus  sum,  abcam  in  liber- 
tatem,  paccm  et  quietcm,  qua  gaudent  patres 
in  limbo,  q.  d.  0  Domine,  jam  animus  meus 
omni  re,quam  videre  cupiebat,  saliatus  ost. 
V  idc  eiiim  Christum ,  qucm  unicc  amplccti  de- 
sidcrabam.  Nihil  amplius  in  hoc  mundo  exopto  ; 
quare  libens  liciusquc  moriar,  vel  potius  dis- 
solvar  vinculis  corporls,ut  ad  pacem  et  quieiem 
in  limbum  palrum  pcrgam.  Sic  in  pacc  mori 
optabal  Tobiasc.  3.  6.  ct  Abraham  Genes.  15.  15. 
Pax  enim  Ilebrceis  non  solum  tranquillilalem 
et  quieiem ,  sed  omnc  l)onuin  et  fclicitaiem 
significat. 

Quocirca  Euihymius  [icr  pacem  hicaccipit, 
rrimo,  pacem  cogitationum ,  inler  spem  et 
inetuni  de  videndo  Christo  fluctuantium  :  Se- 
ciindo,  pacem  intrepidi  animi,  nec  mortcrn 
expavescentis  :  Terlio,  gaudii:  Quarto,  alii  per 
pacem  accipiunispei  consecutionem,  q.  d.  Hac- 
tcnus  spcravi  et  sollicitus  fui  ut  viderem  Cliris- 
tum;  jam  eo  viso  paceni  consccutus,  et  sollici- 
tudine  libcratus,  mori  cxopto.  Ita  Theophyl. 
Priasqaam  vidisscmDominam,  inquit,HO)i  pacata 
eram  mcnte ,  expcctans  eam,  ct  sempcr  soUicitns 
quandovcnial  :  nanc  autcm  ipso  viso ,  ct  paccm 
consccutas ,  ct  soUicitudinc  Ubcratus  ( ut  sic  dicam ) 
absolvar.  Qiduto,  paccm,k\  est,  securitatcm  a 
nuindi  periculis ,  quam  prc-estat  mors.  Ita  S.  Cy- 
prianus  iractat.  dc  Morlalit.  cap.  1.  La^tus  dc 
viortc  proxima,jam  dc  vicina  acccssicnc  sccurus, 
inquit,  acccpit  in  manus  pucrum,  et  bcnediccns 
Dcumcxclamavit  ,et  dixit  :  Nunc  dimittis  servum 
tiium,  Dominc,  secundum  verbum  tuum  in  pace  : 
quoniam  ridcrunt  ocuU  mci  salutarc  tuum.  rro- 
bans  scilicct  atqnc  conlcslans  ,  tiuic  csse  scrvis  Dci 
paccm,  tunc  Ubcram,  tiinc  IranquUlam  quictem  , 
quando  de  istis  miindi  turbinibus  cxtracli ,  sedis 
ct  sccuritatis  fctcrnoj  porlum  pclimus  ,  qiiando 
cxpuncla  liac  mortc  ad  immorlalilalcm  rcnimas. 
Ula  csl  enim  noslra  pax ,  iUa  fida  IranqiiiUitas , 
iita  slabilis  ct  firma  cl  pcrpctua  sccuriias.  Fiinc 
videtur,  qnod  Simeon  voii  sui  factussit  compos, 
ac  paulo  po>^t  mortuus  :  quarc  p(M'gcns  ad  lim- 
bum  ,  primus  Adoe  ,  Abrahcc,  Movsi,   Davidi, 


LUCAM.  Cap.  IT.  C^S 

Isaiae  ,  ceteris(;ue  patiibus  ad  Chiisiiirn  siispi- 
raiitibus,  hctissimum  de  eo  nato  visoque  niin- 
tium  aitulit ,  itaque  mirifico  omncs  gaudio  cu- 
mulavit. 

Tropologicc,  Origcnes  :  Simeon  ,  ait ,  opiat 
mori  in  pacc; ,  id  est,  in  gratia  et  amicilia  cum 
Deo,  in  qiia  justus  moriliir. 

Symbolice,  S.  Augiistiiiiis  serm.  20.  dc  Temp. 
Nunc,  ait,  Dominc,  dimittc  inc  in  pace,  quia 
video  pac(im  ,  puta  Christum  ,  (|ui  pacificabit 
C(rlum  cum  terra,  Deum  et  angelos  cum  homi- 
nibus,  cthomines  cuin  seipsis. 

PorroSimeon  sui  votiiiDeo  factiisest  compos: 
nam  paulo  post  in  pace  con(juievit.  Ilinc  S.  Epi- 
plianius  lib.  dc  l^rophetariiui  vita  el  interitti 
cap.  'iZj.  S.  Simconcm  inter  Prophetas  repoiiil  , 
ailquc  :  yila  functas  cst  Simcon  istc  qaidem  pia- 
ribus  annis  obsitus ,  pene  confeclus  :  nec  tamcn  a 
sacerdotibus  postremam  lionorem  conseculus ,  Itii- 
matuscst.  Cur  autem  id  accideiit ,  nullam  affert 
causam;  sed  ca  putatur,  quod  |»alam  Christi  ad- 
venttim  annunlians  ,  in  sc  sacerdotum  cetero- 
rum  iin  idiam  et  odium  concitarit. 

Tropologice,  Ecclesia  quotidie  in  Completorio 
stib  vcsperam,  hunc  Simeonis  hymnum  decantat 
duabus  de  causis.  Priorest,  ut  lideles,  ac  prae- 
sertim  sacerdoles  Ecclcsiasticos,  moneat  cogi- 
tarcde  morte,  itaque  viverc  ac  si  vespere  esscnt 
morituri.  Posterior,  ut  moncat  cosdem  induer^; 
desiderium  Simeonis  ,  scilicct  trnnseundi  cx 
hacvanitate  ct  vitce  hiijus  aM-umnis,  ad  veram 
beatamqiic  vitam  inc(clis,  ut  quotidic  huiic 
hymnum  rccitautcs,  postulemus  h  I)eo{hmilti, 
dicamusque  cum  Paulo  :  Capio  dissolvi  et  esse 
cum  Christo ,  Philip.  1.  Vide  jastum,  ait  S.  Am- 
brosius  ,  veliit  corporcce  carcere  molis  inclusiim  , 
velle  dissolvi ,  iit  incipiat  essc  cumCliristo.  Sed  qiii 
vult  dimitti ,  vcniat  in  templiim,  veniat  in  Jeru- 
salem ,  exspectct  Cbristum  Domini ,  accipiat  in 
iminibiis  Vcrbum  Dci ,  complectatur  operibus  velut 
quibasdam  fidci  siim  bracliiis.  Tunc  dimittetur,  iit 
non  videat  mortem,  quia  viderit  vitam. 

Ita  S.  Maria  ,T:gyptiaca  sub  mortem  ,  a  S.  Zo- 
zimo  Eticharisiiam  (qtiam  per /jO.  annos,  quibus 
vixcrat  in  deserto  ,  non  susceperat)  percipiens  , 
prse  devoiionc  lacrymans  et  jubilans  cecinit  : 
I\'iinc  dimitlis ,  Domine,  servam  tuam  secandum 
verbiun  tuum,  in  pacc,  ac  iliico  animam  Creatori 
reddidit,  ut  habcl  ejus  Vita.  Idem  fecit  S.  Mag- 
dalena  mtiltiqtie  alii.  Quarc  quoties  communi- 
camus,  cum  eis  dicamus  :  Niinc  dimitlis,Dominr, 
servum  tuum  in  pacc ,  quia  vidcrant  ociili  mri , 
imo  faitces  mece  gustarunt,  ac  slomachus  meus 
stiscepit,  salutarc  tuum. 

30.  QuiA  viDEnuNT  OCUI.I  MEi  (  quta  dia  deside- 
raliim  nuncct  carnis  et  cordis  oculiscontcmplor,:\\i 
Ikula)  SAUUTAnKTUUM.]  Gr.Tcce  truTr.itov,  quod  Sep- 
tuag.  rcdderc  solent  pro  Hebr.  njCVsD^  icscua,  id 
est  5rt^«5  .•  saltis  atitem  metonymice  Salvatorem 
significat.  Pcr  saUilarc  ergo  intelligitSalvatorem 
Chrislum,  quem  prisci  patrcs  desitierarunt  vi- 
derc  ,  at  soltis  Simeon  vidit,  contrectavit  et  am- 
plexus  est.  Atidi  eorum  desideria.  Jacobi  :Salu- 
tare  tuiim  ( id  est  SalvatonMii  Christum,  exJuda 
el  posteris  meis  nascilurum)  cxspcctabo,  Do- 
ininc,  Genes.  ^9.  18.  Davidis  :  Dcfccit  in  saUUare 
tiium  anima  mca.  OciiU  mri  dcfccerunt  in  salu- 
tare  tiium.  Exspcctabam  salularc  tuum,Dominc. 
Concupivi  saUitarc  tiium,  Domine.  Psalni.  ilS. 
V.  81.  123. 1G6.  \lli.  Rcddc  milii  ItTtHiam  saUitaris 


CSh 


COMMKNTARTA  IN 


tui ,  psalm.  50.  V.  l/i.  Oslfiulenobis,  Domine,  mi.se- 
ricordiam  tuam  ,  ct  salutare  tuuvi  da  nobis , 
psalni  ^k.  8.  lla  S.  Dasil.  iii  psaliii.  61.  S.  Augnst. 
111).  1.  Conira  adv(M's.  legis  et  Proph.  c.  11.  Beda, 
Theophyi.  ct  alii. 

31.  Quun  PARASTi  ANTF,  FACiEM  (ante  oculos , 
iii  conspecln)  ommiim  P()i'ULonuM.]  Ut  onmes 
oniniuni  gentiuni  populi  ox  Salvatorc  Christo 
saluteni  liauriant  ,  q.  d.  Deus  non  abscondit 
Cln-isluni  in  angulo  .ludicae,  sed  eum  omnibus 
proposuit,  et  niox  per  Aposlolos  toio  orbe  dc- 
prcedicabii,  ul  quicunique  ejus  fidem  cl  legem 
amplecli  voluerinl,  ah  co  salventur. 

32.  LUMEN    AD  REVELATIONEM  GeNTIUM,  ET  GLO- 

niAM  PLEBis  TU.E  IsRAEL.  ]  Est  apposiUo,  q. d.  Sa- 
lutare  tuum,  idest,  Salvatoreni  Christuni  dedisti 
»!t  parasti  hoc  One,  ut  ipse  sit  lumcn  ad  revela- 
tioncm,  id  est  illuminationcm  gentium,  quod 
scilicet  Gentes  venmi  Deum  ignorantes  ejus 
cognilione,  fide  ct  cullu  iUuminet ,  idemque 
ipsc  sit  gloria,honor  et  decus  Israelis,  id  est, 
populi  Judaici.  Arabicus,  lumen  quod  apparuit 
i^enlibus;  Theophyl. ,  lumcn  ad  iliastrationem gen- 
tium  obtencbratarum ;  Eulhymius,  lamen  quod 
gentibus  errorc  ccecis  visum  restituat  :  revela- 
lionem  cnim  vocat  visus  rcstitutionem.  Sic  dicitur 
l>sahn.  118.  v.  18.  Bevcla,  id  cst  illumina  ,  oculos 
meos.  Qui  enim  csecus  est ,  vel  scdet  in  tenebris, 
habet  quasi  veluin  anle  oculos,  quod  per  lumen 
revelatur  et  aulerlur,  ut  videre  possit.  Sic  velum 
idololatriae,  errorumet  vitiorum,  quod  Genles 
(!xca3cabat,  revelavitetabstuUt  Christus,  docens 
eas  veram  vcri  Dei  fidem  ct  cultum,  per  quem 
salventur.  Ipse  ergo  est  lux  mundi,  Joan.  8. 12. 
AlUiditad  oraculum  Isaiae,  qui  ante  700.  annos 
idipsum  vaticinatus  eratc.  /i2.  26,  dicens  :  Dedi 
te  (  o  Christc  )  in  faidus  populi ,  in  lacem  Gen- 
tium ,  ut  aperires  oculos  ccBcorum  ct  educeres  de 
conclusione  vinctum ,  de  domo  carceris  sedentes 
in  tenebris,  ctc.  Rursum  c.  W.  v.  6.  Ecce  dedi  te 
in  lucem  gcntium,  ut  sis  salusmca  usque  adextre- 
mum,  terrcB  etc.  Denique  cap.  60.  3.  Jmbulabunt 
Genies  in  lumine  tuo.  Hac  de  causa  in  Missa , 
pracsertim  in  festo  Purificationis,  candelas  be- 
nedicimus,  accendimus  etgestamus.  Primo,  ut 
profiteamur  Clnistumcssc  lumen  atl  revelalio- 
ncmgentium.  Secundo,  precamur,utipsenobis 
suam  lucem  gratiae  in  hac  vita ,  et  lcetitiae  et  glo- 
riie  in  allera  vila  communicet ;  qua  de  causa 
moribundis  ha2  candelae  accensaj  in  manus 
dantur.  Vide  Amalarium,  Durandum  et  ceteros, 
qui  de  Officiis  Ecclesiasticis  scripsere. 

Et  glop.iam  plebis  tu.ij  Israel.  ]  q.  d.  Chrislus 
sicut  est  lux  Gentium  caecarum,  sic  estet  gloria 
Israelis,  idestJudcXorum.  Vice versa  fuit  Christus 
gloria  quoque  Gentium ,  et  lux  Israelis ,  quia 
Gentibus  magnum  dccus ,  Israelitis  magnam 
rerum  divinarum  cognitionem  attulit  :  tamen 
G(mtibus  dicitur  polius  lucem  attulisse ,  quia 
lioe  crant  in  tenebris  infidelitatis;  gloriam  vero 
Israelitis  fidelibus.  Idque  Primo,  quia  ex  eorum 
gente,  ulpote  palribus  eorum  a  Deo  promissus, 
carnem  assumpsit :  hic  enim  est  magnus  honor, 
de  quo  gloriari  possunt  Judtci  :  quod  scilicet 
Christus  siteorum  contribuhs  ,  consanguineus, 
adeoque  Judceus.  Secundo,  quia  Christus  in 
Judaea  vixit  et  morluus  est;  vixit  autem  cum 
magna  doctrinae,  sanctitatis  et  miraculorum 
gloria.  Tcrtio  ,  quia  in  Judica  primo  Ecclesiam 
suam  fundavit  :  prjmi  cnhii   crcdcnles  fucrc 


LUCAM.  Cap.  n. 

Judoei,  qui  dcindc  Gentes  sibi  aggrcganmt, 
Quarto,  quia  in  Judoea  i  morte  rcsurrcxit,  et 
gloriosc  in  coelum  ascendit,  indeque  mivit  Spi- 
ritum  sanctum  cum  dono  omnium  linguarum. 
Quinlo,  quia  Aposlolos  omncs  elcgit  ex  Judicis, 
qui  omncs  Gcntes  ad  Christum  converterunt. 
Sexto,  quia  Judaeos  in  sc  crcdcntcs  magnis  vir- 
tutibus,  donis  ct  gratiis  cumulavit,  cosqucexi- 
mios  Sanclos,  Doclorcs  titMariyrcseffecit.  Allu- 
dil,  imo  citat  oraculum  Isaiic ,  qui  pncdixit 
c.  liG.  13.  dicens  :  Dubo  in  Sion  salutem,  et  in 
Israrl  gloriam  mcam.  Et  c.  60.  1.  Gloria  Domini 
super  tc  orta  est.  Etv.  2.  Gloria  ejus  in  te  vide- 
bitur.  Cap.  62.  2.  Videbunt  gentes  justum  tuum, 
et  cuncli  regcsinclytum  tuam;l\(ihr.  et  Scptuag. 
Gloriam  tuam. 

33.    Et  erat  pater  ejus  et  mater  mirantes 

SUPER     UIS  ,    QUyE    DICECAKTUU    DE    ILLO.j    Palcr, 

scilicct  Joseph,  qui  dicilur  pater  Chrisli ,  non 
tantum  quia  (^jus  nutriiius,  et  qiiia  a  vulgo  pu- 
tabatur  cjus  pater,  sedetiam  quia  ipsi  in  conju- 
gio  et  conjuge  sua  Maria  lcgitime  natus  erat 
Christus,  atque  ob  hanc  prolem  matrimonium 
hoc  Josephi  cum  B.  Virgine  conciliatum  et  or- 
dinatum  erat  a  Deo.  lla  S.  August.  lib.  2.  de  Con- 
CcnsuEvang.  c.  1.  Beda,  Janscnius,  etalii.  Vidc 
dicta  Matlh.  1.  16. 

MiRANTES.  ]  Joscph  ct  Maria  ,  qufc  licei  sciret 
Christum  fore  salvalorem  Israelis  ,  non  tamen 
sciebat  omnia,  qux  hic  Spiritus  sanclus  per 
Simeonem  ct  Annam  de  eo  vaticinabatur,  sci- 
licet  quod  ipse  foret  himen  illuminans  omnes 
gentcs  ,  quod  foret  in  ruinam  et  resurrcctionem 
multorum  in  Israel,  quod  gladius  animam  Vir- 
ginis  csset  pertransiturus,  etc.  et  etiamsi  haec 
scivisset,  mirabatur  tamen  eadem  a  Simeoneel 
Anna  per  Spiritum  sanctum,  tanto  ardore  et 
spiritu  pricdicarict  celebrari.  Denique  rerum  et 
mysteriorum,  quae  videbat  et  audiebat  magni- 
tudo,  eiconsideranliadmirationem  ciebat.  Nam, 
ul  ait  Anonymus  in  Catena  Greecorum :  Transcen- 
dentium  rerum  notitia  quolies  in  memoriam  vene- 
rit,  toties  renovat  in  mente  miraculum. 

Zk.  ET  BENEDIXIT  ILLIS  SiMEON  ,  ET  DIXIT  AD  Ma- 
RIAM  M.ATREM  r  JUS  :  ECCE  POSITUS  EST  IIIC  IN  RUINAM, 
ET  IN  RESUBRECTIONEM  MULTOPiUM  IN  ISRAEL  :  ET  TN 
SIGNUM  CUX  CONTRADICETUR. 

Benedixit.  J  Bene  precatus  cst.  Benedictionis 
sacerdotalis  forma  prsescribitur  Num.  6.  2Zi. 
eratque  haec ,  Denedicat  tibiDominus,  etcustodiat 
te  ,  ctc. 

Eis.  ]  Scilicet  parentibus,  Josepho  et  Mariae, 
uti  praecessit,  non  puero  Christo  (  licct  et  hoc 
vciit  Jansenius  )  ,  inquit  Maldonatus  ,  Franc. 
Lucas  et  alii  :  puerum  enim,  utpote  Messiam , 
Salvalorem  et  Deum  suum  venerabatur  et  ado- 
rabat,  ac  abeo  benedicioplabat,  non  veroenm 
bene(hcere  audebal,  vel  prccsuniebatj  quia 
summe,  ut  par  erat,  eum  reverebatur. 

Et  dixit  ad  Mariam  matrem  ejus.  ]  Potius 
quam  ad  Joseph ,  tum  quia  ipsa  sola  vera  et  na- 
turalis  crat  matcr  Jesu  :  Joseph  autem  ejus  erat 
pater  tantum  per  dcnominationem  :  tum  quia 
Joseph  videtur  mortuus  ante  annum  30.  Christi , 
quohaBccontigerunt:quareilIain  se  experta  est 
sensitque  sola  B.  Maria.  Illi  ergo  soIihicSimeon 
prophetico  spiritu  pracdixit  tam  prospera,  quam 
adversa,  ipsi  et  Christo  obventura,  ut  in  pros- 
peris   non   cxiollatur,  ncc   in   advcrsis  cada^ 


COMMENTARIA  IN 

^nimo,  scd  Contra  iUa  pcr  nxulrsliam,  conira 
li;cc  per  palicnliani  cl  foilitudiiicm  pcctus  siium 
jiincniuniai.  cl  oljarnict. 

ECCE  POSITUS  EST  IIIC  IN  nuiNAM  ( graCCe  tttwsiv, 

idcst,  cfl5«m,ita  Aral3icu5)  i;t  in  RE.suRnECTiOMEsi 
MULTORUM IN  IsRAEL. ]  Alluclit  acl illucllsaiic c.  8.1^. 
Eiit  vobis  (Dominus  ,  puta  Christus)  in  sanctifi- 
cationcm,  in  tapidem  autem  ojfcnsionis ,  et  in  pc- 
trcmi  scandali  ducdjus  domihus  Isracl,  hoc  cst,  m 
laqucum  ct  in  ruinam  habitantibus  Jerusalem.  Et 
cap.  28.  IG.  Ecce  ego  miltam  in  fundamcntis  Sion 
lapldcm,  lapidem  probatum,  angularem,  pretio- 
sum,  ctc.  qiicm  locum  cital  urgcique  contra 
•Tiidceos  Christo  incrcdulos  PaulusRom.  9.  S3.  et 
rclrus  1.  i'clr.  2.  v.G.  (,'lActor.  ^.  v.  11.  etChrislus 
ipseMatlli.21.;i2.uhi  h.Tcomnia  cxplicui.Cliristus 
cnim  a  Deo  positus  ct  collocalus  est  in  Ecclcsia 
nova,  sivc  Chrisliana  ,  quasi  fundamentum  et 
lapis  angularis,  ul  illi  supcnedificarct  omnes 
qui  in  cum  credcrent ,  ex  eisquc  domum  Ecclc- 
siaj  spiritualcm  exaedificarcnt :  quia  hoc  ipsuin 
olim  promiseratAdie,  Ahraha;,  Mosi,  celcrisque 
ratriarchis  et  Prophctis.  Fccii  hoc  Deus  dirccte 
hac  mcntc  cl  inlcnlione  ,  ut  omncs  Israclitas, 
id  cst  Juda;os,  ad  Clirisli  fidcm  alliccrct,  itaquc 
ih  Ecclesiam  ejus  cooptaretet  salvarct ;  scd  prac- 
TJdchat  majorcm  partcm  eorum  oh  vilia  sua 
Chrislo  vcnienti  contradicturos ,  cl  in  cum  quasi 
in  lapidcm  offensionis  et  scandali  impacturos, 
itaque  ah  eo  collidcndos  et  ruituros  in  exitium , 
lam  pranscns,  quam  futurum  ctajternum  :  noluit 
tamen  idcirco  mutare  prius  suum  proposilum 
deChristomittendo  et  collocando  :  scd  pcrmit- 
lerc  hanc  Jud.xorum  contra  illum  rcbcllionem 
ct  contradictioncm,  ut  proptcr  illam  Paulus  et 
Apostoli  proecones  Evangelii  a  Judacis  rcbellan- 
lihus  Evangelium  transfcrrent  adGcntes,  itaque 
pro  paucis  Judteis  innumera^gcntes  in  Clirislum 
crederent,  illique  in  Ecclesia  ina?dificarentur  et 
salvarenlur,  uti  fusc  docct  Paulus  Rom.  11. 
Eccc  hoc  fuit  Dei  consilium,  quo  posuil  Chris- 
lum  in  lapidcm  angularcm  Ecclesiae,  qui  indi- 
rccte  essct  in  ruinam ,  directe  in  resurrectioneni 
multorum  i/i  Israel.  Pcr  ruinam  enim  significatur 
cxitium  Juda-orum  Christo  rchcllium  ;  pcr  rc- 
surrectioncm  saliis  in  eum  credcntium  ,  quia  rc- 
l)ellcs  corrucriint  ii  fidc  in  perfidiam,  ah  obc- 
dicntia  in  rcbellionem,  a  cognitione  Dei  et 
S.  Scripturoe  in  ca^citatcm  et  obdurationem ,  & 
spe  salutis  in  dcspcraiioncm  cl  damnationem  , 
dcoDloingehcnnam :  crcdcntcs  vcroin  Chrislum 
^  peccatis,  in  quihus  jaccbant ,  a  Christi  gratia 
crecti,  rcsurrexerunt  in  novam  vitam  virtulis  ct 
gratia;,  cxpcctantcs  spem  ^lori;c.  Ita  S.  August., 
Beda,  Thcophyl. ,  Eulhymius,  Toletus  ,  et  alii 
passim,  imo  ipse  Christus,  Pctrus  et  Paulus 
locis  jam  ciiaiis. 

Addit  Nysscnus  per  ruinam  accipi  cxcidium 
JudaecE  ct  Jcrusalcm  pcr  Titum  :  hoc  cnim  ci 
illatum  cst,  quia  sprcvii  Christum  ,  cumquc 
crucifixit. 

Tropologice,  velpotius  symbolicc,  Thcophyl. 
(Jhristus,  ait,  positus  cst  in  riiinamct  rcsurrcc- 
lioncm  Israclis,  id  cst,  animaD  paMiitcniis,  scsc- 
quo  per  Christi  gratiam  sanctificantis ,  quia 
facit  utinca  moriatur  supcrhia,  cra|)ula,  libi- 
do,  ac  rcsurgat  in  ca  humililas  ,  ahslincnlia  , 
ra.slitas.  Anagogicc  idcm  Thcophyl.  pcr  ruinam 
accipit  mortcm,  q.  d.  Chrjslus  "erit  causa  ul 


rX'CAM.  Cap.  II.  CR.1 

niiilii  ,  i(l  cst,  oiiines  Israelii;u  it  morte  ad  ini- 
iiioiialitatem  resurgant.  Vcruin  hi  scnsii.s  mvs- 
lici  non  cx  a-quo  rcspondcnt  .scnsui  lillciali ,.  iii 
qiio  alii  riiuiit  iii  vitia ,  alii  ah  cis  rcsurgunt : 
undcminus  apposiii  et  gcnuini  sunt. 

Et  in  sig.num  cui  coNTRADiCETun.  ]  Graecc 
ei;  •;/;//-:Tov  avTt/-:/'j,</.ey'3v,  id  csl  in  signutn  contrudic- 
tionis,  vcl  contentionis ,  ut  vcilunt  Syriis  ct  Ara- 
biciis  :  Tcrtull.  dc  Carnc  Christi  c.  23.  vcrtit . 
in  signum  conlradicibile. 

Qua>res,  qiiodnam  Jioc  signum?  Primo,  Mal- 
donatusctFranciscus  Lucas  :  Cliri.stus,  iiKiiiiunf, 
positus  cst  iii  signiim,  id  est,  in  scopum  sagit- 
tariorum ,  iii  qucin  Jiida-i  ct  Scriba;  incrcdiili, 
non  lantuni  lingiia  vcrba  inalcdica  ,  scd  ct  inanii 
tcla  malcfica  conjccciiint.  Fiiil  hic  scopus  con- 
tradictionis,  qiiia  dc  cofcricndo  configcndoquc 
ccrlarunt,clsil>i  inviccmconlradixcrur.t  ScribaD; 
utSimcon  alludat  ad  illud  Tlircn.  cap.  3.  v.  12. 
Pvsuit  me  quasi  signum  ad  sagillam,  misil  in  re- 
nibus  mcis  jilias  pliarelra.'  suip. 

Sccundo,  S.  Rasilius,  Bcda  ,  cl  Tlicophylaclus 
intclliguntsignuni  crucis  ,  ut  alludat  adl.>;'aia;  11. 
V.  10.  In  die  illa  radix  Jcssc ,  (jui  slal  in  signum 
(Hcbr.  'O^nes,  id  cst,  vcxillum,  ubi  Scpluaginta 
vcrtunt,  5/!//5tov,  quod  hic  habci  Lucas)  populo- 
rum :qu\i\  Christus  in  ciuce  exaltalus  erit  vexil- 
lifcr,  sustollet([uc  vcxilkimcrucis,  adqiiodtrahet 
oinnes  fldelcs  quasi  militcs  suos ,  ut  dimiccnl 
contra  Judacos,  Mahonictanos  ,  Paganos  ,  ccte- 
rosque  impios  diaboli  militcs,  qiii  criici  Christi 
conlradicunt ,  illamque  acerrime  oppugnant. 
Ita  Tolctus. 

Tertio  et  planissimc,  alludit  Simcon  ad  illud 
Isai;e  8.  v.  18.  Ecce  cgo  et  pueri  mci ,  quos  dedit 
milii  Dominus  in  signum  et  in  portcntum  Israel. 
Vide  ibi  dicta.  Signum  crgo  sivc  portcntum  voca- 
lur  hicmira,  novactii  saeculo  iiiaiulila  Chrisli  ex 
Virginegcneratio,  cjusquccffilcslis  ctdivina  doc- 
irina,  vita,  mors,  rcsurrcclio,  miracula,  quibus 
clarc  significabat  ct  ostendcbat  se  ess^  Mcssiam 
Salvatorcm  muiidi,  ac  Dciim  pcr  se  cxhibuisse 
mundo  rcdcmptioncm  cl  salulcm  ix  Prophetis 
promissam.  Huic  signo  Chrisii  noii  tantum  Judaei 
clGeiitcs  lingua,scdct  maliChrisiiani  vita  impia 
contradicunt.  lia  Origcncs ,  Janscnius.  Favet 
S.  Basilius  in  Isaiae  cap.  7.  ad  illa  :  Ecce  virgo 
concipint  ,  dicens  :  Signum  cst  drmonslralio  rei 
cujuspiam  prodigiosce ,  dcmutalw  .  ct  a  communi 
consuetudine  hominum  omnino  alirncc.T ^Ws  aulem 
fuit  vita  Emmanuclis  ,  id  csl  Vcrbi  incarn;ili, 
prodigiosa  scilicel  ct  portenlosa :  Graeciim  cnim 
!;»;//.-rov  significat  siguum  ,  ostcntiiin  ,  prodigium, 
quod  esl  pracicr  coinmuncm  homiiuim  consuc- 
tudincm.  Favct  ct  Tcrtiil.  lib.  dc  Carnc  Chrisli 
cap.  23.  qui  ccnsct  hic  alludi  ad  illud  Isaiae  7. 
Vroptcrca  dabit  nominus  vobis  signum  :  Eccc  virgo 
concipicl  ctparicl  fdium,  Agnoscimus  crgo  signum 
conlradicibile ,  inqiiit,  conccpliimct  partum  Vir- 
ginis  Maria;,  de  quo  Acadcmici  isli,  Pcpcrit ,  ct 
non  pcpcrit ;  virgo.  cl  non  virgo  ;  quihus  contra- 
dictoribus  ips(>  rcspondct  :  Pcprril ,  qi^r  c.r  situ 
carne ;  ct  non  pcpcril ,  qu(V  non  cx  viri  scminc.  El 
virgoquanlum  a  viro,  non  virgoquantum  a  partu : 
quia  pcpcrit  qiiod  non  solct  cssc  virginum  ,  scd 
nuilicruni  corruptarum ,  licct  ips;i  pcr  miracu- 
lum  incorrupta  conccpcrit ,  ct  mancns  virgo 
pepcrcrit. 

Symbolicc  ,  Cajclnnus  :   Cluislus  ,    ait ,  fuil 


m  COMMF.NTARIA  K; 

signum  rcconclli;itionis  luunaiii  gcncris  cum 
Dco.  El  Dionys.:  Clnislus,ait,  fuilsiKnuni  foR{l(>ris 
inti  r  liouiinc-;  ct  Dcuni,  dc  noii  induccndo  ani- 
plius  in  orbcni  diliivio.  Alii  siirnnm  accipiuut 
quo  ovcs  Dci  signanlur,  (j.  d.  Cliristi  lidc,l)aii- 
lisnio  ct  cliaraclcrc  quasi  signo  signabunliir 
CUrisliani,  ut  illo  ab  infidclibus  distinguantiu". 
Dcniquc  Barradius  pulat  alludi  adscrpcntcni 
cpncum,  qiiem  in  signum  posuilMoscs,  ut  morsi 
a  scrpciUibus,  in  cum  aspicicnlcs,  sanarentur, 
Num.  c.  '21.  q.  d.  Christus  poSitusesl,  sive  po- 
nclurinsignum,qucmadmodumserpcns  sencus 
iii  signum  posilus  cst  in  descrto.  Mulli  ilium 
aspicicnt  viva  fide ,  saUitomque  rccipicnt  ac 
rcsurrcclioncm  ;  plurimi  contradiccnt  ac  cor- 
riicnt.  Signum  erit  omnibus  proposilum  ,  qui- 
busdam  ruina  ,  aliis  icsurrcclio. 

35.  Et   TCAM    IPSIUS   ANIM.SM   PKnTIWN.SIKIT  GLA- 

i)iiis  (Arabicus,  lancea.  Graecum  ciiim|;o//f=((^,  ct 
gladium  ctjaculum,  sivc  lanccam  signilicat)  ut 

KKVELE.NTCR   F.X   MCLTIS  CORDIBCS   COGITATIONES.  ] 

Quaercs,  quisnam  liic  gladius  ?  Primo,  nonnulli 
pcr  gladium  accipiunt  dubitalioncm  in  lidc. 
Ccnscntcnim  B.  Virgincm  cum  vidcrct  Christum 
lam  atrocia  a  Judseis  violcnlcr  pati ,  et  mori 
iu  cruce,  dubitassc  de  ejus  rcsurreclione,  an 
ipse  essct  rcsurrccturus  uti  pnedixerat  :  hoec 
enim  dubilatio  instar  gladii  dissccabat  animam 
Virginis  :  camquc  dividcbat  a  Christo,  Chiistiquc 
fide.  Ita  Origcncs  liic  hom.  17.  Tiliis  et  Thcoph. 
Amphyloch.  hom.  dc  occursu  Domini ,  Auclor 
Qu?est.  novi  et  vcU^ris  Tcstamenti  apnd  S.  Au- 
gusl.  q.  73.  Vcrum  hic  cst  crror  :  hoc  cnim  scn- 
tirc  indignum  cst  Deipara,  csique  conira  coin- 
munem  Ecclesias  scnsum.  Sic  cnlm  B.  Virgo 
peccasset  incredulitatc.  Unde  nonnulli  excusant 
auctores  jam  citatos,  quod  per  dubitationcm 
intellexerinl  admirationem,  ct  variarum  cogi- 
lationum  fluctuationem ,  consideratioacni  ct 
examinationcm. 

Sccundo,  S.  Eucher.  Lugduncnsis  homil.  in 
Dominicam  post  Oclavam  Nativit.  per  gladiura 
accipit  gladium  spiritus,  qui  est  Verbum  Dei, 
puta  spiritum  prophetiae,  q.  d.  Gladius  spiritus 
prophctici  transibit  animamluam,  0  Maria,  ut 
libi  rcvclet  secreta  S.  Scriptur.-e ,  et  occultas 
hominum  cogilationes,uti  tibi  revelavit  in  Cana 
Galilaese  cogitationes  Christi,  cum  ministris 
dixisti :  Quodcumqae  dixeril  vobisfacite.  Nisi  enim 
scivisses  Christum  eis  imperatnrum  ut  aquam 
haurirent,  quam  ipse  in  vinum  converteret, 
nunquam  idipsum  dixisscs.  Sic  Apostolus  de 
eodem  spiritu  ail  Hcbr.  h.  12.  Vivus  est  sermo  Dei 
et  efficax ,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancijnti , 
et  pertingcns  usque  ad  divisionem  animcv  et  spi- 
ritus,  compagum  quoque  et  vicdaUarum,  et  dis- 
crctor  cogitatiotium  el  intentionum  cordis.  Cndc 
S.  Ambr.  per  gladiiim  hic  accipit  prudentiam 
Virginis,  non  ignaram  mysterii  ccelestis. 

Verum  hic  gladius  symbolicus  est  et  mysticus, 
nonlitteralis,  sequeacille  S.  Hilarii  inPsalm.118. 
liltera  gimely  i{\\\  per  gladium  accipit  terrorcm 
judicii  cxtremi ,  quod  omncs  subituri  sunt, 
etiam  B.  Virgo. 

Tertio,  nonnulli  olim  leste  Amphilochio  loco 
citato,  ex  hisce  verbis  opinaiisunt  B.  Virginem 
vcrc  per  gladium  mariyrio  coronatam  obiisse  ; 
sed  hoc  est  conira  omncm  liistoriarum  lidcm. 

Quarlo  crgo  et  giMmXrm  ,  gladius  hic  cst  tor- 
mcniorum  Christoillalorum,  autpolius  conlra- 


\xr.KV..  Cap.  II. 

(licliouis,  cujus  paulo  antc  mcminit  :  nnm  con- 
liadicliolinguarum  in  Sciipluia  swaiuv  gladias, 
iil  psalm.  56.  5.  Filii  Imniuum ,  doiUes  rormu 
arma  et  sagittce,  el  lingua  eorum  gladius  aculus. 
\X  psalm.  63.  v.  Zj.  Exacacrunt  at  gladium  Iniguan 
suas.  Et  psalm.  lO/j.  18.  Feii^um  pertrunsiil  uni- 
mam  cjas, 

Dui)lcx  crgo  hic  esl  gladius  :  Primus  lingiiaj 
ct  couiradictionis  :  audicns  cnim  B.  Viigo  i)rc- 
brat  calumnias  ci  hlasphcmias  ,  a  .Judseis  ci 
Scribis  jaci  in  Christum  ctiam  crucifixum,  mirc 
iis  cruciabalur,  pcrinde  ac  si  gladius  animam 
cjus  transvcrbcrasset. 

Secundiis  gladius  fuit  ferri  ,  puta  clavorum 
cptcrorumquc  lormcntorum,  qui  non  lantum  , 
Christi  corpus  ct  animam,  scd  et  Virgiuis  ani- 
niain  perlransiit ;  groecc  SuUJ^ziry.i,  id  cst ,  pc- 
nctrabit.  Sicut  cum  quis  uno  gladio  duos  sibi 
vicinosconfodilunoictu,  iia  ul  primumoccidat, 
sccundum  penctrctct  vulnerct.  Ita  et  hic  gladius 
Judaeorum  occidit  Christum ,  Virgiucm  autcm 
matrcm  intime  penctravit,  vulncravlt  ct  cru- 
ciavit.  Ita  S,  Augiist.  cp.  59.  ad  Paulinum,  So- 
phronius  hom.  de  Assumpt.,  Franc.  Lucas,  Jan- 
scnius,  Tolctus,  Barradius  ct  alii. 

Quantus  fueril  gladii  hujus  cruciatus  ct  dolor, 
cestimare  licet  cum  Toleto,  Primo,  cx  filio  pa- 
ticnte ;  puta  cx  Christo  crucilixo ,  qucm  sumin(! 
ct  plusquam  seipsam  amabat  Dcipara  ,  iia  ul 
longe  maluissct  ipsa  pati  et   crucifigi,   quam 
vidcre  Christum  filium  suum  paii  ct  crucifigi ; 
quare  magis  doluit  de  cjus  passione  ctcrucc, 
quam  de  sua  propria  doluisset.  Mcnsura  cnim 
cloloris  est  amor :  quantus  enim  est  dilecli  amor, 
tanlus  est  et  amantis  ,  et  palicnti  compaticnlis 
dolor.  Secundo,  ex  tormentorum  Christi  airo- 
citatc  et  generahtate  :  passus  est  enim  alrocis- 
sima  in  omnibus  sensibus  et  mcmbris  :  cadcrn 
omnia  passa  est  B.  Virgo  per  compassionem. 
Tcrlio ,    ex    personae   digniialc  ;  quod   scilicct 
Chrislus  quipatiebatur,  cratverus  Deus,  Dciquc 
Filius  ,  Messias  ct  Salvator  raundi ;  quarc  indig- 
num,  imo  horrcndum  ct  exccrabilc  erat,  illum 
ilagellare  et  crucifigerc.  Hanc  dignilatcm  pro- 
fundc  considcrabat  B.  Virgo  ,  idcoque  profundc 
dc  (^jus  tormentis  cruciabatur.  Quarto  ,  cx  diu- 
turniiate,  quia  Christus  t(jta  vita  passus  est, 
ustpie  dum  spiritum  cxhalavitin  cruce.  Quinto, 
cx  solliciludine  :  solus  enim  Christus  patiebatur, 
derelictus  ah  Apostolis  et  amicis  omnibus ,  imo 
ab  angelis  ct  Deo  ipso.  Unde  clamabat  :  Deus 
meus,  ut  quiddereliquistime?  Licetenim  B.  Virgo 
ci  astaret  ct  compateretur,  tamcn  dolor  matris 
novum    magnumquc    dolorcm   addcbat    filio  : 
dolcbat  enim  mirifice,   quod  matcr  propter  se 
adeo  dolcrct  ct  cruciaretur ,  atque  hic  dolor  vi- 
cissim  a  Christo  in  matrcm  rencctebalur  ;  ipsa 
cnim  dolebat  Christum  de  suo  dolore  dolere  ct 
afHigi.  Sexto,  ex  horrencUs   calumniis  ct  blas- 
phciniis ,   quas    assidue   audiebat    vibrari    in 
Christum.  Scpiimo,  cx  contlnua  filii  crucifixi 
pricscntia  et  intuilu.  Hinc  Damascenus  lib.  li. 
dc  Fide  cap.  15.  Quos  in  purlu ,  inquil ,  dolorcs 
cffugcrat  ,  passionis  lempore   suslinait ,  at  qam 
prcc  materno  affectu  viscera  sibi  lacerari  senserit. 
Quocirca  Doctorcs  docent  B.  Virgincm  cssc 
Martyrcm,  imo  plusquam  martyrcm,  ciuia  gla- 
dius  aliorum  Martyrum  corpora  ,  gladius  vero 
Chrisii  ct  Virginis  animam  pcrtransivit :  quarc 
siculChristus  paficndomagis  cruciatuscstquaiii 
oinnes  Martyrcs  :  sic  ct  B.  Virgo  Christo  com- 


COMMJ^NTARIA  IN 

[■intiondo  ,  ndLoqiichoccruciiiUu-UloIoieoxaiii- 
lijalaclrnoiUia  riiisscl,  nisi  Deuspcrsiiif^ailan-ni 
concursuni  oam  in  vila  conscrvassct.  Sicut  crt^o 
S.  Joauncs  Evaiigciisla  iu  forvcnlis  olci  (loiiuni 
immissus,  cstMarlyr,  quia  hic  cruciatus  natu- 
ralitcr  einiortcrn  attulissel,iiisi  Deus  per  uiira- 
culum  euni  in  vila  conservasset :  ila  el  15.  Virgo. 

Dices,  Judcei  non  voluerunt  cruciarc  et  occi- 
dere  Virginem,  sed  Christum  dunilaxat.  Hesp. 
CruciandoChristum  cruciarunl  Virgin.  nKitrem ; 
sicut  qui  cruciat  corpns,  cruciat  et  animam  : 
inagisenim  Virgo  afTectuconjuncta  eratChiisto, 
quam  corpus  animoe.  Adde:  Judici  omnes  Chri^ii 
])ropinquos,  ut  Apostolos  et  discipulos  ex  odio 
Christi  [)erseculi  suut  :  ergo  et  ejus  matrem  : 
undc  videnles  eam  cruci  astare  ct  intime  cru- 
eiari,  insultarunt  Christo,  cl  consequenlcr  ma- 
tri  ei  asianti.  Ita  S.  tlieron.  serm.  tlc  Assumpt. 
15.  Marijc,  qui  cxtat  tom.  9.  operum  sancti  Hie- 
ronymi  :  Deata  Dei  genilrix ,  ait,  et  marlyi\  et 
virgo  fuit ,  cfuanivis  in  pace  vitam  finierit.  llinc 
(juoquc  (jaod  vcrc  passa  fnerit,  testatur  Simcou 
l'rophela  lo(iucns  ail  caiu  :  Kt  tuam,  inc^uit ,  ipsius 
(inimam  pertransibil  gladius.  Ex  quo  constat , 
(juod  sapra  Martyrcm  fucrit.  Alii  namquc  Sancti 
clsi  passi  sunt  pro  Cliristo  in  carnc  ,  tamcn  in 
(inimu  (qtiia  immortaiis  esl)  pati  non  potacrunt. 
Bcata  vcro  Dci  gcnilrix ,  qitia  in  ea  parlc  passa 
cst,  quce  intpassihilis  liabetur;  ideo  (ut  ila  fatcar) 
quia  spirituaiitcr  et  atrocius  passa  est  gladio  pas- 
sionis  Christi,plusquam  Martyr  fait.  Unde  conslat, 
qiiia  plus  omnibus  dilexit,  propterca  et  pltis  doluit, 
in  tantum  ut  animam  ejus  totam  pertransirct  et 
possideret  vis  doloris ,  ad  testivionium  cximica 
dilectionis  :  quce  quia  mente  passa  est ,  plasquam 
Martyr  fait.  Nimirum  et  cjtis  diiectio  amptius 
fortis  quam  mors  fttit :  quia  mortcm  Cliristi  suam 
fccil.  Veruni  advertc  sermonem  hunc  nec  essc 
S.  Hieron.  ncc  Sophronii  (  ut  vult  Marius  Victo- 
rinus)  qui  vixit  temporc  S.  Hieron.  Undc  ejus 
ineminit  S.  Hieron.  lih.  de  Script.,  Eccles,  tum 
([uia  loius  hic  sermo  impugnat  Kestorium, 
qui  S.  llieronymo  et  Sophronio  fuit  posterior ; 
tum  quia  duhitat  auctor ,  an  B.  Virgo  in  anima 
dumtaxat,  an  vero  etiam  in  corpore  sit  as- 
sumpta  in  coelum  ,  cuni  Ecclesia  sentiat  eani 
tam  in  corpore ,  quam  in  anima  assumplam. 
\'ide  Baronium  anno  Christi  /i8.  n.  9. 

Sic  ct  S.  lldephonsus  serm.  2.  do  Assumpt. 
J).  Virgo  ,  ail,  plusquam  Marfyr  fuit ,  quia  in 
(inimo  noa  minus  amoris  quam  mocroris  est  intus 
gladio  vidnerata.  Additquc  :  Candidior  inter  Mar- 
tyrcs  .  qtda  in  anima  passa.  Sic  ct  S.  Bern.  serm. 
in  illud  Apocal.  15.  Signiim  magnum  apparuit  : 
Tuam ,  iuquit*,  animam  pcrtransibit  vis  doloris, 
(tt  ptusquam  Martyrcm  pnedicemus ,  in  qtia  nimi- 
rum  corporece  passionis  scnsum  cxcesscrit  com- 
passionis  affcctas.  S.  Bernardin.  Senensis,  lom.  2. 
serni.  61.  art.  3.  cap.  2.  Tantus,  ait,  fuit  dolor 
Virginis  qttod ,  si  in  omncs  creaturas  divideretur , 
omnes  subito  intcrirent.  Denique  vim  hujus  gladii 
vX  doloris  in  Virgine,  fiis(>  et  pathctice  cnarrat 
sancta  BrigilU»  in  serm.  angelico  c.  17.  et  18. 

Tropologice  vel  polius  symhulice  S.  Bernard. 
serm.  29.  in  Canf.  per  gladiuia  sive  sagittam, 
el ,  ut  Arahicus  vcrtit ,  lanceam,  accipit  chari- 
Uitem,  quia  uhi  est  dolor,  ihiest  el  amor  :  sinc 
(lolore  enim  non  vivitur  iu  ainore,  nec  sine 
nmoro  vivitur  in  dolore.  Sic  enim  ait  :  Est  ctiam 
sagitta  electa  amor  Clirisli,  qiuv  Maricv  animam 
^ion  solum  confixii ,    sed  cliam  pcrtransiit ,  ut 


LUCAil.  Cap.  II.  Of-7 

mdlam  in  pcc/ore  virginali  pari.iculam  vacuum 
ainore  rciimpteret ,  sed  toto  corde ,  tota  anima  , 
tota  virtule  diiigerel ,  et  esset  gratia  plena.  Aut 
rerte  pcnrlravit  cam ,  ul  veniret  usqtu:  ad  nos , 
et  dr  plcnitudine  illaomncs  accipercmus ,  ct  fierct 
malcr  charitatis ,  cujus  patcr  est  charitas  Deas. 
Et  post  nonnulla  :  Et  ilia  (juidem  in  tota  se  grundc 
ct  suaoe  amoris  vidnus  acccpit  :  ego  vero  me  feli- 
ccm  putaverim ,  si  siaiima  saltem  qiiasi  cuspidc 
hiijus  giadii  pungi  inierdum  mc  scnsei-o ,  ut  vcL 
modico  acccpto  amoris  vtilnere,  dicat  etiam  anima 
mea  :  Vuinerata  charilate  ego  sam.  Qtiis  mihi 
tribuat  in  liunc  modtim  non  modo  vtUnerari ,  s/d 
ct  expugnari  omnino  usqiie  ad  cxterminationtm 
coloris  et  caloris  iliius ,  qai  militant  adversus  ani- 
mam  ? 

l  T     nEVKI>E.NTUR    KX    Ain.TIS    COIinincs    COCITA- 

TioxEs.  ]  Hac  senlentia  est  obscura  et  dillicilis. 
Primo ,  S.  Hilarius  ,  qui  per  gladiam  accipit 
diem  judicii ,  cam  facih;  expedit ,  q,  d.  Ideo  gla- 
diiis,  id  est ,  dies  judicii  erit  quasi  dissecans  et 
aperienscordahominum,etiam  15.  Virginis,  ut  e\ 
iis  revelet  omnes  secretas  cogitationes,  inten- 
tiones  et  volitioncs,  easquedijudicetet  prcemict 
vel  puniat.  Hoc  est  quod  de  Christo  dicitnr 
Apocal.  1.  16.  Et  de  ore  ejus  gladius  atrcujuc 
parte  acutus  exibat. 

Secundo ,  Euchcrlus  qui  pcr  gladium  accii)it 
spiritum  prophcli;e,  sic  explicat,  tit  dicat  eum 
datum  fuisse  B.  Virgini,  ad  lioc  ut  sccrelas  ho- 
minum  cogitationes  cognosceret. 

Tertio ,  Euthymius,  q.  d.  Mulli  videntes  mi- 
raciila  et  sapientiam  Jesu  ,  cogitahaut  eum  co-Io 
lapsum ,  ncc  cssc  filium  B.  Mariae  :  at  dum  iii 
crucc  Christi  viderunt  eam  ita  dolentem  et  mocs- 
tani ,  prlores  cogitationcs  damnarunt ,  cogila- 
runtque  illam  vere  esse  matrcni  Jesu,  ut[)Ol«' 
quo)  tantopere  ejus  quasi  filii  sui  tormcnta  sen- 
tiret  et  lugeret.  Verum  Iiajc  omnia  aliena  ei 
violcnta  sunt. 

Ouarto,  S.  Auguslin.  epist.  59.  suh  finem  sic 
cxponit ,  q.  d.  l'cr  Domini  passionem ,  ct  i7isidi<c 
Juddwum ,  et  discipttloram  infirmitas  patuif. 
Christoenim  relicto  fugerunf.  Prius  de  Judaeis 
ai)positum  est,  poslerius  de  dlscipulis  minus 
congruum  :  nec  enim  discipuli  aiiie  fugam  dc 
ca  cogilarant. 

Qninto,  Tolelus  pressius  cxponit,q.  d- Hic 
gladius,  qui  tnam,  o  Virgo,  animam  transfigct, 
occasio  eritut  cogitationes  multorum  cordium, 
quae  prius  occult;c  erant  rcvelentur,  (piod  rc- 
vera  evenit  :  nam  mullo  tcmpore  antequani 
Christus  occideretur ,  illi  principcs  et  primi 
Judaiorum  in  animo  ha))eljant  cum  inlerficere  : 
limorc  tamen  plchis  nihil  in  cuni  teniarc  ausi 
sunt. 

(jladius  ergo  ,  idest,  lormenta  f|uil)us  inter- 
fici(Hiir  Chrislus,  cttuam  pertransihit  animam, 
et  simul  perversas  Juda;orum  contra  Christum 
cogitationes,  quae  occultic  erant,  manifcstahit. 
Verum  jam  ante  passionem  Chrisli  sccpius  eas 
manifcstaranl  Juda?i  et  Scriha^ ,  uhique  ejus 
dicta  el  facla  cavillantes ,  ut  palet  c.v  Joanne ; 
esto,  dcsiderium  occidendi  eum  cclarenl  et 
dissimularent. 

Sexto  ergo,  planissime  el  plenissime,  to  .vr 
tam  fincm  intenlun),  (juam  consecutionem  et 
cvcntum  signifigat,  ac  non  tanium  ad  ro  gladiiis, 
scd  ad  cctcra  qu;e  praxcdunt  refcrenduai  est , 
nitnirum  i\i\-oposit!is  csl  Itic  in  ruinam  ci  rcsur- 


O^^S  COMMFATAr.IA  TN 

rcclionein  inuUonim  in  Urael ,  ct  in  sifruum  cui 
ronlradicetur ,  iit  scilicel  Scrikt'  ct  Pliarisaei 
( ul  jam  iKcrctici)  qui  vidcljuniur  jusiilice  ei 
verjtatis  patroni,  ac  Mcssiac  avidi ,  dcclarenl 
(luam  alicni  sinla  v(!ro  Messia,  cljuslitia,  quam- 
quc  contra  cuni  pravum  cor  ct  cogitationcs  fo- 
vcant.  Hi  cnim  anie  Christi  advcntum  euni 
desidcrabant ,  spcranics  cum  veniurum  cum 
pompa  et  thesauris  inslar  Salomonis,  ul  ab  eo 
honorjbus  ct  opibus  augcrentur.  At  ubi  viderunt 
Christum  humileni  ct  paupcrem ,  sujc  ambi- 
tioni  ct  avaritioe  adversari,  illamque  publicc  car- 
pero  ct  laxarc,  cum  spreverunt,  illique  sesc 
opposuerunt,  et  necem  ei  occuUe  machinari 
ccsperunl,  eamquc  tandcm  opere  perpctraruni. 
Alaxiuie  cniin  Simeon  hic  significat,  Scribas 
diu  antc  occulle  cogitasse  mortem  Ghristo  in- 
ferre,  camque  tandem  ei  ex  insidiis  et  dolose 
irrogasse  ,  quas  in  morte  Christi  eruperunt. 
Tunc  crgo  revelatum  cst  et  paluit,  qui  in  Isracle 
fucrint  probi ,  Christum  sinccre  et  constanter 
amr.ntes  ;  qui  improbi ,  eum  aspernantes  ,  per- 
sequcntcs  et  occidcnies.  Ita  sanclus  Augustinus 
epist.  59.,Beda,  Jansenius,  MaIdonatus,Franc. 
Lucas  ct  alii  :  imo  ct  Toleli  expositio  cum  hac 
v.\  parte  coincidit. 

36.  Eterat  Annaprophetissa,  i-ilia  Piianuel, 
DE  Tr.inu  Aser  :  ilec  processerat  in  diekus  mul- 
Tis  (eral  grandacva  et  senex ,  ut  non  juvenili 
lcrvorc  movcretur,  sed  senile  et  maturum  tes- 
limonium  perhibcret  Christo)  et  vixerat  cum 
viRo  suo  AXMs  septem  a  virgimtate  sua.]  Auna 
hebr.  idem  cst  quod  graliu ,  qua  Anna  hacc 
crat  plena.  Hinc  et  hodie  nonnullis  feminis  in- 
ditur  nomen  proprium  Gratia.  Talis  fuit  Gratia 
({uai  nuperFirandi  in  Japonia  annoDomini  162i^. 
generose  cum  quatuor  prolibus  totaquc  familia 
pro  fidc  Christi  gloriosam  oppctiit  mortem,  uti 
fusc  luirranl  Ulterae  Annuce  Japoniic  anno  jam 
dicto. 

Propfietissa.]  Id  est  doclrix,  aitFranc.  Lucas, 
quae  scilicel  juvenculas  doceret  Dei  legem  ct 
pieiatem,  quia  hoc  temporeJudaeicarueruntPro- 
phetis,"qui  futura  prsedicerent.  Vcrum  Annam 
hanc  proprie  fuisse  prophetissam,  quie  occulfa 
et  futura  prEediceret,  patet  ex  v.  38.  ubi  prophe- 
lavil  dc  Christo.  Licet  eniin  usquc  ad  tempora 
Christi  Judaei  caruerint  Prophclis;  tamen  Dcus 
tempore  Chrisli  rursum  Prophetas  excitavii, 
ut  Joannem  ,  Zachariam  ,  Elisabetham  ,  Simeo- 
nein  ,  qui  Prophetarent  dc  Christo.  Unde  S.  Am- 
bros.  Non  solum  ab  Angelis  ,  inquit ,  cl  d  Pro- 
phetis ,  cl  a  pastoribus ,  et  a  parentibus ,  sed  etiam 
<i  senioribus  et  justis  gcneratio  Domini  accepit 
testimonium;  omnis  cttas  et  uterque  sexus ,  even- 
torumque  miracuta  fidem  astruunt.  Virgo  gene- 
rat ,  sterilis  paril ,  mutus  loquitur  ,  Elisabetli  pio- 
plietat ,  Magus  adorat ,  utero  clausus  exullat , 
vidua  confUetur,  justus  exspectat. 

Porro  Origcnes  :  Anna  ,  ait,  ineruit  donum 
prophelioelonga  castitate  et  jejuniis.  Addit  Tole- 
tus  ,  Annam  dono  prophetiaa  apud  Judaeos  fuiss(j 
celebrem,  ui  passim  ab  omnibus  Anna  voca- 
retur  prophelissa  ,  idque  insinuat  hic  Lucas. 

FiLiA  Piiaxuel.  ]  Phanuel  ergo  crat  paier 
AnnaB,  iilo  eevo  notus  et  celebris.  Phanuel,  hehr. 
i(iem  est  quod  facies  Dei  :  hujus  filia  est  Anna, 
id  est  gratia,  haec  enim  a  facie  (^t  ore  Dci  pro- 
cedii,  (>t  fidelihusaspiraiur.  Hinclocusin  quoJa- 
eob  vidit  Deuni  faoie  ad  faciem,  eo  vocatus  est 
riianuel ,  Qqws.  32.  30. 


Lt-CA^I.  Cap.  IT. 

De  tribu  Aser.  ]  Erat  h.Tc  iribus  quicta,  pla- 
cida,  robusta,  dives ,  anndsa,  ut  patet  <;(•- 
nes.  U9.  20.  etDeuter.  33.  v.  2/i.  et  25.  Ascr,  hebr. 
idem  esl  quod  beatus.  Heata  fuit  Anna.  Omnia 
hiccepitheta  novas  dotcs  ctlaudes  addunl  Anno;, 
ut  ejus  de  Christo  icstimonium  majoris  sil  mo- 
menti  et  ponderis. 

H/EC  PKOCESSERAT  IIS  DIEIJUS  MUl.TiS  ,  ET  VIXERAT 
CUM  VIRO  SUO  ANNIS  SEPTEM  A  VlRGliNITATE  SUA.  ]  Id 

cst,  ii  puberiate  sua,  i)ost  puberlaicm  suani, 
ixistquam  ccepit  essc  habilis  viro  et  conjugio  :nec 
cnim  i)roprie  est  virgo ,  qua)  non  cst  puber, 
nubilis.et  capax  corruplionis  :  unde  infantes 
proprienon  sunt  virgincs.  Rursuin  dvirginitate 
sua,  id  est,  a  tempore  nuptiarum,  quas  virgo 
inieral :  nupia  enim  desinit  csse  virgo  :  nubc- 
bant  autem  paulo  post  puberlatcm  anno  a?tatis 
15.  quo  anno  Joscpho  nupsit  B.  Virgo. 

Tria  ergo  hac  voce  significautur.  Primo,  quod 
Anna  semel  nupserit,  idquc  in  prima  pubcr- 
tate,  quae  in  fcminis  est  anno  setatis  duodecimo ; 
sed  differri  solebant  nuplia;,  ut  magis  pubes- 
cerentad  annum  15.  Secundo,  quod  ante  matri- 
monium  honeste  et  caste  vix(!rit ,  cratque  virgo. 
Tertio,  quod  moriente  post  septem  annos  ma- 
rito,  vidua  facta  sit  juvencula  anno  a^tatis  22. 
indeque  insigni  continentia  in  florc  cetatis  vidua 
permanserit  ad  annos  8^.  vita;  suae,  vel,  ut 
S.  Ambr.,  viduilatis  suae  :  censet  cnim  ipse  An- 
nam,  mortuo  marito  mansissc  viduam  per  8^. 
annos.  Quod  si  vcrum  cst,  sequitur  ipsam  hoc 
tempore,  cum  Chrisio  occurrit,  fuisse  anno- 
rum  centum  et  sex  :  nupsit  enim  anno  15.  nupta 
fuit  per  septcm  annos  ,  vidua  faclaest  anno  22. 
inde  vidua  vixit  annos  Sk.  juxta  S.  Ambros.; 
junge  hos  omnes  annos,  habebis  106.  Anna 
igitur  commendalur  ab  insigni  castilate,  eaqun 
triplici,  scilicet  virginali,  conjugali,  et  viduali. 
Videtur  Deus  studio  Anna;  ad  tantum  senium 
prorogasse  vitam,  ut  Christum  videret  et  prae- 
dicaret,  aque  ac  fecit  Simeoni. 

37.  Et  ii;EC  viDUA  usQUE  (Interprcs  legit  ew^, 
id   estj  usque,  jam  legunt  w;,   id  est,  quasi) 

AD  ANNOS  OCTOGI.VTA  (^UATUOR  (vitse,  VCl ,  Ut  Am- 

bros.,  viduitatis  su;c ,  uti  jam  dixi :  unde  Arabic. 
vertit ,  et  vidua  facta  est  quatuor  et  oclogitUa 
annos  )  qu^  non  discedebat  de  templo.  ]  Non 
quod  in  templo  habilaret,  sed  quod  illud  Irc- 
quentaret,  in  eoque  perduraret,  uti  etiamnum 
faciunt  nonnullaj  devotae,  ut  sit  hyperbole.  Ita 
Toletus,  Jansenius ,  Maldon.  Alii  tamen  censent 
eamhabitasseintemplo  :  erant  enim  habitacula 
feminarum  religiosarumjuxta  templum,  nocte 
et  die  ,  ut  hic  dicitur,  Deo  servientium  (qualia 
in  Eccl.  Christiana  postea  fueruht  Diaconissa- 
rum  ,  et  etiamnum  sunt  MoniaIium)ut  patet 
Exod.  38.  8.;  2.  Machab.  3.  20.;  1.  Reg.  2.  21.  Fc- 
minarum,  inquam,  tum  virginum,  inter  quas 
fiiit  B.  Virgo  prsesentata  in  templo  ,  tum  vidua- 
I  (un ,  e  quibus  videtur  fuisse  hiicc  Anna  ,  uli  plu- 
libus  prohat  noster  Canisius  lib.  1.  Marialis 
cap.  12. 

Jejumis  et  obsecrationibus  serviens  die  ac 
NOCTE.  ]  Scilicet  Deo,  uthabet  Arabicus.  Graece 
enim  cst  ^aTssuou^a,  id  est,  latria  colens  :  latria 
enim  soli  Deo  defertur.  Undepatet,  falsodocere 
heereticos,  jejunium  tantum  esse  mortilicatio- 
nem  corporis,  non  autem  cultum  Dei ,  nisi 
quatenus  ad  orationem  refertur.  Lucas  enim  hic 
ait,  Annam  ojque  jejuniis  et  obsecrationibiis 
scrviisse  Dco.  Ita  Origenes.  Voccs  i)rgo  jejuniu> 


COMMENTARIA  IN 

rt  ohsccralionihus ,  sunl  ablativi  instrumenti, 
qiiibus  respondet  dativus  in  Grseco,q.  d.  Per 
jejunia  et  obsecralioncs  serviehat  Deo  nocte 
el  die. 

Pulchre  S.  Chrysost.  homil.  Wi.  ad  Populum, 
orationem  nociurnam  commendat:  Vide,  ait, 
stellarum  chorcum ,  altum  silentium ,  mullam 
fjuietem,  Dominique  tui  dispensationem  admirare. 
Anima  tunc  est  [nirior ,  levior  et  subtilior,  maf^is 
sublimis  et  agilis.  Ipsai  tenebroi  multumque  silen- 
lium  ad  compunctionem  inducei-e  possunt.  Si  vero 
ccelum  respexei'is,  sideribus  tanquam  innumeris 
tjuihusdam  oculis  distinctum ,  ctc.  Et  post  non- 
nulla  :  Vlecte  genua ,  geme ,  Dominurn  tuum  ora 
tibi  fieri  propitium.  iHus  nocturnis  placatur  ora- 
tionibus ,  cum  quietis  tcmpus  tu  Luctuum  tempus 
facis.  Regis  memento  qualia  verba  dicehat  :  La- 
horavi  in  gemitu  mco ,  lavabo  per  singulas  noctcs 
lectummeum,  lacrymismeis  stratummeumrigabo. 
Ouanlumcunufue  sis  delicatus ,  non  cs  ilio  deiica- 
fior  :  quantumcumque  sis  dives ,  non  es  ditior  Da- 
mde,  qui  rursum  dicebat :  Media  nocte  surgebam  ad 
confitendum  tibi  supcr  judicia  jus(ificationis  tuce. 
Sic  Clirisius  diem  dahal  praedicationi ,  noctem 
orationi.  Erat  enim  pcrnoctans  in  oratione  Dei , 
Lucic  G.  12.  Sic  et  Paulus,  ut  patet  Act.  16.  15. 
et  2.  Timolh.  1.  3.  Sic  et  S.  Antonius,  S.  Hila- 
rion,  celerique  Anachorctae  :  quin  et  Ecclesia, 
ut  patet  ex  Nocturnis  ,  {|uae  etianinum  nionachi 
noclu  decanlant.  Vide  dicta  Deuter.  6.  v.  7. 

38.  ET   H:EC,   IPSA   HORA  SUPERVENIENS ,    CONFI- 

TEBATun  DOMINO.  ]  Ciraece,  avSw/ioAoyeiTo,  id  est, 
vicissim  ,  quasi  ex  altero  choro  et  sexu  succi- 
nehat  Simeoni,  et  confitcbatur  Domino ,  id  est, 
Dominum  laudabat,  eique  gratias  agcljat,  oh 
dalum  nalumque  Christum  ,  quasi  aiternis  res- 
I)onsando  coniirnians  dicta  Siiueonis. 

39.  Et  loquebatur  de  illo.  ]  DominoChristo, 
(|uem  prflBsentem  hahehat,  q.  d.  Anna  nontan- 
lum  Deum  laudahat,  sed  et  aliis  concionabatur 
ac  deprccdicahat  Jesum,  asserens  eum  esse 
Christum  ,  hortansque  omnes  ut  in  eum  crede- 
rent.  Hinc  patet  Christum  esse  Dominum ,  id 
est  Deum. 

Omnujus  Qt'I  expectaijant  reuemptionem  Is- 
rael  ]  faciendam  per  Messiam,  hoc  est,  qui 
expectahant  redemptorem  Chrislum  qui  Israe- 
lem,  id  est,  populum  fidelem  in  se  credentcm 
redimit  a  peccato,  mortc  ,  satana  ,  gehcnna, 
omnique  malo.  Vide  dicta  v.  25. 

AUegorico,  Christus  natus  tribustriplicilerap- 
paruit.Primo,  pastoribus  indice  angelo;  Secundo, 
Magis  indice  ct  duce  stella  :  Tertio  ,  Simeoui 
et  Annae  indiceSpiritu  sancto.  Simili  modo  Deus 
liomines  quosdam  docet  per  angelos,  alios  per 
iniracula  accedente  prcedicatione  ,  teriios  per 
illumjnalionem  internain  Spiritus  sancii.  Rur- 
sum  pastores  vidernnt  Chrislum  natiim,  scd 
Magi  adorarunt  :  Sjmeon  vero  et  Anna  senes, 
eum  amplexi  sunl.  Sic  et  nos  Christum  primo 
agnoscimus  ;  secundo,  adorainus;  lertio,  ui)i 
iu  virtute  non  ptieri ,  sed  senes  fuerimns ,  binis 
amoris  brachiis  ampleciemur.  Ita  Jlinsenjus. 

W.  Et  ut  perfecebunt  omma  secu>dum  legkm 
DOMIM,  REVEHSI  suntin  Galil.eam,  incjvitatkm 
SUAM  NAZAnETH.  )  Stalim  orgo  revcrsi  suntNaza- 
reth  ,  indeque  metn  Herodis  infanticidae  cum 
puero  Jesu  fngerunt  in  /Egjptuni.  Hoc  enim 
infanlicidium  paulo  posl  Purincatiunem  Vlrginis 
coiitigitcirca  Pascha,  aitEulhymius,  Tolclus  et 

CUll>KI..     \    LAPIUE.      TOM.    VIII. 


LCCAM.  Cop.  IT.  ^r>9 

alii  :  licet  S.  August.  lih.  2.  de  Consensn  F.vang. 
cap.  5.  Jansenius  et  Franc.  Lucas  censeant  eos 
ex  Jernsalcin  immediate  fugisse  in  yF.gyptiim  . 
indeque  [)0.st  novem  annos  redeuntes  ,  reversos 
esse  in  urbem  suam  Nazareth,  iit  ait  hic  Lucas. 
Vide  dicta  Matth.  2.  13.  Porro  ante  fti^'am  redie- 
runt  in  Nazareth,  tiim  «luia  ibi  habitahant,  ut 
de  dorno  sua  disi^oncn-nt ;  lum  ut  ex  bonis  qua^ 
ibi  possid(;bant ,  viaticnni,  el  reliqua  necessaria 
ad  iter  longum  in  ;^':gA,'ptum  pttrarent.  Tempus 
vero  ad  fngurn  abunde  snpiietebat ,  quia  a  die 
secunda  Fehruarii ,  ([ua  facia  est  Purificaiio , 
usque  ad  Pascha  qiio  faclum  (licitur  infantici- 
dium,  intercedunl  ciiciter  duo  inenses. 

PuER  AUTEM  CREscEBAT  (corporis  magnitudiuc 
cum  setate)  et  confoktabatur.  ]  Membrorum 
rohore  et  viribus.  Grjeca,  Syrns  et  Arabicus  ad- 
dunl  TTvtu/iiaTt,  id  est ,  spiritu;  quod  Euthym.  et 
Theophyl.  explicant,  non  qnasi  Christusinter- 
num  spiritus  robur  in  dies  majns  acceperit,  cum 
a  primo  instanti  conceptionis  sute  plcnus  fuerii 
gratia  el  Spiritu  sancto  ,  sed  quod  (ixterius  per 
sermonem  et  opera  majora,  magis  illud  exe- 
ruerit  et  ostenderit.  Verum  -o  spirita ,  delent 
Latina  et  Latini  Patres  ,  ac  Inlerpretes  :  ilem  cx 
Graecis  Origenes  elTitus. 

Plenus  sapientia.  ]  Graec.  t;.>!/;ou//.£vcv  ,  et  im- 
pleri,  et  plenum  esse  significat,  ut  sit  idem 
(|uod  Tiirip»)?.  Noslerergo  recteverlit,  plenus  :  quia 
revera  inlerna  sapientia  ab  origine  sua  i)le- 
nus  fuit  Christus,  ita  ul  ei  niliil  addi  poluerit. 
Arabicus  tamen  vertit ,  reimplebatur  sapienlia; 
Syrus  ,  implebatur  sapientia.  Sic  et  Orjgenes, 
Theophyl.  Euthyin.  etTitus  hic,ac  S.Ambr.  lib. 
de  Incarn.  Domini  sacraiucnto  cap.  7.  quod 
Theophyl.  sic  explicat  :  A'o/i  assumens,  ail  ,  5a- 
pientiam  (quid  enim  perfectius  eo  qui  ab  initio 
fuit  perfectus?  )  sed' paulatim  iilain  denudans.  Si 
enim  quamdiu  brevis  fuisset  statura,  ostendisset 
omnem  sapientiam ,  visus  fuisset  prodigiosus  ,  et 
esse  pliantasma  pueri ,  non  verus  puer. 

Utraque  expositio  vcra  et  apposita  est,  ac  pro- 
inde  utraque  hic  signilicalur;  scilicet  puerum 
Jesum  et  interius  pleniim  fuisse  sapientia,  et 
exterius  idipsum  ostenilisse,  nt  quicumque  ejiis 
moi-es  gestusque  videret,  ac  sermones  audiret, 
illico  cognosceret  eum  plenum  esse  sapientia  , 
quia  nihil  in  eo  appai-ebat  puerilis  levitatis, 
petulantiae,  insipientiae;  sed  vultu,  ore,  habitn 
spirabat  gravitatem,  modestiam  ,  prudentiam, 
sapientiam  illi  iutati  congruentem  ,  quse  scilicet 
puerum  talem  decebat. 

EtgRATIA  DEI  EUAT  IN   ILLO.  ]  Graece,    ert'  aurov, 

id  est,  supcr  iUinn ,  ([.  d.  Gratia  ,  id  est  favor, 
benevolentia  ,  direclio,  cura  Dei  Patris  in  pue- 
rum  Jesum  ,  utpote  filium  suum,  illi  quasi  tota 
e  ccclis  incubabal ,  ut  eiim  suis  donis  et  gratiis 
ornaret,  enmquc  in  omnibus  aclibus  modera- 
rctur  et  componeret,  ut  omnes  viderenl  eum 
a  Deo  regi,  et  jier  omnia  dirigi,  actionesque 
cjus  non  tam  esse  humanas  ,  quam  divinas.  Ila 
Euthymius,  Simili  modo  de  Joanne  Baptisla 
dixit  cap.  1.  66.  Et  manus  Domini  crat  cum  illo. 

h\.  Et  IBANT  PARENTES  EJLS  PEH  0M5ES  A.>>0S 
IN  JEniSALEM  I.N  DIE   SOLEMM    PaSCH.E.  ]  JuSSCral 

Deus  Exodi  23.  Mi.  et  Denicron.  16.  16.  utomnes 
viri  ter  in  aiino  adircnt  tabcrnaculum  vel  tem- 
plum,  art  Deuni  ibidem  publicc  adorandum  , 
eique  offerendas  oblaiiones.  H.  Virgo  postquam 
rcdiit  ex  ,€gypto ,  licct  lc(?e  non  teneretnr,  ta- 
nien  ex  devotione  jiinxit  se  mariio  ,  secumquc 

87 


€90  COMMKNTAniA  IN 

«liixil  liliuni  ud  t»'nij)luui ,  ui  doccici  UKiircs 
lilios  a  teneris  ducere  ad  tcuiplum ,  Dcunique 
colere.  Ita  Beda,  Maldonatus,  Janscnius,  Franc. 
I.ucas  el  alii.  Nec  limuil  Arclielauni  Hcrodis  in- 
lunticidcT  filiuni ,  tum  quia  prudcnler  existima- 
Ijul  in  tanto  Judaeorum  omnium  concursn  posse 
latcre  ad  paucos  dies,  donec  rediret  in  Nazareth, 
iiim  quia  sciebat  se  Deo  ,  pro  ciijus  honore  pe- 
ricnlum  hoc  subibat,  esse  cordi  et  cur;e.  lla 
S.  August.  lib.  2.  dc  Consensu  Evang.  cap.  10. 
idque  insinuat  Lncas  vers.  ^2.  ct  /i3.  Nonnulli 
tainen  pro))al)iliterputantJesum  non  ascendisse 
Hicrosolymam  ,  nisi  anno  retatis  duodecimo  : 
illo  enim  anno  Archelaus  actus  est  in  exilium 
ub  Augusto  Cajsare  :  unde  nil  ab  eo  Jesus  timere 
poterat,  ut  dixi  v.  1. 

^2.  Etcumfactijs  esset  (puer  Jesus)  annorum 

DCODECIM  ,  ASCENDENTIBUS  ILLIS  HlEROSOLYMAM 
SECU^DIM    CONSUETUDINEM     DIEI    FESTI.  ]    Syrus  , 

."iicui  consaeverant  in  fesio ,  scilicet,  facere  in 
Paschate. 

^3.  CoNsuMMATiSQTiE  DiEBus  {gfoece,  postquam 
perfccissent  vei  peregissent  dies ;  scilicet  illius 
fesli ,  sive  Pascliatis  :  hoc  cnim  per  scptem  dies 
celebrabatur,  quos  omnes  Hierosolymae  cele- 
])rasse  Mariam  et  Josepli  innuit  hic  Lucas;  etsi 
lege  ad  tot  dies  manere  non  cogerentur)  cum 
r.EDiRENT  (e  Jerusalem  in  Nazareth  )  remansit 
i»UER  Jesus  in  Jerusalem  :  ut  ubi  radiolum  ali- 
<iuem  suae  sapientiae  et  divinilatis  spargerel, 
•  uiasi  gestiens  jam  oflicium  doctoris  et  Salva- 
tbris  ,  ad  quod  a  Patre  missus  erat,  inchoare  : 
anno  enim  duodecimo  finitur  pueriiia ,  et  incipit 
adolescentia  ac  jurticium  perfectum.  Ita  Beda. 
Ktnon  cognoverunt  pauentes  ejus.]  Quia  Jesus 
aparentibus  inJerusalem  devotionis,  vel  nego- 
tiorum  causa  nonnihiltardantibus,  petiitlicen- 
tiam  adeundi  cognatos,  quasi  cum  iis  praeces- 
surus  :  qua  accepta  eos  adiit,  sed  mox  ab  iis 
clam  se  subduxit,  adiitque  templum  ,  Deo  id 
dirigente,  ut  parenlcs,  licel  alias  de  Jesu  sem- 
per  solliciti ,  id  non  adverterent,  sed  ,  ut  sequi- 
tur,  putarent  eum  esse  in  comilatu  cogna- 
torum. 

Ixk.  Existimantes  autem  illum  esse  in  comi- 
tatu  (cognatorum  et  vicinorum  ,  qui  praeces- 
serant,  cum  quibus  Maria  et  Joseph  paulo  post 
secuturi  vespere  in  eodem  hospitio  erant  per- 
noctaturi  et  ccenaluri,  ibique  Jesum,  ut  puta- 
bant ,  inventuri )  venerunt  iter  diei  ( scilicet 
vcspere  ad  idem  commune  hospitium  )  :  et  re- 
«.)uirebant  eum  inter  cognatos  et  notos. 

Zi5.  Et  non  invenientes  regressi  sunt  in  Jeru- 

SALEM  ,    REQUIRENTES    KUM.  ]  Quia   JeSUS    Si    UUllO 

cognatorum  visus  erat  in  itinere,  hinc  college- 
runt  parentes  eum  mansisse  in  Jerusalem  : 
quare  ibi  eum  requisiverunt  magna  sollicitu- 
dine  et  anxietate.  Causam  dat  Origenes ,  ct  ex 
t:o  Theophyl.  et  Titus  dicenles  :  Sed  quare  anxie 
adeo  quarebant  ?  num  suspicabardur  perditum  , 
aut  quod  aberrasset  iivia  ul  puer?  absit.  TSeque 
cnim  lioc  sapientissimce  Marice  fuerit  (  sciebat 
enim  Jesuiri  plenum  esse  sapientia ,  imo  esse 
Deum) ;  nunquam  fieri  poterat  ut  perditum  puta-  , 
''ent  infancem,  quem  divinum  esse  cognoverant  : 
verum  qucerebant  eum,  nequo  pactoab  iis  abiisset, 
ne  forte  reiiquisset  eos ,  ne  forte  vellet  manere 
noQ  cum  eis  in  Nazareth,  sed  cum  aliis  in  Jerusa- 
km ,  ut  ibidem  ofTicium  suum  docendi ,  ad  quod 
A  Ueo  missus  erui,  inchoare  fesiinarel.  Addit 


LUCAM.  Cap.  II. 

Origenes  :  Qua-rebant,  ail ,  ue  forlr:  rccessisset 
ab  eis ,  ne  relinquens  eos  ad  alia  transmigrasset , 
ct ,  qaod  inagis  puto,  ne  revertisset  ad  ccelos, 
cum  illi  piacuisset  iterum  desccnsurus ,  ctc. ;  sed 
dolcbat  ,  quia  mater  erat ,  ct  filii  matei-  immcnso 
amore  digni ,  quia  ea  inscia  et  niliil  tale  opinante 
discesserat. 

S.  Antoninus  additmetuisse  matrem,  neJesus 
in  manus  Archelai  Herodis  infanticidae  filii  inci- 
disset,  qui  eum  occideret,  Euthymius  et  Franc. 
Lucas  opinantur  matrem  timuisse ,  ne  Christus 
ab  ilinere  aberrasset  :  non  enim  sciebat,  nec 
callebat  omnes  vias  ,  nec  diverticula  inbiviiset 
triviis:Iicet  enim  perscicntiam  divinamelinfu- 
sam  illa  sciret,  tamen  per  scientiam  experi- 
mentalem,  quam  hic  pucr  sequebatur,  illa  igno- 
rabat.  Quod  an  recte  dicatur,  viderint  Theo- 
logi. 

UG.  Et  factum  est,  post  triduum  invenerunt 

ILLUM  IN  TEMPLO  SEDENTEM  1N  MEDIO  DOCTORUM  , 
AUDIENTEM    ILLOS,    ET    INTERUOGANTEM  EOS.  ]  Post 

triduum,  non  absolutum  ,  sed  inchoatum,  hoc 
est  tertio  die ,  scilicet  ab  ejus  amissione.  Pri- 
mus  enim  dies  fuit ,  quo  e  Jerusalem  profecti 
sunt,  et  vesperein  hospitio  eum  non  invenerunt 
inter  cognatos  :  secundus  ,  quo  ex  hospiiio  re- 
dierunt  in  Jerusalem  :  tertius,  quoquaesiverunt 
et  inveneruntpuerumsanctuminsanctotemplo. 
Ita  S.  Ambros.  Euthym.  et  alii.  Sic  dicitur  v.  21. 
Postquam  consummati  sunt  dies  octo,  id  est , 
octavo  die  circumcisus  est  Jesus.  Et  Marci  8.  31. 
Oportet  filium  hominis ,  etc.  ,  post  tres  dies  { id 
est  tertio  die  )  resurgere. 

IN  TEMPLo.  ]  Dei  enim  incarnati  locus  el 
sedes  est  in  templo.  Ibi  quae  rendus  est ,  ibi  in- 
venietur ,  non  in  foro ,  non  in  taberna ,  non 
in  theatro.  Christum  imitati  sunt  S.  Basilius 
et  S.  Gregorius  Nazianzenus  ,  qui,  teste  Ruffino, 
cum  Athenis  studercnt ,  duas  dumtaxat  urbis 
plateas  noverant,  scilicet  unam  qu;e  ducebat 
ad  templum ,  alteram  quae  ad  scholam. 

Totum  hoc  triduum  ergo  Jesus  egit  partim 
orando,  partim  audiendo  doctores  ,  eisque  res- 
pondendo  in  templo  :  cibum  a  doctoribus  aut 
astantibus,  sapientiam  ejus  mirantibus  invita- 
tus  accepit,  ticet  alii  minus  verisimiliter  pu- 
tent  eum  osliatim  mendicando  victitasse ,  uti 
pulat  S.  Bernardus  hom.  infra  Octavam  Epi- 
phan.,  Bonavent.,  Alensis  et  alii,  etfaveiS.  Tho- 
mas  2.  2.  q.  187.  art.  5.  qui  Christum  aliquando 
mendicasse  probat  ex  illo  :  Ego  autem  mendicus 
sum  etpaaper,  psal.  39.  Ex  adverso  Lyranus, 
Dionys.,  Joan.  Majorhic,  et  Abulcns.  in  Matth. 
cap.  17.  qua-st.  1%.  censent  Christum  nunquam 
mendicasse,  eo  quod  mendicare  Judaeis  esset 
vetitum ,  Deut.  15.  Mendicus  non  erit  inter  vos. 
Verum  haec  verba  non  praeceptum ,  sed  promis- 
sionem  opuni  significant ,  si  legem  Dei  obser- 
vent,  scilicet  eos  adeo  fore  divites  ,  ut  nemo 
eorurn  mendicet. 

Sedentem  in  medio  doctorum.  ]  Est  hebrais- 
mus,  id  est  inter  doctores,  sed  humiliori  loco 
quasi  discipulum,  idque  ad  hoc,  ut  suis  inter- 
rogationibus  de  instante  adventu  Messiae  ,  doc- 
tores  ad  eum  cogilandum  et  inquirendumexci- 
taret;  utpote  translato  jam  sceptro  a  Juda  ad 
Herodem  alienigenam  ,  ac  expletis  jam  70.  heb- 
domadibus  Danielis ,  ceterisque  Prophetariim 
de  Ghrislo  oracuiis.  Dc  Mcssite  enim  adventa 


I 


COMMr,NTAniA   IK 

Christnm  doctorps  inlrrrogassc,  oiiiniiio  est 
verisiniile ,  idquo  ad  iioc,  no  inopinala  doctori- 
l)us  ossel  ejus  manifestalio,  sed  ut  ex  liisce  indi- 
ciisquasi  scinlillis  posleaprcdicans  etmiracula 
patrans,  faciiius  al)  eis  veluiMessias  reciperetur. 
Ita  Eulhymius. 

iNTEiinoGANTF.M  EOs.  ]  Primo  ,  quia  puerum 
decebat  interrogare  doclores,  non  autem  cos 
docere,  sed  lamen  Christus  interrogando  eos 
docebat,  ait  Origenes  :  nam  sapienter  interro- 
gare,  lam  docti,  el  docentis  est,  quam  sapien- 
ter  respondere.  Sic  magislri  docti,  doctcdisci- 
pulos  interrogando  docenl.  Ex  iino  quippe  doc- 
trince  fonle,  ait  Origenes,  manat  et  interrogarc 
et  rcspondere  sapienter,  el  ejusdetn  scientice  est , 
scirequid  interroges,  quidve  rcspondeus. 

Secnndo,  utdoceret  adolescentes  modestiam, 
yjpsludium  audiendi,  interrogandi  et  discendi , 
ne ,  si  nolint  esse  veritatis  discipuU ,  fiant  erroris 
magistri,  ait  Beda. 

Terlio,  ut  inlerrogans  doctorcs,  vicissim  al) 
tis  interrogaretur,  sicque  respoudendo  eos  do- 
,€eret.  Undc  sequitur  : 

Ul.  Stlpebant  autem  omnes,  qui  eum  audif.- 

IIANT  SUPKR  PRUDENTIA  ET  RESPONSIS  EJUS.  ]  Quod 

scilicet  pucr  duodennis,  fabri  fiiius,  qui  scliolas 
nunquam  frequentarat,  lam  versatus  essct  in 
S.  Scriplura,  tam  sapienter  qusererct,  tam  acule 
responderel,  ut  et  doctores  ipsos  superarct, 
ut  dicerent  :  Quis  putas  puer  iste  erit?  eritne 
Prophela  ?  eritne  Messias  ,  qucm  doctorem 
orbis  nunc  omnes  in  dies  singulos  avide  expec- 
lamus? 

^8.  F/r  viDENTEs(Grfec.  addnnl  kOtov,  id  est  eum, 
scilicei  Jesum)  admirati  sdnt.  ]  Scilicet  paren- 
tes  Jesum  quserentes,  ul  patet  v.  ^6.,  mirali  et 
gavisi  sunt,  quod  eum  praeter  morem  vide- 
rent  et  invenirent  soUmi  cum  doctoribus  dis- 
putantem,  lantam  sapientiam  depromentem  , 
ac  doctores  celerosque  aslantes  super  eo  stu- 
pentes,  ete. 

Et  DIXIT  MATER  EJLS  AD  ILI.UM  :  FlLI  ,  QUID 
lECISTl    NOBIS  SlCr'   ECCE  PATER  TUUS  ET   EGO    DO- 

LENTES  QU^REBAMUs  (cum  lciborc ,  «t  addit  Ara- 
l)icus)TE.]Verba  lu-ec  matris  sunt,  non  Christuni 
objurganlis,  sed  mirantis  et  dolentis ,  dolorem- 
que  suum  dolenter  explicantis.  Hoc  enim  suadet 
veneratiomatris  erga  talem  filium,  scilicetho- 
ininem  Deum :  ac  proinde  verisimileest  matrem 
haec  ei  dixisse,  non  publice  in  consessu  Docto- 
rum,  sed  secreto  sevocando  eum,  vel  consessu 
jam  dimisso.  Ita  Jansen.  Maldonat.  et  alii. 

Sic.  ]  Ut  tCi^nobis  subduceres,  ac  nobisinsciis 
et  sollicitis  solus  in  urbe  remaneres? 

Pater  Tuus  ET  EGO.  ]  Noial  S.  Aug.  serm.  6,". 
deDiversiscap.il.  humHitatem  Virginis,  qua: 
cum  sciret  se  in  solidum  esse  matrem  Christi , 
ideoque  matrem  Dei,  ita  utJoseph  in  ejus  gene- 
ratione  nullam  haberet  parlem,  ipsa  tamen 
demisse  Josepho  jquasi  marito  sc  postponit. 
Omnia,  ait  Anonyimrs  in  Caiena  Gr.Tca,  sicnt 
mater,  et  fiducialiler  et  humiliter  et  affecluosc 
exprimit. 

Tropologice,  animia  quieperdiditJesu  gratiam 
j)er  peccalum  mortale,  vel  solltam  familiarita- 
i(>m  per  negligentiam  venialem,  requirateum. 
Primo,  cum  dolore  et  lacrymis  cordis  com- 
■l>uncti,  ((uia,  ut  ait  Nazianz.  orat.  3.  Proborum 
^adde,el  improborum,  si  pceniteant)  vironim 


r.rCAM.  Cftp.  TT.  C"I 

lucrymft  sunl  peccali  dUurium  ,  el  mundi piampn- 
tuni,  (piale  fuit  diluvium  Noe. 

Secundo,  requirat  eum  magna  sollicitudine 
el  studio,  ut  fecil  H.  Virgo,  idque  in  templo, 
niiniruni  vacando  orationi,  lectioni  el  inedita- 
lioni  rerum  spiritualium.  Sic  sponsum  se  suIj- 
ducentem  icquisivitsi^onsa^-t  invenit,  Cant.  3.  2. 
Suri^ain,  iiKiuil,  et  circuiho  civitatem  pervicoset 
platcas ,  qaaram  (jucvi  diligit  anima  mea ,  tenui 
eum,  nec  dimittam.  Ila  anima,  diim  Christum 
invenit,  caule  relineat  nc  rursum  elabatur. 

Tertio,  re(|uiial  euni  inlcr  doctores,  id  est , 
inl«.'r  viros  doclos  et  pios,  (lui  cam  in  scienlia 
a^que  acpi(Uale  instruant.  Unde  spoiisa  Cant.  1. 17. 
rogans  spousum  :  Indicamiliiquem  diligit  anima 
mea ,  ubi  pascas ,  ubi  cubes  in  meridie?  audil  : 
Efpredere ,  et  ubi  post  vestigia  grcgum  ,  et  pasce 
hcedos  tuos  juxta  tabernacula  pastorum.  Vide  ibi 
dicta. 

^9.  Et  ait  ad  illos  :  Quid  est  quod  .me  qu^re- 

BATIS?  NESCIEBATIS  QUIA    IN   IIIS,   QU.E  PaTKIS  MEI 

sunt.oportet  me  esse?]  S.  Ambrosius  censet 
hsRC  esse  verba  reprehendentis.  Et  poteralChris- 
lus  ut  Messias  et  legislator  jure  suo  reprehendere 
matrem,  si  pcccasset.  Verum  nulla  in  matre 
fuit  peccati  culpa  :  ergo  nec  in  Christo  nlla  ejus 
fuit  reprehensio;  habent  tamen  verba  h.TC  ejus 
inierrogationem  quamdam  acriorem,  reprehen- 
sioni  similem,  ut  per  eam  parentes  doceat,  et 
ad  rcs  suas  discendum  aciius  incilct,  uti  solent 
parentes  filios,  et  magislri  discipulos  aciiori- 
bus  verbis  ad  studium  ei  diligeutiam  extimu- 
iare. 

Ilaec  crgo  verba  Chrisli  sunt  instrucntis, 
consolantis  et  se  excusantis,  suumque  factum 
defendentis.  q.  d.  Non  opus  erat  ut  me  qu;ere- 
retis,  quia  cogitare  poteratis  me  negolia  saJulis 
mundi,  ad  quie  a  Patre  coelesti  missus  sum, 
inchoando  traclare.  Necciiim  cogitare  dfl)clir. 
mesemper  vobiscum  mansurum,  sedaliquando 
;ul  illa  vobis  reliclis  abitiuum,  uli  jam  abire. 
ccDpi.  Porro  quod  vol)is  iiisciis  abierim,  studio 
jd  feci,  ul  vos  doceam  in  illis  me  non  pendeie 
a  vobis  ,  S(h1  a  Palre  ccelesti,  el  ex  illius  volun- 
tate  ac  consilio,  non  ex  vestro  eadem  tractaie. 
debere.  Ego  ergo  vobis  non  dedi  causam  dolo- 
ris,  sed  illamvobis  partim  amor  vester  erga  me, 
])artimignorantia  mysterii  jamdicii  vobis  minis- 
Iravit ,  jgnorabatis  enim  me  in  Patris  mei  iic- 
gotiis  occupari :  eslo  enim  vobis  merito  in  meii- 
tem  id  venire  dcbuisset;  lameii  tener  vesler  iii 
ineamorfecit  ne  veniret,  et  cogitationem  hanc 
jdivertil.  Unde  Beda  :  Non ,  inquit,  quod  cum 
quasi  filiumquctrat  vitupcrat ,  scd  quod  eipotius, 
cui  wtcrnus  esl  fitius ,  dcbeat ,  rogit  oculos  mentis 
attollere. 

Vl  hoc  e  radice  et  fundamcnto  inlelligas,  Nota 
Christum  pr.Tter  actionesdivinas,  quashabebat 
ut  Deus  Deique  Filius,  quales  suntcreare,  cou- 
servare  elgubernare  omnia,  ac  spirareSpiriium 
sanctum ,  habuisse  actiones  liumanas,  easque 
duplices  :  priores,  quashabebat  ut  homo,  com- 
niunes  aliis  hominibns,  uti  suntcomedcre,  am- 
bulare,  lal)Orare,  fabricare,  elc.  ;  posteriores 
quas  habebal  ut  homo  Deus,  sive  iit  redemplor, 
sibi  quasi  Christo  proprias ,  quae  proinde  a 
S.  Dionysio  lib.  de  Divin.  nomin.  Thcandriccp ,  id 
vsl  Dciviritcs ,  mincupantur,  quia  parlim  Dei, 
partiin  hoininis  sunt  ojjcr.n.  Tnles  erant  docere, 
lacere  miraciila,  discipulos  convocare,  Apos- 


695  COMMENTARIA  IN 

tolos  creare,  elc.  Iii  prioiibus  voluit  Christus 
sponte  sua  parcniibus ,  a  quibus  eas  cum  nalura 
quasi  acceperat,  oi)edire,  et  ab  eis  sinebat  se 
in  illis  regi  :  in  poslerioribus  vero  nequaquani, 
sed  soli  Deo  Patri  voluit  subjici  et  obedire  :  (juia 
lliE,  ulpole  altioris  ordinis,  a  solo  Deo  erant 
acceptcE  et  directir.  Unde  Cbristus  parentil)us 
eas  peteniibus  quasi  ex  materno  quodam  impe- 
rio,  respondit,  illas  non  ad  parentum,  sed  ad 
Dei  volunlatem  et  nutum  esse  faciendas,  utpatet 
hic,  etin  conversione  aquse  in  vinum  in  nuptiis 
Canoe  Galilajae,  Joan.  2.  /4.  et  aliis  similibus,  ut 
patet  Maitb.  12.  U^. 

Porro,  Ciiristus  aciiones  suas  tlieandricas» 
(|uas  patrabat  ut  Deushomo,  vocal  actiones 
Dei  Patris,  Patriquc  eas  aiiribuit  non  sibi  , 
Primo,  ([uia  propter  has  ii  Patre  missus  erat  in 
mundum.  Secundo,  quia  Christus  a  Patre  babe- 
bal  suam  divinilatem  :  hajc  autem  opera  praeci- 
pue  erant  divinitatis.  Tertio,  quia  eas  faciebat 
ex  praecepto  Patris.  Quarto,  quia  in  his  nemini 
suberat  nisi  soli  Patri  aeterno,  ut  doceret  amori 
matris  eiiam  tenerrimo  prseponendum  esse  Dei 
pra^ceptum,  vel  consilium,  ut,  cum  Deus  ali- 
quem  vocat  ad  Religionem ,  ad  sacerdotium ,  ad 
martyrium ,  ad  apostolaturn,  cui  parentes  repug- 
nant.  Sic  in  humanis  filius,  qua  fiUus,  subest 
pareniibus  quoad  paterna  jura;  qua  vero  idein 
magistratum  gerjt,  v.  g.  rex  est  aut  princeps, 
parentibus  non  subest,  sed  praeest,  quoad  jura 
regalia  :  rex  enim  omnium  qui  in  regno  sunt, 
ac  consequenler  parentum  suorum,  est  Supe- 
rior  et  dominus;  quarc  eos  jure  communi  reip. 
regere,  dirigere  et  corrigere  tenetur. 

50.  Et  ipsi  NOiy  intellexerunt  verbum  quod 
LOCUTis  ESTAD  Eos.  ]  NouuuUi  ignorautiam  hanc 
referunt  ad  auditores,  qui  stupebant  super  pru- 
dentia  el  responsis  Jesu,  vers.  47.  Alii  ad  solum 
Joseph  per  synecdochen.  Verum  plane  tam  ad 
B.  Virginem  quam  ad  Joseph  haec  referenda 
sunt :  licct  enim  ipsi  nossent  Jesum  suum ,  esse 
Cbristum  Dei  filium,  et  salvatorem  mundi  ; 
tamen  ignorabant  qua  ratione  illud  munus  obi- 
lurus  esset,  seu  quae  illa  essent  negolia  Patris  in 
particulari,  in  quibus  ipse  dixerat  oportere  se 
versari  v.  /i9.  nimirum  an,  quando,  quomodo 
docturus,  victurus,  moriturus,  cruciiigendus 
esset  pro  salute  mundi :  haec  enim  eis  a  Deo  nec- 
dum  revelala  erant  ;  sed  ea  ipsa  progressu 
temporis,  vel  per  experientiam,  vel  per  revela- 
lionem  Jesu  didicerunt.  Quare  ex  reverentia 
Jesu,  eum  hoc  loco  curiose,  quaenam  essent 
illa  mysteria  interrogare  non  sunt  ausi,  sed 
terapus  opporiunum  ea  noscendi  prudenter 
expectarunt. 

51.  Etdescendit  cum  eis,  et  venit  Nazareth  •. 
ET  ERAT  subditus  illis.  ]  Fenit  Nazaretli ,  ultro 
et  sponte  sua ,  licet  S.  Bernardus  opinetur  eum 
urgentibus  parentibus  venisse.  Sic  enim  ait 
serm.  19.  in  Cant.  Cam  remansisset  in  Jcrasalem, 
et  dixisset  j,  in  liis  qare  Patris  sui  erant  oportere 
seesse,  non  acquiescentibus  parentibusejus ,  sequi 
eos  in  Nazaretk  nondespexit,  magister  disciputos, 
Deus  homines,  Verbum  et  Sapientia  fabrum  et 
feminam. 

Subditus.]  Graec. ,  vnoy.ii/xtvoi y  id  est,  subjectus , 
obediens,  scUicet  quoad  bumanam  naturam, 
quam  a  matre  hauseral,  non  quoad  divinam, 
quam  a  solo  Patre  aterno  acceperat,  iia  plene 
el  perfccte,  utpcr  omniaei  esset  tequalis,  etin 


LLCAM.  Cap.  ll. 

nuUo  subditus ,  uti  contra  Arianos  docel  S.  Aug. 
lib.  3.  contra  Maximinum  cap.  18.  Minus  ergo 
congrue  S.  Cyrillus  lib.  10.  Thesauri  cap.  8.  ex 
illol.  Corinth.  15.  Tunc  et  Filius  subjicietur  Patri, 
concedit  FUium  ratione  originis  subjici  Patri 
eliam  quoad  naturam  divinam,  quam  a  Patre 
accepit;  quia  quoad  eam  facit,  inquit,  quae 
placita  sunt  Patri :  nam  et  Pater  facit,  quae  pla- 
cita  sunt  Filio,  nec  tamen  idcirco  subjectus  cst 
Filio.  Loquitur  ergo  Paulns  de  Filio  quoad  hu- 
manam  naiuram,  secundum  quam  Cbristus  se 
plane  cum  omnibus  suis  clectis  subjiciet  Deo 
Patri  in  die judicii.  Unde  ceteri  Patrcs  constanter 
asserunt  Filium  quoad  divinam  naturam  Patri 
non  esse  subjectum ,  sed  aqualem. 

Nola.  Humana  natura  in  Christo,  licet  in  se 
praecise  sumpta,  subdiia  esset  matri,  tamen 
quiaipsaelevataerata  Deo  adhypostasimVerbi, 
ideoque  unum  erat  cum  Deo,  pula  una  persowt 
divina  :  hinc  exerapta  fnit  abobedientia  matris, 
aeque  ac  a  legibus  Augusti,  Herodis,  pontificum, 
ceterorumque  principum  ;  erat  enim  jam  malre 
et  illis  omnibus  longe  dignior ,  melior,  sapien- 
tior,  imo  Dominus  el  Deus  omniirai.  SicutReli- 
giosus  vel  njonachus  si  creelur  Pontifex ,  exi- 
mitur  ab  obedientia  sui  Ordinis ,  imo  lotius 
Ordinis  fit  Superior.  Christus  tamen  ut  nobis 
daret  surnmae  huraUitatis  et  obedientiae  exem- 
plum,  ultro  et  sponte  sua  se  subdidit  matri, 
imo  et  Josepho,  iisque  per  omnia  quae  domi 
agenda,  verrenda,  fabricanda,  etc.  erant ,  obe- 
diviL 

Discant,  inquit  S.  Aug.  serm.  63.  deDiversis, 
pueri  subdi  parentibus,  quia  Christo  mundus 
subditur,  etChristustamen  parentibus  subditus 
fuiL  Et  S.  Bernard.  serm.  1.  super  Missus  est, 
exclamat  :  Erat  subditus  eis.  Quis?  quibus?  Deus 
hominibus ,  nec  tantum  Marice,  sed  et  Josepli? 
utrimque  stupor,  utrimque  miraculum  :  et  quod 
feminoi  Deus  obtemperat ,  humilitas  sine  exeniplo  : 
et  quod  femina  principalar  Deo ,  sublimitas  sine 
socio.  Et  mox  :  Erubesce ,  superbe  cinis  :  Deus  se 
humiliat,  et  lu  te  exaltas?  Deus  se  hominibus  subdit, 
et  tu  dominari  gesiiens  hominibus ,  tuo  tc  prcepo- 
nis  auctori?  quoties  enim  hominibus  prceesie  desi- 
dero ,  tolies  Deuvi  meum  prccire  contendo. 

Voluit  ergo  Christus  prima  et  continua  sua  vita 
per  annos  iriginta  suo  facto  nos  docere ,  perfec- 
tionem  virtutis  el  Religionis  maxime  sitam  esse 
in  obedientia.  Nam,  ut  docet  Joannes  XX.IT. 
Pontif.  Extrav.  Quorumdam ,  iXa  verb.  sigiiif., 
paupertas  magnum  bonum  est :  majus  integri- 
tas  (castitas) ;  sed  maximum  obedientia  :  quia 
prima  rebus,  secunda  carni,  tertia  menti  do- 
minalur  et  animo.  Idem  docet  S.  Aug.  et  ex  eo 
S.  Thomas  3.  p.  q.  40.  arL  1.  ubi  docet  austeri- 
latem  tantum  esse  adjumentum  perfectionis. 

Audi  S.  Basil.  inConstit.  monasti  c.  /4.  Inprima 
cetate  (Christus)  subditusparentibus,omnemlabo- 
rem  corporalem  mansuete  et  obedienter  sustinuit. 
Cum  enim  homines  illi  essent  justi  quidem  ac  pii, 
verum  pauperes,  et  rebus  necessariis  non  abun- 
dantes ,  etc.  merilo  laboribus  corporis  assiduis 
dediti  erant ,  per  hos  necessarias  res  sibi  ipsis 
acquirentes.  Jesus  autem  his  subditus ,  velut  ait 
Scriptura ,  omnino  etiam  simul  perferendo  labores 
obedientiam  declarabat.  Itaque  discamus  fdii  sub- 
jecti  esse  parentibas.  Et  Origen.  hom.  20.  in  Luc. 
NamquiamajoremJoseph  videbat  Oitate,  propterea 
eum  parentis  honore  coluit,  omnibus  fdiis  exem- 


COMMENTAniA  IN 

f)lum  tribucns,  ut  subjiciaiilur  |)areiUiI)us.  Quid 
fmim  mu^isler  virlulis  ,  ailS.  Ambros.,  nisi  offi^ 
ciuni  pielutis  implerel?  lil  Reda  :  Ouid  inler  nos 
nliud,  quamquoddnobis  affivellet ,  ageret? 

Multa  (;gil,  rnuUa  dixit  Chrislus  per30.  annos, 
scd  haec  omnia  hac  gnomc  conclusit  Lucas  :  Et 
erat  subditus  illis.  PraBclarum  dogiiim  Religiosi 
cst.  Tota  vita  fuit  Superioribus  suis  obediens  ct 
subditus. 

Halio  a  prioriest,  Prima,  quia  qui  ol^edit  Su- 
l)criori,  obedit  Deo  :  Supcrior  enim  cstvicarius 
l)ci,.juxta  illud  Christi  :  Qui  vos  audit ,  me  au- 
dit ;  et  qui  vos  spemitj  me  spernit ,  Luctc  10.  Undc 
S.  nasilius  in  Constiu  monast.  c.  22.  Antistes , 
ail,  niluL  aliud  esc ,  quam  is  qui  personam  Christi 
suslinet,  ct  sequester  est  inter  Deum  el  liomines , 
corum  qui  in  ipsius  officio  sunt  salutem  sacrificans 
Deo.  Et  S.  Henedictus  in  Regula  :  Obedientia,  ait, 
«juai  majoribus  pra^.betur,  Deo  cxhibetur.  Et  S.  Bcr- 
nardus  dc  prap.ceplo  et  dispens.  Quem,  inquit, 
pro  Dco  habemus ,  tunquam  Deum,  in  iis  qua; 
nperte  naii  sunt  conlra  Deum,  uudirc  debemus, 
Obediens  crgo,  dum  quid  praecipit  Superior, 
l)utei  id  Dcum  sibi  preecipere,  ac  tanquam  Deo 
«lacriter  ob(!diat. 

Sccunda,  quod  obedientia  nobilissimas  homi- 
nis  potcntias,  sciiicet  voluntatem  et  judicium, 
Deo  in  holocaustum  offerat  et  maciet,  dum  cas 
abnegat,  ct  Superiori  suo,  loco  Dei  resiguat. 
Unde  S.  Crcgor.  35.  MoraL  cap.  10.  explicans 
illud.  1.  Reg.  15.  Mclior  est  obedientia  quam  vic- 
tima:,  rationem  hanc  dat  :  Quia,  inquit,  per 
victimas  alienii  caro ,  per  obedienliam  volunlas 
propria  mactalur, 

Tertia,  (juod  obcdientia  omnia  opcra  quajcx 
ea  liunt,  faciat  aurea,  et  valde  mcritoria,  Quo- 
circa  5.  Franciscus,  ait  Bonavent.  in  Vita  ejus 
c.  6.  Generalis  cedens  officio ,  Guardianum  petiit , 
cujiis  voluntati  per  omnia  sabjaceret.  Tam  enim 
uhercm  asserehat  sanctCB  obedientice  fructum,  ut 
eis  qui  jago  ipsius  colla  submitterent ,  nihil  tem- 
poris  sinc  lucro  transiret.  ilnde  et  Fratri,  cum 
quo  solituseratire,  scmpei'  obedientiam  promittere 
ronsucverat ,  et  siTvare. 

Quarta,  quod  obcdienlia  sit  matcr  virlutum 
omnium.  Unde  S.  Gn;gorius  loco  jam  citato  : 
.Sola,  inquit,  virtus  est  obedientia,  qua;  virlutes 
rcferas  menti  inserit ,  insertasque  custodit, 

Quinta,  quod  Deus  per  Superiores  subditum 
obedientem  certo  et  secure  regat,  rectaque  di- 
rigat  ad  portum  salutis  aeternae.  Undc  Climacus 
gradu  Zt.  Obedicntia,  inquit,  cst  perfectaabnega- 
lio  proprice  anima;  et  proprii  corporis,  mors  volun- 
laria,  vitusine  sollicitudine,  navigatio  sine  damno, 
scpuUura  voluntatis ,  vita  humilitatis ,  et  quasi  si 
quis  dormiendo  iler  faciat.  Idemquc  addit  :  Vi~ 
vereinobcdicntia  nihil  aliud  esse,  quamsuumonus 
aliorum  hunuris  imponere ,  natare  super  aiiorum 
ultias,  et  sustentari  m  aquis,  ne  mergamur ,  sed 
sinc  periculo  hoc  grande  pelagus  hujus  vitce  trans- 
eamus ,  ct  quidem  brevissima  navigatlone, 

Quocirca  Chrisius  maluit  vitani  perdere, 
quam  obedientiam  :  Factus  obediens  usque  ad 
mortem,  mortem  autem  crucis.  Sed  audi  tantae 
obedicntis;  pr.-emium  :  Proptcr  quod  et  Deus 
craltavit  illum,  et  donavit  illi  nomcn  quod  est 
super  omnenomen,  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu 
fiectatur,  coelestium,  terrestrium,  et  infernorum , 
Phllip.  2.  8.  An  non  crgo  vir  obedicns  loquetur 
victorias?  Prov.  21.  28.  Vide  ibi  diclai 

Nota  Secundo.  Vetcrum  sentcntia  est,  Chrislum 


LUCAM.  Cap.  II.  CW 

.losepho  subjectum  fuisse  in  cxercenda  arti- 
fabrili  lignaria,  ut  dixi  Matth.  13.  in  One.  Con- 
gruum  enim  erat,  ut  fabrllens  cum  patre  puta- 
tivo  exerceret,  qui  mundi  est  cum  naiurali 
patre  fabricator.  Per  fabrum  conditum  cst  genus 
humanum  ;  per  fabriim  decuil  et  restitui. 

Ha:;c  pauca  dumiaxat  rccenset  Lucas  de  ado- 
lescentia  ct  juvcniutc  Christi  usque  ad  annum 
(;jus  trigesimum;  quo  loto  tempore  vixil  priva- 
tus  et  latuit  incognitus,  quae  sanc  stupenda  fuit 
Dei  Filii  humiliias. 

Cctera  quae  cx  libro  apocrypho,  qui  inscribitur 
/n/anaa  .Sa/ya^o?'/^,  aliisqucsimilibus,  a  nonnul- 
lis  afferuntur,  rejicit  Ecclesia.  Unde  de  Valenti- 
nianis  hacreticis  ita  scribit  S.  Irenaus  I.  1.  c.  17. 
Assumunt ,  ait,  inhoc  et  iliam  fabationem ,  quasi 
Dominus,  cum  pucr  csset ,  et  disceret  Uttei-as ,  cum 
dixisset  Magister  ejus,  quemadmodum  in  consue- 
tudine  est ,  dic  A,  respondit  A.  Rursum  cum  Ma- 
gisterjussisset  dicere  eum  B,  respondisse  Dominum, 
Tu  priordic  miluquodest  A ,  tunc  cgo  dicam  tibi 
quid  est  D,  Similia  quajdam  circumferuntur  iu 
cantionibus  nalaliliis  nonnullis,  a  quibus,  ut 
ridiculis  et  planc  indignis  Christo  commentis  , 
abstiuendum  csl  :  Chrislus  enim ,  ulpotc  ph.Mlus 
sapicntia,  scholas  non  adiit.  LndeJudici  de  eo' 
dicebant  :  Quomodo  hic  lilteras  scit,  cum  non 
didicerit  cas?  Joan.  7.  15. 

Rursum  miiacula  pueri  Jesu ,  qucTB  vulgo  a 
nonuullis  narrantur.  refutat  S.  Chrysosl.  hom.  20, 
in  Joan.  Primumenim  cjus  miraculum  fuitcon- 
versio  aquae  in  vinum  iii  Cana  Galilicae  ,  ut  ait 
Joau.  cap.  2.  Voluit  cnim  usque  ad  annum  30. 
latere  et  fabrilcm  cxerccre.  Unde  S.  Jusiinus 
Dial.  contra  Tryphonem  :  FaciebcU ,  ait,  aratra, 
juga,e{c.  idcoque  sa;pe  ab  eis  in  Evangelio  peiii 
similitudinesel  metaphoras,  ut  cum  ait :  Toilite 
jugum  meum  super  vos.  Et,  Nemo  mittens  manum 
ad  aratrum,  et  respiciens  retro ,  aplus  est  rcgno 
Dei.  Idcm  ccnsent  Lyranus,  Jansen.,  Maldon., 
Dion.  Carlluis.  et  Abulens.  in  Matth.  c.  13.  q.  81. 
ac  Cajeianus  et  Franc.  Lucas  in  Marci  cap.  6.  3. 
Esto  Christum  fabrilem  exercuisse  neget  Paulus 
Burgensis  iu  Marci  cap.  6.  ac  noster  Barradius 
hic,  et  Simon  de  Cassia  lib.  U.  cap.  2.  qui  cen- 
sent  Christum  usque  ad  annuni  30.  instar  Reli- 
giosi  abslractum  vixisse,  ac  orationi  ct  contem- 
plationi  aeque  ac  jejunio  vacasse.  Si  objicias, 
Nazarenos  vicinos  Jesu,  ei  docenti  objecisse  : 
I\'onne  hic  cst  faber?  respondent  ex  S.  August. 
lib.  2.  deCons.  Evang.  cap.  i2.  Eo  fahrumcrede» 
bantquo  fabri  fUium,  iit  liabct  Mallh.  cap.  13.  55. 
Verum  cum  Nazarcni  quotidic  vidcrent  Jcsum, 
ct  opera  ejus  studiose  observarcnt,  videntur  ab 
opcre  fabriii  eum  vocasscfabrum  ;  alioqui  cnim 
si  eumotiosum  vidissent,  ejusotium  etineriiam 
taxassent,  quod  paupertati  parcntum  laborando 
)ion  succurreret,  nec  patrem  suum  Joseph  fa- 
bricantcm  adjuvaret,  eique  laborando  collabo- 
raret.  Addc  :  Voluit  Christus  fabricando  dare 
cxemplum  viia^  mechanicis,  ut  fabricando  et 
laborando  victum  sibi  parcnt :  hoc  cnim  hones- 
tum  est  ;  porro  ;)  societate  fabrorum  qui  scur- 
rilia  loqucbantur,  absiinebat  Joscph,  mulio 
niagis  Cliristus.  Sic  fabcr  tabcrnaculorum  fuil 
S.  Paulus,  ctiam  cum  praedicarel ,  ul  palel  Actor. 
c.  18.  V.  3. 

ET  M.\TEn  EJUS  C0>SERVAnAT  OMMA  VERBA  HiRC 

IX  CORDE  sio.  ]  Quasi  ruminanda  ct  diligentius 
srrulanda.  aitBeda,  ut  siiccessu  lcmporis  pcr 
oiiiQia  (luae  aclurus  ct  diclurqs  cral  Christus, 


69/i  COMMEKTARIA  TN 

pleiiiiis  inirlligorct ,  siniul  ui  eadcni  doinde 
S.  Lucai  et  aliis  Apostolis  scribenda,  vel  posteris 
tradenda  revelaret.  Unde  Tilus  :  Nam  etsi ,  in- 
quit,  qucc  ab  ilto  depromebantur ,  plene  non  asse- 
quebatur ,  inlclUgebat  nihUominus\divina ,  liuma- 
noque  scnsu  cssc  sublimiora  :  neque  enim  audiebat 
Jesum  tanquam  duodccim  annorum  puorum;  sed 
excipiebat  et  obsei'vabat  verba  illius ,  tanquum 
verbaviri  modis  omnibus  perfecti  :  sive,  ut  Eu- 
thymius  ait  :  tanquam  verba,  non  simpUciter 
pueri,  sed  ctiam  Fitii  Dei. 

52.  EtJESUS  PROFICIEBAT  SAPIENTIA,   ET  jETATE, 

ET  GRATiA  apudDeum  et  iiomi.nes.  ]  /Etatc  ,gricce 
■r.):/A,  quod  Syrus,  Arabicus  ct  alii  vertunt, 
stalura,  sive  proceritate,  et  sic  verlit  Noster 
c.  12.  v.  25.  UtrunKjue  verum,  utrumque  luiic 
loco  apposituin. 

Quseres ,  an  vere  Jesus  uti  cetate  et  staiura ,  sic 
et  sapieniia  et  gralia  profecerii?  Omissis  Pho- 
tino,  Nestorio  et  Theodoro,  qui  docuere  Chris- 
tum  esse  purum  hominem,  ideoque  in  dies  in 
gratia  et  meritis  apud  Deum  profccisse,  quibus 
quasi  haerelicis  anathcma  dicit  S.  Greg.  Nazianz. 
epist.  1.  ad  Cledoiiium;  idem  affirmarevideniur 
S.  Athanasius  serm.  k.  conira  Arianos  et  Cyrill. 
lib.  10.  Thesauri  cap.  7.  videnlur  enim  dicere, 
humanilatem  Christi  a  Verbo  sensim  majorem 
hausisse  sapientiam  ,  sicul  hausit  B.  Virgo  cele- 
rique  homines.  Humanitas  Christi  ,  ait  S.  Atha- 
nasius,  in  sapientia  profecit  transcendens  pau- 
latim  humanam  naturam,  deificata  nimirum,  et 
organum  sapientice  effecta.  Eadem  habetS.  Cyril. 
S.  Athanasiumin  doctrina,  seque  ac  Episcopatu 
Alexandrino  sccutus  :  quaenam  ulriusque  fueril 
mens,  mox  explicabo. 

Verum  contrarium  docent  ceteri  Palres.  Erat 
enim  Jesus  a  primo  instanii  conceptionis  sute 
plenus  sapientia  ct  gratia,  ut  dictum  est  v.  /iO. 
hoc  enim  debebalur  illi  humanitali  obunionem 
hypostaticam  cum  Verbo.  Unde  S.  Gregorius 
Nazianz.  oral.  20,  in  laudemS.  Basilii  :  Sapientia, 
ait,  apud  Deum  et  homines  proficiebat ,  non  ut 
augvientumaUquodacciperet,  cumab  inilio gi^atia 
sapientiaque  absolutus  esset,  sed  quod  hcec  homini- 
bus  ignaris  paulatim  apparerent.  Nain ,  ut  ait 
Theophyl.  Emicatio  sapienlice  ejus,in'ofectus  ipse 
est.  Sicut  sol  licet  eadem  semper  luce  pollcat, 
tamen  crescere  in  ca  dicilur,  cum  eam  sensim 
magis  explicat  a  mane  usque  ad  meridicm.  Undc 
Reda  :  Proficiebat  Christiis,  ail,  non  per  accessum 
temporis  accipiendo  quod  non  habcbat ,  sed  pan- 
dendo  donum  gratice  quod  habebat. 

Nota  igilur  in  anlma  Christi  (riplicem  fuissc 
scientiam  :  scilicet  bealilicam,  qua  Deum  vide- 
bat  elomnia  in  Dco,  itaquebeabalur ;  Sccundo, 
infusam  a  Deo;  Tertio,  expcrimcnialem,  vtl 
usu  quolidiano  acqiiisilam.  Dua?  priorcs  Christo 
indilJC  fuerc  i\  primo  inslanti  conccptionis  su» 
ita  perfecte,  ut  cas  augere  non  posset.  idcm 
dico  de  Christi  habiiuali  gralia  et  gloria.  Ua 
sanclus  Atigust.  lib.  5.  de  Pcccat.  mor.  et  rem. 
cap.  29.  S.  Hieron.  in  illud  Jercm.  31.  Femina 
circumdahit  rirum.  S.  Athan.,  Cyrillus,  Nazianz., 
Beda,  Damasc,  Euthymius,  Bernardus,  S.  Tho- 
mas,  quos  citat  el  sequilur  Suarez  3.  p.  q.  7. 
ari.  12.  ct  passimScholaslici :  hoc  enimexigebat 
unio  hyposiatica. 

Diciiur  ergo  Christus  profecisse  cum  rctate  in 
s^pientia  ei  gratia.  Primo,  in  opinione  homi- 
num,  ac  in  spccie  ct  ostensione  extcrna.  Loqui- 
Uir  cnim  subindc  Scriptura  secunduin  id  qiiod 


LUCAV.  Cnp.  n. 

exlerius  ccrniiur,  cl  sccundum  id  qiiod  viiljro 
judicant  liomines  :  hic  autem  ex  opcribus  niajo- 
ribus  quae  edebat  Christus,  judicabant  homincs 
eum  crescere  in  sapientia  etgratia,  uiicrcscunt 
celeri  pueri.  Ita  Origenes  ct  Theoph.  bic,  ac 
Nazianz.,  S.  Alhanas.  et  Cyrillus  jam  ciiali,  el 
mox  plenius  cilandi. 

Sccundo,  proprie  crevit  Christus  sapientia 
expcrimentali  :  ipso  enim  usu  multa  expertus 
majorem  acquisivit  experientiam.  Hinc  didicit 
ex  iis  qua  passus  est  obedientiam ,  Hebr.  5.  8. 

Tertio,  et  propric,  esto  Cbristus  non  creverit 
sapientia  et  gratia  habitual i ,  crevit  tamen  acluali 
et  practica  :  nam  robur  spiritus  et  sapienliam 
coeleslem  in  anima  latentem,  in  dies  magis  et 
magis  exerebat  etiam  existens  puer,  ita  ut  iii 
vuliu,incessu,  sermone,  factis  semper  majorcs 
ederet  actus  modestiie,  maturitatis,  prudeniiae, 
caslitalis,  siiavitatis,  pictaiis,  aliarumque  vir- 
tutum.  Possct  quoque  graiia  hic  accipi  pro  gra- 
tiositate,  quod  scilicet  Cbristus  in  dies  magis 
gratiosum  sc  faceret  Deo  et  hominibus.  Veiuni 
hsec  major  gratiositas  includit  incrementuni 
gratiac  :  nam  sinc  co  nemo  fit  magis  gratus  Deo. 

Dices  :  Christus  dicitur  crevissc  gratia  sicut 
crevit  setate,  idque  coram  Deo  :  crgo  vere  iu 
seipso  crevit  graiia ,  sicut  in  se  crevit  analu. 
Respondet  S.  Thomas  3.  p.  q.  7.  art.  12.  eiex  eo 
Suarez  ,  Christum  vere  in  sc  crevisse  gratia  , 
non  quoad  habitum,  sed  quoad  actus  et  effectus 
ex  habitu  productos,  nimirum  facjendo  opera 
excelicntiora ,  pcr  qua3  licct  ipsc  non  fierct 
sanctior,  nec  plus  aliquid  mereretur  propter 
infinitam  riignitatcm  pcrsonae  suae,  et  quia  ii 
principio  babuit  gratiam  consummatam,  nihi- 
lominus  illa  opera  de  sc  erant  sutncientia  a(i 
augendam  gratiam,  qualenus  novum  meritum 
contincbant. 

Idjpsum,  non  aliud  vellc  S.  Athanasiumloco 
jam  citalo,  Ijquet  ex  eoquod  subdit :  Vt  per  eutii 
suam  energiam  exerceret ,  sapientiaque  inde  etu- 
ceret ,  omnibusque  innotescerct.  Et  paulo  antc  : 
Ita  enim  augcscenle  viagnitudine  corporis,  ima 
crescebat  in  eodivinitalis  manifestatio,  innotesct- 
batque  apud  omnes  ipsnm  esse  templum  Dei , 
Deumque  in  ejus  corpore  existcre.  Nec  aliud  velh; 
Cyrilkun  palet  cx  iis  qui«  subdit  :  Nonergo  ipse, 
sed  humana  fn'oficiehat  natura,  ISa^n  dum  in  dies 
in  ipso  deitas  manifestaretur ,  mirabiiior  et  sa- 
pientior  videhatur.  Pjoficiebat  autem  in  ipso  na~ 
tura  humana ,  hoc  modo  :  Assumpsit  sapientia  Dei, 
hoc  csl  Filius  Dei,  nostram  naturam,  paulalimquc 
tum  verbis ,  tum  factis,  deificalionem  assumpli 
hominis  revelans,  proficere  ipsum  revelando  facie- 
bat,  ut  scilicct  suam  dcitatem  revclaret,  exer- 
cendo  iii  dies  majbres  sapicniiae  et  gratise  ope- 
ratione»,  quas  ei  suggerebat  ipsa  ei  assistens 
divinitas.undc  cxipsis  illa  abhominibus  agnos- 
ccbatur,  sicut  anima  latens  in  corpore  agnosci- 
tur  pcr  vitales  et  animales  operationcs,  quasiu 
dics  majores  percorpus  exercet.  Etpauloante  : 
Cum  igitur  audis  eum  fr)'ofecisse  in  sapientia  et 
gratia,  noli  putare  quidquam  if)si  adcUtumfuisse, 
qui  nullius  unquam  rei  egere  potest  :  sed  quia 
videntibusalque audientibus eum  sapientiorem gi'a- 
tioremque  in  dics  se  prcebebat ,  idcirco  dicitur  pro- 
fecisse.  Ita  delegendo  seipsum  indies,  non  ipse,  scd 
qui  mirabantur  ipsum  atqueamabant,  fyroficiebant. 

Opponunt  Orientales  Cyrillo,  eum  haec  verba 
ita  intcrpretatum  csse,  ut  de  loto  Chrisio,  noa 
de  Vcrbo  aut  humanitalc  dumtaxat  dicanlu.r  : 


COMMKNTARIA  IN 

ciim  ipsi  dc  sola  luimnnilatc  intclligaru,  ul  ha- 
J)eiConcilium  Ephcsimum  oppos.  analiiemat.  li. 
Concil.  Ipse  vero  Cyiiilus  in  Responsione  ait, 
ita  quidcm  seseniirc,  neChrislus  induosdivi- 
daiur  :  docct  aulcm  Filium  Dei,  elsi  sit  Patris 
Sapientia,  dici  tamcn  in  sapientia  proficere, 
dum  humanitalis  proprietates  per  summam 
unionem  in  scconvenienler  suscepit.  q.  d.  Filius 
Dei  dicitur  profecissc,  quia  humanitas,  quam 
assumpsit,  profecit. 

Huc  accedit  expositio  Toleti :  Nominc  sapien- 
li3e  et  gratise  ,  inquit,  non  intelligilur  ipse  hahi- 
tiis  gratiae  et  sapientijc ,  sed  opera  ipsa  ct  verha 
•sapientia  et  gratiosa  ,  quae  ab  intcrna  sapien- 
lia  et  gratia  procedunt.  Sic  dicitur  Eccles.  10. 
Vcrba  oris  sapientis,  graiia,  id  esl  gratlosa.  D//*- 
fusa  est  gratiu  in  labiis  luis ,  Psal.  UU.  3.  Vropler 
^ratiam  lahiorum  suorum  amicum  habebit  regem, 
frov.  22.  11.  Mirabantur  in  verbis  g7~atice,  quo} 
in-ocedebant  de  ore  ipsius  ,  Luc.  lu  22.  Ila^c  est  re- 
ligio,  visitare  pupillos  ,h\coh\  1.;  hoc  est ,  hsec 
snnt  opera  religiosa.  Porro  possetDeus  per  ah- 
solulam  poientiam  gratiam  Chrislo  datam,  ut- 
potelinitam,  augere,  ac  facere  ut  Christus  in 
ea  quoad  hahitum  cresceret  et  proficeret,  ut 
eontra  Cajetanum  ct  alios  docet  Vasquez  3.  p. 
q.  7.  a.  12.  disp.  kl.  c.  3.  Sed  aliter  facere  Deo 
placuit ,  idque  magis  dignitati  Christi  Verbo  uni* 
ti,  erat  consentaneum. 

Ex  dictis  coUige  quadruplex  pneter  alia  dis- 
rrimen  gratiee  Christi  ,  et  nostrie.  Primum  : 
C.hristusgratiamhabuitquasi  naturaliler,  tumex 
vi  unionis  hypostaticie ,  huic  enim  connaturalis 
esl  gratia  :  tum  ex  vi  conceptionis  suic  de  Spi- 
rim  sancto  :  nobis  vcro  omnis  gratia  indebila 
rst  et  gratuila,  adventitia  et  supernaturaiis. 

Secundum  :  Gratiain  nobis,  Primo,  delet  pec- 
catum  originale,  et  actualia  si  qucD  sint,  sicque 
(juasi  Secundo,  facit  nos  Deo  gratos  :  in  Chrislo 
vero  gratia  fuit  antc,  imo  sine  omni  peccato, 
per  se  primo  sanctificans  Chrislum  :  nam  ex 
gratia  unionis  cum  Verbo  emanavit  gratia  habi- 
lualis,  ul  radius  ;"»  sole,  stalim  et  naturaliter. 
Quocirca  nos  adoptivi  sumus  et  dicimur  Dei 
lilii  :  Chrislus  vero  esl  naturalis  Dei  Filius,  ul 
docet  S.  Hilarius  lib.  12.  de  Trinit.  el  Cyrillus 
lib.  2.  iu  Joannem  cap.  12. 


LUCAM.  Cap.  IIL  C-'- '^ 

Tcrtium  :  Gralia  noslra  est  privata  oi  propn.t 
cujusque ,  ac  suum  tantum  hominem  ,  in  qua 
est,  justificat:  at  Chrisli  gratia  est  communis  : 
est  enim  gratia  capitis  ,  qui  in  omnia  niembra  . 
id  esl,  in  omnes  fideles  ,  se  dilTundit,  eisque  se 
comnuftiicat,  iiaque  eos  sanctificat.  Hinc  discc 
quanla  fuerit  gralia  Cliristi ,  utpote  quae  instar 
solis  ct  foniis  in  omnes  fideles  derivatur :  nam 
dc  plenitudine  ejus  nos  07nnes  accepimus,  et  gra- 
tiam  pjo  gratia ,  Joan.  1.  16. 

Quartum:  Gratia  in  nobis  (quin  et  in  B.  Vir- 
gine)  per  I>ona  opera  crescit ,  in  Chrisio  vero  non 
crevit:  quia  cum  ab  unione  cum  Verho  proce- 
deret ,  quae  ab  initio  conceptionis  su;c  plena  fuil 
et  perfecta,  hinc  et  eodem  instanti  hcTc  gratia- 
pleniludo  quae  augeri  non  posset,  ipsi  dala  est. 

Tropologice ,  Damasc.  lib.  3.  de  llde  c.  22. 
Christus  ,  inquit,  proficit  sapienlia  et  gralia  , 
non  in  se,  sed  in  suis  membris,  scilicet  Chris- 
tianis.  Sic  et  Cyrillus  jam  ciiatus.  Ideo  enim 
profecit  ipse  majores  virtutum  aclus  in,  dies 
edendo,  ut  nos  idem  faccre  doceret.  Toia  enim 
vita  nostra  continuus  vel  est  profectus,  vel  de- 
fectus.  Cum  enim  non  proficit,  tum  deficit  ;  ut 
ergo  non  deficiat ,  semper  proficiat  oportet,  uti 
fuse  doce  S.  Bernard.  epist.  253.  ubi  iutcr  alia 
ait  :  ^unquam  Justus  a7-bitratur  se  comp7-ehen- 
disse,  nunquam  dicit ,  Satis  est ;  sed  se^nper  esurit 
silitquejuslitiam ,  ita  ut  si  sempei-  viveret ,  semper, 
quantum  inse est,justior  esse contende7-et ,  semper 
de  bono  »i  metius  proftcere  totis  viribus  cona7-etur. 
I>lon  enim.  ad  an7ium ,  vel  ad  tempus  instar  7/ier- 
cc7iarii ,  sed  in  cete7~nu7n  divino  se  77iancipabit  fa- 
viuiatui  ,  elc. 

Apud  Dklm  f.t  nOMiNES.]  Primum  enim  oportet 
Deo  place7'e,  et  dei7ide  ho77iinibus  ,  ait  Theophyl. 
et  Beda.  Si  enim  Deo  placuerimus ,  faciet  ipse  ut 
et  hominibus  placeamus  ,  ac  nos  eis  graios  efli- 
ciet.  Non  sufllcit  placere  hominibus ,  quia  hoc 
saepe  ficlum  ei  simulaium  est ;  nec  soli  Deo , 
quia  hoc  privatum  et  secretum  est :  sed  Deo  et 
ho77iinibus,  nt  gratiam,  qua  Deo  placemus  , 
eliam  hominibus  ostcndamus ,  ilaque  eos  ad 
eamdem  alliciamus.  Deocmm  debemus  conscien- 
tia7n,  p7-oximis  fa7iia7n ,  aitS.  Bernardus.  Moralia 
plura  vidc  apud  S.  Ambrosium,  Barradium,  Di- 
dacum  Stellam  ,  et  Vincentium  Regium  hic. 


CAPUT  TERTIUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIMO,  DESCRIBIT  PR^Dir.ATIONEM  ET  HAPTISMUM  JoANNIS  BaPTIST;E,  QIIG  nOMINES 
niSPOSUIT  AD  GRATIAM  ClIRISTI  ,  ILLAMQUK  EIS  INDICAVIT.  SECL?iDO  ,  V.  21.  NARRAT 
ChRISTUM  A    JoANWE   DAPTIZATUM,    CUM  SpIRITUS  SAiSCTUS   IN    EUM  SPECIE    COLUMB^ 

dfscendit;  et  vox  Patris  audita  :  Tu  es  Filius  meus  dilectus.  Tertio  ,  v.  24. 
genealogiam  Jesu  a  Joseph  usque  ad  Adamum  pertexit.  (Primum  et  secundum 

MAJORl  EX  PARTE  EXPLICUI  MaTTH-CI  3.  SuPF.REST  ERGO  TERTIUM.  ) 

.NNO  autcm  quintodecimo  imperii  Tiberii  CtBsaris ,  procuraiite  Pontio 

^Pilato  Judoeam,  tetrarcha  autem  Galil.TcT  Herode,  Philippo  nulem  fratrc 

rcjus  tctrarcha  Ituraeae,  et  Tiachonitidis  regionis,  et  Lysania  Ahilina^ 

Itetrarcha,  2.  sub  principihus  sacerdotum  Anna  ct  Caipha  :  factum  est 

vcrhuin  Domini  super  Joannem,  Zachariac  filium,  in  deserto.  3.  Et 

vcnit  in  omnem  regionem  Jordanis,  pra^dicans  haplismum  popnitentiae 

iii  romissioncm  pcirafonim ,  /j.  slcut  scriptum  csl  in  Lihro  sennoiiiim 


r>96  rOMMENTARlA  IN  UICAM.  Cap.  IIT. 

Uuiit  prophetae  :  Vox  clamantis  in  deserto  :  Parale  viain  Doinini  :  rectas  facite  scmitas 
ejus.  5.  Omnis  vallis  implebitur  :  et  omnis  mons  et  collis  humiliabitur  :  et  erunt  prava  iii 
directa,  et  aspera  in  vias  planas  :  6.  et  videbil  omnis  caro  salutare  Dei.  ■y.  Dicebat  ergo 
ad  turbas  quaj  cxibant  ut  baptizar^^ntur  ab  ipso  :  Genimina  viperarum,  quis  oslendil 
vobis  fugere  a  ventura  ira?  8.  Facite  ergo  fructus  dignos  poenitentiae,  et  ne  coeperitis 
(licere  :  Patrem  habemus  Abraham.  Dico  enim  vobis,  quia  potens  est  Deus  de  lapidibus 
istis  suscitare  filios  Abrahae.  9.  Jam  enim  securis  ad  radicem  arborum  posita  est.  Omnis 
ergo  arbor  non  faciens  fructum  boiuim,  excidetur,  et  in  ignem  mittetur.  10.  Et  interro- 
gabant  eum  turbac,  dicentes  :  Quid  ergo  faciemus?  1 1.  Kespondens  autem  dicebat  illis  : 
Qui  habet  duas  tunicas,  det  non  habenti  :  et  qui  habet  escas,  similiter  faciat.  12.  Vene- 
runt  autem  et  publicani  ut  baptizarentur,  et  dixerunt  ad  illum  :  Magister,  quid  faciemus? 
i3.  At  ille  dixit  ad  eos  :  Nihil  amplius,  quam  quod  constitutum  est  vobis,  faciatis. 
14.  Interrogabant  autem  eum  etmilites,  dicentes  :  Quid  faciemus  et  nos?  Et  ait  illis  : 
Neminem  coucutialis,  ncque  calumniam  faciatis  :  et  contenti  estote  stipendiis  vestris. 
i5.  Existiinante  autem  populo,  et  cogitantibus  omnibus  in  cordibus  suis  de  Joanne,  ne 
forte  ipse  esset  Chrislus  ,  16.  respondit  Joannes,  dicens  omnibus  :  Ego  quidem  aqua 
baptizo  vos  :  veniet  aulein  fortior  me,  cujus  non  sum  dignus  solvere  corrigiani  calceamen- 
torum  ejus  :  ipse  vos  baptizabit  in  Spiritu  sancto,  et  igni  :  i-y.  cujus  ventilabrum  in  manu 
ejus,  et  purgabit  aream  siiam ,  et  congregabit  trilicum  in  horreuni  suum,  paleas  autein 
comburet  igni  inextinguibili.  18.  Multa  quidem  et  alia  exhortans  evangelizabat  j)opulo. 
19.  Herodes  autem  tetrarcha,  cum  corripereturab  illo  de  Herodiade  uxore  fratrissui,  et  dc 
omnibus  malis  qua^  fecit  Herodes,  20.  adjecit  et  hoc  super  omnia,  et  inclusit  Joannem  in 
carcere.  21.  Factum  est  autem  cum  baptizaretur  omnis  populus,  et  Jesu  baptizato,  et 
orante,  apertum  est  coelum  ;  22.  et  descendit  Spiritus  sanctus  corporali  specie  sicut 
columba  in  ipsum  :  et  vox  de  coelo  facta  est  :  Tu  es  filius  meus  dilectus,  in  te  complacui 
mihi.  23.  Et  ipse  Jesus  erat  incipiens  quasi  annorum  triginta,  ut  putabalur,  filius  Joseph, 
(|ui  fuit  Heli,  qui  fuit  Mathat,  il\.  qui  fuit  Levi,  qui  fuit  Melchi ,  qui  fuit  Janne,  qui  fuit 
Joseph  ,  25.  qui  fuit  Mathathise,  qui  fuit  Amos,  qui  fuit  Nahum,  qui  fuit  Hesli,  qui  fuit 
Nagge,  26.  qui  fuit  Mahath,  qui  fuit  Mathathias,  qui  fuit  Semei,  qui  fuit  Joseph,  qui  fuit 
Juda,  2"^.  qui  fuit  Joanna,  qui  fuit  Kesa,  qui  fuit  Zorobabel,  qui  fuit  Salathiel,  qui  fuit 
Neri,  28.  qui  fuitMelchi,  qui  fuit  Addi ,  qui  fuit  Cosan,  qui  fuit  Elmadan,  qui  fuitHer, 
29.  qui  fuit  Jesu,  qui  fuit  Eliezer,  qui  fuit  Jorim,  qui  fuit  Mathat,  qui  fuit  Levi,  3o.  qui 
fuit  Simeon,  qui  fuit  Juda,  qui  fuit  Joseph,  qui  fuit  Jona,  qui  fuit  Eliakim  3i.  qui  fuit 
Melea  ,  qui  fuit  Menna,  qui  fuit  Mathatha,  qui  fuit  Nathan,  qui  fuit  David,  32.  qui  fuit 
Jesse,  quifuitObed,  qui  fuit  Booz,  qui  fuitSalmon,  qui  fuit  Naasson,  33.  qui  fuit 
Aminadab,  qui  fuit  Aram,  qui  fuit  Esrou  ,  qui  fuit  Phares,  qui  fuit  Judae,  34-  qui  fuit 
Jacob,  qui  fuit  Isaac,  qui  fuit  Abrahae,  qui  fuit  Thare,  qui  fuit  Nachor,  35.  qui  fuit  Sarug, 
qui  fuitRagau,  qui  fuitPhaleg,  qui  fuitHeber,  qui  fuitSale,  36.  qui  fuit  Cainan,  qui  fuit 
Arphaxad,  qui  fuit  Sem,  qui  fuit  Noe,  qui  fuit  Lamech,  ^^^..qui  fuit  Mathusale,  qui  fuit 
Henoch,  qui  fuit  Jared,  qui  fuit  Malaleel,  qui  fuit  Cainan,  38.  qui  fuit  Henos,  qui  fuit 
Seth,  qui  fuit  Adam,  qui  fuit  Dei. 

1.  Anno  autem  quinto  decimo  iMPEnn  Tiberu  Suetonio  in  ejus  Vjta ,  erai  filius  Liviae ,  quai 
C.«SARis  ,  PROCURANTE  PONTio  PiLATO  JuD^AM ,  poslquam  pepcrlt  Tiberium  ,  nupsit  Auguslo 
TETRARCHA  AiTEM  Galil.e.e  Herode,  PniLiPPO  Gajsari,  qul  proinde  morluis  Caio  et  Lucio ,  suls 
AUTEM  FRATRE  Ejus  TETRARCHA  lTUR.BiE,ET  Tra-  cx  Julia  filia  ncpotiljus ,  Tibcrium  quasi  privig- 
CHONiTiDis  ri:gionis  ,  ET  Lysania  Abilin^  te-  num  in  filium  adoptavit ,  ac  imperii  hceredem 
trarcha  ;  et  successorem  constituit.  Regnavit  Auguslus  a 

2.  SuB  PRiNCiPiBus  SACERUOTUM  Anna  et  Cai-  "^^f^"'"^''  ^f.'^"'  ^""°'  ^l'  .morluusque  est 
pha;  factum  est  VERnuM  Domim  supeb  Joannem  diel9.AugusU  cumsuccessiteiTibenus:quare 
Zachakle  FiLiuM  ,  iN  DESERTO.  x<\Umxx%  AugTisti  aunus  non  fuit  lateger,  st;cl  di- 

,,  ,      1     •        ^,    .    •  .    ,  .  midiatus,  talis  consequenter  fuit  primus  Tibe- 

Ab  anno  duodecimo  Chnsti  transit  Lucas  ad  ^ii ,  scilicet  quinque  mensium  ,  puta  ab  Augusto 

annum  ejus  trigesunum ,  quo  more  HebPceorum  ^^„3^  ^^^^6  ad^anuarium ,  i  quo  Romani  an- 

ca-pu  officium  docioris  et  redemptorrs  exercere,  ^^^^  inchoare  et  numerarc  solebant.  Tiberius 

ai  puDlice  pnedicare.  y^\c  ex  Actis  Pilali,  audiens  mira  de  sanclitate 

iMPKiui  'liKKiui.  ]  Tiberius  hic  ,    iil   palet  cx  et  miraculis  Christi,   vohiit   eum   inter   dcos 


COMMENTAniA  IN 

referre,  sed  obstilit  ei  sonatus  Romanus,  eo  quod 
ipsoinconsulto  id  tenlassel,  ut  dixi  Mattli.  27. 
V.  2/1. 

Procurante  Pontio  Pilato  Jud/Eam.  ]  Nota.  Ar 
chelaus  Herodis  Magni,  puta  infaniicidae  filius, 
ob  suam  tyrannidcm  ab  Augusio  Caesare  <^j<;ctus 
fuit  b  sua  Tetrarchia  ,  aclusque  in  exilium 
anno  10.  tetrarchise  suaj ,  qui  fuit,  ut  nonnulli 
cxacti  Chronologi  volunt ,  annus  Augusti  52.  vitie 
Christi  12.  Quare  Augustus  Judseam  (idestduas 
tribus  ,  Judam  scilicet  ct  Benjamin  ) ,  tunc  Ar- 
chelao  ademptam ,  adjecit  ad  vSyrise  provinciam 
ejusque  pra;sidem  ,  qui  tum  erat  Quirinus,  vel , 
ut  Lucas  vocat,  Cyrinus,  qui  administrationem 
Judujae  commisit  Coponjo,  ac  per  cum  confisca- 
vit  facultales  Archelai;  qua  de  causa  praesides 
Juda;a;  vocati  sunt  procuratores  sive  A(Wninis- 
tratore8,cum  revera  essent  ejus  pra;sides. Unde 
Pilatus  hic  a  Luca  groece  vocatur  ^•/s//ov£u(ay,  id 
est,  rector,  dux ,  prcescs,  princeps;  et  Arabicus 
yertit ,  m  dominio  Pilati  Ponlii  super  Jadceavi. 

Porro  Coponio  primo  Judaea;  procuratori  sive 
prasidi ,  ab  Augusto  sufFectus  fuit  secundus  , 
M.  Ambivius;  deinde  lertius,  Annius  F.ufus,  sub 
quo  mortuus  est  Augustus  :  cui  succedens  Til)e- 
rius  quartum  Judaeae  proesidemcreavit  Valerium 
Gratum  ,  dcinde  quintum  Pontium  Pilatum  , 
anno  imperii  sui  13.  Porro  Pilatus  Judaejc  pra;- 
fuit  9.  annis,  ac  secundo  ejus  anno  Christus 
l)aptizatus  est,  quinto  vero  ab  co  crucilixus  et 
mortuus.  Quocirca  vindice  DeoPilatus  aTibcrio 
anno  imperii  ejus  23.  sive  ultimo,reIcgatus  fuit 
in  exilium.  Pilalo  successit  sextus  MarccUus  , 
septimus  Cumanus  ,  octavus  Claudius  Felix  , 
nonus  Porcius  Festus  (coram  his  duobus  S.  Pau- 
lus  vinctus  causam  dixitActor.  23.  2^1.  otcap.  2/i. 
loio ) ,  decimus  Albinus ,  undecimus  Florus ,  cu- 
jus  anno  secundo,  qui  fuit  Neronis  imperii  12. 
Judaei  coepcrunt  rebellare  Romanis,  ac  quinto 
post  anno  h  Tito  expugnata  est  Jerusalem  ,  et 
lota  .ludaea  subacla.  Haec  omnia  fuse  narrat  Jo- 
sephus  lib.  18.  Antiq.  cap.  1.  etseq. 

Tetrarcha  autem  Galil/E^  iiKRODE.JArabicus, 
in  dominio  Ilerodis  principis  supei'  quartam  Gali- 
lcBce ,  et  Philippi  fratris  sui  principis  super  quar- 
tam  Itmcea:.  Tetrarcha  enim  est  qui  quartae  (tETpa 
enim  in  compositione  significat  quatuor,  apxn 
est  principatus)  parli  provinciae,  vel  regni  ali- 
cujus  pra;sidet.  Unde  a  Theodoreto  vocatur  qua- 
druplaris\ 

Uthistoriam  hanc  ab  ovo  intelligas,  Nota  : 
Herodes  infanticida  moriens  quinto  dic  post 
infanticidium  ,  anno  secundo  Christi ,  tres  filios 
superstitcs  reliquit  (nam  ceteros  vivons  occi- 
dit,  et  Antipatrum  quidem  in  ipso  infanticidio  ) 
sciliccl  Archelaum ,  Hcrodem  Anlipam  ,  ot  Phi- 
lippum.  liis  de  successione  iu  rognuni  Hcrodis 
pairis  sui  intcr  se  contendentibus  ,  Augustus 
legnum  in  qualuor  partes  sive  tetrarchias  divi- 
sit,quil)us  lotidem  Tetrarchas,  sive  principcs, 
vel  dynaslas,  pr.-efecil :  nimiruin  Jud;cam  attri- 
buit  Archelao,  et  eo  expulso,  Coponio;  Cali- 
hTam  Hcrodi  Antip;c;  Philippo  Ituraeam  et  Tra- 
chonitidem;  Lysaniae  extero  Abilinaui.  Tclrar- 
chia;  auloin  liae  erant  magn;e  ct  iu.slar  regni ,  ut 
docet  Pliuitis  lib.  6.  18.  Unde  Hcrodes  Antipas, 
csto  a  Maiilia:o  cap.  \l\.  v.  1.  vocclur  Telrarchn, 
a  Marco  lainen  cap.  6.  v.  l^.  vocatur  rcx  ,  uti 
dixiMallh.  I/4.  Sic  ct  Hcrodcs  Agrippii  ulei(|uc , 
id  est,  palcr  el  filius,  qui  Hcrodis  Anlipx-  eranl 


LLCAM.  Cap.  TH."  697 

ncpotes,  utpote  cx  fratre  ejus  Aristobulo  pr(^g- 
nati ,  regis  nomen  obtinuere  a  C.  Caligula  cl 
Claudio  Imp.  ut  patet  Actor.  12.  1.  et  cap.  25. 
vcrs.  23. 

PlHLlPPO    ACTKM    FRATRE   EJUS   Tf.TRARCnA    iTt,- 

R,«/E  ET  Trachomtidis  rk(;ioms.  ]  Itursea  ,  ait 
Adrichomius  in  Dcscripl.  Terrae  sanctae  pag.  110. 
num.  60.  a  lelliur  sivc  ///u<rfilio  Ismaelis  sic  ajj- 
pcllata,  niontosa  ac  ncmorosa  esl  regio,  ad  ra- 
dices  montis  Libani  in  longum  porrecta.  !Sam  ii 
fluvio  Jordane  su7nens  initium  ,juxta  eumdem  Ia- 
banum  versus  Occidentem  cid  montes  usque  Sido- 
niorum  et  Tyriorum  extenditur,  aliquoties  etiam 
saltus  Libani  nuncupatur. 

Trachon ,  sive  Trachonitis  regni  instar,  ait 
Plinius  lib.  5.  c.  18.  rcgio  cst  trans  Jordanem 
inter  Paliestinam  et  Coelesyriam  sila,  Arabiae 
desertai  contcrmina  ab  Oriente  ;  Damasco  ii 
Septcntrione  ,  quain  occupavit  dimidia  tribus 
Manassc. 

Trachonilis  autem  regio  ha^c  appellatur,  quod 
saxosa  et  aspera  sit,  atque  subterraneis  inca- 
libus  ac  cavernis  abundct;  T,;axw' enim  Craecis 
locum  saxosum  significat,  ct  irachoncs  etiam 
dicuniur  occulli  sub  tcrra  mcaius  ac  specu.^. 
Fonlibus  et  rivis  hacc  regio  penitus  caret  , 
ideoquc  pluviales  aquas  incolae  per  trachones  , 
hoc  est  meatus  subterraneos ,  in  lacunis  tam  na- 
turalibus  quam  arlificiosc  faciis  diligenter  col- 
ligunt,  ac  eorum  pleriquc  in  trachonibus ,  id  csi. 
speluncis  etcuniculis,  commorantur,  etferarum 
more  delitescunt.  Rapto  libcntcr  vivunt.  Ita  ex 
Josepho,  Williclmo  Tyrio  ct  aliis  Adrichomius. 

Et  Lysania  Abilin.ie  TETRAncuA.  ]  Beda  et  Adri- 
chomius  censcntLysaniam  hunc  fuisse  quariuni 
Hcrodis  infanticid;c  filium  ,  idoociue  fratrenj 
Archelai,  Herodis  Antip;e  cl  Philippi ,  trium  cc- 
terorum  tctrarcharum.  Vcrum  contrarium  do- 
cet  Josephus  illis  penc  coaevus  ,  scilicel  Lys;i- 
niam  hunc  fuisso  filium  Lysaniae  senioris  ,'(|ui 
senior  filius  fuit  Ptoloma'i"Minnaei ,  in  Chnlciilc 
juxlii  monlcm  Libauuni  impcrantis,  eiquc  \ita 
functo  quasi  filius  successit  in  regnum,  antcquam 
Herodes  infanticida  rex  Judaese  ;iRomanis  dosig- 
nalus  esset.  Ila  Josephus  lib.  l/i.  Anticf.  cap.  21. 
Scnior  hic  occisusest  ab  Antonio  Triumviro  ,  et 
coUoga  Augusti  Caesaris  ct  Lepidi ,  impulsu  Cleo- 
patrae  amasiae  Antonii,  quse  rcgno  J-ysani;i- 
iuhians  ,  illud  avitoyEgypti  rogno  adjungere  sni- 
agcbat ;  occisus,  inquam ,  ost  30.  annis  anio 
Christi  nativitatom,  teslc  Josepbo  lib.  15.  Aiiliq. 
cap. /j.  Hic  ergo  senior  Lysanias  filium  leliquit 
hunc  sibi  cognominem  Lysnnivn  juniorcm,  (jui 
Antigonuni  iii  rognum  Ju(la;ae  resliluereconatu> 
est,  ot  cjiccrc  Hyi'canum,  cui  fnvebat  Hcrodos 
infanticida;  qua  dc  causa  Hcrodcs  a  senatu  Ro- 
mnno,  urgentc  Antonio  ct  Augu.«;to  Caesare,  rox 
Judioa;,  excluso  tam  Antigono  quam  Hvrcano. 
creatus  cst ,  uti  narrat  Joseplius  lib.  'l.  Bolli 
cap.  11.  qui  ex  lib.  19.  Antiq.  cap.  /|.  asserit  ii 
Lysania  totam  cjus  regionem  dictam  fuisM- 
Lysaniani. 

AiuLiN.r.  ]  Abila,  alias  Abyla  ct  Abela,  egic- 
gia  Coelesyria;  urbs  cst ,  ad  montom  Libanum 
siln,  a  qiin  Abilcne,  sivc  Abilina  rcgio  nomon 
accepit,  (|ii;v  ;il)  Orionlo  adjncot  Damnsco  ,  nb 
Occidcnle  Clialcidi.  ;t  .Seploinf  rionc  Libano.  Huic 
ergo  ii  Romauis  praefcctus  fuit  Lysanias.  Ita  e\ 
Josepho  Adrichom. 

Porro  tam  operosc  Lucas  hic  principcs  ,  tam 


(;ur..M;i..    \   I. \iii)K.     roM.  V!ll. 


85 


698  COMiMENTAttlA  IN 

saecularcs  qnani  F.cclcsiasiicos,  pula  ponllliccs 
Auuaui  ct  Caipliani  cnuniorat ;  Primo,  ut  dis- 
lincte  ol  solidc  tcnipus  il  annuni ,  quo  pncdi- 
care cocpit  Joann<'s ,  indcque  Ginislus  ,  assignet. 
Secundo,  ul  signiricct  jani  defecisse  sceptrum  a 
Juda  per  Uerodem  alienigenam ,  ejusque  fiiios 
Tetrarclias,  ac  Tiherium  et  Romanos  Judcece 
imperantes,  ac  proinde  venisse  jam  Mcssiam 
sive  Clnistum  ,  cujus  prtcdicationis  exordium 
ipsehoc  capite  recenset,  juxta  oraculum  Jacolji 
Genes.  ^9.  10.  Terlio,  iit  innuat  Israeiem  inter 
tot  principes  partim  infideles,  parlim  inipios 
dissectum,  eguisse  adventu  Messiae ,  qui  eum 
redintegraretelsalvaret.  Quarlo,  quia  principes 
bi  in  gestis  Joannis  et  Christi ,  (juce  deinc(;ps  nar- 
rabit  Lucas ,  magnam  bahuere  pariem  :  nam 
Tibcrius,  ut  dixi ,  voUiit  Chrislum  inier  deos 
referre.  Pilatus  cum  crucifixil,  sed  coactus  a 
Judeeis ,  cum  prius  eum  esse  innocentem  sicpius 
esset  prolestatus.  Ilerodes  Antipas  Pbilippo  fra- 
iri  suo  uxorem  Herodiadem  eripuit ,  ideoquc 
reprebensus  a  Joanne  eum  occidit,  ac  Cliristum 
veste  alba  indutum  illusit.  Annas  et  Caipbas 
Christum  usquc  ad  crucem  persecuti  sunl ,  a;quc 
ac  Apostolos  post  Cbrisii  mortem. 

Sl'B  PHI.NCIPIBUS  S\CERU0TUM  ANNA  ET  CAIPHA.] 

Sa:!cularii)us  principil)us  adjungit  Ecclesiasti- 
cos,  scilicet  pontilices.  DiC(>s,  Unus  dumtaxat 
erat  summus  Judaeorum  pontifex,  ut  patet  ex 
Josepbo  et  aUis,  quomodo  ergo  bic  duo  nomi- 
nanturPRespondetEusebiuslib.  1.  Hist.  cap.  10. 
JoannemBaptistamca^pissepiv-cdicaresuhAnna, 
et  conlinuasse  usque  ad  pontificaluni  Caipba\ 
AHi  respondent  Annam  et  Caipbam  allernis  an- 
nis  vicissim  pontificatum  gessisse.  Verum  baec 
omnia  refellit  Josepbus  lib.  18.  cap.  1.  cl  5.  qui 
multos  ponit  ponliliccs  medios  inler  Annam  et 
Caipham,  asseritquc  Caipliam  creatum  poniifi- 
cem  a  Valerio  Grato,  quiPilatum  proximcante- 
cessit ,  ac  perseverasse  toto  tempore  Pilati usque 
ad  Dnem  imperii  Til)erii  C;esaris. 

Respondeo  igitur  ununi  dumtaxat  faisse  sum- 
mum  JudcTorum  poniificem,  scilicet  Caipbam  , 
sed  principes ,  1(1  est,  primores  sacerdolum , 
fuisse  plures ,  ut  patel  Mattb.  26.  3.  etpassim  in 
passione  Cbristi  nominaniur  principes  sacerdo- 
tum,  sive  pontifices,  qui  Cbristum  apud  Pila- 
lum  accusarunt,  damnarunt,  ilhiserunt,  elc. 
Inter  bos  ergo  principes  summi  fuero  Caiphas 
et  Annas;  Caiphas,  quia  pontifex  ;  Annas,  quia 
socer  Caiphae,  et  quia  ipse  pontifex  fuerat,  ac 
apud  Juda.'Os  summa?  erat  auctoritalis.  Unde  et 
post  se  quinque  filios  poniilices  babuit,  teste 
Josepho  lib.  20.  Antiq.  c.  8.  Hac  de  causa  Cbris- 
lus  a  Judieis  in  bortocaptus,  primo  ductusest 
ad  Annam ,  deinde  ad  Caipbam  ,  Malth.  26. 

Factum  est  yeruum  (id  est  jussio  ,  imperium, 
mandatum)  Domim  super  f  <VZ  est  ad)  Joannem 
ZAcnAni/K  FiLiuM.  "J  q.  d.  Jussil  Deus  anno  15.  Ti- 
beriiJoanni  Baptist;c,  ut  proodicaret  et  hapiiza- 
rct.  Jussit,inquam,perinspirationemin(ernam, 
forte  etiam  pcr  vocemexternain  angeli,  boc  ei 
ex  parte  Dei  ore  suo  denuntianlis. 

3.  Et  VEMT  L\  OMNEM  nECIONEM  JORDANIS  , 
rr.;EDlCANS   BAPTISMUM    POENITENTI.K    (  id    CSt,    iu- 

ciiantem  ad  agendam  prEnilenliam)  in  uemis- 
sioNEM  PECCATonuM.  ]  Scilicet  percipiendam  in 
baplisino  Cbristi  :  q.  d.  Joannes  praedicabat 
pceniicniiam,  ut  pcr  eain  se  di.^iioncrcnt  ad  vc- 


LCCAM.  Cap.  lU. 

niam  et  gratiam  accipicndam  u  Cbristo.  Vide 
dicta  Mattb.  3. 

li.  SlCUT  SCRIPTUM  EST  IN  LIBRO  SERMONUM 
ISAI^  PP.OPHETyE  :  VOX  CLAMANTIS  IN  DESEHTG  : 
Parate    viam    Domini,    RECTAS    FACITE    SEMITAS 

E.)US. 

5.  6.  Omnis  VALLIS  IMPLEBITUR,  et  omnis  mons 
ET  COLLIS  nUMILIABITUR  :  ET  EUUNT  PRAVA  IN 
DIRECTA,    ET   ASPERA   IN  VIAS   PLANAS  :   ET  VIDEBIT 

OMMs  CARO  SALUTARE  Dei.  ]  Ilacc  omnia  expUcul 
Ii>ai;c  liO.  v.  2.  Porro  S.  Crcgorius  bomil.  20.  in 
Evang.,  S.  Augustinus,  S.  Cbrysostomus,  Beda 
et  alii  haec  sic  exponunt.  q.  d.  Omnis  qui  se 
exaltat,  humiliabitur;  ei  qui  se  humiliat,  exal- 
tabitur,  ut  ait  Cbristus.  Verum  bic  sensus  buic 
loco  non  est  genuinus  ,  tum  quia  vallcs  bic  non 
vocantur  bumiles ,  sed  poliiis  pusillanimes;  tum 
quia  brcc  est  concio  Joannis  non  prx'dicentis 
futura,  sed  adbortaniis  ad  mulationem  vita;  et 
morum.  q.  d.  Parale,  6  Judfei,  viam  Cbristo, 
quasi  Messiae  vestro  jam  ad  vos  venluro  :  quare 
omnis  vallis  implebitur,  id  est,  implealur  :  et  om- 
7US  mons  et  colUs  liumiliabltar,  id  est  bumiUelur : 
et  erunt ,  id  est  fiant,  vcl  sinl  prava  ,  id  est,  viae 
obliquae  et  anfractuosae ,  m  directa  ;  et  aspera  in 
vias  planas,  boc  est,  complanale  vias  omnes 
Chrislo  quasi  regi  jam  ventiiro:  uti  fieri  solet 
regibus  inaugurandis ,  ut  vi;c  asperc'©  liant  planae 
et  aequales.  q.  d.  Tollite  e  mentibus  veslris  omne 
quod  pravum,  distortum,  inaequale,  altum  ni- 
mis  vel  depressum  est,  v.  g.  qui  superbiae  mon- 
tem  in  corde  gerit,  tumorem  hunc  doprimat : 
qui  vallem  pusillanimilatis  et  acediae  in  secon- 
tinet,  eam  impleat,  elevet  et  adaequet  per  mag- 
nanimitatem  et  fiduciam  in  Deum;  qui  asperis 
cst  moiibus ,  ad  suavitatem  et  modestiam  se 
componat. 

Et  viDEBiT,  id  est  ita  fiet ,  ut  omnis  caro  ( id  est 
omnis  bomo  videat,  idest,  viderepossit,  oculis 
tum  corporis,tumpotius  mentis)  salutare  Dei.] 
Id  est  salvatorem  Christum ;  videat ,  inquam  , 
id  est,  in  se  sentiat  et  experiatur  salutem  et  vim 
gratiae  a  Christo  allatae. 

Audi  S.  Gregor.  bom.  20.  in  Evang.  Omnis 
vailis  implebitur  :  Quia,  inquit,  donum  Immiles 
accipiunt,  quod  d  se  corda  superbientium  repel- 
lunt.  Prava ,  dirccta  fiunt ,  cum  maiorum  corda 
per  injustitiam  detorta,  adjustitiaj  regulam  diri- 
guntur,  et  aspera  ux  vias  planas  immutanlur,  cum 
immites  atque  iracundfv  mentes,  per  infusionem 
supernce  gratice  ad  Lenilatem  mansuetudinis  re~ 
deunt. 

Ceiera  a  v.  7.  usque  ad  v.  10.  audivimus 
Matth.  3.  V.  7.  ubi  ea  explicui, 

10.  Et  interrogabant  eum  turb/E  :  Quio  ergo 
faciemus?]  Lt  dignos  pcenitentiae  fructus  facia- 
mus,  itaque  excidium  a  le  comminatum  cvada- 
mus ,  et  saluleirt  aeiernam  consequamur,  ne 
scilicet  excidamur  et  inignem  ffiternum  mitta- 
mur,  ait  Interlin.  Joannes  argucrat  Pbarisaeos 
et  lurhas,  sed  Pbarisa^i  spreverunl  consilium  Dei 
cap.  7.  30.  ideoque  concionem  Joannis;  turba 
vero  et  plebs,  ejus  vi  permota  et  compuncta, 
quaeritmodum  pcenitentiae  adcapessenda  Joan- 
nisjussa,  acpromptam  paratainque  seei  offert. 
Ita  et  bodie  pleheii  facilius  capessunt  monita 
concionatorum,  quam  polentcs,  ideoque  prae 
illis  salvaniur. 

11.  ReSPO.NDENS     AUTEM    DIGEBAT    ILLIS  :    Q\il 


COMMF.NTAniA  IN 

KAIIET  X)V\S  TUNICAS.,   DET   NON  IIAHE.NTI  ,    ET  Qtl 
(lAUET    ESGAS  ,    SIMILITKU   FACIAT.  ]   Esl    synccdo- 

clK'.  :  narn  ex  una  spccic  inagis  oomniuni  cl 
necessaria  ,  uli  est  vesiii-c;  cl  cibare  paui)crem , 
intelligit  oinne  geniis  eleeinosynnc.  Duus  ,  ila 
scilicetuluna  sufTiciat  ad  corpus  vestiendum  et 
calefaciendum,  ideoque  allera  sit  supi-rllua  ,  liic 
illain  det  non  huhcnti ,  id  est,  nuIJam  habenli , 
sed  nudo  et  indigenti  :  nam  si  utraqiK;  sit  ne- 
cessaria  liabenli,  ipse  non  lenctur  alteram  ero- 
gare  paui^eri.  Ita  S.  Hieron.  q.  1.  ad  Medibiam, 
«;t  S.  Am])ros.  hic,  quein  aiidi  :  Miscricordkc  , 
inquit,  pro  possibilitutc  conditionis  laimawe  mcn- 
sura  servatur ,  ut  non  sibi  unusquisquc  tolurn 
cripiat ,  sed  qucv  liabct  cum  paupere  partiatur. 
Addilque  :  Faciut  crgo  fructum  qui  potcst,  gra- 
tice;  qui  debcl ,  pcenitenticv.  Miscricordiiv  commu- 
nis  est  usus,  ideo  covimune  frrceceplum ;  misericor- 
dia  plenitudo  virtutum  est.  Et  S.  Gregor.  Idcirco 
de  dividendis  tunicis  datur  prceccplum  ,  quia  si 
ana  dividitur,  nemo  vestitur  ;  si  vero  diiee  divi- 
dantur,  duo  vestiunlur.  Et  S.  Basil.  Docemur, 
ail,  ex  omni  quod  afjluil ,  deberc  nos  erogare  ei 
qui  non  liubet.  Hic  ergo  est  unus  e  dignis  poeni- 
tentiae  friictibus ,  nimirum  aclus  misericordia^ 
et  eIeemosyn;c,  juxta  consilium  Danielis  c.  /i.  1k. 
ad  Nabuchodonosor  :  Veccata  tua  eleemosy^nis 
redime  ,  et  iniquitates  tuas  misericordiis  paupc- 
rum.  Vide  ibi  dicta.  Adde  ,  eleemosyna  recte 
componit  vilani  ail  omnem  virlutem.  Namomnis 
virtus  aut  est  debila,  aut  indebita  et  gratuila  : 
debila  ,  est  justilia  ;  indebita  ,  misericordia  : 
quare  misericordia  et  pro  se  el  pro  jiisiiiia  sa- 
tisfacit  :  tum  quia  qiii  dat  sua,  non  rapiet,  sed 
rcstituet  aliena  :  lum  quia  qui  dat  iniiebita  et 
graluila  ,  multo  magis  solvet  debita  ,  ad  quoe  ex 
justitia  aliave  virtute  obljgalur  :  tum  quia  mise- 
ricordia  fil  ex  amore  et  charitale  :  charitas  au- 
tem  est  plenitudo  legis.  Nam  qui  diligit ,  lcgcm 
implevit ,  Uom.  \?>.  Quocirca  aple  Eiiliiymius  : 
Turbis,  inquil,  ut  ^nuluabenevolentia  se  complec- 
tantur,  mutuis  operibus  se  mutuo  sublevent ,  in- 
jungit.  Turl)a;  enim  facile  capiunt  actus  miseri- 
cordiae  ct  in  eos  propendunt ,  ciim  ad  oralionem, 
jejunia,  operaque  pocnilentiae  sint  difliciles  ,  ct 
subinde  inhabiles. 

12.  VENEUUNT  AUTEM  ET  PUnLICANI  VT  BAPTIZA- 

RENTun,  et  dixeruint  ad  illum  :  Magistek,  quiu 
FACiEMUs  ?  ]  Ut  animas  nostras  salvemus.  Ilic 
implctur  illud  Chrisli  :  Publicani  et  meretrices 
prcvcedent  vos  (o  Scribaj)  in  regno  Dci ,  Alatlh. 
21.  31.  Peccaiores  enim  magno  spiriiu  ii  Joannc 
correpti  compungebanlur,  culpamagnoscebaut 
et  quaerebant  pwnilentiam  :  Scribae  vero  superbi 
putantes  seesse  justos  et  sapientes,  cam  asper- 
nabanlur. 

13.  AT  ILLE  DIXIT  AD  EOS  :    NiniL  AMPLIUS  QUAM 
QlIODCONSTITrTUiWEST  VOBIS,  FACIATIS.  ]  111  CXaC- 

lione  vecligaliiim ;  graece  enim  est  ^saacETs , 
(pjod  ct  fuciufis  et  e.vigaiis  verli  potest,  sed  hic 
clarius,  cxigatis ,  uli  inlerprelantur  Syrus  et 
Groecl.  lla  Jansen. ,  Maldou.  ,  Iranc.  Liicas  ci 
alii.  Solcnt  eiiim  publicaui  ex  avaritia  aiigcre 
vcctiga!,  plusqucexigcro  quam  ii  priiKipecons- 
titulum  sil,  (|uod  est  furlum  vel  rapina  :  quare 
illud  hic  laxat  Joanues.  Moderatc  pnecipit ,  ail 
S.  Augusi.  serin.  o.  de  Diversis,  ut  ct  iniquitas 
locutn  non  liabcat  ,ct  constltulum  luibcat  cccligal 
rffcciam.  I la singulis gcncralionibus  lioniinum con- 
vcnicns  liaptisla  Iribuit  rcsponsuni ,  ail  S.  Ain- 


LUCAM.  Cap.  III.  ^OO 

brosius.  Idem  faciat  concinnator  ,  ut  in  parti- 
culari  uxoribus,  marilis,  filiis  ,  ancillis  ,  servis, 
mercatorJbus,  agricolis,  advocalis  ,  etc.  praes- 
cribat  quid  facere  debeant,  ac  propria  cuique 
vitsepraecepla  tradat. 

l/l.  iNTEnnOGAUANT  AITEM  ELM  ET  MILITES  , 
DICLNTES  :  QlH)  lACIEMrs  LT  NOS?  Et  ait  illis  : 
NeMI.NEM  COXCUTIATIS,  NEQCE  CAI.IMMAM  FACIA- 
TIS,  ET  COTENTI  ESTOTE  STIPENDIIS  VESTRIS. 

Milites.  ]  Militantes  partim  siib  Ilerode  An- 
tipa  contra  Arelam  Rcgcm  Aiabiim,  parliin  sub 
pr;cfecto  lempli  ,  partim  siib  Pilalo  praBsidelio- 
mano  ;  hi  audientes  Joannem  delonantem  ia 
vitia ,  eisque  gehennain  miuitanlem ,  conscii 
sibi  rapinarum  aliorunK|ue  scelcrum,  qua-  mi- 
lites  committcrc  solent,  voce  Joannis  com- 
puncti ,  a'que  ac  publicani,  ab  eo  poscunt  le- 
medium  poenitenti.e,  vil*  honestse,  et  salulis  : 
qiiibus  tria  assignat  Joannes  iribus  mililum  \i- 
tiis  opposita  ,  quorum  primiim  est ,  violentia  ; 
secundum,  calumnia  ;  lertium,  rapina.  Violen- 
liam  excludit  Joaimes  dicens  :  Neminem  concu- 
tiaiis,  id  est,  nemini  vim  inferalis.  Calumniani 
cxcludit  dicens  :  iScque  calumniam  facialis,  graecc 
//■/505  cuzof^fvT/is/jTE,  id  csl ,  nc  sills  sycopliant.c,  ut 
noxiis  impingalis  crimen  aliquod,  accusando 
cos  quod  siiil  faulorcs  liostium ,  inimici,  insi- 
dialorcs,  ut  cos  expolietis ,  vcl  eorum  bona 
invadatis.  Vetat  ergo  ne  ab  eis  calumniando  prcc- 
dam  requirant ,  quihus  militundo  prodesse  dcbuc- 
rant,  ait  Rcda.  Ilapinam  excludil  dicens  :  Con- 
tcnti  estote  stipcndiis  vestris.  Simili  modo  Aurc- 
liamis  Imper.  auiui  amanlissimiis  ,  ait  Vopiscus 
iu  cjus  Vita  ,  sciibens  ad  vicarium  suum  :  Si  vis, 
inquit,  trihunus  esse ,  imo  si  vis  vivcre ,  mnnus 
militum  continc.  P<emo  pullum  ulicnum  rapiat , 
ovem  ncmo  contingat.  Ivam  nullus  ciufcrat ,  segc- 
tcmncmo  dctcrat,  olcum  ,  sal ,  lignumnemo  exi- 
gat ,  annona  sua  contentus  sit.  Dc  prceda  liostis , 
non  de  lacrymis  provincicdium  liabeat  :  arma  tersa 
sint ,  fcrramcnta  samiala ,  calceamenta  fortia. 
Vestis  nova  vestcm  veterem  cxcludut  :  stipendium, 
in  bcUtco,  non  inpopina  liabeat  :  lorqucm  brachia- 
lcmct  annulum  apponat :  cquum  saginarium  suum 
defricct ,  caplum  animal  non  vendat ,  mulum  ccn- 
lurialum  comitcr  ciiret.  Allcr  altcri  quasi  senus 
obscqualur :  a  mcdicis  g7-atis  curcntur.  Jruspici- 
bus  nihil  dcnl  :  in  hospitiis  caste  se  aganl  :  qui 
litem  fccerit,  vapulct. 

Tacite  ergn  insinuat  Joanncs,  positis  hisce 
iribus  conditionibus  liccre  militare  ,  el  belluiu 
csse  licitum  ,  uli  docet  S.  Ambrosius  serm.  7. , 
et  S.  August.  lib.  22.  contra  Faustum  cap.  74. 

Extat  insignis  libellus  FeiTandi  Diaconi  Car- 
thag.  (pii  noriiitanno  Chrisli  ,'iOO.  ac  S.  Fulgentio 
lluspcnsi  Episcopo  fuil  amiciis  ct  familiaris,  ad 
Rcgiiuim  comiiem  ,  in  quo  miliii ,  imo  duci  mi- 
litum ,  qualis  eral  Reginus  ,  hac  seplem  inno- 
ceiuiu!  dat  pra.'cepla; 

Prima ,  inquit,  innocenlicP  regula  esf ,  (junm 
tcncre  inlcr  actus  debeas  mililarcs ,  ut  niliil  riribtis 
luis  supcrbus  adsignes ,  sccl  omnia  qiict  sopienlrr 
out  forlilcr  uul  fcliciter  gcris  ,  ad  laudem  rcferas 
polentissimi  CrealorLs.  Sncunda  rcgula  eH  inno- 
ccntia:,  militaribus  uclibus  occiipatOy  ul  quasi  in 
spcculo ,  sic  in  illo  mililcs  vitlcant  quid  agcrc  dc- 
bcant ,  cl  magis  cos  imilalio  ad  honinn  provocet , 
quam  potcstas.  Dux  cnim  sapicns  illuc  dcbcl  ire  . 
quo  cupit  ducere  subdilos  :  idco  cniui  dicilur  du.r. 


70n  GOMMENTAHIA  IN 

ifuia  diicit.  Tu  ergo  esto  signifer  disciplimn  sanc- 
tissimcE ,  tu  erige  trophoium  virtutis  intuendum 
jugiter  ceteris,  tu  imitandus  appare  ,  praesertini 
in  hisce  iribus,  qucehic  Bripiista  sancit,  et  Fer- 
randus  ibidcn)  fusccxplicatetexaggerat.  Tertia 
innoccntiiv  rcgula  est ,  si  prcesis  ,  ut  prosis  :  pro- 
dessc  autcm  videberis ,  si  tempus  et  locum  tuoe 
administrationis  intelUgas ,  qua)  deinde  ipse  par- 
ticulatini  declarat.  Quarta  regula  est ,  ut  diligas 
rempubl.  sicut  leipsumcliaritate  libera,  uti  dilexit 
Moses,  orans  pro  populo  deleri  de  libro  vitoe, 
Exod.  32.  et  David  in  peste  dicens  angelo  percu- 
tienli  :  Convcrtatur  manus  tua  in  me,  et  in  do- 
vunn  patris  mei.  Isti  qui  oves  sunt,  quid  fccerunt? 
2.  Reg.  26.  Quinta  regula  est :  Deficiat  temporibus 
adminislrationis  tuce  peccantium  synagoga,  cres- 
cat  electorum  numerus.  Gaude  ad  lucra  Christi, 
dolc  in  dispcndiis.  Scxla  regula  est  :  Quidquid 
dixeris ,  gesseris  ,  disposueris  ,  ut  Deo  et  homini- 
bus  placeas ,  ct  fervore  charitatis  mirabiliter  ini- 
quitatis  frigus  excludas.  Noli  esse  multum  justus, 
neque  sapiens  plusquam  necesse  est.  Explicat  idip- 
sum  :  Eslo  justus  ut  corripias  inquietos;  noli  esse 
viultum  justus  ,  ut  consoleris  pusillanimes  ,  ut 
suscipias  infirmos ,  et  patiens  sis  ad  omnes.  Con- 
sidera  ergo  quibus  imperes ,  et  quam  dura  corda 
flectere  cupias,  ut  moclo  minando,  modo  feriendo, 
viodo  veniam  largiendo ,  nullatenus  quidem  re- 
vianere  impunitamUitum  peccata  dimittas  ;  neque 
lamen  semper  excessibus  eorum  supplicia  condigna 
retribuas,  dicens  tibi  ipsi  :  Noli  esse  multumjus- 
tus.  Septima  regula  est :  Pietas  ad  omnia  utilis 
est ,  gubernationi  reipublicce ,  securitati ,  saluti , 
concordice  plus  prospicitur,  quando  dux  optimus 
amari  elegit,  non  timeri.  Dux  amabilis,  murus  est 
patricB.  Et  inferius  :  Plus  esto  bonus  quam  seve- 
rus  ;  quia  hcec  est  ducis  optimi  sola  perfecta  laus , 
oblivisci  semper  injurias. 

15.  EXISTDIANTE  AUTEM  POPULO   (GraeCC,    TrpoJ- 

SoxouvTSi,  id  est ,  suspicante,  existimante,  expec- 
tante,  ut  vertit  Vatabl.,  sperante,  seu  spe,  de- 
siderio  et  expectaiione  suspenso   populo)  et 

OOGITANTIBUS  OMNIBUS  IN  CORDIUUS  SUIS  DE  JOANNE, 
NE   FORTE  IPSE  ESSET  GHRISTUS.  ]  SciliCCt  MCSSlaS 

patribus  promissus ,  et  tam  avide  certoque  hoc 
tempore ,  quo  sceptrum  a  Juda  erattranslatum, 
et  70.  hebdomades  Danielis  Christi  praenuntise 
erant  impletae,  a  Judaeis  omnibus  expectatus. 
Cnde  populo  hanc  de  Joanne  famam  spargente, 
tandem  ipsi  primores  Judaeorum  ad  eum  lega- 
tos  miserunt ,  fiui  rogarent  an  ipse  esset  Ghris- 
tus  ?  Joan.  1.  V.  19.  Adeo  sanctus  erat  Joannes. 
Ita  S.  Ambrosius,  Beda  et  alii. 

16.  RESPONDIT  JOANNES,  DICENS  OMNIBUS  :  Ego 
QUIDEM  AQUA  BAPTIZO  VOS ,  VENIET  AUTEM  FORTIOR 

ME.  ]  Scilicet  Messias.  Gelera  quae  subdit  hic 
Lucas,  explicui  Matth.  3.  v.  11. 

Moraliter  Origenes  :  Monentur  hic ,  ait ,  con- 
cionatores,  ne  paiiantur  se  a  populo  nimis  lau- 
dari ,  vel  honorari ,  sed  laudes  et  honores  hos 
supprimant ,  et  ad  Christum  referant ,  ne  ob 
superhiam  iis  a  Ghristo  priventur. 

23.  Et  ipse  Jesus  erat  incipiens  quasi  anno- 
RUM  TRiGiNTA.  ]  T6  incipicns  non  referas  ad  to 
annorani  triginta  :  sic  enim  redundaret  vox 
quasi,  sed  ad  praedicationempublicam  Jesu,  ad 
quam  missus  erat  a  Palre.  q.  d.  Jesus  cum  in 
hapiismo  percolumbam  et  vocem  Patris  decla- 
raius  csi  Messias ,  orbis  doclor,  lcgislalor  cl  sal- 


LtlCAM.  Cap.  III. 

vator,  ideoque  hoc  suum  munus  el  oflicium 
(ixercero ,  ac  publice  legcm  Evangelicam  docere 
et  praedicare  inciperet,  erat  quasi  annorum  tri- 
ginta.  Palet  ex  Graeco,  qui  habet :  Et  Jesus  ei-at 
quasi  annorum  triginta  incipiens ,  id  est,  cum 
inciperet  officio  fungi  et  praedicare.  Ita  JaHse- 
nius ,  Baronius ,  ct  alii. 

Nota  t6  quasi ,  id  est  circiter :  non  enim  definit 
an  Jesus  praecise  fuerit  annorum  30.  Nam  si 
Jesum  natum  dicamus  anno  Augusti  42.  Jesus 
hoc  anno  sui  baptismi ,  qui  fuit  Tiberii  Imp. 
decimus  quinlus,  explebat  annum  aetatis  29.  et 
inchoabat  trigesimum.  Sin  dicamus  eum  natum 
anno  l\l.  Augusti,  explebat  annum  trigesimum: 
sin  vero  dicamus  eum  natum  anno  40.  Augusti, 
explebat  annum  31.  et  inchoabat  32.  per  13.  dies. 
Nam  Augustus  regnavit  57.  annos  ,  sed  ultimus 
ejus  annus  fuit  dimidius  dumiaxat,  quia  mor- 
tuus  est  in  Augusto,  tumque  successit  ei  Tibe- 
rius  :  quare  primus  pariter  Tiherii  annus  non 
fuit  integer,  sed  dimidius,  scilicet  a  mense  Au- 
gusto  usque  ad  Januarium,  quo  novus  annus 
more  Romano ,  ideoquc  secundus  Tiberii  annus 
numerari  incipiebat.  Ghristus  vero  natus  est 
anno  40.  Augusti  finiente ,  puta  die  25.  Decem- 
bris.  Addc  sedecim  reliquos  Augusti  annos,  et 
quindecim  Tiberii ,  habebis  annos  vitae  Christi 
31.  ideoque  Lucas  addit  t6  quasi,i([  est  circiter, 
plus  minus.  Vide  dicta  cap.  2.  v.  1. 

Annorum  triginta.  ]  q.  d.  Joannes,  et  paulo 
post  Ghristus ,  ccepit  praedicare  non  praepropere, 
sedjusta  astate.  Tradunt  enim  Hebraei,  ante  an- 
num  trigesimum  nemini  fuisse  licitum  pubHce 
docere ;  tum  enim  virihs  et  stata  estaetas,  ac 
judicium  plane  maturum  et  perfectum  est,  idque 
satis  colligitur  ex  1.  Paralip.  23.  3. 

Ut  putabatur,  kilius  Joseph,  qui  fuit  [fitius , 
ait  Arabicus  hic  et  in  sequent.  omnibus)  Heli, 
Qui  FUiT  Mathat.  ]  Ex  hoc  loco  Porphyrius  et 
Julianus  Apostata  Lucam  falsitatis  arguehant, 
eo  quod  Joseph  non  fuerit  filius  Heli,  sed  Jacob,^ 
ut  ait  Matth.  cap.  1.  quodque  Lucas  ceteros 
Joscph  et  Heli  progenitores  plane  aHos  nominet 
ab  iis,  quos  nominat  Matthseus.  Adde,  quodhaec 
faciunt  ad  genealogiam  Jesu ,  qui  non  fuit  filius 
Joseph,  sed  natus  est  exMaria  Virgine. 

Primo,respondet  S.  August.  I.  2.  dc  Consensu 
Evang.  cap.  13.  Josepli  fuisse  filium  naturalem 
Jacob  ,  sed  adoptivum  Heli.  Sed  id  retractatl.  1. 
Retract.  c.  7.  etmerito.  Nam  hic  naturales  quae- 
runturfihi,  non  adoptivi  :  alioqui  enim  Jesu» 
Davidis  et  Abrahae  non  essel  naturahs  filius, 
sed  tantum  adoptatus. 

Secundo,  S.  Hilarius  in  Matth.  C.  1.  etS.  Am- 
hrosius  hic  respondent,  Matthaeum  enarrare 
Ghristi  generationem  rcgiam,  sive  ex  regibus; 
Lucam  vero  sacerdotalem,  sive  ex  sacerdotibus ; 
sed  hoc  aeque  obscurum  est,  difficile  et  insuf- 
ficiens. 

Tertio,  aUi  respondent  Joseph  fuisse  filium 
naturalem  Jacoi) ,  sed  lcgalem  Heli  :  nam  ex 
lege  veteri  Deuter.  25.  vers.  5.  fratri  sineliberis 
mortuo  (uti  videturfuisse  Heli)  frater  superstcs 
(uti  hic  videtur  fuisse  Jacob)  debebat  suscitare 
semen,  id  est  filios,  quorum  frater  morluus 
illiberis,  censebatur  esse  pater  legalis.  Nimirum 
Jesca,  ait  Eulhymius,  nupsit  Matliat,  ex  eoqiie 
gcnuil  Heli  :  deindc  eadem  nupsit  Matban,  ex. 


f^oquc  genuiiJacol).  PorroIIeli  moriuus  estsinc 
filiis  :  quarc  uxorem  ejus  juxta  legem  accepit 


COMMENTARIA  IN  LUCAM.   Cap.  III.  701 

irom  ,  quam  per  matrcm  descendereex  serairi<- 
Davidis. 


frater  cjus  Jacol),  ex  eaqui;  e<;nuit  Joseph,  qui 
proinde  fuit  filius  naturalis  jfacob,  sed  legalis 
Heli  :  sic  crgo  Ilcli  hic  vocatur  pater  legalis  Jo- 
sepli.  Iia  vcteres  passim,  ut  Jusiinus,  Juliu» 
Africanus,  S.  Hicronymus,  Eusehius,  Nazianze- 
nus,  S.  Augustinuslib.  2.  Retract.  cap.  7.  S.  Am- 
brosius,  S.  Thomas,  Anselmus,  Beda,  Damas- 
cenus,  Salmcron,  quos  fuse  citat  hic  Maldonatus, 
et  Suarcz  3.  p.  quaest.  27.  articul.  1.  Sed  hi  co- 
guntur  asserere,  quod  Heli  ct  Jacob  fucrintfra- 
tres  utcrini  dumtaxat,  quia  scilicet  habuerc 
eamdem  matrem,  nam  patrcs  habuerc  diversos  : 
patcr  enim  Hcli  fuit  Mathat,  ut  ait  Lucas  :  patcr 
vcro  Jacob  fuil  Mathan,  ut  ait  MattbiTus ;  ac 
reliqui  omnes  horum  duoruni  avi  ct  abavi, 
planc  alii  ct  divcrsi  sunt  apud  Lucam  ai)  iis 
quos  assignat  Matlhacus.  Lcx  autcm  jubens  fra- 
tri  dcfuncto  sinc  liberis  suscitari  scmen,  loqui-^ 
lur  dc  fratribus  non  uterinis,  sed  gcrmanis  cx 
eodem  patrc  prognatis.  Ili  enim  soli  rciiucbant 
nomcn  et  hacrcditatcm  patris.  Adde,  Jescam  hic 
impcrtinenterinduci.  Estoeniminea  vclutmatrc 
cocant  uterini  fratrcs  Jacob  ei  Heli,  tamen 
coirc  ncqucunt  in  Mathat  ct  Matbaii ,  celcrisquc 
corum  antcccssoribus  usquc  ad  Davidcm.  Niliil 
crgo  illi  hic  faciuul  ad  proposilum,  scilicet  ad 
gencalogiam  B.  Marice  et  Christi,  ita  ut  ex  illis 
ostendatur  Jesus  cx  scminc  Davidis  secundum 
carnemcssc  prognatus.  Sienim  Jesus  nalus  cst 
cx  Jesca  ct  Mathat,  idem  non  potuit  gigni  cx 
Jcsca  ct  Mathan  :  quomodo  ergo  Jesus  ponitur 
lilius  tam  Mathan  quam  Mathat? 

Ouarto,  alii  respondentLucam,  quia  Ccntibus 
scribit,  gcnus  proprium  Jcsu  texerc  pcr  virgi- 
flcm  maircm,  cujus  maritus  crat  Joseph  :  Joseph 
ergo ,  inquiunt,  dicilur  filius ,  id  cst  gener ,  Heli ; 
Heli  enim  idem  est  cum  Joachim,  qui  fuit  palcr 
B.  Virginis  :  Matthoeum  vcro,  quia  scribit  JudaeiSj 
eorum  more  tcxerc  genus  Christi  per  Joseph, 
qui  fuit  paler  putativus  Christi. 

Vcrum  ncchoc  satisfacit :  nam  sicgenealogia 
quam  tcxit  Matthaeus,  vcre  non  pertincbit  ad 
Christum,  cum  ipsc  vcrc  non  fucrit  filius  Joscph, 
scd  solius  Virginis  :  ac  consequentcr  Christus 
verc  non  desccndit  pcr  Salomonem  (quod  licct 
concedat  vir  doclus,  tamen  contrarium  innuit 
Scriptura  2,  Rcg.  7.  12.  ct  Psalm.  88.  37. ) ,  ut 
habct  Mattliaeus.  sed  per  Nathan  ,  uti  habet 
Lucas. 

Dico  crgo,  Valdc  verisimilc  est,  quod  tcmpore 
Christinotissimum  erat,  Malhanfuissc  commu- 
ncm  avum  Josephi  et  B.  Virginis  :  Jacob  vero 
iiui  fuit  patcr  Josephi,  acHeli  sivc  Joachim  (qui 
fuit  patcr  B.  Virginis)  fuissc  fratres  germanos, 
ut  vult  Franc.  Lucas,  aut  potius  Jacob  fuisse 
fratrcm  S.  Annnc,  qua- fuit  uxor  Heli,  sivc  Joa- 
chim ,  cx  quibus  genita  est  B.  Virgo  :  quarc  dum 
unius  gencalogia  describitur,  allerius  quoque 
describitur.  Nam  B.  Virgo  pcr  malrem  Annam 
naturaliter  descendebat  ex  Jacob,  Mathan  et 
Salomonc;  pcrpatrem  vero  Heli  sive  Joachim, 
descendebat  cx  Mathat  ct  Nathan.  Matthocus 
ergo  lcxit  genealogiam  B.  Virginis  ,  cjusque  filli 
Christi  per  nialrcm,  scilicct  S.  Annam,  quae 
fuit  soror  Jacob,  ct  filia  Malhan  ,  nupsiiquc  Heli 
sivc  Joachim,  cxeoqucgenuiiB.  Mariam;  Lucas 
vcro  tcxit  per  palrem,  puta  pcr  Heli,  id  cst 
Joachim,  ut  ostciulatur  Chrislum  tam  per  pa- 


Hacc  scntcntia  probatur  Primo,  cx  ceterarum 
rcfutationc. 

Secundo,  quia  non  est  alius  modus  aptior 
conciliandi  gcnealogias  Malthaei  et  Lucae,  nisi 
hic :  (piarc  ad  eum  nos  cogit  Mattha;us  etLucas  : 
nam  alioqui  alterutra  genealogia,  scilicet  vel 
Matthaei ,  vel  Lucae,  nil  pertinebit  ad  B.  Virginem 
etChristum,  sed  tanium  adJoseph,  qui  vcrc 
non  fuit  pater  Christi.  Cum  crgo  ulraquc  gcnea- 
logia  ha;c  afferalur  a  Luca  ct  Matthaeo,  ut  per 
utramquc  ostendalur  Christum  vere  ct  natura- 
liter  ex  scminc  Davidis  esse  prognatum,  nii 
asscrit  Scriptura;  necessario  dicendum  est  ex 
uira(iuc  non  lcgaliter,  sed  naturaliter  sccun- 
dum  carnem  prognatam  esse  B.  Virginem  et 
Christum. 

Tisrtio,  quia  Lucam  texeregcncalogiam  Christi 
per  avum  cjus  Heli,  sive  Joacliim  maritum 
S.  Anna3,  et  patrem  B.  Virginis,  communis est 
Doctorum  senlentia  ,  S.  Augustini  ,  Dionysii 
Carthus.,  Cajctani,  Janscnii,  Palacii,  Gagncii, 
Galaiini ,  Driedonis,  Canisii,  Mcicbioris  Cano, 
Dominici  Soio,  quos  citat  ct  sequitur  Suarez 
3.  p.  q.  27.  arl.  1.  disp.  3.  scci.  2.  Ergo  necessario 
dicendum  cst  genealogiam  Matthaei  texi  per 
S.  Annam,  camquc  fuissefiliamMathan:  alioqui 
omnes  ejus  avi  et  abavi,  quos  recensct  Mat- 
thaus ,  ad  Joseph  taniuni  pertincbunt,  non  vero 
ad  B.  Virginem  et  Christum- 

Quario,  huic  sentcntiai  favcl,  quod  Numcr. 
cap.  36.  vers.  7.  femina;  quac  deficiente  prolc 
mascula  parentum  suorum  sunthaeredes,  juben- 
tur  nuberenon  solum  in  cadem  tribu,  scdetiam 
in  eadcm  cognationc  ct  familia  proxima;  ne 
scilicet  haereditas  illa  ad  rcmoios  abeat,  sed  ad 
proximos,  qui  vicinissimum  adcam  jus  habent, 
transeat.  Ergo  Marla  (qiuc  unica  erat  Joachin)i 
et  Annac  filia,  ideoque  eorum  hares)  et  Joseph 
fuerunt  cjusdem  familia!,  scilicct  f]lii,  id  est 
ncpotcs,  Mathan  avi  sui.  Cum  ergo  Matlbaeus 
genealogiam  Christi  texuissct  per  aviam  Annam 
usque  ad  Salomonem  ctDavidem,  Lucas  eam- 
dcm  texere  voluit  per  Nathan  ci  Davidem,  ut 
ostenderet  duplici  tilulo  Jesum  fuisse  Davidis 
filium,  ct  duplici  jurc  in  rcgnum  Davidis  suc- 
cessissc.  Nalhan  cnim  a  Salomouc  proximus 
rcgno  fuerat.  Communis  cnim  Patrum  ct  Doc- 
lorum,  ut  S.  Ambrosii  lib.  3.  in  Lucam,  S.  Hie- 
ronymi  clThcodoreti  in  cap.  22.  Jerem.,  S.  Ben- 
nardi  in  illud,  Signum  magnum,  Suarcz  et 
aliorum,  scntcntia  est,  B.  Virgincm  ct  Christum 
ex  rcgibus,  scilicet  Salomonc  ct  Davidc,  genus 
traxisse.  Ergo  B.  Virgo  per  malrem  Annam  des- 
cendit  a  Nathan  el  Salomone,  uthabct  Matthanis. 
Nam  Lucas  non  nominai  Salomoncm,  sed  pro 
co  ponit  Nathan.  hno  idipsum  innuit  Scriptura 
Psalm.  131.  De  fructu  ventris  tui  (("iDavid)  ix>nam 
supcr  seUcm  tuam,  id  est,Chrislum  filium  tuum, 
6  David,  tibiin  regno  tuo  subsliiuam.  EtLucal. 
Erexit  cornu  salutis  iwbis  in  donw  David  pueri 
sui :  domus  enim  David,  est  stirps  regia  Da- 
vidis. 

Igitur  Maithceus  tcxit  gcnealogiam  Christi  per 
Joscph  paircm,  Lucas  per  B.  Mariam  matrcm. 
utra(|uc  coil  in  Davide;  scd  ab  oo  dividilur  por 
duos  ("jtis  filios  Salomoncm  cl  Nalhan.  in  dtios 
ordincsutrimquedesccndcnliumconlinueusque 


702  COMMENTAniA   IN 

ad  Joseph  ct  Marinin.  Pcr  Salomonem  deducit 
Matthaeiis,  per  Nallian  Lucas.  Hoh  ergo  dicilur 
pater  Josepli;  paier,  id  est  socer  :  Heh  cnim 
per  apocopen  idem  est  qui  Eliacliim,  sive  Joa- 
cliim  ,  mariius  B.  Annae,  et  paier  15.  Virglnis, 
cujus  maritiis  eratJoseph,  ideoque  gener  Joa- 
chim  et  Aiuue.  Sic  Joacliim  rex  Juda  vocatur 
Eliachim  U.  Reg.  23.  3'i.  et  2.  Paral.  36.  vers.  /i, 
ac  Eliachim  pontifex  vocatur  Joachim  Judith  /i. 
vers.  11.  Sicut  enim  Jehova\e\Jo  in  Joacliim est 
nomcn  Dei ,  sic  ot  El  est  nomen  Dui  in  nominc 
Eliachim;  ita  Rahl)ini  et  Hiiarius. 
Porro  duae  hac  genealogiae  Christi  series,  quas 


fXCVM.  Cap.  m. 

Lucas  texit  per  Nathan ,  et  MatthcTus  per  Salonn- 
nem  ,  coeunt  in  S.  Ann,-^,  quoe  luit  liiiT  Maihan 
ei  soror  Jacoh  patris  Josephi.  Anna  enim  nupsit 
Heli  sive  Joaclhm ,  qui  desceudil  ex  Nathan. 
Anna  autem  fuil  mater  R.  Virginis,  quaenupsitjo- 
seplu),  qui  fuii  lihus  Jacoh,  Mathan,  Eleazar,  otc. 
usque  ad  Salomonem. 

Accipe  tahulam  in  qua  genealogiae  toiius 
Christi,  etcognalorum  cjus  seriem  gradumque, 
ad  oculum  perspicies ,  ex  Patrihus  et  neotcricis, 
ac  prieserlim  ex  Clirisioplioro  a  Castro  cap.  1. 
de  Deipara  prol)abiiiter,  sed  accurate  conciu- 
naiam. 


TABULA  GENEALOGI/E  CHRISTI  EX  SS.  MATTHiEO  ET  LUCA. 


DAVID 


EX    QUO    GENITI 


Genealogia 
Christi  ex 
S.  Matthao. 


Salomon 
Roboam 
Abia 
Josaphat 
Joram ,  etc, 

Eliud 
Eleazar 
Mathan 
ex  quo  geniti 


Nathan 
Mathatha 
Meniia 
Melca 
Eliakim ,  etc. 


Levi 
Mathat 


Genenlogia 
Chrisli  ex 
S.  Luca. 


Sobe,  Jacob, 

quoi  genuit 

Elisabetham     ex 
axorem  Zacharice,  et  malrem    quo 

Joannis  Baptist».  geniti 


Anna,  qu(B  nupsit  Heli,  idest  Joachimo, 

ex  quibus  genita 


Gleophas 

vel  Alphaeus,  cujus 
uxor  Maria  , 
ex  quibus  geniti 

Salome 
uxor  Zebedcel , 
ex  quibus  geniti 

Jacobus  Major, 
Joannes  Evangelista. 


Joseph ,  cujus  uxor 


Maria 

mater 

Jesu  Cliristi. 


Maria 

Malth.lS. 

vers.  1. 


JacobusMinor, 
Apostolus  fralei- 
Domini  ,  dictus 
Alphaei  ,  primus 
Episcopus  lliero- 
solymcB,Acior.l. 
13.  Marc.  15.  /|0. 
Galat.  1. 


Joses 
5eMjoseph 
Matth.  27. 
vers.   56. 
Marc.  15. 
vers.  40. 


Judas 
Apostolus,  cog- 
nomento  Thad- 
daeus   et   Leb- 
beus, /raierJa- 
cobi    Minoris  , 
auctor  Epistolce 
CanoniccB , 
Actor.\.  13. 
Luc.  6.  16. 
Matth.  10.  3. 


Simeon 
sive  Simon , 
Marc.  6.  3.  qui 
successitJacobo 
fratri  suo  in 
Episcopatu  Hie- 
rosolymce ,  Mar- 
tyrque  occubuit 
anno  10.  Traja- 
ni  cum  annum 
ageret  120. 


Ex  hac  tabula  liquet,  B.  Virginem  per  matrem 
S.  Annam  descendere  perMathan  exSalomone, 
aeque  ac  descendit  Joseph ;  per  patrem  vero  Heli, 
sive  Joachim,  descendere  cxNathan,  qui  fuit 
frater  Salomonis,  et  filius  David.  Rursura  ex  ea 
liquet,  S.  Annam  fuisse  sororem  Jacob ,  et  ami- 
lam  Joseph,  ideoque  S.  Mariam  per  matrem 
Annam,  etJosephum  per  patrem  Jacob,  eum- 
dem  habere  avum  Mathan,  eosdemque  ccteros 
proavos  usque  ad  Salomonem  et  Davidcm  : 
quare  Maithaeum,  dum  texit  genealop;iam  Jose- 
phi  per  Jacob  ct  Maihan,  texerc  quoquc  genea- 


logiam  MariaeetChristi,  qui  permatrem  et  aviam 
Annam  recta  descendit  ex  Mathan,  et  ceteris 
usque  ad  Nathan. 

Porro  Mathanquasi  patri  filios  jam  dictos  as- 
signat  Menaeum,  id  est  Officium  Ecclesiasticum 
Graecorum,  die  8.  Septembris,  ubi  ipsi  hymnis 
et  laudibus  B.  Virginis  natales,  parentes  et  avos 
celebrant  Cajetanus  et  Lyranus  hic;  ilem  Joan- 
nes  Annius  in  Commentar.  Pbilonis,  Joannes 
Lucidus,  PetrusGalatinus,  de  Arcanis  fidei,  ei 
aln;  quin  et  S.  Hippolytus  Episcop.  Portuensis 
et  Martyr,  apud  Nicepliorum  lib.  2.  c.  3.  Mattiau 


COMMENTARIA  IN  LUCAM, 

<lat  duas  filias,  scilicct  Sodp.  matrom  S.  Rlisa- 
l)ethaR,  cx  qua  natus  cst  Joanncs  Uaptista,  et 
Annam  niatrem  B.  Virginis,  cx  qua  natus  est 
.Icsus.  Cl(;opliam  fratrcm  fuissc  S.  .loscph  sponsi 
n.  Virginis,  discrlc  (locct  Ilcgcsippus,  qui  suh 
tcmporcA|)oslolorum  vixit,  apud  Euschiuml.  3. 
cap.  10.  ct  IG.  Clcophae  vcroquasi  palri  (iliosjam 
rccensitosatiribuuntS.  Epiphanius,  S.  Chrysost. 
Hcgcsippus,  Euscbius, Thcodorctus,  Beda,  Nice- 
phorus,ct  alii  quos  citat  nostcr  Chrisloph.  'a 
Castro  in  Ilistor.  B.  Viiginis  cap.  1.  Quare  licct 
Baronius  pulcl  aliam  cssc  Mariam  Clcophac;, 
qu»  S.  Simconis  Hicrosolymorum  Episcopi  fuit 
matcr,  a  Maria  Jacobi  ct  Joscph ,  scilicct  matrc; 
lamcn  unam  camdcmquc  fuissc  doccnt  auctorcs 
jam  cilati,  ct  S.  Hicronymus  contra  Hclvidium, 
Isidorus,  Bcda  el  Ansclm.,  quos  citat  Christoph. 
i  Castro  cap.  3.  p.  126.  Salomen  autcm  fuisse 
nxorcm  Zebcdaci ,  ex  eoquc  gcnuissc  Jacohum  cl 
Joannem  ,  doccnt  S.  Epiphanius  ,  Origcncs  , 
Theodorclus,  auclor  Impcrfccti,  Thcophylact.  , 
Euthym.  ct  alii,  quos  citat  a  Castro  dc  Dcipara 
cap.  1.  ImoS.  Marcus  cap.  15.  ^O.  6'a/om<?n  vocat 
illam,  quam  S.  Malth<x'us  cap.  27.  56.  nuncupat 
rtuUrcm  fUlofam  Zebcdcfi. 

Exdictis  liquct,  S.  Elisabetham  fuissc  conso- 
hrinam  R.  Virginis,  ac  ycptcm  S.  Annaj,  cxcjus 
sorore  dicla  Soi)c,  (|uamSigebcriusct  alii  vocant 
Esnicriam.  Uursum  S.  Jacobum  Minorcm  ct 
S.  Judam  Aposlolos,  ac  S.  Simconcm  Episcopum 
Hlerosolymitanum,  fuissc  consobrinos  Christi 
in  primo  gradu,  cpiia  fucrunt  lilii  Clcophce,  fra- 
trisJoscphi  sponsi  B.  Virginis,  qux  fuit  malcr 
ChrisJi  :  Jacobum  vero  Majorcm  et  Joanncm 
Evangelistam  fuisse  consobrinos  Christi  in  sc- 
cundo  gradu,  quia  Salome  corum  mater  fuit 
soror  S.  Jacobi  Minoris ,  S.  Judae,  et  S.  Simeonis. 
Omnium  vero  amita  fuit  S.  Anna  mater  B.  Virgi- 
nis  :  S.  Anna  cnim  fuit  soror  Jacobi  senioris, 
niii  Mathan  ;  hic  aulcm  Jacob  fuit  patcr  Joseph 
ciClcophae,  Cleophas  autcm  gcnuit  S.  Jacobum, 
.S.  Judam  ,  S.  Simconcm  ct  Salomen,  cujus  Salo- 
mcs  lilii  liierc  S.  Jacobus  Major,  ct  S.  Joanncs 
]]vangelisla;ac  proindc  S.  Anna  horuraduorum 
fuit  proaniita.  Jacobus  ergo  Minor  fuit  avunculns 
Jacobi  Majoris,  illoque  scnior;  hic  tamen  dictus 
cst  Major,  non  oetale,  sed  elcclione  ct  vocatione 
Cbristi. 

Dcnique  Simcon  fralcr  SS.  Jacohi  ct  Judse,  di- 
versuscsta  Simconc  Chananaco  Apostolo,  licct 
conirarium  aliquando  senscrit  Becla ,  scd  postca 
idipsum  retractavit.  Nam  illc  oriundus  fuit  ex 
Nazarcth,  hicex  Cana  Galilreoe  :  illc  fuit  Episco- 
pus  Jcrusalcm  post  S.  Jacohum  fratrcm  suum, 
hic  Apostolus;  ille  Martyr  obiit  sub  Trajano 
die  18.  Fcbruarii,  hic  longe  anterius  dic  28. 
Octobris,  quandoEcclcsiacorum  fcsla  cclcbraf. 
Jamsorores  Jacobi,  Joseph,  Judac,  Simconis, 
cx  codcm  CUopha  patre  ct  Maria  cjus  conjugc, 
quarum  meminil  Matihceus  c.  13.  55.  ct  Marcus 
cap.  C.  3.,  duas  fuissc  refcrt  llippolytus  apud 
Nicephorum  lib.  2.  cap.  3.  Uni  nomen  Esther, 
nltcri  Tamar.  S.  Epiphanius  vcro  hoercsi  78.  ct 
Theoph.  iii  13.  Matlh.  vocant  cas  Mariam  ct  Sa- 
lomen,  quae  nomina  ex  Evangelio  non  ohscure 
coUigi  possunt,  ail  a  Castro  cap.  1.  de  Dcipara 
pag.  /i9. 

Ql!i  Furr  Hkm.  ]  To  qui  polcst  refcrri  ad  Joscpli, 
q.  d.  Joscph  fuit  lilius ,  id  esl  gcncr  ,  Ucli ,  id  cst 
Joachim,  qiiia  duxil  cjus  filiam,  sciliccl  B.  Ma- 
liam  Virgir.em  in  uxorem,  idcoquc  [Lucas  non 


Cap.  IIT.  703 

utitur  verho  frenuit,  uti  Matthar.-us ,  sed  verh(» 
fait;  scilicct  vcl  gener  vel  filius  naluralis,  vcl 
ctiam  opus  et  plasma  ,  ut  cum  dicitur  de  Adam 
vers.  ult.  qui  fuit  Dei ,  scilicet  plasma  :  Adam 
(;nim  non  fuii  filius  Dci,  sed  plasmatus  ei  for- 
matiis  ix  D(!0. 

Riirsum  pronomen  qui  ex  Gracco  plane  r<iferas 
ad  ./6'5H5.  q.  d.  Jesus  fiiit  filius,  id  est  nepos, 
Ileli  sive  Joachim,  quia  cx  eo  quasi  avo  per 
B.  Virginem  quasi  tnatrcm  progcnitus  est.  Cum 
cnim  I.iicas  praemisisset,  Joseph  non  esse  verum 
I)atrem  Chrisli,  sed  tantum  putativum,  non 
erat  ratio  cur  Josephi  genealogiam  statim  sub- 
jungeret,  sed  potius  prosapiam  B.  Virginis  et 
Christi,  secundum  carncm  :  hanc  enim  dcscri- 
bcrc  intcndit  Lucas  aeque  ac  Malthceus  :  atque 
hic  cst  finis  ct  scopus  genealogiae  utriusquc.  Ita 
S.  August.  (vel  quisquis  est  Auclor,  non  enim 
vidctur  csse  S.  Augustini)  lib.  1,  Quaest.  veteris 
ct  novi  testamenti  q.  56.  et  lib.  2,  qutest.  6. 

Ih.  Qci  F(.'iT  Jannf,.  ]  Hic  cst  Janneus,  secun- 
dus  Hyrcanus,  si  Annio  cjusque  Philoni  credi- 
mus,  postrcmus  Judceorum  dux  cx  prosapia 
Davidis,  ct  stirpe  AsamonjBorum,  sive  Macha- 


l)<'corum,  dc  quo  Josephus  lib.  12.  cap.  k.  ct  5. 
cl  Eusebius  in  Chronico.  Christus  cnim  tam  a 
Pontificibus,  qualcs  fucrc  Judas,  Jonathas,  Si- 
mon  Machabaei,  quam  a  rcgibus  dcscendii,  quasi 
rex  ctpontifex,  uli  docet  D.  Thomas,  Bonavcn- 
tura ,  ac  ex  Patribus  S.  Nazianz.  et  August.  quos 
citat  et  sequitur  Suarez  loco  citato.  Reges  enim 
Juda  uxorcs  ducebant  filias  Pontificum. 

27.   QT'I  rLTlTZOROBAHHL,   QCI  ILIT  SaLATHIEL.  ] 

Hi  duo,  alii  et  diversi  sunt  a  Zorobabcl  et  Sala- 
thiel,  quos  reccnset  Malth.  cap.  1.  aitque  eos  a 
Davidc  pcr  Salomonem  essc  progenitos,  cum  hi 
Lucc  a  Davide  per  Nalhan  descendant,  ac 
proinde  omnes  avos  et  abavos  habeant  divcrsos 
ab  illis  Mattluci.  Ita  Toletus,  Pcrcrius,  Franc. 
Lucas  ct  alii.  Forte  hi  Lucae  ex  Nathan  descen- 
denlcs,  ad  principatum  assumpti,  mutuati  sunt 
nomina  corum,  qui  ii  Salomonis  familia  in  prin- 
patu  illustrcs  evaserunt. 

31.  Qti  FHT  Natiian,  qui  fuit  David.  ]  Non- 
nulli  puiant  Nathan  hiinc  cssc  Prophctam  illum, 
qui  Davidcm  de  adullerio  cum  Bcthsahce  pcr- 
pctrato  rcprehcndil.  2.  Rcg.  12.  I.  Ita  Origenes, 
Lyranus,Burg.,  Alberlus  Magnus,  quin  etS.  Aug. 
lib.83.  quoest.  61.  Vcrum  idem  S.  Augustin.  mc- 
rito  in  retractat.  lib.  1.  Retract.  cap.  26.  quia 
liic  Nathan  natus  cst  cx  Davide  cl  Bcthsabcc  , 
post  adultcriuni ,  jam  Icgilimo  matrimonio  co- 
pulatis,  ut  patct  2.  Rcgum  5. 1.'i.  vi  1.  Paral.  3.  5. 

36.  Qui  FuiT  Caiivan.  ]  Hunc  Cainaii  omiltiintet 
cxpungunt  Hebr.  et  CbaldaMis  Gencs.  11.  v.  12. 
ct  1.  Paral.  1.  v.  18.  et  2/i.  Addunt  vcro  cumdcni 


ibidcm  Scptuag.  ct  ex  iis  Lucas  hic.  Problema 
crgo  chronologicum  est,  an  Cainan  hic  Christi 
gcnealogiae  ct  cbronologi<T  inscrcndus  sil  cum 
Scptuag.  ctLuca,  an  vcro  omillcnduscnm  Mosc? 
In  Gcncsi  cum  Mosc  slcli  pro  Mosc,  ct  rationcs 
attuli  cur  omittendiis  vidcatur  Cainan.  Nunc  in 
I.uca  slal)<^  pro  Lnca ,  ct  rationes  cur  inscrcn- 
dus  sit,  alTiram.  Lcclor  judicet  ct  digat  qiiod 
sibi  |)rob;ibilius  apparct. 

Omittcndum  csse  Cainam  censiMit  Berosus, 
Philo,  Joi.ci)hMs,TheophilnsAntioch..  Africanus, 
Orosius,  Procopius,  S.  Hicron.,  Gregor.  Turon., 
Isidorus  ,  Ado,  Bcda,  Abulcnsis.  Eugubinus, 
Ccnebrard.  inChron.  Gcncs.  11.  v.  12.  ac  Janscn. 
ct  Cajct.   hic.  Si  cis  objicias,  Lucam  hic  non 


701.  COMMENTARIA  IN 

omiUore,  sed  inscrcre  Cainan,  respondent  Lu- 
cain  more  suo ,  quia  Geniibus  scribebat,  quibus 
nota  erat  dumiaxat  versio  Graeca  Sept.,  non  vero 
ipsaHebrsea  Mosis,  exScpluag.  inserere  Gainan, 
idque  ne  ;^  Geniibus  falsitalis  vel  ignoraniia; 
insimulareiur,  quod  contra  fidem  Bibiiorum 
Graecorum,  quee  soia  ipsi  notant,  omitieret 
Cainan.  Ita  respondet  S.  Hieron.  in  Quaest.  iu 
Gcncsin  ,  dans  causam  cur  Lucas  Act.  7.  dicai 
ex  Septuag.  76.  animas  cum  Jacob  ingressas  in 
iEgyptum,  cum  Moses  (Genes.  UG.  vers.  27.) 
lanlum  assignel  70.  FacUis,  inquilHieron.,  excu- 
satio  cst  :  no?i  enim  debuit  S.  Lucas,  qui  ipsius 
historice  scriptor  est ,  in  Gentcs  Actuum  AposloLo- 
rumvolumen  emittens ,  contrurium  aliquid  scri- 
bere  adversus  cam  Scriplurum,  qucv  jam  fuerut 
Gentibus  divulgata  :  ct  utique  majoris  opinionis 
illo  dumtaxat  temporc  scptuaginta  Interpretum 
habebatur  auctoritas ,  quam  Luca; ,  qui  ignotuset 
vilis ,  et  non  magna;  fidei  in  nationibus  ducebalur. 
Hoc  autemgeneraliter  observandum,  quod  ubicum- 
que  sancti  Apostoli  aut  Apostolici  viri  loquuntur 
ad  populos,  iis  plerumque  testimoniis  abutuntur , 
qucejam  fuerant  in  Gentihus  divulgata  :  licet  ple- 
riquetradant  Lucam  Evangelistam,  utproselytum, 
HebrcBos  litteras  ignorasse.  Huc  usque  S.  Hiero- 
uymus. 

Ouocirca,  inquiunt  Auctores  isti,  in  Luca 
nihil  est  falsi,  nullum  mendacium,  cum  ex 
Septuag.  interserit  Cainam,  sive  verum,  sive 
Gcium  et  falsum,  quia  idfacitnon  ex  se,  sedex 
Septuag.  quos  more  communi  sequitur.  q.  d. 
Ego  Lucas  recitovobis,  o  Gentes,  genealogiam 
Christi  juxta  catalogum  generationum,  quam 
texunt  Septuag.  qui  a  vobis  loto  orbe  receptus 
esl,  in  quo  Cainan  inseriiur,  eslo  juxta  Hebrai- 
cam  veritatem  sit  omittendus.  Haec  enim  sen- 
tentia  est  vera  et  irreprehensibilis ,  etiamsi  a 
Septuag.  erratum  vel  evariatum  esseL  Qui  enim 
in  chronoJogia,  aliave  rc  affert  communem 
Auctorum  graviumsententiam,  non  errat,  cum 
illa  probajiilis  sit,  esto  a  parte  rei  minus  sit  vera 
et  falsa.  Sic  Ecclesia  consignans  in  Martyrologio 
die  25.  Decemb.  annum  Nativitatis  Chrisli,  di- 
censque,  Christum  natum  esse  anno  ii  mundi 
creatioue5199.  non  errat,  quiaidfacitexmenie 
Septuag.  qui  totidcm  annos  assignant,  quos 
olim  totus  orbis  sequebatur ;  esto  in  annis  hisce 
revera  juxta  veritatem  Hebraicam  videaturesse 
error ,  uti  ex  S.  Auguslino  ostendi  Genes.  5.  Auc- 
lorilas  enim  Septuag.  Interpretum  in  chronolo- 
gia  facit  senlenliamprobaI)iiem,  quam  quisque 
tuto  sequi  et  citare  potest  ut  probabilem,  imo 
illo  revo  communem.  Loquendum  enim  ut 
multi,  sapiendum  ut  pauci.  Ssepe  enim  Scriptura 
et  auctores  Canonici  loquuntur  cx  communi 
aliorum  sensuet  vulgi  opinione,  non  exrei  ve- 
ritate.  Ne  longeabeamus,  exemplum  est  in  Luca, 
qui  hic  et  cap.  2.  Joseph  vocat  patrem  Christi, 
cum  revera  non  esset  pater ,  sed  tantum  a  vulgo 
pularelur  esse  ejus  patcr.  Heec  auctores  illi, 
putaEugubinus,  Cajetanus,  Genebrardus,  Jan- 
iicnius,  hberius  et  audacius. 

Alii  mitius  et  reverentius  errorem  hunc  (si 
lamen  est  error)  in  inserendo  Cainan  tribuunt 
j)on  ipsis  Septuag.  sed  eorum  descriptoribus, 
qui  per  oculorum  lapsum,  videnics  Cainan 
paulo  ante  positum  in  genealogia  Adae  ante  dilu- 
viuui,  eumdem  hic  post  diluvium  repetierunt. 
Quam  euiui  eorum  incuria  vitiosi  fuerint  olini 
■CQdiccs  Sc|)iuiig.   prKscrtim  in  gcuealogiis  el 


LCJCAM.  Cap.  III. 

nomlnibus  propriis,  locuples  tcstis  est  S.  nier, 
cpist.  adDomnionem  etUogatianum. 

Ex  adversa  parte  inserendum  esse  Cainan 

censentEusebius,S.  August., Nazianz.,Sulpitius, 

Hugo,  Dionys.,  Lipomanus,  Melch.  Canus,  Del- 

rio ,  Tolelus ,  Barradius  ct  alii  moderni  passim. 

Balio  est,   quod  omnia  exemplaria   eijim  hic 

interserant,  Latina ,  Syra,   Persica,  iEgyptia, 

.Etliiopica,  Arabica ,  Graeca   {unico   excepto). 

Rom;e   consului  codices   manu   scriptos   anti- 

quissimos  in  bibliotheca  Vaticana  in  basihca 

S.  Pauli,   in  Oratorio  Card.  Baronii,  ubi  vidi 

Biblia  ante  800.  annos  manuscripta,  Alcuini  et 

Magni,  in  quibus  omnibus  lioc  loco  reperi  inser- 

lum  Cainan.   Quare  religio  mihi  est,  a  sacro 

S.  Luca^  tcxtu  adeo  constanli  et  certo  recedere  : 

hancenim  reverentiam  S.  Lucae  et  sacris  libris 

debere  me    exislimo,    praeseriim  cum  minus 

incommodi  sit  dicere,  Cainan  a  Mose  praeteri- 

tum  ob  causas  nobis  incognitas,  quam  in  Lucam 

irrepsisse,   aut  falso   poni  in  sacro   S.   Luca; 

textu ,  itaque  in  eo  suspectam  facere  fidem  om- 

nium    exemplarium.    Imo  Albertus    Magnus  , 

Glossa  et  Toletus  suspicantur  Cainanolim  fuisse 

Genes.  11.  12.  in  textu  Hcbr.  indeque  Septuag. 

eumin  Graecum  transtulisse.  Aiii  censent  S^Dt. 

eum  addidisse  ad  mysterium,  quod  nos  laict. 

Lyr.  censet  Cainan  fuisse  filium  non  naturalem , 

sed  adoptivum  Arphaxat.  Alii  Cainan  censentesse 

eumdemcum  Sale.  Unde  Lipomanus  in  Gen.  11. 

Joan.  Nauclerus  et  Joan.  Lucidus  legunt  hic  : 

Ouifuit  Sale ,  qui  et  Cainan ,  sed  contra  omnium 

codicum  fidem.  Quare  omnino  retinendum  hic 

censeo  Cainan,  uti  et  censui  Genes.    11.    12. 

An  chronologiiE  sit  intexendus,   eique  addendi 

anni  30.  ut  ceteris,  an  non,  variant  Chronolo- 

gorum  sententise,  aliis  annoshos  30.  addentibus, 

aliis  eos  omittentibus.  Forte  enim  alia  de  causa 

inseruere  eum  Septuag.  et  ex  eis  S.  Lucas.  Est 

enim  hoc,  utdixi,  problema  chronologiae.  Unde 

Lucas  non  ait,  qui  genuit,  sed  qui  fuit  Cainan  , 

quod  varie  explicari   potest,  ac  multo  magis 

Graecum,  toO  KaTvav, 

Simili  modo  Septuag.  alibi  multa  supplent  et 
addunt ,  quae  non  sunt  in  Hebraeo ,  et  ab  eo  saepe 
evariant.  Fuere  enimipsinon  tantum  interpre- 
tes,  sed  et  vates  spiritu  prophetico  poUentes, 
teste  S.  Hieronymo  et  S.  Aug.  lib.  2.  de  Consensu 
Evangel.  cap.  66.  et  fusius  in  Quaestion.  super 
Genesin  quaest.  169. 

38.  Qui  FuiT  Dei.  ]  Scilicet  plasma ,  non  filius , 
q.  d.  Deus  ex  terra,  quasi  figulus  formavit  et 
plasmavit  primum  hominem  Adam.  Unde  Ara- 
hicus  vertit,  qui  fuit  a  Deo;  cum  in  ceteris  rbqui 
fuit,  veHat filius.  Lucas  ergo  Christi  genealogiam 
usque  ad  Adam  deducit,  Matthasus  vero  usque 
ad  Abrahamdumtaxat,  qui  fuitpatercredentium 
et  auctor  Synagogae;  hinc  plures  generationcs 
sunt  in  Luca  ,  quam  in  Matlhaio.  Cur  hoc  addit 
Lucas?  Primam  causam  dant  nonnulli,  ut  inte- 
gram  plenamque  Christi  genealogiam  a  Jesu  ad 
primum  Adam ,  ac  usque  ad  Deum  AdcTC  plastem 
pertexat. 

Secundam  datS.  Athan.  orat.  in  iikul  lOmnia 
tradita  sunt  milu  d  Patre  meo.  Lucas ,  inquit, 
a  Fllio  Dei  exorsus  usque  ad  Adam  recurrit ,  at 
oslenderet  corpus ,  quod  Jesus  assumpsit ,  ab 
Adam  originem  trahere,  quia  d  Deoformalus  fuit. 

Tertiam  dat  S.  Irenaeus  lib.  3.  cap.  33.  Sic , 
inquit,  Christus  initium  vioenhum  factus^,  quo- 
niam  Adum  initium  moricntium  faclus  est ;  prop- 


COMMENTARIA  I.N 

ler  hoc  et  Lucas  initium  generationis  ii  Domino 
inclioans,  in  Adam  relulit ,  significans  quoniam 
non  itli  hunc,  secl  hic  illos  in  Evangelium  vita; 
regeneravit. 

Quarlam  dal  S.  Leo  scrm.  10.  dc  Naliv.  Do- 
iiiini  :  Lucas  Evungelisla  ab  ipso  Domini  orla 
neriem  generis  sursum  versus  retexuit,  ut  etiam 
ilLa  scecuta  quoi  diluvium  prcFvenerunt ,  huic 
sacramento  doccrel  csse  connexa ,  omnesque  ub 
inilio  succcssionum  gradus  adeum,in  quo  uno 
erat  satas  omnium,  tetendisse. 

Quintaiiidal  Franc.  Luc.,ul  significarelLucas 
pcr  Jcsum  sursum  homincs  reduci  ad  Dcum, 
qui  pcr  Adam  tlcorsum  abducti  fuerant  ii  Dco. 

Symholice,  Kulhymius  :  Lucas,  ait,  ix  Cliristi 
iuchoans  humaniiatc  scrxnoncm  reducit  adejus 
divinitatem,  demonslrans  Christum  quidem  ul 
hominem  incepisse  ,  ut  Deum  vcro  carere  prin- 
cipio. 

Aliam  causam  dat  S.  Ambros.  Jam,  inquit,  de 
i/jso  Adam ,  qui  juxta  ApostoLum  flguram  accepit 
.Christi ,  quid  pulclirius  poluit  convenire ,  quamut 
sacrosancla  gcncrulio  a  Dei  Filio  incipcret ,  et 
usque  ud  Dci  liliuin  deducerelur ;  crealusquc  fn-ct- 
cederet  in  figuru ,  ut  natus  in  vcritate  sequere- 
tur ;  ad  imaginem  Dci  factus  prceu^et ,  propter 
quem  Dei  imugo  descenderet? 

rorro  S.  August.  Hb.  2.  de  Conseus.  Evang. 
cap.  Ix.  numerat  liic  77.  genprationes,  quo  sig- 
nilicaiur,  in(|uit ,  omnium  prorsus  rcmissio  ct 
aboHiio  peccatorum  facicnda  per  Jesum  saiva- 
lorem,  juxta  iliud  Christi  :  Non  dico  tibi  usque 
seplies,  sed  usime  scpluagies  scptics,  Uallh.  18.  22. 

Denique  vide  liic  nohile  Christi  slcmnia,  quod 
Lucas  et  Matthseus  ab  ipso  Jcsu  pcr  tot  Reges  , 
Prophetas  ct  Patriarchas  ad  ipsum  Adam  proto- 
plastum,  imo  ad  ipsum  Deum  ,  per  quatuor 
annorum  miJlia,  contiuua  generationum  serie 
producuul.  Ncmo  enini  est  principum  vel  re- 
gum  lotius  mundi ,  qui  coniinua  serie  suam 
prosapiam  ad  miHe  annos  pertcxerc  et  produ- 
cere  possit.  Cur  Christus  tamdiu  distulerit  ad- 
vcnlum  et  incarnationem  suam ,  decem  moralcs 
rationes  jiffert  noster  Barrad.  lom.  1.  l  5.  c.  31. 


LUCAM.  Cap.  IV.  705 

Ad  extrcmum  gcnealogia  lijec  Chrisii  pree- 
figuralafuit  per  scalam  Jacob.  Ita  IUip«Tt.  inc.  1. 
S.  Malth.  Scata  Jacob ,  \ninnl ,  generatio  istaest; 
et  Lulera  scaLo;  patres  veL  princtpes  sunt  hujus  ge- 
nerationis,  Abraham  alque  David,  ad  quos  pro- 
missio  facta  cst.  Supremus  gradus  cui  Dominu^ 
innixus  est ,  beatns  est  Joscph :  innixus ,  inquam , 
tunquam tutori pupiLLus.QuocArciiS.  Bern.  serm.l. 
de  Adveniu,  hos  Patriarchas  montibus  similes 
esse  dicil.  in  qui])us  saliens  Cliristus  ad  nos 
venit  :  Ecce  venit  salicns  in  inontibus  ,  iransiLiens 
coLLes  ;montes  etcoHes  Patriarchas  et  Propbetas 
accipe ,  et  quemadmodum  veniret  saliens  et 
transiliens,  in  libro  gcneralionis  \(i^e,Abra- 
ham  gc.nnil  Isaac,  Isaac  genttit  Jacob,  eic.  Ex 
his  montibus  prodiil  radix  Jesse. 

Tropologicc  to  qui  fuit ,  significat  vanitalem 
hujus  s.Tculi ;  sciliccl  hominum  vitametgcne- 
rationes  singulas  pra,'terire,  et  illico  ex  prce- 
senti  verli  in  praelerilum  ,  scilicetex  est  in  fuii, 
juxla  iHud : 

Fuimus  Troes,  fuit  llium  ,  cl  ingens 
Gloria  Teucrorum. 

Unde  impii  queruntur  Sap.  5.  f<os  nali  continuo 
dcsivimus  cssc.  IHnc  Naziaz.  in  carm.  dehominis 
externi  vilitate  ,  sic  canil  : 

Ipsumquocl  vivo,  est  veluti  rapidissimus  amnis, 
Qui  sursum  exorieiis  ,  semper  ad  ima  fluit. 

Et  nonnulHs  interjectis  :  A  lumuLo  tumulum 
peto,  id  esl,  ex  uteromatris  nascens,  lendo  ad 
mortcm  ct  scpulchrum,  juxta  illud  Job.  1.  Nudus 
cgressus sumde  ulcro  matrismccc ,  nudus  revei'tar 
iLluc ,  ut  omnino  nihiL  sit  uLiud  tempus  vitce  hujus, 
quam  cursus  ad  mortevi,  ait  S.  August.  lib.  13. 
de  Civit.  cap.  10.  Quotidie  morimur  :  quotidie 
cnim  dcmitur  uliqua  pars  vilce ,  et  tunc  quoque 
cum  C7'cscimus  ,  vita  decrcscit :  hunc  qucm  agimus 
diem,  cum  morte  dividimus  ,  etc.  Ergo  cum  pri- 
mum  vilam  intramus  ,  in  mortem  statim  tcndere, 
ct  ii  vila  cgrcdi  incipimus.  Vive  ergo  acternitati , 
in  qua  est  perpeluum  esse  ,  perpetua  slabilitas 
etconslantia  rerum  omnium. 


CAPUT  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

DeSCRIBITUR  PrIMO,  QUADRAGENARIUM  JesO  JEJUNIUM  ,  ET  POST  ILLUD  TENTATIO  TRINA 
DUBOH,  SeCUNDO,  V.  l6.  JeSUS  IN  NaZARETH  EX  IsAIA  DE310NSTRAT  SE  ESSE  MeSSIAM. 
CUMQUE  V.  l[\.  OSTENDERET,  QUOD  NULLLS  PrOPHETA  ACCEPTUS  EST  IN  PATRIA  SUA, 
NazARENI  VOLUERUNT  EUM  LAPIDARE,  SED  IPSE  PER  EOS  TRANSIENS  VI  DIVINA  EVASIT. 
TeRTIO,  V.  3l.  PR.ED1CAT  CaPHARNAI,  IBIQUE  CURAT  Dy^MONIVCUM.  QuART0,V.  38, 
CUBAT  SOCRUM  PeTRI  A  EEBRinUS  ,  ALIOSQUE  INFIRMOS  SANAT.  PRIMAM  PARTEM  EXPLI- 
CUI  MaTTH.  4.  V.  I.  ET  SEQ.  TeUTIAM,  I\IaRCI  I.  23.  QUAKT.-VM,  MaTTH.  8.  \l\.  SOLA 
ERGO  SECUNDA  SUPEREST  HIC  EXPLICANDA. 

ESus  autem  pleniis  Spiritii  sancto  regressus  cst  a  Jordane:  et  agebatur 
h  Spii'ilii  in  dcsertum  i.  dicbus  quadraginta,  et  tcntabatur  a  diabolo. 
Etnibil  manducavit  in  (Hcbus  ilHs:et  consuniniatis  ilHs  esuriit.3.Dixit 
autein  illi  diabolus  :  Si  (iUus  Dei  es,  dic  iapidi  buic  ut  panis  fiat.  [\.  Et 
rcspondit  ad  illinn  Jesus  ;  Scriptum  est  :  Quia  non  in  solo  pane  vivit 
lionio,  sed  in  onuii  verbo  Dei.  5.  Et  duxit  illum  diabolus  in  luonteni 
cxcelsuni,  et  ostcndil  illi  oinnia  regna  orbis  teiraMii  momento  temporis, 
A  LA!'U)i:.     roM.   \'III.  S9 


,coum;i.. 


70G  COMMENTARIA  IN  LUCAM.  Cap.  IV. 

().  ct  ait  illi  :  Tibi  dabo  poteslatein  lianc  universam,  et  gloriam  illoriim  :  quia  mihi 
tradita  sunl}  et  cui  volo,  do  illa.  'j.  Tu  ergo  si  adoraveris  coram  me,  erunt  tua  omnia. 
S.  Et  respondcns  Jesus,  dixit  illi  :  Scriptum  est  :  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  illi 
soli  servies.  9.  Et  duxit  illum  in  Jerusalem,  et  statuit  eum  super  pinnam  templi,  et  dixit 
illi  :  Si  filius  Dei  es,  mitte  te  hinc  deorsum.  10.  Scriptum  est  enim  quod  Angelis  suis 
inandavit  de  te,  ut  conservent  te  :  1 1.  et  quia  in  mauibus  tollent  te,  ne  forte  offehdas  ad 
lapidcm  pcdem  tuum.  12.  Et  respondens  Jesus ,  ait  illi  :  Dictum  est  :  Non  tentabis 
Doininum  Deum  tuum.  i3.  Et  consummata  omni  tentatione,  diabolus  recessit  ab  illo, 
usque  ad  tenipus.  il\.  Et  egressus  est  Jesus  in  virtute  Spiritus  in  Galilaeam,  et  fama  exiit 
per  universam  regionem  de  illo.  i5.  Et  ipse  docebat  in  synagogis  eorum,  et  magnifica- 
batur  ab  onmibus.  16.  Et  venit  Nazareth,  ubi  erat  nutritus,  et  intravit  secundum 
consuetudinem  suam  die  sabbati  in  synagogam,  et  surrexit  legere.  17.  Et  traditus  est  illi 
liber  Isaiae  prophetse.  Et  ut  revolvit  librum,  invenit  locum  ubi  scriptum  erat :  18.  Spiritus 
Doiuini  super  me  :  propler  quod  unxit  me,  evangelizare  pauperibus  misit  me,  sanare 
contritos  corde,  19.  prtedicare  captivis  remissionem,  et  caecis  visum,  dimittere  confractos 
in  remissionem,  praedicare  annum  Domini  acceptum,  et  diem  retributionis.  20.  Et  cum 
plicuisset  librum ,  reddidit  ministro  ,  et  sedit.  Et  omnium  in  synagoga  oculi  erant 
intendenles  in  eum.  21.  Ccepit  aulem  dicere  ad  illos:  Quia  hodie  impleta  est  haec  scriptura 
in  auribus  vestris.  22.  Et  omnes  testimonium  illi  dabant  :  et  mirabantur  in  verbis  gratiae, 
quae  procedebant  de  ore  ipsius,  et  dicebant  :  Nonne  hic  est  filius  Joseph?  2  3.  Et  ait  illis  : 
Utique  dicetls  mihi  hanc  similitudinem  :  Medice,  cura  teipsum  :  quanta  audivimus  facta  in 
Capharnaum,  fac  et  hic  in  patria  tua.  24.  Ait  autem  :  Amen  dico  vobis,  quia  nemo 
propheta  acceptus  est  in  patria  sua.  25.  In  veritate  dico  vobis  ,  multae  viduae  erant 
in  diebus  Eliae  in  Israel,  quando  clausum  est  coelum  annis  tribus,  et  mensibus  sex  :  cuni 
facta  esset  fames  magna  in  omni  terra  :  26.  et  ad  nullam  illarum  missus  est  Elias ,  nisi  in 
Sarepta  Sidoniae,  ad  mulierem  viduam.  27.  Et  multi  leprosi  erant  in  Israel  sub  Elisaeo 
propheta  :  et  nemo  eorum  mundatus  est  nisi  Naaman  Syrus.  28.  Et  repleti  sunt  omnes  in 
synagoga  ira ,  haec  audientes.  29.  Et  surrexerunt ,  et  ejecerunt  illum  extra  civitatem  :  et 
duxerunt  illum  usque  ad  supercilium  montis,  super  quem  civitas  illorum  erat  aedificata, 
ut  praecipitarent  eura.  3o.  Ipse  autem  transiens  per  medium  illorum  ,  ibat.  3i.  Et 
descendit  in  Capharnaum  civitatem  Galilaeae  ,  ibique  docebat  illos  Sabbatis.  32.  Et 
stupebant  in  doctrina  ejus,  quia  in  potestate  erat  sermo  ipsius.  33.  et  in  synagoga  erat 
liomo  habens  daemonium  immundum,  et  exclamavit  voce  magna  ,  34-  dicens  :  Sine,  quid 
iiobis  et  tibi,  Jesu  Nazarene?  venisti  perdere  nos?  scio  te  quis  sis,  Sanctus  Dei.  35.  Et 
increpavit  illum  Jesus,  dicens-  :  Obmutesce,  et  exi  ab  eo.  Et  cum  projecisset  illum 
daemonium  in  medium,  exiit  ab  illo,  nihilque  illum  nocuit.  36.  Et  factus  est  pavor  in 
omnibus,  et  colloquebantur  ad  invicem  ,  dicentes  :  Quod  est  hoc  verbum,  quia  in 
potestate  et  virtute  imperat  immundis  spiritibus,  et  exeunt?  3^.  Et  divulgabatur  fama  de 
illo  in  omnem  locum  regionis.  38.  Surgens  autem  Jesus  de  synagoga,  introivit  in  domum 
Simonis.  Socrus  autem  Simonis  tenebatur  magnis  febribus  :  et  rogaverunt  illum  pro  ea. 
39.  Et  stans  super  illam  ,  imperavit  febri  :  et  dimisit  illam.  Et  continuo  surgens 
ministrabat  illis.  [\0.  Cum  autem  sol  occidisset,  omnes  qui  habebant  infirmos  variis 
languoribus,  ducebant  illos  ad  eum.  At  ille  singulis  manus  imponens ,  curabat  eos. 
4i.  Exibant  autem  daemonia  a  multis,  clamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es  filius  Dei  :  et 
increpans  non  sinebat  ea  loqui  quia  sciebant  ipsum  esse  Christum.  ^^-  Facta  autem  die 
egressus  ibat  in  desertum  locum,  et  turbae  requirebant  eum,  et  venerunt  usque  ad  ipsum  : 
et  detinebant  illum  ne  discederet  ab  eis.  43.  Quibus  ille  ait  :  Quia  et  aliis  civitatibus 
oportet  me  evangelizare  regnum  Dei  :  quia  ideo  missus  sum.  44-  Et  erat  praedicans  in 
synagogis  GalilaeiE. 

1.  JesUS  AUTEM  PLENUS  SpIRITU  SANCTO  REGBES-  2.  ET   TENTABATUR  A   DIABOLO.  ]  Graece,    rretjsa- 

sus  EST  A  JonoANE.  j  Ubi  paulo  antc  a  Joanne  ?o//.svo; ,  id  est ,  tentationem  patiens  vel  sustinens 

baptizatus  erat,  el  Spiritum  sanclum  visiljiliier  a  diabolo;  scilicet  per  40.  dies  sui  jejunii ,  de 

receperat,  cujus  pleniludinem  jam  ante  adep-  quopraecessit.  Vide  dicta  Matlli.  U.  v.  5. 

tiis  orai  invisil)ililer  in  prinio  instanli  conccp-  5.  !>'  momento  Ti;MPORis.]C»r?  Audi  S.  Amhro- 

lionis  sute.  sium  :  IS'on  Unii  compcclus  celn-ilas  indicalur. 


COMMl-\T.\r\TA  IN 
qunm  chdatfl  frd.^Ult(il  pdlcstntis  cxprivulur.  In 
■iiioincnlo  cnivi  cuncla  illa  iircvlercunl,  Kt  swpe 
honor  sceculi  abiit,  antequam  venerit,  Quid  cniin 
sceculi  potest  esse  diutumum,  cum  ipsa  diulurna 
■lon  sint  scccula? 

l/j.  Et  nF.GRF.ssus  EST  Jesis  in  virtute  Spinrrus 
N  Galii.^cam.]  Giaicc  ev  cuvi/iii,  id  ost ,  in  pok-ii- 
lia  ,  roboro  ,  vi  Spirilns,  q.  d.  Jesus  a  baplisnio 
notcnti  imi)iilsu  Spiriius  sancii  reversus  cst  iii 
(iaiilceam.  Spiriius  sanclus  cnim  eumexcilabaf, 
validcfjuc  impellcbat  utrobur  spiritus,  quod  ai) 
initio  conccptionis  acccpcrat,  scd  bocusqucin- 
ira  se  concluscratctabsconderatj  jamcxererct, 
ac  suum  prsedicandi  ollicium  inKcnti  ardore  ct 
spiritu  ordirctur  inGalila^a  ,  ilbidque  sanclitatc 
vila)  admirabili  ac  miraculis  slupendis  confir- 
inaret.  Undc  Tlicopliyl.  vertit,  h^cjsiCiv,  id  cst, 
cntliusiasmo,  ct  divino  Spiritus  sancti  alllatu 
actus  climpulsus. 

IG.  Et  venit  Nazaretii.  ]  Nota  Cbristum ,  cum 
iiic  vers.  Itt,  dicilur  ivissc  in  Galii;ram,  nonin- 
trassc  Nazarcth  ibidcm  silam,  ui  habct  Matih. 
cap.  6.  13.  scd  Capharnaum  ,  ibiquc  et  locis  illi 
vicinis  prcedicassc,  caque  gcssissc  quaj  narrat 
Matih.  a  cap.  ^i.  usquc  ad  cap.  13.  quce  omnia 
liic  Iransilit  Lucas  ;  ac  deinde  multo  post  ve- 
nisse  Nazarelh ,  ut  habct  hic  Lucas  et  Matili. 
cap.  13.  5^.  niniirum  voluit  Lucas  stalim  inilio 
proemittcrc  causam  cur  Christus  in  Nazareth 
patria  sua  vohicrit  doccrc,  quod  scilicct  a  Na- 
zarenis  civibiis  suis,  quasi  fabri  filius  sprctus 
fucrit  :  qua;  causa  licct  posterius  contigcrit, 
Christus  tamcn  cam  forc  proevidcbat,  ideoque 
ab  initio  dcclinavit  Nazarcth,  et  ivit  Caphar- 
naum  ,  ibidcmquc  scdem  pracdicationis  suae 
lixit,  ul  babet  Matth.  cap.  /i.  vers.  13. 

Et  surrexit  legere.]  Moriserat  (ctctiamnum 
cst)  apud  Judeeos,  ut  die  sabbati  in  synagoga 
quisquis  lcgcrct  libros  Hebraicos  S.  Scripturic, 
I  um  ul  cx  (ia  lcgcm  Dci  disccret,  tum  ut  per  cani 
ad  Dci  culium ,  amorcm  ct  obscquium  excila- 
rctur.  Rabbinis  autem  ct  doctoribiis,  qualis 
eral  Jesus,propriumeratlegercpubliccS.  Scrip- 
luram,camque  intcrprclari,cxplicarc,  docerc 
ct  concionari.  Jcsus  crgo  surrcxit  tega'e,  id  cst 
crexil  sc  ut  lcgeret  aliqucm  S.  Scripiura)  li- 
bruni,  eumque  explicando  docerel  et  concio- 
jjarclur. 

17.  Et  traditvs  est  (ii  ministro)  illi  liber 
ISALE  1'ROriiETyE.]  Dci  cousilio  ct  dircclionc,  id 
facium  est,  ut  Jesus  ex  Isaia  ostenderct  sc  essc 
Mcssiam  ab  Isaia  dcpictum. 

ET    UT    REVOLVIT    LIBRUM,   INVENIT    LOCUM    tJlU 

sCRiPTCM  LRAT.  ]  Isaice  61.  V.  1.  Syrus  ct  Arabi- 
cus,  cum  apcruisset  librum.  Videtur  cnim  Chris- 
tus  ita  aperuissc  librum  ,  ut  non  quccrcndo  et 
volvcndo  folia  libri  ( ne  rcs  essct  Judtcis  sus- 
pccta),  scd  apcricndo  librum  illico  inliunc  lo- 
cuin  Isaia;  Dci  nuiu  duciuquc  incidcrct. 

Mclius  nostcr  vcrlit,  ut  rcvotvit  librum  ;  ct 
Vatabl.  cum  cxplicuisset;  a\n,cum  cxpandissct 
libruin  :  hoc  cniin  est  Gr.xcum  avarrTuCa,- ;  nam 
IIcbrcTOrum  iibii  noucraiu  sicut  nostri,  pcr  fo- 
lia  divisi  ct  colligati,  scd  libcr  rtnus  crat  uua 
nicmbrana  longa  ct  continua,  quae  circa  cylin- 
driim  ab  initio  ad  lincm  convolvebatur  (  uii 
convolvuntiir  nostrac  mappae  gcographicae) , 
quam  rcvolverc  oportcbat ,  itaquc  cxplicare  ct 
cxpandcrc,  ut  lcgi  possct.  Cndc  vcrs.  20.  dici- 
lur,  Et  cum  plicuisset  iibrum.  Chrislus  crgo  mo- 
dice  revolvendo  librum  sivc  mcmbranani  Isaia-, 


LUCAW.  Cap.  IV.  707 

staiim  incidit  in  hunc  locum  dc  sc  prophcian- 
icm.  Hic  enim  locus  cst  in  fine  Isaiae ,  puta  c.  61. 
Eum  ergo  ul  primo  obvium  arripuit  Christus,  et 
cxplicuit. 

18.  Spiritus  Domim  super  me  :  propx^b  quod 
UNxiT  ME.  q.  d.  Spirilus  sanctusqui  ab  exordio 
in  mc  fuit  liic  in  bapiismo;  qucm  jam  recentcr 
a  Joanne  Baptista  suscepi,  visibilitcr  in  specic 
columbzeinmc  descendens,  intonante  voce  Dei 
Patris  :  Ilic  cst  fdius  vicus  dilectus,  ipsum  audite; 
Iioc  symbolo  quasi  unctione  visibili  mc  publicc 
dcrlaravit,  aucioravit,  ct  quasi  consccravit, 
orbis  ,  ac  pracsertim  Judaeorum,  quibus  pro- 
missus  sum ,  doctorcm ,  propbetam ,  salvatorcm 
ct  lcgislatorcm,  idcoque  eva.ngelizare  paupe- 
Rinus  MisiT  ME.  ]  Nam  divites  Scrib.c  ct  Phari- 
seei  meam  humilitatcm  et  pauperlatcm  aspcr- 
nantur. 

Nota  rh  unxii  vie.  Ilebr.  enim  Mcssias,  ct 
Grajcum  'S.piqhi  idcm  cst  quod  unctus.  H.tc  unc- 
tio  Christi  sccrcto  facta  csi  in  Incarnatione. 
Primo,  pcr  gratiam  unionis  hypostaticic ,  quse 
summe  eum  cllicicbat  sanctum  et  divinum,  iino 
Dcum;  Secundo,  pcr  gratiariim  plcniiudincm 
cx  unionc  hac  manantcm.  Alii  cnim  Saiicti  di- 
cunlurun  gi  gralia  ct  donis  Spirilus  sancli,  scd 
Christus  uncius  fuit  ipso  Spiritu  sanclo  ,  quasi 
fontc  et  plenitudinc  omnium  gratiarum,  ut 
Christus  homo  ficret  fons  uberrimus  suamgra- 
tiam  efTundcns  in  omncs  Apostolos,  Martyrcs, 
Virgines  ,  Confessores.  Ita  Basilius  Jib.  de  Spi- 
riiu  sancto  cap.  26.  Publice  vcro  uuctus  fuit 
Christus  in  baptismo,  cuiu  pcr  Spiritum  sanc- 
tum  dcclaratus  esl  orbis  doctor  et  redcmptor, 
ul  dixi. 

Rcliqua  hujus  loci  fuse  explicui  Isaiic  c.  61. 
v.  1.  quarc  ca  hicobitcr  pcrslringam. 

Sanare  coNTRiTOs  coKUE.  ]  Ut  scilicct  saucni 
et  consoler  cos  ,  qui  ob  pcccaia  sua  et  lcgis 
Mosaicac  onus ,  ac  rcrum  divinarum  ignoran- 
tiam  afllicto  sunt  animo ,  atque  ad  Dei  cogni- 
tionem,  veniam,  graliam  ct  salutcm  anhclant, 
idcoque  Messiam  expectaut.  Unde  Syminacluis 
ct  Theod.  vcrtunt ,  ud  alliganda  vulnera  pccca- 
lorum,  lcsie  S.  Hieronymo  in  Isai.T  cap.  61. 

19.  PlLEDlCARE    CAPTIVIS    REDEMPTIO.NEM.  ]    \ll 

scilicetpcccatoribus,  qui  .i  pcccato  ct  djcmonti 
captivi  dclincntur,  praadiccm ,  annunlicm  ct 
alTcram  liberationem  per  pocuilculiam  et  gra- 
tiam  mcam. 

Et  c.Esis  visuM.  ]  Hcbr.  ct  Chald.  Isaiae  61. 1. 
habent,  etvinctis  apcrtionem ,  scilicct  carccris  , 
id  cst,  ut  Symmachus,  ct  vinclis  solutionem. 
Vcrum  Scptuag.  indequc  Lucas  hic  vcrlunt,  e« 
ccvcis  visum;  Gr.TC.  aviSisitv,  id  cst ,  revidcntiam, 
ut  rursum  vidcant.  Hcbr.ei  cnim  vinctos  sive 
clausos  vocant  caicos,  jiL\ta  illud,  Talpce oculis 
capli;  ac  conscqucnlcr  apcrlioncm,  vocant  il- 
luminaiioncm  qua  ca^cis  apcriiintur  oculi  : 
alioqui  cnini  hcec  parlicula  non  distingucrelur 
ii  prceccdcnti  ,  qua:  habct,  caplis  redemptio- 
ncm.  Sensus  crgo  csl,  q.  d.  Chrislus  ct  CTCis 
corporaliicr  visum  rcddct ,  cl  c.tcos  spirituali- 
tcr,  id  cst,  ignoranles  Deuni  ct  viam  salutis, 
illuminabit,  ac  Dci  cognilioncm  modumquc 
salvandi  animam  doccbit.  Hoc  cst  quod  clarc 
Mcssiam  facturum  praedixil  Isaias  cap.  h'l.  v.  7. 
Dcdi  lc  in  fcvdus  populi ,  in  luccm  genlium ,  ut 
apcrires  oculos  cctcorum. 

Hinc  paiet  Isaiain  cap.  61.  v.  1.  ad  litteram 
uou  loqui  de  soluliouc  capiiviiatis  Dabylonic.c 


708  COMMENTARIA  IN 

lacta  per  Cyrum  ,  ui  vult  Toleius,  scd  dc  solii- 
lioiic  captiviiaiis  peccati  et  diaboli  facta  per 
Christuni,  quia  Cyriis  nuUi  visum  restiUiit,  sed 
Clirislus  niullis.  Faleor  lanien  alludi  ad  Cyrum  : 
noni  Cyrus  typus  luit  Chrisli.  Unde  ipsis  He- 
brieis  iii  Babylone  vinctis,  dedil  apertioncm  et 
solationem  ,  ul  habenlHebrsea ,  cum  eos  e  cap- 
livitale  liberavil  ei  in  Judaam  remisit. 

DlMITTERE  CONFRACTOS  IN  REMISSIONEM.]  IdCSt, 

in  libertatem  et  sanitalem.  Arabicus,  et  viittere 
vinctos  in  remissionem  ;  Pagjiin.  ut  emitlam  con- 
fractos  per  remissioncm.  Sicet  Vatabl.  Hsec  verba 
non  sunt  in  Isaia  cap.  G.  1.  Hebroeo ,  Graicovel 
Laliuo,  quare  paraphrasiice  a  S.  Luca,  aut  ejus 
Inierprete  addita  suul,  adeoque  haec  videtur 
esse  altera  explicatio  cjus  quod  dixit,  ut  sana- 
rem  conlrilos  corde  :  iidem  enim  suiit  contrili 
et  confracli.  Ita  Forerius  in  cap.  61.  Isaiae ,  et 
Fraiicisc.  Lucas  hic.  Undc  Origenes  omiltit  hic 
t6  ut  sanarem  contritos  corde ,  ac  pro  eo  legit, 
emittere  confractos  in  liberlatem.  Additque  :  Quid 
ita  fractum  atque  cottisum  fuit  ut  liomo ,  qui  a 
Jesu  dimissus  ,  est  sanatus  ?  Sic  et  t6  ut  sanarem 
contritos  cordc ,  omillunt  Eusebius  lib.  9.  De- 
monstr.  cap.  10.  S.  Augustin.  lib.  2.  de  Cousensu 
Evang.  cap.  62.  Beda  et  manuscripti  nonnuUi, 
quos  in  Nolis  citat  Franc.  Lucas.  Ex  adverso 
Theophyl.  legit  t6  ut  sanarem  contritos  corde,  et 
omiltit  -0  dimiltere  confraclos  in  remissionem. 
Porro  S.  Hieronymus  inCominent.  Isaiiecap.  61. 
citans  hunc  Lucae  locum,  legit  utrumque,  ni- 
mirum  sanare  contritos  corde,  et  dimittere  frac- 
tos  in  Hbertatem. 

Pro  confractos  gra;ce  est  TSTpau(j//.Evou;,  qiiod  Va- 
labl.  et  alii  verlunt,  vulneratos.  Confractos  ergo 
vocat  eos,  qui  carcere  et  servitute  diaboli  ac 
peccati  obstricti  ,  vulnerati ,  conquassati  et 
quasi  obtriti  erant,  quos  Ghristus  missos  et  li- 
l)eros  fecit,  suceque  integritati  restituit;  idque 
fecit  tum  spiritualiter,  tum  corporahter,  cum 
iiimirum  inhrmos  et  dflcmoniacos  ii  variis  mor- 
l)is  el  daemonibus  curavil,  et  liberavit.  Ila  Mal- 
don. ,  Janseu. ,  Toletus,  Barrad. ,  Franc.  Lucas 
et  alii.  Dimittere  ergo  hic  et  alibi  estliberare  et 
sanare  ,  ac  dimissio  vel  remissio  est  libertas  et 
sanitas  :  sicut  enim  quis  e  vinculis  dimittitur 
liber,  sic  ex  morbis  ei  vulneribus  dimittitur 
sanus.  Hinc  hebr.  {<ST  rapha  significai  remit- 
tere,  moilire ,  lenire,  sanare  :  qui  enim  mor-. 
hum  remiltit  et  mitigat,  hiccumcurat  etsanat: 
unde  «Oin  marpe  est  lenitas  ,  curatio,  medi- 
cina  ,  sanitas  :  hinc  et  Raphael  idem  est  quod 
iiiedicus  Dei.  Hac  de  causa  dimittere  vel  remil- 
lere  in  Scriptura  subindeidem  est,  quod  curare 
et  sanare  ,  ut  Lucae  13.  12.  Mulier,  dimissa  es  ab 
infirmiiate;  Psalm.  38.  itx.  Remitte  mihi  ut  refri- 
gerer,  etalibi. 

Pr^DICARE  ANNUM    DOMINI    ACCEPTUM.  ]    Td  CSt, 

gratum ,  placentem  et  jucundum;  hebr.  py-) 
riJ^  scenat  ratson;  Sept.  sviauTov  suSozia; ,  id  est, 
ut  S.  HJeronymus,  annum  placabilem ,  vel,  ut 
alii  proprie  vertunt,  annum  oeneplaciti,  puta 
benevoleniiae  et  liberalitalis  divina;,  qualiserat 
annus  jubiiei,  adquemhic  alludit.  Annusenim 
jubilei,  typus  erat  et  figura  anni  hujus  Evange- 
lici,  quem  attidit  Christus.  Totum  ergo  lempus 
praedicationis  Christi  et  deinceps,  puta  totum 
tempus  legis  novae  ,  sive  christianismi,  Christo 
obedientibus  et  ejus  liberaliiatem  acceptantibus 
estaniius  jubilei,  idcst,  annus  graiiic,  misori- 


LUCAM.  Cap.  IV. 

cordiae,  pacis,  remis  sionis,  liberalilalis,  salutis, 
in  quo  postlongam  Dei  in  nosiram  reslituimur 
in  ejusgratiam,  acceptationem,benevolenliam, 
haerediiaiem,  gloriam,omniaquebonapristina, 
quae  habuimus  in  paradisoin  slatu  innocentiaj. 
Hoc  est  quod  ait  Paulus  :  Ecce  nunc  tempus  ac- 
ceptabile ,  ecce  nunc  dies  salutis.  2.  Corinth.  6.  2. 

Et  diem  RETRiiiUTiONis.]  Ilebr.  dpj  CDV  Jom 
nac«m,  idest  diem  ultionis,  q.  d.  Annus  jubilei, 
id  est  tempus  chrislianismi,  sive  legis  gratlaj, 
hostibus  Chrisli  erit  dies,  id  est,  terapus  ultio- 
nis,  quo  scilicel  Deus  ulciscelur  genus  huma- 
num  de  suis  inimicis  el  tyrannis ,  puta  dicmoni- 
bus  eum  oppriinenlibus,  quia  Chrislus  homines 
a  diemonibus  liberabil,  illosque  sua  tyrannide 
depellet  et  dejiciet,  juxta  illud  Isaiae  cap.  35.  Ix. 
Dicite  pusillanimis  :  Confortamini  et  nolite  ti- 
mere  :  Ecce  Deus  vester  uUionem  adducet  retribu- 
tionis.  Deus  ipse  veniet  et  saloabit  vos.  Unde 
Christus  Joan.  12.  31.  Nunc ,  ait,  judicium  est 
mundi  :  nunc  princeps  hujus  mundi  ejicietur 
foras.  Et  Paulus  Coloss.  1.  15.  Expolians  ,  ait, 
principatus  et  potestates ,  traduxit  confidenter , 
patam  triumphans  illos  in  semetipso. 

20.  Et  cum  plicuisset  ( in  cylindrum  convol- 
visset,  ut  dixi  vers.  17.  )  lihrum  ,  reddidit  mi- 
NISTRO,  et  sedit.  Et  omnium  in  svnagoga  oculi 
ERANT  intendentes  in  eum.]  Ut  ciudirent  quomodo 
interpretaretur  ea  quce  tegerat ,  ail  Eutbymius. 
Jam  enim  ex  ejus  dictiselfactisCapharnai  fama 
ipsius  ubique  percrebrucrat,  utiuulti  opinaren- 
tureumcsseMessiam  ;  ethocmaxime  a  Christo 
audire  cupiebant.  Sciebant  enim  locum  Isaise 
ab  eo  lectum  ,  esse  oraculum  de  Messial; 
hinc  ei  illura  expJicanti  arreclis  auribus  aus- 
cultabant. 

21.  Coepit  autem  diceread  iLLOs:QuiA(quod) 
HODIE  iMPLETA  EST  H^c  SCRiPTURA  (quaesouuit, 
ait  Euthymius,  et  Syrus)  in  auribus  vestris.  ] 
q.  d.  Hodie  vobis  audienlibus  impleta  est  haec 
Isaiai  propheiia  ,  dum  me  auditis  vobis  ceteris*- 
que  Galilaeis  pauperibusevangelizanlem  annum 
plenae  remissionis,  et  paralura  facere  (imo  in 
Capharnao  jam  fecisse )  omnia  quse  hic  proedixit 
Isaias  :  Ego  enim  sum  Messias  de  quo  ibidem 
prophetat  Isaias,  quem  vos  ex  oraculo  Jacobi 
et  Danielis  velut  jam  inslantera  avide  exspec- 
lalis.  Esto  enira  clare  Jesus  non  expriraat  se 
esse  Messiani,  tamen  tacite  idipsura  significat. 

22.  Et  OMNES  TESTIMONIUM  ILLI  DABANT  ,  ET 
MIRABANTUR  1N  VERBIS  GRATI.E,  QUiE  PROCEDEBANT 
DE  ORE  EJUS,  ET  DICEBANT  :  NONNE  HIC    EST  FILIUS 

JosEPH  ?]  Verba  gratice,  Primo,vocat  verba  gra- 
tiosa,  venusta,  suavia,  jucunda :  Secundo,  verba 
graliaet  spiritu  piena  :  Tertio,  efficacia  admo- 
vendum  et  persuadendum  :  Quarto,  plena  sa- 
pientia  et  eloquentia,  ita  ut  audilores  convince- 
rent.  LoquebaturenimChristuslingua  plusquam 
humana,  imo  angelica  quasi  angelus,  aut  potius 
divina  quasi  homo  Deus,  juxla  illud:  Eratenim 
docens  eos  sicut  potestatem  habens,  et  non  sicut 
Scriba^,  Malth.  7.  29.  vide  ibi  dicta.  Cetera  fu- 
sius  narrat  Matth.  cap.  13.  vers.  55.  ubi  ea  ex- 
plicui. 

Testimonium  illi  dabant.  j  Quod  bene  pul- 
chreque  et  gratiose  diceret,  non  autera  quod 
ipse  esset  Messias.  Unde  eum  vocant  fdiumJo- 
seph:  nam  paulo  post,  cum  ab  eo  taxarentur, 
cum  spreverunt  et  praecipitare  voluerunt ,  ut 
sequilur.  Sic  liodie  muiti  laudant  concionalo- 


COMMENTARIA  IN 

rem ,  quamdiii  dicil  eis  placeniia  et  cleganiia; 
at  cum  eorum  vitia  insectatnr,  ipsum  viiiipe- 
ranl  et  persequunlur.  Hic  est  vulgi  varialjiiis, 
et  se  suasquc  cupiditates  amantis,  mos  et  con- 
suetudo. 

Beda  tamen  hoc  tesfimonium  accipit  de  Mes- 
sia,  quod  scilicet  testarentur  ipsum  esse  Mes- 
siam,  de  <|uo  Isaias  istaceciuerat.  Unde  sul)jicit 
Ueda  :  Magna  cwcitas,  cum  auem  verbis  ct  faclis 
Christum  esse  cognoscunt ,  ob  solam  generis  noti- 
tiam  contemnunt ,  quia  apud  se  nutritum  ,  et  pcr 
cetatum  tempora  profecisse  vidrrant. 

23.  Er  AiT  [Jesus,  ut  addit  Syr. )  ij-lis  :  Utique 

DICETISMIIII  HANC  SIMILITUDINEM  (graCC.  TrxpaSo;,iv, 

i(l  est,  parabolam,  hoc  est  proverbium  sive 
jidagium  vuigo  jactalum) :  Mkdice,  cura  tkipsum.] 
Id  est,  cura  tuos  et  patriam  tuam  ,  qua3  til)i 
ehara  esse  debet  ut  tu  libi  ipsi  :  cura  tuos  cives 
Nazarenos,  uti  curasti ,  vel  diceris  curasse  exte- 
ros  Capharnaitas.  Sic  enim  mox  explicatChris- 
liis,  qui  spirilu  divino  videbat  Nazarenorum 
occultas  cogitaliones  ;  scilicet  illos  hoc  menie 
volvere,  quod  ipse  hic  enuntiat.  Unde  occullaj 
«•orum  cogitationi  et  objectioni  pracveniendo 
occurrit ,  et  respondet.  Porro  protritum,  ait 
Titus,  usitatumque  apud  Judwos  erat,ut  medicos 
in  morbum  prolapsos ,  facto  Itoc  urbanoque  dicto 
cxciperent :  Mcdice,  cura  teipsum.  Sicenim  liabet 
communis  horainum  sensus  ,  cui  favet  ipsa  ra- 
lio,  ut  qui  seipsum  curare  nequitvel  negligil, 
alios  pariler  curare  nequeat  vel  negligat.  Esto 
a  parte  rei  experientia  non  raro  ostendat,  me- 
dicos  qui  alios  curant,  sicpe  non  posse  curare 
seipsos,  sed  aliis  raedicis  se  curandos  conimit- 
tere  ,  quia  appeiitus  sajpe  cxca;cat  ralioncra,  ct 
morbus  scieutiam  obnubilat.  Unde  inelius  et 
sincerius  judicamus  de  aliorum  morbis  ,  quam 
de  nostris.  Amor  proprius  enim  ssepc  judicium 
perverlil.  Unde  monet  Salomon,  dicitque  :  i\e 
iniiitaris  pradentice  tuce,  Prov.  13.  5. 

Tropologice  hoc  adagium,  Medice,  cura  teip- 
sum ,  S.  Antonius  sic  exponehat ,  q.  d.  Qui  vull 
aliorum  vitia  curare  ,  prius  curet  sua :  qui  enim 
alios  volunt  juvan;,  antequam  sanent  seipsos, 
in  sua  vitia  relabuntur.  Sed  andi  ipsuinraet 
S.  Antonium  in  VitisSS.  Palrum  lib.  7.  c.  3.  Pntrcs 
antiqui  egressi  sunt  in  descrtum  ,  et  ipsi  sani  ef- 
fecti  facti  sunt  medici,  et  reversi  alios  sanavcrunt : 
cx  nobis  aulcm  si  quem  egredi  contigerit  in  deser- 
tum,  antequam  ipsi  sanemur  curam  aliis  adliibe- 
mus,  ct  reverlitur  ad  nos  infirmitas  nostra,  ct 
fiunt  ultimanostra  pejora  prioribus,  proptcr  quod 
dicitur  nobis :  O  mcdicc,  prius  tibi  curam  impcndc. 
Sane  experientia  docct,  cos  qui  alicpiod  vilium 
in  scipsis  sanant,  idem  facile  in  aliis  sanare. 
lluic  proverbio  similc  est  illud  Plutarchi  libr. 
de  dignoscendo  adulatorc  ab  amico  :  yliiis  mc- 
detur,  ipse  ulccribus  scatcns ,  quod  jacitur  in  eos, 
(pii  aliis  sapiunt ,  non  sibi ;  aliis  oculali  sunt  el 
cauti,  non  sibi;  alios  consolari  et  aniniare  no- 
runt,  cura  ipsi  sua  mala  iniquo  ferant  aninio. 
Nam,  ut  ideraPlutarchus  ad  Apolloniuin  scribit: 
ACgroto  animo  mcdictis  esl  oranosuaviselblauda. 
non  vita  ,  non  virtus.  Facile  ergo  est  adliclos 
alios  solari,  dillicile  seipsura. 

QUA^TA  ACniVmUS  I- ACTA    IN    CAniAR.NACM  ,  FAC 

F.T  uic  IN  PATniATiiA.  ]  lliuc  patct  haec  contigis^e 
in  Nazarcth,  poslquam  Jesus  pneiiicassct  cl 
iuiracula  multa  patrasset  in  urbe  Capharnao, 
m  di\l  V.  16.  el  advcrtit  S.  August.  lib.  2.  de 
Coiiscnsu  F.vangcl.  c.  /j2.  q.  d.  ;iit   Glossa  :  i\on 


LUCAM.  Cap.  IV.  700 

crHdiinus  quod  incerla  fama  vulgavit ,  cum  aptui 
itus  nihil  tule  feceris,  quibus  convenientius  taiia 
impendenda  erant  beneficia.  Habes  eniin  hic  in 
Nazarelh  palria  tua  quae  te  concepit,  nuirivit  et 
in  virum  provexit,  fratres ,  sorores,  cognatos, 
vicinos,  alios  panperes,  alios  segros,  alios  alitft 
aflectos  :  cur  <'rgo  tuis  hisce  per  miraculum 
iionsuccurris  ,  quibus  tecognatio,  amor  patria-, 
ipsaque  naturce  charitas  magis  obstringit  ? 

26.  AiT  AUTEM  :  Amf.n  (id  est  vere,vel  in  ve- 
ritate)  dico  voius,  ouia  (quod)  >kmo  Propiieta 
ACCEPTUs  KST  i.v  PATRiA  SUA.]  01)  causas  quas  re- 
censui  Matth.  13.  v.  57.  q.  d.  Vos  ,  6  Nazareni  , 
ine  quasi  civem  vestrum  et  filium  fabri  sper- 
nilis  :  hinc  indigni  estis,  quibus  ego  beneficia 
niea  conferani.  Ideo ,  ait  Inlerlinearis  ,  non 
operor  inter  vos,qiiia  increduli  eslis,  noii  ([uia 
palriam  oderim.  Addit  S.  Cyrilkis  ,  quia  civis 
somper  suis  civibus  praesto  est ,  hinc  debita  re- 
verentia  privalur  a  nolis.  Tertio,  S.  Chrysost. 
Chrislus,  ait,  apud  suos  Nazarenos  abstinuerat 
a  iniraculis,  ne  eos  provocarct  ad  invidiam  : 
nara ,  ut  ait  S.  Arabros.,  aspernator  est  Deus  in- 
vidorum  :  quia,  ut  ait  Clossa  .  prope  nalurale 
est  cives  civibus  invidere.  neo^ virtiilera  consi- 
deraiit,  sed  fragilein  recordantur  infantiam. 

Vere  Chrysologus  serm.  hS.  in  fine  :  Inier  suos 
posse,  ait ,  morsus  est,  adustio  est ;  inter  cives  emi- 
nere  proximos  ,  proximorum  urit  gloriam  :  pro- 
pinquo  propinqui  si  honorf.m  debeant ,  ccmputanl 
servitutem.  Festivus  hac  de  re  extal  psitlaci  apo- 
logus.  Psiltacusex  Orientein  Occidentem  dela- 
tus,  ubi  hujusmodi  aves  nasci  non  consueverunt, 
admiratur  sese  in  majori  pretio  et  honore  ha- 
beri,  quara  in  natali  consuevisset  loco  :  nam 
caveam  eburneam  argenteis  conlextam  virgis 
incolehat,  suavissimisque  alebatur  cibis  ,  quod 
ceteris  avibus  Occidenialibus ,  quas  neque  in 
forina,  neque  expriniendis  huniauis  vocibus 
erant  inferiores  ,  non  contiiigebat.  Tunc  turiur 
in  eadem  cavea  conclnsus  :  Hoc,  in((uit,  nulla 
est  admiralione  dignum  ,  nulli  enim  in  patria 
meritus  honor  exhiberi  solet. 

Tropologice,  docet  hic  Christus  fideles  :  pr.T- 

serlini  viros  Religiosos  et  Apostolicos,  alTectum 

nimium  erga  patriam  et  parentes  moderari  vel 

exuere  debcre,  ut  loti  orbi  prosinl,  juxta  iilud  : 

Omnesolum  forli  palrla  esl,  ceu  piscibus  sequor. 

Hinc  Socraies  a  siiis  Atheniensibus  damnatus 
ad  raortein ,  dicebat  se  esse  Cosmopolitem ,  id 
est  civem  mundi.  El  Coraicus  :  Homines  oplirai, 
ait,  (picerendi  velut  e([ui  exlra  palriain.  Com- 
rauuis  oinniura  palria  est  Roraa.  Sic  Herculi 
onniis  lurris  fuit  patria ,  ail  Plutarcb.  traci. 
de  Kxilio. 

Praeclare  S.  Gregorius Nazianz.  oral.  18.  ina, 
inquil,?/ui^»/5  ct  cxcclsis  viris  patria  est ,  nempc 
Jerusalem  illaqiiw  mcnle  percipitur  ,  non  ra^quas 
hic  angustis  finibus  circumscriptas  cssc  ,  atque  ab 
aliis  aliisque  hominibus  subinde  incoU  videmiui. 
lderaoral.25.  Tcrrcno' ,  'm(\\\\\,hiv  patrice,  atqae 
lupc  gcncrum  discrimina ,  brcvis  hiijus  cl  caducct 
vitiv  nostrcc  ,  sccmc  acludi  sunt.  Quam  rnim  quis- 
qitc  terram,  sive  per  (yrannidem,  sivc  /n-r  cala- 
milatcm  ,  anle  occupavcrit ,  ca  patria  diciliir. 
cujiis  omncs  cvqiic  hospitesel  advcmv  sumits  ,  quan- 
tumlibct  vocum  nppcllationc  ludamus.  Talis  cral 
S.  Basilius ,  de  quo  ila  scribit  in  ejiis  Viia  sanclus 
r.regoriiis  Nyssenus  :  Ab  exilii  mrtu  Ubev  eias. 
lUisilius  Magntis,  qttod  ttnam  palriam  hominum 


710 


COMMENTARIA  IN 


renscrcl  cssc  paradUnm  ,  atque  omnem  lerram 
quusi  covwiune  natunc  cjciUum  spectaret. 

Talis  quoque  fuil  Paulus  Orosius  familiaris 
S.  Auguslino,  qui  libr.  5.  Contra  Paganos  ila  de 
se  scribit :  Intcr  llomanos  Jiomanus  ,  intcr  Chris- 
tianos  Chrislianus  ,  intcr  homincs  homo ,  legibiis 
imploro  rcmpublicam  ,  religione  conscientiam  , 
rommunionenaturam.  Utor  temporarie  omni  tcrra 
ijuasi  patria  :  qnia  qucc  vera  est ,  et  illa  quam 
amo  palriam,  in  tcrra  penitus  non  cst.  I\ihil  pcr- 
(liiii  ubi  niliil  amavi  :  totumque  habeo  ,  quando 
qacm  diligo,  mecum  est  :  maxime  quia  ct  apud 
omncs  idem  est ,  qid  me  non  modo  notam  omnibits, 
verum  et  proximum  facit ;  neque  egentem  descrit , 
(juia  ipsius  est  terra  ct  ptenitudo  ejus,  ex  qua  om- 
nibus  omniajussit  esse  communia. 

25.  1n  VERITATEDICOVOniS,  MiLT;E  VIDIVE  ERANT 

jn  diebus  \\h\m  in  israel,  quando  clausum  est 
coelum  annis  tribus,  et  mensinus  sex  ^cum  facta 
esset  fames  magna  in  omni  terra : 

26.  Et  ad  nullam  illarum  missus  est  Elias, 

NISI  IN  SAREPTA  SlDONI/E,  AD  MULIEREM  VIDUAM. 

Quando  clausum  est  coelum.  ]  Id  est,  quando 
coplum  non  pluit  super  lerram  :  pluvia  enim 
i:ailum ,  id  est  aerem  ,  quasi  clausum  aperit,  et 
suis  guttis  dividit. 

Annis  trirus  et  mensibus  sex.  ]  Id  non  exiat  in 
Scriptura  veleri ,  scd  Jesus  id  scivit ,  quia  Deus, 
ac  idipsum  revelavil  S.  Jacobo  c.  5.  epist.  v.  17. 
nam  quod  S.  Rcg.  18.  v.  1.  dicilur  :  Factum  est 
verbumDomini  ad  Eliam  in  anno  tertio ,  dicens  : 
Vade  et  ostende  te  Achab ,  at  clem  pluviam  super 
faciem  terrw  ;  annus  ille  terlius  accipiendus  est 
uon  ab  exordio  siccitatis  ,  sed  a  commoralione 
Eliae  inSarepta. 

IN  OMNi  TERRA.]  Isracl,  eiquc  vicina  regione , 
uti  erat  Sidon  ei  Sarepta,inqua  eral  haec  vidua. 

Sensus  est ,  q.  d.  Sicut  Elias  tempore  famis 
nulli  Israelitic  procuravit  panem  et  victum ,  sed 
soli  vidufe  Sareptanae,  qua^  erat  Sidonia  ,  id  cst, 
Gentilis  et  alienigena,  eo  quod  ipsa  magni  fc- 
cerit  Eliam ,  ejusque  prophetiac ,  quod  Deus  fami 
ipsius  provideret,  crediderit ,  jdeoque  parum 
olei  et  farinae  quod  habebat  iii  cibum,  Eliae  de- 
deriljprseponens  illum  sibi  suorumquefiliorura 
necessitati ;  qu?e  insignis  fuit  viduaefides ,  aeque 
ac  charilas,  ob  quam  meruitpncponi  Israelitis. 
Sic  et  ego  Capharnailas  praefero  vobis ,  6  Naza- 
reni  cives  mei,  quia  ilh  me  ut  doclorem  e  ccelis 
niissum  audiunl,  honorant,  obsequuntur ;  vos 
autem  me  ut  civcm  vestrum  et  fabrum  asperna- 
inini  :  illis  ergo  panem  spiritualem  coelestis 
doctrinae  et  miraculorum  impertior ,  vos  autem 
in  fame  spiriluali ,  id  est,  in  egestate  doclrinae 
salutiferae  rclinquo.  Elias  enim  erat  typus  et 
praecursor  CJirisii,  vidua  Sareptana  erat  typus 
et  primitiae  Gentilium,  quos  Christus  prictulit 
Judaeis  civibus  suis.  Nam  ,  ut  ait  Beda,  Sidon 
hebr.  idem  esl  quod  venatio  inuiitis;  Sarepta , 
incendium\tl  angustia,  panis  scilicet,  puta  gen- 
tihtas  negotiis  saeculi  serviens ,  etcarnalium  cu- 
piditatum  incendium  panisque  spiritualis  an- 
gustias  patiens.  Elias  est  propheticus  sermo, 
qui  rcceptus  pascit  corda  credentium. 

Tropologice,  S.  Basilius  in  Catena  :  Vidua  est 
iinima  viduala  virluto  et  noiitia  divina,  quam 
Eiias,  id  est  verbum  divinuin  mente  recepium, 
luitiit  virtulum  paiiibus. 

27.  Et  BIULTI  LEPr.OSI  ERANT  IN  ISRAEL  SUR  ElI- 
S,EO   PROPIIETA    :   ET    NEMO    EORUJI  MUNDATUS   EST 

Kisi  ^AAMAN  Syrus.]  Ideoquc  alienigena  et  Gen- 


LUC\?.I.  Cap.  IV. 

tilis ,  non  Judauis.  Idem  probat  alio  Eli>;vl 
excmplo  ct  typo  ,  q.  d.  Sicut  Elis;eus  magistrum 
suum  Eliam  secutus  non  prophetavit  suis .ludaeis, 
sed  cxteris,  ideoque  non  leprosos  qui  eraut  in 
•liidaea,  scd  Naaman  Syrum  ct  Gentilem  a  It^pra 
inundavitj  idque  ob  hujus  lidem  et  illorum  in- 
credulitatem.  Naaman  enim  ex  Syria  longo  ili- 
nere,  magnoque  sumptu  venit  in  Judaeam  ad 
Elisivum  ,  credens  quod  ab  eo  a  lepra  curaretur, 
cumque  honoravit,  ac  magna  ei  munera  ob- 
tulit,  atque  in  omnibus  ei  ut  Propheta)  coclesli 
obedivit,  ut  cum  humiliter  ei  non  per  se,  sed 
per  internuntium  jubcnti ,  ul  septies  lavaretur 
in  Jordane,  paruit,  ideoque  ii  lepra  mundatus 
cst :  quae  omnia  utique  non  fecissent  Elisaeo 
lcprosi  qui  erant  iu  Israel.  Sic  ct  ego  Chrislus 
pricdicoetmiracula  patro  apudextcros  Caphar- 
naitas  ,  ob  eorum  erga  mc  fidcm ,  reverentiam 
ci  benevolentiam  :  vos  vero ,  o  Nazareni,  ob  in- 
fidclitatem ,  irreverentiam  meique  contemplum, 
dcscro.  Elisseusenim,  ocqueac  Elias  ,  erat  typus 
el  praecursor  Christi  :  Naaman  Gentilis  typus 
erat  Gentilium,  ad  quos  Christus  relictis  Judaels 
|)er  Apostolos  transiaturus  erat  suam  fidem , 
Ecclesiamctgratiam.  Ita  Beda,  Tiius,  Theopbyl., 
Eulhymius,  Jansenius ,  Toletus  ct  alii. 

28.  Et   REPLETI  SUNT  OMNES  IN   SYNAGOGA  iRA, 

n.EC  AUDiENTFS.  ]  Tum  quia  sciebant  se  his 
duobus  exemplis  viduae  et  Naaman  pungi,  quasi 
incredulos,  et  contumclia  affici  quasi  indignos 
miraculis  Jesu;  tum  quia  indignabantur  Jesum, 
qui  erat  civis  et  aequalis  ipsorura,  ipsis  se  an- 
teferrc  ,  ct  conferre  cum  Elia  et  Elisaeo,  imoex 
IsaiiE  oraculo  facere  se  Messiam  ;  tum  quod 
Christus  lacite  signiflcaretse  sua  dona  a  Judaeis 
adGenlestranslaturum.  ItaS.  Thomas,  Tolelus, 
Franc.  Lucas  et  alii. 

29.  Et  surrexerunt  ,  et  ejecerunt  illum 
extra  civitatem  ,  et  duxeuunt  illum  usque  ad 
supercilium  montis,  super  quem  civitas  ii.lorum 

ERAT  ^DIFIC.\TA  ,   UT  PRiEi^IPITARENT  EUM.  ]  Duxe- 

runt,  imo  vi  traxerunt  invilum ,  ut  illis  videbalur, 
sed  revera  Christus  sponle  se  trahi  ducique  si- 
ncbat.  Ad superciiium ,  ad  culmen,  ad  verlicem, 
montis ,  super  quem  civitas  illorum  (  Nazareth  ) 
eratcedificata.  Solentenim  civilates  monti  adja- 
centes  ,  non  in  imo ,  nec  in  summo ,  sed  in  me- 
dio  monlis  (uti  Florentiam  videmus  in  medio 
Apennini)  aedificari :  tum  quia  in  imo  aer  est 
crassus  el  terreus ,  in  summo  nimis  acer  et  sub- 
tilis ,  sed  in  medio  aer  esttemperatus  et  medius, 
nec  nimis  crassus ,  nccnimis  subtilis  :  tum  quia 
in  summograssantur  venti,  fulminaet  proceUce 
juxta  illud : 

Perflant  allissiraa  venli, 
et  illud  : 

furiuntque   summos 
Fulmiiia  moiile». 

Ut  pu^xipitarent  EU.M.]  Ex  summo  in  imum  , 
iiaque  occiderent,  tanquam  qui  patriam  suam 
infamasset,  ac  magna  iujuria  et  dedecore  afle- 
cisset,  ideoque  eum  extra  civitatem  quasi  illa 
indignum ,  inculmen  montis duxerunt,  ut  velut 
impium  in  patriam,  exeoin  saxa  prEecipitatum 
coiliderent,  ct  tot.o  corpore  conquassarent.  In- 
gens  fuit  haec  injuria  et  violentia  Nazarenorum 
in  Chfijtum  civem  suum,  itaque  reipsa  conflr- 
maruntid  quod  Christus  eis  dixerat,  ait  Euthy- 
mius  ,  scilicet  Propheiam  non  esse  in  honore  iu 
patria  sua,  sed  in  ca  dehonorari,  imo  occidi, 


COMMENTARIA 

idooquft  Nazarenos  praedicalione  el  miracuiis 
Cliristi  esscindignos. 

AdditS.  Bonaventura,  Tolctus  et  alii,  duxissc 
eos  Jesum  extra  civilatem  in  vcrlicem  montis , 
ut  eum  quasi  l)laspliemum  ,  quod  se  Mcssiam 
fecisset,  occiderent.  Esto  enim  blasphemus  ex 
lege  lapidanduserat ;  tamen  voluerunl  Christum 
praecipilare  in  saxa  etlapidcs,  quia  hoc  pcrindc; 
est  ac  si  eum  lapidasseni.  Perinde  cnin)  est ,  sive 
saxa  in  hominem,  sive  hominem  in  saxa  jacias 
et  preecipitcs,  imo  hoc  illo  ssevius  et  teri-ibilius 
fst.  Sic  S.  Stephanum  quasi  blasphemum  cxlra 
Hierosolymam  ejecerunt ,  et  lapidarunt.  Sic  pa- 
riter  S.  Jacobum,  primum  Hierosolymorum 
Kpiscopum,  quod  Jesum  docercl  esse  Messiam, 
quasi  blasphemum  6  pinnaculo  templi  proecipi- 
tarimt. 

Porra  S.  Ambrosius  oslendit  eos  deteriorcs 
ruisse  diabolo  :  hic  enim  Christo  in  pinna  tcmpli 
ii  se  constituto,  tantum  dixit  :  Mitte  tc  dcorsum  : 
h\  vero  euni  vi  deorsum  prsecipitare  sategerunt. 
Audi  S.  Anibrosium  :  lisl  pejor  magistro  Uiscipu- 
hram  hitreditas  :  ille  verbo  Dominain  tentat ,  lii 
facto;  iste  dicit ,  Mitte  te  deorsum  ,  illiadoriuntur 
tit  mittant. 

30.   Il'SE  AUTEM  TRANSIENS  PER  MEDIUM  ILLORUM, 

iiUT.  ]  Maldonatus  censet  Christum  hic  sesc  fe- 
cisse  invisihilcm  :  S.  Ambros.  et  Beda  putant 
Christum  mutasse  volunlalcm  Nazarcnorum  ;  ut 
▼ellent  cum  dimittcre.  Melius  alii  ccnsent  Chris- 
tum  eoruni  phontasiam  vel  oculos  divertisse  , 
vcl  cos  siupvfccisse,  ac  continuisse  pedes  et 
manuscorum,  ut  quasi  stupidi  Ghristiim  vi- 
dentes  eum  apprchenderc  non  possent,  vel  non 
auderent.  Ouiue  Christus  hic  ostcndit  suam  di- 
vinitatem,  seque  esse  Deum.  Undc  S.  Ambros. 
Ecce ,  ail,  per  medium  illoram,  matata  subito  vel 
obslupefacca  furentiummente ,  descendit.  Causam 


IN  LUCAM.  Cap.  V,  711 

subdit  :  Etcnim  quando  ViiU  capitur,  quando  vuli 
elabitur,  quando  vult  occiditur  :  quia  nondum  ve- 
nerut  hora  ejus.  .loan.  7.  30.  Debebat  enim  adhuc 
pr.cdican!,  cl  tandem  ex  Patris  decreto  cruci- 
ligi  llierosolymje  ,  non  vero  pr^Ecipitari  in 
Nazarcth.  lla  B«da  ,  S.  Chrysost.,  Euthym.  ct  alii. 
Tradit  Brocardus  in  Dcscriplione  Terrae  sanc- 
tae,  Christum  clapsum  e  manibus  Judaeorum, 
subito  in  latere  monlis  op[)osilo  apparuisse  , 
ideoque  locumillum  vocari  saltum  Domini.  Addit 
Lyranus,  saxum  cui  instiluit  Christus  ccssisse, 
cl  instar  cerai  vcstigia  Cliristi  imprcssa  in  sc 
susccpissc,  sicut  Chiistus  ascendens  in  coelum 
emonteOliveli,incodcm  vesiigiapedumsuorum 
impressa  reliquil.  Audi  ct  Adrichomium  in  Dcs- 
cript.  Terr<c  sanctae,  ad  vocem  saitus  Domini: 
TradunlChrisium  fugissein  montem  altuni,  qui 
inde  Saltus  Doinini  dicitur,  et  subilo  ad  tactum 
vestis  ipsius  saxum  sublcrfugisseac  instar  cerae 
liquatumet  rcsolutumquemdamefrecissesinum, 
quo  corpus  Dominicum  niunirctur  et  rccipc- 
rclur,  tanlae  utique  capacitatis  ,  quantae  ipsum 
corpus  Domini  extitit  quanlitatis.  In  quo  ho- 
dieque  universa  lineamenta  et  rugae  vestis,  qu.'e 
a  tergo  Domini  crant,  pcdumque  cjus  vcstigia 
vcluti  manu  sculptoris  expressa  servantur. 
Verum  haec  ccrtam  non  liabcnt  fidem. 

32.  Et  STUPEBANT  IN  DOCTRINA  EJUS  ,  QUIA  IN 
POTESTATE   ERAT   SERMO   IPSIIJS.]  GraeCC    tv  £?ovjta, 

idcst,  in  libcrtate,  aucloritate,  potentia  ,  vi  et 
efTicacia  ,  docebat  cnim  quasi  potestalei.i  habens, 
Matth.  13.  52.  Vide  ibi  dicta. 

33.  Et   IN  SYNAGOGA    ERAT    IIOMO   IIABENS  D.EM0- 

NiuM  iMMUNDUM.  ]  Hanc  historiam  audivimus 
Marci  1.  23.  ubi  eam  explicui. 

38.  SocRUs  autemSimonis  tenebatur  magnis  fe- 
BRinus.]  Hujiis  curationem  audivimus  Matlh- 8, 
v.  iU.  Vide  ibi  dicta. 


CAPUT  QUINTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRLMO,  JeSUS  AD  SUI  SEQUELAM  VOCAT  PETRUM,  JaCOEUM  ET  JoANNEM  PER  INGENTEM 
PISCIUM  CAPTURAM.  SeCUNDO,  V.  12.  SANAT  LEPROSUM.  TerTIO,  V.  I  8.  CURAT  PARALV- 
TICUM.  QUARTO,  V.  I^J .  E  TELONIO  AD  SE  VOCAT  MaTTH^UM  PUBLICANUM  ,  AC 
MURMURANTiBUS  ScRlBIS  RESPONDET  SE  VENISSE  AD  VOCANDUM,  NON  JUSTOS  ,  SED 
PECCATORES  AD  POENITENTIAM.  QuiNTO,  V.  33.  IISDEM  INTERROGANTIBUS  DAT  CAUSAM, 
CUR  DISCIPULI  JOANNIS  CREBRO  JEJUNENT,  SUI  NON.  (PrIMAM  PARTF:M  EXPLICUI  jMaTTII. 

4.  iS.Secundam,  Matth.  8.  2.  Tertiam,  Matth.  9.  ^.Quartam^Matth.  9.  14-  Quare 
PAUCIS  additis  hoc  caput  expediam.) 

[actum  est  autem,  cum  turbse  irruerent  in  eum,  ut  audirent  verbum 
|)Dei,  et  ipse  stabat  secus  stagnum  Genesareth.  2.  Et  vidit  duas  naves 
'stantes  secus  stagnum  :  piscatores  autem  descenderant  ,  et  lavabant 
jrctia.  3.  Ascendens  autein  in  unam  navim  quae  erat  Simonis,  rogavit 
(Cuin  a  terra  rediiccre  pusillmii.  Et  scdcns  docebat  de  navicula  turbas. 
\4.  Ut  cessavit  aiilem  loqui ,  dixit  ad  Simoncm  :  Duc  in  altun),  ct  laxate 
ictia  vestra  in  capturam.  5.Et  respondens  Simon,  dixit  illi  :  Praeceptor, 
per  totam  noctem  laborantes  niiiil  cepimiis  :  in  verbo  autem  tuo  laxabo  rete.  (3.  Et  cum 
hoc  fecissent,  conclustriint  piscium  multitudinem  copiosam ,  rumpcbalur  autcm  retp 
corum.  7.  Etannucrunt  sociis,  qui  craul  iu  alia  navi,  ut  venirent ,  ct  adjuvarciit  cos.  Et 


712  COMMENTAMA  IN  LLCAM.  Cap.  V. 

veuerunt,  et  inipleverunt  ambas  naviculas,  ita  ut  pene  mergei'entur.  8.  Quod  cum  vlileret 
Simon  Petrus,  procedit  ad  genua  Jesu  ,  diccns  :  Exi  a  me,  quia  homo  peccator  sum, 
Domine.  9.  Stupor  enim  circumdederat  eum,  et  omnes  qui  cum  ilio  erant ,  in  captura 
piscium,  quam  ceperant.  10.  Similiter  autem  Jacobum,  et  Joannem,  filios  Zebedaii ,  qui 
erant  socii  Simonis.  Et  ait  ad  Simonera  Jesus  :  Noli  timere  :  ex  hoc  jam  homines  eris 
capiens.  11.  Et  subductis  ad  tcrram  navibus,  rehctis  omnibus  secuti  sunt  eum.  12.  Et 
faclum  est,  cum  esset  in  una  civitatum,  et  ecce  vir  plenus  lepra,  et  videns  Jesum,  et 
procidens  in  faciem,  rogavit  eum,  dicens  :  Domine,  si  vis,  potes  me  mundare.  i3,  Et 
extendens  manum  tetigit  eum ,  dicens  :  Volo  :  Mundare.  Et  confestim  lepra  discessit 
ab  illo.  i4-  Et  ipse  praecepit  illi  ut  nemini  diceret :  sed,  Vade,  ostende  te  sacerdoti,  et  offer 
pro  emundatione  tua,  sicut  praecepit  Moyses,  in  testimonium  iUis.  i5.  Perambulabat 
autem  magis  sermo  de  iilo  :  et  conveniebant  turbae  multae  ut  audirent,  et  curarentur  ab 
infirmitatibus  suis.  16.  Ipse  autem  secedebat  in  descrtum,  et  orabat.  in.  Et  factum  est  in 
una  dierum,  et  ipse  sedebat  docens.  Et  erant  Pharisaei  sedentes,  et  legis  doctorcs,  qui 
venerant  cx  omni  castello  GaUlaeae,  et  Judaeae,  et  Jerusalem  :  tt  virtus  Domini  crat  ad 
sanandum  eos.  18.  Et  ecce  viri  portantes  in  lecto  hominem,  qui  erat  paraiyticus  :  et  quae- 
rebant  eurn  inferre,  et  ponere  ante  eum.  19.  Et  non  invenientes  qua  parte  ilium  inferrent 
prai  turba,  ascenderuut  supra  tectum,  et  per  tegulas  summiserunt  eum  cum  lecto  in 
medium  ante  Jesum.  20.  Quorum  fidem  ut  vidit,  dixit  :  Homo,  remittuntur  tibi  peccata 
tua.  21.  Et  coeperunt  cogitare  Scribae,  etPharisaei,  dicentes  :  Quis  est  hic,  qui  loquitur 
blasphemias?  Quis  potest  dimittere  peccata  ,  nisi  solus  Deus?  22.  Utcognovit  autem  Jesus 
cogitationes  eorum ,  respondens ,  dixit  ad  illos  :  Quid  cogitatis  in  cordibus  vestris  ? 
28.  Quid  est  facihus  dicere  :  Dimittuntur  tibi  peccata;  an  dicere  :  Surge,et  ambula?  2/j.Ut 
autem  sciatis  quia  Fihus  hominis  iiabet  potestatem  in  terra  dimilteudi  peccata  :  (  ait  para- 
lytico)  Tibi  dico,  Surge,  tolle  iectum  tuum,  et  vade  in  domum  tuam.  25.  Et  confestim 
consurgens  coram  illis,  tuht  lectum,  in  quo  jacebat  :  et  abiit  in  domum  suam,  magnificans 
Deum.  26.  Etslupor  apprehendit  omnes,  et  magnificabant  Deum.  Et  repleti  sunt  timore, 
dicentes  :  Quia  vidimus  mirabilia  hoclie.  27. Et  post  haec  exiit,  et  vidit  publicanura  nomine 
Levi,  sedentem  ad  telonium  ,  et  ait  illi  :  Sequere  me.  28.  Et  rehctis  omnibus,  surgens 
secutus  est  eum.  29.  Et  fecit  ei  convivium  magnum  Levi  in  domo  sua  :  et  erat  turba 
muha  pubhcanorum,  et  ahorum,  qui  cum  illis  erant  discumbentes.  3o.  Et  murmurabant 
Pharisaei  et  Scribse  eorum,  dicentes  ad  discipulos  ejus  :  Quare  cum  publicanis  et  peccato- 
ribus  manducatis  et  bibitis?  3i.  Et  respondens  Jesus,  dixit  ad  illos  :  Non  egent  qui  sani 
sunt  medico,  sed  qui  male  habent.  32.  Non  veni  vocare  justos,  sed  peccatores  ad  poeni- 
tentiam,  33.  At  ilH  dixerunt  ad  eum  :  Quare  discipuli  Joannis  jejunant  frequenter,  ct 
obsecrationes  faciunt,  similiter  et  Pharisaeorum  :  tui  autem  edunt  et  bibunt?  34.  Quibus 
ipse  ait  :  Numquid  poteslis  filios  sponsi,  dum  cum  illis  est  sponsus,  facere  jejunare? 

35.  Venient  autem  dies  :  cumablatus  fuerit  ab  illis  sponsus,  tunc  jejunabunt  in  illisdiebus. 

36.  Dicebat  autem  et  similitudincm  ad  illos  :  Quia  nemo  commissuraro  a  novo  veslimento 

immittit  in   vestimentum  vetus   :   alioquin  et  novum  rumpit ,  et  veteri  non  eonvenit 

commissura  a  novo.  3-7.  Et  nemo  mittit  vinum  novum  in  utres  veteres  :  alioquin  rumpet 

vinum  novum  utres,  et  ipsum  effundelur,  et  utres  peribunt.  38.  Sed  vinum  novum  in  utres 

novos  mittenduin  est,  et  utraque  conservantur,  3^.  Et  nemo  bibens  vetus,  statim  vult 

novum,  dicitenim  :  Velus  mclius  est. 

6.   CoNCLusERUsr   ifis.ciiM  i^uLTiTUDiNEM  co-  quain  vos  vesira  piscandi   industria  et  labore 

PiosAM.JQuia  dixerat  PeUnis: /jiutr/x?  ?«o /rtxrt^^o  vobis  providere  possilis.  Sccundo,  uiexpisca- 

rete.  Ecce  bic  cst  fruclus,  hacc  mcrces  obedien-  tione  copiosa  piscium  discerent  ,  se  copiosam 

tiae.  Fecit  hocJesus,  Priino,  ut  dando  eis  alimo-  piscalionem  hominum  mox  facturos  ,  cum  ad 

niam  ,  pararet  eos  ad  vocalionem  et  sui  seque-  eam  vocandi  essent  i\  Cbristo. 

lam  ,  q.  d.  Deslino  vos  a  piscatione  evocaread  7.  Et  an.nuerlntsocms.]  Quiapraeadmiratione, 

mei  sequelam,  atquc  uc  vos  e.vcusetis  dicendo,  la^titia  et  stupore  lantns  capturae  clamare,  aut 

quod  piscatione  victum   comparare  debeatis ,  loqui  non  poterant. 

ecce  ego  vobis  ultro  inircnleii>  piscium  copiam  lO.NoLrriMERE.Jq.d.Nolistuporetimoreetsacro 

suggero  ,  ut  discatis  ia  iw  fiilere,  quod  ego  sinc  borrore  ,  ob  miraculum  hoc  captura?  piscium 

piscatione  viciui  v(  slio  ei  ccteris  vllie  necessa-  corripi.  Causam  subdit,  promittcndo  majoreui 

riis  uUroprovidcbo,  idque  facllius  et  copiosius,  et  altiorem  piscaiionem  ,  dicens  :  Ex  iioc  j.vu 


COMMENTARIA  IN 

noMiNEs  F.nis  Capikns.  ]  Gracce  ^wifwi,  ii  Cw/f-w, 
(jiiod  Prinio ,  a  ?'""i> ,  el  a/i->>j  vel  a.-/oi{tr,>,  id  est , 
animal  venor,  vertas  cum  Nostro,  capiem ,  vc- 
nans,  piscans  :  undc  Arahicus  verlit,  ex  nanc 
eris  pisculor,  qai  piscaheris  liomines ,  q.  d.  Tu  ,  0 
Petre,  dcinceps  capies  homines,  non  ut  feras 
relibus  cl  vulneribus  ,  sed  ut  pisc<'S  ,  qui  illscsi 
capiuntur  reli  :siiTiiIi  niodo  tu  capieset  piscabc- 
ris  liomincs,  non  aruiis,  scd  virtute  ct  cfficacia 
spiritus. 

Secundo,  ?w/p--w,  derivcs  ti  ?o;v,  id  est  vivens  , 
vivum,  et  'i-/poiJ.y.i  vel  ey^isw,  id  estvivum  cxcito, 
ad  vitam  revoco,  vivifico.  Unde  S.  Aml)rosius 
Jib.  .'>.  Hcxam.  c.  G.  vertit,  erls  vivi/icans  liomincs  ; 
Syrus,  postliac piscalaras  es  liomincs  ad  vilam.  q.d. 
Piscaiorcs  piscantur  pisccs  reti,  eosquc  ex  aqua 
cxtrahunl  ad  mortcm,  ut  sciUcct  eos  jugulent , 
coquantetcomedant  :  tu  vero,  oPetrc,iiomincs 
piscabcris  ,non  ad  morlcm,  scd  ad  vitam  ,  imo 
peccato  mortuos  suscilajjis  advitam  gralise,  ita 
scilicct  ut  (juasi  i)isccs  iitccapli  morianlur  pec- 
cato,  concupiscentiae  et  vitoe  priori;  sed  vivant 
vitac  ,  vita  gratiae  ct  divina,  ac  Deo  pcr  gratiam 
ct  charitatcm  quasi  incorporenlur  ,  sicut  pisccs 
comesti  ab  bominibus  iisdcin  incorporantur, 
ac  in  iis  vivunt  viia  nobiliori,  quia  anima  hu- 
mana  iuformaDtur.   lia  Origenes  hom.  IG.  in 


LUCAM.  Cap.  VI.  71 S 

Jerem.  et  S.  Juslin.  in  Qua-sl.  Centil.  quaest.  iO. 

Allcgoricc,  Petri  navis  csl  Ecclesia,  cujus  pa- 
tronus  et  quasi  princeps  cst  Pctrus,  ejusquc 
successorcs  Uomani  Pontifices.  Pontifex  ergo 
est  primus  cl  summus  piscator,  cui  ix  Christo 
dicitur  :  Eris  Iwmines  capiens.  Pontifici  ergo  in- 
cuinbit  per  se  ei  suos  legatos,  ac  saccrdotes  et 
Religiosos  i\  se  missos  convertere  infidelcs  ,  Sa- 
racenos ,  licerciicos  ,  etc.  uti  primi  PontiOccs 
SS.  Clemens,  Liiius ,  Cletus ,  Cornclius,  Fabianus, 
Urbanus,  ctc.  Romanos  convcrterunt,  ac  viros 
Aposlolicos  in  Hispaniam,Arricam,  Indiam,  etc. 
miserunt,  qui  indigenas  ad  Christum  converte- 
runt.  Ita  S.  Gregorius  misit  S.  Auguslinum  in 
Angliam,  qui  eam  coiivcrtit. 

NotatS.Ambrosius,  alios  [)isccs,  puio  homines, 
hamo  lrahi,ut  Marlyres;  alios  rcti ,  ut  fidclcs 
communes.  Additque  ;  Aposlolica  instrumenia, 
retia  sunt,  non  cnim  captos  pcrimunt,  scd  re- 
servant ,  ct  fluctuantcs  dc  infimis  ad  supcrna 
traducunt.  Retia  cnim  dicuntur  quasi  retinenlia 
id  quod  ccpcrunt,  ail  Glossa. 

32.    NON  VENI   VOC.VRE   JUSTOS  ,    SED  rCCCATOKES 

ADPOENiTENTiAM.]Et  per  pa-nitcnliam  ad  graiiam 
ct  gloriam.  Undc  acutc  S.  Am!)rosius  :  Si  f^ralia 
cst  ex  pcenitcnlia ,  iiiquit,  qui  (aslidil  poeniten" 
tiam ,  abdicat  gratiam. 


CAPUT  SEXTUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PrIMO,  CliniSTUS  CONTRA.  PnARIS^EOS  DEFENDIT  DISCIPULOS ,  QUl  IN  SABBATO  FAMENTES 
VELLEBANT  SPICAS.  SeCUNDO  ,  V.  8.  SABRATO  CLRAT  IIABENTEM  MANU3I  ARIDAM.  TeR- 
TIO,  l3.  ELIGIT  CREATQUE  DUODECIM  APOSTOLOS.  QUARTO  ,  V.  20.  PROPONIT  BEATITLDI- 
NES  EVANGELICAS.  QuiNTO,  V.  3o.  USQUE  AD  FINEM  PERGIT  CONCIONARI  DF.  DILECTIONE 
INIMICORUM,    DE    MISERICORDIA ,    DE    NON    TUDICANDO,    DE   STUDIO   BONOKUM  OPERUM. 

(Primam  partem  explicui  Matth.  12.  I.  Secundam,  iBiDEM  V.  lo.  TertiaMjMattii. 

lO.    I.  QUARTAM,  MaTTII.  5.   I.  QuiNTAM,  MaTTII.   C.  5.  V.  44-  ^T  C.  7.  V.  3.   ET  C   10. 
V.  24.  CETLRISQUE  LOCIS  IN  BlBLIIS  HOC  CAriTIi  AD  MARGINEM  ANKOTATIS.) 

[actum  cst  autem  in  sabbato  secimdo  primo,  cum  transiret  per  sata, 
)vellebant  discipiili  cjus  spicas,  et  inanducabant  confricantes  manibus. 
'2.  Quidam  autem  PbarisKorum  dicebant  illis  :  Quid  facitis  qiiod  non 
|licct  in  sabbatis?  3.  Et  respondens  Jesus  ad  eos,  dixit  :  Ncc  boc 
^gistis  (juod  fecit  David,  cum  essurisset  ipse,  et  qui  cum  illo  crant  .■* 
\4.  quomodointravit  in  doinum  Dei,  ct  panes  propositionis  sunij)sil,  et 
inanducavit,  et  dcdit  bis  cjui  cmn  ipso  erant  :  qiios  non  licet  inandii- 
care  nisi  tantiim  sacerdotibus?  5.  Et  dicebat  illis  :  Quia  Domiiuis  esl  Filius  liominis,  etiam 
sabbati.  G.  Factum  est  autem  et  in  alio  sabbato,  ut  intraret  in  synagogain,  ct  doceret. 
Et  erat  ibi  liomo,  ct  manus  ejus  dextra  crat  arida.  7.  Observabant  autcm  Scriba^,  ct 
Pliarisaei,  si  in  sabbato  curarct  :  ut  invcnircnt  undc  accusarent  cum.  8.  Ipse  vcro  scicbat 
cogitationes  eoruin  :  et  ait  bomini,  ((iii  babcbat  maniim  aridam  :  Surge,  et  sta  iu  nicdium. 
Et  surgcns  stetit.  9.  Ait  autein  ad  illos  Jcsus  :  Intcrrogo  vos,  si  licet  sabbatis  bcncfacere, 
an  maie;  animam  salvam  facerc,  an  perdcrc?  10.  Et  circumspectis  omnibus  dixit  bomini  : 
Extende  inanum  tuam.  Et  extendit :  et  restitula  est  manus  ejus.  1  1 .  Ipsi  aulcm  replcti  sunt 
insipientia,  ct  collo((ucbantur  ad  invicem,  quidnam  facerent  Jesu.  la.Factum  cst  aulein 
in  iilis  dicbus,  exiit  iu  montcm  orarc,  et  crat  pcrnoctans  in  orationc  Dei.  1 3.  Et  cum  dies 
factus  esset,   vocavit  discipiilos  siios  :  ct  elcgit  duodecim  cx  ipsis(quoset  Apostolos 


COUM.I,.    .V    LAriDl-..      TOM.    \  III. 


90 


iiu  comm1':ntai\ia  in  i.ucam.  cnp.  vi. 

iioininavit)  14.  Simonem,  queni  cognominavit  Petrum,  et  Andream  fratrem  ejus,  Jacobuiu 

et  Joannem,   Philippum,  et  Bartholomaeum  ,   i5.  Matthaeum,   et   Thomam,  Jacobum 

Alpha^i ,  et  Simoneni ,  qui  vocatur  Zelotes,  iG.  et  Judani  Jacobi,  et  Judam  Iscariotem,  qui 

fuit  proditor.  17.  Et  descendens  cum  ilhs,  stctit  in  loco  campestri,  et  turba  discipulorum 

<!Jus,et  multitudo  copiosa  plebis  ab  omni  Juda>a,  et  Jerusalem,  et  maritima,  et  Tyri,  et 

Sidonis,  18.  qui  venerant  ut  audirent  eum,  et  sanarentur  a  languoribus  suis.  Et  qui 

vc\abantur  a  spiritibus  immundis,  curabantur.  19.  Et  omnis  turba  qua^rcbat  eum  tangere  : 

(juia  virlus  de  illo  exibat,  et  sanabat  omnes.  '^o.  Et  ipse  elevatis  ocuhs  in  discipulos  suos, 

(licebat :  Bcati  pauperes  :  quia  vestrum  est  regnum  Dei.  21.  Beati,  qui  nunc  esuritis  :  quia 

saturabimini.   Beati ,  qui  nunc  fletis  :  quia  ridebitis.  22.  Beati  erilis  cum  vos  oderint 

homines  ,  et  cum  separaverint  vos,  et  exprobraverint ,   et   ejecerint  nom«n    vcstrum 

tanquam  makun,  propter  Fihum  hominis.  2.5.  Gaudete  in  illa  die  et  exultate  :  ecce  cnim 

merces  vestra  muha  est  in  coelo  :  secundum  haec  enim  faciebant  Prophctis  patres  eorum. 

24.  Verumtamen  vae  vobis  divitibus,  quia  habetis  consolatioaem  vestrara.  25.  Yx  vobis 

qui  saturati  estis  :  quia  esurietis.  Vae  vobis  qui  ridetis  nunc  :  quia  lugebitis  ct  flebitis. 

26.  Vje  cum  benedixerint  vobis  homines  :  secundum  haec  enim  faciebant  pseudo-prophetis 

patres  eorum.  27.  Sed  vobis  dico ,  qui  auditis  :  Dihgite  inimicos  vestros  ,  benefacite  his 

qui  oderunt  vos.   28.  Benedicite  maledicentibus  vobis,  et  orale  pro  caluninianlibus  vos. 

29.  Et  qui  te  percutit  in  maxillam,  prajbe  ct  alteram.  Et  ab  co,  qui  aufert  tibi  vestimen- 

tum  ,  etiam  tunicam  noh  prohibere.  3o.  Omni  autem  petenti  te  tribue  :  et  qui  aufert  quee 

tua  sunt,  ne  repetas.  3i.  Et  prout  vultis   ut  faciant  vobis  liomines,  et  vos  facite  illis 

simihter.  32.  Et  si  dihgitis  eos,  qui  vos  dihgunt,  quas  vobis  est  gratia?  nam  et  peccatores 

dihgentes  se  dihgunt.   33.  Et  si  benefeceritis  his,  qui  vobis  benefaciunt,  quae  vobis  est 

gratia?  siquidem  et  peccatores  hoc  faciunt.  34-  Et  si  mutuum  dederitis  his,  a  quibus  spe- 

ratis  recipere,  qua3  gratia  est  vobis?   nam   et  peccatores  peccatoribus   foenerantur,  ut 

rccipiant    aequaha.  35.    Verumtamen  dihgite    inimicos  vestros  :  benefacite,  et  mutuum 

date,  nihil  inde  sperantes  :  et  erit  merces  vestra  multa,  et  eritis  fihi  Altissiuii,  quia  ipse 

benignus  est  super  ingratos  et  malos.  36.  Estote  ergo  misericordes,  sicut  et  Pater  vester 

misericors  est.   3^.  Nohte  judicare,  et   non  judicabimini  :  nolite  condemnare,  et  non 

condemnabimini.   Dimittite,  et  dimittemini.  38.   Date,   et  dabitur  vobis   :   mensuram 

bonam  ,  et  confertam  ,  et  coagitatam,  et  supereffluentem  dabunt  in  sinum  vestrum.  Eadem 

quippe  mensura,  qua  n)ensi  fueritis,  remetietur  vobis.  3^.  Dicebat  autem  iUis  et  simihtu- 

dinem  :  Numquid  potest  caecus  caecum  ducere?  nonne  ambo  in  foveam  cadunt?  40.  Non  est 

discipulus  supcr  magistrum  :  perfectus  autem  omuis   erit,  si  sit  sicut  magister  ejus. 

4i.  Quid  autem  vides  festucam  in  oculo  fratris  tui,  trabem  autem ,  qua^  in  oculo  tuo  est, 

iipn  consideras?  42.  Aut  quomodo  potes  dicere  fratri  tuo  :  Frater,  sine  ejiciam  festucam 

de  oculo  tuo  :  ipse  in  oculo  tuo  trabem  non  videns?  Hypocrita,  ejice  primum  trabem  de 

oculo  tuo  :   et  tunc  perspicies  ,  ut  educas  festucam  de  oculo  fratris  tui.  43.  Non  est 

cnim  arbor  bona,  quae  facit  fructus  malos  :  neque  arbor  mala,  faciens  fructum  bonum. 

44'  Unaquaeque  enim  arbor  de  fructu  suo  cognoscitur.  Neque  enim  de  spinis  coUigunt 

iicus  :  neque  de  rubo  vindemiant  uvam.    45.    Bonus  homo  de  bono  thesauro  cordis 

sui  profert  bonum  :  et  malus  homo  de  malo  thesauro  profert  malum.  Ex  abundantia 

cjiim  cordis  os  loquitur.  46.  Quid  autem  vocatis  me,  Domine,  Domine,  et  non  facitis 

quae  dico?  47-  Omnis  qui  venit  ad  me,  et  audit  sermones  meos,  et  facit  eos  :  ostendam 

\obis  cui   similis    sit.   48.  Similis  est  homini  cedificanti  domum,  qui  fodit  in  altum,  et 

posuit  fundamentum  super  petrarn  :  inundatione  autem  facta,  illisum  est  flumen  domui  ilii, 

ct  non  potuit  eam  movere  :  fundata  enim  crat  super  petram.  49-  Qui  cutem  audit,  et  non 

facit  :  similis  est  homini  a3dificanti  domum  super  terram  sine  fundamento  :  in  quam  illisus 

cst  fluvius  ,  et  continuo  cecidit  :  et  facta  est  ruina  domus  illius  magna. 

1.  Factum  f.st   autem   in    sabbato    sf.cundo  scri])it  S.  llieronymus  ad  Nepoliamim  ,  dicercl.- 

rr.iMO.  ]   Arol)icus  ,  in   sabbalo   secundo  ;  Syrus  Docebo  te  supcr  hac  re  in  Ecclesia,  in  qua  milti 

s;il)l)aii  non  mominii.  Qnrercs,  quodnam    hoc  omni  populo  acclamante ,  cogeris  invitus  scire 

sabbaium  ?  S.  Hieron.  lianc  (juacslionem  pro-  quodnescis,  aut  ccrte  si  sotus  tacacris ,  solas  ab 

liosuil  S.  Gregorio  Naziaiiz.  magislro   suo.   lUo  omnilnts  si  ■dtitiaj  condcmnaberis. 

camclcm  in  ipsum  ludoiulo  rclorsit,  cum ,  lit  I^rimo,  S.  Epiplianius  hcercsi  51.   Vatabl.  et 


COMMENTARIA 

alii,  opinantnr  sahhattim  secundo  primumhmsc 
octavam  dicin  azynioiiim,  sive  uitimum  dicm 
Paschae.  Pascha  cnim  per  ocio  dies  celel)raba- 
tur,  qnibus  panc  azynio  dtmitaxat  vesci  licebat : 
octavus  anlem  dics  crat  ccteris  scplcm  solcm- 
nior,  eodcmquc  rilu  cclcbrandns  qiio  ipsnm 
Pascha;  fcstum.  Primus  ersodies  Paschic  dicc- 
balur  subbulum  primo  /n-imum,  id  est  fcslum 
summnm  (1  solemnissimnm  :  octavus  vero  dics 
dicebalur  subbulum  sccundo  primum,  quia  post 
primum  dicm  Paschaj,  solcmnilate  erat  secun- 
dnm  :  omnis  cnim  dics  festus  ab  Hebraeis  voca- 
hatiir  sabbaliim. 

Sccundo,  Isidor.  Pelusiola  lib.  .'?.  epist.  110. 
cl  ex  eo  Titus  Bostrenuset  Eulhymius  hic,  per 
subbutum  secundo  primum  accipiunt  primum 
dicm  azymorum,  qni  crat  dics  sccundus  Pas- 
clia;  :Pascha  cnim  incipicbat  dccima  quarla  dic 
primi  mcnsis  Nisun  ad  vcsperam,  et  decinia 
qninia  eral  prima  azymorum  :  secundum  ergo 
sabbalum  est  priuujs  dies  azymorum,  quia  iiic 
sccundus  cst  post  primum  Pasckae  ;  idcm 
quoquc  primus  est,  quia  cst  primus  dies  fcsli 
azymorum. 

Tertio,  Maldonatus  ccnset  sabhalum  sccundo 
primnm  csse  Pcniccostcn  :  Pascha  cuiin  esse 
sabbatum  primo  primum,  id  est  feslum  pri- 
mum  et  summum  :  Pcntccostcn  vero  huic 
i)roximum ,  ideoque  post  primum  Pasciia;  or- 
(linc  secundnm. 

Vcrum,  dico  sabbatum  hic  non  quodvis  fcs- 
lum,  sed  sabbalum  proprie  dictum,sivc  dicm 
scptimum  hebdomada;  significarc.  Nam  ilio  tan- 
inm  die  quasi  sacratissimo,  Jiida;is  Jege  vctiium 
(irat  spicas  vellere  et  cibum  parare,  Exodi  35.  3., 
quod  cetcris  f(;slis  liccbat,  ut  patct  Exodi  12. 
vers.  16.  vSecundo,  idipsum  liquct  cx  eo,  quod 
Mattha;us,  Marcns  et  Lucas  constanter  hoc  fes- 
tum  vocanl  sabbalum. 

Sed  quodnam  fuii  lioc